رانئها ی کار برد اشنماد مرشد‌دی در

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمپوری اسلامی ایران سازمان برنامه و بودجه - وزارت‌نیرو رانئها ی کار برد اشنماد مرشد‌دی در ۳ چ ۳ مم۱ ۲ روژه‌های دوسحعه و مددذ‌یریت منایع اب ۱ ۱ معاونت امور فنی نشریه شماره ۱۷۶ دفتر امور فنی و تدوین معیارها -------- صفحهٔ بعد -------- جد: وری اسلامی ایران سازمان برلامه و3 بودجه - وزارت یرو نا ع هه ۳ تشر به شماره ۱۷۹ هنت آدور فنی دشتر ا+ ور فنی و تدویی دعباردا انتشارات سازمان برنامه و بودجه ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- سازمان برنامه و بودجه . دفتر امور فنی وتدوین معیارها راهنمای کاربرد اقتصاد مهندسی در روژه‌های توسعه و مدیریت منابع آب/سازمان برنامه و بودجه.معاونت امور فنی . دفتر امور فنی و تدوین معیارها ؛ وزارت نیرو.[طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور ].- تهران: سازمان‌برنامه و بودجه . مرکز مدارک اقتصادی - اجتماعی و انتشارات. ۱۳۷۷. ۷ ص.:حدول نموودار.-( سازمان‌برنامه و بودجه,دفتر امورفنی وتدوین 964-425-078-8 150 ۱.آب - مهندسی - استانداردها. ۲. آب. منابع - جنبه‌های اقتصادی. ۳. اقتصاد مهندسی .الف. ایران.وزارت نیرو.طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور. ب. سازمان برنامه و بودجه. مرکز مدارک اقتصادی - اجتماعی و انتشارات. ج. عنوان. ار ۲س/ ۱۴۵ 6[ ۸ کتابخانه ملی ایران ۷۷-۴م شابک ۹۶۴-۴۲۵-۰۷۸-۸ 964-425-078-8 15۳80 راهنمای کاربرد اقتصاد م‌هندسی در پروژه‌های توسعه و مدیریت منابع آب ناشر:سازمان برنامه و بودجه.مرکز مدارک اقتصادی - اجتماعی و انتشارات چاپ اول: ۶۰۰ نسخه.۱۳۷۷ قیمت: ۰.۰ ۰ریال چاپ و صحافی: موسسه زحل چاپ همه حقوق برای ناشر محفوظ است. -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه ۱۰۲/۹۹۱-۵۴/۸۳۵ :هرامش به:تمامی دستگاه‌های اجرایی و مهندسان مشاور تاریخ: ۱۳۷۷/۳/۲ موضوع: راهنمای کاربرد اقتصاد مهندسی در پروژه‌های توسعه و مدیریت منابع آب به استناد ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه کشور و ایین نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی این دستورالعمل از نوع مذکور در ماده هفت آیین نامه در صفحه صادر می‌گردد. ۱۳/۱ به پیوست نشریه شماره ۱۱۷۶ دفتر امور فنی و تدوین معبارهای این سازمان با عنوان." راهنمای تاریخ مندرح در ماده ۸آیین نامه در مورد این دستورالعمل می باشد. کاربرد اقتصاد مهندسی در پروژه‌های توسعه و مدیریت منابع آب "ابلاغ می‌گردد. دستگاه‌های اجرایی و مهندسان مشاور می‌توانند مفاد نشریه مذکور و دستور العمل‌های مندرج در آن را ضمن تطبیق با شرایط کار خود در طرح‌های عمرانی مورد استفاده قرار دهند. معاون رییس جمهور و رییس سازمان برنامه و بودجه -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی استفاده از ضوابط معیارهاو استانداردها در مراحل تهیه (مطالعات امکان سنجی) مطالعه و طراحی. اجراء بهره‌برداری و نگهداری طرحهای عمرانی بلحاظ توجیه فنی و اقتصادی طرحها. کیفیت طراحی و اجرا (عمر مفید) و هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری از اهمیتی ویژه برخوردار نظام جدید فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور (مصوبه مورخ ‏ ۱۳۷۵/۳/۲۳ هیأت محتره وزیران) بکارگیری معیارهاء استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه اس به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام‌شده طرحها را مورد تأکید جدی قرار داده است با توجه به مراتب فوق و شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران. امور آب وزار رت نیرو (طر تهیه استانداردهای مهندسی ا: ب کشور) با همکاری معاونت آمور فنی سازمان برنامه و بودجه (دفتر امور فنی و تدوین معیارها) براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه اقدام به تهیه استانداردهای مهندسی آب نموده است استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین شده است - استفاده از تخصصها و تجربه‌های کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خحصوصی - استفاده از از ماأخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاههای اجرایی. سازمانهاء نهادهاء واحدهای صنعتی. واحدهای مطالعه. _ ایجاد هماهنگی در مراحل تهیه. اجراء بهر ۵ برداری و ار ۱ رزشیابی صِ لرحها. - پرهیز از دوباره‌کاریها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل مْسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موسسات تهیه‌کننده استاندارد ضمن تشکر از اساتید محتر م‌دانشگاه صنعتی اصفهان. آقایان دکتر امیر تائبی هرندی معاون پژوهشی دانشکده عمران. دکتر عبدالرحیم دوالانوار استادیار دانشکده مهندسی عمران و دکترسید فرهاد موسوی دانشیاریار دانشکده کشاورزی برای بررسی و اظهار نظر در مورداین استاندارد. | است مجریان و دست‌اندرکاران بخش آب. با بکارگیری استانداردهای یاد شده برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیتهای کشور تلاش نموده و صاحبنظران و متخصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشارکت کنند. دفترامور شنی تدوین‌معیارها بهار ۱۳۷۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای کمیته این استاندارد با مشارکت اعضای کمیته فنی شماره ۶ طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور تهیه شده که اسامی ایشان به شرح زیر است: آقای حسین ارفع از دانشگاه تهران عضوهیئت علمی دانشکده‌فنی - دانشگاه تهران خانم طیبه آریان از مهندسین مشاور مهاب‌قدس کارشناس اقتصاد طرح آقای احمد بهداد از سازمان برنامه و بودجه کارشناس امور اقتصادی خانم لعیا پالیزبان از طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور کارشناس ریاضی و علوم کامپیو تر آقای بیژن فرخ از مهندسین مشاور مهاب‌قدس کارشناس اقتصاد طرح خانم فاطمه محبوب از سازمان برنامه و بودجه کارشناس امور آب آقای انوش نوری اسفندیاری از دفتر برنامه‌ریزی آب وزارت نیرو کارشناس اقتصاد آب -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۲ تاریخچه ۳-۲ اصول پایه مقایسه گزینه‌ها ۴-۲ اصول اقتصاد مهندسی ۳- فنون اقتصاد مهندسی ۱-۳ مدمه ۲-۳ دامنه بررسی ۳۳ حریان نقدی ۴-۳ پار امترهای محاسباتی در ملحوظ داشتن عامل زمان ۵-۳ روش محاسبه شاخصهای تنزیلی ۶-۳ تعیین ضوابط ارزیابی ۴- شاخصهای ارزیابی طرحها ۱-۴ ارزش حال خالص ۲-۳ نرخ بازده داخلی ۳-۲ نسبت فایده به هزینه ۴-۴ ارزیابی معیارهای تنزیلی ۵- ملاحظات تکمیلی ۱-۵ اصول اقتصاد مهندسی و محدودیتهای آن ۲-۵ تهیه شاخصهای غیرتنزیلی منابع و مآخذ ۱۰ ۱ ۱۱ ۱۲ ۱۴ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۱۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ اه اه ۳۵ ۳۷ ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- در برنامه‌ریزی طرحهای توسعه منابع آب موارد متعددی وجود دارد که از اصول و فنون اقتصاد مهندسی استنباط یا استفاده نادرست شده است. به عنوان مثال. طی سالهای ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۴ میلادی. موْلفان متعددی نظیر: اکشتاین . مک‌کین آ. هریش لیفر ". دهیون ؟. میلی‌من " و لی اقدامات دولتی در آمریکا را از این نظر مورد نقد و بررسی قرار دادند و خطاهای مهمی را در مطالعات امکان‌سنجی مشخص نمودند[۷]". چنین نارساییهایی در کشور ما ابعاد وسیعتری دارد و به همین لحاظ و براساس لغزشهای مشاهده شده در کار مهندسان مشاور مختلف در این زمینه. نیاز به تهیه یک نشریه مقدماتی احساس می‌شد. نشریه‌ای که کار را از اصول و مفاهیم اولیه شروع و مصداق هریک را در صحنه عمل مشخص کند و در خلال ارائه مثالها و توضیح نحوه کاربرد اصول و مبانی اقتصاد مهندسی در طرحهای بدیهی است که بررسی مسایل بیجحیده و پیشرفته تر. به ویژه از دیدگاه فنون محاسباتی. در اقدامات آینده و یا نشریات شم چا مستقل مورد تو حه قرار می‌گیرد. ۲- اقتصاد م‌مهندسی ۱-۲ تاریخچه سابقه علم جدید اقتصاد مهندسی (یعنی: استفاده از ضوابط و معیارهای علم اقتصاد در انتخاب بهترین گروه از شقوق مختلف طراحی مهندسی [۷]) به نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی برمی‌گردد. اولین متن که مطالعات اقتصاد مهندسی را به شکل نوین مطرح کرد در سال ۱۸۷۷ در نیویورک به طبع رسید[ ۱۱]. مولف کتاب یک مهندس ساختمان به‌نام آرتور ولینگتون بود[ ۱۲]. انگیزه ولینگتون در تألیف این کتاب بی توجهی به عوامل اقتصادی در مکانیابی خطوط راه‌آهن در آمریکا بود. کتاب او در زمانی انتشار یافت که به‌طور نسبی مقادیر زیادی در این زمینه سرمایه‌گذاری ۸ .۰ ۵ ا ۰ ۹ می‌شد . رویکرد پیشنهادی او در بررسی اقتصادی طرحهای احداث راه‌ اهن. محاسبه ارزش سرمایه‌ای هزینه بود. 40 ۲۵۵۲ ۱۵ -2 0 بحاه‌ا۵ا۳ -| 65 ,10113۷۵۱ -4 ,۲ع۲ ۲1۳۹|۵۱ -3 1 ,ع6ع][ -6 6 ,۱11111۳۵ -5 ۷ اعداد داخل کروشه ([ ]) مربوط به منابم و ماخذ است. ل خ 1 201111760 -9 ۰ بعم]ا 200 1۵65 -8 -------- صفحهٔ بعد -------- این رویکرد به‌تدریج تکامل و توسعه بیشتری پیدا کرد و باگذشت زمان در سایر تصمیم‌گیریها و انتخابها نیز مطرح گردید. روش توسعه یافته مربوط به این رویکرد. در حال حاضر به‌نام «روش ارزش کنونی» ! شناخته می‌شود که در «چارچوب تحلیل فایده هزینه» " طرحها از أَنْ استفاده می‌شود. اولین متنی که تحت عنوان اقتصاد مهندسی به طبع رسید مربوط به سال ۱۹۲۳ میلادی است [۲] و ظاهراً از همین زمان استفاده از اصطلاح اقتصاد مهندسی رایج گردید. در سال ۱۹۳۰ کتابی تحت عنوان اصول اقتصاد مهندسی به‌وسیله پروفسور یوجین‌ال. گرانت به چاپ رسید. در این کتاب برای اولین بار پار امترهای اقتصادی مورد شناسایی قرار گرفت و فنون کمی به صورت مدونی ارائه شد. گرانت در این کتاب از مقایسات اقتصادی بین چند گزینه و چند طرح سخن گفت و اصول اقتصاد مهندسی را معرفی کرد[۳]. این کتاب بارها بازنویسی و تجدید چاپ شد که دو مولف دیگر نیز در چاپهای اخیر آن. همکاری داشته‌اند |[ ۴]. ۲-۳۲ اقتصاد مهندسی و ارزیابی در تعریف موضوع اقتصاد مهندسی گاه تفاوتهایی در میان مولفان مشاهده می‌گردد ". به‌طورکلی می‌توان گفت که: اقتصاد مهندسی مجموعه‌ای از فنونی است که به ارزیابی اصولی ارزش خالص فایده‌های احتمالی حاصل از طرحهای پیشنهادی مهندسی و تجاری جدید در رابطه با هزینه‌های اجرایی آنها اختصاص یافته است و بدین ترتیب تحلیلهای اقتصادی که اساساً بررسی پروژه‌های مهندسی و فنی پیشنهادی برای آینده را هدف قرار می‌دهد. مطالعات اقتصاد مهندسی نامیده می‌شود. در سالهای اخیر فنونی که نخست در حیطه اقتصاد مهندسی توسعه یافته بود. با گسترش برای استفاده در طیف وسیعتری از شرایط اقتصادی مهیا گردید و در نتیجه با عناوین گسترده‌تری به آن اشاره می‌شود که به‌طور نمونه می‌توان از «تحلیلهای اقتصادی برای تصمیم‌گیری» نام برد[۱]. اجرای طرحها به‌طورکلی دارای راه‌حلهای مهندسی متعدد است. به‌علاوه. تقریباً در تمام تصمیمات اقتصادی و هر فعالیت حداقل خودداری از آن فعالیت یا «حفظ شرایط موجود» نیز به عنوان یک گزینه باید مطرح باشد. با توجه به موارد فوق تصمیم‌گیری مستلزم تعریف روشن و درست و امکانیابی گزینه‌ها. قبل از ارزیابی امتیازها و برتری فرصتهای رقیب برای سرمایه‌گذاری است. زیرا تفاوتهای میان نتایج اقتصادی گزینه‌ها دارای اهمیت اساسی است و اگر گزینه‌ای نباشد دیگر نیازی به این نوع مطالعه اقتصادی نخواهد بود. ۸۵۷۹۱ 0۵1 - 061 -2 40 ۷۷/۵۲۲ ۳۳۵۵1 1۳6 -| ۳- برای نمونه به مأخذ شماره [۷] [۴] و [۱] مراجعه شود. ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- در فرایند ارزیابی و تصمیم‌گیری طرحهای جدید مهندسی لازم است که همه عوامل موْثر و معنی‌دار در اقتصاد یک طرح نه فقط مورد توجه قرار داده شود. بلکه به‌نحوی دقیق بررسی گردد؛ به‌طوری‌که نتایج آن برای همه نظرگاهها کامل و ارضاءکننده باشد. ۳-۲ اصول پایه مقایسه گزینه‌ها فرایند ارزیابی. نیازمند پیش‌بینی نتایج حاصل از انتخاب گزینه‌هاء برآورد کمیتهای مربوط به هر گزینه و تبدیل کمیتها به واحدهای قابل سنجش بر مبنای معیار مشترک " است [۷]. بنابراین لازم است: الف - همه گزینه‌هایی که از لحاظ مادی و فیزیکی حصول به اهداف منتخب را به‌دست می‌دهد. به روشنی مشخص و بیان گردد. چنانچه هیچ یک از گزینه‌ها دارای توجیه اقتصادی نباشد. گزینه صفر یا «پذیرش وضع موجود» ار جح خواهد بود. محدودیت منابع مالی و زمان موردنیاز برای بررسی. اغلب مانعی برای تحلیل کامل کلیه گزینه‌هاست. قبل از بسط و گسترش مطالعه بایستی هزینه‌های اضافی برای مطالعه بیشتر. با صرفه‌جویی حاصل از انتخاب طرح بهتر مقایسه گردد. ب - نتایج فیزیکی هر گزینه بایستی برحسب واحد پولی مشخص ارزیابی شود. فایده‌ها و هزینه‌هایی که قابل بیان و ارزیابی برحسب پول نیستند. بایستی صریحاً مشخص شوند. پ - تفاوت بین گزینه‌ها باید پایه‌ای برای مقایسه باشد. هزینه‌های ریخته شده در انتخاب گزینه به حساب نمی آید؛ مگر آنچه بر آینده اثر می‌گذارد ". در مطالعات اقتصادی از هزینه‌های تخصیص یافته و یا هزینه‌های متوسط نبایستی استفاده شود. بلکه لازم است هزینه‌های نهایی به کار گرفته شود. هر سرمایه‌گذاری اضافی مجزا باید حداقل فایده‌ای اضافی مساوی با آن هزینه را ایجاد کند تا توجیه‌پذیر باشد. ت - به غیرملموسها نبایستی مقادیر پولی اختیاری منتسب کرد. زیرا موجب انحراف تحلیل اقتصادی می‌گردد. حتی اگر اتخاذ تصمیم تا حدود قابل ملاحظه‌ای بر مبنای عوامل غیرملموس باشد. تحلیل اقتصادی نباید نادیده گرفته شود. تصمیم‌گیران بایستی هنگامی که طرح بر مبنای عوامل غیراقتصادی توجیه شده باشد از هزینه‌های دستیابی به هدفهای طرح نیز مطلع و آگاه باشند. ث - گزینه‌ها باید با درنظرگرفتن مبانی اطلاعاتی و روشهای مبانی هماهنگ مقّایسه شوند. شاخصهایی همانند: نرخ تنزیل. دوره تحلیل, واحد هزینه بایستی برای تمام آنها یکسان باشد. کاندنا عاطس 0 -۱ ۲- با توجه به بعضی از ملاحظات سیاسی, ممکن است هزینه‌های ریخته شده در تصمیم‌گیریها تأثیر بگذارد. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۲ اصول اقتصاد مهندسی - 2 ۱ ,۳ 2 اصول اقتصاد مهندسی راهنمایی برای تعیین و ساخت گزینه‌ها و مقایسه انها با یکدیگر و تشخیص کزینه منتخب با ۲ برتر از میان انهاست. این اصول عبارتند از : ۳ ۱-۴-۲ همسان‌سازی نوع نخستین مرحله در تحلیل اقتصادی باید تعیین واحدی برای بیان ارزش مشترک باشد. به‌عبارت دیگر باید فایده‌ها (گندم. سیست. یونجه و ...) و هزینه‌ها (کارگر. ماشین آلات. سیمان. سوخت. میل‌گرد و ...) بر خسسبب یک واحد پولی ۰ ۰ ۰ » ۳ برای آنکه تصمیمات سرمایه‌گذاری واقع‌بینانه باشد. هر ارزش پولی بایستی با مبلغ و زمان (هر دو) مشخص شود. چون مبالغ پولی در زمانهای مختلف مستقیماً با هم قابل مقایسه و یا با یکدیگر قابل ترکیب نیستند؛ بنابراین لازم است قبل از بررسی. ارقام موردنظر را از لحاظ زمان همسان ساخت. برای همسان‌سازی زمانی از تکنیکهای تنزریلی استفاده می‌شود. نرخ تنریل در انتخاب طرح اثر زیادی دارد. فایده‌ها و هزینه‌های آتی با نرخ تنریل بالا تر. وزن کمتر و با نرخ تنزیل پایین تر. وزن بیشتری می‌یابند. نرخهای تنزیل بالا طرحهای با سرمایه اولیه کمتر و نرخهای تنزیل پایین طرحهای سرمایه‌بر را مطلوبتر می‌سازد. تشریح این اصل با ذکر مثال. هدف عمده این نشریه است. ۲-۳-۲ نظرگاهها ارزش پولی به نگرشهای مورد توجه در ارزیابی طرحها بستگی خاص دارد. به‌طورکلی سه نظرگاه در یک مطالعه الف - نظرگاه حصوصی : گروهی که تامین منابع مالی و یا سرپرستی اجرای طرح را بر عهده دارند. فقط به نتایج حاصل برای گروه خود توجه کنند و علاقمندی نشان می‌دهند. ۱- گزینه‌ها شامل: گزینه‌های اصلی (مثلاً انتخاب اندازه طرح) و یا گزینه فرعی (نظیر: روش برداشت آب. انتقال آب و ۲- در این نشریه مجموغعه اصولی که معمولاً در طرحهای تو سعه منابع آبت مدنظر قرار می‌گیرند. آمده است. هدف تهیه فهرست کلیه اصول و مبانی مطروحه در اقتصاد مهندسی نیست. 3- ۳۵۵۱۷۵۱۵۵۵ ۵۶ ۵ 4- ۳۵۵۱۷۵1۵۵۵ ۵۴ 60 5 0 ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ب‌- نظرگاه منطقه‌ای ‏ : مردمی که در یک منطقه خاص و یا در یکی از تقسیمات کشوری زندگی می‌کنند. فقط نتایج موثر به زندگی خود را مدنظر قرار می‌دهند. پ ‎ -‏ نظرگاه ملی ؟: تمام نتایج حاصل برای افراد ملت را درنظر می‌گیرد. می‌توان گفت نظرگاه نخست بر افزایش سطح رفاه برای گروه خاصی قرار گرفته که نظرگاهی منطبق با فعالیت بخش خصوصی است. در مقابل دولت وظیفه دارد تا از آثار زیانبخش حاصل از برتر قراردادن رفاه شخصی بر بهزیستی اجتماعی جلوگیری نماید و به‌همین جهت دولت ضمن تشویق بخش خصوصی در سطح گروه و یا منطقه در برنامه‌ریزی آن تعدیل ضروری برای حفظ و حمایت از منافع عموم را انجام می‌دهد. به عنوان مثال. در گزینه توسعه منابع آب زیرزمینی. هزینه‌های استحصال از دیدگاه بهره‌برداران شامل: سوخت و انرژی تأمین شده به قیمت فروش همراه با یارانه است. (مثلاً گازوئیل لیتری ۳۰ ریال و برق مصرفی هر کیلووات ساعت ۵ ریال). در حالی‌که از دیدگاه ملی هزینه انرژی باید بدون یارانه (مثلاً گازوئیل لیتری ۴۰۰ریال و برق مصرفی هر کیلووات ساعت ۱۵۰ ریال) محاسبه شود. یا در گزینه توسعه منابع آب سطحی در بالادست یک حوضه آبریز (مثلاً در کرمانشاه در چارچوب حوضه آبریز کرخه) ممکن است در منطقه دیگر (مثلاً در خوزستان) موجب تغییرات کمی و کیفی در منابع آب و به تبع آن فواید (چون: تنظیم بهتر آب یا کاهش رسوبات) و هزینه‌هایی (جون: کاهش ۴-۴-۲ هزینه‌های ریخته شده " منظور از هزینه‌های ریخته‌شده. هزینه‌های اولیه نابرگشتنی است. جون همان‌طور که قبلاً اشاره شد. بررسی اقتصاد مهندسی فقط به تحلیل اختلاف بین گزینه‌ها و تفاوتهای بین نتایج حاصل از آنها نیازمند است. کلیه هزینه‌ها و فایده‌هایی که گزینه منتخب را تحت تأٌثیر قرار ندهد و به آن مربوط نشود. بایستی نادیده گرفته شود. با وجود فقدان ارتباط اقتصادی هزینه‌های ریخته شده با سرمایه‌گذاریهای جدید. اغلب این هزینه‌ها به دو علت بر تصمیم‌گیریها اثر دارند. نخست آنکه تصمیم‌گیریها ممکن است تعهدی: روانی. سیاسی و یا حتی حقوقی به ادامه سیاست گذشته باشد. به‌نحوی که نخواهند کوششها و کارهای گذشته به هدر برود. ثائیاً وجود صورتهای حسابداری که معرف ارزش دفتری مستهلک نشده‌ای برای داراییهایی که دیگر ارزش اقتصادی ندارند. می‌تواند آزادی در سرمایه گذاریهای جدید را محدود سازد. به‌هرحال هیچ‌گاه اشتباهات گذشته نمی تواند با فایده‌های آتی توجیه شود و |- ]00۵[ / ۵10۵1 2- ۵1 داحم) ماگ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- اصل هزینه ریخته شده در مثال زیر تشریح گردیده است: فرض می‌کنیم که برای ایجاد تأسیسات برقابی که کل هزینه آن ۱۰۰ میلیون ریال برآورد شده است. مبلغ ۵۰ میلیون ریال خرج شده باشد. در بازنگری به ایجاد تأسیسات برقی. نیروگاه بخاری پیشنهاد شده که. کل هزینه آن ۳۰ میلیون ریال و از توانایی عرضه همان اندازه انرژی برخوردار است. از میان این دو تأسیسات کدامیک بایستی انتخاب شوند؟ *۵میلیون‌ریالی که در مورد تأسیسات برقابی قبلاً هزینه شده است. هزینه ریخته شده است. زیرا ارتباطی با انتخاب جدید ندارد و چون هزینه نیروگاه بخاری کمتر از هزینه باقیمانده تأسیسات برقابی است. لذا این نیروگاه بایستی انتخاب شود وادامه کار پروژه نخست به مصلحت اقتصادی برای جامعه نیست. ۵-۴-۲ هزینه افزایشی ! براساس این اصل. مقّایسه تغییرات حاصل در فایده‌ها و هزینه‌های ناشی از اتخاذ یک تصمیم. شایستگی آن را معین می‌سازد. به‌عبارت دیگر, هر قسمتی و یا افزایشی از یک پروژه بایستی بر مبنای مزایای حاصل از آن مورد سنجش و داوری قرار بگیرد و تصمیم برای گسترش هر پروژه بایستی با ازدیاد فایده بیش از افزایش هزینه مربوط توجیه‌پذیر باشد. می‌توان اصل هزینه افزایشی را کاربرد «تحلیل نهایی» ۲ در اقتصاد طرح دانست. برای نشان‌دادن مطلب فرض می‌کنیم برای تأمین آب شهری, مخزنی به گنجایش ۱۵۰۰۰۰۰ مترمکعب پیشنهاد شده و هزینه آن ۱۰۰ میلیون ریال براورد گردیده است. قبل از آغاز ساختمان طرح جدیدی ارائه می‌شود که گنجایش مخزن را به دو برابر افزایش می‌دهد و هزینه افزایش آن معادل ۵۰ میلیون ریال خواهد بود. با این تغییر طراحی می‌توان از ۶۰ میلیون ریال فایده اضافی ناشی ازکنترل سیلاب نیز بهره‌مند شد. روش نادرست در تصمیم‌گیری در مورد طرح جدید استفاده از هزینه میانگین برای برآورد افزایش حجم طرح است؛ زیرا در این صورت افزایش نیمی از گنجایش مخزن معادل نیمی از هزینه یعنی ۷۵ میلیون ریال است که بیشتر از ۶۰ میلیون ریال فایده اضافی است و بنابراین طرح توجیه پذیر نیست. در حالی‌که روش درست به‌کارگیری هزینه افزایشی در مقابل فایده افزایشی است. در این حالت با افزایش ۵۰ میلیون ریال هزینه. درامدی معادل ۶۰ میلیون ریال به‌دست می‌آید که نشاندهنده توجیه پذیری طرح است. به همین روال عاملی که با هزینه ۵۰۰ هزار ریال فقط ۲۰۰ هزار ریال فایده دارد. نبایستی با داخل‌کردن آن در پروژه بزرگی که هزینه‌اش ۲۰۰ میلیون ریال و فایده‌اش ۳۰۰ میلیون ریال است توجیه شود:؛ بلکه محاسبه حداکثر فایده خالص بایستی با خارج‌کردن این عامل از پروژه به‌دست آید. دزد |۸۵ [۵ ۱1۵۲۵۱ -2 1 1۵۳۵۲۵۵۱ -| ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۴-۲ ارزشهای ناملموس ! اگرچه مطالعه اقتصادی در جستجوی ارزیابی تمام نتایج بر حسب واحد پولی است. ولی بسیاری از ارزشها قابل بیان به این کمیت نیستند. هر ارزشی که نتواند به‌عبارت پولی بیان شود. ارزش ناملموس نامیده می‌شود. ناتوانی در بیان یک ارزش برحسب واحد اقتصادی یا پول ضرورتاً مانع از ارزیابی و بیان آن برحسب واحدهای دیگر نمی‌گردد. تمام ارزشهای ناملموس بایستی به‌دقت و تا حد امکان به بیان کمی ارائه شوند. بیانات و اظهارنظرهای غیردقیق در مورد خطر یک حادثه برای حیات بشر به اندازه بیان دقیق تعداد افرادی که از دست‌رفتن آنها در همجو حادثه‌ای پیش‌بینی می‌شود مفید و کمک‌کننده نخواهد بود. و بالاخره تصمیم‌گیر در سنجش آثار اقتصادی برای رسیدن به یک هدف بایستی به‌همان اندازه که به بهترین و کاملترین اطلاعات اقتصادی مورد نیاز دسترسی دارد. از ماهیت نتایج ناملموس نیز آگاه و مطلع باشد. تلفات جانی. باز توزیع درآمد و لذت از مناظر طبیعی از مصادیق ارزشهای ناملموس ۷-۴-۲ نامطمئنی‌های قابل پیش‌بینی چون تحلیل اقتصادی نتایج آتی گزینه‌های مهندسی را مقایسه می‌کند. اعتبار هر نتیجه به امکان پیش‌بینی رویدادهای آینده بستگی دارد. یک پروژه ممکن است به‌علت پیش بینی‌های نادرست از لحاظ اقتصادی توجیه‌پذیر به‌نظر برسد و به‌همین جهت آزمون فرضها و روشهای محاسبه لازم است همیشه با دقت و تعمق صورت پذیرد. ولی به‌هر حال ماهیت پیش‌بینی وضع آینده همراه با احتمال و تغییرپذیری است. نامطمئنی در ارزیابی طر حهای مربوط به منایع آب به‌وسیله مک‌کین آ در طبقه‌بندی پنجگانه زیر ارائه شده است[۷]: ۱-۷-۴-۲ نامطمثنی در مورد هدفها : هدفهای برنامه‌ریزی بایستی به روشنی بیان گردد و ممکن است توسعه آتی به‌نحوی قابل توحه. اهداف احتماعی را تغییر دهد. ۲-۷-۴-۲ نامطمئنی در مورد «محدودیتهایی» که سیستم با آنها روبه‌روست: جون در برنامه‌ریزی همزمان تمام تصمیمات اقتصادی از لحاظ محاسبه غیرعملی است. لذا تحلیل بایستی در چهارچوب فشارهای تحمیلی حاصل از رویدادهای خارجی انجام پذیرد. ۳-۷-۴-۲ نامطمئنی در واکنش عمومی : اگرچه هر تحلیلی ممکن است نیاز به خدمات حاصل از اجرای طرح را به‌خوبی نشان دهد. ولی ممکن است به‌علت نوبودن خدمت و احتیاج به آموزش و تعهدات و علائق مردم به روشهای متداول واکنشهایی را به‌وجود آورد که در کاربرد نتایج طرح مور واقع شود. ۴-۷-۴-۲ نامطمئنی در تغییرات تکنولوژیکی : حتی اگر تولید جاری طرحی مورد نیاز باشد و به قیمت مناسبی 2-0 6۵[ 1۱۵۵۱0۱6 -۱ ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- عرضه شود. اختراعات و تغییرات تکنولوژیکی ممکن است با جایگزین‌کردن کالایی برتر و با فرآیندی با هزینه کمتر استفاده از آن تولید را منسوخ سازد. ۵-۷-۴-۲ نامطمئنی درباره عامل احتمال در رویدادهای تکراری :۱ حتی هنگامی که احتمال رویدادهای تصادفی به کمک روشهای آماری و نظریه احتمال محاسبه و تعیین گردد. زمان دقیق پیشامد هرگز از پیش مشخص نمی‌گردد و فقط چه زمان و چه مقدار با تقریب و احتمال خطایی مشخص می‌گردد (برای نمونه زمان حداکثر طغیان رودخانه‌ها). علاوه بر این بسیاری از عوامل تصادفی در هر سیستم. نامطمئنی‌ها را به نحوی انباشته در کل سیستم افزایش می‌دهند. ۸-۴-۲ افق برنامه‌ریزی دوردست ‌ترین زمان آینده موردنظر در هر تحلیل یا بررسی اقتصاد مهندسی که به‌منظور برنامه‌ریزی صورت گرفته افق وجود نامطمئنی‌های ذاتی در پیش بینیها تمایل به کوتاه‌کردن دوره پیش‌بینی را بیشتر می‌سازد؛ در حالی‌که نیاز به تحلیل آثار درازمدت برنامه‌های تأمین احتیاجات جاری و آتی توسل به پیش‌بینیهای بلندمدت را ضروری ساخته است. در هر تحلیل یا بررسی اقتصادی جهار دوره زمانی مختلف درنظر گرفته می‌شود : ۱-۸-۴-۲ عمر اقتصادی به دوره زمانی گفته می‌شود که طی آن فایده‌های افزایشی حاصل از کاربرد پیوسته آن بر هزینه‌های افزایشی بهره‌پرداری مداوم از آن تجاوز نماید. در یک طرح. عمر اقتصادی کلیه اجزا و عوامل آن یکسان نیبست. برای نمونه. عمر یک پمپ کوتاهتر از عمر کل تأسیسات در یک طرح بهره‌برداری از منابع آب است. ۲-۸-۴-۲ عمرفیزیکی وقتی عاملی نتواند از لحاظ فیزیکی به کار خود ادامه و وظیفه خود را انجام دهد. عمر فیزیکی آن تمام شده است. عمر اقتصادی به‌هر صورت هرگز از عمر فیزیکی تجاوز نمی‌نماید؛ ولی ممکن است به‌علت فرسودگی. تغییر تکنولوژیکی |- 1160۳۳1۵ ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۸-۴-۲ دوره بر رسی یا تحلیل مدت زمانی است که طی آن نتایج حاصل از احرای طرح در مطالعه‌ای ویزه داخل می‌شود. دوره زمانی تحلیل در نامطمشن در آینده دور دوره تحلیل را به اختیار کوتاهتر کرد. ۴-۸-۴-۲ افق ساخت زمانی است که دیگر انتظار نمی‌رود تأسیسات ساخته شده پاسخگوی تقاضاهای آتی باشد. دوره تحلیل طولانیتر به یکپار چه کردن اقدامات جاری در راه حل درازمدت کمک قابل توجهی می‌نماید و از طرف دیگر هرچه افق ساخت کوتاهتر باشد. بر انعطاف پذیری در مقابله با تغییرات پیش‌بینی نشده می‌افزاید. نگهداری وجایگزینی دوره‌ای قسمتهای فرسوده ممکن است عمر یک پروژه منابع آب را تقریباً به‌طور نامحدود تمدید نماید؛ ولی معمولاً از دوره‌های تحلیل ۵۰ تا ۱۰۰ ساله استفاده می‌شود. افق بهینه ساخت برای اجزای انفرادی پروژه اغلب دوره زمانی کو تاهتری است و می‌تواند از طریق بررسیها و تحلیلهای اقتصادی فنی تعیین شود. برای مثال. افزایش گنجایش تونلها امکانپذیر نیست. در حالی‌که ابعاد کانالها می‌تواند از لحاظ اقتصادی در مراحل ۱۰ یا ۲۰ سال بزرگتر شود. هنگام مقایسه گزینه‌ها بایستی توجه داشت که دوره بررسی یا تحلیل یکسان باشد. اگر عمر اقتصادی بعضی گزینه‌ها کوتاه و در نتیجه به جایگزینی دوره‌ای آنها نیاز باشد. عمومیترین روش کار این است که هر هزینه در سیکل ثابتی در یک سری عمر اقتصادی تکرار شود تا عمر کل طرح به‌سر برسد. مع‌هذا این روش نبایستی به‌طور اتوماتیک و بدون درنظرگرفتن ان در ارتباط با هزینه. مطلوبیت سیکل جایگزینی. آثار تورم تفاضلی. توسعه تکنیکهای جدید تولید حاصل از پیشرفتهای تکنولوژیکی و بالاخره ماهیت متغیر تقاضا طی زمان به کار گرفته شود. نامطمئنی در هریک از عوامل. تمایل به پذیرش گزینه‌های با عمر کوتاهتر را بیشتر می‌سازد. اگر دوره تحلیل حتی مضربی از عمر اجزا نباشد بایستی با استفاده از جریان نقدینه منفی یا ارزش اسقاطی مساوی ارزش آن جزء در پایان با دوره تحلیل تعدیل لازم به عمل آید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ فنون اقتصاد مهندسی ۱-۳ مقدمه پیاده کردن اصولی که در بند ۲ به آن اشاره شد. نیازمند فنونی است که در زیر اختصاراً مورد بحث قرار می‌گیرد: - همان‌طوری‌که اشاره شد. همسان‌سازی نوع. مبتنی بر تعیین واحدی برای ارزش مشترک است که برای سهولت کار عموماً فایده‌ها و هزینه‌ها را برحسب واحد پولی ارزشگذاری می‌کنند. مطالب مربوط به سیاست قیمتگذاری شامل مسائل پیچیده‌ای است که خارج از حیطه اقتصاد مهندسی است [۶]. از آن‌جمله مسائل مربوط به انتخاب شبه قیمتها (در تحلیل اقتصادی) و نرمال‌سازی قیمتها (در تحلیل اقتصادی و مالی). به علاوه مقایسه تأثیرات غیرقابل بیان به مقادیر پولی نیز نیازمند روشهای خاصی است که در چهارچوب مطالعات اقتصاد مهندسی اصل نظرگاهها نیز به سیستم ارزشگذاری وابستگی دارد ۲. - همسان‌سازی زمانی و افق برنامه‌ریزی : برای اجرای این اصول از فنونی استفاده می‌شود که در کتب مختلف در قالب تکنیکهای تنزیلی مورد بحث و بررسی قرار گرفته‌اند. - هزینه‌های ریخته شده و هزینه‌های افزایشی اصولی هستند که نیازمند فن خاصی نبوده و با استفاده از چهار عمل اصلی قابل تأمین هستند. - آنچه در اقتصاد مهندسی راجع به ارزشهای ناملموس آمده. تأکید بر بررسی و فهرست‌کردن این ارزشها است. اما سابقه علمی این رشته به چگونگی وزن‌دادن به هریک از ارزشها یا اندازه گیری آنها اشاره‌ای نشده است. بررسی هریک از آثار ناملموس از جمله: توزیع مجدد درآمد. ثبات و امنیت اقتصادی. کیفیت محیط زیست و ... با روشهایی خاص (استفاده از شاخصها و با توزیعهای فراوانی یا احتمالاتی و ...) انجام می‌پذیرد که در قالب ۱(-این روشها در چهارچوب ارزیابی اقتصادی (۳۷۵۱۵۱۵ ۳۵۵۱۵۱1۵) در نشریات بعدی مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت. ۲- اجرای نظرگاه ملی نیازمند به‌کارگیری قیمتهای اقتصادی (قیمتهای سایه) در قالب فنون مربوط به مطالعات تحلیل اقتصادی است و اجرای نظرگاه خصوصی نیازمند به کارگیری قیمتهای مالی (قیمتهای بازار) و فنون مربوط به تحلیل مالی است. در حال حاضر عمدتاً تحلیلهای اقتصادی با به کارگیری قیمتهای بازار انجام می‌شود که لازم است به کارگیری قیمتهای اقتصادی در قالب تحلیل حساسیت به آن اضافه گردد. موضوع تحلیلهای اقتصادی و تحلیلهای مالی دامنه گسترده‌تری از مباحث معمول در اقتصاد مهندسی دارد (رجوع شود ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- - نامطمئنی‌های قابل پیش‌بینی : روشهایی که در بررسی نامطمئنی‌ها کاربرد فراوان دارد. عبارتند از : ۰ به‌کارگیری درصدهای منتخب قبلی برای افزایش یا کاهش هزینه‌ها و فایده‌ها ۰ محدودکردن دوره تحلیل و زمان پیش بینیها ۰ افزودن یک عامل «مبین» خطرپذیری به نرخ تنزیل علاوه بر روشهای فوق این اصل به مطالعات گسترده و تکنیکهای مختلفی وابسته است که از آن میان می‌توان به تکنیکهای زیراشاره کرد: ۰ "تکنیکهای تحلیل ریسک و تحلیل حساسیت ۰ تعیین نوع تابع احتمال و توزیعهای آماری احتمالی * و ... ۲-۳ دامنه بررسی آنجه در این بخش مورد تأکید قرار گرفته مربوط به فنونی است که در ارتباط با اجرای اصل دوم (همسان‌سازی زمانی) و اصل هشتم (افق برنامه‌ریزی) به کار گرفته می‌شود. سایر موارد اشاره شده در مقدمه (بند ۱-۳) خارج از چارچوب و حوصله این نشریه است. البته اصل همسان‌سازی زمانی یکی از مهمترین اصول اقتصاد مهندسی است که بر مبنای آن امکان مقایسه گزینه‌ها (پروژه‌ها) از نظر هدف رشد اقتصادی (در قالب ارائه شاخصها یا معیارهای تنزیلی ) فراهم می‌گردد. برای استفاده از این فنون تحلیلگر اقتصادی. نیازمند ورودیهایی به شرح ذیل است: - پار امترهای ملی محاسباتی (نظیر: نرخ بهره - تنزیل) از طرف دستگاه برنامه‌ریزی کشور - نتایج محاسبات سایر فعالیتهای تخصصی در جریان برنامه‌ریزی طرح پس از دریافت اطلاعات پایه (هزینه‌ها. فایده‌ها. مشخصات فنی گزینه‌های مختلف. شرایط حدی شامل: محدودیتهای آب و خاک. توپوگرافی و ...) از بخشهای ذی‌ربط لازم است که تحلیلگر اقتصادی براساس ملاکها و تعاریف و روش کار خود. داده‌های مورد نیاز را بررسی. تنظیم و تکمیل نماید ا. بخشی از این ملاکها و تعاریف قبلاً در نشریه «فرمهای اطلاعات پایه بررسیهای اقتصادی تأمین آب کشاورزی» ارائه شده و بخشی نیز در حد لزوم درنشریات آتی ارائه خواهد شد. پس از نهایی‌شدن داده‌های پایه می‌توان محاسبات مربوط به محاسبه شاخصها را به شکل زیر دنبال کرد. ۱- بدیهی است که در این راستا محاسبات مستقلی (نظیر: ملحوظ کردن ارقام از قلم‌افتاده هزینه و تأمین. محاسبه سوبسیدهاء محاسبه نرخهای مختلف ارز و ...) قبل از ورود به محاسبات تنزیلی مورد نیاز است. ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- هه ۱ ۳-۳ جریان نقدی ۰ ۰ ۲ ۱-۳-۳ نمودار جریان نقدی برای کمک در تشخیص و ثبت آثار اقتصادی گزینه‌های سرمایه‌گذاری. یک تشریح نموداری مبادلات نقدی در هر گزینه ممکن است به کار گرفته شود. این بیان تصویری که آن رانمودار جریان نقدی می‌نامند. اطلاعات ضروری برای تحلیل طرح سرمایه گذاری را به‌دست می‌دهد. یک نمودار حریان نقدی. دریافتهای رسیده در یک دوره زمانی (مثلاٌ یک سال) را با یک پیکان دارای حهت به سوی بالا (یک افزایش نقدی) که در انتهای دوره قرار داده شده نشان به‌وسیله یک پیکان با جهت به سوی پایین ارائه می‌شود (کاهش نقدی) این پیکانها بر معیار زمان یا محور زمان که تمام اندازه‌های دوره طرح را می‌پوشاند. قرار داده می‌شود[ ۵]. خط افقی معیار زمان با محور زمان است و حهت آن از چپ به راست و مشخص کردن دوره روی محور زمان با فاصله است نه با نقطه. برای مثال آخر دوره دوم با اول دوره سوم منطبق است. فقط برای تاریخهای معین نقطه به کار برده می‌شود[ ۷]. نمودار حریان نقدی به نظرگاهی که بر مسأله حاکم است وابسته است. برای مثال برای وامدهنده و وام‌گیرنده نمودارها (نسبت به محور زمان) عکس یکدیگر خواهند بود. شکل زیر یک نمودار جریان نقدی را نشان می‌دهد. همان‌طوری‌که ملاحظه می‌شود. فایده‌ها و هزینه‌های سالانه در ۹ ۳ 8 2 ۲ ۳ . . واقع در هر سال ثابت نیستند. ولی در حول ماد یر میانگین به‌صورت احتمالی تغییر می‌کنند. این نغییرات تابع میزان تولید محصول و هزینه‌های نگهداری - بهره‌برداری و حایگزینی است [ ‎.]٩ ۴۳ سال صفر محور زمان [ ی ۵۰ هزینه‌های سرمایه‌گذاری . :. 7 ۳10۷۷ طاعت) -2 ۷۷ (اد2) -| 3۳۵۵0 -3 ۴- سال مبنا قراردادی است و می‌تواند در ابتدای دوره ساخت تأسیسات با در انتهای آن درنظر گرفته می‌شود. ۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۳-۳ مراحل تهیه جریان هزینه‌ها و فایده‌ها الف - جریان هزینه‌ها - برآورد هزینه‌های سرمایه‌ای - توزیع هزینه‌های سرمایه‌ای در دوره اجرا . برآورد هزینه‌های جایگزینی اساسی در دوره بهره‌برداری - برآورد هزینه‌های نگهداری - بهره‌برداری و نحوه تغییرات آن در طی سالهای بهره‌برداری - برآورد ارزش اسقاط (از آنجایی‌که این ارزش برای طرح یک نوع فایده است. در ستون هزینه‌ها به صورت منفی نشان داده می‌شود). براورد دقیق ارزش اسقاط به علت کوچکی کمیت و مشکل پیش‌بینی جر یانها در آینده جندان اهمیتی ندارد. استهلاک به‌روش خط مستفیم برای برآورد سریع ارزش «عمر بلااستفاده» مفید می‌باشد که در دستور زیر ارائه شده و در آن 2 عمر بلااستفاده به سال. اکل عمر به سال و ۲ ارزش اولیه جزء یا عامل موردنظر و 5 مساوی ارزش اسقاط است. 2۸ چا (ش- [) <ه 0 ( نموئه: برای نوعی خاص از پمپها احتیاج به تعویض درهر ۰ سال پیش‌بینی شده است. این پمپ در طراحی که مطالعه اقتصادی آن بر مبنای دوره تحلیل ینجاه ساله صورت گرفته. مورد استفاده است. اگر هزینه اولیه ۰ میلیون ریال باشد. ارزش اسقاطی ان چه اندازه است ؟ پمپ سوم که چهل سال بعد جایگزین می‌شود. در پایان دوره تحلیل دارای ده‌سال عمر مفید باقیمانده خواهد بود؛ بنابراین با << و ۰--< او ۰ > ۲ از دستور بالاء نتیجه می‌شود که ۷۵۰۰۰۰۰ ریال ۶ ۱۵۰۰۰۰۰۰ (۱-1) < و ۳۰ ب - جریان فایده‌ها - برآورد فایده‌های طرح - تعیین نحوه تغییرات فایده در طول دوره احداث و بهره‌برداری ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۳ جدول گردش نقدی جدول گردش نقدی با توجه به بند ۲-۳-۳ به شکل زیر تشکیل می شود: سال ستون فایده‌ها ستون هزینه‌ها فایده خالص 1 ‌ 8-۳ یک ابزار مفید در بسیاری از مطالعات اقتصادی جدولبندی سالانه دریافتها و پرداختهای هر گزینه همراه با جدول سالانه اختلافهای ممادیر فوق است . جمع مقادیر در این جدولها نکته خاصی را به دست نمی‌دهد. جون مشابه محاسبه با استفاده از نرخ بهره صفر درصد است[۳]. البته برای تشکیل جدول گردش نقدی. قبلاً بایستی کلیه محاسبات مستقل اعم از: تخصیص هزینه‌ها. تفکیک هزینه‌های ریخته‌شده. یکسان‌سازی سال برآورد فایده‌ها و از درا پارامترهای محاسباتی در ملحوظ داشتن عامل زمان 2 ۲ ۱-۴-۳ نرخ بهره و تنزیل قابل مقایسه و یا با یکدیگر قابل ترکیب نیستند. نرخهای بهره و تنزیل. اساس محاسبات ضرایبی هستند که ارزشهای سالهای مختلف را به یک یا چند سال موردنظر منتقل می‌کنند. این نرخها در طرحهای توسعه منابع آب معمولاً برای یک سال داده می‌شود؛ اما به‌طورکلی می‌تواند شش ماهه. فصلی. ماهانه. روزانه و پیوسته باشد که دراین تشر یه موردنظر د دسستند. ۱- استفاده از جریان نقدی اختلافات دریافتها و پرداختها در تصمیم‌گیری دلالت براین نکته دارد که خالص پول هی را" هام ۹ ً چم ص ام ۰۹ و 0 این گنه شا دریافتی و پرداختی در تصمیم‌گیری دارای همان اثری است که کل دریافتها و پرداختها به‌طور مجزا در نظر گرفته شوند. 6۵ ]12100۱0 200 ادههان] -2 ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱-۱-۴-۳ نرخ بهره منظور از نرخ بهره در این مباحث. نرخی است که براساس آن ضرایی برای انتقال ار زشها از گذشته به حال و از حال به زمان آینده حاصل می‌شود. از این نرخ برای محاسبه ضریب تبدیل ارزش واحد و مشخص در مورد هر پرداختی از رابطه زیراستفاده می‌شود: ۲ +01 - ۳ 1 < نرخ بهره به‌طور متعارف منظور از نرخ بهره. پولی است که در ازای استفاده از وام پرداخت می‌شود و به‌طور اصولیتر از نظر و ۲ ۲-۱-۴-۳ نرخ تنزیل منظور از نرخ تنزیل در این مباحث. نرخی است که براساس آن ضرایبی برای انتقال ار زشها از زمان آینده به حال یا از این نرخ برای محاسبه ضریب تبدیل ارزش واحد و مشخص در مورد هر پرداختی از رابطه زیر استفاده می‌شود: ۲۳ 1 - ۲] (۱ + 1۱) <نرخ تنزیل 6 ]119000 -2 6 ]10۳05 -| ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- به‌طور متعارف منظور از نرخ تنزیل. نرخی است که برای تصمیم‌گیری در مورد سرمایه‌گذاری به کار گرفته می‌شود. . حَ : ۱ (درتحلیل اقتصادی) معمولا این نرخ با نرخهای اعطای وام متفاوت است. . ۳-۱-۴-۳ رابطه نرخ بهره و نرخ تنزیل نرخ بهره برای انتقال ارقام از حال به آینده و نرخ تنزیل برای انتقال ارقام از آینده به حال می‌باشند برای محاسبه ۱ و1 استفاده می‌شود در فرمولهای فوق 11 و ضرایب بهره از فرمول *(۱+1) و برای محاسبه ضرایب تنزیل از فرمول سال موردنظر و 1 نرخ بهره یا تنزیل می‌باشد. نرخ بهره و نرخ تنزیل هریک برای اقداماتی بکار گرفته می‌شود. برای سرمایه گذاری مشخص مقدار نرخ بهره و تنزیل در محاسبات اقتصاد مهندسی از نرخ بهره یا تنزیل مرکب استفاده می‌شود. تفاوت این نرخ با نرخ ساده با ارائه مثالی در پیوست شماره یک نشان داده شده است ا. در تحلیل اقتصادی. دوره تحلیل مدت زمانی است که طی آن نتایج حاصل از اجرای طرح در مطالعه‌ای ویژه داخل می‌شود. این دوره با توجه به عمر مفید تأسیسات و قابلیت پیش‌بینی پیامدهای طرح انتخاب می‌گردد و شامل دوره احداث و بهره‌برداری است ". در تنظیم هزینه‌ها در طول دوره تحلیل. لازم است ملاحظات زیر درنظر گرفته شود: - هزینه نگهداری و بهره‌برداری تأسیسات ارتباط مستقیمی با عمر مفید تأسیسات دارد. عمر مفید بیشتر. به هزینه‌های نگهداری - بهره‌برداری بیشتر نیاز دارد. ۱ در تحلیل مالی, نرخ تنزیل یا کمترین نرخ قابل قبول. معمولاً برابر هزینه نهایی سرمایه بنگاهی است که تحلیل طرح برای آن انجام می‌شود. این نرخ برابر است با نرخی که بنگاه می‌تواند وام بگیرد. در تحلیل اقتصادی که درآن از قیمتهای سایه‌ای استفاده می‌شود. شاید بهترین نرخ تنزیل و یا کوچکترین نرخ قابل قبول «هزینه فرصتهای از دست‌رفته سرمایه از دیدگاه اقتصادی ملی» باشد. به‌طوری‌که اگر تمام سرمایه گذاریهای ممکن که دارای بازدهی برابر آن و یا بزرگتر هستند. انجام شوند از تمام سرمایه اقتصاد ملی استفاده خواهد شد. این نرخ یک پارامتر ملی است و ضرورت دارد که با توجه به فنون مربوط محاسبه و به‌وسیله دستگاه برنامه‌ریزی به مشاوران ابلاغ گردد. ۲- نرخ بهره یا تنریل ساده : در این حالت در محاسبات ضرایب بده با تنریل برای نوع (بهره اصل پول) که در زمان خود پرداخت نشده. بهره‌ای منظور نمی‌گردد. نرخ بهره یا تنزیل مرکب : دراین حالت در محاسبات ضرایب بهره یا تنزیل برای فرع (بهره اصل پول) که در زمان خود پرداخت نشده. بهره منظور می‌گردد. 3- ۳۵۲۵۵ ۵۲ ۸۲۹۵|۷۵ ۰ ۹ ۰ - ۰ 1 ۰ ً . هه ۹ ۴ دوره بهره‌برداری در طرحهای بزرگ بو سعه منابع ات معمولا 0۰ سا در نظر گرفته می سود. ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- - هزینه جایگزینی تأسیساتی که عمر مفید آنها کمتر از دوره تحلیل است. می‌بایست در محاسبات منظور شود. - ارزش اسقاط تأسیساتی که عمر مفید آنها بیشتر از دوره تحلیل است. باید در محاسبات به‌صورت هزینه منفی : ۱ منظور شود . در تنظیم فایده‌ها در طول دوره تحلیل لازم است به موارد زیر توجه شود: - افزایش فایده‌ها پس از اجرای طرح معمولا ناگهانی نیست و به تدریج به حدنهایی خود می‌رسد. در طول مدت اجرا نیز ممکن است فایده‌ها کاهش و یا افزایش یاید. - هزینه‌ها و خساراتی که در هزینه‌های طرح آ به حساب نیامده‌اند. باید از درآمدها کسر گردد. برای جمع‌کردن کلیه فایده‌ها و هزینه‌ها و مقایسه آنها با یکدیگر باید کلیه فایده‌ها و هزینه‌ها به سال مبنای مشترک سال مبنا قراردادی است و برای مقایسه طرحهای (گزینه‌های) مختلف و اولویت بندی آنها. لازم است روش یکسانی از طرف مشاوران مختلف (یا کارشناسان مختلف یک مشاور) به کار گرفته شود. با در یک تحلیل محموعه‌ای طر حها. روشها با استفاده از فنون مربوط یکسان شوند. ۵-۳ رونس محاسبه ساخصهای تنزیلی به‌طورکلی دو روش برای محاسبه شاخصهای تنزیلی وجود دارد: ۱-۵-۳ روش ارزس کنونی دراین روش با درنظرگرفتن سال مبنای مشترک و انتقال کلیه ارزشها (اقلام هزینه‌ها و فایده‌ها در زمانهای مختلف روش انتقال اقلام در سالهای قبل و بعد از سال مبنا قبلاً (در بند ۱-۳-۳) توضیح داده شده است و از تکرار آن خودداری می شود. فقط ذکر این نکته ضروری است که برای انتقال دوره یکنواخت ار زشها از آینده به سال مبنا یا از .۰ ۰ 2 ۰ َ ۴ گذشته به سال مبنا. فرمولهای دیگری مورد استفاده قرار می‌گیرد . ۱- طرز محاسبه ارزش اسقاط قبلاٌ در بند ۳-۳-۳ ارائه شده است. ۲- مثل هزینه‌های تولید کشاورزی 40 ۷۷/۵۲۲۱ ۳۳۵۵۵۲ -3 ۴- برای محاسبه ارزش حال (۲) یک مجموعه پرداختهای برابر (۸) در آخر هریک از ۱ دوره با نرخ بهره | درصد از فرمول زیر استفاده می‌شود: چ: او (۱۳۱) ۸ ۳ (1)1-1 - در محاسبه ارزش انباشته شده آتی (۳) در آخر دوره ام با نرخ بهره از درصد. در نتیجه بازپرداختهای ثابت (که مبلغ ه رکدام برابر ۸ باشد) در آخر هریک از ۱ دوره از فرمول زیر استفاده می‌شود: 1 چ: 1 ام ۳ 1 ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۵-۳ روش معادل سالانه در این روش با عملیات ساده‌تری (بدون تشکیل حدول گردش نقدی) می‌توان اقدام به همسان‌سازی زمانی اقلام ۱ ارزشها نمود. بدین ترتیب که اقلام هزینه سرمایه‌ای را با استفاده از ضریب بازیافت سرمایه به اقساط مساوی و سالانه تبدیل و با هزینه‌های نگهداری بهره‌برداری جمع و سپس با فایده‌های سالانه ممایسه کرد. این اقدام در صورتی مفید است که هزینه‌های نگهداری - بهره‌برداری و فایده‌های طرح در طول دوره بهره‌برداری تقریباً ثابت باشد ". برای محاسبه ضریب بازیافت سرمایه از رابطه زیر استفاده می‌نماییم: ۷ (ز+1)ز 9 : )1+[( -[ نرخ بهره یا تنزیل 3 دوره بهره‌برداری 7 ضریب بازیافت سرمایه ۶-۳ تعیین ضوابط ارزیابی ارزیابی طرح در حریان برنامه‌ریزی آن. سنجش آثار و پیامدهای گزینه‌های مختلف با ضوابط ارزشیابی است. ضوابط ارزشیابی براساس اهداف. سیاستها و استراتژیهای برنامه تعیین می‌شود. معمولاً در طرحهای تولیدی این ضوابط متکی بر قدرت تولید ارزش افزوده. ایجاد اشتغال. آثار ارزی. سرمایه‌گذاری اولیه و ... است. نتایج این ضوابط در قالب اهداف توسعه (رشد اقتصادی. ثبات و امنیت اقتصادی. توازن اقتصادی و ... ) قابل بررسی است و نتایج ارزیابی را به‌صورت شاخصهایی برای قضاوت نهایی ارائه می‌نماید. شاخصهای رشد اقتصادی در بند ۴ مورد ۳ - 07 ۳۵۵0۷۵۲۷ اهاامت) -| ۲ این روش در مقایسه گزینه‌ها (طرحها) دارای محدودیت است: یعنی ممکن است قیل مساوی‌بودن دوره تحلا رعایت نشود؛ امادر صورتی‌که بخواهیم فید مساوی‌بودن دوره تحلیل گزینه‌ها یا طرحها را رعایت کنیم. لا زم است ابتدا به روش ارزش فعلی عمل نماییم؛ یعنی پس از انتقال اقلام ارزشگذاری شده به سال مبنا (سال صفر) آنها را با استفاده از ضریب بازیافت سرمایه. معادل سالیانه کنیم. ۳- شاخصهای مربوط به سایر اهداف توسعه (ثبات و امنیت اقتصادی. توازن اقتصادی و ...)در قالب مطالعات ۱ اه ام رس یای اقتصادی در نس بات بعدی مورد بیحخت و بررسی مرا خواهد گرفت. ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ساخصهای ارزیابی طرحها همان‌طوری‌که در بند ۶-۳ اشاره شد. شاخصهای ارزیابی طرحها در قالب هدفهای توسعه اقتصادی قابل محاسبه و ارائه‌اند. مهمترین اهداف توسعه که آثار اجرای یک طرح را با توجه به اهداف اصلی وکمی آن مورد سنجش قرار می‌دهد. شامل: رشد اقتصادی. ثبات و امنیت اقتصادی. توازن اقتصادی و خوداتکایی اقتصادی است. با استفاده از 2 ۰ ۰ ۱ سیستم قیمتگذاری. امکان سنحش و ارزیابی طرح در قالب هدف رشد اقتصادی از طریق ارانه شاخصهای و را ۰7 ی : و ۰ تنزیلی که مهمترین آنها دراین بخش معرفی می‌شوند. فراهم می‌شود: ۱-۴ ارزس حال خالص از جمع جبری تنزیل فایده‌ها منهای هزینه‌ها طی دوره تحلیل طرح به‌دست می اید: 0 ۳ -, ا)(1/۰,1 ,۰ 2 - 0۷۷ که در این دستور ۹ هزینه و فایده در سال و 11 دوره تحلیل بر حسب سال و آنرخ تنزریل است. هنگامی‌که فایده‌های ویژه بر طبق گرادیان منظمی تغییر نماید. ضریب گرادیان مناسبی بایستی به کار گرفته شود. ۱- رشد اقتصادی در اثر افزایش تولید ناخالص ملی و منطقه‌ای حاصل می‌شود. با توجه به منظورهای طرح می‌توان جنبه‌های زیر را مدنظر قرار داد: - رشد اقتصادی ناشی از هدف تأمین آب کشاورزی بر اثر افزایش ارزش تولیدات کشاورزی ناشی از تأمین بهتر و بیشتر آبت. حفاظت و اصلاح خاک و استفاده کارا از نهاده‌ها و عوامل تولید (در صورت اجرای طرح توسعه کشاورزی) اندازه گیری می‌شود. در نهایت رشد اقتصادی هنگامی حامه عمل می‌پوشد که از رشد حمعیت بیشتر باشد و منجر به افزایش درآمد سرانه گردد. - رشد اقتصادی ناشی از هدف تولید انرژی و آثار افزایش درآمد در بخشهای: صنعت. کشاورزی و خدمات و کاهش خسارتهای ناشی از کمبود برق (بخصوص در موافع اوج مصرف) - رشد اقتصادی ناشی از هدف کنترل طغیان و آثار افزایش درآمد فعالیتهای اقتصادی و کاهش خسارات سرمایه درآمد به ازای هر تومان سرمایه. میانگین درآمد سالانه به ازای هر واحد سرمایه. میانگین درآمد نسبت به ارزش دفتری سرمایه و ... وجود دارد. این معیارها درمقایسه گزینه‌ها (طرحها) چندان معتبر نیست و ممکن است در انتخاب گمراه‌کننده باشد[ ۱۳]. ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- محاسبه ارزش حال بر مبنای جریان نقدینه فرآیندی کاملاً مکانیکی است؛ ولی برای آنکه انتخاب صحیح صورت بگیرد. رعایت موارد زیر برای مقایسه ارزشهای حال خالص حساب شده ضروری است: الف - باید تمام ارزشهای حال مربوط به پایه زمانی واحدی فهرست شود. گزینه‌ها بایستی دارای زمان شروع بهره‌برداری یکسان باشند. ارزشهای حال بایستی نسبت به قیمتهای یک سال پایه (برای مثال ۱۳۷۶) محاسبه شده باشد؛ زیرا مبلغ پول در زمانهای مختلف. کالاهای اقتصادی متفاوتی است. ب - تمام ارزشهای حال با استفاده از نرخ تنزیل یکسان باید فهرست شود. چه گزینه‌ها از یک منبع مالی سرمایه گذاری شود و چه این کار نشود؛ همه بایستی با نرخ یکسان تنزیل شوند. ج - تمام ارزشهای حال بایستی برای دوره تحلیل یکسان محاسبه شوند. مفایسه باید بر فراهم ساختن خدمات طی یک دوره مشترک بررسی بنیاد نهاده شود. این ممکن است یا با ارزیابی هزینه ادامه خدمت بعد از پایان عمر یک گزینه با عمر کوتاه‌تر و یا با محاسبه ارزش عمر استفاده نشده یک گزینه که دارای عمر طولانی‌تری د- لازم است ارزش حال هر گزینه محاسبه شود. همه گزینه‌های دارای ارزش حال مثبت انتخاب شده و بقیه کنار گذاشته شود. اگر مجموعه‌ای از گزینه‌های ناسازگار با هم در کار نباشد. انتخاب پایان یافته است: ولی اگر مجموعه‌ای از گزینه‌های ناسازگار در میان باشد. انتخاب از طریق بند ۸ انجام می‌گیرد. ۸ گزینه‌ای از یک مجموعه گزینه‌های ناسازگار با هم که دارای بزرگترین ارزش حال باشد. گزینه منتخب است. و- اگر گزینه‌ها در یک مجموعه از گزینه‌های ناسازگار دارای منافعی تقریباً مساوی باشند. ولی نتوان آنها را ارزشگذاری کرد. گزینه‌ای که دارای حداقل هزینه است گزینه منتخب است. ۲-۳ نرخ بازده داخلی نرخ بازده. نرخ تنزیلی است که ارزش حال به‌دست آمده از معادله زیر: 1۵8-0 ج) 2 - ۲۷۷ با روش آزمون و خطا مساوی صفر شود. موارد تصمیم‌گیری زیر هنگامی‌که گزینه‌ها با روش نرخ بازده مقایسه می‌شوند. به کار گرفته می‌شود: الف - در روش ارزش کنونی همه گزینه‌ها باید برای مدت تحلیل یکسان با هم مقایسه شوند[۷]. نرخ بازده در مورد دوره‌های تحلیل مختلف نمی‌تواند به‌نحوی معنی‌دار مقّایسه گردد. زیرا فرصت سرمایه‌گذاری برای بازده گزینه‌هایی که دوره تحلیل (عمر) کو تاهتری دارند. بایستی در تعیین اینکه: آیا سرمایه‌ای برای سرمایه‌گذاری ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- در گزینه با عمر طولانی تر باقی می‌ماند نیز درنظر گرفته شود. ب - لازم است نرخ بازده برای هر گزینه حساب شود و تمام گزینه‌های دارای یک نرخ بازده که از حداقل مقدار ی پ ۱ ‌ ۳ ۳1 قابل قبول تجاوز نموده است انتخاب گردیده و بقیه رد شوند. اگر مجموعه‌ای از گزینه‌های ناسازگار مطرح ج- بایستی در مجموعه گزینه‌های ناسازگار. گزینه‌ها برحسب هزینه صعودی رتبه‌بندی شود. نرخ بازده هزینه افزایشی و فایده‌های افزایشی گزینه بعدی بالاتر از گزینه دارای کمترین هزینه باید محاسبه گردد. اگر نرخ بازده افزایشی از حداقل نرخ تنزیل قابل قبول تجاوز نماید پرهزینه‌ترین گزینه انتخاب شود. در غیر این صورت گزینه با هزینه کمتر انتخاب می‌شود. تحلیل را باید با درنظرگرفتن گزینه‌ها به ترتیب صعودی ادامه داد. معیار نرخ بازده به همان تصمیم‌هایی که از معیار ارزش حال به‌دست امد. منجر نخواهد شد: مگر انکه بند ج تحلیل افزایشی به‌جای انتخاب گزینه با بالاترین نرخ بازده به کار برده شود. روش نرخ بازده بایستی با احتیاط به کار گرفته شود؛ زیرا هنگامی‌که هزینه‌های سالانه از فایده‌های سالانه بعد از یک دوره که طی آن فایده‌های سالانه از هزینه‌های ۳ سالانه بیشتر بوده است تجاوز می‌نماید. بیش از یک نرخ بازده وجود خواهد داشت ؟۲؛ ولی هی‌بینک نشان داده است که روش نرخ بازده با به‌کارگیری بند ج باز هم پاسخهای همسازی به‌دست می‌دهد: حتی اگر پاسخ دوگانه‌ای وحود داشته باشد. نسبت فایده - هزینه از تفسیم ارزش حال فایده‌ها 1۷۷ بر ارزش حال هزینه‌ها به‌دست می آید. ممادبر سالانه می‌تواند بدون آنکه بر نسبت اثر داشته باشد. به‌ صورت جایگزین استفاده شود. ارزش حال فایده‌های سالانه 7 و هزینه‌های سالانه ,۲ به ترتیب از رابطه‌های زیر به‌دست می آید: 0 ۹ و ۳ (د اه و 0 ۳ _ ) 0۷/2 ۱- حداقل مقدار قابل قبول نرخ. بازده داخلی لازم است توسط دستگاه برنامه‌ریزی و مدیریت آب. اعلام گردد. ۲- این به معنای منفی شدن مابه‌التفاوت هزینه‌ها و فایده‌ها در جریان گردش نقدی بیشتر از یک بار است. در این شرایط (یعنی وجود دو نرخ بازده داخلی) بهتر است از این شاخص استفاده نشود. 1166 -3 ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- سری ضریبهای تنزیلی ممکن است به‌نحوی مناسب به‌صورت جمع به‌ کار برده شود. تصمیم در مورد اینکه جریانهای نقدی خالص (ویژه) بایستی چگونه هزینه‌ها و یا فایده‌های منفی را در نظر بگیرد گاهی اختیاری است و بر نسبت فایده بر هزینه اثر می‌گذارد؛ در حالی‌که این امر بر انتخاب طرح با استفاده از روشی که در زیر تشریح خواهد شد. اثری نخواهد داشت. مع‌هذا مهم است تشخیص دهیم که بهترین طرح دارای بالاترین فایده ویژه است؛ در حالی‌که دارای بالاترین نسبت فایده به هزینه نیست. تعدادی از موْلفان پیشنهاد کرده‌اند که استفاده از شاخص نسبت فایده به هزینه ممکن است به تصمیم‌گیری متفاوتی درباره استفاده از سایر شاخصها بیانجامد؛ ولی بهرحال باید گفت این اختلاف فقط هنگامی بروز می‌کند که اصل هزینه افزایشی (بند د) نادیده گرفته برای کاربرد صحیح این معیار موارد زیر بایستی مراعات گردد: الف - لازم است کلیه نسبتهای فایده به هزینه با استفاده از نرخ تنزیل یکسان فهرست شود. ب - کلیه گزینه‌ها با دوره تحلیل یکسان مقایسه شوند[۷]. ج - نسبت فایده به هزینه برای هر گزینه محاسبه شود. تمام گزینه‌های دارای نسبت فایده به هزینه بیشتر از یک انتخاب و بقیه کنار گذاشته شوند. اگر مجموعه‌هایی از گزینه‌های ناسازگار را نیز شامل است از بند د استفاده د- گزینه‌ها را در مجموعه گزینه‌های ناسازگار به ترتیب صعودی حجم هزینه مرتب نمایید. نسبت فایده به هزینه را با استفاده از هزینه افزایشی و فایده افزایشی گزینه همسایه بالاتر از گزینه‌های با کمترین هزینه محاسبه کنید. اگر نسبت فایده به هزینه افزایشی از ۱ تجاوز کند. پرهزینه‌ترین گزینه انتخاب می‌شود و الا گزینه با هزینه کمتر گزینه منتخب خواهد بود. تحلیل با درنظر گرفتن گزینه‌ها برحسب افزایش هزینه‌برداری گزینه‌ها لازم است ادامه یاید. ۳-۴ ارزیابی معیارهای تنزیلی هریک از سه معیار تنزیلی هنگامی که با داده‌های یکسان به شیوه‌ای صحیح به‌کار برده شوند. پروژه‌های واحدی انتخاب خواهد شد. به‌هرحال هر معیار برتریها و کاستی‌هایی دارد که به سهولت محاسبه و اراثه و به آسانی درک نتایج حاصل وابسته است و باید در انتخاب معیار مورد استفاده هر تحلیل مفروض مورد توجه قرار داده شود. از آنجا که ارزش حال به مجموعه‌ای از محاسبات اضافی برای به کارگیری اصل هزینه افزایشی نیازی ندارد. به‌عنوان روش «ساده‌تر و مستفیم تر) تعریف شده است. گروهی معتقدند که این معیار «به‌طور منطقی به روشهای دیگر ار ححیت دارد و استفاده از آن را تو صیه می‌کنیم» بیان ساده و مستقیم ارزش ویژه حال از لحاظ مفهوم مستفیم به ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- آسانی قابل ارائه است. اما روش ارزش حال نمی‌تواند در رتبه‌بندی پروژه‌ها از لحاظ مطلوبیت اقتصادی به کار گرفته شود. مگر آنکه همه آنها به سرمایه‌گذاری مساوی احتیاج داشته باشند. چون نرخ بازده داخلی و نسبت فایده به هزینه ار جحیت نسبی را به صورت درصد یا نسبت بیان می‌کنند میزان اختلاف را به نحو قابل سنجشی ارائه می‌کنند. معیار نرخ بازده به‌خاطر آنکه به نرخ تنزیل انتخاب شده قبلی نیازی ندارد. توصیه شده است. نرخهای بازده برای بسیاری از سرمایه‌گذاران به‌طور شهودی معنی‌دار است و نرخهای نتیجه می‌تواند با نرخهای مربوط به انواع دیگر سرمایه گذار یها مقایسه شود. از طرف دیگر این روش به‌علل زیر مورد انتقاد قرار گرفته است: - وجود جوابهای دوگانه - به‌علت ضرورت محاسبه نرخ بازده افزایشی برای طرحهای به‌هم وابسته -‏ خطر گمراه‌کردن کاربران. از آن جهت که نرخ بازده کلی را مغایر با نرخ بازده افزایشی ۱ به‌عنوان شاخصی برای رتبه‌بندی تصور می‌کنند. - با توجه به بغرنجی راه حلهای آزمون و خطای موردنیاز. بعضی خیلی فراتر رفته‌اند تا آنجا که توصیه کرده‌اند که این معیار هرگز نباید به کار گرفته شود. به‌هرحال برتریهای استفاده از روش و اهمیت کاربردها به اندازه‌ای است که معیار نرخ بازده را یک ابزار تحلیلی ارزشمند ساخته است. معیار نسبت فایده به هزینه تقریباً به‌طور جهانی به‌ویژه در مطالعات منابع آب در کشورهای صنعتی پیشرفته به کار گرفته می‌شود و انتظار می‌رود تا آینده‌ای دوردست در این موقعیت باقی بماند. علاوه بر این. کروتیلا" و اکستین " تحلیلهای خود را بر معیار فایده - هزینه پایه‌گذاری کرده‌اند و پژوهشهای مار جلین ا مبین آن است که این روش با تئوریهای اقتصاد همساز است. از طرف دیگر کاربرد نسبت فایده به هزینه بدون به‌کارگیری تحلیل فایده - هزینه افزایشی موردنیاز. می‌تواند به خطاهای قابل توجهی منجر شود. پروژه‌های متداخل نمی‌توانند برحسب نسبتهای فایده - هزینه رتبه‌بندی شوند؛ زیرا هر گسترش مستلزم انجام‌دادن آزمون نسبت فایده به هزینه افزایشی است. با وجود این. واقعیت این است که معیار فایده - هزینه می‌تواند همان نتایجی راکه دیگر معیارهای تنزیلی درست به‌دست داده‌اند ارائه نماید. 1 3 0۴ ۵ا۸۵ 1100۵1 -| 3[ -4 [ 1 نک بت ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ ملاحظات تکمیلی ۱-۵ اصول اقتصاد مهندسی و محدودیتهای آن اقتصاد مهندسی به معنای اخص. به روش مقایسه گزینه‌های مختلف یک طرح فنی - اقتصادی در قالب آنچه امروز اقتصاد خرد می‌نامیم و یا بهتر بگوییم در چارچوب اقتصاد بازار و در حد کارگزاران اقتصادی شومپتری خلاصه می‌گردد . به عبارت دیگر اصول اقتصاد مهندسی به ایجاد شرایط مناسب برای مقایسه متغیرهای ارزش و زمان در سطح طرح می‌پردازد و سعی می‌کند تا ارزشها در حد امکان به پول رایج بیان شده و متغیر زمان با استفاده از تکنیکهای تنزیلی در محاسبات مربوط داخل گردد. به‌طورکلی دراین اصول به کاربرد تکنیکهای حسابداری و مالی اکتفا می‌شود[۸]. ناگفته نماند که این اصول برای ارزیابی طرحهای مهندسی - اقتصادی در کشورهای با توسعه اقتصادی خودجوش در قرن نوزدهم و شاید هم تا پایان جنگ جهانی اول کافی بود و امروز هم در بعضی از کشورهای توسعه‌یافته صنعتی در ساختارهای اقتصادی پایدار در حد طرحهای کوچک و متوسط می‌تواند به کار گرفته شود. بعد از جنگ اول جهانی سه جریان در فلسفه اقتصادی شکل گرفت که تأثیر قابل توجهی به کاربرد این اصول داشته و مجموعه‌ای از روشها و تکنیکها را تحت عنوان «تحلیل اقتصادی طرحها» به وجود آورده است[ ۱۰]. این سه جریان در فلسفه اقتصادی عبارتند از: نخست پیدایش نگرش اقتصاد کلان که مفاهیمی جون درامد ملی. کارایی سرمایه در سطح ملی. اشتغال در سطح ملی و غیره را مطرح نمود و لزوم توجه به آثار فعالیتهای اقتصادی بر این مفاهیم را آشکار ساخت [۱۴]. دوم اقتصاد بهزیستی که ثمره کوشش فلاسفه و اقتصاددانان بود که تقریباً همزمان با فلسفه اقتصاد کلان ریشه گرفت و بحث مفاهیمی چون: عدالت اجتماعی. توزیع درآمد. سطح زندگی را به میان آورد و ارزیابی سیاست اقتصادی را ملزم به برآورد آثار اجرایی بر این مفاهیم و شاخصهای مربوطه نمود و در نتیجه در ارزیابی طرح به عنوان عاملی از سیاست اقتصادی به ناچار باید آثار مبتنی بر این مفاهیم و شاخصها تشریح و ارائه گردد. سوم توسعه اقتصادی برانگیخته برای توسعه کشورهای کم توسعه ییافته بود که اگرچه بعد از جنگ جهانی اول آغاز گردید. ولی عملاً بعد از جنگ جهانی دوم همراه با استقلال کشورهای مستعمره سابق وسعت مطلوب یافت. در این تفکر دولت نقش رهبری توسعه را به خود اختصاص داد. تا به مدد برنامه‌ریزی اقتصادی - اجتماعی به انجه خود به خود انجام نشده بود. جامه عمل بپوشاند. در این چارچوب دیگر کارگزاران بخش خصوصی نفَش موتور توسعه را ایفا نکردند و معیارهایی همانند: سرعت رشد. اشتغالزایی. توزیع درآمد. ازدیاد درآمد ملی. توان کسب ارز خارجی. توان صادراتی. رقابت یا واردات مطرح گردید که در ارزیابی طرحها باید مورد توجه قرار داده شوند. در پی این تحول دیگر اصول موضوعه اقتصاد مهندسی نمی توانست پاسخگوی نیازهای جدید باشد. لذا جای خود را هم‌چنانکه گفته ۱- توسعه اقتصادی از دیدگاه شومیتر نتیجه کوشش کارگزارانی است که با کاربرد تکنولوژی نوین. محصولات جدید را به بازار عرضه می‌کنند و با ایجاد تقاضا اقتصاد را توسعه می‌دهند[۱۳]. ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- شد به «تحلیل اقتصادی طرحها» و یا به «ارزیابی اقتصادی طرحها» داد که با استفاده از تحلیل فایده - هزینه همراه با روشهای پژوهشهای عملیاتی و اقتصاد بهزیستی و اقتصادسنجی. چارچوب پرقدرتی را برای این منظور به‌دست داده است. ناگفته نماند که امروزه تحت عنوان («اقتصاد مهندسی» کتبی وجود دارد که به اصول موضوعه اولیه اقتصاد مهندسی خود را محدود نمی‌سازند و اغلب مسئله را به‌صورت آموزش اقتصاد برای مهندسان مطرح می‌سازند که خود مسئله دیگری است و اغلب به مفاهیمی که در «ارزیابی اقتصادی طرحها» به آنها اشاره می‌شود. به‌طور خلاصه و یا به‌طور ۲-۵ تهیه شاخصهای غیر تنزیلی در صورتی‌که مطالعات طبق روال معمول اقتصاد مهندسی به معنای متعارف آن انجام شود. با به عبارت دیگر یا تکمیلی برای طرح فراهم شود. این اطلاعات می‌تواند از طریق آزمون حساسیت یا تحلیل و تبیین جنبه‌هایی از هزینه‌ها و درآمدهای اجتماعی که به نظر می‌رسد که قیمتها و نظام ارزشگذاری نتوانسته است به درستی آنها را مورد ۰ نرخ ارز خارجی ۰ باز توزیع درآمد ۰ تو سعه منطمّه‌ای نرخ رسمی ارز خارجی در بسیاری از کشورها به طور واقعبینانه تعیین نمی‌شود و ممکن است برای تصمیم‌گیری در مورد انتخاب تکنولوژی و سازمان اجرا و نوع تجهیزات مورد نیاز در مرحله انتخاب گزینه گمراه کننده باشد. در صورت نبودن بررسیهای مستقّل در این زمینه. لازم است جوانب احتیاط مدنظر باشد. انتخاب گزینه‌ای که به باز : ۱ توزیع بهتر درامد در منطقمه و یا اشتغالزایی مناسب می‌انجامند. برای طرح یک «امتیاز» است و حزو فایده‌های ناملموس آن گزینه محسوب می‌شود. توسعه منطقه‌ای از دیدگاه رفع محرومیتهای محلی و ایجاد توازن و تأمین اهداف برنامه‌ریزی فضایی یا آمایش سرزمین نیز در مقایسه و انتخاب گزینه‌های مختلف مهندسی. یک ملاک مهم سنجش به کشوری که دارای محدودیتهای اصلی در تأمین نیروی انسانی ماهر و یا با تخصصهای ویزه است. افزایش تقاضا در این موارد حداقل در میان‌مدت پیامدی منفی به شمار می‌رود. ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- در بسیاری از موارد ممکن است نوسانات مقطعی تعادل نسبی قیمتهای موْثر در برآورد هزینه‌ها و فایده‌های طرح را دچار اختلال کند. در صورت نبودن بررسیهای مستقل در این زمینه. لازم است با بررسی روابط قیمتهای مربوط به عوامل اصلی تشکیل دهنده هزینه‌ها و فایده‌ها (حداقل در ده سال گذشته) نسست به تعدیلات موردی و رعایت حوانب احتیاط اقدام شود. علاوه بر موارد فوق. لازم است در بررسیهای اولیه میان گزینه‌ها نسبت به حجم اعتبارات موردنیاز, فراهم بودن و سهولت دسترسی به لوازم و مصالح. امکانات ساخت یا احرای طرح وزمان شروع بهره‌برداری. اطلاعات و ی .۰ ۱ قضاو تهای مستقلی فراهم شود . (به‌طور تفکیک شده از حالت اصلی) و یا ذیل پیامدهای مثبت و منفی و یاناملموس هریک از گزینه‌ها ارائه گردد. ۱- توضیحات در این موارد قبلاً در نشریه شماره ۳۰- الف طرح استاندارد مهندسی آب آمده است. ۲۶ -------- صفحهٔ بعد -------- مخثال ۱ تفاوت نرخ بهره یا تنزیل ساده و مرکب در مثال زیر بهره دوره اجرا ۵ میلیارد ریال که به طور مسا محاسبه گردیده است: نرخ بهره ساده سال ‏ اصل فرع (بهره) جع ۲ .۱ ۷ و ۳ ۱۶۱ ۳ .۱ ۷ و ۳ ۱۶۱ ۴ .۱ ۷ و ۳ ۱۶۱ ۵ ۱۰ ۷ م۶ ۱۶۱۰ ضریب کلی تبدیل برای نرخ ۵/۲۴ -ح سس بهره ساده + (ز+۸)۱ + زج هش +۸ ۲ [(:۱۱ -۳)+۸]۱ - (۱+۴/۲۴ ۱۰۹ - ۵۴ م۱ - ۹ ۱ واع ۱ ۱ ۱ سه بهره «شرع» در هر سال اره یک - مثالهای نمونه ی در طول ۵ سال سرمایه گذاری شده است. با دو روش (ساده و مرکب) نرخ بهره مرکب سال ‏ اصل فرع بهره فرع جمع ۱ :۱ ۰ . ۷ رد۱۰ ۲ ۱۰ ۷ م۶ ۷ ۱.۶۱۰ ۳ ۱۰ ۷ م۶ ۷ مر ۷۴ ۱۱۲/۳۶۱۰ ۴ ۱۰ ۷ ۶ ۷۲ ۱۳/۱۵۱۵ ۴ ۱۱۹/۱۰۵۱۵ ۵ ۱۰ ۷ ۶ ۷۲ ۲۰/۲۵۱۰ ۷ ۱۲۶/۲۵۵۱۰ 0 ۳۹/۳۵۱۰ ۷ جمع ‎٩‏ م۵۱ ۷ ۲۴,۱۰ ۱-۰ برد ۱۰۰ ۱۰۰ ۷۱/۰۶ ۶ ۰ ۱۱۶/۰ ۱۱۲/۳۶ ۱/۰۶ بر ۱۰۶ ۱۱۲/۳۶ ۷۱/۰۶ ۱۱۹/۱۰ ۱۱۶ ۹۱ ۵ ت- ۱۰۶ ۱۲۶/۲۵ ۷۱/۱۹۶ ۱۱۹/۱۰ ضریب کلی ۰ ۵/۶۳۷ - ۵۶۳/۷۷۱۰ ۱۰۹۱۰ ۲۱ (ز+۸)۱ + + )۸ + )۸ +۸ ۳۲ طرفین معادل را در (۱+1) ضرب می‌کنیم. (ز+۸)۱ ج+ رد)۸ +ارزد۸)۱ جرزد۸)۱ خرزد۲ کسر معادله اول از طرفین معادله بالا ۳ ۸ - "(ز+۸)۱ < |۲۱ 1 [۱- (۱:۹]0/۰۶ - ۶/ مر ۵/۶۳ - [۱- ۲ (ز+۸]1 ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- مثال ۲: طرح «بهره‌برداری از آب و خاک رودخانه تالوار» با هدف اصلی تأمین آب کشاورزی حدود ۹۰۰۰الی ۲۸۰۰۰هکتار از اراضی کشاورزی در داخل یکی از زیر حوضه‌های سفیدرود از منابع آب سطحی به میزان ۸۱الی ۲۵۲ میلیون مترمکعب طراحی شده است. در چارچوب این مطالعات گزینه‌های مختلف آبگیری. ساختگاههای مختلف سدمخزنی. الگوهای کشت و نهایتاً ارتفاعات مختلف سد مورد مقایسه و بررسی قرار گرفته‌اند. مطالعات بهگزینی و غربال‌کردن اقتصادی گزینه‌ها با هدف تأمین آب کشاورزی در ۴ مرحله انجام گرفته است و در هر مرحله تعدادی از گزینه‌ها انتخاب گردیده‌اند و نهایتاً در مرحله چهارم ۵ گزینه مورد بررسی تفصیلی قرار گرفته است. مراحل غربال‌کردن گزینه‌ها موضوع بحث یکی از نشریات آتی کمیته است که در اینجا به آن پرداخته نمی‌شود؛ اما گامهای انجام‌دادن مرحله چهارم که منعکس کننده مباحث بندهای ۳ و۴ است. در این مثال تشریح می شود: گام اول : تشخیص و تبیین گزینه‌ها اولین گام در تعیین شاخصها تشخیص و تبیین گزینه‌هاست. این کار با هماهنگی با سایر بخشهای تخصصی و توجه به شرایط حدی ! (توپوگرافی. محدودیت آب. خاک و ...) امکانپذیر است. نتایج این هماهنگی می‌تواند در یک جدول مشابه جدول شماره ۱ خلاصه گردد: حدول شماره ۱ شرح | سطح زیرکشت رقوم نرمال آب رقوم تاج سد حجم آب ۲ گزینه (هکتار) متر از سطح دریا متر از سطح دریا ۱ تأمین شده یم ۸۱ ۱۳۲۶ ۱۳۱۸ ۹ ۱ ۱۳۹۵/۱ ۱۳۳۱ ۱۳۲۳ ۱۵۰ ۲ ۱/۹۵ ۱۳۳۳ ۱۳۳۵ ۲۳۱۹۰ ۳ ۱۳۳/۲ ۱۶۵۵ ۱۳۴۷ ۲۱۳ ۴ ۵ ۲۱ ۱۳۵۳ اه ۱۹/۲ 30040 -۱ ۲- شامل آب تنظیمی سد و حوزه میانی ۳- میلیون متر مکعب ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- گام دوم : بررسی. تنظیم و تکمیل اطلاعات پایه بخشهای تخصصی حل کند و محاسبات تکمیلی را انجام دهد. اهم این موارد به‌شرح زیر است: یکسان‌سازی سال براورد اقلام مختلف هرزینه - فایده - یکسان‌سازی مبانی برآورد اقلام مختلف هزینه - فایده (از نظر نرخ برابری ارز.ازنظرقیمتهای مالی واقتصادی و ...) - مقایسه درآمد در هکتار وضع موجود. شرایط طرح و بدون طرح - مقایسه درآمد در هکتار با مناطق مشایه - برآورد هزینه یک مترمکعب خاکریز و مقایسه با سایر طرحها - برآورد هزینه یک هکتار شبکه و مقایسه با سایر طرحها - تعیین دوره تطبیق درآمدها و توزیع زمانی هزینه‌ها - ملحوظ کردن ارقام از قلم‌افتاده هرینه وفایده (هزینه‌های خدمات مهندسی. فایده‌های دامپروری و .؟( پس از نهایی شدن اطلاعات می‌توان حداول هزینه‌ها و فایده‌ها را تشکیل داد. حداول شماره ۲ ۳و ۳ هزینه‌ها و فایده‌های گزینه‌های مختلف طرح تالوار را نشان می‌دهد. حدول شماره ۲ هزینه‌های سرمایه گذاری او یه و دوره احداث تأسیسات در گزینه‌های مورد بررسی تأمین آب کشاورزی ۳ : میلیون ریال ۱۳۹۷۹ ۶۳۶۱۷۲۵ ۲۳۹۲۵ )۲( ۸/۹۱ ۰ ۳۹۸۷۵ )۳( ۱۳۳۰۴۹ ۱۸۶۲۴ )۲( ۵۵۸۲۵ )۵( ۱۴ ۳۰۸۰۴ )۲( ۶۹۱۲۰ )۶( (ع) ۱۷/۴۴۳۴ (۲) ۳۸۶۴۴ ۱۱/۸ ارقام داخل پرانتز دوره احداث تأسیسات را نشان می‌دهند. ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول شماره ۳- هزینه‌های نگهداری - بهره‌برداری تأسیسات مختلف در گزینه‌های مورد پررسی ارقام : میلیون ریال سال : ۱۳۷۱ سک کح تو ضیحات : عمر مفید سد مخزنی : ۱۰۰ سال عمر مفید شبکه آبیاری : ۳۰ سال عمر مفید بند انحرافی : ۵۰ سال عمر مفید ایستگاه پمپاژ : ۲۵ سال جدول شماره ۴- فایده‌های گزینه‌های مختلف تأمین آب کشاورزی ارقام : میلیون ریال سال : ۱۳۷۱ گزینه با طرح بدون طرح ۱ ۸۵۴۴ ۴۳۷۶ ۸۸ ۲ ۱۳۳۴۰ ۷۹۴ ۱۳۳۴۳۶ ۳ ۱۹۹۳۵ ۹۶۴ ۱۸۹۷۹ ۴ ۱۳۲ ۱۱۰۵ ۱۳۹۷۷ ۵ ۳۲۱۳۰ ۱۱۳۱ ۳۳۱۹ پس از تعیین هزینه‌ها و فایده‌ها با توجه به آنچه که در بند ۲-۳-۳ آمد. می‌توان جداول گردش نقّدی گزینه‌ها را تشکیل داد. در زیر نمونه‌ای از جدول گردش نقدی برای گزینه شماره ۴ ارائه می‌شود : ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فایده خالص (۲-) ۲ ۲ ۲ ۳ ۳۵۶ ۳۹۵۶ ۱۱۹۳۴ ۱۳/۸۸۲ ۱۳۴۰ ۱۹۵۹۷ ۳۲۰۹۵۹۵ ۳۲۰۹۵۹۵ ۹۳ ۵0۵۳ ۳۰۹۵۹۵ ۳۲۰۹۵۹۵ ۹.۳۶ ۹.۳۳۶ ۹.۳۳۶ ۹.۳۳۶ ۹.۳۶ ۹.۳۶ ۳۲۳۰۹۵۵ ۳۲۰۹۵۹۵ ۷۳۵۶ -------- صفحهٔ بعد -------- با آماده‌شدن جدول گردش نقدی می‌توان محاسبات تنزیلی را شروع کرد. در زیر به عنوان نمونه ارزش حال فایده خالص ستون (-13-2) را با نرخ بهره - تنزیل ۶ درصد محاسبه می‌کنیم. با همین روش می‌توان ارزش حال را به تفکیک برای کل هزینه‌ها (یا اقلام حداگانه هزینه) و همجنین فایده‌ها محاسبه کرد: سال ارزش حال فایده خالص فرمول مورد استفاده توضیحات ۵ ۰ (۱۸۰۵۲۸)۱/۰۶- ارزبد۱) ۴ * (۱۸۰۵۲)۱/۰۶- سالهای ۵-الی ۰ ۳ ۲ (۱۸۰۵۲)۱/۰۶- سالهای احداث رگ ۲" (۲۰۵۵۳۹)۱/۰۶- - ۱ (۳۵۹۵۶)۱/۰۶- ۳ * (۱/۰۶)د۳۵۹۵۶- تارزب۱) سال صفر - سال مبنا ۱ ۱ ۱ ۱۱۵۳۴۱ ل ۱ (۱/۰۶) ار +۱) ۲ ی ۱۳۹/۹ سال ۱الی ۵۰ سالهای ۱/۰۶ ۱ ۳ ۱۶۳۲۴ بهره‌برداری ۱ (۱/۰۶) ۴ با ,۱۸۵۹۷ ال ۱-؟ (۱/0۶) ۱۹۹ ند ۱ارز+۱) ۱+۱ . ۵-۵ را با له ]] ,۲۰۹۵۵ اند ۸ -< ۲ محاسبه ارزش حال (۰/۰۶)۱/۰۶ (۰/۰۶)۱/۰۶ (1)۱+1 دوره یک واخت از سال ۵ تا سال ۲۵ ۱ ۱ ۲۶ ۵۵۵۳ سس (۱/۰۴) 1 ۳۷ چیپ ,۵۵۵۳ پا ۷-۱ (۱/۰۶) ۱ (۱/۰۶) ۱-ا(ز+۱) ۸ ۲۸-۳۰ رات ال رل ] ] ۲۰۹۵۵ اتلد - ۲ محاسبه ارزش حال (۰/۰۶)۱/۰۶ (۰/۰۶)۱/۰۶ ار +1)۱ دوره یک واخت از سال ۲۸ تا ۳۰ ۰-۱ (۱/۰۶) ۲۶-۱ (۱/۰۶) ۳۱-۳۶ رات ۵ بات لت للک]] ‎٩۴۳۶۵‏ محاسبه ارزش حال (۰/۰۶)۱/۰۶ (۰/۰۶)۱/۰۶ دوره یکنواخت از سال ۳۱ تا ۳۶ ۳۶ ۳۹ 1 ۳۷۹ بات عبات کللک]] ۲۰۹۵۵۶ (ا 8 - 0 محاسبه ارزش حال (۰/۰۶)۱/۰۶ (۰/۰۶)۱/۰۶ اآرز+1)۱ دوره یکنواخت از سال ۳۷ تا ۴۹ ۵۰ با ,۷۳۵۰۶ ی (۱/۰۶) اآرز+۱) جمع کل ۲ میلیون ریال ۳۷۲ -------- صفحهٔ بعد -------- رقم ۱۳۰۰۷۲ میلیون ریال ارزش حال خالص طرح را در دوره ۰ ساله نشان می‌دهد که با استفاده از فرمول بازگشت سرمایه (13.۳.)) معادل سالانه آن برابر است با ۸۲۴۶ میلیون ریال. برای محاسبه نسبت فایده به هزینه باید جداگانه ارزش حال فایده‌ها و هزینه‌ها را محاسبه کرد. برای محاسبه نرخ بازده سرمایه می‌توان با دو روش آزمون و خطا و تر سیمی نرخ را محاسبه کرد. در روش آزمون و خطا باید نرخهای مختلف بهره - تنزیل را به کار گرفت تا 17-۳ برابر صفر گردد. در روش ترسیمی می‌توان 3-2 را با نرخهای مختلف محاسبه سپس با ترسیم یک نمودار محل تقاطع خط صفر 13-۳ را بانمودار تعیین کرد آن نقطه. نرخ بازده داخلی طرح موردنظر است. جدول شماره ۶ نتایج محاسبات را در حالت کلی با نرخ بهره - تنزیل ۶ درصد نشان می‌دهد: جدول شماره ۶- شاخصهای اقتصادی گزینه‌های مورد بررسی سال برآورد: ۱۳۷۱ ۶ ریال هزینه‌ها به هزینه خالص داخلی(در صد) ۳ ریال 0 (3-0) (11) ۱ ۱۱۹۹۷۴ ۷۳۲ ۱/۶ ۴۵۰۲ ۱/۴ ۲ ۱۹۱۹۹۷ ۱۱۳۹۹۴ ۱/۸ ۵۳ ۱۱/۲ ۳ ۲۱۹۷ ۱۳۳۹۵۶ ۱/۷ ۱۱۱۵۱ ۱۱/۲ ۴ ۳۵۰۵۹۹ ۲۱۳۰۹۷ ۱/۶ ۷۲ ۱۳۳ ۱۰/۲ ۵ ۳۹۹۱ ۲۱۳۴ ۱/۵ ۱۳۱۹۹۵۷ ۹/۶ چنانچه بخواهیم براساس شاخصهای مختلف تنزیلی (13/0 , 13-2۳ و ...) گزینه را انتخاب کنیم خواهیم داشت: - براساس شاخص 13/20 : گزینه ۱و ۴ دارای راندمان اقتصادی برابر هستند و گزینه ۳و ۵ اختلاف قابل ملاحظه‌ای ندارند ". گزینه (۲) دارای بالاترین راندمان اقتصادی است. - براساس شاخص 1۳1۳ : گزینه ۲و ۳ دارای بالاترین نرخ بازده داخلی هستند. گزینه ۰۱ ۳و ۵ نیز اختلاف معنی داری از نظر نرخ بازده داخلی " ندارند و می‌توان از بین آنها یکی را انتخاب کرد. - براساس شاخص 13-2: براساس این شاخص گزینه ۵ از اولویت نسبی بیشتری نسبت به سایر گزینه‌ها برخوردار است؛ زیرا بیشترین مقدار 17-2 را داراست. کمترین مقدار 17-2 متعلق به گزینه ۱ است. ۱- با درنظر گرفتن امکان اشتباه در برآورد مقادیر تولید. قیمتها و نرخهای قابل قبول به‌وسیله کشاورزان اختلاف در حد ‎٩/۱‏ در نسبت فایده به هزینه و در حد ۱( در نرخ بازده داخلی بی‌اهمیت خواهد بود[ ۱۶]. ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- همان‌طوری‌که ملاحظه می‌شود انتخاب گزینه براساس شاخصهای مختلف به نتایج واحدی نمی‌رسد. از انجا که این گزینه‌ها مانع‌الجمع " هستند. براساس موارد اشاره شده در بند ۱-۴ الی ۴-۴ فقط براساس شاخص 13-2 می‌توان گزینه بهینه را انتخاب کرد و براساس سایر شاخصها انتخاب براساس شاخصهای کلی صحیح نیست و لازم است که محاسبات مربوط به تجزیه وتحلیل افزایشی نیز انجام شود. جدول شماره ۷ نتایج محاسبات را در این بررسی نشان می‌دهد. با توجه به دقت این مرحله از مطالعات افزایش هزینه‌ها یا کاهش فایده‌ها (حذف درآمدهای دامی) نیز مورد جدول شماره ۷- شاخصهای اقتصادی گرینه‌های مورد بررسی در تجزیه و تحلیل افزایشی / / ۰ افزایش هزینه‌ها "| ۲۰/کاهش فایده‌ها کامهای توسعه 2 2 : 8-۲ ۱۶۱۸-۲۳ ۱۶۲۳-۲۵ ۱۶۳۵-۷۷ ۱۶۴۹۷-۲۵۳ همان‌طوری‌که ملاحظه می‌شود در اولین گام (افزایش ارتفاع سد به میزان ۵ متر) افزایش ارزش خالص طرح حدود ۱میلیاردریال و نسبت فایده به هزینه حدود ۲ است. این افزایش ارتفاع به وضوح توجیه اقتصادی دارد. در گام دوم به ازای ۱۲ متر افزایش بعدی (۱۶۲۳-۱۶۳۵) افزایش ارزش خالص همچنین مثبت است و نسبت فایده به هزینه در این مرحله ۶ محاسبه شده است. در گامهای بعدی نیز ارزش خالص مشت و نسبت فایده به هرزینه بالاتر از بک است. در نتیجه گزینه پنجم یعنی: رقوم نرمال ۱۶۵۳ متر از سطح دریا گزینه بهینه با نرخ بهره - تنزیل ۶ درصد است. با افزایش نرخ بهره - تنزیل به میزان ۲ درصد افزایش ارتفاع سد تا گام دوم (رقوم ۵ مر از سطح دریا) با راندمان اقتصادی قابل قبول توجیه و گام سوم در آستانه توجیه پذیری اقتصادی قرار دارد. همان‌طوری‌که جدول شماره ۷ نشان می‌دهد. در صورت افزایش هزینه‌ها افزایش ارتفاع تاگام سوم (رقوم ۱۶۴۷ متر از سطح دریا) تو حیه دارد و گام چهارم در استانه تو حیه پذ یری قرار دارد. شاخصهای اقتصادی نسبت به کاهش ۱- گزینه‌های مانع‌الجمع گزینه‌هایی هستند که اجرای یکی اجرای بقیه گزینه‌ها را منتفی می‌سازد. ۲- با نرخ بهره - تنریل ۶ درصد ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- فایده‌ها حساستر است. در این حالت افزایش ارتفاع تا گام دوم (رقوم ۵ متر از سطح دریا) توجیه دارد و گام سوم در استانه توجیه پذیری اقتصادی قرار می‌گیرد. تلاقی خط [-8/0 یا (1-۳-0) و منحنی 13/۳ یا (13-2) افزایشی رقوم بهینه را نشان می‌دهد (نمودارهای ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3 ۱ ۴ 5 4 ۹ سا اه وم ی و و ما و ام و اد هن و 3 ده -۱۶۶۵ مش وم مد مس ۹.۳ امه رقوم تومال لمترازسطم دریا| نوغ سور رزیل ۶ درصد جچموچ زی ی سم ۳۰ هه ۳۵ : ی زط تسه ۰ ن ی سس ما سس و اس ه- رم نسمنا سمل رسقنا ۳۵« 9۳۰ رما ماس رقوم نرماق (منرازسطم دریا] :2 افزایتی هرینه‌ها 24 نمودار شماره ۴- رابطه بین -)-11 افزایشی و رقوم نرمال (۲۰/ کاهش فایده‌ها) ۳۰ ۱ نم ُ ۰ مس ۹ 4 ۳ ۵ قوب .۵ مت 9۳۰ ۹۳۵ ۳ ۳ مس ومد کا هض داد مها ۰1۰۰ ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- 5 60001۷ ۳۵۵۵66۳1۵۵ ,1984 بقل ۷۷.0.51۱۵ ۳.0237۵ -[۱] ۰ ب۲10۷۷ ,60۵۵09 صطاطاکزاطابام ۱1۵0:11۵0 ب00۵ ۰ ۲10۷۷ 0 006 |1111 - 02 ۷۵ ,۳۵۵۳۵ عصماوممم ۳ :1923 سانکل ب۳۹ -[2] ۳۵۲۷ ,1۳۵6۵ 0۳ 0ع6 6۱2106011085 0۲ کعا م۳۲۵۵ 1۳۵0۵۰ - 60۳01 -[3] ۳۵1۳0۲۵ او دمام 3۱ : 1982 5.1300 ۸0۵0 اند 1۳۵۵۵ ص0۵ ۷۷۰سا متا باصد0) -[4] ۰ ۲16۷۷ ,ع1۳0 بنرمگ5 ک ما۷۷ صطصل ماه 7/۱۵ ۳۵۳۵۷۳۶ ۳۵۱۵۵ 6 ۵۵۱110 ۹۷۵۲ ,۵0۵ ۳۵۱۵۵ ,۱9۸۵ بوط ۷۷3.۳۵ ب ص1۳ 60 -[5] ۰ |[۵ 11۳۵110۲ [[۵]] - ۳۵۵۷0 01۲۳۵1661۵8 کعا ۳۳ :1960 ۷۷0 1۳۵0۵ 200 سا 600۲۵0 -[6] 0۰ 6۵ 1۳۵۵ ]3۵۵ 1۳6 ,6۵1100 ۳۲08 0۲۷۷۵167 ۳۳۵0۵۳۵ :۱971 بمما ۸ ۸0001 300 کهاع 1.0۵ مفع 73 -[7] ۰ بع0آ با[111 - ب002 ع ,31۵۵۵ ۰ 01۷511 0۳186 )6 بف 60000 عادا اد |1۵0۵ :1967 ۷.0۵1 عل0ل -[8] ب1313 31010 ۵ ع امک ۸ ۷۷/2100 01۲ ۱971۳۵۵۵۵ ما۸۴ 200 فع 1730 -[9] ۰ 0۷/۷[ - و300۵ با .6۵ 108 قطانم ,|1111 - /0۲3) 6۰ عل ۵۱۷۵۹۱1۵۲۵ ۳۳۵۵۵۵ ,۵۵11۵ ۳۵۵۵۵۵ : ۱9۹6۵ ,۵۹۵۳۳۵ ۹۵۷۳۵۵۵ -[1۱0] 0۲ 102110 ۳۵۵۵۵1۳۵۵۲۶۷۵۲1۵ 1۵۵ :/7 ۱8۵ ۸۵۳1۳۲ ۷۷۵۱1۱۵۵10۵۰ -[1۱1] ۰ ۸16۷۷ 106 50 ۶ ۷۷۶1|۵۵ حطا0ل له ادا [ ۱۲]- اسکونزژاد. محمد مهدی. ۰.۱۳۶۸" اقتصاد مهندسی یا ارزیابی اقتصادی پروژه‌های صنعتی" . چاپ اول. [۱۳]- بیزن فرخ. «بسحثی پیرامون نظریه شومپتر درباره توسعه اقتصادی» - مجله بورس - تهران - شماره‌بهمن‌ماه ۱۳۴۲. [ ۱۴]- بیژن فرخ. «شرحی بر توسعه اقتصادی» - مجله بازار خاورمیانه در شماره‌های ۱ تا ۱۰. [ ۱۵]- پرایزگی تینگر. ۱۳۶۶ «تحلیل اقتصادی طرحهای کشاورزی». ترجمه مجید کوپاهی. انتشارات دانشگاه تهران. [ ۱۶]- پرایزگی. تینگر ۱۳۶۹. «تحلیل اقتصادی طرحهای کشاورزی». ترجمه مجید کوپاهی. انتشارات دانشگاه تهران . ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- 40 0۲ ۲12۵ 1۳۵ 1 0 0 ۱۱۵ م۳۳ 1۹126 01 0 ۱۷11۱۹1۲۹۷ 0۰ ]۷1028061 1۵۵۳۵۵۹ ۷۷/۵۱۵۲ 11۵۵ 0 0 1۶ 4۵ [ 12031۵ 20 5100120 ان 0116 4 ۳۲۱۱۵۱۱ ۳۱8۶1۱۵۵۲[ 710011۱۵ 5 ۸0۱۵۱۱۲۲۵ ۷۷۵/۵7 1 6 .310 ۳۵۳11۵110 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۶ ده چ َ یه ار ان : موه ره و و و وگ هرد 2 و ات 1 5 مر ی 5 ۹ رش ی ی ی 2 1 ۵ ی 0 ی 4 1 ی 1 0 5 9 ۵ 2 ی 1 و و و ی 1 1 ی 0 ی ی ی 2 0 وس اه ام و و ری ی ی ی 5 ار و و و را ی 4 و ی 0 وه و ار 1 ی و دون ی و 1 وا رد ارو اه ی تاو کر ریس مهو مومت دسج ۶ دی سس : 0 لک ۳ ۸ ۰ ۹ ۹۵ : ۱ ٍ ۱ 8 ۴ ۸ ۱ : 7 ۰ ۴ مرکزمدارک اقتصادی - اج ماعی و انتشارات ۸