و موازی در طول تونل برای تامین هد مورد نیاز مورد استفاده قرار گیرند.

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. فصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشتیبانی ۳4( ۳۹ و موازی در طول تونل برای تامین هد مورد نیاز مورد استفاده قرار گیرند. ۳ لوله‌کشی محوطه و ساختمان‌های اداری و پشتیبانی و کارگاه‌ها ۴ لوله‌کشی داخل تونل و انشعابات مصرف و شیرها. مناسب‌ترین جنس لوله برای عملیات تونل‌سازی لوله فولادی می‌باشد و لوله پلی اتیلن یا جی. آر. پی " به دلیل جنس ترد و آسیب‌پذیر و سایش بیش‌تر برای تخلیه دوغاب مصالح معمولا استفاده نمی‌شوند. در فواصل کوتاه و فشارکم می‌توان از لوله پلیمری قرقره‌ای استفاده نمود. تجهیزات مورد نیاز برای آبکشی در تونل‌سازی شامل موارد زیر می‌باشد: داخل آن باید سرعت انتقال برای جلوگیری از ته‌نشینی مصالح داخل لوله به بیش از ۳ متر بر ثانیه برسد. ۴ کانال یا لوله هدایت آب به خارج کارگاه. ۵- دبی‌سنج در نقاط مختلف و خروجی تونل. ۳-۴-۵- تخمین میزان آب و حجم آبکشی مورد نیاز میزان آب مورد نیاز در انواع روش‌های تونل‌سازی متفاوت و در تونل‌سازی مکانیزه بسیار بیش‌تر از روش متعارف می‌باشد. در روش مکانیزه. آب مورد نیاز برای خنک کردن کله حفاری و کاهش دمای دوغاب حفاری سینه‌کار. باید در مخازن ذخیره. توسط چیلرها خنک شده و با سامانه پمپ و لوله‌کشی مجزا به جبهه کاری منتقل شود. سپس از طریق لوله تخلیه دوغاب و مصالح حفاری به بیرون تونل هدایت می‌شود. میزان آب مورد نیاز به پارامترهای زیر بستگی دارد: ۱- ویژگی‌های زمین و دستگاه حفاری یا روش حفاری و نوع کله حفاری. ۲ سطح و میزان آب زیرزمینی ورودی در سینه‌کار به تونل و مرطوب بودن زمین. ۳- برنامه اجرایی و شیفت‌های کاری و تغییرات آب مورد نیاز مصرفی در طول زمان و پیشروی. میزان آبکشی مورد نیاز نیز به پارامترهای زیر بستگی دارد: ۱- ویزگی‌های هندسی تونل شامل طول و شیب. ۲- نوع پوشش و آب‌بندی آن و نوع درزهاء ۳- سطح آب زیرزمینی و رزیم هیدروژئولوژی و فصل کاری. ۴ نوع روش حفاری. در روش متعارف عملا آب‌کشی ناشی از آب مصرفی چندان قابل ملاحظه نبوده و صرفا آب زیرزمینی ورودی به تونل باید هدایت و تخلیه شود. (014۳) ۳105110 1۵۱۵10۲0۵0 ححقان ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ ۳( راهنمای اجرای نونل‌های انتفالآب مکانیزه تونل‌سازی, با جبهه‌کاری خشک در جدول (۲-۵) ارائه شده است. در صورت خشک بودن جبهه کار حرارت تولیدی در کله حفاری افزایش یافته و نیاز به آب خنک برای خنک نمودن کله حفاری بیش‌تر خواهد شد. معمولا در این جدول ۲-۵- نسبت‌های تقریبی درصد سهم مصرف آب در کارگاه مکانیزه تونل‌سازی با جبهه کاری خشک ۴-۴-۵- چالش‌ها و توصیه‌های بهبود بازده آبرسانی و آبکشی در تونل‌سازی با توجه به تجربیات اجرایی موجود. چالش‌ها و توصیه‌های زیر برای بهبود بازده سامانه آبرسانی و تخلیه آرائه می‌شود: - در تونل مکانیزه با شیب به سمت بیرون که بخشی از زهکشی از کف تونل به صورت نقلی اتفاق می‌افتد. باید فضای مناسب زیر تراورس‌های ریل‌بندی در نظر گرفته شود. در صورت کم بودن این فضا و عدم تمیزکاری منظم. معمولا با انباشت گل ولای و رسوبات و نخاله‌ها این فضا مسدود شده و آب و گل ولای ریل هارا در بر می‌گیرد و باعث اختلال و استهلاک در حمل و نقل می‌گردد. شده به سمت بیرون صورت می‌پذیرد. در این نوع حفاری حجم آب مورد تخلیه فقط مربوط به آب زیرزمینی و آب مصرفی برای غبارزدایی و شستشوی دستگاه‌ها است. در حالت شیب به سمت داخل با احداث حوضجه در فواصل مشخص. آب جمع شده از طریق پمپاژ و لوله‌کشی به سمت بیرون تخلیه می‌شود. ۳- در تونل بلند در مواردی ممکن است ازگالری فرعی زهکش در بخش نزدیک به فضای بیرون و سطح زمین در مجاورت تونل استفاده شود. این کار می‌تواند با ایجاد حوضچه و پمپاژ آب از قسمت میانی تونل به فضای بیرون ۴- هجوم آب زیاد به داخل تونل خصوصا در شرایط شیب به داخل یکی از چالش‌های مهم در طراحی سامانه آبکش است. عدم شناسایی و پیش‌بینی سفره‌های آب زیرزمینی یا لایه‌های آبدار با حجم زیاد باعث افزایش انحراف و ایحاد پرده 9 نظایر آن در نظر گرفته شده یا در صورت مجاز بودن 2 تصمیم به تخلیه آب. با پیش -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشنیبانی ۳( ۸ نمونه مشکلات و چالش‌های ناشی از انباشت آب در تونل در شکل (۸-۵) نشان داده شده است. 9۳1 انباشت زهاب تخلیه نشده از تونل و اختلال در عبور و مرور در روش متعارف ‏ هجوم و انباشت آب در تونل با شیب منفی و عدم کفایت سیستم تخلیه شکل ۸-۵- مخاطرات و چالش‌های ناشی از انباشت آب در تونل ۵- ریزش آب از سقف تونل روی دستگاه‌ها و تجهیزات تونل‌سازی و پرسنل از دیگر چالش‌های کار در محیط آب دار است. در این شرایط توصیه می‌شود در طول تونل از چتر موقت با ورق و در جبهه کاری از چتر موقت روی آب استفاده نمایند. ۵-۵- روش ترابری و انتقال مواد. مصالح و نفرات ۱-۵-۵- برنامه‌ریزی حمل و نقل در کارگاه تونل‌سازی حمل و نقل و ترابری در کارگاه تونل‌سازی شامل تردد پرسنل به کارگاه, در داخل کارگاه. در داخل تونل به صورت پیاده و ماشینی. حمل مصالح و مواد به کارگاه. حمل تجهیزات و ماشین‌آلات به کارگاه و به بیرون آن. حمل مواد و مصالح و ابزار و وسایل در داخل کارگاه و در داخل تونل, تخلیه مصالح حفاری و نخاله از داخل تونل به بیرون و حمل و نقل امدادی و اضطراری در کارگاه و داخل تونل می‌باشد. برنامه‌ریزی حمل و نقل درتونل‌سازی شامل ملاحظات و موارد زیر می‌باشد: ۱- برآورد نیازهای حمل و نقل کارگاه در زمان‌های مختلف. حجم مصالح تخلیه بسته به نوع زمین و روش حفاری و امکانات اجرایی متفاوت است و می‌تواند در زمین سخت تا نرم از ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ تن بر ساعت متغیر باشد. البته در ترابری حجم مصالح بیش‌تر مورد استناد قرار می‌گیرد. برآورد نرخ پیشروی و حجم حفاری از مهم‌ترین مسائل در طراحی سامانه حمل و نقل و تخلیه مصالح و انتخاب نوع و تعداد و ظرفیت ماشین‌آلات می‌باشد. برای برآورد حجم حفاری معمولا ضریب تورم مصالح باید با توجه به نوع سنگ یا خاک برآورد شود. این ضریب در -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲۳ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب شرایط معمول بین ۱/۳ تا ۱/۷ در خاک و سنگ می‌باشد. ۲ برای تخمین نیاز حمل و نقل لازم است نرخ پیشروی و حجم مواد و مصالح مورد نیاز و تخلیه و پرسنل مورد نیاز و تردد آن‌ها بر اساس شیفت‌های کاری برنامه‌ریزی شود. نرخ پیشروی شامل پیش‌بینی میانگین. حداقل و حداکثر و تغییرات زمانی آن می‌باشد. نرخ پیشروی در حفاری مکانیزه بر اساس زمان مورد نیاز برای عملیات مختلف حفاری, نصب قطعات و تزریق وکارهای تکمیلی برآورد می‌گردد که البته بسته به شرایط زمین تغییر می‌نماید. ۳ تامین سوخت و توان شامل مخازن سوخت و سیستم سوخت‌رسانی و تامین توان تجهیزات حمل و نقل برقی, جایگزینی و تامین لوازم یدکی پرمصرف و مورد نیاز. ۵ بهینه‌سازی مصرف آنرژی در حمل و نقل و ملاحظات زیست محیطی و تعبیه سیستم تهویه مناسب برای تخلیه دود ناشی از لوکوموتیو و ماشین‌آلات حمل و نقل, ۶ ملاحظات کنترل ترافیکی, ایمنی و علائم و امنیت حمل و نقل و ارتباطات لازم و استفاده از راننده و پرسنل مجرب و آموزش دیده برای کار با وسایل نقلیه. ۲-۵-۵- روش‌ها و ماشین آلات ترابری ترابری بیرون از تونل به روش‌ها و با استفاده از ماشین‌آلات متداول صورت می‌پذیرد و عمده تفاوت و بخش مهم‌ترابری مربوط به داخل تونل می‌باشد. در حفاری متعارف و در تونل کوتاه, از ماشین‌آلات متداول بسته به ابعاد تونل پوشش. ماشین‌آلات لازم انتخاب شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد. در روش حفاری مکانیزه روش‌های حمل و نقل داخل تونل برای حمل نفرات و قطعات بتنی و مصالح به داخل و تخلیه مصالح حفاری عبارتند از: ۱- سامانه ریلی با لوکوموتیو دیزلی, برقی, باتری‌دار و هوای فشرده. معمولا لوکوموتیو دیزلی به علت قابلیت سوخت گیری برای فواصل طولانی و ایمنی بیش‌تر در حوادث برق‌گرفتگی در مقایسه با لوکوموتیو برقی و در دسترس بودن قدرت موتور مختلف و لوازم یدکی و تعمیرات آسان‌تر بیش‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرند. البته آلودگی هوای داخل تونل از معایب اصلی آن محسوب می‌شود که برای کنترل آن از فیلتر و کاتالیزور سوخت برای احتراق کامل‌تر استفاده می‌شود. انتخاب قدرت لوکوموتیو بر اساس شیب تونل و تعداد واگن و وزن آن‌ها در هر رام قطار صورت می‌پذیرد. برای سیستم دبل استروک که در آن در هر مرحله دو گام پیشروی صورت می‌پذیرد. وزن کامل هر رام قطار حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ تن. سرعت کارکرد آن‌ها بین ۲۰ تا ۳۰ کیلومتر بر ساعت. ارتفاع آن‌ها بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ سانتی‌متر و قدرت آن‌ها بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ کیلووات می‌باشد. برای نصب ریل روی تراورس فولادی در فواصل حداکثر یک متری استفاده می‌گردد و ریل‌های ۱۲ متری روی آن قرار می‌گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشتیبانی ۱۳۳/4 ۸۳ انتخاب ماشین‌آلات و روش حمل و نقل مواد و مصالح و نفرات با توجه به قطر و طول تونل و نوع زمین صورت در ۱۵۰ سانتی‌متر با طول حدود ۶ متر و از ارتفاع لوکوموتیو مقداری بیش‌تر است. واگن حمل مصالح معمولا معمولا حدود ۱۰ نفر ظرفیت دارد. واگن حمل سگمنت حداقل ۲ قطعه را حمل می‌نماید. واگن‌های کفی ساده برای حمل سگمنت. لوله. داکت تهویه. پاکت سیمان, کابل, ریل» تراورس و لوازم یدکی و تجهیزات و ابزارکار استفاده می‌شوند و معمولا طولی حدود دو برابر واگن‌های معمولی دارند. معمولا در هر رام قطار یک لوکوموتیو طول کم‌تر سیستم حمل و نقل سرعت انتقال مواد و مصالح نیز کم‌تر خواهد بود. ۳ سیستم مونوریل که در زمین سخت و شرایطی که امکان هجوم آب و حجم قابل توجه آب زهکشی وجود دارد. کاربرد مناسبی خواهند داشت. ۴- تسمه نقاله برای تخلیه مصالح حفاری که اغلب برای تونل سنگی با حجم کم آب قابل استفاده مناسب می‌باشند. همچنین, در مقاطع کوچک‌تر تونل که امکان استفاده از لوکوموتیو مشکل است. می‌توان از این روش محدودیت کم‌تری مواجه می‌شود. که در تونل کنجانچم در غرب کشور تجربه شده است. البته برای مقاطع با انرژی و هزینه نگهداری قابل توجهی پیدا می‌کند. این روش نیاز به دسترسی برای تعمیرات و نگهداری در تمام مسیر داشته و درصورت ایجاد اشکال در یک نقطه از آن. سیستم به صورت خطی از کار می‌افتد. در صورتی که در روش متداول ریلی خرابی یک لوکوموتیو یا بخشی از مسیر آسان‌تر تعمیر و جبران می‌شود و وقفه کم‌تری در عملیات ایجاد می‌نماید. در این روش همجنین باید چسبندگی مصالح به نوار نقاله کم و به راحتی قابل شستشو بوده و باعث افزایش وزن و جرم آن نشود. ۵ لوله گذاری برای تخلیه مصالح حفاری دوغابی شده که در شرایطی که حجم آب مصرفی را ورودی برای حفاری زیاد باشد توجیه مناسبی دارند. به عنوان نمونه. حمل و نقل قطعات دستگاه حفاری و مصالح به کارگاه تونل‌سازی در تونل‌های کرمان, بازی دراز و آزاد. در شکل (۹-۵) و حمل و نصب قطعات ریل در خارج و داخل تونل, در تونل انتقال آب سد آزادء در شکل ۱۰-۵ نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۳( راهنمای اجرای نونل‌های انتفالآب ی بط را یر 1 َ 1 ۹ ۱ . پا با پچ ۱ 3 س ۱ ۵م 5 ! 8 ‌ ی ‌ ۳ ۸ ۱ ۱ / ! ا پجیه ٩۳ ۹‏ ۱ 0 ار : 7 0 ۰ # ۲ 5 را ۳ 8 اس 1 ات ۹ ی 2 ۹ 1 ۱ 71 ۹ ام ۲ !۱ 43 و 1 سا ی اک شکل ۹-۵- حمل و نقل قطعات دستگاه حفاری و مصالح به کارگاه تونل‌سازی در تونل‌های کرمان. بازی‌دراز و آزاد ک ۲ ۱ ووه/ ۲ ی ۹ ۹ ۹ سک ند 1 س دم مجد ‎٩‏ ۲۳ شکل ۱۰-۵- حمل و نصب قطعات ریل در خارج و داخل تونل در تونل انتقال آب سد آزاد ۳-۵-۵- چالش‌ها 9 توصیه‌های بمبود بازده ترابری 9 انتقال مواد و9 مصالح 9 نفرات علاوه بر ملاحظات فوق. سایر نکات. چالش‌ها و توصیه‌های یود بازده سامانه حمل و نقل 9 جابجایی بر اساس تجربیات و بررسی‌های موجود به شرح زیر می‌باشند: ۱- تدوین برنامه تعمیر و نگهداری مستمر واگن‌ها و لوکوموتیوها همراه با تامین قطعات یدکی پرمصرف و کنترل و اصلاح و تعویض ریل‌ها در حین کار. ۲- آسیب‌دیدگی تجهیزات. قطعات بتنی و سایر آدوات و ماشین‌آلات در حین حمل و نقل از مسائلی است که باید مورد نیاز و تکیه‌گاه‌ها و نگهدارنده و مهار کننده برای جلوگیری از جابجایی و سقوط بارء ایمنی حمل و نقل را -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشتیبانی ۳4( ۵ ۳- عدم رعایت مسایل ایمنی در حین بارگیری و باراندازی برای ماشین‌آلات و پرسنل همواره به عنوان یکی از خطرات اصلی در اجرا محسوب می‌شود. استفاده از ادوات وروش‌های استاندارد و لباس ایمنی برای پرسئل و نیز علائم هشدار برای افراد عبوری از الزامات اصلی و تاثیرگذار در کاهش مخاطرات احتمالی هستند. ۴ شستشو و پاکسازی دوره‌ای ماشین‌آلات. واگن‌ها و تسمه نقاله‌های حمل و نقل بر بازده کلی آن‌ها تاثیرگذار است و لازم است در برنامه اجرایی نگهداری آن‌ها به این مساله توجه شود. ۵- مکانیزم حمل و نقل داخل تونل با توجه به قطر تونل و سیستم پوشش و فضای قابل استفاده. در روش مکانیزه» مسیر ریلی داخل تونل انتقال آب متداول معمولا یک مسیر تک بانده می‌باشد. بنابراین جهت عبور دو قطار از کنار یکدیگر نیاز به استفاده از پذیرگاه یا سوزن یا سوئیچ مخصوص می‌باشد. معمول‌ترین روش مورد استفاده بدین منظور. استفاده از کالیفرنیا سوئیچ می‌باشد. طول سکوی انتظار این سوئیچ‌ها کمی بیش از طول قطار بوده و امکان عبور دو قطار از کنار یکدیگر را در داخل تونل فراهم می‌کند. با توجه به زمان‌بندی سیکل عملیات ترابری, استفاده از تعدادی کالیفرنیا سوئیچ ثابت و متحرک پیش‌بینی می‌گردد که در فواصل مورد نیاز در تونل قرار می‌گیرند. مدت زمان ورود و خروج قطارها در کالیفرنیا سوئیچ ثابت و متحرک تا ۵ دقیقه می‌باشد. تعداد سوئیچ‌های مورد نیاز با افزایش طول تونل و پیشروی عملیات حفاری افزایش می‌یاید. در حالت حفاری دبل استروک فواصل کالیفرنیا سوئیچ‌ها بیش‌تر در نظر گرفته می‌شود (شکل ۱۱-۵). شکل ۱۱-۵- نمونه کالیفرنیا سوئیچ ثابت در حالت متقارن در داخل تونل ۶ در حمل و نقل ریلی درحفاری مکانیزه سیستم ترابری به گونه‌ای طراحی می‌شود که امکان بهره‌برداری از قطار از محدوده دنباله پشتیبان, قطار دیگر توسط لوکوموتیو موجود در محل جایگزین و قطار حامل واگن‌های پر از خاک توسط آن لوکوموتیو به خارج منتقل شود. درچنین شرایطی اگر شرایط زمین و شرایط اجرائی کارگاه اجازه دهد. می‌توان درساعت‌های متوالی کار حفاری و سگمنت‌گذاری را انجام داد. لازم به ذکر است. مجاورت کالیفرنیا سوئیچ متحرک با دنباله پشتیبان همچنین پیش‌بینی چیدمان مناسب برای دنباله پشتیبان به منظور تخلیه هم‌زمان سگمنت و گراول به موازات پرشدن واگن‌های حمل مواد حفاری شده امری مهم بوده و در صورت عدم رعایت این نکته. زمان پیش‌بینی شده جوابگوی سیکل حفاری نبوده و عملیات حفر تونل با تأخیر ۷- معمولا برای انتخاب بهینه‌ترین سناریوی حمل و نقل و تهیه گراف کارکرد قطارهاء لازم است گزینه‌های مختلف -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب با موقعیت و تعداد سوئیچ مختلف بررسی شده و بهترین زمان و هزینه بدون ایجاد وقفه در عملکرد دستگاه حفاری. ملاک انتخاب گزینه برتر قرار گیرد. ممکن است در مقاطعی از مسیر سطح مقطع تونل برای اجرای سوئیچ به طور موضعی افزایش یابد. فاصله سوئیچ‌ها در حالت عادی به حدود ۲ کیلومتر بالغ می‌شود. در خارج تونل حمل و نقل مواد و مصالح نظیر سیمان و شن و ماسه و قطعات پیش‌ساخته معمولا توسط ماشین‌آلات باربری سنگین نظیر بونکرء کامیون» تریلر و بوژی انجام می‌شود. سایر نیازهای حمل و نقل در خارج تونل شامل ۶-۵- روش انتقال داده‌ها 9 مخابرات انتقال داده 9 ار تباطات خصوصا در تونل‌های بلند از مسائل بسیار مهم محسوب می‌شود 9 اهداف آن عبارتند از: ۲- مکان‌یابی و مسیریابی با استفاده از سامانه‌های موقعیت مکانی. ۳- سامانه‌های کنترل و فرمان از راه دور برای انفجارء دستگاه‌های حفاری, ربات‌های بتن‌پاشی و تهویه خودکار. ۴- هشدارها و درخواست خدمات اضطراری و امدادی. - انتخاب روش مناسب ارتباطی باسیم, فیبرنوری و بیسیم رادیویی و وای فای" برای هرکارکرد شامل ارتباطات با بیرون از سایت. ارتباط بخش‌های مختلف کارگاه. ار تباطات داخل تونل و ارتباطات برخط و کنترل از راه دور («شکل ۱۲-۵ شکل ۱۳-۵- اتاق کنترل ماشین حفاری مکانیزه مجهز به سامانه پایش. پردازش. ذخیره و انتقال اطلاعات و کنترل از راه دور ماشین - تجهیزات مناسب و محل نصب آن‌ها با پوشش کامل و قدرت ارتباطی رادیویی در شرایط بد آب و هوایی و ۱- [ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشنیبانی ۳( ۸۷ رطوبت و غبار غلیظ و مجهز به کنترل نویز و اغتشاشات محیطی, - تنظیم حجم اطلاعات برای انتقال و ذخیره و پردازش و مرکز مدیریت و پشتیبانی ارتباطات کارگاه. - سامانه‌های جایگزین ارتباطی در شرایط اضطراری, - امنیت اطلاعات و بدافزارهاء - سامانه‌های برق اضطراری و باتری برای تجهیزات ارتباطی, - نصب سامانه‌های تقویت در فواصل مناسب مثلا ۳۰۰ تا ۵۰۰ متری بر حسب قدرت دستگاه, - استفاده از سامانه‌های مکان‌یابی مناسب جی.پی.اس و گلوناس! یا هم‌زمان برای افزایش دقت. - استفاده از تجهیزات فردی مجهز به حسگر شتاب که در زمان برخورد یا سقوط درخواست کمک اضطراری ارسال می‌کنند. مجهز به هشدار لرزشی در محیط پر صداء مجهز به سیستم ارتباطی یو اچ اف" و وی اچ اف قابلیت استفاده از باند رادیویی خاص در مواقع لزومء باتری با دوام با قابلیت کارکرد بالا (بیش از ۲۰ ساعت) و ۱-۷-۵- کارخانه تولید قطعات بتنی پیش‌ساخته در اغلب پروژه‌های تونل مکانیزه نیاز به کارخانه تولید قطعات بتنی پوشش می‌باشد. محاسبه ظرفیت تولید. مشخصات فنی انواع قطعات تولیدی شامل قطعات بتنی, درزبندها و یراق آلات. جانمایی کارخانه. ظرفیت ذخیره و روش نگهداری و دپوی قطعات و حمل آن‌ها از ملاحظات اصلی این بخش می‌باشند. محل کارخانه تولید قطعات بتنی بر اساس فضای مورد نیاز کارخانه و دپو و فاصله حمل حداقل و مناسب تا تونل انتخاب می‌شود. مولفه‌های تجهیز در این مورد ۱- فضای سربسته و کنترل شده مورد نیاز کارخانه و سوله سالن تولید و تاسیسات جانبی و فضای دپو و انتخاب روش تولید شامل روش ایستا و روش متحرک و خودکار ۲- تجهیزات ساخت شامل قالب. عمل‌آوری با بخار و تعمیرگاه. معمولا در روش متحرک و خودکار ازسیستم بخار کم فشار استفاده و در روش ایستا از کلاهک بخار کم فشار یا ترکیبی ازروش‌های عمل‌آوری بهره گرفته می‌شود. ۳ کارگاه آرماتوربندی شامل دستگاه خم و برش و جوشکاری و شابلن سبدیندی, ۴- کارگاه تولید بتن شامل سنگ شکن و تجهیزات تولید سنگدانه. دپوی مصالح,ء سیلوهای سیمان. مخازن آب و (0۳۷۸55]آ0)) 10 درگ ۲1۵۷12۵11010 6از مادک 0۳۱۱ اع ۲ مهزذعا -۱ (111۳) ۳۳۵۵۵۵۵۷ ۲1۵ 1۳۵ن] -۲ (۱۷11۳) ۳۳۵۵۵۳۵۵۷ 11160 ۷۵۶ -۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ ۳( راهنمای اجرای نونل‌های انتقالآب ۵- ماشین‌آلات تولید شامل جرثقیل. لیفتراک. تریلر کفی, تراک میکسر بتن. ۶- محل استقرار نیروی انسانی مورد نیاز شامل کارگرء تکنسین و اپراتور تجهیزات و راننده ماشین‌آلات. ۷ سامانه و آزمایشگاه کنترل کیفی. ادوات و اجزای مختلف قطعات پیش‌ساخته که باید برای اجرای آن تامین شوند در شکل (۱۳-۵) نشان داده شده‌اند. سامانه رولپلاک فاصله دهنده قطعات و فرم‌دهنده سوراخ شکل ۱۳-۵- ادوات مختلف نصب قطعات بتنی در تونل و چاه ۲-۷-۵- برنامه‌ریزی تولید قطعات بتنی پیش‌ساخته فرآیند تولید قطعات بتنی شامل مراحل زیر می‌باشد: ۱- تهیه. حمل و ذخیره مصالح اولیه شامل شن و ماسه. سیمان, آب و مواد مضاف و افزودنی مانند الیاف. فوق روان کننده و مواد آب بندکننده و تهیه طرح اختلاط ۲- آماده‌سازی و روغن‌کاری قالب قسمت‌های مختلف هر رینگ. ۳ ساخت قفسه میلگرد و قرار دادن آن در قالب و جاسازی قطعات مدفون و فاصله دهنده‌ها و صفحات فلزی, ۴ بتن‌ریزی و ارتعاش و متراکم نمودن بتن و پرداخت سطوح نمایان (ارتعاش بتن در قالب از داخل و خارج امکان پذیر است ولی معمولا از سمت بیرون قالب متداول‌تر است). ۵- عمل‌آوری در بخار پس از گیرش اولیه. ۶ بازکردن قالب. شماره‌گذاری, جابجایی و حمل نمونه‌ها (در خاک‌های خورنده قطعات بتنی قبل از انبار کردن ممکن است نیاز به پوشش ضد خوردگی خارجی داشته باشند و در تونل‌های انتقال فاضلاب پوشش داخلی). -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشتیبانی که رت وا ۸۹ ۷ تهیه و نصب نوار آب‌بند و چسب آن و اجزای الحاقی و بولت‌های اتصال (بولت فلزی یا پلیمری) ۸- چیدن نمونه‌ها در فضای انبار و کنترل کیفیت و رواداری‌ها و انجام ترمیم‌های موردی. -٩‏ بارگیری و حمل قطعات و بولت‌ها به کارگاه و داخل تونل برای نصب., ۰ حمل, جابه‌جایی و نصب از عوامل مهم و تأثیرگذار برای قطعات پیش‌ساخته است که جزء معیارهای اولیه برای تعیین مشخصات آن محسوب می‌شوند. به دلایل اقتصادی, معمولا با زکردن قالب‌ها و جابه‌جایی قطعات بتن لازم در طرح اختلاط و نسبت ابعادی قطعه و فولادگذاری در آن در نظر گرفته شود. روش مناسب بلند کردن و نقاط اتکا باید در طراحی مشخص شود. جهت مناسب و ارتفاع مجاز روی هم گذاری قطعات باید با توجه به مقاومت بتن در زمان حمل و انبارکردن در فرایند طراحی تعیین شود. فشار ناشی از انبارکردن و جابه‌جایی باید مد نظر قرار گیرد و برای جلوگیری از ایجاد سیب در حین این فعالیت‌ها باید از فاصله‌دهنده مناسب استفاده شود. نقاط مناسب آتکا باید برای زمان حمل در بیرون و داخل تونل یا چاه مشخص شود. معمولا توصیه می‌شود حجم دپوی قطعات آماده شده معادل مصرف تقریبا سه ماه کار تونل‌سازی باشد. البته توجه شود که حمل قطعات به داخل بتن باید پس از اتمام ۲۸ روز از زمان ساخت آن صورت پذیرد. ابعاد قطعات باید طوری باشد که به راحتی در فضای تونل جابه‌جا و نصب شود و درصورت آنبار شدن مسیر عبور کار کنان و تجهیزات را کاملا مسدود نکند. سامانه کنترل دمای مصالح, پیش گرمایش و سرمایش مصالح و تنظیم دمای فضای داخل کارخانه از ملاحظات بسیار شکل (۱۴-۵) نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۳/۹4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب قالب‌ها بازرسی ا آرماتوربندی ۱ | مخلوط کردن آزمایش مقاومت بتن بازرسی مواد عمل آوری بتن تحت فشار بالا عمل‌آوری بتن با بخار فشرده‌ساز ج بتن‌ریزی در قالب ای بررسی ارماتورهای نصب شده نصب موقتی سگمنت‌های یک حلقه آزمایشات مقاومتی شکل ۱۴-۵- دیاگرام فرآیند تولید قطعات پیش‌ساخته پوشش تونل نمی‌باشد و ترمیم آن‌ها نیز برای نصب در پوشش نهایی توصیه نمی‌شود. البته در شرایطی که از پوشش ثانویه روی سکمنت‌ها استفاده می‌شود. ممکن است قطعات تعمیر شده نیز مورد استفاده قرار گیرند. ۳-۷-۵- ملاحظات. چالش‌ها و توصیه‌های بهبود بازده ساخت و حمل قطعات بتنی ۱- نصب قطعات بتنی معمولا با وارد آمدن آسیب‌هایی به آن‌ها همراه خواهد بود که بر اساس دستورالعمل‌های ترمیم در صورت قابل توجه بودن نیاز به تعمیر و گاهی تقویت یا تعویض قطعات خواهد داشت. این تعمیرات شکستگی و ترک خوردگی و نظایر آن را شامل می‌شود و باید با روش‌ها و مواد ترمیمی مناسب انجام پذیرد. در مورد ترک‌های حین نصب و پس از آن. ترک با بازشدگی بیش از ۰/۱ میلی‌متر معمولا مورد ترمیم قرار بازشدگی حدود یک میلی‌متر و بیش‌تر احتمال سازه‌ای بودن و اعمال تنش به میلگرد را نشان می‌دهد و باید علاوه بر ترمیم از نظر باربری هم برای مقاوم‌سازی کنترل گردند. مواد ترمیمی متداول شامل ملات اپوکسی با -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجﻢ - روش ی ها تجه ﺰی و پشت ی بان ی ٩٠/٠١/٤٠٤١ ١٩١ پلیمری برای شکستگی ها ، روکـش آب بندکننـده اپوکسـی یـا پلیمـری بـرای اصـﻼح تخلخـﻞ و حفـرات و رزیـن اپوکسی برای پرکردن ترک ها می باشد )برای جزئیات بیش تر در این زمینه به راهنمای شـماره ٣٣٥ انجمـن بـتن آمریکا ١ .(مراجعه شود این ترک ها ممکن است در تونﻞ در اثر بار ناگهان ی ی ناش از جازدن نامناسب سـگمنت و یـا بار خزش ی وابسته به زمان ایجاد شده باشند. خروج آب از این ترک ها می تواند نشانگر وجود تـرک در تمـام عمـق بتن و ضخامت پوشش سگمنت ی باشد. در یک دیدکل ی به لحاظ زمان ی، عوامل ی کـه ممکـن اسـت از مرحلـه بـتن ی ریز در قالب تا مرحله بهره بردار ی منجر به وارد شدن صدمه به سگمنت ی بتن شوند ، را مـی تـوان بـه سـه گـروه تقسیﻢ ی بند :نمود  عوامل ی که سبب خسارت سـگمنت قبـﻞ از نصـب می گـردد، ماننـد آبرفتگـی حـین خشـک شـدن و آبرفتگـی پﻼستیک، بار حین خارج کردن سریع سگمنت از قالب، شوک حرارت ی و بـار وارده حـین دپـو و حمـﻞ قطعـات مانند ب ه کارگیر ی وسایﻞ نامناسب برا ی جابجای ی قطعات و ب ه کارگیر ی روش نامناسـب بـرا ی انبـار قطعـات بـر ی رو .هﻢ  عوامل ی که سبب ایجاد خسارت حین نصب سگمنت و پیشرو ی دستگاه می گـردد ماننـد بـار وارده حـین نصـب سگمنت، بار وارده از طرف جک ی ها دستگاه، بار ناش ی از تماس پوشش عقب دستگاه با سـگمنت و بـار حاصـﻞ در اثر نصب رینگ ی ها سگمنت ی .با خروج از محوریت زیاد  عوامل ی که سبب ایجاد خسارت پس از نصب سـگمنت می گـردد، ماننـد وجـود بسـتر نامناسـب پشـت پوشـش سگمنت ی ناشی از تزریق نامناسب یا نامتقارن فضای خالی پشت سگمنت و بار بیش ازحد وارد بر پوشش ناشـ ی از شرایط زمین شناس ی محیط در .برگیرنده تونﻞ ٢- نوارهای آب بندکننده بین قطعات بتنی معموﻻ در قالب تعبیه شده یا با چسب مخصوص و پس از تکمیـﻞ فرآینـد گیرش بتن در کارخانه یا ورودی تونﻞ در پیرامون قطعات بتنی در محﻞ یا شیار پیش بینی شده ن صـب می شـوند . نوعی از نوارها نیز تحت عنوان خودترمیﻢ ٢ دارای نوار هیدروفیﻞ ٣ یا آب دوست هستند کـه بـرای آب بنـدی بهتـر پس از نصب سگمنت و در صورت نفوذ آب منبسط شده و با پرکردن فضاهای خالی آب بندی را تکمیﻞ می کننـد . نوارها نقش مهمی در آب بندی پوشش تونﻞ داشته و کیفیت مواد، جزئیات و کیفیت اتصـال، رواداری نصـب نـوار روی قطعه بتنی و رواداری نصب قطعات بتنی و روی هﻢ قرار گرفتن آن ها .برعملکرد آن تاثیر مستقیﻢ دارد ٣- نوارهای آب بند باید تطابق هندسی مناسب با سگمنت برای نصب در گوشه های آن داشـته باشـند و دارای قـوس یا شکستگی پیش بینی شده برای محکﻢ شدن به گوشه های قطعه باشند، تا پس از اتصال دچار جدایی .نگردند ١- ACI533.5R ٢- Self Heal ٣- Hydrophil -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۳ ۳/4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۴ در مواردی که نیاز به مقاومت بسیار بالا در رینگ پوشش وجود داشته باشد یا برای اجرای چاه و انشعاب با اتاقک شیرخانه و تاسیسات دیگر نیاز به حفاری موضعی تونل در مقطعی خاص وجود داشته باشد. از قطعات پیش‌ساخته فولادی مشبک استفاده می‌شود. ابعاد و شرایط مرزی این قطعات مشابه قطعات بتنی مجاورشان می‌باشد. - نکته دیگر در مورد نصب قطعات بتنی در تونلء محل‌های اتصال پوشش قطعه‌ای به پوشش بتن درجا می‌باشد. در این محل باید پیش‌بینی لازم در وجه تماس قطعات با بتن درجا برای تعبیه اتصال برشی و آب‌بندی لازم صورت پذیرد. معمولا برای تامین اتصال برشی از زائده‌ها و کلید و برای تامین آب‌بندی از نوار آب‌بند نصب شده روی قطعه که داخل بتن درجا قرار می‌گیرد استفاده می‌شود. ۸-۵- انتخاب نیروی انسانی متخصص و سازمان‌دهی ۱-۸-۵- ملاحظات انتخاب نیروی انسانی برای انجام عملیات تونل‌سازی مکانیزه دارای بازده بالا لازم است گروه‌های کاری, دارای قابلیت لازم وکافی باشند. افزایش بازده و سرعت کار و کاهش وقفه در عملیات. باعث کاهش هزینه نیروی انسانی که بخش قابل توجهی از هزینه پروژه تونل را تشکیل می‌دهند. می‌گردد. ملاحظاتی که برای این گروه‌های کاری لازم است به شرح زیر می‌باشند: ۱- آموزش, مهارت و تجربه کافی برای اجراء ۲ توجیه بودن در مورد شرایط پروژه و کلیات و ریسک‌های طرح. ۳ رعایت پروتکل‌های مستندسازی, گزارش فعالیت‌ها و حوادث و ارتباطات. ۴- آمادگی و آشنایی کامل در مورد دستورالعمل‌های ایمنی. سلامت و محیط زیست کارگاه. ۵- آمادگی و دانش نشان دادن عکس‌العمل مناسب در شرایط خاص و فوق‌العاده. ۶ آشنایی کامل با کار کرد ماشین‌آلات و تجهیزات مرتبط با فعالیت هر گروه. ۷ آگاهی از شرایطی که باید به متخصص یا مدیر برای انجام اقدام متقابل مناسب مراجعه یا کسب تکلیف کرد. ۸- ملاحظات افزایش بهره‌وری کارکنان نیز به قرار زیرند: - تمرکز پرسنل و اعلام به موقع ماموریت‌های کاری. - قابلیت انجام فعالیت‌های متنوع خصوصا توسط پرسنل رده پایین‌تر. - شرح دقیق و شفاف وظایف و نحوه همکاری و اتحاد. - آموزش و تمرین مستمر و به روزسانی مهارت‌هاء - اهمیت دادن به نوأوری و مهندسی ارزش و تشویق, - استفاده از ابزار لباس و تجهیزات مناسب. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشنیبانی ۳( ۹۳ ۲-۸-۵- نمودار سازمانی در تونل‌سازی مکانیزه انواع گروه کاری مورد نیاز در تونل‌سازی مکانیزه شامل رده پرسنلی از جمله مدیر آرشد و میانی. مهندس, تکنسین., راننده و اپراتور» سرکارگرء کارگر فنی و پرسنل خدماتی هستند. در ابتدا گروه مدیریت شامل مدیر فنی و بازرگانی پروژه با زیرگروه‌های شامل منابع انسانی» مالی و تدارکات و پشتیبانی, قراردادی و پیمان» محیط زیست و امور اشخاص ثالث. سلامت و ایمنی و امنیت. مهندسی تجهیزات (برق, مکانیک. تهویه. هیدرولیک). مهندسی ژئوتکنیک (مکانیک سنگ. زمین‌شناسی» هیدروژئولوژی, ژئوفیزیک) دفتر فی طراحی و نقشه‌های اجرایی, آب‌بندی و تزریق, مهندسی تونل (حفاری و پوشش)» ارزیابی و کنترل کیفی و آزمایشگاه (بتن, آب. مکانیک سنگ)» تجهیزات برقی و مکانیکی و ماشین‌آلات کارگاه. مدیریت اجرایی قرار دارد. مدیریت اجرایی کارگاه نیز شامل زیرگروه‌های زیر می‌باشد: ۱ تونل (اپراتور ماشین» تکنسین برق, تکنسین مکانیک و تهویه. تیم تعویض قطعات دستگاه. مسئول جابجایی و تسمه نقاله. تیم تعمیرات ریل و واگن و پاکسازی مسیر تردد و راننده لوکوموتیو مسئول ثبت و گزارش اطلاعات و عملکرد دستگاه. تیم سلامت و ایمنی) ۲ بتن و مصالح سنگی پرکننده و دوغاب تزریق (مسئول حمل و نقل و رانندگان لودر و کامیون, اپراتور سنگ شکن. مسئول انبار مصالح سنگی و سیمان و الیاف و مواد افزودنی, اپراتور بچینگ. مسئول حمل و نقل و دستگاه بخار و تخلیه قالب. مسئول حمل و نقل و رانندگان کفی و جرثقیل و لیفتراک. مسئول ترمیم تیم سلامت و ایمنی) ۳ نقشه‌برداری (مسئول نقشه‌برداری وکنترل مسیر حفاری و شیب و فراز تونل, مسئول آزمایش ژئوفیزیک و بتنی و ترک). ۳ ترمیم و تعمیر (تیم تعمیرات تجهیزات پشتیبانی برق و مکانیک و تهویه. تعمیرات قطعات ماشین حفاری, تیم تزریق تماسی, تعمیرات قطعات بتنی, تعمیرات آب‌بندی و اصلاح درزهاء تیم تعمیرات ماشین‌آلات و ابزار) برای برنامه‌ریزی وکاهش هزینه و ریسک کارکرد نیروی انسانی و افزایش بهره‌وری ملاحظات زیر در نظر گرفته می‌شود: ۱ تهیه نمودار زمانی تعداد نیروی انسانی مورد نیاز بر اساس برنامه زمان‌بندی اجرایی. ۲- استفاده از روش‌های مکانیزه و خودکار و کنترل از راه دور تا حد ممکن. ۳ کنترل کیفی و نظارت دقیق بر فرآیندها برای پیشگیری از وقوع خطاها و اشتباهات انسانی و حوادث. نمونه نمودار زمانی نیروی انسانی مورد نیاز در طول اجرای تونل و نمونه برنامه زمان‌بندی خطی تونل برای برآورد -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٩١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ی رو ین انسان ی و امکانات مورد ن از ی بر حسب موقع تی و زمان در فصﻞ اول در شکﻞ ١-٥ .نشان داده شد نمودار ارائه شده در شکﻞ ٥-٥١ عی توز ی زمان تعداد نفرات مشﻐول به کار در پـروژه در ابتـدا ی تجه ز یـ کارگـاه تـدو ین شده و ن ی ازها ی تجه زی منابع انسان ی و امکانات مورد ن از ی که بر اساس آن ب ه دست میآید را نشان می دهـد . بـر اسـاس ا ن یـ نمودار، ﻻزم ن ست ی تمام امکانات در ل طو پروژه به صورت ی کنواخت ارائه گردد. ا نی نمودار در ارتبـاط بـ ا ان یـ جر نقـد ی نگ ی مورد ن از ی پشت ی بان ی و تجه یز .خواهد بود برنامه زمان ی بند ی خط تونﻞ برا ی برآورد ن ی رو ی انسان ی و امکانـات مـورد ن از یـ بـر حسب موقع تی و زمان در بر یگ رنده تمام اجزای مهﻢ اجرا یـی و فعال ی هـا ت یـ اصـل ی و موقع ت یـ زمـان ی آن هـا نشـان داده می شود . در م حور ی افق زمان ی بند و در محور قائﻢ ک ی لومتراژ تونﻞ نشان داده می شود کـه موقع ت یـ زمـان ی و مکـان ی تمـام تی فعال ها در آن منعکس می گردد. شکل ٥-٥١- نمونه نمودار زمانی نیروی انسانی مورد نیاز ٠٠٠٥ ٠٠٠٤ ٠٠٠٣ ٠٠٠٢ ٠٠٠١ ٠ ٠١ ٠٢ ٠٣ ٠٤ ٠٥ ٠٦ ٠٧ ٠٨ ٠٩ ٠٠١ ٠١١ زمان اجرا-ماه تعداد نفرماه ٠٢١ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ روش‌های اجرای پوشش نهایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - روش‌های اجرای پوششس نهایی ۳/4( ۹۷ پوشش‌ها ملزومات ویژه‌ای هستند که برای نگهداری و پایدارسازی زمین اطراف تونل در طول عمر طراحی و کنترل ورود آب‌های زیرزمینی به داخل تونل و خروج آب از تونل به‌کار می‌روند. عمر مفید اولیه پوشش دائمی تونل انتقال آب حدود یکصد سال در نظر گرفته می‌شود و لذا ملاحظات لازم برای حصول آن علاوه بر طراحی باید در انتخاب مشخصات فنی مصالح و اجرا لحاظ گردد. در این فصل روش‌های اجرای پوشش نهایی تونل انتقال آب همراه ملاحظات مصالح و کنترل کیفی. مشکلات و چالش‌های متداول اجرای پوشش و ملاحظات و توصیه‌های بهبود کیفیت و بازده اجرا مورد انواع مختلف پوشش‌های دائم تونل عبارت‌اند از بتن درجای مسلح و غیرمسلح, قطعات پیش‌ساخته. بتن‌پاشیده و پوشش مرکب بتن و فولاد. پوشش بتن درجا از نظر اجرایی روشی بسیار انعطاف پذیر است که بسته به نیاز می‌تواند مسلح یا غیرمسلح باشد. این پوشش معمولا نیاز به نگهداری موقت زمین برای حفظ پایداری حفاری دارد و عملا به عنوان لایه دوم پوشش در سامانه نگهدارنده دو مرحله‌ای محسوب می‌شود. قطعات پیش‌ساخته قوسی روشی موئر و اقتصادی در تونل‌سازی, به‌ویژه در خاک‌های نرم و سنگ‌های ضعیف محسوب می‌شود. این سامانه می‌تواند به‌صورت پوشش یک مرحله‌ای اجرا شود. استفاده از این روش در تونل‌سازی مکانیزه و در مسیرهای طولانی بسیار مفیدتر است و از طرفی در حین اجرا به حضور افراد و انجام عملیات در قسمت‌های محافظت‌نشده نیازی نیست. تاکنون صدها کیلومتر تونل در سرتاسر جهان به این روش اجرا شده است. پوشش‌های قطعات پیش‌ساخته برای آب‌بندی ممکن است یک بادو لایه واشر آب‌بند داشته باشند که در وجوه پیرامونی قطعات و محل تماس بین آن‌ها قرار می‌گیرد و پس از نصب و فشردن قطعات به یکدیگرء درز بین آن‌ها را آب‌بند می‌کند. عملیات نهایی این پوشش, تزریق تماسی است که برای پرکردن فضای بین قطعات و زمین و برقراری سطح تماس همسان انجام می‌شود. عدم ایجاد سطح تماس یکنواخت پوشش با زمین. می‌تواند سبب بارگذاری نامتقارن و آسیب‌دیدگی پوشش شود. در زمین‌های سنگی, خود سنگ به‌علاوه سامانه نگهدارنده تکمیلی. البته در صورت نیازء وظیفه تامین پایداری را به عهده دارند. بتن‌پاشیده معمولا به عنوان پوشش تکمیلی در شرایطی به کار می‌رود که نیاز به تغییر سامانه نگهدارنده هم موجود باشد. رفتار وابسته به زمان بتن‌پاشیده سازگاری خوبی با رفتار سنگ‌های پرتنش دارد. یک یا دو مرحله‌ای بودن این پوشش بستگی به جزئیات طراحی خواهد داشت. کاربرد بتن‌پاشیده در زمین‌های نرم نیز به دلیل قابلیت تطبیق با شکل حفاری و مراحل نگهداری درحال افزایش است. این پوشش برای تونل کوتاه و اتصال تونل‌ها بسیار اقتصادی است. در زمین‌های ناپایدار. بتن‌پاشیده معمولا به صورت دو یا چند مرحله‌ای اجرا می‌شود. مرحله اول برای حفظ پایداری سطح حفاری و مرحله دوم برای باربری درازمدت کامل می‌شود. در زمین‌های سخت‌تر این پوشش با ترکیب میل مهار استفاده می‌شود که وظیفه پایداری گوه‌ها را به عهده دارند. این میل مهارها بخشی از پوشش دائم هستند و باید ملاحظات حفاظت در برابر خوردگی در آن‌ها رعایت شده باشد. در زمین‌های نرم بتن‌پاشی یک‌مرحله‌ای به دلیل مسائل دوام کم‌تر به کار می‌رود. در این زمین‌هاء پوشش معمولا حاوی تیرهای مشبک و شبکه‌های میلگرد برای کنترل تغییر شکل و یکپارچگی است. سایه‌ها یا فضاهای خالی پشت میلگردها احتمال خوردگی را تشدید می‌کند. با استفاده از بتن -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ ۳4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب الیافی بدون میلگرد یا تیر مشبک فلزی می‌توان از این مساله جلوگیری کرد؛ البته در این حالت باید تغییرشکل, ضخامت و کیفیت اجرا با دقت بیش‌تری کنترل شود. پوشش‌های بتن‌پاشیده معمولا به دلیل اجرای مرحله‌ای به تعبیه درز نیاز ندارند. در صورت نیاز به آب‌بندی در این پوشش, باید از بتن‌پاشیده آب‌بند یا پوشش‌های آب‌بندی پاششی سطحی استفاده کرد. در پوشش مرکب بتن و فولاد معمولا نیاز به نگهداری موقت برای حفظ پایداری حفاری با تعبیه قاب یا خرپای ساخته شده با میلگرد (لتیس) برطرف می‌شود. بخش دوم پوشش در این سامانه‌های نگهدارنده. بتن‌پاشیده یا درجا خواهد بود که در صورت استفاده از هر کدام از آن‌ها ضوابط مدذکور را می‌توان اعمال نمود. در این نوع پوشش. قاب‌ها باید زائده‌های کافی برشی برای ایجاد عملکرد مرکب بتن و فولاد مدفون داشته باشند و ملاحظات پیشگیری از خوردگی در آن‌ها رعایت شده باشد. معمولا در این روش ابتدا لایه‌ای بتن‌پاشیده پایا اجرا و قاب روی آن نصب می‌شود و فضاهای خالی با بتن یا بتن‌پاشیده پایا و حاوی مواد بازدارنده خوردگی پر می‌شود. مزیت این روش بهره‌گیری از ظرفیت پوشش نگهدارنده اولیه برای تحمل بارهای نهایی است و به اقتصادی‌تر شدن طرح منجر می‌شود. حضور فولاد در بتن مسلح به شکل‌های مختلفی اتفاق می‌افتد که شامل این موارد می‌شود: پروفیل که مقاطع مرکب را ایجاد می‌کند. میلگرد که مقاطع بتن مسلح را ایجاد می‌کند. مش که بتن‌پاشیده مسلح ایجاد می‌کند. شبکه‌های سیمی بافته‌شده که فروسیمان ایجاد می‌کند و الیاف که بتن یا بتن‌پاشیده الیافی ایجاد می‌کند. شبکه‌های سیمی بافته‌شده می‌تواند به‌صورت یک تا چندلایه باشد. معمولا برای ایجاد فروسیمان از شبکه‌های دولایه یا پانل سه‌بعدی استفاده می‌شود. این نوع پوشش برای بارهای اولیه یا دائمی مانند لتیس پیوسته عمل می‌کند. در موارد لزوم می‌توان میلگرد تقویتی را در نقاط مدنظر روی این شبکه‌های سیمی اضافه کرد. در صورت تعبیه پلاستوفوم داخل این پانل‌ها پوشش فروسیمان ساندویجی ایجاد می‌شود. مزیت این سامانه این است که می‌تواند به‌عنوان قالب درجا عمل کند. ۱-۶- روش بتن‌ریزی درجا با استفاده از قالب‌های ثابت و لغزان مراحل اجرای پوشش بتن درجا پس از نگهداری اولیه عبارتند از اجرای غشای آب‌بند درصورت لزوم» نقشه‌برداری و تنظیم مقطع تمام شده, آرماتوربندی, قالب‌بندی و تعبیه نوار آب‌بند در محل‌های قطع طولی و عرضی بتن, پمپاژ بتن برای کف. دیواره‌ها و تاج, انجام کنترل کیفی دقیق مصالح و اجرا و عمل‌آوری مناسب و نهایتا تزریق تماسی بخش فوقانی. بتن درجا در طول تونل به دلیل مساله انقباض بتن, نیاز به تعبیه درز اجرایی دارد که معمولا فقط بتن در آن قطع می‌شود و به دلیل تغییرات حرارتی کم داخل تونل, به تعبیه درز انبساطی و قطع میلگرد طولی نیازی نیست. با تنظیم زمان بتن‌ریزی به منظور آزادسازی کرنش ناشی از آب‌رفتگی اولیه و تعبیه فولاد طولی کافی, می‌توان نیاز به درز انقباض را تا حد زیادی برطرف کرد. برای آب‌بندی در این روش به آب‌بندی درز اجرایی طولی و عرضی با نوار آب‌بند داخلی با سطحی نیاز خواهد بود. پرکردن فضاهای خالی ناشی از اضافه حفاری, به‌ویژه در تاج تونل, از مهم‌ترین بخش‌های کار محسوب می‌شود و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششﻢ - روش ی ها اجرا ی پوشﺶ نها یی ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٩٩١ ممکن است در شرا طی اضافه حفار ی یز،اد بار ی ثقل ی اد یز به پوشـش تحم ﻞ یـ نمایـد .انجـام تزر ق یـ تماسـ ی در ا ن یـ روش ار ی بس مهﻢ است و برا ی برقرار ی ارتباط کامﻞ نی زم با پوشش و انتقال با ر ی کنواخت نیا کار با دی با دقت و در محـﻞ تمـاس پوشش با زم نی با پرکردن فضاها ی ی خـال ی بـاق،مانـده پرکـردن درزه هـا و سست شـدگ ی هـا ی ناشـ ی از حفـار ی و جبـران آب رفتگ ی بتن.انجام شود از نظر مشخصات مصالح، ترکیبات بتن درجا برای سازه ها ی زیرزمینی معموﻻ شـامﻞ حـداقﻞ مقاومـت ٨٢ مگاپاسـکال برای ارضای شرایط دوام )و مقادیر بیش تر در شرایطی که سرعت آب در داخـﻞ تونـﻞ زیـاد باشـد(، سـیمان نـوعII بـرای مقابله با سولفات احتمالی موجود در خاک، افزودنی فوق روان ک ننده برای کاهش نسـبت آب بـه سـیمان بـه حـدود ٤/٠ و تر کﻢ و افزایش اسﻼمپ به حدود ٢١ تا ٤١ ،بـرای قابلیـت تـراکﻢ و ویبـره شـدن و زبـری مناسـب سـطح تمـام شـده آب بندکننده مانند پلیمرها یا ٥% مواد حباب زا )خصوصا درشرایط مواجهه با یخ زدگی( یا افزودن ژل یا پودر میکروسـیلیس یـا فیلر مناسب برای کاهش نفوذپذیری در موارد لزوم می باشند. بـرای تنظـیﻢ و انتخـاب مشخصـات نهـایی مصـالح، رعایـت ضوابط آئین نامه بتن ایران )آبا( مﻼک عمﻞ قرار می گیرد. ٦ -١-١ - آماده سازی قالﺐ برای شروع عملیات اجرایی پوشش بتنـی ابتـدا ﻻزم اسـت، اطمینـان کـافی از پایـداری موقـت محـیط .حاصـﻞ شـود مﻼحظات عمومی آرماتوربندی، قالب بندی، بتن ریزی و عمـﻞ آوری بـتن بـر اسـاس آئین نامـه هـا و اسـتانداردهای موجـود سازه ها ی بتنی می باشد . فرآیند اجرای پوشش پس از تﺜبیت اولیه زمـین و پاکسـازی و اجـرای غشـای آب بنـد )درصـورت لزوم( آغاز می شود . ٦ -١ -١ -١ - عملیات آ رماتوربندی ع ملیات آرماتوربندی شامﻞ تنظیﻢ و تفکیک قطعات اجرایی بر اساس نقشه های کارگاهی، برش و خـﻢ، اعمـال پوشـش ضدخوردگی در صورت نیاز، حمﻞ و دپو در محﻞ مناسب در ،تونﻞ نقشه برداری و تنظیﻢ نشانگرها و نصب لقمـه و خـرک و فاصله دهنده و سایر مهارهای نگهدارنده به دیواره تونﻞ، بست ن قفسه آرماتور با رعایت مﻼحظه عـدم آسـیب بـه غشـای آب بند و کنترل کیفی قفسه و وضعیت آرماتورهای انتظار می باشد . آرماتوربندی در تونﻞ بسـته بـه مراحـﻞ بتن ریـزی و ابعـاد تونﻞ، در یک یا چند مرحله انجام می شود . در مقاطع کوچک، کﻞ آرماتوربنـدی در یـک مرحلـه صـورت می گیـرد و بـرای مقاطع بزرگ تر ابتدا کف بندی و آرماتورهای انتظار دیواره و سپس آرماتوربندی دیواره و تاج اجـرا می شـود کـه متنـاظر بـا ،این فرآیند قالب بندی و بتن ریزی هﻢ صورت می .پذیرد از چالش های مهﻢ عملیات آرماتوربندی و توصیه ها ی تجربی بـرای بهبود بازده اجرایی آرماتوربن دی می توان :به موارد زیر اشاره نمود ١- عدم رعایت موقعیت آرماتور نسبت به قالب و افزایش یا کاهش پوشـش بـتن خصوصـا در مقـاطع دارای اضـافه و کسر حفاری. رواداری نصب آرماتور با عملیات نقشه برداری کنترل می گـردد . بـر اسـاس راهنماهـای انجمـن بـین -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٠٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب المللی تونﻞ، رواداری مجاز قرارگ یری آرمـاتور و میـزان پوشـش بـتن بـرای ضـخامت هـای تـا ٠٢ سـانتی ،متـر ٥ میلی متر و برای ضخامت های بیش تر ،٠١ میلی متر می باشد . بر اساس آئین نامه بتن ایـران و توصـیه ها ی نشـریات انجمن بین المللی سدهای بزرگ، پوشش بتن روی میلگردهـا در سـمت زمـین بـرای بـتن معمـولی حـداقﻞ ٥٧ میلی متر و در سمت داخﻞ در صورت عبور آب با سرعت باﻻ تـا ٠٠١ میلی متـر و بـرای سـرعت خیلـی زیـاد هـﻢ ازپوشش فوﻻدی استفاده می شود . موقعیت قرارگیری میلگرد باید با فاصله دهنده به قالب و بـا بسـت مناسـب بـه .زمین در موقعیت صحیح تﺜبیت شود ٢- عدم رعایت فاصله مناسب بین آرماتو رها و تراکﻢ آرماتورها معموﻻ باعث مشکﻼت ویبـره کـردن بـتن و کرموشـدن و تخلخﻞ آن خصوصا در قسمت های پایین ی قالب های دیوار تونﻞ می گردد . فاصله بین آرماتورها بر اسـاس آئین نامـه هـا به طور معمول، حداقﻞ ٥/١ برابر اندازه حداکﺜر سنگدانه و بـا رعایـت مﻼحظـات تـراکﻢ و ویبـره در بـتن هـای کـف می باشد . فاصله بین آرماتورها با بستن محکﻢ قفسه ها و استفاده از فاصله گذارها حفظ و تنظیﻢ می شود . ٣- خوردگی و زنگ زدگی میلگردها یکـی از چـالش هـای مهـﻢ کـاربرد آن هـا محسـوب می شـود . میلگـرد در حـین آرماتوربندی نباید دچار زنگ زدگی مفرط در حد پوسته شدن باش د و در این صـورت بایـد زنـگ زدایـی و پـاک .کردن سطح میلگرد صورت پذیرد مناسب تر ین راه حفاظت از خوردگی میلگرد در پوشش تونﻞ، اسـتفاده از بـتن با نفوذپذیری کﻢ و رعایت پوشش متناسب بتن روی میلگرد است. راهکارهای دیگر در شـرایط خـاص عبارتنـد از استفاده از مواد افزودنی بازدا رنده مهاجر خوردگی در بـتن، پوشـش دادن سـطح میلگردهـا بـا رزیـن اپوکسـی و .استفاده از میلگردهای غیرفلزی یا پلیمری ٤- امکان کاهش یا حذف آرماتور می تواند .کیفیت اجرای پوشش را بهبود بخشد انواع مختلف تسـل یح در بـتن درجـا ی برا تونﻞ تحت فشار و انتقال آزاد آب مورد استفاده قرا می ر گیرند و هر یـک مﻼحظـات اجرایـی خـاص خـود را دارند. در مواردی در تونﻞ با مقطع دایره ای یا غیر تحت فشـار ممکـن اسـت نیـازی بـه تسـلیح نباشـد و از بـتن غیرمسلح استفاده گردد. در برخی موارد هﻢ که بار نامتقارن و میزان لنگر خمشی در مقطـع ،خیلـی زیـاد نباشـد می توان از بتن الیافی با الیاف سازه ای استفاده نمود. اسـتفاده از الیـاف بـ ه جـای میلگـرد باعـث افـزایش سـرعت اجرای پوشش و سهولت و کیفیت اجرا نیز می شود. ٥- امکان استفاده از تسلیح با الیاف مزایای قابﻞ توجهی در تونﻞ سازی به همـراه دارد. الیـاف معمـوﻻ در دو نـوع مـاکرو برای اهداف ه ساز ای و بهبود خواص مکانیکی و میکرو برای کنترل ترک خوردگی و آبرفتگی و افـزایش دوام در برابـر آتش سوزی ب ه کار می روند. الیاف ماکرو معموﻻ با طول بیش از ٥٣ میلی متر و نسـبت طـول بـه قطـر حـدود ٠٧ تـا ٠٠١ و به صورت آجدار یا قﻼبدار هستند. در تونﻞ های انتقال آب استفاده از الیـاف پلیمـری بـ١ ه جـای فـوﻻدی بـه ١- Synthetic Fiber -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششﻢ - روش ی ها اجرا ی پوشﺶ نها یی ٩٠/٠١/٤٠٤١ ١٠٢ دلیﻞ کنترل خوردگی و کیفیت سطح بهتر تـرجیح داده می شـود . اسـتفاده تـوام از الیـاف میکـرو و مـاکرو می توانـد خواص فیزیکی و مکانیکی را بیش تر ارتقا ء دهد. در تونﻞ های انتقـال آب اسـتفاده از الیـاف باعـث بهبـود آب ،بنـدی مقاومت کششی و فرسایش سطحی در سرعت های زیاد آب و افزایش دوام می شود . در برخـی مـوارد بـرای افـزایش توام کیفیت بتن و استفاده از مزایای سازه ای و اجرایی بتن الیافی از ترکیب میلگرد و الیاف استفاده می گردد. ٦ - برای جلوگیری از آسیب دیدن غشاهای آب بند و سوراخ یا پ اره شدن آن ها حین آرماتوربندی بهتر است عﻼوه بـر اجرای کنترل شده در نور و دید و فضای مناسب، از دو یا سه ﻻیه پوشش حفاظتی نظیـر ژئوتکسـتایﻞ ١ اسـتفاده شود. استفاده از قفسه نیمه بافته شده برای دیواره و تاج و نیز استفاده از خﻢ ٥٣١ درجه در انتهای میلگردهـا یـا کﻼهک پﻼستیکی می تواند به کاهش احتمال این آسیب.ها کمک نماید ٦ -١ -١ -٢ - چالﺶ ها و تجربیات بهبود بازده اجرایی قالﺐ بندی قالب بندی تونﻞ به صورت های مختلف چوبی و فلزی دستی، نیمه خودکـار و لﻐزنـده بـا کنتـرل از راه دور صـورت مـی پذیرد. درطول کوتاه و مقاطع خاص، از قالب بندی متعارف با شمع بندی و مهـار موضـعی دسـتی اسـتفاده می شـود . بـرای طول بلند، اغلب قالب فلزی، دارای گنتری چرخ دار است که روی ریﻞ حرکت می کند و پس از اجـرای دال کـف شـروع بـه کار می نماید . این قالب به دو صورت ثابت و تلسکوپی است که نوع تلسکوپی قابﻞ جمع شدن و بازشـدن بـرای حرکـت بـه .سمت جلو است در مقاطع کوچک تر تونﻞ انتقال آب، از قالب های ٠٦٣ درجه استفاده می شود که با پایـه مـدفون یـا مهـار دیـواری بـه زمین متصﻞ شده و بتن ریزی تمام مقطع در یک مرحله انجام می پذیرد. این قالب باید برای کنترل نیروی زیرفشـار ناشـی از بتن تازه طراحی شود که معموﻻ حدود ٠٧ تا ٠٠١ کیلوپاسکال است. در بسیاری از موارد هﻢ کـه ابعـاد مقطـع بزرگتـر بوده و فضای کافی برای جانمایی گنتری وجود دارد، یک گنتری با پایه تکیه گاهی ابتدا و انتهای قالـب، قالـب را در محـﻞ خود نگه می دارد . در طول کوتاه و مقاطع خاص مانند تقاطع و قوس تند و انش عاب و ترانزیشن که شکﻞ مقطع تﻐییر می نمایـد ، اسـتفاده از قالب فلزی بسیار مشکﻞ بوده و در این موارد بیش تر از قالب چوبی استفاده می گردد .چالش ها و تجربیـات بهبـود بـازده اجرایی قالب بندی در ادامه ارائه .شده است ١- بر اساس تجربیات بهبود بازده اجرایی قالب بندی قبﻞ از انجام بتن ریزی ،کنترل ها:ی زیر باید انجام شوند  کنترل مجاری یا سوراخ های بتن ریزی در بدنه قالب و توالی استفاده از آن ها،  کنترل موقعیت جک های تلسکوپی و رواداری های قالب،  کنترل سیستﻢ پمپ بتن و مفاصﻞ و اتصاﻻت آن، ١- Geotextile -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٠٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب  کنترل کارکرد ویبراتورهای بدنه و جک های آن،  کنترل آب بندی ابتدا و انتهای قالب در جهت طولی. ٢- از نکات مهﻢ اجرایی، کنترل موقعیـت قالـب بـا عملیـات نقشـه بـرداری قبـﻞ از انجـام بتن ریـزی و نیـز در حـین بتن ریزی می باشد . در صورت جابجایی قالب بیش از رواداری های مجاز در حین بتن ریزی ، باید بتن ریـزی متوقـف و پس از بررسی وضعیت و اعمال روند اصﻼحی، .عملیات ادامه یابد ٣- کیفیت سطح تمام شده بتن ریزی و میزان زبری آن در تونﻞ انتقال آب بـر اسـاس کیفیـت قالب بنـدی و کیفیـت بتن و نحوه تـراکﻢ آن حاصـﻞ می شـود . معمـوﻻ در تونـﻞ انتقـال آب حـداقﻞ زبـری ممکـن بـرای کـاهش افـت هیدرولی کی مورد نظر می باشد . کنترل سالﻢ بودن تمام ویبراتورهای روی بدنه قالب برای پیشگیری از کرموشـدن سطح بتن بسیار مهﻢ است. استفاده از بتن خودتراکﻢ در برخـی مـوارد کـه تـراکﻢ آرمـاتور هـﻢ زیـاد و ضـخامت پوشش و حجﻢ بتن ریزی کﻢ است می تواند به بهبود کیفیت سطح تمام شده کمک نم .اید ٤- بتن ریزی تمام مقطع می تواند به کیفیت بتن کمک شایانی نماید و باعث حذف درز سـرد عرضـی و نیـاز بـه نـوار آب بند و مشکﻼت مترتب ناشی از نصب آن شود. برای قالب بنـدی قطعـات طویـﻞ تـر معمـوﻻ از قالـب تلسـکوپی استفاده می گردد که دارای گنتری نگهدارنده نیز هستند. در مقاطع قطر کﻢ، بتن ریزی در قالب تمام مقطـع و یـا تلسکوپی با ایجاد انشعاب در لوله بتن ریزی و بتن ریزی هﻢ زمان در پیرامون قالب صورت می.پذیرد ٥- زمان باز کردن قالب بستگی به شرایط محیطی و ابعاد و ضخامت مقطـع و طـرح اخـتﻼط بـتن د ارد. بـاز کـردن پیش از موعد مناسب قالب می تواند باعث افزایش ریزترک و یا ایجاد ترک سازه ای در بتنی که هنـوز بـه مقاومـت قابـﻞ قبـول نرسـیده اسـت، شـود. در مـوارد خـاص می تـوان زمـان بـاز کـردن قالـب را بـا اسـتفاده از افزودنـی زودگیرکننده به تر کﻢ از ٢١ .ساعت نیز کاهش داد راهن مای قالب بندی شماره ٧٤٣ انجمن بـتن آمریکـا ١ معمـوﻻ رسیدن به ٠٧ درصد مقاومت نهایی را برای بازکردن قالب توصیه می نماید. ٦ - فاصله طوﻻنی بین زمان روغن زدن قالب تا زمان بتن ریزی منجر به آبله گ گون ی سطح و کیفیت پـائین سـطوح تمـام شده بتنی می.گردد قبﻞ از روغن زدن ﻻزم است سطح قالب کامﻼ ت ز می .شده و عاری از بتن خشک شده باشد ٧- کارکرد بیش از حد ویبراتور روی قالب یا تنظیﻢ نبودن آن می توانـد باعـث جـدایی دانـه هـا در بـتن و نـاهمگنی کیفیت آن شود. بدین منظور کنترل و تنظیﻢ این ویبراتورها و پیش بینی ویبراتور دستی د ر صورت خرابـی آن هـا و البته تعبیه دریﭽه ویبره کردن روی بدنه قالب برای شرایط خاص توصیه می شود . بهتـر اسـت از ضـربه زدن بـه قالب در هر .شرایطی خودداری شود ٨- در محاسبه بار وارد به قالب بندی عﻼوه بـر مشخصـات بـتن و بتن ریـزی بایـد ضـخامت ناشـی از اضـافه حفـاری ١- ACI 347 -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل ششم - روش‌های اجرای پوشش نهایی م۳( ۳۰۳ به علت نصب ویبراتور روی بدنه آن باید برای بار ارتعاشی نیز طراحی شود. هر ویبراتور معمولا مساحتی حدود -٩‏ در قالب‌بندی قطعه‌ای چوبی یا فلزی برای جلوگیری از شیره‌زدگی و شیارزدگی بتن پوشش باید درز بین قالب درزبند این کار را تکمیل نمود. ۰- در استفاده از ادوات فاصله گذاری 9 تنظیم پوشش بتن در قالب‌بندی باید مساله آب‌بندی پوشش بتنی مد نظر قرار گیرد و فاصله دهنده‌ها از نظر جنس و تعداد کولار برای جلوگیری از نشت آب مناسب باشند. درز اجرایی تلقی شده و جزئیات آب‌بندی مربوطه برای آن در نظر گرفته می‌شود (شکل ۱-۶). جر رس یت 1 تاه ۸ شکل ۱-۶- تنظیم قالب در محل تغییر شیب تونل ۳-۱-۶ مراحل بتن‌ریزی و نمونه‌گیری بتن‌ریزی در تونل شامل ساخت. حمل, پمپاژ و بتن‌ریزی» تراکم بتن, عمل‌آوری و ترمیم سطوح می‌باشد. در صورتی بتن‌پاشی پوشش داده شود. ساخت بتر ن معمولا درد بچینگ واقع در محدوده ورودی تونل انجام شده و با تراک میکسر به محل پمپ حمل می‌شود و سپس بر اساس توالی از پیش تعیین‌شده بتن‌ریزی» داخل قالب ریخته می‌شود. ظرفیت تولید و حمل بتن باید به گونه‌ای باشد که کل زمان بتن‌ریزی یک قالب کامل با درزهای اجرایی پیش‌بینی شده بیش از ۶ الی ۸ ساعت نشده و در هیچ مقطعی درز سرد ایجاد نگردد. عملیات بتن‌ریزی در تونل معمولا به طور یکسره انجام می‌شود. در تونل حفاری شده انفجاری معمولا اضافه حفاری زیاد بوده و در نتیجه حجم بتن‌ریزی نیز افزایش می‌یاید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳.۴ ۳۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتفال آب ۱- پیمانکار باید پیش‌بینی لازم را در مورد میزان افت اسلامپ بتن از محل ساخت تا بتن‌ریزی بر اساس طرح اختلاط. دمای بتن و محیط و زمان‌بندی این فرآیند انجام داده و با استفاده از افزودنی مناسب روان کننده با کندگیر کننده. اسلامپ مناسب برای بتن‌ریزی در قالب را تحویل دهد. میزان افت اسلامپ در بتن‌های پمپ شده با لوله کشی ممکن است به ۳ تا ۵ سانتی‌متر برسد. فشار پمپاژ بتن‌ریزی برای تکمیل بتن قالب باید تحت کنترل باشد. کم بودن فشار باعث ایجاد فضاهای خالی و ۳- بتن‌ریزی از سوراخ‌های ردیف پایین یک سمت و سپس ردیف پایین سمت مقابل و به همین ترتیب ردیف دوم و سوم انجام می‌شود. در قالب تمام مقطع در تونل با قطر کم ممکن است کل بتن‌ریزی در یک مرحله انجام شود. ۴- ۱۵ تا ۲۰ ثانیه ارتعاش جهت تراکم بتن در هر بتن‌ریزی از هر سوراخ لازم است. در صورت استفاده از بتن خود ۵- ماندن قالب به میزان مناسب تا رسیدن مقاومت بتن به حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد مقاومت نهایی ۲۸ روزه که عموما حداقل ۱۳ تا ۱۴ ساعت برای بتن معمولی در نظر گرفته می‌شود. معمولا برای پیشگیری از ترک خوردگی, قبل از بازکردن قالب مقاومت مشخصه بتن باید به حدود ۷ تا ۱۵ مگاپاسکال برسد. البته این مقادیر تا حدی تابع شرایط محیطی و قطر تونل هم هست و برای قطرهای کوچک‌تر محدودیت کم‌تری اعمال می‌شود. ۶ کاهش طول قطعه بتن‌ریزی برای کاهش اثرات آبرفتگی طولی و ترک خوردگی بتن که البته باعث افزایش تی‌داد درزهای اجرایی می‌شود و ممکن است مشکلات آب‌بندی را تشدید نماید. لذا انتخاب طول قطع بهینه بر اساس امکانات اجرایی بسیار مهم است. ۷- کنترل اضافه حفاری‌ها و آگاهی از میزان بتن پرکننده مورد نیاز برای آن. گاهی ممکن است به علت اضافه حفاری‌های زیاد. حجم بتن‌ریزی به مقدار قابل توجهی افزایش یافته و علاوه بر مشکلات اجرایی تراکم بتن و اعمال فشار بیش از حد به قالب. افت و انقباض بیش‌تر و احتمالا ترک خوردگی بیش‌تری نیز در بتن ایجاد شود. ممکن است اضافه حفاری که عمدتا در تاج تونل اتفاق می‌افتد. به روش دیگری از جمله بتن با مصالح پیش ریخته یا فوم بتن یا بتن سبک پر شود. در این موارد قبل از بتن‌ریزی» این فضاها با بسته‌های سنگدانه سبک با معمولی پرشده و پس از اتمام بتن‌ریزی با تزریق دوغاب یا فوم بتن در داخل فضاهای خالی اقدام به پرکردن آن‌ها می‌شود. ۸ معمولا پس از باز کردن قالب بلافاصله ترمیم سطحی بتن در نقاط متخلخل یا کرموشده آنجام می‌پذیرد. می‌توان با تعبیه غشای پلیمری در سطح قالب برای ایجاد سطح بتن یکنواخت بدون حفره و کرموشدگی اقدام نمود. -٩‏ عمل‌آوری بتن در تونل پس از باز کردن قالب آغاز می‌شود و حداقل ۶ تا ۷ روز ادامه می‌یابد. این کار معمولا با -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششﻢ - روش ی ها اجرا ی پوشﺶ نها یی ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٥٠٢ اسپری آب انجام می شود . توجه شود که استفاده از جت آب با سرعت، پوشش بتن را ممکـن اسـت دچـار آسـیب نماید. اگر رطوبت داخﻞ تونﻞ بیش از ٠٩ درصد بوده و سـرعت بـاد کﻢ تـر از یـک متـر برثانیـه باشـد، در دمـای معمولی نیازی به عمﻞ آوری بیش تر می ن باشد. ٠١- نمونه گیری و کنترل کیفی باید بر اساس دستورالعمﻞ های موجود انجام شود. در تونﻞ ها م عمـوﻻ مقاومـت سـنین اولیه بسیار مهﻢ است و در موارد نیاز تست ٤٢ ساعته هﻢ صورت می.پذیرد ٦ -١-٣ - نکته ها و توصیه ها ی اجرایی ٦ -١ -٣ -١ - مشخصات فنی اجرایی عمومی عملیات تﺰریق تزریق در تونﻞ با اهداف و اشکال مختلفی نظیر تزریقات ژئوتکنیکی شـامﻞ تحکیمـی و آب بنـدی و تزریقـات سـازه ای شامﻞ تماسی و فشاری )برای ایجاد پیش تنش فشاری در اطراف پوشش تونﻞ انتقال آب تحت فشار داخلـی( صـورت مـی پذیرد. تزریق تحکیمی معموﻻ در عمق بسیار بیش تر ، تزریق آب بندی در عمق متوسط تا کﻢ و تزریق تماسی در عمق کـﻢ یا زیرسطحی انجام می شوند . ممکن است در برخی شرایط ا هداف مشترکی برای تزریـق تعریـف شـود. تزریـق تماسـی در تونﻞ دارای پوشش بتنی درجا یا پیش ساخته عمومیت دارد ؛ ولی در پوشش بتن پاشی ده مورد نیاز می ن باشـد . یکـی دیگـر از کاربردهای تزریق تماسی، تزریق پﻼگ انسداد تونﻞ دسترسی است. تزریق آب بندی و تحکیمی حسـب نیـاز توسـط طـراح پیش بینی می شوند. - مواد و مصالح تﺰریق مواد و مصالح تزریق در دو کﻼس مورد استفاده قرار می گیرنـد کـه عبارتنـد از تزریـق بـا اهـداف موقـت ماننـد پـیش تحکیمی و آب بندی موقت و تزریق دائمی مانند تزریق سازه ای. در تزریق دائمی باید مﻼحظات دوام مـواد و مصـالح بـرای باربری دراز مدت تونﻞ مدنظر قرار گیرد. دوغاب معموﻻ پایه سیمانی و با افزودنی و مواد مضاف مختلـف می باشـد . انتخـاب نوع سیمان مناسب برای ساخت دوغاب تزریق عمدتا بستگی بـه شـاخص ها ی دوام نظیـر عوامـﻞ مهـاجﻢ شـیمیایی نظیـر .سولفات و کربنات و میزان نیاز به قلیایی بودن دوغاب دارد دوغاب هایی که صرفا نقش پرکننده و تماسی دارند اغلب از مواد پوزوﻻنی، دوغاب تزریق تماسی با نقش توام آب بنـدی و پرکننده از مواد سیمانی و افزودنی های کریستالیزه شونده یا تزریق مواد شیمیایی )با رعایت مﻼحظـات زیسـت محیطـی ،(درصورت وجود ترکیبات سیانید دوغاب هایی که در شرایط وجود آب دارای گرادیان هیدرولیکی تزریق می شـوند از مـواد پایه سیمانی با افزودنی پایدارکننده یا تک ،فازکننده و افزودنی زودگیرکننده یـا افزاینـده ویسـکوزیته دوغـاب هـایی کـه بـا هدف تحکیﻢ زمین تزریق می شوند دارای ریزی باﻻ برای قدرت نفوذ بیش تر و در صـورت نیـاز بـه پرکـردن ترک هـا دارای ریزی بسیار باﻻ و افزودنی های پلیمری می .باشند -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٠٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب - طرح اختﻼط نسبت های آب به سیمان دوغاب های تزریق می تواند بین محدوده تقریبی ٥/٠ ٥ تا/١ متﻐیر باشد. هـر چـه ایـن مقـدار افزایش یابد مقاومت دوغاب تر کﻢ می شود و ممکن است مقاومت تسلیﻢ اول یه دوغاب در محدوده ای بین ٣ ٥ تا/٠ پاسـکال تﻐییر نماید. مقاومت فشاری تک محوری دوغاب بسته به طرح اختﻼط می تواند بین ٥ تا ٥١ مگاپاسـکال یـا بیش تـر قـرار گیرد. زمان شروع گیرش و ژﻻتینی شدن در دوغاب های معمولی می تواند بین ١ تا ٥١ دقیقه و زمـان اتمـام آن بـین ٣ تـا ٠٦ دقیقه باشد. این موضوع به ویسکوزیته یا مقاومت اصطکاکی داخلی دوغاب بستگی داشته و با افزایش دمـا نیـز کـاهش می یابد . جزئیات طرح اختﻼط در طراحی و با توجه به خصوصیات نفوذپذیری و هدایت هیدرولیکی زمـین و سیسـتﻢ درزه و تخلخﻞ آن و سایر پارامترهای مرتبط پیشنهاد می شود . این طرح اختﻼط اولیه در کارگاه و با انجـام آزمایش هـا ی تزریـق تدقیق می گردد . دوغاب تزریق بهتر است دارای میزان آب انداختن تر کﻢ ٥ از درصد باشد ؛ در غیـر ایـن صـورت، بـه دلیـﻞ .آبرفتگی و انقباض دوغاب، نیاز به تزریق تکمیلی با فشار باﻻتر یا با سیمان با ریزی باﻻ خواهد بود ٦ -١ -٣ -٢ - مﻼحظات تﺰر قی تماس ی پوشﺶ ی بتن تونل در پوشش درجا برای اطمینان از تماس کامﻞ پوشش با زمین وانتقال صحیح بار، تزریـق مناسـب بایـد در حـد فاصـﻞ پوشش و زمین صورت پذیر د. بتن درجا مقداری افت و آب رفتگی حین خشک شدن دارد که در بهتـرین شـرایط اجـرا نیـز ،مقداری فاصله بین پوشش و زمین به ویژه در تاج تونـﻞ ایجـاد می کنـد. آب رفتگـی بتن هـای متـداول بـین ٠٠٤ تـا ٠٠٨ میکروکرنش است. برای پرکردن این فضا با بتن یا دوغاب، باید لوله یا سوراخ ب ا فاصل ه کافی برای اطمینـان از حبس نشـدن .هوا تعبیه شود ١- تزریق تماسی در هر نقطه فشاری را بر پوشش وارد می کند که باید در حد تحمﻞ زمین و پوشـش درجـا باشـد و .بار آن در طراحی پوشش لحاظ شود ٢- آرایش تزریق با لحاظ مﻼحظات آب بندی به ویژه در درزها تعیین می شود. حـداکﺜر فواصـﻞ جاگـذاری لولـه هـای تزریق تماسی در طول تونﻞ حدود ٣ ٥ تا متر و حداکﺜر زاویه آن ها نسبت به تاج تونﻞ ٥١ درجـه در نظـر گرفتـه می شود .بیش تر ین حجﻢ تزریق تماسی به طور معمول در تاج تونﻞ رخ می دهد. ٣- تزریق باید با دوغاب با روانی مناسب و در حجﻢ محدود و آب رف تگی کنتـرل شـده باشـد و بـرای پرکـردن اضـاف ه حفاری ها به آن اطمینان نشود به و طور .کامﻞ و متقارن تماس پوشش و زمین را برقرارکند ٤- تزریق تماسی معموﻻ تحت فشار ١ ٥ تا بار انجام شده و در هر سوراخ پس از ٠١ دقیقه ثابت ماندن فشار متوقـف می گردد . عمق سوراخ های تزریق تماس ی معموﻻ مقداری در حدود ٠١ تا ٠٥ سانتی متر فراتر از ضـخامت پوشـش تونﻞ است. البته در صورت اضافه حفاری باید ضخامت آن نیز در نظر .گرفته شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششﻢ - روش ی ها اجرا ی پوشﺶ نها یی ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٧٠٢ ٥- در صورت وجود جریان آب زیرزمینی و احتمال شسته شـده دوغـاب تزریقـی، معمـوﻻ ابتـدا از سـیمان بـا بلـین معمولی و ماده زودگیر کننده و سپس از سیمان با بلین باﻻ برای پرکردن خلﻞ و فرج باقیمانده استفاده می شود. ٦ - اگر بتوان از بتن بدون آب رفتگی یا خودتراکﻢ استفاده کرد، نیاز به تزریق تماسی تقریبا برطرف می گردد. ٦ -١ -٣ -٣ - تجربیات اجرایی نه ی به ی ساز عملیات تﺰر یق نه ی به ی ساز ات ی عمل قی تزر می را توان با بهینه .سازی طراحی، طرح اخـتﻼط و روش اجـرا انجـام داد بهینـه سـازی طراحـی شامﻞ تنظیﻢ آرایش، موقعیت، عمق، امتداد و قطر سوراخ ها و تشخیص صحیح نیازهای تزریق می باشد . طراح بایـد ایـن مـوارد را بر اساس تزریق های آزمایشی و بازخوردهای اجرایی و امکانات و شرایط کارگاه تنظیﻢ و بهینه و طرح اخـتﻼط اولیـه را نیـز بر اساس آن ارائه نماید. پس از آن در کارگاه، تنظیﻢ طرح اختﻼط برای حصول مشخصات فنی طراحی صورت می.پذیرد در طرح اختﻼط راهکارهای عمومی بهینه:سازی عبارتند از ١- کاهش نسبت آب به سیمان برای افزایش مقاومت و کاهش آبرفتگی تـا حـد ممکـ ن و اسـتفاده از افزودنـی هـای کاهنده شدید آب یا فوق روان کننده )معموﻻ ١ ٢ تا .(درصد وزن سیمان ٢- جایگزینی مواد مضاف و پوزوﻻنی مانند روباره آهن) گدازی و خاکستر بادی و میکروسیلیس ٥ تـا ٠١ درصـد وزن ) سیمان(، بنتونیت ٢ ٥ تا درصد وزن سیمان( و ورمیکولیت در مواردی که م قاومت زیادی مورد نیاز می ن باشد. ٣- استفاده از مواد افزودنی مناسب )معموﻻ ١ ٣ تا ،درصد وزن سیمان( برای بهبود مقاومت، گیـرش سـریع یـا کنـد .کاهش نفوذپذیری و جلوگیری از آبشستگی حین تزریق و گیرش ٤- استفاده از ریزی یا بلین مناسب سیمان برای مقاصد و مراحﻞ مختلف تزریق خصوصا در آب بنـدی و تحکیمـی. معمـوﻻ برای تزریق تحکیمی ابتدا از سیمان با ریزی معمولی و فشار و زمان تزریـق کﻢ تـر و بـرای تزریـق آب بنـدی و پرکـردن ترک و درز، از سیمان با ریزی باﻻ )بلین ٠٠٠٦ تا ٠٠٠٨ ( و با فشار و زمان تزریق بیش تر استفاده می شود. ٥- انتخاب مواد تزریقی کارآ و مناسب برای اهداف مصرف مختلف، مﺜﻼ تزریق پلیمـر یـا فـوم و مـواد شـیمیایی آب .بندکننده سریع در موارد لزوم ٦ - تنظیﻢ مواد کندگیرکننده مناسب در مخزن تزریـق همـراه بـا تنظـیﻢ میـزان مصـرف دوغـاب در فرآینـد اجـرا و پیشگیری ازگیرش دوغاب قبﻞ از تزریق با توجه به طول تونـﻞ و فاصـله حمـﻞ و وقفـه هـای مترتـب بـا عملیـات .اجرایی ٧- استفاده از ماسه با دانه بندی متناسب در ابتـدای تزریـق، در مـواردی کـه حجـﻢ تزریـق در درزه هـای زمـین یـا فضاهای خا.لی پشت پوشش بتنی قابﻞ توجه است ٨- پرکردن فضاهای خالی قابﻞ توجه مانند فضای پشت قطعات بتنی با ماسه با تمیزی مناسب قب.ﻞ از تزریق ٩- استفاده کنترل شده از مواد مضاف دارای آبرفتگی قابﻞ توجه مانند میکروسیلیس در تزریق های آب.بندی در مرحله اجرا راهکارهای عمومی بهینه:سازی عبارتند از -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٠٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ١- استفاده از روش اختﻼط مناسب دوغاب تزریق. برای اختﻼط دو روش هﻢ زدن و تکان دادن وجود دارد کـه بسـته به نوع مواد و میزان مصرف مورد استفاده قرار می گیرنـد. بـرای اخـتﻼط مناسـب مـواد بـا ریـزی بسـیار زیـاد از روش ی ها تکان دادن استفاده می شود. ٢- شستشوی سوراخ پس ازسوراخ کاری برای افزایش بهره وری عملیات تزریق به خصوص برای تزریقات آب.بندی ٣- بستن منافذ و سوراخ های خروجی غی ر از سوراخ.های کنترلی برای جلوگیری از بیرون زدن دوغاب و افت فشار ٤- مدیریت اثر ارتعاشات انفجار یا ماشین حفـاری بـر کیفیـت دوغـاب در زمـان گیـرش. در روش انفجـاری توصـیه می شود تا سه روز پس از عملیات تزریق، انفجار صورت نپذیرد. در سایر ارتعاشات نظیر ارتعاشـات ماشـین حفـار ، حداکﺜر سرعت ارتعاش ذرات پی پی وی ١ بر حسب میلی متر بر ثانیه نباید ازحدود ٢١ تا ٥١ بیش تر .شود ٥- ثبت و مستندسازی عملیات تزریق شامﻞ زمان ها و وقفه ها، احجام خورند، فشارها و پروفیـﻞ تﻐییـرات بـر حسـب .طول و مشکﻼت اجرایی نظیر اختﻼط و هجوم گﻞ به داخﻞ دوغاب ٦ - پیش بینی قراردادی و روش مناسب اندازه گیری و پرداخت و جلوگیری از افزایش بی رویه هزینه های تزریـق. یکـی از مسائلی که در پروژه های تونﻞ سازی درمورد عملیات تزریق مشکﻞ ایجـاد می نمایـد عـدم پـیش بینـی مناسـب میزان نیاز به تزریق و افزایش نیاز به آن در حین اجرا یا پس از اجرا ی پوشش خصوصا در تزریـق هـای آب بنـدی است. همﭽنین اثبات نیاز به تزریق تحکیمی و میزان کمک آن در کاهش تﻐییر شـکﻞ ها ی زمـین و بارهـای وارد .به پوشش تونﻞ و میزان اثر آن در کاهش نفوذپذیری زمین باید با دقت مناسبی انجام شود ٧- توجه به مدیریت ادعا در نظارت بر میزان عملکرد و نتیجه بخش بودن عملیات تزریق و قابلیت اعتماد کفایـت آن توسط دستگاه نظارت. ٦ -١ -٣ -٤ - توصیه ها ی برنامه ریﺰی و بهبود روند اجرایی تﺰر قی تماس ی برای بهبود عملیات تزریق باید کنترل ﻻزم در هر مرحله اجرایی از کار صورت پذیرد. عملیات تزریق به صـورت فرآینـد اجرایی زیر می باشد: ١- ای جاد و آماده سازی سوراخ ها )برای کوتاه کردن و سهولت بیش تر عملیات تزریق می توان بـه جـای سـوراخ ،کـاری شلنگ های پﻼستیکی را از قبﻞ در پوشش بتنی تعبیه کرد و لوله های محیطی سوراخ دار در محﻞ تمـاس پوشـش و زمین نصب نمود و برای تزریق این لوله ها را به شلنگ تزریق متصﻞ نمود. این روش خصوصا برای مـواردی کـه تونﻞ دارای غشای ﻻستیکی آب بند است متداول می باشد . در پوشـش فلـزی ایـن سـوراخ هـا بهتـر اسـت پـس از .(قراردادن پکر با تعبیه درپوش پیﭽی فلزی مسدود گردد سوراخ های تزریق تماسی معموﻻ تـا حـدود ٠٣ سـانتی متر در پشت پوشش وارد زمین می شوند و دارای قطرهایی بین ٥٣ تا ٠٧ میلی متر می.باشند ١- Peak Particle Velocity (PPV) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - روش‌های اجرای پوشش نهایی زمیات مد ۳.۹ ۲ آماده‌سازی دوغاب و پمپ و شلنک‌ها 9 ادوات آن با کنترل نشتی‌ها 9 سالم بودن تجهیزات. ۳- نصب پکرها با توجه به محدوده عملیاتی تزریق. ۴ انجام تزریق همراه با کنترل کفایت با انجام کنترل فشار یا حفر سوراخ کنترلی. کنترل حجم تزریق یکی از شاخص‌های مهم و موثر در عملیات اجرایی است و زمان هر سیکل عملیات را مشخص می‌نماید. در شکل زیر فرآیند زمانی شماتیک تزریقات سازه‌ای پوشش تونل نمایش داده شده است. توالی عملیات تزریق تماسی در تونل‌های انتقال آب با پوشش بتنی درجاء در نیم مقطع فوقانی و به ترتیب از ساعت ۳ ۱.۳۲ 9 ۱۲ 9 هم‌زمان در طرف مقابل است. در پوشش‌های بشن پیش‌ساخته در روش حفاری مکانیزه ترریق تماسی معمولا به جای ساعت ۲ از ساعت ۴ انجام شده و به همان ترتیب ادامه می‌یاید. نمایش شماتیک فرایند زمانی تزریقات سازه‌ای پوشتُر تونل در شکا (۲-۶) نشان داده شده است. تست ۳ ِ ۲ بمب ۲ ال ۱ ۱ لو ۱ کی | کارهای موازی چرخه تزریق 1۱1۱ وس چرخه تزریق ۲ نس زمان کارهای موازی < .۴ زمان بستن پکرها ۳ ۲ ۴ زمان آماده‌سازی رن ۲ رخ ۲۱ را مرن که کارت ارچ م۱ مام م م م ام مه ۲ داح ۱۲۲ ۲ هل اه 1 هل ۲ هل ]۲< خ ]۲ پمپ ۳ ا سا سل ها دا ۱ | کارهای موازی | سس 8 06+ ح<‌ کح دح 8 02.۳ : ۱ __‌‌ 25 << جح اش ازمان کارهای موازی زمان بستن پکرها < . ]۲ زمان تزریق 7 5 زمان آماده‌سازی ٍ شکل ۲-۶- نمایش شماتیک فرآآیند زمانی تزریقات سازه‌ای پوشش تونل ۶--۵-۳- کنترل کیفی و کمی عملیات با انتخاب معیارهای کفایت تزریق و شاخص‌های کنترلی به طورکلی معیار عمومی برای اتمام عملیات تزریق تعریف نمی‌شود. ولی بر اساس کنترل طراحی وضعیت زمین و تقریبی حجم تزریق در فشار ثابت (به عنوان مثال ۱۰ دقیقه). حداکثر فشار دوغاب بلافاصله پشت پوشش (به عنوان نمونه یک تا پنج بار)» استفاده از سوراخ کنترلی خروج دوغاب و نظایر آن تعریف می‌شود. همچنین کنترل کفایت تزریق -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۳۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب پس از اتمام گیرش دوغاب با مغزه‌گیری و مشاهده چشمی یا سوراخ‌کاری و کنترل با دوربین چشم ماری یا استروسکوپی قابل انجام می‌باشد. در مواردی از حاصل‌ضرب حداکثر فشار در حداکثر حجم تزریق به عنوان پارامتر کنترل شکست هیدرولیکی زمین استفاده می‌شود که به صورت منحنی تجربی معیار توقف تزریق می‌باشد و در شکل (۲-۶) نشان داده شده است. ۶-۳-۱-۶- آب‌بندی و درزهای پوشش بتنی به طور کلی نشت آب از بتن از سه طریق جسم بتن. درزها و ترک‌ها اتفاق می‌افتد. ملاحظات. چالش‌ها و تجربیات بهبود بازده آب‌بندی در هر یک از این موارد در ادامه ارائه گردیده است. بعضا برای آب‌بندی پوشش تونل از غشای آب‌بند چتری در وجه خارجی پوشش استفاده می‌شود که این روش در تونل‌های انتقال آب مرسوم و مقرون به صرفه نمی‌باشد. ۷-۳-۱-۶- توصیه‌های اجرایی آب‌بندی جسم بتن آب‌بندی جسم بتن برای تونل بهره‌برداری تحت فشار از داخل و انتقال آزاد و یا تحت فشار آب از خارج انجام می‌شود. برای کاهش نفوذپذیری بتن ملاحظات اجرایی و تجربیات بهبود بازده زیر می‌تواند مد نظر قرارگیرد: ۱- کاهش سیمان و نسبت آب به سیمان تا حد ممکن و استفاده کنترل شده از ژل میکروسیلیس عمل‌آوری شده. ۲- استفاده از مواد حباب‌زا بین ۲ تا ۵ درصد وزن سیمان. ۳- استفاده از افزودنی‌های پلیمری و یا کریستالیزه شونده در مخلوط بتن. ۴- استفاده از مواد پاششی آب‌بند کننده نفوذگر, ۵- استفاده از الیاف میکرو پلیمری مانند ۱۳۳ برای کنترل ترک‌های ناشی از آبرفتگی و آب‌بند شدن بهتر بتن. ۱- ۲۵۱۷۳۲۵۵۱۵۳۲۵ )۳۲( -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - روش‌های اجرای پوشش نهایی ۳/4( ۳۱ دانسیته و تخلخل بتن نیز با نفوذپذیری و مشخصات مکانیکی آن ارتباط دارند و با افزایش دانسیته نفوذپذیری کاهش می‌یابد. البته این تغییرات در بتن‌های معمولی با دانسیته حدود ۲۲۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب به بالا نسبتا کم است. ۸-۳-۱-۶- توصیه‌های اجرایی آب‌بندی درزها درزهای قطع بتن منشا مهم نشت آب در پوشش بتنی هستند. درز اجرایی» درز سرد و درز انقباضی سه نوع متداول درز در پوشش تونل هستند. در درز اجرایی برای آب‌بندی عموما از نوار آب‌بند پلیمری استفاده می‌شود. نوع دیگر نوار آب‌بند. نوار آب‌دوست است که معمولا به دلیل صعوبت کنترل کیفی و عملکردی کم‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرد. نوار آب‌بند پلیمری باید برای حفظ کیفیت در محل مناسب و دور از تابش آفتاب نگهداری شود. نکته مهم دیگر در مورد این نوارهاء جوش و اتصال آن‌ها در محل وصله می‌باشد که باید با دقت و کیفیت مناسب صورت پذیرد تا از تردشدگی و ترک خوردگی آن پیشگیری به عمل آید. نوار آب‌بند باید با جزئیات اجرایی مناسب به شبکه میلگرد مهار شود تا در زمان بتن‌ریزی در محل اولیه خود باقی بماند. سطح نیمه دیگر نوار باید قبل از بتن‌ریزی بعدی کاملا تمیز شود و هرگونه روغن یا آلودگی یا بتن خشک شده از آن زدوده گردد. درز انقباضی معمولا با همین نوار آب‌بندی می‌شود. درز انقباضی و اجرایی بهتر است دارای مقطع کلی عمودی و در صورت امکان دارای کلید برشی یا سطح مضرس باشند. تعداد این درزها در تونل باید به حداقل ممکن کاهش یابد. در تونل انتقال آب سعی می‌شود با تعبیه میلگرد انقباضی لازم طولی و یا استفاده از بتن الیافی و رعایت پیوستگی بتن‌ریزی, از تعبیه درز انقباضی اجتناب گردد. در محل درز اجرایی و انقباضی باید سطح بتن کاملا صیقلی و یکنواخت بماند و از پله‌شدگی پیشگیری شود. پله‌شدگی و زبری بیش از حد بتن می‌تواند باعث خرابی تدریجی آن در اثر کاویتاسیون خصوصا در سرعت نسبتا بالای آب در تونل گردد. درزهای سرد که به معنی ناپیوستگی بتن و گیرش آن در حین اجرا هستند. گاهی اوقات به دلیل تاخیر در بتن‌ریزی یا توقف نسبتا طولانی ناخواسته این عملیات به علت خرابی پمپ. بچینگ. سیستم حمل یا قالب یا لرزاننده‌ها ایجاد می‌شوند. این نوع درزها در صورت ایجاد گرچه از نظر سازه‌ای چندان مشکل‌ساز نیستند. اما اصلاح آن از لحاظ آب‌بندی با صعوبت و قابلیت اطمینان کمی همراه خواهد بود. در حین اجرا در صورت افقی بودن صفحه درزء می‌توان با استفاده از دوغاب غلیط محتوی پلیمر لاتکس یا اپوکسی سطح موجود را کاملا اشباع و اندود نموده و پس از دقایقی بتن‌ریزی را ادامه داد. در صورت عدم امکان اصلاح حین اجراء پس از باز کردن قالب می‌توان با انجام عملیات تزریق پلیمر آب‌بند ماری ضروری است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ ۳۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتفال آب ۱-۲-۶- روش تولید و حمل پوشش قطعه‌ای یا سگمنتی در خاک نرم و مسیر طولانی که با دستگاه تی.بی.ام حفاری می‌شود. بسیار اقتصادی و مناسب است. این پوشش جزو سیستم تک پوسته‌ای تونل محسوب شده و عموما هم‌زمان با حفاری اجرا می‌شود. مزایای مناسب و دقت کافی در فرآیند تولید و حمل و نصب دارد. در تونل انتقال آب رواداری‌های اجرا به دلیل محدودیت‌های هیدرولیکی بسیار سخت‌گیرانه است. انواع سگمنت‌ها از نظر هندسی و خصوصیات کاربردی آن‌ها عبارتند از: ۱- مستطیلی! با قطعه کلید و کلید معکوس که متداول‌ترین نوع می‌باشد. عملیات حفاری در هر مرحله پس از کامل شدن سگمنت و نصب کلید ادامه می‌یابد. قطعات بتنی در طول با استفاده از بولت‌هایی به یکدیگر متصل می‌گردند و در درزها با گسکت قابل آب‌بندی هستند. ۲- ذوزنقه‌ای " که در آن تمام درزهای طولی زاویه‌دار هستند و در درزها با گسکت قابل آب‌بندی هستند. این قطعات امکان اجرا در قوس‌های تونل را نیز دارند. ولی نصب آن‌ها نسبتا سخت‌تر است. ۳- متوازی الاضلاع " این قطعات امکان اجرا در قوس‌های تونل را نیز دارند و در درزها با گسکت قابل آب‌بندی هستند. ولی نسبت به قطعات مستطیلی طول بیش‌تری از گسکت نیاز دارند. ۴ شش ضلعی؟ که معمولا برای لایه اول پوشش دو لایه. و برای تامین سختی طولی بیش‌تر و در قطر نسبتا کم (کم‌تر از ۵ متر) به کار می‌رود؛ چرا که به دلیل شعاعی بودن اتصالات آن امکان استفاده مناسب از گسکت یا نوارآب‌بند وجود ندارد. بتن مورد استفاده در ساخت سگمنت از نوع مقاومت بالا (معمولا بیش از ۴۰ مگاپاسکال) و نفوذپذیری پایین (معمولا کم‌تر از ۱۰7۱۴ سانتی‌متر بر ثانیه) و مقاومت الکتریکی بالا (بیش از ۲۰ کیلو اهم سانتی‌متر) است. فولاد مورد استفاده هم از نوع پر مقاومت (مقاومت جاری شدن بیش از ۴۰۰ مگاپاسکال) هستند. پوشش بتن در قطعات بین ۲ تا ۳/۵ سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود. استفاده از الیاف سازه‌ای ماکرو (طول بیش از ۴۵ میلی‌متر) فولادی (ترجیحا با روکش ضد ۱۳ |۵ل۳۵۵7۵] -۲ [۵ل ‎٩0۳۵۱‏ -۳ ۴- ]10۸00۵[ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششﻢ - روش ی ها اجرا ی پوشﺶ نها یی ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٣١٢ خو ردگی( و پلیمری مقاومت باﻻ )بیش از ٠٠٥ مگاپاسکال( با نسبت طول به قطـر بـاﻻ )حـدود ٠٠١ ( بـا یـا بـدون قفسـه میلگرد در ساخت سگمنت ها متداول است. در شرایطی که تونﻞ از محیط خورنده عبور می کند ممکـن اسـت بـرای احـراز شرایط دوام نیاز به استفاده از پوشش های رنگ اپوکسی در .سطح سگمنت باشد تجربیات و توصیه ها ی اجرایی کاربرد بتن الیافی در قطعات پیش:ساخته تونﻞ عبارتند از ١- استفاده از الیاف به تنهایی خصوصا الیاف پلیمری باعث افزایش انعطاف پذیری و جذب انرژی سـگمنت شـده و در مقاطع بزرگ با تعداد بیش تر .قطعه عملکرد بهتری دارند ٢- الیاف می کرو در قطع ه پیش ساخته که با روش مناسب مانند بخار عمﻞ آوری می شود چندان کمکی نمی.کند ٣- الیاف پلیمری ماکرو نیاز به افزودنی تک قطبی کننده دارند تا الیـاف دچـار پدیـده چسـبیدگی نشـده و بـه طـور یکنواخت در .مخلوط توزیع شوند ٤- الیاف فوﻻدی بدون روکش ضدخوردگی زمانی که در ن زدیکی سطوح بتن قرار می گیرند با سرعت بیش تر ی دچـار خوردگی می شوند و بهتر است تر کﻢ .استفاده شوند ٥- افزودن الیاف به مخلوط بتن کارآیی آن را کاهش می دهد ک ه بایـد در طـرح اخـتﻼط و تـراکﻢ بـتن مـدنظر قـرار .گیرد ،قطعات پوشش تحت بار وارده از زمین و نیز بار ناشی از پیستون دستگاه از یک ،طرف و مﻼحظات مربوط بـه سـاخت انبار کردن، حمﻞ و نصب و فشار ناشی از عملیات آب بندی و درزبندی و میﻞ مهار از طـرف دیگـر قـرار دارنـد. در سـاخت قالب قطعات پیش ساخته باید تمهیدات ﻻزم برای تعبیه سوراخ های ﻻزم برای تزریق و نیز سوراخ های تزریـق مصـ الح دانـه ای پرکننده پشت سگمنت ها که معموﻻ یک یا دو عدد در وسط هر سگمنت است و سوراخ های نصب بولـت و شـیار نصـب نوار آب بند در وجوه جانبی و شماره تیپ قطعه در نظر .گرفته شود ٦ -٢ -١ -٢ - حمل و نصﺐ قﻄعات پیﺶ ساخته سازگاری و قابلیت جفت شدن قطعات پیش ساخته از ضروری ترین شاخص ها ی آن ها به شمار می رود. این قطعـات بایـد به سهولت و با ایمنی کافی در جای خود قرار گیرند و با قطعات الحاقی ﻻزم در محﻞ درزها بـه یکـدیگر متصـﻞ شـوند. در روش نصب مکانیزه باید مﻼحظات مربوط به نقط ه میانی اتکای دستگاه به قطعه در نظر .گرفته شود نقط ه اتکای قطعـه بـه دستگاه باید برای نیروهای بیرون .کشیدگی و لنگر و برش ناشی از وزن قطعـه و بارهـای اعمـالی از دسـتگاه کنتـرل شـود شتاب ناشی از حرکت پیستون های دستگاه سبب افزایش نیروها به دلیﻞ آثار دینامیکی و ضربه می شوند ،؛ بـه همـین دلیـﻞ در طراحی ضریب اطمینانی حدود ٣ ، برای بارهای وا رده در نظر گرفتـه می شـود. بـرای نصـب قطعـات بایـد نقشـه نصـب هماهنگ با سیستﻢ شماره گذاری سگمنت ها تهیه شود. بر اساس این نقشه موقعیت نصب تمامی قطعـات مشـخص شـده و محﻞ کلید و محﻞ نصب قطعات پرمقاومت تعیین گردیـده و بـا درج شـماره روی قطعـات آدرس دهـی هـای بعـدی بـرای کارهای ترمیمی و تکمیلی تونﻞ با سهولت بیش تر ی انجام می .پذیرد -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۳۹4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۳-۱-۲-۶ ملاحظات اجرایی اتصالات و درزهای قطعات بتنی مشخصات اتصالات باید به نحوی باشد که علاوه بر امکان نصب سریع. مقاومت و دوام لازم را نیز در زمان نصب. آب‌بندی و بهره‌برداری داشته باشند. در اتصالات طولی ممکن است به دلیل تنش‌های تماسی زیاد. طراحی نامناسب به ایجاد ترک‌های محیطی به دلیل تنش زیاد کششی در اتصال منجر شود. استفاده از بالشتک ضربه‌گیر می‌تواند به این در لبه قطعات نیز باید مقادیر بارهای وارده به دلیل فشار پیستون‌های دستگاه در حین نصب. برای جلوگیری از برای قطعات نهایی ممکن است ملاحظات مربوط به فشار زیاد پیستون با در نظر گرفتن بالشتک فلزی ضروری باشد. بالشتک می‌تواند از نوع پلیمری, قیری یا چوبی هم باشد که نقش مهمی در جبران آسیب ناشی از تمرکز تنش جک‌ها ناشی از بار نامتقارن به وجود آمده از رواداری غیرمجاز ساخت و نصب ایفا می‌نمایند. در تونل انتقال آب نوعی از واشر آب بند می‌تواند نقش دوگانه آب‌بندی و بالشتک‌ها را ایفا نماید. واشرها نیز باید به‌دقت تعبیه شوند. زیرا برای بستن اتصالات و نگه‌داشتن قطعات به یکدیگر به نیروی زیادی نیاز مقاومت. موقعیت و تعداد اتصالات باید طوری باشد که فشار ناشی از واشرها را به راحتی تحمل کند. در تونل انتقال آب معمولا برای جلوگیری از حرکت طولی و یا عرضی رینگ و قطعات از بولت برای اتصال آن‌ها استفاده می‌شود. این نیاز به سفت کردن مجدد داشته باشند. این بولت‌ها خصوصا در مواقعی که تونل تحت فشار آب داخلی قرار می‌گیرد. نقش مهم‌تری ایفا می‌نمایند. انواع این بولت‌ها شامل بولت پاکتی فولادی, زبانه‌ای (فولادی یا پلاستیک پر مقاومت و با کیفیت)؛ مورب و موری شکل هستند. بولت مکانیکی معمولا از نوع مقاومت بالا بوده و دارای پوشش ضدخوردگی یا از در تونل انتقال با سرعت بالای آب معمولا فضای سوراخ قرارگیری بولت باید با ملات با قدرت چسبندگی مناسب کاملا پر شود. در برخی موارد هم بولت‌ها صرفا تا پس از انجام تزریقات تکمیلی مورد نیاز بوده و می‌توان آن را پس از این کار باز نموده و مجددا استفاده نمود. در مورد واشر فشاری" (ای.یی.دی.ام) یا آب‌بند آب‌دوست. این واشرها در سه حالت ۱۲ ۲۷۱۵۵۵ ۳۳۵۵۷۱۵۵۵۵ 1210۵ ۵0110۵:۵۲ )1:۳1(31( -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل ششم - روش‌های اجرای پوشش نهایی م۳( ۳۵ ۴-۱-۲-۶- رواداری اجرایی قطعات پیش‌ساخته رواداری‌ها در روش مکانیزه شامل رواداری ساخت و نصب سگمنت هستند. معمولا رواداری ساخت سگمنت به دلیل امکان کنترل کیفی در کارخانه سخت‌گیرانه است. رواداری نصب سگمنت نیز در تونل انتقال آب به دلیل مسائل فرسایش هیدرولیکی ناشی از کاویتاسیون نسبت به سایر انواع تونل مکانیزه محدودتر می‌باشد. پله‌شدگی در سگمنت‌ها علاوه بر کاویتاسیون باعث کاهش عملکرد مناسب نوار آب‌بند و افزایش نشت آب به داخل یا خارج تحت فشار زیاد آب می‌گردد. در جدول (۱-۶) و شکل (۴-۶) رواداری‌های عمومی سگمنت‌ها ارائه شده است. برای اطلاعات بیش‌تر به راهنمای شماره ۳ موسسه بتن آمریکا! مراجعه شود. جدول ۱-۶- رواداری‌های عمومی ساخت سگمنت بر اساس آئین‌نامه‌های اروپایی و راهنمای شماره ۵۳۳ موسسه بتن آمریکا موقعیت سوراخ بولت‌ها و زائده‌ها عرض شبار گسکت‌ها زه 1۵ خروج از محور درزهای طولی در امتداد تونل ز ۶ میلی‌متر بر متر از صفحه اولیه خروج از محور درزهای طولی در مقطع تونل /. ۶ میلی‌متر بر متر از صفحه اولیه خروج از محور سطوح پیرامونی تونل /. ۱ میلی‌متر بر متر از صفحه اولیه زبری سطوح داخلی ۱ 5015 [10۵ 000۳۵16 اخق ۳ ان ام که 1100 م0 200 معتحعل هی ح علسسه م۹ا۸01533-5 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ٦١٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب شکل ٦ -٤- رواداری های ساخت و نصﺐ سگمنت ٦ -٢ -١ -٥ - تﺰریق پرکننده قﻄعات پیﺶ ساخته در زمان نصب قطعات بتنی توسط دستگاه حفاری یک فاصله حدود ٠١ سانتی متری با زمین بـاقی مـی مانـد، کـه ایـن فاصله باید خصوصا در زمین مستعد جمع شوندگی و مﭽاله شوندگی بـه سـرعت بـا دوغـاب پـر شـود تـا مـانع اعمـال بـار غیریکنواخت و ترک خوردگی قطعات بتنی و همﭽنین تشدید نشست سـطحی زمـین گـردد. ایـن کـار بـه عنـوان بخـش پیوسته با عملیات نصب محسوب می شود و باید با دقت کافی .و مصالح مناسب با حجﻢ و فشار کنترل شـده انجـام پـذیرد در زمین هایی که نیاز به دادن زمان برای آزادسازی بخشی از تنش سنگ می باشد ، عملیات تزریق با فاصله زمـانی مناسـب انجام می شود . هدف از این تزریق، پرکردن فضاهای خالی پشت قطعات به منظور حفظ شکﻞ هندسی مقطع تونـﻞ ،تو زیـع یکنواخت تر فشار زمین روی پوشش، کاهش تراوش و نفوذ آب زیرزمینی و محدودکردن نشست سطحی می باشـد و بـه دو روش زیر انجام می شود . ١ - تﺰریق از طریق دنبال ه تی.بی.ام ،در این روش دنباله ماشین تزریق را انجام می دهد و برای شرایطی کـه نشسـت سـطحی قابـﻞ توجـه اسـت، بسـیار مناسـب است. در ماشین کوچک تر ، مﺜﻼ قطر ٣ متر ، نصب دستگاه تزریق به دلیـﻞ حجـﻢ زیـاد لولـه ها معمـوﻻ مشـکﻼت جدیـدی ایجـاد می کند. با افزایش ابعاد و وزن دستگاه ضخامت پوشش هﻢ بیش تر و تزریق کامﻞ آن مشکﻞ تر می شود و ممکـن اسـت در نهایـت به افزایش نشست سطحی منجر شود. در صورت وجود برس گریس کاری در پشت تی. بی. ام ،هنگـام تزریـق هﻢ زمـان در درزهـا برس به دوغاب سخت شده آلوده می شود و در نهایت باید مقدار بسیار بیش تر .ی از گریس برای حرکت دستگاه استفاده شود سه نقطه تماس سطح صفحه0.75 mm صفحه درزهای پیرامونی شعاع داخلی ±1.5 mm مرکز مقطع تونﻞ محیط پیرامونی Radial face to Radial face ±1.5 mm Max each face ±0.75 mm زاویه صفحه درز نسبت به امتداد طولی±0.03 زاویه صفحه درز نسبت به سطح صفحه درز ±0.03 قطر داخلی قطعه ±1.5 mm تﻐییرات اضﻼع قطعه ±0.75 mm عرض قطعه ±1.0 mm Max each face ±0.5 mm ضخامت قطعه - 0.0 mm +3.0 mm -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - روش‌های اجرای پوشش نهایی ۳/4( ۳۷ ۲- تزریق در داخل پوشش تمام شده نسبتا پایدار به‌کار می‌رود که کنترل نشست سطحی در آن‌ها بحرانی نیست. موقعیت و آرایش سوراخ‌های تزریق باید در معمولا سوراخ‌ها نزدیک لبه‌ها کار گذاشته می‌شوند تا بتوان بلافاصله پس از کار گذاشتن قطعه توسط دستگاه و حرکت آن به سمت جلوء عملیات تزریق را آغاز کرد. همچنین جهت سوراخ‌ها باید طوری باشد که دستگاه تزریق به راحتی به تاج و کف تونل نیز قابل توجه است. باید توجه کرد که فشار بیش از حد تزریق, سبب تورم خاک و نیز نیروی بیش‌تر به پوشش است و ممکن است آسیب‌هایی در پوشش ایجاد کند. تزریق در تونل مکانیزه در خاک نرم معمولا بلافاصله و برای جلوگیری از تغییرشکل زمین و از داخل سوراخ‌های کوچک تزریق صورت می‌گیرد ولی در زمین‌های سخت می‌تواند با تزریق پیگراول و بسته به سختی سنگ با کمی تاخیر و از داخل سوراخ‌های بزرگ‌تر تعبیه شده در بدنه سگمنت هم انجام ۳- مصالح تزریق معمولا به شکل‌های زیر هستند: - ماسه و فیلر خاکستر بادی - دوغاب دوجزئی با روانی ماندگار که جزء تندگیرکننده آن در نقطه تزریق اضافه می‌شود در تونل‌هایی که در مواجهه با جریان آب روان ورودی قرار دارند. معمولا از دوغاب‌های انبساطی شیمیایی یا از کیسه های متخلخل مصالح خشک دوغاب برای پرکردن فضاها استفاده می‌شود. مراحل تزریق بعد از نصب سگمنت را می‌توان به سه مرحله تزریق ملات کف تونل. تزریق شن نخودی (پیگراول) و باید کف تونل با ملات پر شود. حداقل فاصله تزریق ملات کف با شیلد انتهایی یک تا دو رینگ می‌باشد. بعد از تزریق ملات کف. برای پرکردن فضای خالی بین سگمنت و سنگ درون گیر. مصالح پیگراول توسط سیستم پمپ پیگراول مستقر در سیستم پشتیبانی از طریق لوله‌های مخصوص به محل سوراخ‌های تعبیه شده بر روی سگمنت و از آنجا به گردد. با توجه به این که در حین تزریق پیگراول گرد و غبار زیادی ایجاد می‌شود. توصیه می‌شود از مخلوط پیگراول با حداقل ریزدانه استفاده شود تا در حین عملیات اجرایی گرد و غبار زیادی ایجاد نشود. همچنین با شستن پیگراول قبل از -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب انتقال به داخل تونل یا نم‌دارکردن آن داخل تونل قبل از تزریق» می‌توان به مقدار قابل توجهی از تولید گرد و خاک جلوگیری نمود. دوغاب معمولا چندین رینگ عقب‌تر از تزریق پیگراول انجام می‌شود. جهت پیوستگی و افزایش باربری پیگراول تزریق شده. دوغاب با نسبت آب به سیمان طراحی شده تزریق می‌شود. جهت تزریق دوغاب مصالح مورد نیاز پس از اختلاط توسط پمپ تزریق از طریق سوراخ‌هایی که در سگمنت تعبیه شده است به پشت سگمنت پمپ می‌شوند. عملیات تزریق از یک سوراخ با ارتفاع پایین تا زمانی ادامه پیدا می‌کند که دوغاب از سوراخ فوقانی آن تراوش کند. برای جلوگیری از تراوش دوغاب از محل درز و سوراخ‌های سگمنت از خمیر سیمان می‌توان استفاده کرد. به طور کلی می‌توان گفت تزریق پشت سگمنت‌های نصب شده به منظور نیل به اهداف زیر صورت می‌گیرد: ۱- پرشدن فضاهای خالی موجود بین پوشش بتنی و زمین و تامین ناتراوایی و تکمیل آب‌بندی سیستم نگهداری, ۲ تحکیم و تثبیت رینگ پوشش بتنی و جلوگیری از خروج آن‌ها از امتداد واقعی خود. ۳ اعمال همگن بارسنگ روی پوشش بتنی و به حداقل رسیدن اعمال بار متمرکز در اثر همگرایی زمین. ۴ تبدیل کردن قطعات پوشش تونل و محیط پیرامونی آن به یک مجموعه واحد. ۵ جلوگیری از نشست زمین به خصوص در مناطق با روباره کم و سنگ ضعیف. ۶-۱-۲-۶- چالش‌ها و تجربیات اجرایی کاهش آسیب‌دیدگی سگمنت یکی از ملاحظات کار با قطعات پیش‌ساخته در فرآیند تولید و انبارکردن و حمل و نصب. کاهش آسیب‌دیدگی آن‌ها می‌باشد. انواع منشا عیب‌ها با توجه به شکل ۵-۶ به صورت زیر دسته‌بندی و شناسایی می‌شوند که با در نظر گرفتن آن‌ها می‌توان تمهیدات و پیشگیری‌های لازم برای کاهش آسیب‌ها را انجام داد. عیوب ظاهری قطعات بتنی عموما به صورت ترک. شکستگی و کیفیت نامناسب سطح بتن و اتصال اجزای الحاقی و واشرهای آب‌بند کننده دیده می‌شود: ۱- طراحی, شامل عدم تناسب هندسه قطعات با شرایط تونل, تعبیه سوراخ‌ها و قطعات مدفون با ابعاد و محل ۲ تولید. شامل عدم رعایت رواداری‌های ساخت قالب و میلگرد و بتن‌ریزی. طرح اختلاط نامناسب بتن نظیر اندازه سنگدانه‌ها و مقاومت و دوام. کیفیت سطوح تمام شده بتن و لبه‌ها و محل‌های نصب واشرهاء عمل‌آوری ناکافی و نامناسب و غیریکنواخت تمام وجوه سگمنت و کرموشدن ناشی از عدم ارتعاش کافی قالب یا عدم استفاده از بتن خودتراکم و ترمیم نامناسب اشکالات سطحی برخی سگمنت‌هاء ۳- انبارکردن و حمل, شامل آسیب‌های حین برخورد در جابجایی و چیدن و انبارکردن قطعات و بارگیری مجدد نظیر بلندکردن از نقاط نامناسب. تعبیه تکیه‌گاه‌های نامناسب در چینش, وزن بیش از حد قطعات چیده شده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - روش‌های اجرای پوشش نهایی ۳/4( ۳۹ روی هم عدم استفاده از تکیه‌گاه‌های انعطاف پذیر حین حمل با واگن در مسیر و اعمال شوک و ضربه به قطعات. قراردادن قطعات در محیط باز با دمای متناوب بسیار بالا یا پایین. قرارگیری واشرهای سگمنت در معرض تابش شدید آفتاب یا رطوبت همراه با دمای پایین در مدت قابل توجه. ۴ نصب و بارگذاری شامل ضربه یا برخورد حین قرار دادن قطعات در رینگ و جا زدن قطعه کلید. امتداد نامناسب رینگ و فشار نامتقارن جک‌ها و ایجاد تمرکز تنش در لبه‌ها برای جای‌گذاری قطعات بعدی, تغییر موقعیت قرارگیری مرکز حلقه یا جای‌گذاری نامناسب و پله‌شدگی سگمنت‌ها و در نتیجه لب پریدگی قطعات. ایجاد فشار نامتقارن به لبه قطعات در قوس‌هاء تغییر شدید خصوصیات خاک و تغییرات متناظر فشار نیروی رانش دستگاه. نشست دستگاه در زمین نرم یا نواحی سنگ خرد شده و تغییرات به وجود آمده در امتداد حرکت و نیروی جک‌هاء فشار نامتقارن به رینگ ناشی از نشست سریع زمین در نواحی ضعیف. فشار نامتقارن ناشی از رواداری غیرمجاز در هندسه سگمنت. پرنشدن کامل فضای پشت سگمنت و ایجاد فشار و عکس‌العمل‌های نامتقارن به رینگ. تجاوز رواداری‌های واشرها یا نوارهای آب‌بند و اختلال در عملکرد آب‌بندی آن‌ها و خرابی‌های ناشی از حمل و نقل و تردد داخل تونل در پوشش. سفت‌کردن یا بستن نادرست بولت‌های اتصال سگمنت‌ها. غالب خسارات در حین نصب حلقه سگمنت‌هاء هنگام افزودن قطعه کلید. اتفاق می‌افتد. علل مختلف آسیب دیدگی قطعات بتنی در فرآیند تونل‌سازی مکانیزه از تولید تا نصب در شکل (۵-۶) ارائه شده است. عمل‌آوری و حمل خطا در قرار دادن میلگردها فاصله میلگردها نیستند سر خطا در طرح ,۷ تونل مطابقت ندارد انبار کردن 1 و برای کنترل مشکل است فاصله دار شدن و عدم تطابق ۳ 1 اعد ه لبه ۹ ی های مجاور هم رج ار کنترل پودن ص کف نصب قطعه کلید 7 ۱ اصلی و نیروی رانش خطای موقعیت و ِ امتداد قطعه 1 1 جابجا شدن گسکت نوع مصالح و شرایط پیچیده و مختلط زمین دس ۱ عدم تقارن انحراف ماشین حفاری و زاویه‌دار .۱2۳ پیش‌روی دستگاه شکل ۵-۶- علل مختلف آسیب‌دیدگی قطعات بتنی در فرآیند تونل‌سازی مکانیزه از تولید تا نصب ۵- در هنگام کامل شدن حلقه با قطعه کلید. به اندازه ۲۰ تا ۳۰ میلی‌متر فضای محیطی باقی مانده از حلقه. کم‌تر از ابعاد قطعه کلید است. با وجود این واقعیت. این حلقه باید منبسط شود تا اجازه نصب قطعه کلید داده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٢٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب اگر شیار درزه طول ی به طور کامﻞ در زبانه قرار نگیرد ،اما تماس اولیه در جناح زبانه صـورت گیـرد آن ،گـاه زبانـه محﻞ درگیر ی را قطع میکند. اعمال فشار از طرف جک ی ها دستگاه هنگام پیشرو ی ی گاه باعث ایجـاد خسـارت در سگمنت و تشکیﻞ ترک ی ها که ی بیش تر از نوع مورب هستند می شود . به طور ی کلـ، در هنگـام اعمـال نیـرو ی فشار ی جک ها سه حالت نامناسب رخ می دهد که عبارتند از اعمال نیروها ی نامتقـارن، اعمـال نیروهـا ی خـارج از مرکز و اعمال نیروها ی موضع ی . در تونﻞ ها با پیچ ی ها با شعاع کﻢ این مسئله تشدید می گردد . حت ی مسـلح سـاز ی ی قو در مقابﻞ خمش و کشش می ن تواند در مقابﻞ نیرو ی ی باﻻ جک هـا دوام بیـاورد. راهکـار جلـوگیر ی از ایجـاد چنین حالت یی ها کنترل مناسب فشار جک ی ها دستگاه اشد ب می. انواع آسیب سگمنت و علﻞ آن ها در شکﻞ)٦-٦( .نشان داده شده است بر اساس تجربیات پروژه:های موجود در کشور ١- بیش نی تر ترک ی ها مشاهده شده در سگمنت ها از نوع ترک عرض ی بوده .است ٢- مشکﻼت کیفیتی ی ناش از روند ساخت سگمنت در کارخانه بیش تر ین سهﻢ را در ﻞی دﻻ جاد یا تـرک و شکسـتگی .داشته است ٣- پس از مورد فوق بارگذاری نامتقارن ناشی از پرنشدن متقارن و به موقع پشت سـگمنت ها بیش تـر ین سـهﻢ را در ایجاد ترک ها ی سازه.ای داشته است ٤- شی افزا حجﻢ و تراکﻢ آرماتور در طرح سبد سگمنت، تاث ری چندان ی در عـدم ا ی جـاد ترک هـا ی ناشـی از مشـکﻼت کیفیت س اخت نداشته.است شکستگ ی سگمنت ی ناش از تمرکز تنش بار نامتقارن جک خردشدگ ی سگمنت در هنگام جا زدن جدا شدگ ی نوار آب بند سگمنت ترک خوردگ ی ی ناش از سفت کردن بیش از حد بولت شکستگ ی گوشه سگمنت دی کل نیح جا زدن ترک ی طول وجوه ناش ی از بار متمرکز جک ها -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششﻢ - روش ی ها اجرا ی پوشﺶ نها یی ٩٠/٠١/٤٠٤١ ١٢٢ شکستگ ی لبه سگمنت ناش ی از فشار متمرکز سگمنت مجاور شکستگ ی لبه سگمنت ناش ی از فشار نامتقارن بولت ترک ی طول سگمنت تحت بارگذار ی نامتقارن نگ یر تحت مﭽاله شوندگ ی لب ی دگ ی پر سگمنت کل دی هنگام جا زدن ترک ی طول سگمنت ناش ی از بارگذار ی نامتقارن جک ی دگ ی له سگمنت ی ناش از فشار شیب از حد جک شکل ٦ -٦- انواع آسیﺐ سگمنت و علل آن ٥- اقدامات کنترل ک یت فی جهت کاهش ترک سگمنت از مان ز دی تول تا نصب و اعمال تداب ری ی فن و کنترلـ ی ژه یـ و در نیا ی زم،نه کاهش چشمگ ری ترک ها در سگمنت ها به دنبال داشته .است ٦ -٢-٢- روش کنترل تیفیک به منظور کنترل و اصﻼح آسیب های قطعات بتنی برنامه جامع کنترل کیفی و پایش سـﻼمت قطعـات بتنـی از مرحلـه تولید تا نصب و بارگذاری تدوین و اجرا می شود . در هر مرحلـه، در صـورت مشـاهده آسـیب های مختلـف بایـد نسـبت بـه تعویض یا اصﻼح یا ترمیﻢ قطعات و اجزای آن ها اقدام نمود. عملیات پایش و بررسـی سـگمنت ها از ابتـدای تولیـد و تهیـه مصالح آغازشده و تا مراحﻞ حمﻞ و انبارکردن و نصب و بارگـذاری و بهره بـرداری و تـرمیﻢ در داخـﻞ تونـﻞ ادامـه می یابـد )شکﻞ ٦-٧(. در تونﻞ های بلند، حمﻞ قطعات به صورت غیراصولی در مسیر تونﻞ می تواند باعث آ سیب دیدگی شـدید آن هـا شود و لذا نحوه بارگیری و نوع واگن حمﻞ باید به طور مناسب انجـام شـود . شـرایط سـگمنت ها در حـین نصـب و اعمـال نیروی جک باید تحت پایش دقیق قرار داشته و قطعات آسیب دیده حین اعمال نیروی جک شناسـایی، تـرمیﻢ یـا تعـویض شوند و از استفاده از قطعات معیوب و نصب آن ها خودداری شود . -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ زکهبا ید مد راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۹ ی ز ز یه کار زد 9 5 8 ِ 1 8 ات 0 حمل به داخل تخلیه عمل‌آوری ‏ مصالح 9 پس از نصب و بارگذاری 9 شکل ۷-۶- مراحل کنترل کیفی و پایش سلامت قطعات بتنی از مرحله تولید تا نصب و بارگذاری از نظر اهمیت و فراوانی و احتمال بیش‌تر سیب به قطعات. پس از کیفیت مصالح و ساخت به عنوان شاخص پایه. عنوان جزء اصلی, کلیه اجزای معرفی شده در شکل (۱۴-۵) را نیز در بر می‌گیرد. ابزار و روش‌های کنترل کیفی در هر مرحله حسب نوع اجزا متفاوت است و بر اساس استانداردهای مرتبط هر یک انجام می‌شود. در عین حال بازرسی عینی از مهم‌ترین این روش‌ها محسوب می‌گردد و بر اساس نتایج آن ممکن است ارزیابی دقیق‌تر با دستگاه‌های غیرمخرب در دستورکار قرار گیرد. توصیه می‌شود برای کنترل کیفی اجزا و مراحل مختلف. کاربرگ‌های مخصوص تهیه و مستندسازی مستمر برای آن صورت پذیرد. ۳-۲-۶- مراحل نصب و کلیدگذاری نصب سگمنت‌ها شامل مراحل زیر است. شکل (۸-۶) برخی از این مراحل را نشان می‌دهد: ۱- جاگذاری قلاب برداشتن سگمنت. ۲- جازدن سگمنت توسط بازوی دستگاه بر اساس نقشه نصب. ۳- فشاردادن سگمنت توسط جک‌ها و قراردادن در محل خود. ۵- بستن بولت‌های اتصال سگمنت‌هاء ۷ تزریق دوغاب در پیگراول توسط دنباله دستگاه. -------- صفحهٔ بعد -------- متواز و دستگا جایجا سم - روش‌های اجرای پوشش نهایی م۳( ۳ ی الاضلاع با قطعه کلید به ترتیب نشان داده شده صورت می‌پذیرد. هرسگمنت نصب شده توسط فشار جک‌ه 2 هی با 1 ری ی ۰ ام 5 ی ها اه سا ۳ دمم زه دم هه دحی‌ز اد 0 ۱ و / ری ود یط ۹ سا ۰ ۱ رش ( اه را ۳ که ۱ ماس ی - ۰ در 9 زر 7 رت وس سح رم 7 ۱ - ها ۴ رو مد ا :. هه ۸ ۴ و 7 کی م اه 4 نس - [ و ی ۷ سا اس ی ا ۳ نج کی ‌ دز کیان بر ی سس جازدن سگمنت توسط بازوی دستگاه جاگذاری قلاب و برداشتن سگمنت ی ی رما اس 0 چات ۱ . / ۱ وا مه وی / ۱ کت ره : ی ا مش منم قز له زر دج * ۰ : رز 6 اه دک مها هم و رخ ۹ 7 هم ‌ شماره : 1 4 و حلمیه علامت مطابقت قطعات فشاردادن سگمنت توسط جک‌ها شماره قطعه و حلقه برای مشخص نمودن جای سگمنت ,5ق ]1 [۵ 1۵ هایگ ان سوند 1 1۵ 0۳ ما0 22 ۵0۰ مها 1۸ -------- صفحهٔ بعد -------- م۳( راهنمای اجرای نوتاا 333333333333 جا زدن قطعه کلید در جا زدن قطعه کلید امتداد ِ ردان ید *ر شکل ۹-۶- حالت‌های جازدن قطعه کلید به صورت شعاعی و طولی 7 ی ۱۱ : را ۱ 1 ۳ ان ی 1 2 4 7 6 5 ا 3 ۰ ۱ 9 4 و ۱ ۱ ۰ ر و و 9" ۰ ۱ 1 2 4 7" 6 5 3 ۱ ی ۱ و ۱ و ون رو را ۹ وا رو و ۰ . م ۱ 2 َ 4 7 6 ۹ 5 َ 3 َ 1 َ سگمنت کلید مانند معکوس سگمنت کلید مانند ۱ ا ی ۱ ٍ ی ال ۱ وا ال و اد ال و ده و ا ۱ ۱ 1 1 5 2 ۱ 6 ِ 3 ۱ 4 او 1 5 1 2 0 ۱ 3 4 ۱ ۱ 1 1 ]1 ۹ 1 7 6 1 5 ۱ 3 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 ۱ 2 1 ۹ ۲7 6 و5 ی : ۱ 2 ۱ 4 7 6 ۱ 5 1 ۱ : : ۱ ۰ [ ی سم سم ۰ - ام ما ۰- نقشه نصب انواع سگمنت شش ضلعی. مستطیلی با قطعه کلید. ذوزنقه‌ای کلید مانند. متوازی‌الاضلاع با قط های انتقالآب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - روش‌های اجرای پوشش نهایی ۳/4( ۳۳۵ ۳-۶- روش نصب و اجرای پوشش فولادی ۱-۳-۶- روش‌های ساخت و انتقال پوشش فولادی در تونل انتقال آب به دلایلی نظیر کنترل فرسایش هیدرولیکی در سرعت‌های بالاء کنترل فشار داخلی استاتیکی و دینامیکی آب در فشارهای بالاء کنترل اندازه حرکت جریان در انشعاب‌ها و قوس‌ها و نیز چاه‌ها به کار می‌رود. در تونل‌های آب. پوشش‌های فولادی در قوس‌هاء انشعاب‌هاء نقاط اتصال به شیرخانه یا اتاقک دریچه کنترل, نقاط انتهایی اتصال و تبدیل یا ترانزیشن و به طور کلی نقاط حساس دارای سخت‌کننده محیطی نیز پیش‌بینی می‌شوند. ساخت بخش‌های عمده پوشش فولادی بسته به قطر تونل به روش‌های مارپیچی در اقطار پایین‌تر و مونتاز و جوشکاری ورق‌های خم شده در اقطار بالاتر در کارخانه و تحت کنترل کیفی بالا انجام می‌پذیرد. این کنترل کیفی عمدتا بر کیفیت و روش جوشکاری و کنترل تنش‌های پسماند آن متمرکز است. جنس ورق‌های فولادی بر اساس نیازهای پروژه در مرحله طراحی مشخص شده ولی معمولا ملاحظات کاهش وزن» افزایش دوام و مقاومت در برابر خوردگی, مقاومت سایشی. جوش‌پذیری و جلوگیری از کمانش موضعی که تابعی از نسبت قطر به ضخامت ورق است. در انتخاب آن در نظر گرفته می‌شود و معمولا از نوع 5737 تا 5760 را شامل می‌شود. ضخامت پوشش‌های فولادی ممکن است از ۱۰ تا ۶۰ میلی‌متر باشد. البته در موارد خاص از مقاومت‌ها و ضخامت‌های بالاتر هم استفاده شده است. در محیط‌های خورنده مانند خاک‌های حاوی مواد شیمیایی, فاضلاب و تونل‌های انتقال آب از دریاء سطح فولاد با پوشش‌های حفاظتی پایه قیری. پایه پلیمری, پایه سیمانی, رنگ اپوکسی, مواد آلی بازدارنده خوردگی و یا رزین‌های وینیل پوشش داده می‌شود. در این موارد. ممکن است روش‌های کمکی حفاظت در برابر خوردگی نظیر حفاظت کاتدیک. آندهای فداشونده!, اضافه ضخامت و سایر تمهیدات هم مورد نیاز باشد. انجام شود. سوراخ‌های مورد نیاز برای تزریق‌های تماسی باید در نقاط مناسب تعبیه شده باشند و نحوه انسداد آن‌ها در این نقاط پیش‌بینی شده باشد. همچنین نشیمن و پایه نگهدارنده, مهار و گوه موقت یا دائم برای نصب پوشش و نقاط قرارگیری آن‌ها باید به دقت مشخص شده باشد و قطعات پایه‌ها ساخته و همراه قطعات پوشش به کارگاه حمل شوند. از و نیز فشار بتن‌ریزی و تزریق هستند. لازم است با توجه به نسبت قطر به ضخامت آن با مهار داخلی تقویت شوند. این مهارها با آرایش‌های مختلفی نظیر منفرد. صلیبی, عنکبوتی. شعاعی, قطری, مشبک و ترکیبی بسته به نسبت قطر به ۱- ۹5۵۵۲۱۱1۵1۵ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۶ ۳۹4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۲-۳-۶ جوشکاری و کنترل‌های کیفی با توجه به محدودیت ابعاد قطعات برای حمل و نصب. عملا بخش‌های تکمیلی جوشکاری در داخل تونل انجام می‌شود. جوشکاری قطعات پوشش فولادی باید با رعایت ملاحظات کیفی آن همراه باشد. معمولا برای پوشش نیاز به پیش گرمایش حدود ۸۰ تا ۱۲۳۰ درجه سانتی‌گراد و پس گرمایش ۱۵۰ تا ۲۰۰ درجه سانتی‌گراد به مدت ۱ تا ۲ ساعت نیاز خواهد بود و لذا تمهیدات لازم برای این کار باید در نظر گرفته شود. سایر تمهیدات جوشکاری نظیر آماده‌سازی و کنترل وضعیت لبه‌های ورق‌ها و انتخاب روش جوشکاری و مراحل جوشکاری بر اساس توصیه‌های اتحادیه کارهای آبی "و انجمن جوش آمریکا " قابل بررسی می‌باشد. یکی از چالش‌های مهم نصب پوشش فولادی دمای نصب است. دمای نصب و جوشکاری باید بر اساس سناریوهای دمای پیش‌بینی شده در طراحی باشد. همچنین جوشکاری‌ها نباید در زیر تابش شدید آفتاب و دمای بالای محیط انجام پذیرد. در بررسی اثرات دماء افزایش دمای بتن در حین گیرش نیز باید مد نظر قرار گیرد. در صورت وجود پوشش حفاظتی روی ورق» این پوشش در محل جوشکاری باید به دقت ترمیم و تکمیل گردد. برای اطمینان از کیفیت جوشکاری باید علاوه بر بازرسی چشمی تخصصی از تست‌های غیرمخرب مناسب نظیر با تکمیل جوشکاری, پوشش فولادی باید در موقعیت تعیین شده قرار گرفته و توسط نشمین و مهار مناسب تثبیت شود. این مهارهای مدفون و سایر مهارهای موقت داخلی باید بتوانند پایداری پوشش فولادی را در زمان بتن‌ریزی و تحت زیر فشار بتن. فشار جانبی آن و وزن بتن تازه تامین نمایند. بتن مورد استفاده در پوشش تونل در این روش معمولا با عرضی بتن‌ریزی معمولا نیازی به استفاده از نوار آب‌بند نیست ولی با وجود فشار آب خارجی باید از نفوذ آب از درزها و به طور مستقیم پشت ورق فولادی جلوگیری به عمل آید. این کار البته با انجام تزریق با سیمان با بلین بالا و افزودنی آب معمولا در تونل با پوشش ورق فولادی, بتن پوشش تونل» غیرمسلح است؛ ولی در برخی موارد هم ممکن است نیاز به استفاده از بتن مسلح باشد. فضای حفاری بیرون پوشش باید برای انجام عملیات جوشکاری و نصب کافی باشد و البته به حداقل ممکن کاهش یابد؛ چراکه افزایش حجم بتن پرکننده صعوبت کار اجرایی را افزایش می‌دهد. این فضا معمولا حداقل ۵۰ تا ۶۰ سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود. برای انجام عملیات بتن‌ریزی باید سوراخ‌هایی در بدنه پوشش فولادی ۱-۲ ۸۵۳۱۵۵۵ ۷۷/۵۱۵۲ ۷/۵۳ ۸۵۹۵۵۱۵۱۱۵۲۵ )۸۱۷۷/۷/۸( ۲- ۸۵۳۱۵۵ ۷۷۵۱۵۱۳۵ 500۱0 )۸۱۷۷۹( -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل ششم - روش‌های اجرای پوشش نهایی م۳( ۳۳۷ از ‎٩‏ و ۳ آغاز و با ۱۳ تکمیل می‌گردد. بتن پرکننده بهتر است از نوع خودتراکم و بدون افت باشد تا نیاز به عملیات تراکم نداشته و فضاهای خالی ناشی از آبرفتگی آن به حداقل برسد. به منظور کنترل جریان آب حین بتن‌ریزی معمولا از لوله زهکش در مجاورت پوشش فولادی در وجه خارجی استفاده می‌شود. برای کاهش فشار آب اطراف تونل و پشت شاتکریت و پوشش بتنی هم از لوله‌های زهکش با سوراخ‌های جمع‌آوری آب به داخل پوشش اولیه تونل استفاده می‌گردد. روند نمای عمومی کنترل کیفی ساخت و نصب پوشش فولادی تونل آبرسان با چاه در شکل (۱۱-۶) ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- بازرسی مصالح ۰ بازرسی شیار ۰ بازرسی شیار بازرسی ابعاد بازرسی بعد از رنگ کوش دای مرش ری مرا روگ را وش یر روا رید را را وا وش را شون ۰ بازرسی شیار سکس شکل ۱۱-۶- روند نمای عمومی 3 ۳/۹( راهنمای | مراحل نصب لوله فولادی نترل کیفی ساخت و نصب پوشش فولادی تونل آبرسان با تج -_ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - روش‌های اجرای پوشش نهایی ۱۳۳۳/5 ۳۳۹ ۳-۶- روش انجام تزریق تماسی و تزریق تحکیمی پوشش فولادی معمولا روی پایه‌ها و به بدنه تونل تثبیت شده و بتن‌ریزی پشت آن از سوراخ‌های تعبیه شده در آن انجام می‌پذیرد. عموما به دلیل انقباض بتن نیاز به تزریق تماسی و پرکردن فضاهای خالی می‌باشد. عملیات تزریق تماسی در پوشش فولادی در دو قسمت انجام می‌گیرد که عبارتند از: ۱ حدفاصل بتن پرکننده و پوشش موقت یا سنگ. ۲- حدفاصل ورق و بتن. علاوه بر مسائل عمومی تزریق تماسی, در پوشش‌های فولادی پرکردن پشت ورق فولادی برای جلوگیری از اعمال بارهای نامتقارن به ورق و اعوجاج آن تحت فشار داخلی و جلوگیری از نفوذ آب در پشت ورق و تمرکز فشار خارجی اجرا ممکن است در قسمت‌های بیش‌تر یا کم‌تری از مقطع انجام پذیرد. معمولا برای انجام تزریق پشت ورق, سوراخ‌ها و لوله‌هایی با قطر ۱۰ تا ۲۰ میلی‌متر تعبیه می‌شود. این تزریق تحت فشار حداکثر حدود ۲ بار انجام می‌شود. برای تزریق تماسی, لوله‌های تزریق بین بتن و سنگ تعبیه می‌شوند و البته می‌توانند با عملیات سوراخ کاری هم ایجاد شوند که بعضا قطر بیش‌تری برای آن‌ها در نظر گرفته می‌شود. برای تخلیه هوای اضافی و کنترل فشار تزریق و اطمینان از کفایت آن. لوله‌های هوا نیز برای تزریق پشت ورق پیش‌بینی می‌شود. برای تزریق تماسی پشت بتن از روش‌های متداول کنترل تزریق تماسی استفاده می‌گردد. سوراخ‌های تزریق معمولا در طول تونل در گام حدود ۲ متر قرار می‌گیرند. توصیه می‌شود تزریق تماسی پشت ورق با فاصله زمانی مناسب مثلا چند هفته‌ای انجام شود تا کفایت بهتری داشته باشد. برای اطلاعات بیش‌تر می‌توان به مرجع مربوط امراجعه نمود. ۰ 13 اس له صان‌ماح ۳ آمماگ با 5۳۲۸ ی اگا۸ ۱-۰ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ روش‌های تامین ایمنی» سلامت و جلو گیری از آسبب‌های زیست های زیست‌محیعلی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتﻢ- روش ی ها ﻦی تام ی من یا، سﻼمت و جلوگ یری از آس ی هاﺐی ست یز یﻄی مﺤ ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٣٣٢ فصﻞ هفتﻢ- روش های تامین ی من یا، سﻼمت و جلوگیری از آسیب های ست یز محیطی ٧ -١- کلیات برنامه سﻼمت، ایمنی و محیط زیست اچ.اس.ای در قالب نظام نامه الزامی باید در سـه جنبـه سـﻼمت و ایمنـی افـراد شامﻞ کارکنان و مـردم، ایمنـی خـود سـازه و محـیط و مسـتحدثات پیرامـون آن و حفاظـت از محـیط زیسـت در پـروژه تونﻞ سازی .مورد توجه قرارگیرد یک نکته بسیار مهﻢ در ایـن زمینـه، وجـود قـوانین و مقـررات باﻻدسـتی و سـازمان هـای مختلف و متعدد مرتبط با این موضوع است که باید در برنامه اچ.اس.ای به دقت دیده شود. ایـن قـوانین شـامﻞ موضـوعات بهداشت، کار و تامین اجتماعی، ایمنی کار با ماشین آﻻت ،و تجهیزات، کار در معادن، کار با مـواد انفجـاری آتـش نشـانی و نظایر آن می باشد . همﭽنین، مﻼحظات و مقررات مربوط به انواع ب یمه مـرتبط و مـورد نیـاز از دیگـر مسـائﻞ مهـﻢ در ایـن برنامه می باشد . رعایت مفاد قانون کار برای ایمنی فـردی در ایـن زمینـه بسـیار مهـﻢ اسـت. بـا توجـه بـه اهمیـت مسـاله اچ.اس.ای، توصیه می شود در ساختار سـازمانی پـروژه، مسـئول اچ.اس.ای مسـتقیما زیـر نظـر مـدیر پـروژه بـوده و دارای .اختیارات و کافی باشد برای ارزیابی و کنترل سامانه ایمنی و سﻼمت می تـوان از روش کنتـرل اجـزا اسـتفاده نمـود کـه نمونـه آن در جـدول )٧-١( ارائه شده اسـت کـه شـامﻞ تعریـف اهـداف، برنامـه مـدیریت، دریافـت بـازخورد، فرهنـگ ایمنـی، مستندسـازی و .نشانگرهای ﻻزم برای کنترل نتایﺞ است این جداول فعالیـت هـای اصـلی برنامـه اچ.اس.ای را بـه صـورت مرحلـه ای مـورد ارزیابی قرار می دهند. جدول ٧-١- نمونه جدول ارزیابی سامانه اچ.اس.ای ١ ایمنی و سﻼمت در پروژه تونل سازی مرحله اول مرحله دوم مرحله سوم مرحله چهارم مرحله پنجﻢ )١ ( اهداف □ اهداف محقق می ن شوند □ امیدواری به برآورده نمودن حداقلی قوانین □ اهداف و آرمان ها فراتر از قوانین برآورده می شوند □ شرکت در برآورده نمودن اهداف و آرمان ها برگزیده و برتر می شود □ فعالیت ها به سمت اثرگذاری و ارتقای قوانین می روند )٢ ( مدیریت □ موانع مدیریتی محدودی برای اچ.اس.ای وجود دارد □ پیگیری حوادث □ مدیریت ضعیف اچ.اس.ای مقداری عواقب در پی دارد □ عﻼج موردی و اساسی برای برخی ریسک ها □ مدیریت به طور فعال درگیر اچ.اس.ای می شود □ عدم رعایت مﻼحظات اچ.اس.ای عکس العمﻞ همگانی بر می انگیزد □ مﻼح ظات اچ.اس.ای به طور سیستماتیک انجام می شود □ تمرکز بر مشکﻼت فنی و انسانی وجود دارد □ اچ.اس.ای در اجرا و کیفیت آن اولویت یکسانی دارد □ جامع نگری و رویکرد سیستماتیک بر اچ.اس.ای حاکﻢ است □ تمرکز قوی بر عوامﻞ سازمانی و مدیریتی وجود دارد □ تعهد و التزام جدی مدیریتی برای بهبود فرهنگ ایمنی وجود دارد و فقط بر رضایت از خود مبتنی نیست □ مدیریت اجرای تونﻞ مدل بسیار خوبی دارد )٣ ( بازخورد و یادگیری □ انتقال تجربیات غیر سیستماتیک □ آمارگیری ساده □ اغلب با اصﻼحات کوتاه مدت و □ آمارگیری جامع □ کنترل انحرافات □ دارابودن برنامه عملیاتی و اقدامات □ فعالیت پیش گیرانه و پویا و اقدامات مستمر □ فرآیند جامع در تدوین برنامه عملیاتی □ تبادل سیستماتیک و گسترده تجربیات با سایر شرکت ها ١- Health-Safety-Environment -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٣٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب موردی ادامه جدول ٧ -١- نمونه جدول ارزیابی سامانه اچ.اس.ای ١ )ایمنی و سﻼمت( در پروژه تونل سازی مرحله اول مرحله دوم مرحله سوم مرحله چهارم مرحله پنجﻢ )٤ ( فرهنگ ایمنی □ امیدواری به فائق آمدن بر چالش های پر ریسک □ تمرکز اساسی بر سرعت اجرا و اتمام کار و تمرکز تر کﻢ بر ایمنی □ تﻼش شایان برای رفتار ایمن و شانس حصول آن در برخی موارد □ رفتار ایمن جزو خط مشی اصلی است □ کارکنان به صورت فعال به دنبال تجربیات یکدیگر در زمینه اچ.اس.ای هستند □ استفاده همیشگی از روش ها ی ایمن و عدم خدشه دارکردن این روال ها □ تمام کارکنان به طور جدی درصدد حصول یک محیط کار ایمن بدون هرگونه خسارت و آسیب هستند )٥ ( مستندسازی □ روال رسمی معدودی برای اچ.اس.ای هست □ برآورده نمودن حداقﻞ نیازها □ مستندسازی جامع □ اصﻼح و ویرایش مستمر □ مستندسازی ساده و کاربردی □ پذیرش و تبعیت اکﺜر کارکنان از روش ها □ مستندسازی نه ادینه و همواره به روز انجام می شود )٦ ( نشانگر نتایﺞ برای کنترل □ نبود نشانگرهای کنترلی به جز موارد اقتصادی □ آمار غیابی و تصادفی به عنوان تنها نشانگرهای نتایﺞ کار □ کاربرد گسترده نتایﺞ اچ.اس.ای به عنوان نشانگرهای کنترلی □ حصول اهداف هماهنگ و یکپارچه با رصد ارتباط بین آسیب کارکنان و سایر خسارات با استفاده از نشانگر های نتایﺞ □ دریافت جوایز ملی و بین المللی برای مدیریت کیفیت و اچ.اس.ای ٧ -١-١ - خﻄرات سک یر و ی ها ﻦیح اجرا ی تونل ٧ -١ -١ -١ - چارچوب ی اب ی ارز خﻄرات و سک یر ها ارزیابی خطر و ر سک ی از مهﻢ تر ین بخش های برنامه مدیریت اچ.اس.ای تونﻞ است که شامﻞ بخش های اصلی زیر می باشد: ١- شناسایی خطرات در طول زمان اجرا و اولویت بندی خطرات با هماهنگی دفتر فنی پروژه. ٢- مشخص نمودن عﻼئﻢ و نشانه های رخداد و روش پایش و پیش بینی آن و ارائه آموزش ﻻزم به پرسنﻞ. ٣- ارزیابی آسیب و ریسک هر مخاطره در هر مقطع اجرایی از نظر شدت و وسعت و موقعیت مکانی و زمانی. ٧ -١ -١ -٢ - شناسایی و دسته بندی مخاطرات در شناسایی خطرات و تهدیدها فرض می شود ، حداقﻞ تمهیدات در برابر مسائﻞ معمول در ،عملیات اجرایی پـیش بینـی و ب ه کار گرفته شده باشد و خطرات مورد بحث، مربوط به اتفاقات با احتمال نسبتا تر کﻢ یا موارد پیش .بینـی نشـده باشـند :سناریوهای خطرات مختلف محتمﻞ در اجرای تونﻞ انتقال آب عبارتند از ١- تاسیسات تجهیز کارگاه  ،تاسیسات ترافیکی و حمﻞ و نقﻞ زیرزمینی ١- Health-Safety-Environment -------- صفحهٔ بعد -------- - حوادث طبیعی نظیر سقوط سنگ و ریزش کوه و لغزش شیب. سیلاب و بارش شدید. زلزله و سقوط بهمن و یخبندان, - افزایش سر و صدا در محیط کاری و تشدید آن به دلایلی نظیر فرسوده بودن ماشین‌آلات و تجهیزات. ۲ تهویه - افزایش شدید غلظت گاز و غبار ناشی از عملیات انفجار خصوصا غبار حاوی کوارتز., - توقف تهویه به دلیل قطع برق یا خرابی فن‌ها و تجهیزات مرتبط آن. - عدم تناسب و کفایت ظرفیت تهویه با شرایط خاص انفجار یا افزایش موردی غلظت غبارء - نشت گازهای سمی داخل زمین و افزایش غلظت آن به دلیل اختلال یا توقف کار سیستم تهویه. - آسیب‌دیدگی کانال‌ها و داکت‌ها و نشت و خروج هوای آلوده یا عدم انتقال هوای تازه به جبهه کاری, - تجمع یا تمرکز مواد خطرزا و شیمیایی یا اختلال موضعی سامانه تهویه. ۳- آتش‌سوزی - آتش‌سوزی ناشی از ایجاد مشکل در ماشین‌آلات یا تصادف وسایل نقلیه ناشی از کمبود دید در تونل, - انفجار و یا آتش‌سوزی ناشی از اشتعال سوخت یا مواد شیمیایی یا گازهای انباشته شده در فضای کاری. - آتش‌سوزی پس از اتمام حفاری و خروج از تونل. ۴ حمل و نقل - حوادث و تصادفات در سیستم حمل و نقل تونل‌سازی نظیر تصادف با افراد. - برخورد وسایل نقلیه با قالب و ادوات اجرایی. - حوادث سیستم حمل و نقل ریلی مانند خروج از ریل و مشکلات نظیر آن. - حوادث ناشی از تصادفات در مسیرها و جاده‌های منتهی به کارگاه. - سقوط و افتادن افراد به دلیل ایمنی نامناسب مسیرهای عبور یا علائم ناکافی هشدار, - یخ‌زدگی مسیرها و سقوط قندیل و قطعات در اثر زوال ناشی از یخ‌زدن و ذوب شدن. ۵- برق و روشنایی - مجروح شدن افراد به دلیل ناکافی بودن یا نبودن روشنایی, مسیرتردد و عبور و مرور و مبادی خارج از سایت. - حوادث ناشی از نقص در نصب تاسیسات فشار قوی برق. نظیر نشت از کابل و تابلو و جریان القایی. - جرقه و آتش‌سوزی یا انفجار ناشی از آن. - برق‌گرفتگی و سوختگی پرسنل تعمیرات برق به دلیل عدم رعایت نکات ایمنی یا مهارت ناکافی و برق گرفتگی و سوختگی ناشی از ولتاژ بالای برق. - عواقب ناشی از قطع برق مانند ایجاد حادثه برای پرسنل در حال کار از کار افتادن پمپ‌ها و سیستم زهکشی, تهویه. ابزار دقیق و اندازه‌گیری و پایش. - انتشار گازهای سمی در حین شارژ باتری‌ها. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۶ ۳( راهنمای اجرای تونل‌های انتقالآب ۶ حفاری و نگهداری - هجوم ناگهانی آب یا گل به داخل تونل, - برخورد با ناحیه آب تحت فشار - فروریزش در حین حفاری یا سنین اولیه شاتکریت در نواحی سست و دارای محصورشدگی کم. - انفجار سنگ در نواحی دارای تنش بالاء - افتادن سنگ و قطعات پوشش موقت و سیستم نگهداری, - حوادث ناشی از انفجار ناگهانی مواد منفجره در حین حمل و جاسازی, - برخورد بدن پرسنل با قطعات و اجزای سیستم نگهداری و میلگرد و قالب. - حوادث و مسمومیت‌های احتمالی در حین عملیات تزریق تحت فشار یا با مواد شیمیایی, - غرق شدگی و حوادث ناشی از هجوم ناگهانی آب و آب‌گرفتگی, - فرونشست زمین ناشی از کم بودن سرباره و عدم کفایت سیستم نگهداری موقت. - لغزش شیب‌های اطراف ناشی از نشست‌های کنترل نشده زمین در شیب‌های مجاور تونل. ۷- نشت کار - انفجار گازهای نشتی به داخل تونل نظیر گاز متان, - مسمومیت ناشی از افزایش غلظت گازهای سمی. ۸- هوای فشرده - انتشار و اشتعال گاز سیستم هوای فشرده وحادثه ناشی ازداغ شدن کابل جوشکاری یا سایر فعالیت‌ها, - حادثه ناشی از استفاده از گازهای نامناسب نظیر استیلن. که در فشار بالا امکان انفجار دارند. - حوادث برای پرستل ناشی از عدم استفاده از تجهیزات شخصی مانند ماسک مناسب برای فشارهای بالا. - افزایش غلظت اکسیژن از حدود ۲۳/ و افزایش احتمال آتش‌سوزی. - سموم ناشی از حلال‌های مواد افزودنی و شیمیایی در بتن و تزریق با انرات مستقیم و دراز مسدت. مئلا ان - متیلول -آ کریلامید" ناشی ازمحلول تزریق, دارای اثرات منفی دراز مدت روی سیستم عصبی, - سوختگی پوست و حرارت زیاد ناشی از کار با ملات‌های ترمیم یا تزریق, - حوادث ناشی از عملیات آرماتوربندی, ۱-۷-۹۵11 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - روش‌های نامین - سقوط افراد از نمونه ماتریس خطرات ماتریس و انجام ارزیابی ک ۳-۱-۱-۷- پایش نشانه‌ه پس از دسته‌بندی خط تونل و کارگاه و کاهش ء عنوان حفاری سوراخ‌کاری خرج‌گذاری بارگذاری ریزش توده مصالح یا نخاله ذخیره مواد منفجره جای‌گذاری مواد منفجره جابجایی مواد منفجره ذخیره سوخت و روغن ذخیره‌سازی گاز کارهای مرتبط با تاسیسات تهویه تزریق مهار و بولت انواع کارهای برقی عملیات جوشکاری یمنی. سلامت و جلوگیری از آس. قالب و داربست و آدوات مربو داربست و بالابر و بلندی. محتمل در تونل‌سازی بر اس بغی و یا کمی می‌توان پیش: ) و ارزیابی ریسک رات محتمل, گام بعدی رصد ابعاد مخاطره, کاهش عواق. واقب ثانویه را فراهم ساز ست خطرات ژئوتکنیکی, عو جدول ۲-۷- خطرات سقوط آتش بلوک . انفجار | سوزی با سا با ۱ ابا سا سس با سا ی با سا سا با ی ی سا با مب‌های زیست‌محیطی ۰ ۰/۰۹ طه. ینی و تمهیدات لازم را : ب مخاطره, آمادگی برای د. در جدول‌های (۲-۷) دارای ریسک آسیب و جراح انفجار ۱ برخورد | گاز ۱ اشیابا | و با لا ی ی با ی ی اب ای با ای ای ی ی با ی ای /۳۳ ۳۳۷ در ادامه ارائه شده است. با اطلاعات این ن‌ها می‌باشد. این کار می‌تواند امکان و (۳-۷) خطرات دارای ریسک آسیب و شگیرانه مربوط به آن ارائه گردیده است. ت فردی حوادت ناشی از ترافیک حراحت ناشی از افتادن با موضعی برق سقوط با ابا سل ]ایا سا سا ]| ]با سل ا ا ۱ سا سا با ابا ابا سل ]ابا ۱ سا ]با سل ابا -------- صفحهٔ بعد -------- و - سیلاب - فروریزش س تعویضص مخاطره - آب در سوراخ‌های انفجاری - خروج آب از درزهای سینه‌کار - ساختارهای کارستی 9 سوراخ‌کاری زهک: - توقف عملیات انفجار تا انجام تمهیدات پیشگیرانه زیاد نزدیک توده‌های رسن» آنتی موان و جیوه ارزیابی ریسک. زمار از رخداد احتمالی ک .م۳( 9 خطرات ژئوتکنیکی, عو نگ های پر ۴ - انفجار یا کنده - سقوط بلوک با سنگ - مشکلات سوراخ کاری در ترک‌های آزادکننده تنش _ صدای تراک خوردگی قابل مشاهده - بدون علامت - لق‌گیری. بولت - حفاری سوراخ‌های آزادکننده تنش ترکیبات سولفورء مواد , موارد نیز حسب مورد بای ن‌طور که در شکل ( -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۷۹۷۹ شکست وخرای . تراز ریسک غیرقابل قبول 0 ار / ۹ : شناسایی به موقع ۹ 7 ۹ ۱ : / نا ۹ ۱ ا! رخداد حادنه ی نی ! : ! تس 1 5 ! ۱ ۲ : پازکش دیرهنگام ۰ نم بازیابی با شناسایی به موقع ی : 2 یا بازگشت به موقع به شرایط پایدار ج. زمان شکل ۱-۷- وابستگی تراز ریسک به فرآیند تشخیص خطرات و اقدام متقابل در طول زمان بر اساس سوابق موجود بیش‌ترین سهم در تهدید ایمنی و سلامت ناشی از عدم آگاهی و آمادگی کافی و نداشتن برنامه مناسب است. در شکل (۲-۷) نمونه آماری حوادث تونل‌سازی دریک بازه ۱۰ ساله در چین طبق امار تعداد زیادی از پروژه‌ها ارائه شده است که به عنوان راهنما می‌تواند اولویت موارد را در این زمینه مشخص نماید. هشدارهای ایمنی ناکافی بربت ا 2 ترایی : مدیریت ناکافی ایمن ی ولوق. 53 : طرح و روش کار غیرمنطقی ۰ 50.0۵ 53646 وضعیت پیجیده زئوتکنیکی 40.01۵ ۱ عدم نشر ملاحظات فنی ایمنی .. . 26 0 رعد و برق و رگبار ۱ ۰ 10/6 ۱ 250 6 مرت ۱ باکا : 17.9 ۱ مورض یمنی : ی : 0 ۱ تجهیرات زس ایمنی باتافی 64 28 ۳ و 0 : ی ۱ دستورات و اپراتوری تاکافی 23.60 7.146 عدم حفاظت و هشدار در تواحی اه , منم پر خطر زم 0 ۰ قراردادهای دست دوم غیرمعتبر ‏ : ۱ ۱ : مصالح غبراستاندارد [ فنا اجراب نامناسب برنامه غیرموثر کاهش خطرات ی 3 نبود برنامه پیش‌بینی حوادث ِ َ را ۱ آموزش ناکافی استفاده از پیمانکاران ناکارامد شکل ۲-۷- نمونه آماری تاثیر عوامل مختلف در تهدید سلامت و ایمنی در تونل‌سازی بر اساس پروژه‌های تونل‌سازی در چین -------- صفحهٔ بعد -------- .۳۴ که اد مد راهنمای اجرای نونل‌های انتفال آب ۲-۷- نقشه راه ایمنی کارکنان در حین اجرای تونل ۱-۲-۷- دستورهای حفاظت فردی حفظ سلامت و جان افراد از مهم‌ترین اجزای برنامه سلامت و ایمنی در تونل‌سازی است و لذا اولین و مهم‌ترین گام در برنامه ایمنی. پیش‌بینی تمهیدات 9 امکانات 9 تحجهیزات حفاظت فردی کار کنان پروزه می‌باشد. ملاحظات مهم کاهش اسیب‌های انسانی و فردی در تونل‌سازی به شرح زیر است: کاری بهتر است با حضور تنها یک نفر انجام نشود. ۳ آمار و مشخصات افرادی که وارد تونل یا از آن خارج می‌شوند باید به دقت ثبت شود. این آفراد باید از لحاظ سلامت و آمادگی به طور مرتب معاینه شده و در شرایط مناسب باشند. ۴ آموزش نکات ایمنی 9 روش‌های صحیح کار و استفاده از ابزار و ماشین‌آلات 9 نحوه عمل در شرایط اخضطراری و آگاهی از مسیرهای خروج اضطراری و فعالیت‌های امدادی اولیه در شرایط بحرانی باید برای کلیه پرسنل صورت گرفته و با انجام آزمون و ارائه گواهی, اطمینان لازم از توجیه و آمادگی پرسنل در این خصوص به عمل آید. ۵- در شرایطی که ممکن است امکان آب گرفتگی و استغراق ناگهانی در کارگاه یا داخل تونل وجود داشته باشد. ۶- برای هر گروه کاری یا تیم مستقر در تونل باید وسایل ارتباطی برای شرایط اضطراری در دسترس یا همراه در برنامه کاری افراد کنترل شود. در شرایط سخت کاری ممکن است نیاز به استفاده و همراه داشتن حسگر حرکتی باشد تا در صورت عدم حرکت فرد برای مدت زمان معینی اعلام هشدار برای امداد رسانی نماید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش‌های نامین ایمنی. سلامت و جلوگیری ا زآسیب‌های زیست‌محیطی ۰ ۱۴۰۴/۱۰/۰۹ )۳۴ ۲-۲-۷- شناسایی مخاطرات و آسیب‌های کاری ۳-۲-۷- تعسیه محدوده‌های امن یکی از ملاحظات مهم برنامه شرایط اضطراری در تونل‌سازی پیش‌بینی محدوده امن برای عبور و مرور و پناه گرفتن در زمان وقوع حوادث است. نوع و مشخصات محدوده‌های امن بستگی مستقیم به نوع حادثه و احتمال وقوع آن دارد و طراحی ظرفیت و مشخصات اتاق امن بر اساس آن صورت می‌پذیرد. از جمله حوادث مهمی که معمولا به طور ناگهانی غبار بیش از حد ناشی از انفجار اشاره نمود. در تونل‌سازی مکانیزه اتاق امن و محدوده‌های امن در داخل ماشین حفاری تعبیه می‌شوند. این فضاها شامل بخش کمک‌های اولیه. اتاق کنترل و محفظه‌های ثابت و متحرک امن هستند. محفظه متحرک می‌تواند قابلیت حرکت داشته و از دستگاه جدا شود. در تونل‌سازی متعارف در صورت تکرر و احتمال بالای وقوع معمولا از محفظه ایمنی استفاده می‌شود که محتوی ذخیره اکسیژن کافی بوده و معمولا در فاصله حداکثر ۵۰۰ متری جبهه کاری قرار می‌گیرد. جانمایی اتاق امن و نجات. در انتهای حفاری مکانیزه تونل در شکل (۳-۷) و نیز محفظه ایمنی ثابت با اکسیژن و تجهیزات نجات فردی که در فاصله حداکثر ۵۰۰ متری جبهه کاری قرار می‌گیرد. در شکل (۴-۷) نشان داده شده است. محفظه نجات متحرک محفظه نجات ثابت کمک‌های اولیه و اتاق نهارخوری شکل ۳-۷- جانمایی اتاق امن و نجات در آنتهای ماشین حفاری مکانیزه تونل شکل ۴-۷- محفظه ایمنی ثابت با اکسیژن و تجهیزات نجات فردی که در فاصله حداکثر ۵۰۰ متری جبهه کاری قرار می‌گیرد تراز این مسیر بهتر است بالاتر از کف تونل قرار گیرد. این مسیرها باید همواره باز بوده ۳ مسدود یا معیوب یا غیرایمن -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٤٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ٧ -٣- ن قشه راه نجات کارکنان در شرایط اضﻄراری ٧ -٣-١ - تعریف شرای ط اضﻄراری هر یک از خطرات احتمالی ایجاد شده در تونﻞ دارای طیف شدت یـا سـطح خطـر هسـتند و میـزان ریسـک آن هـا در شرایطی منجر به وضعیت اضطراری می گردد . معموﻻ نحوه اقدام در شرایط مختلف به صورت زیر تعریف می شود:  اگر شاخص اندازه گیری شده تر کﻢ از یک چهارم مقدار مجاز باشد، معموﻻ اقدام خاصی صورت می ن گیرد.  اگر شاخص اندازه گیری شده بیش از یک چهارم تا تر کﻢ از مقدار مجاز باشد معموﻻ عوارض ظاهری ایجاد شـده و اندازه گیری ها به طور مجدد و مرتب کنترل می شوند.  اگر شاخص اندازه گیری شده بیش از مقدار مجاز ب اشد شرایط غیرعـادی یـا اضـطراری ایجـاد شـده و اقـدامات فوری طبق برنامه و زمان بندی مشخص در دستورکار قرار ،گرفته و شرایط تـا رفـع حالـت اضـطراری و بحرانـی تحت پایش دقیق قرار می گیرد. در،مراجع ایمنی میزان غلظت مجاز گازها که مقادیر بیش از آن منجر به شرایط غیرعادی و اضط راری می گـردد، ارائـه شده است. مقدار مجاز مه ذرات روغن و مواد نفتی ناشی از موتورها و یا سیستﻢ هوای فشرده و سوختی یک میلـی گـرم در مترمکعب و مقدار مجاز بخار آن ٠٥ میلی گرم در مترمکعب و مقدار مجاز غبار کوارتز برای تنفس یـک دهـﻢ میلـی گـرم در مترمکعب در نظر گرفته می شود. این مقادیر برای میانگین یک شیفت ٨ ساعته می باشد . البتـه بـرای دی اکسـید نیتـروژن مقدار لحظه ای معیار کنترل می باشد .نصب دستگاه ثابت سنجش غلظت گازهای مختلف در نقـاط حسـاس تونـﻞ و جبهـه کاری همراه با محافظ برای جلوگیری از ضربه و آسیب دیدن آن صورت می.پذیرد ع ﻼوه بر اندازه گیری غلظت گازها و اکسیژن در تونﻞ، ﻻزم است در مسیر تونﻞ در هنگام کـارکرد سیسـتﻢ تهویـه، سـرعت بـاد یا خروج هوای آلوده و غبار نیز اندازه گیری شود. این کار با دستگاه قابﻞ حمﻞ انمومتر انجام می شـود کـه اغلـب رطوبـت و دمـا را نیز اندازه می گیرد . همﭽنین برای سنجش میزان نور برای عبور و مرور و عملیات اجرایی از دستگاه لوکس متـر اسـتفاده می شـود. مقادیر حدی و مجاز شیمیایی، گازها و عوامﻞ فیزیکی، به ترتیب در جدول ها ی)٧ -٤( ،)٧ -٥( و)٧ -٦( ارائه .شده است جدول ٧-٤- مقادیر حدی یا مجاز عوامل شیمیایی ١ عوامل مﺤیﻄی شیمیایی مقادیر حدی مجاز آلوده کننده ها در شکﻞ ها:ی مختلف (گاز )گ (ذرات معلق )ذ (گازها )گ بستگی به نوع گاز دارد (غبار و بخارات )ذ :غبار آزار دهنده ٠١ میلی گرم در مترمکعب :غبار مﻼیﻢ ٥ میلی گرم در مترمکعب (غبار معدنی و الیاف )ذ بستگی به نوع غبار دارد آزبست ١/٠ فیبر در میلی لیتر ١- Handbook of Tunnel Engineering II, Basics & Additional Services for Design and Construction. Ernst & Sohn (2014) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتﻢ- روش ی ها ﻦی تام ی من یا، سﻼمت و جلوگ یری از آس ی هاﺐی ست یز یﻄی مﺤ ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٣٤٢ ادامه جدول ٧ -٤- مقادیر حدی یا مجاز عوامل شیمیایی عوامل مﺤیﻄی شیمیایی مقادیر حدی مجاز آلوده کننده ها در شکﻞ:های مختلف (گاز )گ (ذرات معلق )ذ (آلفا کوارتز کریستالی )ذ :کﻞ غبار ٣/٠ میلی گرم در مترمکعب :غبار مﻼیﻢ ١/٠ میلی گرم در مترمکعب (غبار سیمان )ذ غبار آزار دهنده (بخار روغن )ذ یک میلی گرم در مترمکعب دود سوخت دیزل )گ، (ذ حد ذرات سوخت دیزل مورد نظر دود و گاز جوشکاری )گ، (ذ ٥ میلی گرم در مترمکعب جدول ٧-٥- مقادیر حدی یا مجاز گازها گاز منبع خصوصیات مقدار حدیPPM دی اکسیدنیتروژن2 NOدود دیزل وگاز انفجارمواد نیتروژنی قهوه ای مایﻞ به قرمز بابوی تندآزاردهنده ٦/٠ مونواکسید کربنCO دود دیزل و گاز انفجار گاز بی رنگ و بی بو ٥٢ آمونیا3 NH دود دیزل و هنگام مواجهه مواد انفجاری نیتروژنی با سیمان گاز بی رنگ با بوی تند و آزاردهنده ٥١ ٠٥ کوتاه مدت رادونRa بستر سنگی گاز بی رنگ و بی بو و سنگین ٠٠١ 3 Bq/m )متوسط روزانه محیط (داخلی دی اکسید سولفور2 SO گاز انفجار، جوشکاری و هوا برش گاز بی رنگ با بوی تیز ٨/٠ جدول ٧-٦- مقادیر حدی یا مجاز عوامل فیﺰیکی عوامل فیﺰیکی مقدار حدی یا مجاز آب و هوا رطوبت هوا توصیه :ای%٠٦<رطوبت هوا< %٠٢ (جریان هوا )خشک توصیه:ای> ۱۵ ͭ۰ متربرثانیه بسته به دما و نوع فعالیت دما بسته به میزان فعالیت )حداقﻞ ٠١ درجه سانتی گراد( پاشش آب لباس ضد آب، لباس شنا نویز میزان و تواتر نویز مقدار متوسط حداقﻞ ٠٨ و حداکﺜر ٥٨ دسی بﻞ ارتعاش کﻞ بدن مقدار متوسط ٥/٠ متر بر مجذور ثانیه حد باﻻ ١/١ متر بر مجذور ثانیه دست یا بازو مقدار متوسط ٥/٢ متر بر مجذور ثانیه حد باﻻ ٥ متر بر مجذور ثانیه روشنایی شرایط نور و دید مقادیر متداول برای مکان های مختلف تشعشع تشعشع یونیزه 20mSv میانگین سالیانه رادون مقدار حدی3 200Bq/m مقدار متوسط میانگین سالیانه100Bq/m3 ٧ -٣-٢- تمهیدات و الﺰامات استاندارد ی برنامه اقدامات استاندارد در شرایط اضطراری در نظام نامه اچ.اس.ای شامﻞ سه بخش عمده به صورت زیر می باشد: بخﺶ اول- اقدامات زیرساختی:  سامانه ارتباطاتی،  سامانه هشدار نظیر آژیر نصب سگمنت در دستگاه حفاری مکانیزه، -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٤٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب  سامانه اطفای حریق،  مسیرهای فرار اضطراری، وسایﻞ حمﻞ و نقﻞ در شرایط اضـطراری شـامﻞ پـیش بینـی آمبـوﻻنس و بهـداری در اک رگاه با امکانات کافی و در صورت نیاز پیش بینی واگن آمبوﻻنس با امکانـات ﻻزم امـداد اولیـه در تونﻞ سـازی مکانیزه ، پد فرود هلیکوپتر و نظایر آن،  استفاده از محفظه متحرک برای تخلیه اضطراری. بخﺶ دوم- اقدامات تامیﻦ مواد:  حسگرها و ابزار اندازه گیری ثابت و همراه تعیین غلظت گاز و غبار و اکسیژن،  ،مواد امداد و نجات نظیر ابزار تنفسی و ماسک تجهیزات احیا و کمک های اولیه،  مواد اطفای حریق نظیر شلنگ، کپسول اطفای دستی و موارد مشابه. بخﺶ سوم- اقدامات شخصی:  آموزش کمک های اولیه،  داشتن گواهی آموزش حفاظت و ایمنی فردی برای کار در شرایط مختلـف و اختصاصـ ی بـرای فضـای بسـته و محصور ،  داشتن گواهی سﻼمت کارکنان برای کار در شرایط مختلـف و اختصاصـی بـرای فضـای بسـته و محصـور نظیـر کنترل بیماری های تنفسی و قلبی و ن ظایر آن مرتبط با کار در فضای بسته تونﻞ ،  آموزش استفاده از ابزار تنفسی اضطراری،  آموزش پرسنﻞ امداد و نجات برای استفاده سریع از ابزار احیا، تنفس و حسگر گاز و اکسیژن،  اجرای مانورهای سنجش آمادگی دوره ای فرار و نجات و امداد برای پرسنﻞ،  انتقال افراد دچار برق،گرفتگی و سوختگی شدید به مراکز درمانی  فرآیند زمانی و تصمیﻢ گیری برای انتقال افراد آسیب،دیده به مراکز درمانی خارج از کارگاه  حضور ناظر یا نماینده اچ.اس.ای در مقاطع و جبهه های حساس کاری و مقاطع خطر احتمالی. .پایش و ارزیابی شاخص ها ی بررسـی حـوادث طبـق نظـر سـازمان ایمنـی و بهداشـت حرفـه ای آ مریکـا ١ بـا محاسـبه بازخوردها و کنترل ضریب تکرار حادثه اِی.اف.آر ٢ به صورت زیر می باشد:  ضریب تکرار حادثه اِی.اف.آر :شاخصی برای بررسی وضعیت از نظر تعداد حوادث با دامنه قابﻞ قبول ١ ٠١ تا،  ضریب شدت حادثه اِی.اس.آر ٣ : شاخصی برای بررسی وضعیت از لحاظ وخـیﻢ بـودن حـوادث رخ داده در یـک ١- Occupational Safety and Health Administration (OSHA) ٢- Accident Frequency Rate (AFR) ٣- Accident Severity Rate (ASR) -------- صفحهٔ بعد -------- تکرار و ضریب شدت حوادث با دامنه قابل قبول ۰/۱ >. ۳-۳-۷ علایم و ارتباطات خروج اضطراری برای هر یک از شرایط اضطراری باید سناریوی تخلیه و فرار پیش‌بینی شود. این سناریو بستگی به نوع و شدت حادنه و سرعت انتشارء موقعیت پرسنل در حین حادثه و موقعیت و وضعیت مسیرها و نقاط امن و زمان تردد بین آن‌ها دارد. مسیر خروج اضطراری باید در معرض دید بوده. با علائم مناسب راهنمایی شده باشد و به راحتی و باایمنی کافی قابل - تعیین مسیرهای خروج اضطراری برای شرایط و خطرات مختلف با ظرفیت و عرض کافی, - آموزش پرسنل برای استفاده از این مسیرها و تمرین فرار در سناریوهای مختلف محتمل, - استفاده از علائم و نشانگرهای مناسب برای مسیرها که در شرایط غبار و دود هم قابل رویت باشند. - پیش‌بینی امکانات ارتباطی برای درخواست کمک در شرایط خروج اضطراری. حتی‌الامکان در شرایطی که احتمال وقوع خطرات بیش‌تر بوده و نامعینی بیش‌تری وجود دارد. بهتر است بیش از یک راه فرار اضطراری تعبیه شود. مسیرهای فرار اضطراری باید دارای نور کافی و در شرایط مختلف. غیرلغزنده بوده وحداقل عرض ۶۰ سانتی‌متر برای عبور افراد داشته باشد. در صورت استفاده از چاه یا مسیر عمودی خروج اضطراری باید نردبان یا پلکان ایمنی با کمربند مناسب برای آن تعبیه گردد. ۴-۷- شناسایی و پیشگیری از آسیب‌های زیست محیطی کلیه طرح‌های عمرانی و توسعه‌ای بر اساس قوانین ابلاغی برنامه‌های توسعه و قوانین بین‌المللی و نیز بانک جهانی در پروژه‌های سرمایه‌گذاری, ملزم به دریافشت مجوز زیست محیطی قبل از اجرایی شدن با ارائه گزارشات ارزیابی زیست‌محیطی ای.أی.ای" و برنامه مدیریت اثرات زیست محیطی ای.ام.پی " هستند. بر اساس این قوانین, در مرحله اجرا باید علاوه بر بروزرسانی و انطباق اثرات و ملاحظات زیست‌محیطی گزارش ای.ام.پی با شرایط واقعی حین اجراء ارائه روش 9 نحوه اجرای برنامه مدیریت 9 کاهش انرات صورت گرفته. گزارش حود اظهماری پایش انرات زیست محیطضی به ۱- ۳۳۵۵۵۳۵۵۷ 50۷۵۳1۳ 1۵10۵107 )۳۹51]( ۲- 1۷1۳۵ ۵۳۵[ 10۵01 ۸۵۵0۵۵1۵۲1 )11۸( ۳- ۳۷۱۳۵۵۵۱ ۷1۵۵20:01 ۳1۵۵ )۳:۵۳( -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴۶ ۳/۹4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب طورمنظم تهیه و آرائه گردد. قبل از شروع عملیات اجرایی و پایش لازم است وضعیت موجود محدوده تحت تاثیرء بررسی و مستندسازی شود تا بتواند به عنوان مرجع مقایسه تغییرات. مورد استفاده قرار گیرد. برای ارزیابی محیط زیست منطقه در مرحله اجرا اطلاعات و شاخص‌های زیر مورد استفاده قرار می‌گیرند که معمولا جزئیات آن‌ها در گزارش ارزیابی زیست محیطی پروژه ارائه می‌شوند: - آب و هوا و هواشناسی و نور و تابش محیطی, شامل بررسی وضعیت باد. رطوبت. بارش, دما و شناسایی موقعیت‌های حساس به تابش. - زمین‌شناسی و زمین ریخت شناسی, شامل مشخص نمودن نوع مصالح تخلیه شونده و نخاله و محل مناسب دپوی آن‌ها و لرزه‌خیزی و تکتونیک لرزه‌ای شامل بررسی گسل‌ها و شیب‌ها و توپوگرافی و شیب‌های طبیعی, - هیدروژئولوژی و وضعیت آب زیرزمینی» شامل موقعیت و کاربری چشمه. چاه و قنات و رژیم جریان و نفوذپذیری لایه‌های مختلف زمین مسیرتونل وپیش‌بینی دبی زهکشی خروجی در مقاطع مختلف و کل تونل, - هیدرولوژی و آب سطحی, شامل وضعیت آبراهه و رودخانه و مسیل و دبی فصلی آن‌ها و کاربرد آب آن در پایین‌دست و محدودیت تخلیه انواع پساب و گل‌ولای و رسوبات در آن و ملاحظات کیفیت آب برای استفاده. - خاک. شامل بررسی کیفیت و حاصل‌خیزی خاک سطحی و عمقی در دپوها و قرضه‌ها و فضای سبز و مراتع. - گیاهان و جانوران با توجه به شرایط و فصل کاری و حساسیت نوع آن‌ها به تبعات تونل‌سازی و وضعیت جنگل ها و شناسایی انواع درختان و گیاهان قابل کاشت در منطقه. - سر و صدا شامل بررسی میدانی جمعیت و موجودات زنده وکاربری‌های حساس و تواتر و موقعیت کار انفجار و همچنین امواج مخابراتی - هوای موضعی محیط کار و جریان طبیعی آن در کارگاه و داخل تونل و ورودی آن و اثرات متقابل آن با سامانه - تعیین موقعیت راه‌ها و مسیرهای حمل و نقل و جاده‌های دسترسی به سایت و میزان طبعات زیست‌محیطی دسترسی‌های موقت و دائم. - تهیه جزئیات آلودگی زیست‌محیطی و حجم پسماند و فاضلاب تجهیز کارگاه برای انتخاب اجزای آن بر اساس الزامات و محدودیت‌های زیست‌محیطی, - تعیین میزان آلودگی تولیدی ماشین‌آلات و تجهیزات اجرایی برای بررسی الزامات مورد نیاز برای کاهش اثرات زیست‌محیطی در کارکرد آن‌ها. ۲-۴-۷- شناخت آسیب‌های احتمالی برای تهیه برنامه کاهش اثرات زیست‌محیطی لازم است آسیب‌های احتمالی حین اجرا بر اساس برنامه و روش کار -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روش‌های نامین ایمنی. سلامت و جلوگیری از آسیب‌های زیست‌محیطی ۰ ‎۱۴۰۴/۱۰/۰۹٩‏ ۳۳۷ پیمانکار شناسایی و به روزشده و میزان و شدت و گستره آن برآورد شود. اثرات و آلودگی‌های زیست‌محیطی در اجرای پروژه‌های تونل‌سازی در شکل‌های زیر بروز پیدا می‌نمایند: - آلودگی هوا ناشی از انتشار گازها در اثر کار کرد ماشین‌آلات و تجهیزات اجرایی حفاری و حمل و نقل در داخل و خارج تونل و زنراتورهای تولید برق خصوصا در تونل‌های مکانیزه و سیستم‌های گرمایش در کارگاه و تجهیزات کارخانه ساخت قطعات بتنی. - آلودگی در اثر غبار و گرد ناشی از حفاری و انفجار و حمل و دپوی مصالح تخلیه شده و عبور و مرور ماشین‌آلات اجرایی و کارکرد بچینگ و سنگ شکن و تخلیه سیمان در سیلوها و حمل مصالح مصرفی و تخلیه آن در واگن‌ها یا در تونل و همچنین اختلاط مصالح برای شاتکریت خشک. - پساب خروجی ناشی از آب استفاده شده در حفاری شامل پساب‌های با سختی بالا مثلا در محل برخورد با لنزها و لایه‌های انیدریتی. رسوبات محتوی ریزدانه‌های مختلف و پساب‌های محتوی مواد هیدروکربنی و لایه های زغال سنگ و آب زهکشی شده آلوده شده به مصالح ساختمانی مانند دوغاب سیمان و فوم‌ها و مواد تزریقی پلیمری و روغن و گریس مورد استفاده در ماشین حفاری, - انباشت و مدفون شدن قطعات بتن و سنگ و نخاله‌های تخلیه شده از تونل در عملیات پاکسازی و سایر نخاله های ساختمانی مانند بقایای ریزش شاتکریت. - اثرات منابع قرضه و دپوی موقت مواد مصرفی و مصالح تخلیه شده و نخاله‌ها روی خاک طبیعی و فضای سبز بیرون تونل و مراتع طبیعی, - زباله‌ها و پساب غیرسمی کمپ اسکان پرسنل اجرایی تونل‌سازی و محوطه تجهیز کارگاه و سایر تاسیسات مرتبط نظیر کارخانه ساخت قطعات بتنی یا سایت تامین بتن. - پساب و زباله‌های شیمیایی ناشی از تعمیرگاه‌ها و مخازن سوخت و محل‌ها و پمپ‌های سوخت‌گیری در کارگاه و مخازن فوم و مواد تزریقی و مواد افزودنی بتن و دوغاب و شاتکریت. - پساب ناشی از شستشوی ماشین‌آلات و تجهیزات و کارخانه تولید قطعات بتنی و بچینگ. - سر و صدا و موج و ارتعاش ناشی از کارکرد ماشین‌آلات و تجهیزات و عملیات حفاری و تحکیم و بتن‌ریزی و پمپ‌ها و بارگیری و تخلیه مواد و مصالح ساختمانی, - زهکشی آب‌های زیرزمینی و خشک شدن چشمه‌ها و چاه‌ها و تخلیه سفره‌های آب زیرزمینی, - عواقب ناشی از آتش‌سوزی احتمالی در تونل و محوطه کارگاه و انبار ناریه و انفجار احتمالی ناشی از آن. ۳-۴-۷- تعیین سطوح استاندارد قانونی قوانین مرتبط با مباحث زیست‌محیطی تونل‌های انتقال آب شامل قوانین حفاظت از منابع بومی و طبیعی و جنگل و حیات وحش. قوانین حفاظت از محیط زیست. قوانین مدیریت پسماند و فاضلاب. قوانین آلودگی آب و هواء قوانین سلامت و -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٤٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب بهداشت، قوانین منابع آب و حق آبه و آب مرزی، محدو یت نشست زمین و موارد مربوط به حریﻢ محیط زیسـتی می باشـد کـه مﻼحظات مرتبط با این قوانین در هر پروژه در گزارش ای.ام.پی ارائه می شود . به عنوان نمونه، فهرست قوانین عمـومی مـرتبط با اجرای تونﻞ انتقال آب که در سه بخش آب و هوا، خاک و محیط زیست انسانی می باشد ، به شرح:زیر است  ن یی آ نامه اجرا یی (بند )الف ) ماده ٩٨١( قانون برنامه توسعه جمهور ی اسﻼم ی ران یا،  قانون مد تیری پسماند و آ ن یی نامه اجرا یی مربوطه،  ن یی آ نامه تصو بی پروژه ی ها ساز و کار توسعه پاک در چارچوب پروتکﻞ ک وتو ی توسـط مرجـع صـﻼح یت دار ملـ ی در جمهور ی اسﻼم ی ران یا،  استاندارد حد مجاز ارائه شده سطح صوت خودروها در ا ران ی،  استاندارد آلودگ ی صوت و ارتعاش ن یی آ و نامه اجرا یی نحوه جلوگ یری از آلودگ ی صوت،ی  استاندارد ک تیفی هوا و استاندارد گاز خروج ی از اگزوز خودروها ی ینی بنز سوار ی و وانت تول د یـ داخـﻞ )مصـوب ٨٧٣١/٢/٩٢ ات یه ران ی وز،(  ن آئی نامه بستر و حریﻢ رودخانه ها و برکه ها و شبکه های آبرسانی و زهکشی )شـماره ٧٧٩٨٥ /ت ١٠١٩٢ مصـوب ٨١/٢١/٢٨ ،(هیات وزیران  ی قوان،ن مقررات، ضوابط و استانداردها ی ست یزطی مح انسان.ی سایر موارد در ک تاب قوان ی،ن مقررات، ضوابط و استانداردها ی ست یزطی مح انسان ی توسط سازمان حفاظت مح یطزی سـت ارائه .شده است عﻼوه بر محدودیت قانونی، ممکن است کارفرمـا مﻼحظـات سـخت گیرانه تری را نیـز در نظـر گرفتـه و در قرارداد پیمانکار پیش بینی نماید. این مﻼحظات بر اساس شرایط اجتماعی و خاص هر منطقه می تواند پیش.بینی گردد ٧ -٤-٤- ارزیابی ریسک ارزیابی ریسک زیست محیطی از فهرست ریسک های شناسایی شده در گزارشEIA که در هنگام انجام مطالعات تونـﻞ تهیـه شده و بر اساس آن مجوزهای زیست محیطی احداث تونﻞ اخذ می شـود ، اسـتخراج شـده و بـرای اجـرای تمهیـدات تسـکینی یـا پیش گیرانه و با اضافه نمودن موارد احتمالی تکمیلی بر اساس برنامه اجرایی پیمانکار بـه وی ابـﻼغ می شـود . پـس از آغـاز اجـرای این موارد، پایش ﻻزم برای بررسی اثربخشی و احتماﻻ انجـام اقـدامات اصـﻼحی یـا مکمـﻞ نیـز حسـب نیـاز در دسـتورکار قـرار می گیرد . فهرست ریسک های مترتب در اجرای تونﻞ انتقال آب و روش ارزیابی آن ها در جدول)٧ -٧( ارائه .شده است جدول ٧-٧- فهرست و روش ها و شاخص ها ی ارزیابی ریسک های زیست مﺤیﻄی در اجرای تونل های انتقال آب ردیف نوع ریسک روش ارزیابی ریسک شاخص ها ی ارزیابی ١ آلودگی هوا ناشی از انتشار گازهای آﻻینده گلخانه ای اندازه گیری غلظت دود و آﻻینده ها 2 ,CO,CO 2 ,NO 2 O ٢ آلودگی در اثر غبار و گرد اندازه گیری غلظت غبار و دید اکسیژن و میدان دید ٣ پساب خروجی از تونﻞ اندازه گیری مواد شیمیایی و رسوبات سختی و هدایت الکتریکی و غلظت مواد -------- صفحهٔ بعد -------- نتم - روش‌های نامین ایمنی. سلامت و جل ادامه حدول ۷-۷- فهرست ۳ روش‌ها نوع ریسک اثرات منابع قرضه و دپوهای موقت زباله‌ها و پساب غیرسمی کمپ پساب و زباله‌های شیمیایی سر و صدا و موج و ارتعاش عواقب ناشی از آتش‌سوزی‌های احتمالی مک‌های زیست‌محیطی به دو شکل ۲ شاخص‌های مربوط به آن و مقایسه . ارزیابی ریسک پیوسته تابع زمان م۰ های جدول صورت می‌پذیرد. تغییران ب زیرزمینی و حق‌آبه‌های چاه‌ها و + و معمولا حداکثر ماهیانه. نتایج ثبت ارائه می‌دهد. بر اساس نتایج این گرا رگیری از آسیب‌های زیست‌محیطی ۰ ۱۴۰۴/۱۰/۰۹ روش ارزیابی ریسک و شاخص‌های ارزیابی ریسک‌های زبست محیطی در | روش ارزیابی ریسک اندازه گیری حجم. قابلیت سازگاری و تجزیه و قابلیت اندازه گیری سطح اشغال و وضعیت پوشش گیاهی و خاک محل با بازدید اندازه گیری حجم و روش دپو و حمل یا بازیافت یا امحا تعیین نوع و حخجتم و روش حمل. نگهداری و امحا اندازه گیری مواد شیمیایی و رسوبات اندازه گیری نویز و ارتعاش در نقاط حساس و زمان‌های اندازه گیری تغییرات دبی زهکشی و خروجی در مقاطع مختلف تونل و سطح آب زیرزمینی در گمانه‌ها و دبی خروجی چشمه‌ها و کیفیت آب خروجی در طول زمان اندازه گیری تغییرات کیفیت آب و حجم رواناب و کنترل حقابه‌های زیست محیطی اندازه گیری زمان و میزان آلاینده‌ها و اثرات حرارتی و تغییرات دما در محدوده آتش‌سوزی و مولفه‌های تحت اندازه گیری نشست سطحی ناشی از حفاری و تحکیم شناسایی محدوده‌های قرارگیری درختان و نواحی عبور حیوانات با مقادیر مجاز استاندارد که در گزارشان انند زهکشی آب زیرزمینی با اندازه‌گیری من مجاز زمانی این متغیرها در قالب یک منحنو شمه‌ها ترسیم و کنترل می‌شود. گزارشات پ رش اقدامات اصلاحی و بازیابی به روز شده ی در برنامه کلی مدیریت ریسک اجرای تونل با 2 ۳۳۹ شاخص‌های ارزیابی اجرای تونل‌های انتقال آب شاخص‌های ارزیابی تراکم و کیفیت خاک و نوع و حجم دبی و نفوذ‌پذیری و تراز آب در گمانه‌ها و د(02,۳102,00,00 و دما م و پایش روند آن بر اساس بیدات و اقدامات به کار گرفته -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب شده در نظر گرفته می‌شوند. اجرای این تمهیدات معمولا بر تمام اجزای پروژه شامل ماشین‌آلات و تجهیزات. جانمایی, روش اجرا و زمان‌بندی و مصالح مصرفی تاثیر مستقیم می‌گذارد. بخش قابل توجهی از این تمهیدات مستلزم مصرف آب می‌باشد که باید میزان آن برآورد و تامین گردد. تمهیدات پیش‌گیرانه و تسکینی در تونل‌سازی عبارتند از: - تمهیدات کاهش آلودگی هوا شامل: * کنترل گازهای تولیدی و سرویس ماشین‌آلات برای تنظیم و کاهش آن شامل تعویض فیلتر هوا و تامین اکسیژن کافی برای احتراق مناسب. 9 هدایت و دورکردن دود ناشی از کارکرد تجهیزات ثابت با توجه به شرایط محیطی و جهت وزش باد و ترجیحا به ارتفاع بالاتر, ۹ برنامه‌ریزی مناسب برای پیش گیری از ایجاد ترافیک و معطلی ماشین‌آلات حمل و بارگیری مصالح, * استفاده از فیلترهای تصفیه دود برای دستگاه‌ها و ماشین‌آلات. * استفاده از سوخت مناسب برای گرمایش و تولید انرژی با آلایندگی پایین. ٩‏ عدم استفاده از ماشین‌آلات معیوب و فرسوده * استفاده از تجهیزات و ماشین‌آلات برقی تا حد امکان. * استفاده از فیلترهای دود و گاز در سامانه تهویه تونل و هوای خروجی آن. * رعایت فاصله و حریم مناسب مسیرهای عبور و مرور و مکان‌های تولید آلاینده از منابع طبیعی و بومی حساس با توجه به وضعیت باد محل. * استفاده پرسنل از ماسک‌های مناسب و فیلتردار در مکان‌های دارای غلظت قابل توجه آلاینده‌ها. 9 ممنوعیت مطلق سوزاندن زباله‌ها بدون دستگاه زباله‌سوز دارای فیلتر مناسب. * رعایت ملاحظات لازم در کارهای رنگ‌آمیزی قاب‌ها و ماسه پاشی, ۹ پایش مرتب غلظت آلاینده‌ها برای تنظیم اقدامات متقابل و اضطراری در صورت نیاز. آب‌پاشی مسیرهای عبور و مرور حداقل دو بار در روز بسته به شرایط محیطی نظیر باد و دما و آفتاب. استفاده از فیلترهای غبارگیر در سیستم تهویه. * استفاده از آب‌پاش‌های غبارزدا در زمان انفجار و در خروجی تهویه غبار و در سنگ شکن و بچینگ و کامیون‌ها و واگن‌های حمل مصالح و نخاله‌ها و دپوها و نظایر آن. ۹ توجه به شرایط آب و هوایی و باد و بارش برای انجام عملیات انفجاری و فعالیت‌های تولید کننده غبارء * استفاده از پوشش پارچه‌ای عایق روی بار ماشین‌آلات حمل و نقل برای جلوگیری از برخاستن غبار و همچنین عدم بارگیری بیش از حد در آن‌هاء -------- صفحهٔ بعد -------- 9 استفاده از دیواره‌های بلند یا محفظه‌های سر پوشیده در محل دپوی مصالحی که در صورت وزش باد غبار تولید می‌کنند. * رعایت فاصله مناسب منابع تولید غبار مثل سنگ شکن یا بچینگ با توجه به جهت باد. از مناطق مسکونی و زمین‌های کشاورزی و سایر موقعیت‌های حساس به غبار حداقل تا حدود یک کیلومتر. - تمهیدات مربوط به آب شامل حفاظت از کیفیت و کمیت منابع آب سطحی و زیرزمینی و حق‌آبه‌هاء شامل موارد زیر است. به طور کلی. دقت و کیفیت مطالعات و عملیات شناسایی در انتخاب مسیر مناسب تونل و عدم عبور از منابع آب زیرزمینی راهبردی منطقه, یک اصل اساسی و مهم در پروژه‌های تونل انتقال آب محسوب می‌شود و می‌تواند عمده مسائل مربوط به حفظ منابع آب و حق‌آبه‌ها را پیش‌بینی و مرتفع نماید. برای موارد باقیمانده می‌توان از روش‌های زیر در حین اجرا استفاده نموده و تبعات این مساله را به حداقل ممکن کاهش داد: آب‌بندی پوشش تونل برای جلوگیری از زهکشی بیش از حد آب زیرزمینی و تخلیه آن در داخل تونل و پایین آمدن سطح آب زیرزمینی. در تونل‌های مکانیزه قطعات بتنی با واشرهای آب‌بند نصب شده و با انجام تزریق کامل می‌شوند و به سرعت می‌توانند آب‌های زیرزمینی تحت فشار را هم مهار نمایند. ۹ پیش‌حفاری گمانه شناسایی در جبهه کاری در نقاط محتمل سفره‌های آب زیرزمینی برای به دست آوردن اطلاعات دقیق‌تر و اعمال تمهیدات مناسب مانند پرده تزریق قبل از حفاری تمام مقطع. * ایجاد پرده آب‌بند تزریقی در جبهه حفاری در روش متعارف برای کنترل و انحراف سفره‌های آب زیرزمینی و لایه‌های گسله و آب‌دار برای جلوگیری از تخلیه سفره آب به داخل تونل. * اجرای سریع‌تر پوشش بتنی آب‌بند در روش متعارف با پوشش بتن درجا برای کاهش حجم کلی آب ورودی به تونل و تخلیه کم‌تر آب‌های زیرزمینی و کاهش درزهای اجرایی تا حد ممکن و استفاده از نوار آب‌بند با اتصالات و کیفیت مناسب برای حصول بهتر آب‌بندی. * استفاده از سایر روش‌های کنترل موقت آب زیرزمینی مانند انجماد برای عبور از نواحی آبدار و سفره‌های آب زیرزمینی. * ایزوله کردن و هدایت و حفظ منابع آب زیرزمینی از سطح زمین. مانند انحراف و انسداد مسیرهای گرادیان هیدرولیکی به عمق مثلا با روش‌هایی مانند سدهای زیرزمینی و پوشش دادن قنات‌ها و چشمه‌ها و سفره‌های سطحی و برکه‌های طبیعی. * تنظیم عملیات اجرایی برای عبور از نواحی آب‌دار با قابلیت زهکشی بالا در فصول خشک و فصولی که حداقل حق‌آبه‌های زیست محیطی و شرب و کشاورزی مورد نیاز است. تامین منابع آب جایگزین برای مدیریت موقت منابع آب و استفاده از روش‌های مکمل, مانند ذخیره و انتقال موقت آب خروجی از تونل و آبیاری موقت برای برخی از مصارف زیست‌محیطی. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸۲ ۳۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتفال آب ۹ پیش گیری از مسائل اجتماعی احتمالی با پیش‌بینی و تامین منابع جبران خسارت‌های احتمالی در دوره - مدیریت پساب‌های خروجی از تونل شامل: * جداسازی مجرای زهکشی و هدایت آب‌های زیرزمینی و تمیز نشتی به داخل تونل از آب‌های استفاده شده در اجرا و جاری شده در کف تونل و مسیر عبور ماشین‌آلات. * جلوگیری از ریزش و سقوط مصالح و نخاله‌ها و زباله‌ها در مسیل‌ها و رودخانه‌ها و گرفتگی آن‌ها و عدم نشت آلاینده‌ها به داخل آب و مراقبت و پاکسازی منظم آن‌هاء اندازه‌گیری و پایش منظم سختی و هدایت الکتریکی و کیفیت پساب با توجه به سازندهای زمین‌شناسی در حال حفاری در نقاطی در داخل تونلء خروجی‌هاء چشمه‌ها و جوی‌ها و رودخانه‌های پایین‌دست و چاه‌های آب محدوده. ٩‏ استفاده از فوم و گریس پایه گیاهی و تجزیه‌پذیر در روش حفاری مکانیزه برای کاهش آلودگی زیست 9 عدم استفاده از مواد شیمیایی سمی آب‌بند کننده مانند پلی بورتان‌های حاوی ترکیبات سیانید برای تزریقات آب‌بندی پوشش تونل, احداث حوضچه‌های ته نشینی مدولار بتنی و خاکی پساب با حجم کافی با توجه به کیفیت آب خروجی در حفاری در هر سازند و به کارگیری کامیون و بیل مکانیکی به صورت مداوم جهت تخلیه رسوب و لای و رسوب‌گیری و انحراف و هدایت پساب‌های مختلف به حوضچه‌های مجزا برای افزایش سهولت بازیافت و امحای آن‌ها و پیش‌بینی استفاده از حوضچه‌های جداسازی مواد روغنی و نفتی شناور روی پساب و جداسازی آن‌ها قبل از رهاسازی آب و استفاده از فیلترهای مناسب برای جداسازی و تصفیه پساب. 9 پیش‌بینی تمهیدات لازم برای کنترل دمای پساب در مسیرها و حوضچه‌ها برای جلوگیری از یخ‌زدگی و * رعایت ملاحظات پیشگیری از فرسایش هیدرولیکی در مسیرهای هدایت پساب به حوضچه‌های ته‌نشینی و خروجی آب به مسیل‌ها و نیز مسیرهای در معرض فرسایش در بارندگی‌های شدید احتمالی در سایت مانند استفاده از پوشش 9 شاتکریت روی شیب‌های مستعد فرسایش 9 ایحاد مسیرهای هدایت سبلاب 9 کنترل سرعت جریان آب و پساب. ۰ بازیافت و9 استفاده محدد از نخاله‌ها و مصالح حفاری شده برای مصارف مجاز. 9 طراحی سپتیک غیر جذبی استاندارد برای سرویس‌های بهداشتی غیرمتمرکز مانند موارد مستقر در پرتال -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتﻢ- روش ی ها ﻦی تام ی من یا، سﻼمت و جلوگ یری از آس ی هاﺐی ست یز یﻄی مﺤ ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٣٥٢ تونﻞ و سایر نقاط،  جمع آوری زباله های تجزیه پذیر سطح کارگاه به صورت روزانه و امحای بهداشتی آن،  استفاده از مخازن ذخیره مناسب مواد شیمیایی و نفتی و مایعات آلوده به مواد شیمیایی و مراقبت برای جلوگیری از نشت احتمالی آن ها در محیط،  دور نگهداشتن محﻞ های سوخت گیری و تخلیه مواد شیمیایی و سایر مواد آلوده کننده محیط، مانند آسفالت از منابع آب،  جمع آوری روغن های سوخته و سایر زباله های صنعتی و غیرتجزیه پذیر و حمﻞ آن ها به مراکز بازیافت و امحا.  (تمهیدات کاهﺶ ارتعاش و صوت )و غبار ناشی از انفجار :شامل  نگهداری و سرویس منظﻢ ماشین آﻻت و ابزار و تجهیزات سنگین و عدم استفاده از دستگاه مستعمﻞ و فرسوده،  تنظیﻢ ساعات کاری برای عملیات انفجار و نظایر آن، مﺜﻼ محدود کردن ساعات کاری به روز برای کاهش آسیب حیات وحش،  استفاده از سپرها و موانع جذب و انکسار امواج صوتی و ارتعاشی در محدوده های انفجار و نواحی حساس و اطراف تجهیزات پر سر و صدا مانند ژنراتورها و پمپ ها و همﭽنین در ساعات استراحت شیفت کاری و استفاده از پنجره دو جداره در کمپ ها،  نصب فیلترهای جذب ارتعاش و صوت در تجهیزات تولید کننده این امواج،  استفاده از مواد منفجره مناسب با چاشنی الکترونیکی برای تدقیق و بهینه سازی عملیات انفجار و بهینه سازی جانمایی چال های انفجاری،  پیش آگاهی و هشدار به ساکنین اطراف قبﻞ از انجام عملیات انفجاری یا تخریب ناگهانی یا ایجاد غبار شدید در عملیات اجرایی،  طراحی انفجار بر اساس تاخیرهای زمانی مناسب با بهره گیری از قابلیت چاشنی های الکترونیکی برای حصول انفجارهای کنترل شده در مناطق حساس زیست محیطی و مجاور سکونت گاه ها،  کاهش حجﻢ انفجار و طول گام انفجاری در هر مرحله که البته این کار معموﻻ باعث افزایش نسبی هزینه و زمان اجرا و همﭽنین تکرر ایجاد ارتعاش و صوت می شود و فقط در موارد خاص در دستورکار قرار می گیرد .  تمهیدات حفاظت از درختان، یگ اهان ی و ح وانات :شامل  جانمایی مناسب یا جابجایی موقعیت پرتال تونﻞ برای حفظ شیب ها و گیاهان و درختان، خصوصا گونه های کمیاب گیاهی منطقه و پایدارسازی شیب های متاثر از عملیات اجرایی برای حفظ محیط زیست و -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٥٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب منابع طبیعی،  استفاده از راه های دسترسی موجود منطقه برای مداخله تر کﻢ در محیط زیست،  کاهش یا مراقبت از عملیات اجرایی درفصول خشک و کﻢ آب برای جل وگیری ازآلودگی منابع محدود آب،  درختکار ی جاد ی و ا فضا ی سبز و توسعه آن در محدوده و محوطه کارگاه به طور منظﻢ و هدفمند،  بازیابی درختکاری و احیای منابع طبیعی و فضای سبز محدوده تجهیز و دپوها و راه های دسترسی موقت و سایر نواحی تحت تاثیر،  داشتن ارتباط و هماهنگی با مسئولین محیط زیست و منابع طبیعی و محیط بانان برای اطﻼع رسانی در صورت ورود حیوانات وحشی به محوطه کارگاه یا گیر افتادن یا آسیب دیدن آن ها،  هی تعب حفاظ ی برا حفاظت از درختان و گیاهان و ورود حیات وحش و ی ا ایجاد داﻻن یا مسیرهای حفاظت شده برا ی عبور ح ی وانات وح شی و اهلی،  ،بازیابی ﻻیه برداری و اصﻼح و باروری خاک های آسیب دیده با خاک حاصﻞ خیز،  ارائه آموزش و هشدارهای ﻻزم به کارکنان پروژه برای حفظ محیط زیست و ممنوعیت شکار و صید و نحوه عمﻞ هنگام برخورد احتمالی با حیوانات )خصوصا خطرناک، مانند مار یا حیوانات وحشی( در محوطه .کارگاه  سایر تمهیدات اجرایی برای حفاظت از مﺤیط پیرامون :شامل  پیش بینی مسائﻞ ایمنی ﻻزم برای جلوگیری از ایجاد آتش سوزی و رعایت فاصله ایمن و مناسب پتانسیﻞ های آتش، مانند مخازن سوخت و تاسیسات برقی از درختان و پوشش گیاهی سایت و اطراف آن،  پیش بینی تمهیدات اطفای حریق در حد متعارف و انجام هماهنگی های قبلی با آتش نشانی و محیط )جنگﻞ( بانی و سازمان های امدادی منطقه برای کمک رسانی به موقع در هنگام رخداد احتمالی حوادث،  استفاده از عﻼئﻢ و نشانگرهای محدوده ها و هشدار زیست محیطی برای فعالیت های روزانه اجرایی،  پیش بینی تمهیدات ﻻزم در روش و سرعت و عملیات اصﻼح زمین برای کاهش و کنترل نشست سطحی در مناطق حساس به نشست همراه با پایش منظﻢ آن،  پیش بینی تونﻞ یا چاه کمکی دسترسی و تخلیه مصالح حفاری در مناطقی که در پرتال ورودی تونﻞ مسائﻞ حساس زیست محیطی وجود دارد،  تﻐییر روش اجرای تونﻞ و ماشین آﻻت مورد استفاده در مقاطع مورد نیاز بر اساس مﻼحظات زیست محیطی و اجرای مقاطع سر پوشیده در قسمت های ممکن که تونﻞ انتقال آب به کانال تبدیﻞ می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٥٥٢ منابع و مراجع منابع و مراجع ١- ضابطه شماره ٣١١ - سازمان برنامه و بودجه کشور - کتابنامه تونﻞ - ٨٦٣١ ٢- ضابطه شماره ٤٨٦ - سازمان برنامه و بودجه کشور- راهنمای طراحی و اجرای پوشـش داخلـی تونﻞ هـا ی راه و راه آهن– ٤٩٣١ ٣- ضابطه شماره ٧٣٥ - سازمان برنامه و بودجـه کشـور- دسـتورالعمﻞ طراحـی و اجـرای سیسـتﻢ هـای نگهـداری تونﻞ ها ی معدنی- ٠٩٣١ ٤- ضابطه شماره ٩٠٣ - سازمان برنامه و بودجه کشور -راهنمای طراحی سازه ای تونﻞ های آب بر- ٤٨٣١ ٥- ضابطه شماره ٩٦٣ - سازمان برنامه و بودجه کشور -ضوابط احداث تونﻞ مشترک تاس سات ی ی شهر- ٥٨٣١ ٦ - نشر یه تونﻞ- انجمن تونﻞ ا ران ی IRTA – شماره کی تا ٧٣ – تا سال ٠٠٤١ 7- The Norwegian Tunnelling Society, NFF, Publication No.1 to No. 31 - until 2023 8- International Tunneling and Underground Association – ITA (AITES) - Guidelines and Working Groups Publications - #1187 - Until 2023 9- USACE, EM 1110-2-2901, Tunnels and Shafts in Rock, 1997. 10- FHWA-NHI-10-034, Technical Manual for Design and Construction of Road Tunnels, 2009. 11- BSI, Safety of Unshielded Tunnel Boring Machines and Rodless Shaft Boring Machines for Rock, BS EN 815:1996 + A2:2008, British Standards Institution, London, 1997. 12- BSI, Code of Practice for Safety in Tunnelling in the Construction Industry, BS 6164: 2001, British Standards Institution, London. 13- BSI, Geotechnical Investigations and Tests – Identification and Description, BS EN ISO 14685– 1:2002. British Standards Institution, London. 14- BSI, Tunnelling Machines. Shield Machine, Thrust Boring Machines, Auger Boring Machines, Lining Erection Equipment. Safety Requirements, BS EN 12336:2005 + A1:2008, British Standards Institution, London. 15- BSI, Tunnelling Machines. Roadheaders, Continuous Miners and Impact Rippers. Safety Requirements, BS EN 12111:2002 + A1:2009, British Standards Institution, London. 16- BSI, Tunnelling Machines. Air Locks. Safety Requirements, BS EN 12110:2002 + A1:2008, British Standards Institution, London. 17- Safe Work Australia, Guide for Tunnelling Work, 2013. 18- Dtfh61-07-D-00004, Tunnel Operations, Maintenance, Inspection And Evaluation (Tomie) Manual, Task Order 006 / Technical Directive 003, 2007. 19- BTS, Occupational Exposure to Nitrogen Monoxide in a Tunnel Environment: Best Practice Guide, British Tunnelling Society, London, 2008. 20- BTS/ICE, Tunnel Lining Design Guide, Thomas Telford, London, 2004. 21- BTS/ICE, Closed-face Tunnelling Machines and Ground Stability: A Guideline for Best Practice, Thomas Telford, London, 2005. 22- HSE, Safety of New Austrian Tunnelling Method (NATM) Tunnels: A Review of Sprayed Concrete Lined Tunnels with Particular Reference to London Clay, HSE Books, Sudbury, UK, 1996. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸۶ ۳4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۰] ,51 بیا80۵0 115۳ ,1996 کدمتاهابه ۸ ۸ معکک 0۳۵ ۵ ۷۷۵۵ عطا ما لسن 1۱۱۹۳۸۵ -23 انا ولیک۵۵۵ 115۳ ,۸۳۵۵۲ 11221۳0۳ 21 کلعص 1 0۲11۸13 عدمو[ام0 1۳۵ ,115۳ -24 11۳۱2 ۲۵۲ 11165105 [۵ 131۳ بک م1 ۲۵۲ ملس نامدرم وصه عصااعصص ۲ ,1۱5۳ -25 6 ب۷براع 5۵ 200 11۵11 1۳3۵ 5 طاع ما 12۲1۷۵ 1010۵116 200 0اع 11۵ 35 ب10عظ8 5اع 1 200 ۰ ,6۲ 101211013۰3101 ۳/13 ۰0/051۳6110 ۷۷۷۷۷/۰۹0 1110 ممکک۸ هل ۳:۵۶ عطا 200 06 800 19180 6۳| ,0۳0۵۵ )امک زا 1۳۵۵|۹5 ۵۶ (3۸13) کع ]1 عاع م0 و5 ما -ص26 ۰ ,۳۵0۵م] 16110 130۳۵۹ ,01065 8 ل[۵ 1۳۵11۳۵110 ۷/۵۲ [ع 1۵ ۵1 ۱/۵۵02 ۵ظ ۵۶ ۳۳۵06 ام عم 1۱10۸ -27 0۱1 6در و( (11 هر ان و هر 11۷ 11 2 و 0 0.۵۲6۰ 0۳301166 _ ان عل0م [ع 0 /ک۹ ۵۵۵11۵110 /۲۵۳ ۰1۲۹۹1۲۹3۳6۰ ۱۷/۷۷۷۷ ۰ 13020 ,|1۳۳6 ۵۵۵ اه 0عزی1 ۱۵۳ 0001106 بشاال -28 ۰ ,15 ۵۵۵ 1130600 1۳۵110 ک نز۸03 ۵۵۵5 ۳۷۱۱۵ 20نی 310۳ -29 6000171661120121 13۵ ۵۳ 001001106 13۵ ما۸۵ ای مه امن کممملومش ما5 ۷۵۱۲ -30 ۰ ,513012705 ۸۹1۳1۵ ۳۹۵۷۵100۰ [۵ 00110 دا ۷۷ کسام اک و11 ام ی( ۷( 20 0510161 1۳۵ ۱۳۵۳۵۷۵ ۱۵ 6 ]بای 120 عاعلنسی کل هی آعصس 1 ,۸1۹۷ -31 ۰ 201 ,.5|ع ۱ 1۵۵۵0 ا۵ 00۳1۳۵6 ۰ 3۵1668 ۸۵06 ۳۵۵[۱ وه 01۱60[ ۵ 1۱۵۵ 1۳۵ ,8۵۳۵۵۰ 3۱ -32 ۳۵۱۵۳۱۵ 100061 لاناک ,۷۵۶۳۵۶ ماگ7 و270 0۵ ۳۵ 71۷۵۵۵ ۷۷۵۵۵۰ ماگ -33 1 ,۳۵1110 151[ 1۳۵01106۰ ۱۵ 110۶ ۲0۳ م00 |۲۳۵۵ ۸ ۷/۵ 0000 دامع و دا 1 ,۳۵20 ۷۷ 1۳0۳۵8 ت34 ۰[ ,1۷۹118211005 5116 200 ۱۷1222001 45 1۵ 0010۳1۵110 ۵۵[ ]م0 ان کاکراه ۸ ,5اع 1۳۵ ۵۲ 6051۳110۵ 300 120 مزوهسا ۳:۵ +35 ۰ ,۳۱86۲ ,(۹ 1۳00-8۸[ ۸) دازمک 200 10۳۵۱۲۰ ۵۲ ۲1۵۱|۵۷ ۳۳۵۱۵۳۵۵۵ [۹10/۵ 1۳۳-1 بنانا 11۵0 ب مق ماس -36 3 5۱82006 50۳۱۵6۲ ۰ ,۷۷/۵۱۲ ۱/1۳۵ آ0 .ل با با0ا 00 ۷/۵۱۵۲ 60۲۵ ۲۵۶ عنام ,۳۵ ۳۵[۱ بش مه ب0۵۶ .0.۳ 37 0 ,0051۳110 لعصسس 1 ما 1۱۳۵۵۱۵۵ ۸۳۵۵۰ هاگ بعا۲۷:0 ,6( بل 102۷0 بصقصجمقط) -38 ۰ 201 ,۳۳۵۳۵5 200 ۳۵۱۱10۳-2107 ,60051۳6110 |۲۵۵۵ ۱۵ 1۳1۳۵۵۵۵۵ بماقاکگ ۲۳۵۵ (۸ 200 6 ۲1۵۱۵ ب م0 103010 -39 ۰ ,1۳۹5 ٩ ۳۳۵۳۱5, ۰‏ 121107 11۳۵۵۵۱0۵۰ ۸ +کاع 1۵ 10۵0 عاع )6 موه 50۳ مکقمط 1 ما۸ -4(0 ۰ مبا۳۵۵ ۵70 ۳۷۵۷۵۱0۹5 11۵020۵ اه ادمم‌دگ 8۵۳۵۵ ۷۷۳ هط با 110 ۳ -4۱ ۰ ,7310۲8 ۴ 000-۳۵116۳1۵ ۳190۷16۲ بکا۵0 ۷۷/۵۵ رز ۵[۱۵۵ 10 باع00 با طاکلصر۵ه مدنگ 8۵۵۳۵۵۱ -42 ۰ ,50۲165 5۰ ,۵0۲م] 5000۰ ۳۲ یک ۴ 1۷۹1821100 عازگ 200 00۵65 1۵۵۱۱۵۵ ۳.۳۰ ]ما۸ -43 44 ۷۷:۱1 ۱۵۷۵ ۷۷۰ ۳00 ۹۵۵0۳۳۵۵۵۵ 0۳۵۵۱ ۳۳۵065 ۱۵۲ 11۵۵0۵ 60051۳0110 ۰ 2008 ۰ عم 13*107 ب0ع51ع1 اکهاها 200 ۵ ۵[1۱۵ 1 1۵ 1۳5 ۱۷۵۵0۵ ۷/1۵ ۳ یک 2000 10 :1 +45 2000 2 ,3۳۶5 51۳6۵ ع92۲6ما] بع مزا تعحس 1 ۳۳۵۵ اقا ۴۱۵۵۵۵۳ [6زص12 یکسهگ ۷۷/۵۱۵۳ ۳۳۵ -46 ۰[ ,۵۷ 00۹1۳1۱۵-۷۷1 آعصسا |۳۳۵۵ ,ا ]م11 8۰ هت ‎٩47- ۷۵۲۰ 310۶ ,عل 10 [عع 12۳ 6۵1110 20 ما0۲ امعحص 0 ۲۰۱۱.۰ ام۳۵ -48 40 ۲3۵0۳۵۱ 001110 200 ,1130000 ۳۵۵۱۳۵۵ لصا بر(قلم) ۳۲ وگ 200 1.۴ اآمعممطا -49 -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۳/۹( ۳:۷ ۰ ما۳ ,1۵10 06۵ ,۲1۵1 آو ۲130000 - (17۳205130۲) عینک یک 102010 ,۱/1۵10 حلعمانا ,دع 10 کب0ا۱20 ,۱/1۵10 30۳۵۳۵ -50 عک 2-۳۳۹۲ 00۹1۳110۰ 200 163180 1۵۳ کععز 50۳ ۸00111002 200 کعزحهظ ‏ 11 ۳۵1۵۵ [۵ 1۵ ,50۳ ۰ 16110۲0 130۳۵5 ,0106 ۳۳۵00۵ ۸ بعدزاع 1 ۸۵ ۳۳۵۷۵0۵۹ ]0 ما12 صقاه۴ -51 0 200 ع۳2م] ,60۳2550 ۳1۳۵10۵10 م۸۳20 ما۸ مها م2 نناک مزاع ۷۷:۳۵ 52 01۰ ,۳۵1110 ۴۵۱6 ۳۵۱110۵۰ 151 حاعوم م۸ 0۹110 وحم من مادعا +عاعص ]۲ ۳۳۳۹۲ ,۱1201165 801۵ اعصص 1 ۳1300 3۰ اطع ۲10 200 ۷۷۰ ۸۵7 سا وحصطلعک .8 [0ن۱/12 -53 ۰ ,06۳۳۵ 8611 ما0٩ 5 ,2 یک 1 ۲۹۷۵۱۰ ۲0۹1۳0۵۰ 200 معن1 ,۳10012 +کاع 1 ۷ بل 3۵6 200 1.3 هی -54 2 یک .1981 بکان] معاکع زا ,۲10۳۳۵۵۵۰ ۰ ۷۵۲6 30 200 ۳۵0م]آ بوک ص112 ۶ 1 ۱۷/1322 نداعم 1 م۸ ۷/۵۵۵ 3۸۵۵۳ -55 40 0ع51ع16 :0010 60001/216 ۱.10 0و0 ۵ ۷۷ ۳۵۳۵ .1.0 ۵ا۳ ۲۵ ۵ ۳۳۵۳۵ -56 ۰ ,5 اک (1۳1۸ع) ۸۹00121100 1310۵110 عگ ۵۳۲ با۵ 1 60۹۳0۵ ,۳۳۵06 2000 ۰ ,۳۵۵۳۲م]آ ,۳۳۵۵5 یک 12107 بداع 1 16۵0 0۳۵۵ 5۳۵۷۵۵ .۸.۲1 1۵۳۵۹۵ -57 ۲و 13۹1110 ,00۹1۳10 200 بجازانماهاگ ما1 نع ما1۵ بط ۳۵ 0ص .8.۵ معملم ۱۷۷۳۱ -58 ۰ ,10۵0۳ ببوع ۱/1۵11 200 ۱11۱۵۵۶ 7 ,0051۳۷۲110 200 1120 :16112 ناک اه کاها ۳۵۵۵ معا م5 م7208 700 -59 ۰[ ,۳۳۵۳5 +5 ۰ ۵1۵۳۷۷۵۷ 11۳7 :60۳۹1۳0۵ أعص۸ 1۵ ۵ 60۹1۳10 ۵ 00117200 ماک ۳۳۵۹۵ -60 ۰ ,۳۵11531۳8 ۳۳۵۳۱۵6 0۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور، با گذشت بیش از چهل سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خود، افزون بر هشتصد عنوان نشریه تخصصی- فنی، در قالب آیین ،نامه، ضابطه، معیار، دستورالعمل ،مشخصات فنی عمومی و مقاله به صورت تألیف و ترجمه، تهیه و ابالغ کرد ه است. ضابطه حاضر در راستای موارد یادشده تهیه شده ، تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت .های عمرانی به کار برده شود فهرست نشریات منتشر شده در سال های اخیر در سایت اینترنتی قابل دست یاب می ی باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۸5۳4: 1 20 ام 13۵1 131۳۵51۳01۳65 200 ۱۱65 ما00 عطا 20۵8 عجه کاع ۸۵ ۳۵۳۹155100 ۷۷/۵۱۵۳ 07 5۳۲366 100118 امه که ۷۷۵1۱ که ک 5۷۹16 051110 0نه کععسم ۷۵۵۲ ۵۷/۵۵۵ 60۳۵۷۵ اه ۲۵۱۵ اب۵۳۵۷ ۱۵ ۳۳۵۲1۳۵۵ 11136 51801110201 200 ۱۵۷۵۹۳۹۵۵ 60۳۶1۳۷۱0۵ ۵۲ 301 ۳۳۷۵6 16 اه اد 2300 ۳ 50۳۷106 1۵0۳۵[ ۳۹۵۳۵۵ 200 قاقمه ۵11۵6 ۱3۵ ۵۵۱۳/۵ ۱۵ ۸0عد ۱۳۵ 200 ۹۳۵۵ 0۳۶ 0۳ کرک عکع ۳ ۰ کلاطا 1۵ ۵۹1۳10 0۳۵1111۷ 200 لهس اه ۱۵۵۲۵۵۲۵ 1۵ گنهامن ۵۵۵ جعطاه عطا ۵۵ ۱۳۵۵ ۲۵۲ 60 0۲ ۱1061۵110 200 صعاکعل عدا 1۵ کعیهااهط 20 کعنادنقاممی و۵۳0 اه ماکان عطا بوکا۸ ما0 230 ۵۳۵82061 15+ ام عبووز ۱۳۵ 200655 ۱۵ 0ععد ۵۶لا کمعنه کعم۷ا مسامنی اجان جوز کعب 5۱۳۷ 6 ع6)ا 600۳۹106۳1۳8 مکاص0۷ 200 کعککا 000 عطا ما 31161100 200 نا 0۳ ام ماو عطا 8 ع6 ۳ 0۵ 2960 1۵5 1۳۵۳۹1۹۹10 ۷۷۵167 اه 0۳۹۱۳10 ۲۵۲ کعاالزبی اه 0۳02۵110 مانککی 11۳ 0 ابا ۷۷85 ,161165 باه 200 ۲0۳۵۹5 ]1316۳۵110۵ 200 بجاصامه علا 1 کمن دملاباع 00 200 ععلعاومصا 8 100-00۷۷0۳۴۳ 2300 00۷10051 کصماکرک 00031100 300 آهعنم ها ام عمط ۳۲۵ روط مهد ۳۶ 1 1۳6 200 6۹۱ 136 31۳8 اک 200 ع ماع |ام ۵۲ 20 ۵ظ۱ ۷۷۱۱۳۵ وحم 0۳ ۱13۵2021 کم 0۱۷۷۳۵۳ 7 0 0۳۶۱۳۵۱۵۲ 1۳۵ ۱۵ مادام کعوس|اها اصه کصسعاطامم ۶ طا ۵۵۵0 ۱۵۷۵ ۳۵۱ کمن اعد 40 921110۷ 1۳۵ ۱۳۵۹1۵۵ ۱۵۳ امه ۳6 ۲اه 6۵۵ ۲۵۹6 2 که کدی دز ۳۵عط ۷ بکاعصصطا 1۳۵۳۶۹50۵ 0۳۶۱۵۵ ۳۵۳۵ ۵5 ع1ا نع ۶ ۵۵۳۵۹۹۵۰ ۱۳۳۵ ۳۵۲ مکافکمه 60۳۹1۳10 20 ۱1۳۱۵۵ ۱۳۵ ۱۵ 11330۳0۷۳۵ 40 11351۳1۳6۳1۵1100 ما00 رک 13111۵ ومع 11و50 ۵00 مومع ۵۳۵ ۵ 21100 همه و1۳ اما 50۷00 6 200 5۵161۷ 16۵1 200 0۳۵۳۵۳۵۱ 200 ۳۵۳۱112۵110 111۵۵۰ ۲۱۳۵۱ 11۵۳10۲1۵۵۰ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 65 1۳۵۲۹715۹5100 ۷۷2۵1۵۲ آ0 600۹1۳۲0 10۳ 61001065 [8587 ع00-)-1]1] ۵1 ۱۷1۵۱۵۲۳۳۵۵ :۸1۳0۳۴ اعنط) :61 ۵1۳,۱۳۶ ی ددمطان۸ 60601601۵1 1 .]۳۰ 0۷ ۳۹۳۸ظ 5۳۵۳۱۵ 000 ۸1 ۳۳ 5 ع۳۵ 1۵ ۱۷50 -) ۳۵۲۵۱ 411 ۸۱۱۵۵۱ ۲۵۱۳۵۵ ۰ 71۷۵۵۱1 1 ۳۰۰ 0۷ ۳۹۳۸ظ 5۳۵۳۱۵ ۱۷1۵0۵۳۱۲ ۰ ۱11۵۶ 1۵ .۱۷15 ۷( ۱10۹۳۵۱۲ 5۵1 ۲1۵۵۵ 08(۷ 1 00۵۲۵1۵ 1 ۳۳۰۰ ۷( 0100۵5 0 1155۵ 5060 60601601۵1 1 .]۳۰ 0۷ ۳۹۳۸ظ 5۳۵۳۱۵ ۷۳0 ۳۳ ۰ 000108212 1۵ ۱۷۹۵۰ ) 71۹1۵0 ۸۵۵۱ ۲1۵۹۹۵۳ ۸100۵:10۵1 1 .]۳۰ 0۷ ۳۹۳۸ظ 5۳۵۳۱۵ 6 50000 50۷60 ۳۳ ۰ 51۳۵ 1۵ ۱۷۹۵۰ 2-1 ۱10۵۹۵۲ 0 ۶ ۲0:۳۵ ۰ ۲1۵۵۵۱ ۱۵ ۱۹5۵ ) 71۹1۵0 0 ۲1056۱ 5017340 8 1۳۵۱6 ۳۳۰1.1۵ 1 ۳۶۲ 5۳۵۱۵ 67 ۳7۵ ۱۷1۵۳۵۳۱۳۳۵۵ 1001۵:10۵1 درز .]۳۳۰ ۷ ۵۳۶۳۲۱ 5۳۵۵ ۷1۵10۵۱۵ 2۷۵0[ ۱۷1۵۱۵۲۳۵۵ ۳۳ 0 ۳۳۰1.1۵ ۷ ۳:۳ 5۳۵۳۵ 0 ۳۵۲۹۱۱۵0 ش۵3 از 1۱۵ .5.ظ ۷( ]1۳۳ ۸۳7۵۲ 10۳۵ 102011 ازه|[[۲۵۱ ۱۵ز۱1۵ :6 ۹۷0۵۲۷۱۹۵۲۷ 40 1۳۵166۲1۳۵2 3/111۵ 1 ۱۷۹5۵۰ 8 0-) ۳۵ ما۸ 7210) 7۸۳0 11 ۸1 8 برع 0[0ع0) (61۹ع1۵1] 8 ۹/1۱۱۶ 1 ۱۷۹۵۰ 0 م1۵۱۵ 1۵۱۵ 5۱۵1 60012۵1۳67۵ (1۳1۸) 8[ ۱۷۰۹۵1۵ 8 60۳۹۶1۲۱۵8 ۵3۳ اک ۸2 1 ۲1120 0 :۲۵۱۲1۳۵۹۱0 8 01۷ ۳۳۰۰1۵ 5 ۷۷/۵۱۳ 1۲۵۵ 7 م۳۵۲۵ ار و۱۹ 1 ۵50 00۵۵۵۷ 00۹۵۵۵ |۳۷۵۱ 40 ۸۱۱1۵۵۳۲۳۵۵ 1 2 ۳۳۵۱۵۲۱۵۶ 8 02 ۳۳۰۰۱1۵ ۲۷ 0۳:۵۳ظ 5۳۵۳۵ [۸۲۵100 ۳۵۹۲۱ 1۹7۵ ۷( 1۵ ۱۷۹۵۰ 5 ۷۷/۵1۳ 1۲۵ 1 00013۳672 -------- صفحهٔ بعد -------- و و۱۱ 8 6 ا 0 ۵ ۳۲۸۵ دعع ۳۵۱0 ع دا ا 0۹ ماملمه۲ ۸۵1 17۵ ۱1۵۱۵۵۵ 8 ا 0 ۱۰۹۵1 خعع 1۵۵ 00/63 200 ۷۵۵۲ 1۲۵۵ 0 10[1)2 ۳۵۲1۵ ۸:۱۳ ۷( 060۷10016۲۲ 8 ]0 ۱۰۹۵۰۱۵ 65 ۷۷/۵1۲ 1۲۵ 0101 61 1ز۲۵ (ع ۳۵۱۳۲1 7۲ع۷۷/۵1) 1و ۲:۱۱ 8 1۵ ع۹ ۵ ۳۵۱۵۵ 2ع ا 0 ما۸ 0 ۸00۵ 000 58 ۱1۵۱۵۶ 1۵ ۱۷۹6 ۷( ۸ 7۵1۵) 7۸۳۳ 11 ۸11 8 8 0[0ع0) 200 (1۵عع ۳۵1۳ 000۹111۳8 ۹۵۵۳۱۵ 0۲۳۱۵: )۳120 200 002051 0۳8271721107(( 41 ۸11۵1 ۳0۱۷۵ 200 [ 160301۵ آ0 102601 هام1 10۵۷۲۵۳" ۸11۳۵7۵ 1 ۸1۲۵۳5 ۳۵0۷۵ 200 فطع 1 انا 102 اه امد ۲12۵60 ۲1010201 0دززد5 -------- صفحهٔ بعد -------- 0 3۵۱۱1 151216 )۶0 فده ۲۵۶ ۳ 6117665 110اع) 7 گم (۵1۹)۳۱۱۱10) 5[ 1۳21151711551011 1۳-06 7 6 -1-01 ۳:۵۱:0۲ ا25.] ۷( ]0 ۱۷111۹1۳۷ 40 11311۵۵1016 ,16010۵ آ0 با 5 ۳۳۵۵۵۲۱1۵۱۱ 5 000۵110 گ |101۵ 01 30۳۵ 5 ۳۷۲۵۲۱۷۵ یک 1001۵ 1200271۵10۲ 12010061 20 110۳0-00۷6۳ 6 یی 33۳3 2026 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ایﻦ ضابﻄه با عنوان»راهنمـای اجـرای تونل هـای انتقـال آب« بـا هدف ارتقا و بهبود ک تیفی و کاهش ر سک ی ی هـا اجـرا ی تونﻞ ی ها انتقال آب و به نه ی ی ساز زمان و هز نه ی سـاخت آن ها تدو نی ده ی گرد و با توجـه بـه جنبـه ی هـا مختلـف اجرا یی نیا سازه ها و با استناد به آخر نی منـابع علمـ ی و ی فن و تجرب ات ی مستند داخل ی نی و ب الملل ی و با مشـو رت با کارشناسان و متخصصان دست اندرکار ا ین صنعت بـه ارائه ی مسا ﻞ و چالش ی ها مختلـف اجرا یـی و راهکارهـا ی مناسب برا ی آن.ها پرداخته است