صفحهٔ اول ›
مرروی بر تجربیات برنامه ریزی آب
مرروی بر تجربیات برنامه ریزی آب
مرروی بر تجربیات برنامه ریزی آب
⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید.
رز
مرروی بر تجربیات برنامه ریزی آب
۹ 1 ۷ مر ماه ۱۳۷۲
۳
-------- صفحهٔ بعد --------
مروری بر تحرسات برنامه‌ریزی آب
نشریه ۰ ن مهر ماه ۱۳۹۷۲
-------- صفحهٔ بعد --------
به نام خدا|
امروزه نقش و اهمیت ضوابط. معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب و مستمر
آنها در پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب‌ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوم
و فنون در جهان امروز. تهیه ضوابط معیارها و استانداردها در هر زمینه به مجامع فنی- تخصصی واگذار شده
است.
با در نظر گرفتن مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران تهیه استاندارد در
بخش آب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و از این رو طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور وزارت
نیرو در جهت نیل به این هدف با مشخص نمودن رسته‌های اصلی مهندسی آب اقدام به تشکیل مجامع علمی-
تخصصی با عنوان کمیته‌ها و زیر کمیته‌های فنی نموده که وظیفه تهیه این استانداردها را به عهده دارند.
استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین میگردد:
- استفاده از تخصصها و تجارب کارشناسان و صاحبه نظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی
- استفاده از منابع و مأخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی
- بهره‌گیری از تجارب دستگاههای احرایی. سازمانها. نهادها. واحدهای صنعتی. واحدهای مطالعه. طراحی و
ساخت
- ایجاد هماهنگی در مراحل تهیه. اجرا. بهره‌برداری و ارزشیابی طرحها
- پرهیز از دوباره کاریها و اتلاف منابع مالی و غیر مالی کشور
- توجه به اصول و موازین مورد عمل موْسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موسسات معتبر
تهیه کننده استاندارد
استانداردها ابتدا به صورت پیش‌نویس برای نظرخواهی منتشر شده و نظرات ارسالی پس از بررسی در کمیته
تخصصی در نسخه نهایی منظور خواهد شد.
نشریه حاضر تحت عنوان "مروری بر تجربیات برنامه‌ریزی آب" در کمیته فنی شماره ۲-۱ (گروه برنامه‌ریزی)
تهیه گردیده است و جهت نظرخواهی توزیع میگردد.
امید است که کارشناسان و صاحبه نظرانی که فعالیت آنها با این رشته از مهندسی آب مرتبط می‌باشد. با
توجهی که مبذول می‌فرمایند این نشریه را مورد بررسی دقیق قرار داده و با ارائه نظرات و راهنماییهای ارزنده
خود طرح تهیه استانداردها را در تنظیم و تدوین نهایی متن یاری راهنمایی فرمایند.
-------- صفحهٔ بعد --------
تر کیب اعضا کمیته فنی شماره ۲-۱ که در تهیه نشریه حاضر مشارکت داشته‌اند به شرح زیر می‌باشد:
آقای انوش نوری اسفندیاری دفتر برنامه‌ریزی آب وزارت نیرو فوق‌لیسانس اقتصاد کشاورزی
آقای مصطفی بزرگ‌زاده کارشناس آزاد فوق‌لیسانس مهندسی هیدرولیک
آقای عباسقلی جهانی دفتر برنامه‌ریزی آب وزارت یرو فوق‌لیسانس آب‌شناسی
خانم مینا زمانی طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور لیسانس مهندسی شیمی
-------- صفحهٔ بعد --------
عنوان صفحه
فصل اول ۵
"مقدمه‌ای بر مفاهیم و کلیات برنامه‌ریزی منابع آب" ۱۱
مقدمه م۱
۱- کلیات ام ۳
۲-۱ کلیاتی دربارهٌ برنامه‌ریزی آب و ضرورت آن: 6
۳-۱ مسئولیت دستگاه دولتی در برنامه‌ریزی: ۵۹
بخش ۲- مدیریت اب م ام ۱۳۳
۲۲ تمرکز یا عدم تمرکز در مدیریت و برنامه‌ریزی منابع آب: موم ۱۹۷
۳-۲ تصمیم‌گیری و شیوه‌های رایج آن (8 ۷121111 1(00191010): جا
بخش ۳- برنامه‌ریزی منابع آب ۱۳۹
۱-۳ انواع برنامه‌ریزی منابع آب : ۳۹
۳-۳ برنامه اجرایی توسعه. برنامه منابع آب. طرح جامع ۱۳۳
۶-۳ ویژگیهای برنامه‌ریزی در بخش آب : ۳
٩-۳ افقهای برنامه‌ریزی و ارتباط آنها: و ۳
۷-۳ فرآیند برنامه‌ریزی و و ۳۹
۸-۳ روشهای برخورد به امر برنامه‌ریزی: و ۳۹۱
- برخی ملاحظات مهم در برنامه‌ریزی آب ۳۵
۱-۶ توسعه اقتصادی- اجتماعی و ارتباط آن با برنامه‌های توسعه منابع آب و
۲-۶ سیاستهای آب: مخ
۳-۶ ارتباط بین زیرساختها و سیاستهای آب : هچ
۶-۶ ارزیابی منابع آب با
0-۶ مسائل و مشکلات ارزیابی منابع آب : دز
۹-۶ ظرفیت سازی با
۵- پیوستها ۹
۱-۵ تعاریف و توضیح چند اصطلاح ا ی ی ۴ 0
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل دوم - مقدمه : ۹
فصل سوم - اصول برنامه‌ریزی : ۹
فصل چهارم - محدوده مطالعات و سیمای اقتصادی آن : ۹
فصل پنجم - نیازها یا تقاضا برای آب : ۱۱
فصل ششم: امکانات و فرصتهای مناسب منابع آب : ۹
فصل هفتم - برنامه‌ها یا طرحهای جامع رقیس ی 01
فصل هشتم - برنامه‌های منتخب و پیشنهادی : یی ی ۱۵ ۱
قفصل نهم - اجرای پروژه‌ها و 1
۳-۵ مدلهای ریاضی : ۹
۵-ع منابع و ماخد ما ۷۵
فصل دوم م ما ۱۷۳
"تاریخچه برنامه‌ریزی برای توسعه بهره‌برداری از منابع آب در ایران" ۱۴
مقدمه: را
۲- برنامه عمرانی هفت‌ساله اول ۱۳
۲- برنامه عمرانی هفت‌ساله دوم ۱۹
۳ برنامه عمرانی سوم ما ۱
- برنامه عمرانی چهارم 8
۵- برنامه عمرانی پنجم و 0
-٩ نتیجه گیری ی و
فصل سوم ۵
"برنامه‌ریزی در بخش آب در وضع موجود (مقطع شهریور ۳۱ و
مقدمه: ۹
۱ نظام کلی برنامه‌ریزی در کشور هن
۱-۱ از نظر قانونی ی یر
۲-۱ از نظر تشکیلاتی هم
۳-۱ از نظر انواع برنامه‌ها ۹۵۹۳
۶-۱ از نظر رویه کار در شکل گیری برنامه: ۹
۵-۱ شیوه‌های اعمال نظارت و کنترل یا
۲- نظام برنامه‌ریزی آب در کشور ۵
۱-۲ کلیات دا
-------- صفحهٔ بعد --------
۶-۲ از نظر قانونی ی ۱
۵-۲ سیاستهای نرخ‌گذاری آب ۵
۹-۲ از نظر تشکیلاتی: ریب ۱
۷-۲ از نظر انواع برنامه‌ها ۱۵
۸-۲ از نظر رویه کار در شکل‌گیری برنامه ۱۵
۹-۲ شیوه‌های اعمال نظارت و کنترل ۱۱۹
۳- پیوستها ۱ ۱۱۳۹۹
مقدمه م ام م۱۳۹۱
۲-۳ نظام برنامه‌ریزی در بخش آب: رن
۳-۳ منابع و ماخذ ۱۳۹
فصل چهارم وم ۱ ۱۳۹ ۱
"مروری بر تجربیات بین‌المللی " ۱۱۳۹
۱- تحربیات کلی ۱۳۹
۱-۱ تحولات فنی ۱۳۹
۲-۱ تحولات در جهت گیری ۱۳۳
۳-۱ تغییرات در رویکردها. فنون و ابزارهای مدیریتی ۱۳۳
۱-ع مشخصه‌های نظام جدید برنامه‌ریزی م۱۳۹۵
۵-۱ ویژگیهای تحولات در کشورهای در حال توسعه وی ۱۵
۲- نمونه‌های تحربیات کشورها ما ۱۳
۱-۲ برنامه‌ریزی منابع آب در آمریکا ۱۴
۲-۲ اتحاد حماهیر شوروی ۱۵
۳-۲ نمونه‌هایی از تجربیات کشورهای در حال توسعه و ۱1
۳- مروری بر تجربیات سازمانهای بین‌المللی ۱۴۹۵
۱-۳ مقدمه یر ۰ ۱ ۱۸۵
۲-۳ فرازهایی از فعالیتها ۷۵ ۱۵۵
۶- پیوستها و ۰ ۱
۱-4۶ اصول و ضوابط برنامه‌ریزی منابع آب در کنفرانس ماردل پلاتا ۱۳
۲-۶ اصول جهارگانه کنفرانس جهانی دوبلین ۱
۳-۶ منابع و ماخذ: یر ده ۵
-------- صفحهٔ بعد --------
۱- سیاستهای ملی و اجرایی منابع آب کشو را ۱1
۲- ار تباط بین برنامه‌ریزی در بخش آب با سایر بخشها ی ۱
۳- سیستم نهادی مناسب برای توسعه و مدیریت منایع اپ با ۱1
۶- قوانین. مقررات. ضوابط. استانداردها و رهنمودهای جامع و فراگی را ۱۹
۵- نیروی انسانی ماهر در امر برنامه‌رپژزی ۱۹
-٩ اطلاعات پایه منابع آب و سایر داده‌ها ی ی ۱۹
۷- مکانیسمهای مناسب برای آگاهی جامعه و جلب مشار کت مردم ی ۱۹
۸- توجه به آب به عنوان کالایی اقتصادی ی ۳
۹- ضرورت توحه به محیطزیست در نظام برنامه‌ر پزی اس ۳0
۲- تلاش در جستجوی راهحلهای مختلف و به وجود آوردن طیف وسیعی از امکانات برای انتخاب راه حل‌ها:
۶- ملحوظ داشتن حوزه آبریز به عنوان واحد مدیریت خوزه اک
۵- مشار کت مردمی و ۹
-٩ ارزیابی اثرات زیست‌محیطی طرحها و برنامه‌ها: ی ۳
۰- نظام مناسب نظارت و ارزیابی برنامه‌های اس ۳
۱- اهمیت ار تباطات منطقه‌ای و بین المللی در تقویت برنامه‌ریزی اس ۲۱
۲- برنامه‌ریزی به عنوان یک وظیفقه مسستم را ۳۱۱
-------- صفحهٔ بعد --------
این نشریه طی یکدوره دوساله فعالیت در گروه برنامه‌ریزی طرح استانداردهای مهندسی آب کشور تهیه شده
است. دربارهٌ سوابق امر می‌توان به اختصار اشاره نمود که. کمیته برنامه‌ریزی در اواخر پاییز ۱۳۹۹ با عضویت
سه نفر تشکیل و آغاز به کار کرد. و از همان زمان موضوع افزایش تعداد اعضا تعیین حدود و دامنه کار و
انتخاب زمینه‌های اصلی فعالیت کمیته مورد توجه قرار گرفت. افزایش تعداد اعضا به رغم پیگیریهای مستمر تا
اندکی قبل از انتشار این نشریه میسر نشد ولی زمینه‌های اصلی فعالیت کمیته در اواخر سال ۱۳۹۹ مشخص
گردید و موضوع تهیه نشریه‌ای حاوی مروری بر تجارب داخلی و بین‌المللی برنامه‌ریزی آب. تعیین سرفصلها
و مقولات اصلی آن. در دستور کار قرار گرفت. پس از یک تقسیم کار مقدماتی. هر یک از اعضا به گردآوری
و تدوین موضوعات منتخب پرداخته و حاصل کار خود را در جلسات کمیته به بحث و تبادل نظر گذاشتند.
پیش‌نویس اولیه فصول مختلف نشریه به تناوب از اوائل مهر تا اواخر به همن ۱۳۷۰ آماده شد و این محموعه
برای نقد و بررسی در اختیار اعضای کمیته قرار گرفت. نظرات و دیدگاههای مطروحه دربارهٌ پیش‌نویس اولیه
نشریه. عمده‌ترین نقائص و کمبودها را آشکار ساخت و متعاقباً اصلاح و تکمیل پیش‌نویس را در دستور کار
قرار داد. حاصل این بازنگری و اصلاح فصول مجدداً توسط هر ایک از اعضا مورد مطالعه و بررسی قرار
گرفت و بدین طریق چهار فصل از فصول پنجگانه نشریه به صورت فعلی آن آماده شد. تنظیم آخرین فصل
نشریه با تهیه فهرستی از مهمترین معضلات و تنگناهای برنامه‌ریزی آب آغاز شد و هر ایک از اعضا چند
موضوع را از فهرست مذکور برگزیده و به تنظیم و تدوین مطالب ذیربط پرداختند و نتیجه کار خود را در
جلسات کمیته به بحث گذاشتند. بدین‌ترتیب نشریه حاضر را می‌توان محصول یک فعالیت گروهی دآن است
که هر یک از اعضا ضمن آنکه شخصاً مسئول تنظیم و تدوین یک فصل و مباحث معینی بوده است. با ابراز
نظرات و نقد امور محوله به اعضای دیگر. سهم معینی در شکل‌گیری کل نشریه داشته است. فصول پنجگانه
نشریه به شرح زیر تنظیم شده است:
فصل اول کلیاتی را دربار اصول و مفاهیمی رایج در برنامه‌ریزی منابع آب ارائه می‌دهد و توسط آقای
مصطفی بزرگ‌زاده تدوین شده است؛ فصول دوم و سوم نشریه ضمن مروری بر سابقه و تاریخچه برنامه‌ریزی
آب در ایران. به توصیف شرایط فعلی آن می‌پردازد و توسط آقای عباسقلی جهانی تهیه و تنظیم گردیده: فصل
چهارم حاوی مروری بر تجربیات بین‌المللی در زمینه برنامه‌ریزی منابع آب می‌باشد که آقای انوش نوری
اسفندیاری آن را تهیه کرده‌اند و بالاخره فصل پنجم به توضیح اجمالی مهمترین مسائل و مشکلات و
کمبودهای موجود در امر برنامه‌ریزی آب می‌پردازد و توصیه‌های مشخصی را برای رفع تنگاها و ارتماء سطح
برنامه‌ریزی منابع آب کشور مطرح می‌کند: این فصل مشترکا و به وسیلهه افراد نامبرده تهیه و تدوین شده است.
و انتشار این نشریه را به عهده داشته‌اند که بدین وسیله از زحمات ایشان قدردانی می‌شود.
-------- صفحهٔ بعد --------
مهمترین محدودیتهایی که اعضای کمیته برنامه‌ریزی برای تهیه این نشریه با آنها مواحجه بوده‌اند عبارت‌اند از:
تعداد اعضای کمیته و پاره‌وقتی فعالیتها.
بدین ترتیب تهیه‌کنندگان این نشریه بر این عقیده‌اند که صرفاً گامی مقدماتی و اولیه را در مسیری برداشته‌اند
که‌سالها مورد بی‌توجهی قرار گرفته و باید مدتها پیش از این. به طور جدی دنبال می‌شد. امید است همکاران
و صاحبه نظرانی که فرصت مطالعه این نشریه را می‌یابند. نظرات و پیشنهادات اصلاحی خود را با گروه
برنامه‌ریزی ارسال دارند تا ضمن استفاده از آنها در اصلاح و تنظیم نهایی این نشریه. در دوره‌های آتی فعالیت
گروه نیز منظور و ملحوظ گردد.
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول
"مقدمه‌ای بر مفاهیم و کلیات برنامه‌ریزی منابع آب"
-------- صفحهٔ بعد --------
مقدمه:
مطالب مندرج در این فصل شامل برخی مفاهیم و اصطلاحات برنامه‌ریزی منابع آب و موضوعات مرتبط با آن
می‌باشد و هدف از تنظیم و ارائه آن. تقویت زمینه‌هایی است که برای پیگیری و درک بهتر فصول دیگر این
گزارش لازم و بعضاً ضروری است.
برنامه‌ریزی و اجرای برنامه‌های منابع آب اگر چه نظیر سایر فعالیتهای تولیدی. زیربنایی و خدماتی هر جامعه
هدفهای کمی و کیفی مشخصی را دنبال می‌کند ولی در اساس معطوف به هدفهای عالیتری مانند بهزیستی و
رفاه جامعه یا ارتقا سطح و کیفیت زندگی اجتماعی می‌باشد و از این رو بدیهی است که بدون پیوند و
هماهنگی مطلوب با سایر فعالیتهای اجتماعی ذیربط. نمی‌تواند سهم شایسته و درخور خود را در تحقّق اهداف
همگانی و فراگیر جامعه ادا نماید. برنامه‌ریزیهای منفرد بخشی که منتزع از واقعیات ملی. منطقه‌ای و محلی
سایر فعالیتهای ذیربط اقتصادی- اجتماعی بوده و مفروضات و ذهنیات متخصصین یک بخش را جایگزین
مسیر تحولات آتی فعالیتها در سایر بخشها می‌کند البته به نتایج قابل اتکایی منجر نمی‌شود. هماهنگی و
ار تباطات مداوم و مستمر بین برنامه‌ریزان بخش آب با امور برنامه‌ریزی در جمیع بخشهای ذیربط و نظام
برنامه‌ریزی کل کشور. یک ضرورت بنیادین و اساسی محسوب می‌شود. از سوی دیگر. آغاز و پیش برد
برنامه‌ریزی منابع آب مستلزم آشنایی با اصول و مفاهیم و تبحر در انتخاب و کاربرد روشها. ابزارها و فنون
مختلف تخصصی می‌باشد و این آشنایی و تبحر نیز جزو ضروریات اولیه کار محسوب می‌شود. در این فصل
از گزارش. تأکید اصلی بر جنبه اخیرالذکر قرار داشته و به علت گستردگی موضوع صرفاً به برخی از
موضوعات منتخب پرداخته شده؛ نحوه هماهنگی برنامه‌های آب با برنامه‌های سایر بخشها و به طور کلی
زمینه‌ها و مکانیسم‌ها. اعم از جنبه‌های نظری و یا مکانیسمهای نهادی می‌بایستی به تفصیل بیشتر در نشریاتی
دیگر مورد بررسی و تحقیق قرار گیرد.
مطالب این فصل از گزارش در پنج بخش به شرح زیر تنظیم شده است:
بخش اول حاوی مطالب کوتاهی دربارهٌ برنامه‌ریزی اقتصادی و ضرورت برنامه‌ریزی منابع آب است.
در بخش دوم مدیریت منابع آب و وظایف و ابعاد آن. با اشاره‌ای به جایگاه برنامه‌ریزی در فرآیند مدیریت
منابع آب به اختصار آمده است.
بخش سوم درباره برنامه‌ریزی منابع آب است و به انواع. سطوح و سلسله‌مراتب و افقهای برنامه‌ریزی.
مسئولیت دولتها در برنامه‌ریزی منابع آب. ویژگیهای برنامه‌ریزی در بخش آب و فرآیند برنامه‌ریزی در سطوح
مختلف می‌پردازد. دو روش رایج در برنامه‌ریزی منابع آب یعنی روش سنتی و روش تحلیل سیستمها نیز به
اختصار مورد بحث قرار گرفته است.
۱
-------- صفحهٔ بعد --------
بخش چهارم شامل برخی مقولات مهم و مرتبط با برنامه‌ریزی منابع آب است. مواردی نظیر سیاستها و
زیرساختها و ارتباط آنهاء اهداف برنامه‌ریزی ملی آب. ارزیابی منابع آب و ارتباط آن با برنامه‌ریزی و مدیریت
آب. و همچنین ضرورت هماهنگی برنامه‌ریزی در بخش آب با برنامه‌ریزی در سایر بخشهای اقتصادی و نیز
نظام برنامه‌ریزی کل کشور در این بخش مورد بحث قرار می‌گیرد.
دربارهٌ مدلهای ریاضی و همچنین فهرست مراجع و مأخذ می‌باشد.
پیش‌نویس اولیه این فصل که در به همن ماه ۱۳۷۰ در اختیار اعضای گروه برنامه‌ریزی قرار گرفت دامنه کار
بسیار محدودتری داشت و اساساً به منظور تعریف و توضیح برخی واژه‌ها و اصطلاحات رایج در برنامه‌ریزی
منابع آب تهیه شده بود. متعاقباً و به دنبال گفتگوهای مبسوطی که در جلسات گروه برنامه‌ریزی صورت گرفت.
دامنه کار و روش برخورد به این فصل مورد تجدید نظر اساسی قرار گرفت تا بدین طریق زمینه‌های
مساعدتری برای تنظیم فصل پنجم این نشریه مهیا شود.
آنجه اکنون در این فصل ارائه شده. نه تمامی عرصه برنامه‌ریزی منابع آب را در برمی‌گیرد و نه کلیه
موضوعات ذیربط و مطروحه را به تفصیل تشریح می‌کند بلکه صرفاً مقدمه و مدخلی بر مقولاتی است که
اشاره به آنها لازم و بعضاً مفید به نظر رسید. محدودیتهایی که در تنظیم این فصل وجود داشته عبارت‌اند از
کمبود زمینه‌ها و تجربیات داخلی. عدم احاطه و اشراف بر ابعاد گوناگون کار مشکلات در دسترسی به منابع و
مأخذ و همچنین محدودیتهای عمومی دیگری که ناشی از چارچوب امکانات فعلی طرح استانداردهای
مهندسی آب کشور می‌باشد.
-------- صفحهٔ بعد --------
۱- کلیات
۱-۱برنامه‌ریزی اقتصادی:
برنامه‌ریزی اقتصادی را می‌توان تلاش آگاهانه یک سازمان مرکزی برای تأثیرگذاری. جهت دادن و در مواردی
حتی کنترل تغییرات در متغیرهای اصلی اقتصادی یک کشور یا یک منطقه دانست که برای یک دوره زمانی
معین و مطابق با مجموعه‌ای از هدفهای از پیش تعیین شده صورت می‌گیرد. اساس برنامه‌ریزی اقتصادی در
سه مفهوم تأثیرگذاری. جهت دادن و کنترل (یا مهار کردن) خلاصه می‌شود. بدین ترتیب "برنامه اقتصادی " را
می‌توان مجموعه‌ای از هدفهای کمی اقتصادی دآن است که طی مدت زمان معینی باید متحمق شود. برنامه‌های
اقتصادی ممکن است جامع و یا جزیی باشند؛ در برنامه‌های جامع اقتصادی, هدفها آنچنان تعیین می‌شود که
جنبه‌های عمده اقتصادی ملی را دربرگیرد. در حالی که برنامه جزیی فقط قسمتی از کل اقتصاد ملی (نظیر
صنعت. کشاورزی. بخش عمومی. بخش خارجی و امثالهم) را شامل می‌شود.
طرفداران برنامه‌ریزی اقتصادی در کشورهای در حال توسعه چنین استدلال می‌کنند که اقتصاد بازار آزاد
(بدون کنترل). می‌تواند این گونه کشورها را در معرض رکود اقتصادی. نوسانات قیمتها و سطح اشتغال نازل
قرار دهد- که غالباً نیز چنین است. آنها همچنین بر این عقیده‌اند که اقتصاد بازار. هم سو و هم جهت با
مهمترین وظیفه عملی کشورهای فقیر (که همانا چگونگی بسیج منابع محدودی است که موجب تغییرات
ساختمانهای لازم برای تحریک رشد یکنواخت. پیشرونده و متعادل کل اقتصاد کشور گردد) نمی‌باشد- و با
این استدلال. برنامه‌ریزی اقتصادی را به عنوان ابزاری ضروری و اساسی برای ارشاد و تسریع رشد اقتصاد
ممالک توسعه نیافته تلقی می‌کنند (تودارو. ۱۹۷۱)."
دو حالت با شکل برخورد به تئوریهای اقتصادی توسعه که در واقع حالات افراطی و نهایی محسوب می‌شوند
عبارت‌اند از (1991 , 1۷)
- یک اقتصاد تماماً برنامه‌ریزی شده. که در آن اهداف تولیدی و خدماتی. در انطباق با نیازهای تعیین شده و
منابع موجود تعریف می‌شوند و توجه اندکی به نیروهای بازار معطوف میگردد.
-اقتصاد مبتنی بر بازار آزاد. یعنی اقتصادی که در آن. کلیه تصمیمات دولتی و خصوصی وابستگی بسیار
زیادی به ملاحظات بازار ازاد دارد.
ممالک در حال توسعه غالباً و عموماً دارای یک اقتصاد "مختلط " یعنی ترکیبی از دو حالت فوق‌الذ کر می‌باشند.
۱ ۱ ی 1 ۰ ۰ سر م ۰ ۰ : ر 9 ۰
۱- نظیر محصول ناخالصس داخلی. مصرف. سرمایه گذاری. پس‌انداز و امثالهم در سطح کلی با در سطح بخشها.
" ۲ را اد ا ی ۰ ٩ ۰ ۹۰ ۹ ۰اه ۹ ۷ ۹
۲ برنامه‌ریزی نو سعه مدلها و روشها نویسنده مایکل توداً متر ججم دکتر عباس غربتب مازار: ناشر سازمان برنامه و بودجه.
۹
۳ صفحه ۱۸
-------- صفحهٔ بعد --------
در اقتصادهای مختلط دو جنبه اصلی برنامه‌ریزی توسعه را می‌توان تشخیص داد (تودارو ۱۹۷۱):
- بهره‌برداری حساب شده دولت از پس‌انداز ملی و منابع مالی خارجی برای اجرای پروژه‌های سرمایه‌گذاری
عمومی و بسیج کردن و سوق دادن منابع کمیاب به حوزه‌هایی که انتظار می‌رود به تحفق بلندمدت پیشرفت
اقتصادی بیشترین کمک را بکند (مثلاً احداث راه‌آهن. مدرسه. پروژه‌های تولید آب و برق و سار اجزاء
"زیربنای اقتصادی" و همچنین احداث صنایع جانشین واردات)."
- سیاست دولت در جهت تسهیل. تحریک. جهت دادن و در بعضی موارد حتی کنترل فعالیتهای خصوصی
اقتصادی. به منظور تضمین رابطه‌ای هماهنگ بین نیازهای بازرگانان خصوصی و برنامه‌های اقتصادی
دولت مرکزی.
برنامه‌ریزی اقتصادی کشور به درجات مختلف و متنوعی از تفصیل انجام می‌گیرد که نمونه‌ای از آن به شرح
زیر است (توفیق. ۱۳۵۹) :
- برنامه‌ریزی در سطح کلیات.
- برنامه‌ریزی به تفصیل بخشها.
- برنامه به تفصیل مناطق.
در برنامه‌ریزی اقتصادی در سطح کلیات. کل اقتصاد کشور به دو بخش (مثلاً کالاهای مصرفی و کالاهای
سرمایه‌ای و یا دو بخش سنتی و نوین) و با سه بخش (مثلاً کشاورزی. صنعت و خدمات) تقسیم می‌شود و
سپس با تأکید و توجه به متغیرهای اقتصادی کلان. سعی می‌شود تا برنامه‌هایی تنظیم و تدوین شود که
هدفهای کلی نظیر رشد اقتصادی. اشتغال کامل. توزیع عادلانه درآمد. ثبات نسبی قیمتها. تعادل تراز پرداختها
و غیره در قالب برنامه‌های مذکور متحقق شوند.
در برنامه‌ریزی اقتصادی کشور به تفصیل بخشها. بدواً اقتصاد کشور به تعداد مناسبی از بخشها تفکیک و
تقسیم می‌شود و هر یک از این بخشهای اصلی نیز به تعدادی بخش فرعی منقسم میگردد. مثلاً کل اقتصاد یک
کشور را می‌توان به بخشهای اصلی زیر تقسیم نمود:
کشاورزی. آب. صنایع. معادن. نفت و برق و گاز. ارتباطات. مخابرات. ساختمان و مسکن. آموزش و
پرورش. جهانگردی و سیاحت. بهداشت و درمان. رفاه اجتماعی. بازرگانی و بیمه و سایر خدمات. بخش
اصلی کشاورزی را نیز می‌توان به بخشهای فرعی زراعت. دامداری. درختکاری. شیلات و جنگل تقسیم کرد
یا از آن هم فراتر رفت و مثلاً بخش فرعی زراعت را به فعالیتهای منفرد مانند زراعت گندم. جو. برنج و غیره
۱- صنایع جایگزین شونده واردات - 105 11101108 ماگ - ]1100۳ -۱
۲- اقتباس از کتاب *درآمدی بر برنامه‌ریزی اقتصادی - با نگاهی به وصع ایران " فیروز توفیق. چاپ فاروس ایران. ۱۳۵۹
2
-------- صفحهٔ بعد --------
برنامه‌ریزی ملی به تفکیک بخشها عبارت است از توزیع منابع محدود کشور مانند سرمایه. ارز. نیروی انسانی
و خصوصاً نیروی کار ماهر و غیره. بین بخشهای اصلی به نحوی که هدفهای هر یک از بخشها از لحاظ تولید.
مصرف. سرمایه‌گذاری. واردات. صادرات و اشتغال و غیره تحمّق یابد و در عین حال جمع کل منابع نیز با
آنجچه در برنامه‌ریزی کل کشور پیش‌بینی شده و منعکس گردیده است هماهنگی داشته باشد.
در برنامه‌ریزی منطفه‌ای یا برنامه‌ریزی به تفصیل مناطق. کل اقتصاد کشور به تفکیک مناطق جغرافیایی
مشخص. مورد توجه قرار می‌گیرد. منظور از برنامه‌ریزی به تفصیل مناطق. ایجاد هماهنگی و تمارن زمانی بین
فعالیتها و طرحهای هر منطقه است به نحوی که اهداف عمرانی آن منطقه طبق پیش‌بینیها تحقق یابد. منطقه‌بندی
کشور ممکن است از تقسیمات کشوری نظیر استان و شهرستان تبعیت کند و یا حوزه‌های همگن و متجانسی با
ویژگیهای دیگر (نظیر حوزه آبگیر رودخانه‌های مهم) را شامل گردد. در مواردی که برنامه کل بر حسب دو
ضابطه بخش و منطقه تفکیک و تهیه می‌شود. سهم هر منطقه از برنامه بخش مربوطه مشخص میگردد. به
نحوی که جمع برنامه مناطق با برنامه بخشها و برنامه ملی هماهنگ باشد.
در اینجا لازم است به تفاوت بین برنامه عمران یک منطقه با سیاست عمران مناطق کشور یا "*آمایش سرزمین "
اشاره شود. در آمایش سرزمین. سیاست و خطمشی کلی توزیع جغرافیایی فعالیتها مشخص میگردد و نه
برنامه منجر عمران یک منطقه" مسائلی که در آمایش سرزمین مطرح است از جمله شامل توزیع جغرافیایی
جمعیت و سکونتگاهها و نحوه استفاده از اراضی کشور می‌باشد.
۲-۱ کلیاتی درباره برنامه‌ریزی آب و ضرورت آن:
*برنامه‌ریزی* به صور مختلفی تعریف و تشریح شده است که از آن جمله می‌توان به عبارات ذیل اشاره نمود
(1982 , 11082011۷۵10):
برنامه‌ریزی یعنی فرایند گزینش‌های استراتژیک.
برنامه‌ریزی یک روش منطقی و عقلایی برای ترجمه و تبیین اهداف اجتماعی به صورت برنامه‌های اجرایی با
برنامه‌های عمل می‌باشد.
برنامه‌ریزی یعنی تجسم و ادراک یک وضعیت مطلوب و خواستنی. و طراحی فرآیندهایی که آن وضعیت را
بدین تر تیب چنانچه برنامه‌ریزی را در حکم دوراندیشی و آینده‌نگری و جستجوی راهها و مسیرهای معقول و
مناسبی بدانیم که به آینده‌ای مطلوب منتهی می‌شود. مثالهای متعددی را می‌توان برای انواع برنامهریزیها در
سطوح و شئونات مختلف حیات فردی و اجتماعی برشمرد."
۱ درآمدی بر برنامه‌ریزی اقتصادی - با نگاهی به وضع ایران". دکتر فیروز توفیق ۳۵۹.
۲- مراجعه کنید به: "بحثی درباره ضرورت برنامه‌ریزی و آشنایی با مفاهیم و اصول کلی آن"- حمید الیاسی - دفتربرنامه‌سنجی
و اقتصاد کلان - شهریور ۱۳۵۹
۵
-------- صفحهٔ بعد --------
برنامه‌ریزی منابع آب فرآیندی برای پاسخگویی به نیازهای کلیه بخشهای مصرف‌کننده آب است که می‌بایستی
با توجه به جنبه‌های زیست‌محیطی و کیفیت آبها انجام پذیرد؛ در زمانهای گذشته و حتی امروزه در مناطقی که
آب به میزانی افزون بر نیازها موجود و فراهم است. "برنامه‌ریزی" را به عنوان اقدامی برای تضمین هر چه
بیشتر تأمین نیازهای آتی تلقی می‌کرده‌اند ولی از زمانی که تأمین آب با محدودیتهایی مواجه می‌شود. از زمانی
که تضاد بین مصارف آب و درگیری و مناقشات و ضدیتهای مصرف‌کنندگان آب با یکدیگر بیشتر و مکررتر
می‌شود. از زمانی که اجرای طرحهای عظیم منابع آب به سرمایهگذاریهای کلان و به زمان طولانی‌تر نیاز دارد
و تحقق آنها در گرو سرمایه گذاریهای بیشتر و زمان طولانی‌تری میگردد و اثرات و تبعات قابل‌ملاحظه‌ای بر
مناطق وسیعتری می‌گذارد. و بالاخره در شرایطی که حفاظت آب در برابر آلودگیها و بهره‌برداری مفرط و پیش
از اندازه به امری ضروری مبدل می‌شود. نیاز و ضرورت برنامه‌ریزی جامع و بلندمدت منابع آب نیز آشکارتر و
روشن میگردد.
(1987 , 2800ع[۵1) / (11۳۳:
۹0) به همراه توسعه اقتصادی و احتماعی کشور و رشد نیازهای بخشهای
متقاضی آب و افزایش فاضلابهاء فشارها و تنشها بر روی کمیت و کیفیت منابع آب نیز تشدید می‌شود و نتیجتاً
مدیریت منابع آب نیز می‌بایستی در متابعت از نیازهای توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور به چاره‌جویی
پرداخته و به فشارهای فزاینده برای تأمین آب به میزان کافی و با کیفیت مناسب. پاسخ گوید؛ رشد و توسعه
اقتصادی کشور از یک سو باعث افزایش مصرف آب گردیده و بهره‌برداری بیشتر از منابع موجود و استفاده از
منابع جدید آب را مطرح می‌سازد و از سوی دیگر. فاضلابها و پسابهایی که به علت افزایش مصرف آب ایجاد
می‌شود کیفیت آب رودخانه‌ها و دریاجه‌ها یا مخازن تحت‌الارضی آب را که محل تخلیه و دفع این گونه
آبهای برگشتی می‌باشند. جداً به مخاطره انداخته و تنزل می‌دهد و نتیجتاً بهره‌برداری فعلی یا آتی از منابع آب
برای مصارف مختلف را به کاری دشوارتر و پرهزینه‌تر مبدل می‌سازد (1987 21028110-)). در جنین شرایطی.
برنامه‌ریزی به عنوان ابزاری برای مدیریت و به مثابه نخستین مرحله از فرایند مدیریت منابع آب! به امری
ضروری مبدل می‌شود. مدیریت معقول و منطقی آب بدون توسل به برنامه‌ریزی. امری محال و ناممکن تلقی
شده است (1979 , (11۳1۳.
۹0).
درباره نش دولتها در برنامه‌ریزی منابع آب می‌توان اظهار داشت که "تخصیص و یا تخصیص مجدد منابع آب
برای دستیابی به اهداف متنوع اقتصادی, مسائل اجتماعی و سیاسی عدیده‌ای را به وجود می‌آورد: مثلاً برخی
اوقات می‌بایستی مصارف سنتی آب را کاهش داد و یا آن را کنترل نمود؛ می‌بایستی بخشی از اراضی را که
برای احداث تأسیسات آبگیری و شبکه توزیع آب مورد نیاز است از صاحبان زمینها خریداری کرد؛ در پاره‌ای
موارد می‌بایستی محدودیتهایی را در مورد کمیت و کیفیت آبهای مصرفی برقرار نمود و به اجرا درآورد و در
بعضی موارد نیز جابه‌جایی و تغییر دادن محل سکونت جوامع ضرورت می‌یابد و گاهی اوقات نیز ایجاد
تغییراتی در الگوهای جمعیتی و تولیدی برای دستیابی به منافع بهینه ممکن است ضرورت یابد. علاوه بر موارد
فوق‌الذ کر. افزایش رقابت میان مصرف‌کنندگان آب بر سر این کالای کمیاب منجر به بروز اختلاف و
۱- مراجعه کنید به بند ۱-۲ همین فصل.
۹
-------- صفحهٔ بعد --------
در گیریهایی می‌شود که قبلاً بدان شدت و گستردگی مطرح نبوده است و از این رو. دولت ضمن مداخله
می‌بایستی از بروز این گونه منازعات جلوگیری نماید و یا به قانونی‌ترین شکل ممکن. دعاوی را فیصله دهد.
عواملی نظیر آنچه اشاره شد. بسیاری از کشورها را به این نتیجه رسانده است که تنها دولت می‌تواند منابع
سرمایه‌ای و انسانی لازم را برای برنامه‌ریزی. ایجاد هماهنگی و اجرای برنامه‌های عمده و عظیم منابع آب تقبل
نماید؛ تنها دولت است که قدرتی منبعث از قانون اساسی کشور. برای جرح و تعدیل. تأیید و یا اصلاح و
تنظیم حقوق حقّه سنتی افراد در قبال آب و زمین را داراست و تنها دولت است که می‌تواند مسائل اجتماعی.
انسانی و اقتصادی جامعه را که ناشی از تحولات سریع تکنولوژیک و اقتصادی بوده مورد رسیدگی قرار دهد
و به چاره‌جویی بپردازد (1989 , ط118/,۳80۸). زمینه‌های حضور ومداخله دولتها در برنامه‌ریزی منابع آب
کشورها. بویژه در ممالک در حال توسعه. وجود داشته و به صور مختلفی مطرح می‌شود.
مداخله و حضور دولت در برنامه‌ریزی منابع آب را به حداقل از پنج حنبه مختلف می‌توان موجه دان است که
عبارت‌اند از (1985 , 1181,۳50۸):
۱- برخی از ستانده‌های سیستمهای منابع آب جزو کالاهای عمومی" محسوب می‌شوند یعنی به هنگام
پیش‌بینی بعضی خدمات نمی‌توان گروهی از افراد جامعه یا فعالیتها را کنار گذاشت. مثلاً اگر سیلابهای
مهاجم به اراضی یک سیلابدشت معین مهار و کنترل شوند. کلیه فعالیتهایی که در آن سیلابدشت جریان
دارند از حفاظت و ایمنی در برابر طغیانها بهره‌مند می‌شوند. خواه خواستار آن ایمنی باشند خواه نباشند.
۲- بعضی از مصارف منابع آب در یک فعالیت معین. اثرات و پیامدهای منفی و نامطلوبی بر فعالیتهای دیگر
می‌گذارند زیرا مصرف‌کننده آب در یک محل به خسارات (یا منافع) وارده بر مناطق دیگری که خارج از
محل استقرار فعالیت خود اوست توجهی نمی‌کند. تخلیه فاضلابها و پسابها در یک رودخانه که باعث
تنزل کیفیت آب در نقاط پایین دست شده و نتیجتاً هزینه تصفیه آب را برای مصرف‌کننده پایین‌دست
افزایش می‌دهد. مثالی از این گونه اثرات و "پیامدهای بیرونی " محسوب می‌شود. اصولاً دخالت دولت
برای کاهش با حذف تبعات و *پیامدهای بیرونی * فعالیتها امری ضروری است.
۳- برخی از استانده‌های منابع آب را به سهولت نمی‌توان به بازار عرضه کرد. مثلاً ورزشهای آبی و
تفر جگاههای حاشیه مخازن سدها و سواحل رودخانه‌ها و یا افزایش و تنوع ماهیان به خاطر بهبود کیفیت
آب را می‌توان نام برد که ایجاد بازار برای آنها کار دشواری است."
۶- برخی از ستانده‌های سیستمهای منابع آب مکمل یکدیگرند. یعنی حجم معینی از آب می‌تواند خروجیهای
متعددی را به دست دهد. مثلاً یک متر مکعب آب که از میان توربینهای سدی عبور داده می‌شود می‌تواند
انرژی برق تولید کند سپس به مصرف آبیاری اراضی پایین دست برسد و آب برگشتی از مزارع نیز در
ماههای خشک تابستان برای حفظ حیات رودخانه و ایجاد شرایط مناسب برای ماهیگیری مورد استفاده
قرار گیرد. به ندرت می‌توان یک دستگاه خصوصی (غیردولتی) را یافت که بتواند کلیه ستانده‌های مزبور
را به بازار عرضه کند.
۱- ترجمه‌ای از نشریه مزبور توسط وزارت نیرو در اردیبهشت ۱۳۷۰ منتشر شده است.
5 ۳۵0116 -2
۳- موضوع استفاده اقتصادی از تفرجگاههای بالقوه در حاشیه مخازن سدها. امروزه به شکل جدی‌تری در ایران مطرح شده
است.
۷
-------- صفحهٔ بعد --------
۵- در بسیاری از کشورهای جهان. بعضی از اقشار جامعه قادر نیستند پولی بابت توسعه منابع آب جهت
تأمین "نیازهای اساسی و ضروری انسانی " - نظیر آب شرب بهداشتی و شبکه فاضلاب - بپردازند. درصد
یا آن بخش از هزینه‌های سرمایه‌گذاری و نگهداری و بهره‌برداری که برای پاسخگویی به نیازهای اساسی
انسان توسط دولت تقبل می‌شود. ضمن یک تصمیم‌گیری سیاسی مشخص میگردد.
برنامه‌ریزی منابع آب باید رابطه بسیار نزدیک و متقابلی با برنامه‌ریزی دولت در سایر بخشهای اقتصادی داشته
باشد و این رابطه خصوصاً در برنامه‌ریزی کاربری اراضی کشور. برنامه‌ریزی برای انرژی و حمل و نقل
می‌بایستی مورد توجه و تأکید قرار گیرد؛ هماهنگی و انسجام و سازگاری برنامه‌ریزی منابع آب با برنامه‌ریزی
در سایر بخشها یکی از مهمترین مسائل بنیادین برنامه‌ریزی بوده و می‌بایستی همواره مد نظر قرار گیرد و برای
نیل به آن کوششهای وافری به عمل آید.
بخش خصوصی نیز می‌تواند به صور مختلفی در فرآآیند برنامه‌ریزی. اجرا و بهره‌برداری طرحهای منابع آب
مشارکت نماید و با تقبل تمامی یا قسمتی از هزینه‌های ذیربط با آن تأثیر بگذارد که از جمله می‌توان به موارد
ذیل اشاره نمود (1985 , 10-15۸۳):
- تقبل پروژه‌های معین نظیر احداث و بهره‌برداری از پروژه‌های تولید انرژی برق آبی و یا تأمین آب برای
شهرداریها (مناطق شهری).
- انجام فعالیتهایی که بر کمیت و کیفیت آبها تأثیر می‌گذارد. نظیر قطع درختان جنگلها که موجب بروز تغییر
و تحولاتی در رزیم هیدرولوژیک حوزه مربوطه میگردد.
- استفاده از آب به عنوان یک نهاده در فرآیندهای تولیدی و برای دفع فاضلابها و پسمانده‌های تولید.
انتخاب نوع و سمت‌گیری برنامه‌ریزی" تا حد بسیار زیادی به میزان تقاضا برای آب و خدمات مربوطه از یک
سو. و عرضه آب از سوی دیگر بستگی دارد. تا زمانی که آب به وفور در دسترس قرار دارد و هزینه‌های
نهایی توسعه منابع آب نیز نسبتاً پایین است. برنامه‌ریزیهای مقطعی و موضعی برای یل به اهداف کوتاه‌مدت
کافی به مقصود است ولی در زمانی که کمبود و کمیابی آب بروز می‌کند تعداد گزینه‌ها و راهحلهای
تأسیساتی و مدیریتی نیز به شدت افزایش می‌یابد و در چنین شرایطی باید از برنامه‌ریزیهای تحلیلی بلندمدت
منطمه‌ای و ملی به جای برنامه‌ریزیهای موضعی و مقطعی استفاده نمود و از سناریوهای مختلف برای شناخت و
تعیین پیامدهای عمومی توسعه و همچنین برای شناسایی و معرفی سیاستهای مناسب در قبال منابع آب.
بهره‌گیری کرد. میزان فشار تقاضا بر منابع آب موجود (و پتانسیلهای توسعه) نه تنها روش برخورد به مسئله
برنامه‌ریزی را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد بلکه بر حدود و دامنه و محتوای برنامه‌ریزی منابع آب نیز اثراتی
گذاشته و آن را دستخوش تحولاتی می‌سازد؛ در شرایطی که آب فراوان است و به ارزانی تأمین می‌شود.
برنامه‌ریزی نیز اساساً معطوف به یافتن گزینه‌هایی است که میزان آب تأمین شده را افزایش دهد ولی هنگامی
که هزینه‌های نهایی " تأمین آب و خدمات مرتبط با آب افزایش می‌یابد. موضوعاتی نظیر استفاده کارا تراز
تأسیسات و خدمات موجود به شکل جدی مطرح می‌شود. و بالاخره با افزایش بیشتر هزینه‌های نهایی. امر
توسعه منابع به طرز فزاینده‌ای بر کل چارچوب توسعه منطقه‌ای و ملی تأثیر می‌گذارد. یعنی. سهم و نقش
0 عم 1۷06 -۱
5 ) [ ۱۷1۵۲81۳۵ -2
۸
-------- صفحهٔ بعد --------
توسعه منابع آب در تنظیم و تعدیل برنامه‌های اجرایی توسعه و تکنولوژیهای منتخب در آن گروه از بخشهای
اقتصادی کشور که ارتباط محکم و عمده‌ای با منابع آب دارند- و در واقع در تنظیم و گزینش واریانتها و
راه حلهای برنامه‌ای در بخشهای مزبور- بیشتر و مهمتر میگردد (1985 , 11۷1560).
با توجه به مراتب فوق می‌توان اظهار داشت که لزوم و ضرورت ارتباط و هماهنگیهای متقابل فیمابین
برنامه‌ریزی منابع آب و برنامه‌ریزی توسعه در سایر بخشهای اقتصادی. خصوصاً در شرایطی بارز و آشکار
می‌شود که مسئله کمبود آب و افزایش فشار تقاضا بر منابع موجود و آتی آب به مسئله‌ای جدی مبدل
میگردد. چنین وضعیتی نه تنها در بسیاری از ممالک خشک و نیمه خشک جهان از چندین دهه پیش بروز
نموده است بلکه انتظار می‌رود که طی قرن بیست و یکم میلادی نیز همچنان ادامه داشته و این *بحران آب"
جزو مهمترین معضلات جوامع باقی بماند (1991 , 319۷۵5]).
تقاضا برای آب در بسیاری از نقاط جهان به سرعت به سرحد پتانسیلهای منابع آب رسیده است به طوری که
طی دهه ۱۹۹۰ میلادی مناطقی نظیر شمال جین. سراسر آفریقای شمالی. بخشهایی از هندوستان. مکزیک.
مناطق وسیعی از خاورمیانه و همچنین بخشی از غرب ایالات متحده. وارد یک دوره کمبود ادواری می‌شوند:
در آفریقا. مصرف سرانه ۲۶۰ میلیون نفر به حدی رسیده که پایین تراز نیاز آبی مطلوب انسانی می‌باشد؛ / ۵۰
شهر چین هم‌اکنون با کمبود شدید آب مواجهند و آب زیرزمینی پکن سالانه ۱ تا ۲ متر فرو می‌افتد: دهها هزار
روستا در هندوستان با کمبود آب روبه‌رو هستند و بخش عظیمی از دهلی نو فقط چند ساعت در روز از آب
شهری بهره‌مند می‌باشد؛ بروز کمبود آب در خاورمیانه امری قریب الوقوع و در شرف تکوین است؛ یک پنجم
کل اراضی آبی ایالات متحده آمریکا با اضافه برداشت از آبهای زیرزمینی آبیاری می‌شود و تعدادی از
شهرهای غرب آمریکا برای تأمین آب مورد نیاز خود حقابه‌های کشاورزان را از آنان خریداری می‌کنند؛
برداشت بیش از حد آب رودخانه‌های ورودی به دریاجه ارال که از سال ۱۹۹۰ میلادی شروع شده است.
حجم این دریاچه را به میزان ۳۰ درصد تقلیل داده و پروژه‌های آبیاری حواشی دریاچه را معوق گذاشته است
که این امر خود منجر به بروز بیکاری گسترده و مهاجرت دهها هزار تن از منطقه مزبور شده است ۱۷۵۰۳۱۵)
(1990 , ۷۷2۲۵۲
۲-۱ مسئولیت دستگاه دولتی در برنامه‌ریزی:
مسئولیت دستگاه دولتی در تنظیم برنامه‌ها و برنامه‌ریزی معمولاً در سه سطح ملی. بخشی و پروژه عنوان
می‌شود که نمونه‌ای از آن به شرح زیر است (1991 ,10).
- در سطح ملی. برنامه‌های سرمایه‌گذاری ملی تنظیم و تدوین می‌شود. اولویت میان بخشهای مختلف تعیین
میگردد و سیاستهای مرتبط با رشد اقتصادی نیز در چارچوبهای کلان اقتصادی مشخص و معلوم میگردد.
- در سطح بخش. اولویت سرمایهگذاریها در داخل هر بخش تعیین می‌شود. و مسائل و مباحثی که بر توسعه
هر بخش تأثیر می‌گذارد مستقیماً مطرح و مشخص میگردد.
۹
-------- صفحهٔ بعد --------
در سطح پروژه. برنامه‌ریزی برای شناسایی. تنظیم. طراحی. احرا و بهره‌برداری از پروژه‌های منفرد انجام
می‌گیرد و جنبه‌های فنی. اقتصادی. مالی احتماعی. نهادی و سایر ابعاد هر پروژه مورد توحه و بررسی قرار
می گیرد.
محصول اصلی و کلیدی برنامه‌ریزان در قلمرو منابع آب را می‌توان برنامه سرمایه‌گذاری بخش عمومی و
بودجه‌های مربوطه دانست. تجربیات بانک جهانی در زمینه برنامه‌های سرمایه‌گذاری و بودجه‌های مربوط به
بخش عمومی حاکی از آن است که: توسل به روشهای بسیار پیچیده برای تنظیم و تدوین برنامه‌های
سرمایه‌گذاری ملی عموماً کاری عبث و زیانبار بوده است که علت آن. کمبود داده‌ها و عدم درک ارتباطات و
پیوندهای موجود میان سرمایه‌گذاری در بخشها با محصولات یا ستانده‌های آنها ذکر شده است. به همین دلیل
توصیه شده که ضمن استفاده از روشهای ساده‌تر. تلاشها بر طراحی برنامه‌های سرمایه‌گذاری در بخشهای
کلیدی زیربنایی معطوف و متمرکز شود (زیرا در این گونه بخشها. بازار به تنهایی نمی‌تواند تصمیمات در
مورد سرمایه‌گذاری را هدایت کند) و سپس سازگاری و همخوانی برنامه‌های مزبور با نیازها و احتیاجات
بخشهای تولیدی کشور آزموده و روشن گردد.
تعیین اولویتهای سرمایه‌گذاری میان بخشهای مختلف (مثلاً در زمینه بهداشت. آموزش و پرورش یا مسکن در
مقابل بخشهای تولیدی یا زیربنایی) کار دشواری است که اگر چه تجزیه و تحلیلهای اقتصادی کمک محدودی
به آن می‌کند معهذا تحلیلهای اقتصادی می‌تواند سهم بسیار مهم و قاطعی در تعیین هزینه گزینه‌ها و همچنین
در ارائه داده‌هایی برای اخذ تصمیمات آگاهانه‌تر ایفا نماید. بنابراین اگر چه نهایتاً مسئله تصمیم‌گیری و
انتخاب سیاسی در تعیین اولویتهای مذکور مطرح می‌باشد. با این وجود. اهمیت آنالیزهای اقتصادی نیز شایان
توجه است. از سوی دیگر. برای تعیین اولویتهای سرمایه‌گذاری در داخل هر بخش. تحلیل منافع و هزینه‌ها
(۳/) را می‌توان ابزاری بسیار مفید و موْئثر در انتخاب و بهبود اولویت گذاریها محسوب نمود.
در مواردی که برنامه‌ریزی تأکید خود را بر انتخاب و مرحله‌بندی (یا زمانبندی)" پروژه‌ها در فقط یک بخش
اقتصادی قرار داده و صرفاً نهاده‌ها و ستانده‌های اقتصادی را مورد توجه قرار دهد. در آن صورت هر پروژه را
می‌توان به صورتی تنظیم و فرموله نمود که حداکثر خالص منافع را عاید سازد؛ این امر مستلزم آن است که
نرخ اجتماعی تنزیل" که برای تعیین ارزش حال جریان نهاده‌ها و ستانده‌ها مورد نیاز است. موجود و مشخص
باشد و آنگاه می‌توان پروژه‌ها را بر اساس برخی معیارهای مزیت اقتصادی با یکدیگر مقایسه نمود (طبق
شاخصهایی نظیر نسبت منافع به هزینه‌ها یا نرخ بازده داخلی). و به رتبه‌بنلدی و تعیین اولویت پروژه‌ها مبادرت
ورزید. در گام بعدی و پس از اولویتها و انتخاب پروژه‌هایی که عملکرد نسبی بهتری دارند می‌توان به سایر
عوامل موْثر و از جمله قیودات بودجه‌ای و ملاحظات اجتماعی. زیست‌محیطی. نهادی و سیاسی نیز توجه
نمود و به زمانبندی پروژه‌ها (در طول افق برنامه‌ریزی) اقدام کرد (1991 , 110)
| - 8
2- 5002۵ 3۵16 01 115001
۱۰
-------- صفحهٔ بعد --------
نمودار شماره ۱ نمونه‌ای از سلسله‌مراتب تصمیم‌گیری دستگاه دولتی در مورد پروژه‌ها را نشان می‌دهد.
بررسیهای سازمان ملل متحد حاکی از آن است که از میان سه سطح عمومی برنامه‌ریزی دولتی (یعنی سطوح
ملی. بخشی و پروژه) برنامه‌ریزی بخشی هنوز در بسیاری از ممالک جهان مورد بی‌توجهی قرار گیرد و با انکه
اطلاعات اساسی و ضروری برای تنظیم برنامه ملی سرمایه‌گذاری. برای گزینش و طراحی پروژه‌ها و برای
پاسخگویی به مبرم‌ترین نیازهای درون بخشی. از برنامه بخشها استخراج می‌شود. معهذا دستورالعملها و
رهنمودهای کاربردی و تئوریهای موجود برای تحلیل و تنظیم برنامه بخشی به مراتب ناقص‌تر و ضعیف‌تر از
تئوریها و مدلهایی است که در مورد سرمایهگذاریهای ملی یا تحلیل منافع - هزینه‌ها و سایر روشهای ارزشیابی
پروژه‌ها وجود دارد.
برنامه‌ریزی در سطح بخش علاوه بر آنکه تأثیر بسیار مهمی بر فرآیند تخصیص منابع کمیاب ملی کشور بین
بخشهای مختلف اقتصادی می‌گذارد. مبنا و اساس اتخاذ سیاستهای مشخص و طراحی پروژه‌ها در هر بخش
معین نیز می‌باشد. برخی از موضوعات مختلف و متنوعی که می‌بایستی در برنامه‌ریزی بخشی مورد توجه قرار
گرفته و راهحلهای مناسبی برای آنها یافت شود فهرست وار به شرح زیر است (1991 ,1181):
- ساختارهای نهایی و تصمیم‌گیری (در سطح بخش).
- نیازهای مرتبط با نیروی انسانی و آموزش.
- برنامه‌های سرمایه‌گذاری بخش.
- انگیزه‌ها و ابزارهای ارشادی برای تخصیص منابع.
- سیاستها در قبال تکنولوژی.
- شبه فیمتها برای ارزشیابی پروژه‌ها.
- نیازهای آماری برنامه‌ریزی.
از آنجا که هیچ یک از بخشهای اقتصادی کشور. عملکرد جدا و منتزع از سایر بخشها و کل اقتصاد کشور
ندارند بنابراین همکاریها و ارتباطات بین بخشها یک امر ضروری و حیاتی برای جلوگیری از بروز تناقضات
در سیاستها و برنامه‌های بخشی و ایجاد یکنواختی و انسجام در برنامه کل کشور تلفی می‌شود.
هدف اصلی از برقراری ارتباط و همکاری میان بخش آب با سایر بخشها. ایجاد و برقراری و همچنین حفظ و
تداوم بخشیدن به تبادل اطلاعات و داده‌ها درباره فعالیتها و برنامه‌هایی است که مورد علاقه مشترک بخش آب
و هر ایک از بخشهای متقاضی می‌باشد. بنابراین محتوای همکاریهای بین بخش آب و بخشهای مختلف
اقتصادی که متقاضی آب و خدمات مرتبط با آب می‌باشند متفاوت است (1985 , 1۳1۳۹۴0]).
۱
-------- صفحهٔ بعد --------
با توجه به مراتب فوق روشن است که برنامه‌های بخشی اگر چه بر موضوعات مطروحه در داخل بخش تأکید
می‌کند معهذا ضروری است که هماهنگی بسیار خوب و نزدیکی با بررسیها و برنامه‌هایی داشته باشد که در
ی کت 0 را : .. .۰ ۱
سایر بخشهای متقاضی و نیز در سطح کل کشور تنظیم می‌شوند.
نمودار ۱ نمونه‌ای از سلسله‌مراتب تصمیم گیری دستگاه دولتی در مورد پروژه‌ها
مسئولین تنظیم (یا فرموله کردن ) و ارزشیابسی پروژه‌ها
۱- پارامترهای ملی شامل سهم و وزن نسبی هر ایک از اهداف توسعه کشور. نرخ اجتماعی تنزیل. شبه
دستمزدها شبه قیمت ارز خارجی و... می‌باشد که محاسبه و تعیین آنها باید در سطح ملی انجام پذیرد و
به همین دلیل پارامترهای ملی نامیده می‌شود.
* ماخذ نمودار: 1972 ,01100
۱- مطالبی در زمینه ارتباطات و هماهنگی میان بخشهای مختلف اقتصاد کشور در مبحتث "تم رکز در مد یریت و برنامه‌ریزی
آب" آمده است. (بند ۲-۲).
۱۲
-------- صفحهٔ بعد --------
بخش ۳- مدیریت آب
۱-۲ مدیریت منابع آب !۱:
مدیریت منابع آب به کلیه وظایفی اطلاق می‌شود که برای تولید آب و کالاها و خدمات مرتبط با آب لازم
می‌باشد (1985 , 118,۳860۸۳). مدیریت منابع آب را همجنین می‌توان ترکیبی پیجیده از تمهیدات فنی و
اقدامات اداری و قانونی به شمار آورد که برای پاسخگویی موْثر و کارا به نیازهای انسانی و تقاضای جامعه به
آب و امور مرتبط به آب ضرورت دارد. مدیریت کارا و موْثر منابع آب. بدون توسل به برنامه‌ریزی امری
محال و غیرممکن تلقی شده است (1979 ,118۳500).
مهمترین جنبه‌های مدیریت منابع آب عبارت‌اند از "سیستم منابع آب" (عرضه) و "گروههای مصرف‌کننده آب"
(تقاضا) و وظیفه عمده مدیریت. برقراری تعادل و توازن بین عرضه و تققاضای مزبور می‌باشد. گروههای
مصرف‌کننده آب. متقاضی آب و کالاها و خدمات مرتبط با آب می‌باشند و سیستم منابع آب را نیز می‌توان
سیستمی در نظر گرفت که آب و کالاها و خدمات وابسته به آب را تولید می‌کند. موْلفه‌ها یا اجزای اساسی هر
سیستم منابع آب به همراه ورودیها و خروجیهای آن در نمودار ۲ منعکس شده است /1992 , |[1۳0۵۵۶1۵)
(1985 , ۲۳۹)۸۳.
وظایف مدیریت آب در دو سطح مشخص و متمایز مطرح بوده و به اجرا درمی‌آید که عبارت‌اند از:
- سطح استراتژیک. که به مسئله اهداف و سیاستها مربوط می‌شود.
- سطح اداری یا تاکتیکی." که معطوف به اجرای سیاستها می‌باشد.
بدین ترتیب روشن است که تعیین اهداف و سیاستگذاری با توجه به جمیع جنبه‌های ذیربط و از جمله اهداف
و سیاستهای ملی و همچنین نیازهای درون بخشی جزو وظائف استراتژیک مدیریت آب محسوب می‌شود در
حالی که اقدامات مرتبط با اجرای سیاستها برای تحقمّق اهداف را باید جزو وظایف اداری مدیریت آب به
مدیریت منابع آب فعالیتهای مختلف و متنوعی در هر دو بخش دولتی و خصوصی را شامل می‌شود. بارزترین
فعالیت بخش دولتی در عرصه مدیریت منابع آب را می‌توان احداث و بهره‌برداری پروژه‌های آبی دانست ولی
علاوه بر فعالیتهای مزبور. زنجیره‌ای از اقدامات تدارکاتی و پشتیبانی نیز وجود دارد که برای اجرا و
بهره‌برداری پروژه‌ها ضروری است. اقداماتی نظیر گردآوری و پردازش داده‌ها. برنامه‌ریزی و مدیریت امور
مالی. و همچنین انواع اقدامات غیرساختمانی نظیر وضع عوارض. تعیین آب‌بها. وضع مالیاتها و یا کمکهای
۱- ۷/۵0۲ ۹0۵۵
2- 51۳3۵1216 0۲ ۱
3- 1201| 0۳ 6
۱۳
-------- صفحهٔ بعد --------
بت
به
۳
9
ام
س
>
ز
مالی دولت (سوبسیدها). تهیه و تدوین ضوابط دستو رالعملها. رهنمودها و مقررات. و بالاخره حکمیت و حل
و فصل دعاوی و درگیریها در امور مرتبط با آب را می‌توان نام برد که معمولاً جزو اجزای و مولفه‌های
مدیریت دولتی منابع آب محسوب می‌شوند.
یکی از عوامل اصلی در تعیین ساختار مدیریت منابع آب هر کشور. حد و مرز بین فعالیتهای بخش دولتی و
خصوصی می‌باشد؛ به عبارت دیگر. سیستم مدیریت منابع آب در کشورهایی که منابع طبیعی جزو مایملک
عمومی محسوب می‌شود و توسعه منابع آب امری دولتی تلقی میگردد. تفاوت بسیار چشمگیری با همان
سیستم در کشورهایی دارد که منابع طبیعی می‌تواند به مالکیت خصوصی درآید. و مدیریت نیز در چارچوب
بازار آزاد عمل می‌کند. حتی در کشورهای اخیرالذ کر نیز دخالت دولت در امر مدیریت منابع آب بسیار زیاد و
۱
-------- صفحهٔ بعد --------
قابل توجه است و از جمله اینکه دولت می‌بایستی حق مالکیت خصوصی را به دقت و صراحت تعریف و
مشخص نماید و دستورالعملها و ضوابط لازم برای حل و فصل درگیریها و دعاوی را تهیه کرده و به اجرا
درآورد. همچنین. علاوه بر قیودات و محدودیتهایی که دولت ضمن تعریف حدود مالکیت‌ها قائل می‌شود. با
توسل به انگیزه‌های اقتصادی (نظیر سیاستهای مالیاتی) در امر مدیریت آب دخالت و اعمال نفوذ می‌کند.
سیاستها. ضوابط مقررات و دستورالعمل‌هایی که توسط دولت مشخص گردیده و به اجرا درمی‌آید اساساً به
خاطر آن است که استفاده از حق مالکیت خصوصی باعث خسران و زیان بر کل جامعه نگردد و در واقع
معطوف به مهار پیامدهای منفی و نامطلوبی می‌باشد که ممکن است بر اثر استفاده از حق مالکیت خصوصی بر
منابع طبیعی و از جمله آب. بروز نماید (1989, ۲08)
مدیریت منابع آب را می‌توان فرآیندی دانست که طی آن. وظایف مدیریت آب به اجرا درآمده و نتیجتاً تعادل
بین عرضه و تقاضا برای آب و خدمات مرتبط با آب برقرار می‌شود. فرآیند مزبور مشتمل بر پنج مرحله
مشخص می‌باشد که عبارت‌اند از: برنامه‌ریزی. طراحی. اجراء بهره‌برداری و نگهداری / 1985 ,1۹۴۸۳)
(1986 ۰ 1۷190177110].
نمودارشماره ۳مدیریت آب و چگونگی انتقال اطلاعات به مراحل مختلف آن را (که با خطوط بریده مشخص
گردیده) نشان می‌دهد.
در فرآیند مدیریت منابع آب. برنامه‌ریزی به عنوان نخستین گام یا مرحله ذکر شده است که موید جایگاه و
اهمیت برنامه‌ریزی در تحقق اهداف مدیریت منابع آب است. دیدگاههای نوین و جامعتری که درباره نقش و
اهمیت برنامه‌ریزی در مدیریت آب مطرح گردیده, اصطلاح *برنامه‌ریزی مدیریت منابع آب"" را مطرح
می‌سازد که به شرح زیر توصیف می‌شود (1992 , [[۳۸0912) :
برنامه‌ریزی مدیریت منابع آب عبارت است از فرمولبندی (یا تنظیم). تجزیه و تحلیل و ارائه یا معرفی
استراتژیهای مدیریت منابع آب که متشکل از اجزای زیر می‌باشد:
- اقدامات فیزیکی برای تأمین آب. مشتمل بر انواع تأسیسات آبی و ضوابط و دستورالعملهای بهره‌برداری از
آنها - با توسل به این گونه اقدامات فیزیکی می‌توان توزیع زمانی و مکانی و همچنین کیفیت آبهای تأمین شده
را به شکل مطلوب و دلخواه درآورد. این اقدامات. گردآوری. تصفیه و دفع فاضلابها و پسابها را نیز شامل
می‌شود.
۱- ۷۷/۵160 1650۳۹۵۶5 ۱۷1۵282661 8
۱۵
-------- صفحهٔ بعد --------
اد
را
- مشوقها و انگیزه‌های مرتبط با تقاضای آب. که هدف آنها. القاء رفتارهای دلخواه و مطلوب به
مصرف‌کنندگان آب است و مشتمل بر مجموعه‌ای از اقدامات اقتصادی و ارشادی" نظیر. آب‌بها. جرائم.
مالیات. مجوزها و پروانه‌ها. منطقه‌بندی و امثالهم می‌باشد.
- ترتیبات نهادی. مشتمل بر تمهیدات سازمانی و فانونی برای اجرای بندهای ۱ و ۲ فوفق و همچنین تعیین
وظایف دستگاههای اجرایی. و نیز نحوه و سطح ارتباطات فیمابین که دستگاههای دولتی مزبور و بخش
خصوصی می‌باشد.
در هر صورت. پیچیدگی و گستردگی وظائلف و مسئولیتهای مدیریت آب که خود ناشی از اهمیت آب در
تداوم حیات. بهزیستی و سلامت و توسعه احتماعی اقتصادی حامعه می‌باشد. پیش‌بینی و دوراندیشی و
جستجو برای یافتن راهحلهای مطلوب برای ادای وظایف را امری ضروری جلوه دهد- و برنامه‌ریزی آب
ابزاری مفید و موْئر در همان راستا محسوب می‌شود.
نمودار ۳ : فرآیند مدیریت منابع آب
ده سر دی
۱ ۰
ماخذ : 1985 ,۳۹۲۸۲ ,لال]
|- ۵۷1۵10۳۷
۱۹
۳
-------- صفحهٔ بعد --------
۲-۲ تمرکز یا عدم تمرکز در مدیریت و برنامه‌ریزی منابع آب:
درجه یا میزان تمرکز وظایف و مسئولیتهای مدیریت اساسا ایک مقوله اداری است که به ساختار اداری
مدیریت بخش آب مربوط می‌شود. ساختار اداری مدیریت آب در هر کشور با دو خصیصه اصلی مشخص و
تعیین می‌شود که عبارت‌اند از:
الف - نحوه تقَسیم مسئولیتها (و اختیارات) بین سطوح مختلف دستگاه اداری.
ب - نحوه تقسیم وظائف بین واحدهای مختلفی که در هر سطح اداری مشخص فعالیت دارند.
بنابراین میزان اختیاراتی که به سطوح مختلف دستگاه مدیریت آب تفویض می‌شود عملا درجه تمرکز یا درجه
عدم تمرکز در اجرای وظایف را نشان می‌دهد. در بعضی از ممالک جهان. کلیه وظایف مدیریت آب کشور (و
بعضاً جمیع وظایف مدیریت منابع طبیعی و محیطزیست). به عهده یک دپارتمان یا یک وزارتخانه واحد
گذاشته می‌شود و وزارتخانه یا دپارتمان عظیمی که بدین طریق متمرکز تشکیل می‌شود. وظایف خود را میان
واحدهای مختلف تابعه تقسیم نموده و مسئولیتها و اختیارات برنامه‌ای مشخصی را به هرایک از آنها واگذار
می‌کند.
در بعضی ممالک دیگر درجات پایین‌تری از تمرکز مسئولیتها مناسب تشخیص داده شود. وظایفی که به عهده
واحدهای تابعه یک دستگاه عظیم مرکزی واگذار شده بود. حالا به واحدهای مستقل دولتی یا وزارتخانه‌های
مستقلی تفویض می‌شود که حوزه عملکرد و دامنه اختیارات جداگانه و مستقلی دارند- در جنین حالتی.
مهمترین موضوع مسئله "هماهنگی" میان وزارتخانه‌های مستقل می‌باشد که فعالیتهای جداگانه لیکن مرتبطی
دارند. اهمیت هماهنگی در مواردی که وظایف مدیریت آب فیمابین واحدها یا وزارتخانه‌های مستقل تقسیم
شده است به مراتب بیشتر از حالتی می‌باشد که یک دستگاه مرکزی عظیم جمیع این گونه مسئولیتها را به عهده
می گیرد(1989 ,۵3 / 116۶0).
پاسخ به این سوال که "مدیریت منابع آب" را تا چه حدی می‌توان یک بخش از اقتصاد ملی محسوب نمود.
روشن نیست؛ حتی در ممالکی که دارای اقتصاد برنامه‌ریزی شده مرکزی بوده‌اند. مدیریت آب کشور در مقام
و جایگاه یک بخش اقتصادی قرار نداشته است. به عبارت دیگر. وظایف و مسئولیتهای مدیریت آب معمولاً به
عهده چندین وزارتخانه مستقل نظیر کشاورزی. انرژی و شهرداریها گذاشته می‌شود (1987 ,113۳:900).
مهمترین تأثیر این وضعیت بر امر برنامه‌ریزی آب آن است که برنامه‌ریزان منابع آب همواره با داده‌ها و
اطلاعات ناقصی که مربوط به حوزه فعالیت سایر بخشهای اقتصادی ذیربط می‌باشد مواجهند و نتیجتاً. کمبودها
و نفائص جدی در برنامه‌های تنظیم شده بروز می‌کند. کمبود یا عدم اطلاع از برنامه توسعه فعالیتهای صنعتی
کشور و زمانبندی آن. بی‌اطلاعی یا وجود تردیدهای جدی در الگوهای کشت آتی اراضی مزروعی و به طور
کلی عدم اطلاعات کافی از روند و آهنگ کلی توسعه در مناطق و کل کشور. در ردیف مهمترین معضلات
۷
-------- صفحهٔ بعد --------
برنامه‌ریزی آب در ممالک مختلف حهان محسوب می‌شود." بدین ترتیب روشن است که برقراری ارتباطات و
بارز و آشکارتر می‌شود که وظایف مد پر بت آب به عهده دستگاههای مستقل و متعدد دولتی گذاشته می‌شود.
ضرورت هماهنگی میان بخش آب با سایر بخشهای اقتصادی کشور که به نحوی از انحاء با آب و خدمات آب
سر و کار دارند صرفاً به اطلاع گیری و اطلاع‌رسانی در زمینه داده‌ها ختم نمی‌شود بلکه هماهنگی در سیاستها و
هماهنگی در اقدام و عمل نیز می‌بایستی آنچنان باشد که زمینه‌های لازم را برای تصمیم‌گیریهای معقول و
منطقی مدیریتی در جمیع بخشهای ذیربط فراهم آورد. زیرساختهای آب می‌بایستی این وظیفه مهم را به عهده
گرفته و ضمن برقراری ارتباط میان سیاستهای ملی آب با سیاستهای اقتصادی و اجتماعی کشور. هماهنگی و
یکپارچگی در تبادل اطلاعات. سیاستها و اقدامات مرتبط با آب را ترغیب نماید" (1985 ,1116900).
با توجه به مراتب فوق می‌توان اظهار داشت که موضوع تمرکز یا عدم تمرکز در برنامه‌ریزی و مدیریت منابع
آب اساسا یک مقوله اداری است که در ممالک گوناگون متناسب با ساختار حکومتی به طور اعم و ساختار
مدیریت آب را عمدتاً به ایالتهای خود تفویض کرده است و هر یک از ایالات آن کشور راساً و مستقلاً به
را شامل می‌شود) می پردازد؛ دخالت دولت مرکزی استرالیا در امور آب ایالتها که عمدتاً به شکلی غیر مستقیم
است و دولت صرفاً در بعضی عرضه‌های ویژه نظیر موضوعات حقوقی و قانونی که به دو یا چند ایالت مربوط
در بعضی ممالک دیگر نظیر ایالات متحده. توزیع قدرت و مسئولیتها بین سطوح ملی و منطقه‌ای (ایالتی) تقریباً
مثال دیگر مربوط به اتحاد شوری سابق است که دولت مرکزی اقتدار همه‌جانبه و فراگیری در زمینه کنترل و
حفاظت منابع آب داشته بجز برخی از مسئولیتهای مدیریتی که مشترکا میان دولت مرکزی و جمهوریها تقسیم
می‌شده. تمرکز اصلی و عمده قدرت در سطح ملی وجود داشته است (1989 ۲-03 / 1116900]).
: ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ هْ 1 ۰ سس ۳ ۰ ۰ 1 17
برنامه‌ریزی. به عنوان جزیی از فرایند مدیریت طبعا در سطوح مختلف مدیریت منابع اب هر کشور مطرح
بوده و اختیارات برنامه‌ریزی نیز علی‌الااصول متناسب با میزان اختیاراتی خواهد بود که به سطوح مختلف
۱- مثالهایی از این وضعیت در تعدادی از ممالک جهان در (19867 ,1116900]) ارائه شده است.
۲- سیاستها و زیرساختهای آب کشور, جداگانه مورد بحث قرار گرفته است.
۳- مراجعه کنید به بند ۱-۲.
۱۸
-------- صفحهٔ بعد --------
مدیریت آب تفویض می‌شود معهذا شرایط متنوعی را می‌توان ییافت که از آن قاعده عمومی تمرکز یا عدم
تمرکز اختیارات مدیریتی پیروی نمی‌کند؛ به عبارت دیگر. حرکت از تمرکز کامل به سوی عدم تمرکز
اختیارات مدیریتی. در موارد مختلفی به صورت کامل و تمام عیار صورت نمی‌گیرد. مثالهای مختلفی وجود
دارد که نشان می‌دهد تنها بخشی از اقتدار مدیریت مرکزی به سطوح منطقه‌ای واگذار گردیده و از این رو
هماهنگی ابعاد مختلف مدیریت در سطح فی‌المثل مناطق یا استانها. می‌بایستی با ایجاد مکانیسمهای لازم
صورت پذیرد. تفویض اختیارات بهره‌برداری و نگهداری و یا مسئولیتهای اجرایی بی‌آنکه وظیفه برنامه‌ریزی و
طرحریزی منطقه‌ای نیز در جوار وظایف مذکور واگذار شود مثالهایی در این زمینه‌اند. در چنین وضعیتی دو
نوع پراکندگی و گسیختگی در مدیریت آب وجود دارد که یکی مربوط به اعطای تنها بخشی از وظایف
مدیریت آب به یک وزارتخانه مستقل بوده و دیگری ناشی از عدم تفویض تمامی فعالیتهایی که جزو مدیریت
آب در سطح منطقه محسوب می‌شود به مدیریت منطقه‌ای آب می‌باشد. کنفرانس بین‌المللی آب و محیط زیست
که در سال ۱۹۹۲ میلادی در ایرلند برگزار شد. دیدگاههای مشخصی را درباره میزان و چگونگی تمرکز
مدیریت آب مطرح نموده است. توصیه عمومی کنفرانس در این زمینه آن است که. مدیریت منابع آب در هر
کشور می‌بایستی به "پایین‌ترین سطح مناسب"" تفویض و واگذار شود. دیدگاه مذکور به طور اخص موافق با
اصل عدم تمرکز در مدیریت بوده و روشها متمرکز" را فاقد کارآیی لازم برای حل و فصل مسائل توسعه و
مدیریت آب در سطح محلی تلقی می‌کند. بدیهی است که تفویض اختیارات و اقتدار مدیریتی به سطوح
منطقه‌ای مستلزم وجود سازمان و تشکیلات مناسب و یا ایجاد و تقویت آنها می‌باشد. از سوی دیگر. کنفرانس
بر ضرورت ایجاد و یا تحکیم و تقویت یک سازمان یا هیئت ملی آب نیز تأکید نموده است که وظایف آن
عمدتاً در زمینه تعیین اولویتها. خطمشیها و سمت‌گیریهای توسعه. تعیین اهداف کمی ". و توصیه و تجویز
استانداردهای لازم می‌باشد. علاوه بر آن. برقراری هماهنگی میان فعالیتهای مدیریتی در سطوح پایین‌تر. حل و
فصل مسائل فیمابین آنهاء. تلفیق و یکپارچه سازی نتایج فعالیتهای سطوح پایین‌تر و ادغام آنها در تصمیمات
اقتصادی- اجتماعی مرتبط با کل کشور. هماهنگی در گردآوری و استفاده از داده‌ها و اطلاعات. تهیه ضوابط
و مقررات لازم. تسهیل انتقال تکنولوژی. حمایت از توسعه و تکامل نیروی انسانی. ترغیب مشارکت هر چه
بیشتر مردم در جمیع امور مرتبط با آب. جزو وظایف سازمان ملی آب هر کشور محسوب شده است
* )۷۷۹10, 10۷۷۰ 1992(
۳-۲ تصمیم‌گیری و شیوه‌های رایج آن "(۷12008 «000910):
تصمیم گیری را می‌توان فراآیند انتخاب یا گزینش یک گزینه از میان دو یا جند گزینه دانست که در مورد
مسائل برنامه‌ای و برنامه‌ریزی اکثراً به صورت زنجیره‌ای از تصمیمات که در مراحل مختلف اخذ می‌شود
۱-10۹۲ ۸0۲۵۲1۵16 ]۰
2- 061۵۳۵117260, 5600۵ )100 - 10( ۰
3-1815
زیست. توسط سازمان تحقیقات منابع آب وزارت نیرو در مرداد
/ کر /
ماه ۱۳۷۱ منتشر شده است(کد:۴۰۰-۷۴-۵۴۵).
۵ برنامه ریزی مشتما بر دو فعالیت اصلی می باشد که عبارتند از پردازش اطلاعات و تصمم گیری( بند ۲-۳)
/
۱۹
-------- صفحهٔ بعد --------
تصمیمات درست می‌باشد و تصمیم درست نیز عبارت از تصمیمی می‌باشد که بر آگاهی کامل متکی باشد.
منظور از آگاهی کامل در اینجا اشاره به این مطلب است که تصمیم گیرنده دقیقاً و کاملاً از نتایج و پیامدهای
تصمیم خود آگاه بوده و ارزش و اعتبار نتایج مزبور نیز نزد خود وی معلوم و مشخص باشد. از آنجا که
معمولاً هیچ تصمیم گیرنده‌ای دارای آگاهی کامل نیست پس باید این واقعیت را پذیرفت که تصمیمات متخذه
نیز بهترین تصمیمات نخواهند بود. بنابراین بهترین حالتی را که می‌توان تصور کرد و برای دستیابی به آن
کوشید آن است که تصمیمات متخذه متکی بر اطلاعات موجود بوده و همجنین با توجه به فرجه زمانی
مشخصی که به امر تصمیم‌گیری اختصاص می‌یابد. تصمیم‌های درستی محسوب شود. دو روش رایج
تصمیم گیری در برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب عبارت‌اند از (1976,2 ,1319۷۷295).
- روش تکنوکراتیک یا فن سالارانه.
- روش بوروکراتیک یا دیوان سالارانه.
در روش برخورد تکنوکراتیک به امر تصمیم‌گیری. شخص ذیربط کار را از شناخت و تحلیل مسئله آغاز
می‌کند و سپس گامهای بعدی رامرحله به مرحله دنبال می‌کند و متعاقباً به آنالیز و تحلیل کلیه گزینه‌های
امکانپذیر و پیامدها و تبعات آنها می‌پردازد و مالاً راه‌حل "بهینه" را انتخاب می‌کند. این شیوه برخورد. به
داده‌های تخصصی رشته‌های مختلف نیاز دارد و غالباً به کاربرد تکنیکهای کمی به جای کیفی تمایل و گرایش
نشان می‌دهد: هیچ توجهی به فقدان منطق در فرآیندهای سیاسی. به طبیعت ویژه رفتارها و کردارهای بشر. به
اختلاف نظرات و به اولویتها و ترجیحات تصمیم‌گیرندگان مختلف مبذول نمی‌کند و نتیجتاً نتایج و راه‌حلی که
یافته شده غالباً مورد قبول و پذیرش سیاستگذاران قرار نمی‌گیرد و در صورتی که مورد قبول نیز واقع شود.
اجرای آن به خاطر دلایل اجتماعی- سیاسی دشوار خواهد بود. روش دیگر. شیوه تصمیم‌گیریهایی جزیی و
خرده کارانه است که همان روش برخورد سنتی دیوان‌سالاران به امر تصمیم‌گیری می‌باشد. پیشرفت کار در
این روش در گامهایی کوچک و خرد و کوتاه صورت می‌گیرد و تحولات عمده و یا سمت‌گیریهای جدید در
سیاستها. به ندرت رخ می‌دهد. این شیوه برخورد جنین فرض می‌کند که هیچ تصمیم واحد و درستی یا هیچ
راه‌حل واحد و درستی وحود ندارد بلکه یک رشته یا جریان پیوسته و مداوم از تصمیمات کوچک است که
باید اتخاذ شود؛ به عبارت دیگر. این شیوه برخورد از تصمیم‌گیری می‌گریزد و از رسیدن به راه‌حلهایی قطعی
طفره می‌رود و همواره امیدوار است که بدون اتخاذ هر گونه تصمیم قطعی بتواند به درجه‌ای از پیشرفت و
موفقیت نایل آید. این گونه تصمیمات را بی‌تردید می‌توان اقداماتی کوتاه‌مدت محسوب نمود که به ندرت به
اهداف بلندمدت و یا یک طرح جامع نهایی پیوند و ارتباط داده می‌شوند.
مطالب فوق‌الذ کر ضمن آنکه ویژگیها و کاستیهای هر دو روش رایج در تصمیم‌گیریهای برنامه‌ای و مدیریتی را
مطرح می‌سازد. ضرورت اصلاح مکانیسمهای معیوب در این مرحله حساس از امور را گوشزد می‌نماید. برای
اخذ تصمیمات درست و مناسب. علاوه بر آنکه باید به شرایط موجود و واقعیات ذیربط توجه مکفی مبذول
گردد. لازم است از تواناییهای فن‌سالاران و متخصصین نیز به نحو شایسته‌ای بهره‌گیری شود و سیاستها.
ضوابط و مقررات و رهنمودها نیز آنچنان تنظیم گردد که تصمیمات جاری و مقطعی. به سمت تحقّق اهداف
بلندمدت برنامه‌ای و مدیریتی هدایت شوند.
۳۰
-------- صفحهٔ بعد --------
بخش ۳- برنامه‌ریزی منابع آب
۱-۳ انواع برنامه‌ریزی منابع آب :
برنامه‌ریزی منابع آب فرآیندی برای انتخاب و گزینشی در این زمینه است که چه مقدار آب و خدمات مرتبط
با آب را باید برای چه کسانی. در چه زمانی. در کدام مکان و به چه وسیله‌ای فراهم نمود. دو نوع مشخص
برنامه‌ریزی منابع آب را می‌توان از یکدیگر تفکیک نمود که عبارت‌اند از (1985 ,113,۳5۸۳):
۰ .۰ ۹
- برنامه‌ریزی برای سرمایه‌گذاری
۰ ۰ ۲
- برنامه‌ریزی برای بهره‌برداری (یا برنامه‌ریزی عملیاتی).
"برنامه‌ر یزی سرمایه گذاری " به امر برنامه‌ریزی برای اخذ تصمیمات درباره سرمایه گذاری منایع به منظور تأمین
آب و خدمات مرتبط با آب مربوط می‌شود و برنامه‌ریزی عملیاتی نیز مرتبط با برنامه‌ریزی امور جاریه برای
بهره‌برداری از سیستمهای منابع آب (مثلاً برنامه‌ریزی درباره میزان آب رها شده از مخازن سدها و یا چگونگی
افزایش دادن تخلیه آب از مخزن سدها در هنگامی که سیلاب حادث می‌شود و امثالهم) می‌باشد.
برنامه‌ریزی سرمایه‌گذاری معمولاً افقهای ۵ تا / ۵۰ساله را مورد توجه قرار می‌دهد و به طور کلی هر چه
پیشنهادات مطرح شده به سرمایه بیشتری نیاز داشته و به اصطلاح سرمایه برتر باشد. افق برنامه‌ریزی مربوطه
نیز طولانی‌تر خواهد بود و بدین ترتیب در دوره‌هایی که کمبود سرمایه وجود دارد. افقهای کوتاهتری انتخاب
می‌شود.
در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۹۰ میلادی. حاصل برنامه‌ریزیهای سرمایه‌گذاری در عرصه منابع آب عمدتاً مجموعه‌ای
از تأسیسات فیزیکی بود که می‌بایستی طی یکدوره ۲۵ تا / ۵۰ساله به اجرا درمی‌آمد تا به نیازها و تقاضاهایی
که طی همان ادوار زمانی مطرح بودند پاسخ گوید. اخیراً شناخت بیشتری در زمینه پویایی و دینامیسم
برنامه‌ریزی منابع آب حاصل شده (که از آن جمله به بروز تغییر و تحولات در اهداف اجتماعی و سلائق
مردم. تحولات در اوضاع اقتصادی. تحولات و نوآوری در عرصه تکنولوژی و امثالهم می‌توان اشاره کرد) و
نتیجه آنکه به جای تأکید بر سیمای 9۰ساله. امروز عمدتاً به دوره‌های کوتاه‌مدت‌تری که بین ۵ تا ۱۰ سال
می‌باشد توجه شده و روش برخورد بدین‌صورت است که طی چنین دوره‌های کوتاه‌مدت‌تری چه اقداماتی
باید بر اقدامات قبلی افزوده شود و در واقع موضوع تحولات برنامه‌ریزی شده سیستم منابع آب طی ۵ تا ۱۰
سال آتی مورد تأکید قرار گیرد. اخذ تصمیمات در این زمینه و تعیین اقدامات (سرمایه‌گذاری) طی ۵ تا ۱۰
سال آتی می‌بایستی متکی بر مطالعاتی باشد که افقهای طولانی‌تری را مد نظر قرار می‌دهد و بدین ترتیب
موضوع سرمایه گذاریها در افقهای طولانی. با تأکید بر ادوار ۵ تا ۱۰ساله را می‌توان بحث اصلی برنامه‌ریزی
سرمایه‌گذاری دانست.(1991 ,118,۳۹۴۸۳).
[1-1۳۷۹11۱5
2- 006۳3110۵] 885
۳۱
-------- صفحهٔ بعد --------
برنامه‌ریزی عملیاتی. همان طور که فوقاً اشاره شده به امر برنامه‌ریزی عملیات روزمره و جاری برای
بهره‌برداری از سیستمهای موجود یا آتی منابع آب مربوط می‌شود و حاصل آن مجموعه‌ای از ضوابط و
مقررات بهره‌برداری و عملیاتی می‌باشد.
۲-۳ فعالیتهای برنامه‌ریزی! :
فعالیتهای برنامه‌ریزی منابع آب شامل شناسایی. فرمولبندی و تجزیه و تحلیل پروژهاست. در مراحل بعدی
کار نیز فعالیتهای برنامه‌ریزی استمرار داشته و برنامه‌ریزی اقدامات با طراحی. اجرا و بهره‌برداری از پروژه‌ها را
نیز در بر می‌گیرد. پروژه‌هایی که در داخل یک برنامه منطقه‌ای " جای گرفته و اجزای چنین برنامه‌ای باشند طبعاً
به برنامه‌ریزیهای پیچیده‌تر و مفصل تری از پروژه‌های منفرد و جداگانه نیاز دارند (1984 ,۲000111211)).
به طور کلی برنامه‌ریزی مشتمل بر دو فعالیت یا اقدام اساسی می‌باشد که عبارت‌اند از: پردازش اطلاعات و
اخذ تصمیمات. گردآوری و پردازش اطلاعات مورد نیاز متناسب با نوع و سطح برنامه‌ریزی و در ارتباط با
اهداف آن صورت می‌پذیرد و بنابراین محتوای این فعالیت در دامنه نسبتاً وسیعی تغییر می‌کند. تصمیم‌گیری و
اخذ تصمیمات برنامه‌ای. مفید به تعداد کثیری از قیودات و محدودیتهاست که از جمله می‌توان به ضوابط و
مقررات موجود برنامه‌ریزی» ضوابط زیست‌محیطی, الگوهای موجود مالکیت و بهره‌برداری از اراضی.
سیستمهای حمل و نقل. انرژی و غیره اشاره نمود. قیودات و محدودیتهای موجود باعث حذف یا تعدیل
راهحلهای مختلف گردیده و مالاً تعداد معینی از راهحلهای امکانپذیر را باقی می‌گذارد که هر یک از آنها واجد
هزینه‌ها و فایده‌های معینی برای جامعه می‌باشد. بهترین راه‌حل یا راه‌حل بهینه معمولاً به راه‌حلی اطلاق
می‌شود که ضمن مراعات قیودات و محدودیتها. بر راه‌حلها یا گزینه‌های رقیب برتری داشته باشد. مهمترین
شاخصهای مزیت اقتصادی که برای گزینش راه‌حل مطلوب مورد استفاده قرار می‌گیرند. نسبت فایده‌ها به
هزینه‌ها. نرخ بازده داخلی و خالص منافع می‌باشند. علاوه بر شاخصهای اقتصادی. شاخصهای اجتماعی و
زیست‌محیطی نیز در انتخاب گزینه برتر مطرح بوده و می‌توانند ملاک کار قرار گیرند (1979 , 11811560)
۳-۳ برنامه اجرایی توسعه, برنامه منابع آب» طرح جامع"
برنامه اجرایی توسعه: هر گاه محموعهای از پروژه‌ها در طول افق برنامه‌ریزی تنظیم و مرتب شوند یک برنامه
اجرایی توسعه حاصل می‌شود؛ به عبارت دیگر برنامه اجرایی توسعه شامل مجموعه‌ای از پروژه‌هاست که
طبق یک برنامه زمانبندی معین در طول افق برنامه‌ریزی تنظیم و پیش‌بینی شده‌اند. پروژه‌ها و برنامه‌های اجرایی
5 مع۶ ۱-۳13۳
۲۵10۳۵ -2
۰ ۳1۵/1۵516 165065 ۵163 ۳۳۵۵۲۳۵/۷۷ 10010061 -3
۳۲
-------- صفحهٔ بعد --------
ممکن است فقط به یک بخش اقتصادی (مثلاً انرژی برق) معطوف باشند و یا آنکه. چند بخش مختلف را مورد
"برنامه منایع آب" عبارت است از یک پروژه. یک برنامه احرایی توسعه و یا یک سیاست مشخص که در یکی
ذیربط دولتی و همچنین منافع یا زیانهایی که نصیب گروههای مختلف اجتماعی می‌شود مورد توجه و عنایت
قرار گیرد: تهیه برنامه بایستی با مشارکت مهندسین. اقتصاددانان. زیست شناسان و سایر متخصصین رشته‌های
تخصصی ذیربط انجام پذیرد و فرمولبندی و تحلیل برنامه نیز باید به عرصه‌ای فراتر از اجزاء فیزیکی برنامه
گسترش یافته و از این طریق. اثرات و پیامدهای نهادی و اقتصادی. زیست محیطی. احتماعی و سایر تبعات
برنامه ملحوظ گردد.
*طرح جامع آب" را می‌توان یک برنامه توسعه مرحله‌ای منابع آب تلقی نمود که برای دستیابی به مقاصد ذیل
تنظیم و تدوین می‌شود:
- پاسخگویی به یک مسئله مشخص مرتبط با آب یا به ایک نیاز مشخص آبی که کم و کیف آن برای
یکدوره زمانی معین برآورد و تعیین شده است - با توسل به یک پروژه تک منظوره.
طول یکدوره زمانی معین و یا تا زمانی که کلیه پروژه‌های موجه و امکانپذیر تکمیل شوند.
طرحهای جامع آب ممکن است شامل فازها و مراحل مختلفی از فقط یک پروژه باشند و یا سیستمی مرکب از
چندین پروژه- اعم از اقدامات ساختمانی یا مدیریتی- را شامل گردند. در مواردی که چندین پروژه
چندمنظوره برای دستیابی به اهداف متنوعی مد نظر قرار گیرد. آنگاه معمولاً از اصطلاح "برنامه‌ریزی یکپارچه
و همه‌حانیه" استفاده می‌شود.
اصطلاح *برنامه یکپارچه و همه‌جانبه منابع آب" را می‌توان به برنامه‌ای اطلاق نمود که در یکی از سطوح ملی.
بخشی و یا محلی برای پاسخگویی به یک یا چند منظور مشخص تنظیم گردیده و در ایک یا چند مرحله به
اجرا درمی آید " (1991 ,118).
[ ۵ مراجعه شود به ۱۹۹۱ و نتاصفحه ۸۲
8 ۲۵۱۵۳۵۵۳۹1۷۵ 0۳ 1310۲۵100 -2
۳- اصطلاح مذکور را می‌توان در مورد یک برنامه اجرایی توسعه یا یک سیاست تبیین شده که برای هدایت فعالیتهای
برنامه‌ریزی ننصیم کردیده نیز به کار برد. (همان مرجع).
۳۳
-------- صفحهٔ بعد --------
واژه‌های یکپارچه یا همه‌جانبه" در اینجا به مفهوم آن است که در امر برنامه‌ریزی به موضوع تلفیق و اتحاد
رشته‌های مختلف تخصصی و همچنین بخشهای مختلف اقتصاد کشور توجه خاصی مبذول میگردد تا از این
طریق دامنه وسیع و گسترده‌ای از مسائل و منافع اجتماعی در برنامهریزیها ملحوظ شود؛ در توضیح بیشتر این
شیوه برخورد به برنامه‌ریزی می‌توان اظهار داشت که افزایش فشار تمّاضا بر منابع آب و گسترش و تعمیق
رقابت مصرف‌کنندگان آب و خدمات مرتبط با آب در بخشهای مختلف (و از جمله صنعت. کشاورزی و
مصارف شرب و غیره). شرایطی را پدید آورده و می‌آورد که دیگر برنامه‌ریزی پروژه‌های منفرد برای
پاسخگویی به هر یک از تقاضاهای آبی به هیچ رو کافی به مقصود نبده بلکه در عوض می‌بایستی به
برنامه‌ریزی یکپارچه و همه‌جانبه متوسل شد که هدف آن. یکپارچه نگری کلیه انواع مصارف آبی متقاضیان و
همچنین یکپارچه نگری نیازهای آبی کلیه بخشهای اقتصادی متقاضی آب و بنیاد نهادن تصمیمات برنامه‌ای بر
اساس جچنین نگٌرشی می‌باشد. (1992 ,13080۲5)
طرحها یا برنامه‌های یکپارچه منطقه‌ای معمولاً دارای یک برنامه زمانبندی می‌باشند که مراحل تحقّق برنامه‌های
اجرایی توسعه در طول زمان را مشخص می‌کند. طرحهای جامع با برنامه‌های یکپارچه منطقه‌ای هیچ یک شامل
مطالعات امکانپذیری پروژه‌ها نمی‌شود و بنابراین چنانچه برخی از پروژه‌ها دارای مطالعات توجیهی بوده و یا
در حین تهیه طرح جامع تحت مطالعات مذکور قرار داشته باشند. لازم است به نحو مقتضی با طرح جامع (یا
برنامه یکپارجه منطقه‌ای) هماهنگ گردند. 1984 ,000120))
توضیحات تفصیلی دربار چگونگی تهیه و تنظیم برنامه‌های جامع آب در سطح حوزه‌های آبریز رودخانه‌های
مهم کشور و همچنین طرح جامع آب در سطح ملی. در مبحث فرآیند برنامه‌ریزی متعاقباً آمده است.
۶-۳ ویژگیهای برنامه‌ریزی در بخش آب :
برخی از مهمترین خصوصیات برنامه‌ریزی در بخش آب هر کشور را می‌توان به شرح زیر دانست ,13)
1976(
- یکی از ویژگیهای برنامه‌ریزی آب محدوده اساسی یا واحد برنامه‌ریزی آب می‌باشد. برخلاف اکثر بخشهای
دیگر که واحد برنامه‌ریزی خود را بر اساس مرزهای اداری و کشوری (نظیر استان. ایالت. ولایت و
امثالهم) تعیین می‌کنند. واحد اصلی و اساسی برای برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب. حوزه آبگیر یا حوزه
آبریز رودخانه‌های مهم کشور می‌باشد. تجربیات متنوع بین‌المللی و توصیه‌های هیئتهای کارشناسی
بلندپایه در زمینه برنامه‌ریزی جامع و یکپارچه منابع آب نیز جمیعاً بر انتخاب حوزه آبریز رودخانه‌ها به
عنوان واحد اصلی و اساسی برنامه‌ریزی آب تأکید می‌کنند (1991 ,1970/1131 ,0ل1) به همراه توسعه و
گسترش دامنه فعالیتهای مدیریت آب و همچنین بر اثر افزایش تقاضا برای انتقال آب از حوزه‌ای به
حوزه‌های دیگر. ضرورت این امر که حوزه‌های مرتباا وسیعتری مورد توجه قرار گیرند. مطرح می‌شود:
|- 140
۳۶
-------- صفحهٔ بعد --------
چنین شرایطی در ممالک مختلف جهان. گرایش به تهیه یک ترازنامه سراسری و عمومی منابع آب در سطح
کل کشور را پدید می‌آورد. تهیه ترازنامه آب که رابطه بین منابع و نیازها (مصارف) را نشان می‌دهد. خود
یکی از ویژگیهای برنامه‌ریزی منابع آب محسوب می‌شود. برای تنظیم ترازنامه آب می‌بایستی منابع آبهای
سطحی و زیرزمینی را توأُماً و یک‌جا مورد توجه قرار داد.
- یکی دیگر از ویژگیهای برنامه‌ریزی آب. آن است که چگونگی مصرف و همچنین بهره‌برداری از منابع آب
جزو متغیرهایی می‌باشند که میزان و بزرگی آنها هم در طول یکسال و هم از سالی به سال دیگر تغییر
می‌کند و بنابراین در برنامه‌ریزی منابع آب می‌بایستی دوره‌های طولانی آماری مشتمل بر ادوار خشک
وسالهای کم آب را ملاک کار قرار داد تا از این طریق بتوان درباره میزان آب تضمین شده در شرابط
- ویژگی دیگر برنامه‌ریزی منابع آب از این واقعیت ناشی میگردد که رودخانه‌ها علاوه بر آن که منبع تأمین
آب محسوب می‌شوند. محلی برای پذیرش و دریافت زه آبها. فاضلابها و پس آبها نیز می‌باشند و بنابراین
برنامه‌ریزی برای تأمین آب ضرورتاً می‌بایستی کیفیت آب مورد نیاز مصرف‌کنندگان مختلف را نیز مورد
توجه قرار دهد.
- یکی دیگر از خصوصیات مهم منابع آب. ماهیت پیچیده مصارف و نیازهای آبی می‌باشد که به تعبیت از
پارامترهای محیطی. فرهنگی. تکنولوژیکی و مدیریتی. در دامنه وسیعی تغییر و انوسان می‌کند. نتیجتاً در
برنامه‌ریزی منایع آب مسئله تنها و صرفاً رفع نیازها و کمبودهای آب نیست بلکه موضوع بهره‌برداری بهینه
اقتصادی - اجتماعی از منابع نیز فوق‌العاده اهمیت دارد.
- از آنجا که بهره‌برداری از منابع آب مستلزم احداث سازه‌ها و تأسیساتی می‌باشد که تأثیرات متنوع و
گوناگونی بر فعالیتهای اقتصادی و شرایط زیست‌محیطی می‌گذارند. بنابراین در برنامه‌ریزی منابع آب نیز
می‌بایستی علاوه بر جنبه‌های اقتصادی به انواع اقدامات لازم برای حفاظت از محیط زیست نیز توجه خاصی
مبذول گردد.
- از آنجا که توسعه بخش آب کشور می‌بایستی در داخل سیستم اقتصاد ملی برنامه‌ریزی شود. بنابراین روشها
و شاخصهای برنامه‌ریزی آب نیز باید هماهنگی و سازگاری لازم را با ضوابط و معیارهای برنامه‌ریزی
اقتصادی کل کشور داشته باشد.
۵-۳ سطوح یا سلسله‌مراتب برنامه‌ریزی منابع آب :
برنامه‌ریزی منابع آب معمولاً توسط دستگاه دولتی و در سه سطح ذیل انجام می‌پذیرد (1985 ,8,۳86۸ن1).
- در سطح کل کشور (برنامه ملی).
- در سطح منطقه‌ای.
- در سطح محلی یا پروژه.
۳۵
-------- صفحهٔ بعد --------
پیش بینی پروژه‌ها) در سیستم سلسله‌مراتبی فوق‌الذ کر به سمت "یال" حریان می‌یابد: سیاستها و محدودیتها
پا ده ی" و ۹ ۵
در مورد ضرورت وجود سلسله‌مراتب یا سطوح مختلف برنامه‌ریزی منابع آب برخی این استدلال را اقامه
می‌کنند که تعداد معدود و اندکی از پروژه‌های منابع آب را می‌توان یافت که پیامدها و تبعات محلی و
موضعی دارند و اکثر پروژه‌های مذکور در چارچوبی بزرگتر ایعنی در مقیاس منطقه‌ای و یا حتی ملی و
بین‌المللی می‌گنجند و از این جهت لزوم یک سلسله‌مراتب در برنامه‌ریزی منابع آب را می‌توان مطرح نمود.
نمونه‌ای از سلسله‌مراتب یا سطوح برنامه‌ریزی منابع آب که در ایالات متحده رایج است عبارت است از:
برنامه‌ریزی فرامنطقه‌ای " منطقه‌ای و محلی " (1986 ,۳۵1۵۲۹۵۲ - 1987 ,118۳9500) سلسله‌مراتب یا سطوح
برنامه‌ریزی منابع آب در برخی مراجع به صورت: بین‌المللی. ملی. و منطقه‌ای ذکر می‌شود که توضیحات
اجمالی در این زمینه به شرح زیر است (1987 ,11500):
- بالاترین و نخستین سطح برنامه‌ریزی منابع آب. سطح بین‌المللی می‌باشد که مبتنی بر موافقت‌نامه‌های
بین‌المللی در زمینه آب - فی‌المثل تسهیم و تخصیص آب رودخانه‌های مرزی و یا رودخانه‌هایی که از دو
یا چند کشور عبور می‌کنند - می‌باشد. برنامه‌های ملی آب متناسب با نیازها و توافقهای بین‌المللی. تنظیم و
اصلاح می‌شوند.
- دومین سطح در سلسله‌مراتب برنامه‌ریزی منابع آب. سطح ملی یا کشوری می‌باشد که هدف آن تعیین و
تبیین اولویتها برای توسعه درازمدت کشور است. تصمیم‌گیری در این سطح از برنامه‌ریزی عمدتاً سیاسی
بوده. نهاده‌های فنی و تکنیکی به میزان محدود و معمولاً مشتمل بر داده‌های مالی و یا قبودات و محدودیتها
می‌باشد. تصمیماتی که در سطح ملی (یا بین‌المللی) اتخاذ می‌شود تبعات و پیامدهای گسترده و مهمی را به
دنبال دارد زیرا عملاً استراتژی توسعه را تعیین می‌کند.
- سومین سطح برنامه‌ریزی منابع آب. برنامه‌ریزی منطقه‌ای می‌باشد که نتایج آن در برنامه آب منطقه منعکس
میگردد. برنامه آب هر منطقه. پروژه‌های منابع آب را برای پاسخگویی به نیازها و تقاضای برنامه‌های
مختلف توسعه آن منطمّه به آب لازم است. مشخص می‌کند. هدف این گونه برنامه‌ریزی را می‌توان تعیین و
اعلام اولویتها و ارائه پیشنهادات برای تخصیص منابع مختلف آب به انواع مصرف‌کنندگان آب منطقه
تلفی نمود.
4 ۱ ۰ ۰ دم ۰ م رن 6 تا
۱ به این سطح از برنامه‌ریزی. برنامه‌ریری استراتز
ا ٩ با » َ ا 1 م ۹ ۳ 1 ۹ ۳ ۱ ۳ ا " ۰ 5
شامل ارزیابی وضع موجود منابع آب و تحلیا گرایشها در نحوه مصرف آب و در سایر فعالیتهایی می‌باشد که بر منابع آب
ی
کشور تاثیر می‌گذارند. این گونه تجزیه و تحلیلهای کلان مقیاس را می‌توان مبنا و اساس شناسایی مسائل آتی آب کشور و
رم 7
تعیین اقدامات عغمومی و کلی مدیریتی < که ی حل مسائل مزبور لازم است. تلقی نمود (989 |[ ))
۰
۲ برای توضیحات تفصیلی دربارهٌ سطوح برنامه‌ریزی منابع آب در ایالات متحده امریکا مراجعه کنید به فصل چهارم !
بو
یی
سب به.
سس
۳۹
-------- صفحهٔ بعد --------
در مورد برنامه‌ریزی منابع آب در سطح *ملی " لازم است به این موضوع مهم اشاره شود که این امر را می‌توان
به صورت یک فعالیت "مستقیم" و یا ایک فعالیت "غیرمستقیم" آغاز و دنبال نمود. منظور از فعالیت
"غیرمستقیم " آن است که برنامه‌ریزی منابع آب در این حالت به پیامدها و تبعات یک برنامه توسعه اقتصادی
کشور معطوف بوده و تأکید و تمرکز برنامه‌ریزی منابع آب در چنین وضعیتی بر آن است که روشن سازد آیا
تقاضاهای پروژه‌ها و طرحهای پیش‌بینی شده در برنامه توسعه کشور برای آب را می‌توان پاسخگو بود و نیز
اینکه هزینه‌های مربوطه در چه حدی است؛ از سوی دیگر فعالیت "مستمیم" برنامه‌ریزی منابع آب در سطح ملی
اساساً برای یافتن پاسخی به این سوال دولت است که به طور کلی سهم و نقش توسعه در بخش منابع آب بر
رشد اقتصاد کل کشور چگونه و در چه حدی است (1985 ,۳۹۲۸۳).
در مورد برنامه‌ریزی منایع آب در سطح حوزه‌های مهم یا برنامه‌ریزی منطفه‌ای نیز می‌توان به این موضوع اشاره
نمود که این گونه برنامهریزیها وسیله باارزشی برای موارد ذیل محسوب می‌شوند (1976 ,113).
- تعیین اولویتهای سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری در نقاط مختلف حوزه.
- بهینه سازی امکانات مورد نیاز مدیریت آب از نظر پرسنل. مصالح و تجهیزات و امور مالی.
- جلوگیری از اجرای پروژه‌هایی که *آزادی انتخاب" در آینده را محدود می‌سازد.
درباره محتوای برنامه‌ریزی در سطح ملی. منطقه و پروژه. در مبحث *فرآیند برنامه‌ریزی" مطالبی ارائه شده
۹-۳ افقهای برنامه‌ریزی و ارتباط آنها :
یکی از وظایف اساسی و بنیادین برنامه‌ریزی. پیش‌بینی شرایط آینده است و بر اساس همین پیش بینیهاست که
می‌توان به ارزیابی مسائل بالفوه و همچنین جستجو برای یافتن راهحلهای مناسب پرداخت. در برنامه‌ریزی آب
پیش‌بینی نوع و سطح آن گروهی از فعالیتها حائز اهمیت است که بر تقاضا برای آب و خدمات وابسته به آب
تأثیر می‌گذارند (1989 ,(11۷۳۹۲0/00). منظور از "پیش‌بینی" تعیین روند آتی تقاضا می‌باشد. افقهای
زمانی پیش‌بینیها غالباً بر افقهای برنامه‌ریزی منطبق می‌باشد و در ممالک مختلف جهان ملاک کار قرار می‌گیرد
عبارت‌اند از (1976 ,[1(8):
- کوتاه‌مدت یا جاری: به مدت یکسال.
- میان مدت: به مدت ۶ تا ۷ سال.
- بلندمدت: به مدت ۱۵ سال تا ۳۰ سال.
بنابراین انواع برنامه‌ها از نظر طول دوره مورد نظر برای تحمّق اهداف برنامه‌ای نیز تحت عناوین برنامه
کوتاه‌مدت با حاری. برنامه میان مدت و برنامه بلندمدت تمسیم‌بندی می‌شوند.
ارتباط و همبستگی میان برنامه‌های بلندمدت. میان مدت و جاری به شرح زیر است:
برنامه‌های جاری یا سالانه می‌بایستی اهداف برنامه میان مدت را در گامهای زمانی سالانه و طی‌سالهای متوالی
دنبال کرده و تحقق بخشند. وظایف منعکس در برنامه سالانه باید به صورتی دقیق و به تفصیل مشخص و
۳۷
-------- صفحهٔ بعد --------
تبیین گردد. تصمیماتی که مرتبط با ویژگیهای هر سال آبی بخصوص می‌باشد در چارچوب برنامه جاری اخذ
در برنامه میان مدت. مهمترین و بارزترین گرایشات در توسعه اقتصادی آب مورد توحه قرار می‌گیرد. ار تباط
بین بخش آب و سایر بخشهای اقتصادی کشور تعریف و مشخص میگردد و کمیت و کیفیت آب مورد نیاز
بخشهای مختلف اقتصاد در مناطق مختلف کشور نیز در همین برنامه تعیین می‌شود و بالاخره منابع و امکانات.
اقدامات و تمهیدات. و ابزارهای فنی لازم برای پاسخگویی به نیازهای آبی کشور هم در برنامه میان مدت آب
مشخص و معلوم می گردد.
برنامه بلندمدت بایستی متکی بر پیش‌بینیهای علمی دربارهٌ توسعه و موقعیت مکانی نیروهای مولد کشور در
آینده نزدیک و نیز آینده دورتر باشد. در این برنامه باید از نتایج تحقیقات و پژوهشها و همچنین نتایج طراحی
پروژه‌های منفرد منابع آب استفاده شود. شرایط. امکانات و محدودیتهای واقعی و عملاً موجود کشور با سهم
و وزن شایسته‌ای ملحوظ شود. تغییرات احتمالی زیست‌محیطی مورد توجه قرار گیرد و مالاً موثرترین اقدامات
برای بهره‌برداری از منابع آب انتخاب و مشخص گردد.
برنامه بلندمدت آب کشور. اقدامات اساسی برای تضمین آب مورد نیاز اقتصاد کشور. سرمایه لازم برای ایجاد
تأسیسات کنترل و مدیریت منابع آب. مقیاس. زمان و محل اجرای اقدامات مزبور را معلوم و مشخص می‌کند
و از نقطه نظر شاخصها و ساختار. به مراتب کلی تراز برنامه‌های جاری و میان مدت می‌باشد. مدت برنامه
بلندمدت را می‌توان مضربی از طول برنامه میان مدت در نظر گرفت و آن را به چندین دوره میان مدت منقسم
نمود. اهمیت برنامه بلندمدت آب کشور در آن است که رابطه بین توسعه در بخش آب و سایر بشخهای
اقتصاد ملی را برقرار نموده و ابزاری برای پیش‌بینی نیازها و سهمی که توسعه بخش آب از اقتصاد ملی طلب
می‌کند محسوب می‌شود. برنامه پلندمدت امکان آن را فراهم می‌سازد که برنامه‌های میان مدت به شکل
دقیفتری تهیه و تنظیم شوند و معطوف به اهداف بلندمدت باشند. برنامه بلندمدت بایستی انعطاف پذیر باشد به
نحوی که هراز چند گاه بتوان آن را مورد تجدید نظر قرار داد و تغییرات در شرایط و مواردی که جدیداً بروز
نموده‌اند را ملحوظ نمود.
۷-۳ فرآیند برنامه‌ریزی
فریند برنامه‌ریزی منابع آب یعنی گامها و مراحلی که به تهیه و تنظیم برنامه منتهی می‌شود طبعاً تابعی از سطح
برنامه‌ریزی بوده و متناسب با نتایجی که از برنامه‌ریزی در هر سطح معین انتظار می‌رود دنبال می‌شود. مراحل
یا فازهای برنامه‌ریزی در سطح پروژه. منطمّه و کشور را می‌توان به شرح زبر دانست:
۳۸
-------- صفحهٔ بعد --------
۱-۷-۳ برنامه‌ریزی در سطح پروژه :
برنامه‌ریزی در سطح پروژه‌های عمده منابع آب مشتمل بر فازها یا مراحل ذیل می‌باشد (1991 ,18]):
۹- تعیین اهداف پروژه
۲- شناسایی و تعریف مسئله و تحلیل آن
۳- شناسایی و تعریف راه‌حلها و ارزیابی پیامدها
4- تنظیم" گزینه‌های رقیب و تحلیل آنها
۵- ارائه پیشنهادات. مشتمل بر اولویتها و برنامه زمانی
۷- اجرا
۸- بهره‌برداری و مدیریت
در جریان کار و طی مراحل هشت گانه فوق که از تعیین اهداف آغاز و به مدیریت پروژه ختم می‌شود ممکن
است نتایج حاصل از یک مرحله با گام بخصوص به صورتی باشد که انجام تغییرات و اصلاحات در یک یا
چند مرحله دیگر را طلب نماید و بنابراین تکرار بخشهایی از فرآیند فوق وایا احتی تمامی آن ممکن است
ضرورت یابد (یادآوری می‌شود که حتی پس از اجرای یک پروژه و آغاز بهره‌برداری از آن. بازبینی و مرور
مجدد عنداللزوم تجدید نظر در پروژه و برنامه آن می‌تواند مطرح شود). تأثیر نتایج حاصل از یک گام بر یک
با چند گام دیگر را اصطلاحاً (بازنگری و تصحیح " می گویند.
برنامه‌ریزی منابع آب در سطح پروژه رایج‌ترین شکل برنامه‌ریزی در بسیاری از ممالک در حال توسعه بوده و
سایر سطوح برنامه‌ریزی آب و از حمله برنامه‌ریزی منطقّه‌ای و ملی همواره به واسطه ضعفها و کمودهای
مختلف مورد کم تو جهی قرار می‌گیرند (1986 , 5۳۱8). اصول و ضوابط راهنما برای انجام مطالعات
برنامه‌ریزی در سطح پروژه‌های منابع آب تو سط سازمان ملل تهیه و مننشر شده است ,۳ ۱13,۳.6-۸۳)
(1978 ,(1964/]131۳:۹0
۳-۷-۳ برنامه‌ریزی منطقه‌ای / طرحهای جامع حوزه آبگیر رودخانه‌های ممهم:
بررسیهای سازمان ملل متحد حاکی از آن است که نحوه تنظیم و اراثه گزارش طرح یا برنامه جامع منطقه‌ای به
صور و شکلهای مختلفی در کشورهای جهان انجام می گیرد: با این وجود می‌توان یک فهرست کلی و عمومی
را با استناد به گزارشات متعددی که در ممالک در حال توسعه و نیز توسعه‌یافته تهیه گردیده استخراج و مبنای
کار قرار داد. پیش از ارائه فهرست مزبور لازم است یادآوری شود که: "تهیه طرح جامع آب در سطح منطقه
5 عه دا002) - ۱
۳0۵۲۲۱۹ -2
1 ۳4 د3
۳۹
-------- صفحهٔ بعد --------
معمولاً با وارسی و مروری بر کلیه گزارشات پروژه‌های قبلی. بحث گفتگو با برنامه‌ریزان واحدها و
دستگاههایی دولتی و همچنین با افراد و مطلعین ذیربط بخش خصوصی, وارسی نتایج مطالعات قبلی درباره
سرند کردن پروژه‌ها و بالاخره با استفاده از داده‌ها و اطلاعات توپوگرافی. زمین‌شناسی. هیدرولوژی و سایر
اطلاعات ذیربط. آغاز و پیگیری می‌شود. در بسیاری از موارد ضروری است که مطالعات قبلی مورد ارزشیابی
قرار گیرد و با تجدید نظر در آنها. به شکل نوینی تنظیم گردند.
مطالعات برنامه‌ریزی برای طرح جامع حوزه‌ها" اساسا مطالعاتی در سطح شناسایی بوده و بنابراین فاقد
جزییات و تفصیل‌هایی است که در سطح مطالعات امکانپذیری "پروژه‌ها مطرح می‌شود (و برای تأیید و
تصویب اعتبارات اجرایی پروژه‌ها لازم و ضروری می‌باشد)؛ با توجه به مراتب فوق. چنانچه مطالعات
امکانپذیری برخی از پروژه‌ها توسط سازمانهای مختلف و به لحاظ انگیزه‌هایی که قبلاً وجود داشته تکمیل شده
و یا در جریان باشد. پروژه‌های مزبور را بایستی با طرح جامع هماهنگ نمود.
تهی طرح جامع طی گامهای مشخصی صورت می‌گیرد که از مطالعه و بررسی پروژه‌های منفرد آغاز و به
مطالعه در سطح زیر حوزه‌ها و سپس مطالعه سراسر حوزه و شبیه‌سازی مجموعه پروژه‌ها در محدوده مطالعات
ختم می‌شود. مسائل و نیازهای هر حوزه. به همراه رشد جمعیت و گذشت زمان. رشد کرده و یا متحول
می‌شود و بنابراین بایستی تأکید نمود که برنامه‌ریزی نیز فرآیندی مداوم و مستمر تلقی می‌شود که می‌بایستی
لاینقطع جریان داشته باشد. به عبارت دیگر هیچ طرح و برنامه‌ای- هر چند بی‌نص و کامل- را نمی‌توان یافت
که قادر به حل تمامی مسائل برای همیشه باشد (1986 .)٩1608, تهیه طرحهای جامع منابع آب در سطح
حوزه رودخانه‌های مهم. بویژه پس از قطعنامه شماره ۵۹۹ شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد (و
تشکیل هیئتی از کارشناسان تراز اول بین‌المللی برای تشریح جنبه‌های اداری. اقتصادی و اجتماعی توسعه
یکپارچه و همه‌جانبه حوزه‌های رودخانه‌ها). اهمیت بیشتری یافت و نتایج کار هیئت کارشناسی مزبور که بدواً
در سال ۱۹۷۵ میلادی و سپس با اصلاحاتی در ۱۹۷۰ از سوی سازمان ملل منتشر گردید. عملاً راهنمای
مناسب و قابل اتکایی برای تهیه این گونه طرحها محسوب می‌شود. در این راهنما. حدود و دامنه کار و
اهداف. جنبه‌های اصلی و عمدهٌ بررسیها (از جمله سازماندهی اولیه امور و تدارکات مرتبط با گردآوری داده‌ها
و آغاز بررسیها. شناخت شرایط موجود. اجرای پروژه‌های مبرم و فوری. مسائل احداث و بهره‌برداری). مسائل
ویژه‌ای که در تهیه برنامه جامع حوزه‌ها مطرح می‌باشد (از جمله ارزیابیهای اقتصادی. مسائل مرتبط با امور
مالی و اعتباری. سازماندهی و آمورد اداری و همچنین مشارکت مردم). همکاری و تعاون در توسعه و عمران
حوزه‌های مشترک بین دو با چند کشور. و بالاخره اقدامات مورد نیاز برای بهبود امکانات و شرایط
برنامه‌ریزی. مورد بحث و بررسی قرار گرفته است (1970 .)11٩, مثالهایی از کاربرد انواع مدلهای ریاضی
برای تهیه طرح جامع منطقه‌ای در (1979 ,۷12[0۲ ,1984 ,00011211)) آمده است. نمونه‌هایی از برخورد
سیستمی در پروژه‌های عظیم و طرحهای منطقه‌ای منابع آب که تا مرحله طراحی نهایی کل مجموعه پروژه‌ها به
پیش می‌رود در(1987 ,11116900) منعکس شده است. نمونه‌ای از فهرست فصول گزارش مطالعات طرح جامع
حوزه‌ها در بند ۲-۵ آمده است.
۱- ۷۵۹16 07 6000۲۳۹1۷۵ ۵۳ 118۵160 112105 515
5؟ 1[1۷ط[۳۵۵5 -2
۳۰
-------- صفحهٔ بعد --------
۳-۷-۳ فرآیند تهیهٌ برنامهٌ جامع و بلندمدت آب کشور:
برنامه جامع آب کشور می‌بایستی برای یکدوره حداقل / ۲۰ساله تهیه می‌شود. "راهنمای تهیه برنامه جامع آب
در سطح ملی" که از سوی سازمان ملل منتشر شده. نحوهٌ تهیه و تنظیم و تدوین این گونه برنامه‌ها را تشریح
می‌کند . تجربیات سازمان ملل متحد حاکی از آن است که تهیه برنامه جامع آب کشور در ممالکی که تجربه‌ای
در این امر ندارند با دشواریها و مشکلاتی مواجه گردیده و از این رو توصیه شده است که این گونه ممالک
نخستین برنامه جامع ملی آب خود را به صورت خلاصه‌ای از وضع عمومی امور آب کشور تنظیم نموده و
ضمن تشریح روشها. نحوه برخورد به وظائف فوری و مبرم برای حل مسائل و پاسخگویی به نیازهای عاجل
را مشخص نمایند (1989 ,۳۹۵0 ,)۱ این روش برخورد به موضوع تهیه برنامه ملی بلندمدت آب در
برخی از ممالک اروپایی نیز موفقیت آمیز بوده است(1976 ,113). و مشابه همان شیوه برخوردی است که در
ایالات متحده تحت عنوان مطالعات برنامه‌ریزی فرامنطقه‌ای (برنامه‌ریزی استراتژیک منابع آب) رایج است"
(1986 ,۳۵۲۵۲۹۵۲۰ / 1987 ,1106900).
یک روش دیگر برای تهیه برنامه‌های جامع و بلندمدت آب کشور بدین‌صورت است که بدواً برنامه‌های جامع
منطقه‌ای مربوط به یکایک حوزه‌های آبریز مهم کشور تهیه می‌شود و متعاقباً تلفیق و تعدیل گردیده به عنوان
برنامه جامع و بلندمدت آب کشور ارائه می‌شود. مثالی در این زمینه مربوط به کشور لهستان می‌باشد که برنامه
جامع و بلندمدت آب خود را ضمن بازنگری و تعدیل برنامه جامع حوزه‌ها و تلفیق و ادغام آنها تهیه نموده
است(1977 ,[۱]29).
برنامه‌ریزی جامع و بلندمدت آب در سطح حوزه‌ها و کل کشور را می‌توان با وضع قانون به صورت یکی از
وظائف قانونی و رسمی دستگاه مسئول مدیریت منابع آب در آورد. مثالی در این زمینه مربوط به کشور رومانی
می‌باشد که پس از تصویب قانون آب آن کشور که از جمله حاوی برنامه‌ریزی جامع حوزه‌ها و کل کشور
بوده است. برنامهریزیها در هر دو سطح مذکور از حمایت قانونی برخوردار گشته و طی مدت دو سال تهیه
شده‌است .(1977 , ۸1282)
۸-۳ روشهای برخورد به امر برنامه‌ریزی:
۱-۸-۳ کلیات:
۰ ۰ ۰ .. ۰ ۰ ۰ ۹ ۳ .
دو روش برخورد به امر برنامه‌ریزی عبارت‌اند از روش معمول با سنتی و روش برخورد سیستمی که تفاوت
اساسی آنها در آن است که در روش سیستمی از تکنیکهای به‌گزینی برای جستجو و یافتن بهترین راه‌حل
۱- ترجمه‌ای از این نشریه با عنوان اراهنمای تهیه برنامه‌های جامع آب در سصح ملی توسط وزارت نیرو در آردیبهشت
۰ من منتشر شده است.
۲- مراجعه کنید به بند ۵-۳ همیب فصل
۸۲۵۵ 5۷۹1۳۹ عک |۵ 0۷۵۵۳ -3
۳۱
-------- صفحهٔ بعد --------
مسئله (راه‌حل بهینه) استفاده می‌شود و در عین حال می‌توان سهم و وزن یا تأثیر عوامل و مفروضات برنامه‌ای
بر راهحلهای مختلف را به صورتی صریح و روشن ارزیابی و تعیین نمود. در حالی که در روشهای معمول و
سنتی برنامه‌ریزی. اتکاء اصلی بر تجربیات خبرگان فن قرار داشته و سهم و وزن گامهای مختلف کار طبق این
گونه تجربیات تعیین می‌شود و از این رو حساسیت نتایج حاصله به قضاوتهای فردی و گروهی برنامه‌ریزان
معمولاً بسیار زیاد و قابل توجه است.
مهمترین گامها در برنامه‌ریزی به روش سیستمی عبارت‌اند از (1979 ,7010012/ (0-)1۳1۳.۹]).
۱- تعریف مسئله و اهداف
۲- تجزیه و تحلیل کلیه اجزاء یا ملفه‌های سیستم و روابط متقابل آنها.
۳- تنظیم و تدوین (یا فرمولبندی) و آزمون مدلهای نظری مربوط به روابط و موْلفه‌های سیستم (بند ۲ فوق) به
منظور تشریح و تبیین رفتار و عملکرد سیستم.
۶- تنظیم و اصلاح مدلها و ارزیابی نتایج حاصله.
۵- انتخاب یک سیستم بهینه که اهداف مورد نظر (بند ۱ فوق) را تأمین نماید.
بنابراین. روشهای منتخب برای برنامه‌ریزی نیز ممکن است بسیار ساده و با تأکید و اتکاء فراوان بر قضاوتهای
حرفه‌ای باشد و یا انکه از مدلهای پیجیده به‌گزینی استفاده نماید. انتخاب شیوهٌ مناسب برای پرداختن به
برنامه‌ریزی. ضمن آنکه به نوع و ماهیت برنامه‌ریزی بستگی دارد. تابعی از عوامل ذیل نیز محسوب می‌شود
:))۲00011127, 1984(
- ضوابط و مقررات رسمی دستگاه برنامه‌ریزی.
- امکانات عملاً موجود پرسنلی. مالی و تجهیزاتی برای انجام برنامه‌ریزی.
- توانایی و قابلیتهای کادر برنامه‌ریزی و شیوه‌هایی که از نظر آنان مناسبتر است.
روش برخورد سیستمی به برنامه‌ریزی و تجزیه و تحلیل سیستمهای منابع آب. خصوصاً در مواردی مفید تلقی
شده است که سیستم یا پروژه منابع آب آنقدر بزرگ باشد که نتوان آن را یک *واحد" درنظر گرفت و نتیجتاً
تحزیه آن ضرورت یاید (1987 ,11۳۳۹0).
از سوی دیگر. کاربرد تحلیل سیستمها در برنامه‌ریزی منابع آب کشورهای در حال توسعه با دشواریهای جدی
روبه‌رو بوده است که عمدتاً ناشی از فقدان یا کمبود شدید داده‌های پایه مورد نیاز و همچنین وجود ابهام در
روابط میان موْلفه‌های سیستم می‌باشد. با این وجود به واسطه مزیتهای انکارناپذیر این شیوهٌ برخورد به امر
برنامه‌ریزی. چشم‌انداز نوید بخشی برای آن پیش‌بینی شده است (1983 ,13181۷28). به لحاظ اهمیت موضوع
ذیلاً کلیاتی دربارهٌ تحلیل سیستمها آمده و متعاقباً به مدلهای ریاضی اشاره می‌شود.
۲-۸-۳ تحلیل سیستمها (۸۲۵[۷۹[9 :)٩۷۹101115
تحلیل سیستمها را می‌توان یک بررسی تحلیلی به شمار آورد که به تصمیم گیرنده کمک می‌کند تا یک راه‌حل
مناسبتر را از میان محموعهای از راه‌حلها با اقدامات مناسب و امکانپذیر. شناسایی و انتخاب کند. روش
برخورد در این گونه بررسی یا مطالعه. روشی منطقی و سیستماتیک می‌باشد که ضمن آن. مفروضات. اهداف
و ضوابط به روشنی تعریف و مشخص می‌شوند. این روش برخورد می‌تواند کمک شایان توجهی به
۳۲
-------- صفحهٔ بعد --------
تصمیم گیرنده نماید تا (با وسیعتر کردن پایه‌ها و مبانی اطلاعاتی خود. با دستیابی به درک بهتری از سیستم و
روابط و وابستگی موجود میان اجزاء و مولفه‌های سیستم. با آگاهی از نتایج مشخصی که به خاطر انتخاب
اقدامات مشخص حاصل می‌شود و بالاخره با انتخاب مسیری که به نتیجه مورد نظر وی منتهی خواهد شد) به
اخذ تصمیم بهتر و درست‌تری نائل آید. استفاده از کامپیوتر در تحلیل سیستمها ضروری تلقی نمی‌شود ولی
چنانچه مدل مورد نیاز پیچیده و چند بعدی باشد. کاربرد کامپیوتر بسیار موْثر و لازم خواهد بود - از آنجا که
تهیه و ساختن مدل یا مدل‌سازی به قضاوت و خلاقیت حرفه‌ای نیاز دارد. بنابراین تحلیل سیستمها را نیز
نمی‌توان جایگزینی برای تجربه محسوب نمود بلکه باید آن را مکمل یا تقویت‌کننده تجربه به عمل آورد
(1۱976 ,۱۹۱۷۵۸۹۰).
تحلیل سیستمها را می‌توان یک روش برخورد برای حل مسائل دانست که ضمن آن. روابط متقابل بین هر یک
از اجزای مسئله با یکایک و کلیه اجزای دیگر مسئله. و همچنین روابط متقابل بین اهداف و وسائل تحقق آن
اهداف مورد توجه و بررسی قرار می‌گیرند. در مواردی که داده‌های لازم برای حل یک مسئله راانتوان مستقیماً
و از طریق مشاهدات به دست آورد معمولاً از تحلیل سیستمها استفاده می‌شود. آنالیز سیستمها برخلاف تقریباً
کلیه روشهای دیگری که برای تحقیق و بررسی به کار گرفته می‌شوند. به این صورت به حل مسئله کمک
می‌کند که اهداف را به نحو مناسب. صریح و دقیقی معلوم و مشخص می‌سازد. مسئله را به نحو درست و
صحیحی تنظیم می‌کند و وظایف رانیز به صورت درست و مناسب فرموله می‌کند. در عمل. مسئله‌ای که
پیچیده و دشوار بوده و حل و فهم آن نیز سخت و دشوار است به مجموعه‌ای از وظایف دقیق و مشخص
تجزیه و تبدیل گردیده و راهحلهای مستقیمی برای آنها ارائه می‌شود. در آنالیز سیستمها. از یک سو مسئله‌ای
که حل آن به روش مستقیم بسیار دشوار است به اجزای متشکله آن تجزیه و منقسم می‌شود - تا بدین طریق
بتوان وظائف مشخص را از آن استخراج و به روشنی و صراحت تعریف نمود و از سوی دیگر. مجموعه اجزاء
متشکله مسئله به عنوان یک کل واحد. همچنان حفظ میگردد. این خصوصیت بسیار پراهمیت. امکان دستیابی
به حداکثر کارآیی سیستم را پدید می‌آورد. اهداف زیرسیستم‌ها غالباً متضاد بوده و بعضاً با اهداف سیستم
ناسازگار است و از این رو در آنالیز سیستمها از تنزل نتیجه و حاصل عمومی (که مربوط به کل سیستم
می‌باشد) به خاطر دستیابی به اهداف و منافع زیرسیستم‌ها. ممانعت و جلوگیری می‌شود زیرا آنچه تصمیم یا
راه‌حل بهینه برای یکی از زیرسیستم‌ها محسوب می‌شود. غالباً فاصله زیادی تا تصمیم یا راه‌حل بهینه برای کل
سیستم دارد و در پاره‌ای موارد نیز کارآیی کل سیستم را می‌توان با چشم‌پوشی مختصری از منافع با
کار کردهای یکی از زیرسیستم‌ها. افزایش و ارتقّاء داد. سیستم را می‌توان مجموعه‌ای از پروژه‌ها و روابط
متقابل بین آنها تصور نمود که همانند یک کل واحد و یکپارچه عمل می‌کند. هر پروژه (یا هر زیرسیستم) را
بایستی آن چنان طراحی نمود که به هدف مشترک کلیه پروژه‌ها (که در واقع هدف کل سیستم می‌باشد)
معطوف بوده و سهمی در تحقق هدف مشترک ایفا نماید. بدین‌ترتیب می‌توان اظهار داشت که سیستم.
مجموعه مرکب و سازمان یافته‌ای از ابزارها و وسیله‌هاست که با استفاده از آنها می‌توان به هدف مشترکی
رسید. هر سیستم دارای یک ساختمان سلسله‌مراتبی می‌باشد یعنی متشکل از تعدادی زیرسیستم است که هر
یک از آنها ضمن آنکه هدفهای خاص خود را دارند. ابزار و وسیله‌ای برای تحقق اهداف سطوح بالاتر
محسوب می‌شوند. در عمل. یک سیستم پیچیده را باید به سیستمهای ساده‌تر و هر ایک از آنها را نیز به
سیستمهای باز هم ساده‌تر تجزیه و منقسم نمود تا آنجا که آن سیستم پیچیده اولیه به مجموعه‌ای از اجزاء
۳۳
-------- صفحهٔ بعد --------
متشکله آن - که هر یک از آنها را اکنون می‌توان با اطمینان و اعتماد فراوانی تعیین و مشخص نمود - تبدیل
گردد (1980 ,1210).
روابط و ارتباطات موجود بین موْلفه‌ها و اجزای سیستم را به وسیله معادلات ریاضی و منطقی توصیف و
تشریح می‌کنند و در بسیاری از موارد از آنالیز سیستمها برای یافتن آن تر کیب و تلفیقی از اجزاء سیستم
استفاده می‌شود که نتیجه و حاصل عملکرد سیستم را "بهینه" می‌سازد. بدین‌ترتیب یکی از کاربردهای آنالیز
سیستم‌هاء طراحی سیستم‌هایی (مرکب از بهترین تلفیق ممکن از عناصر متشکله آنها) برای دستیابی به اهداف
مورد نظر می‌باشد. اصطلاح *راه‌حل بهینه"" اساساً به بهترین پاسخ مدل ریاضی اطلاق می‌شود که با مفروضات
معین و تحت قبودات مشخص به دست می‌آید. بنابراین روشن است که راه‌حلی که مدل به عنوان بهترین
راه‌حل و پاسخ مسئله شناسایی و معرفی می‌کند از یکسو تابع مفروضات و قیودات و از سوی دیگر وابسته به
آن است که مدل ریاضی مربوطه تا چه اندازه به سیستم واقعی مورد نظر (که مدل آن تهیه شده است) شبیه
بوده و معرف آن تلقی شود. مدل. الگویی از سیستم و روابط بین مولفه‌های آن است که با استفاده از روابط
ریاضی و یا به صورت فیزیکی بازسازی و تهیه می‌شود. یکی از جنبه‌های مهم مدل‌سازی در قلمرو تحلیل
سیستمها آن است که بهترین و در اعین حال ساده‌ترین مدل را بتوان تهیه نمود (1987 ,118۳500).
توضیحات اجمالی دربارهٌ اجزاء اصلی مدلهای ریاضی و انواع رایج آنها در برنامه‌ریزی منابع آب در بند ۳-۵
پیوست آمده است.
۱- 0011۳۵ 0
۳
-------- صفحهٔ بعد --------
2- برخی ملاحظات مهم در برنامه‌ریزی آب
۱-۶ توسعهٌ اقتصادی - اجتماعی و ارتباط آن با برنامه‌های توسعه منابع آب
اصطلاح *توسعه اقتصادی - اجتماعی" عموماً به پیشرفت یک جامعه معین به سوی سطح بالاتری از رفاه و
تندرستی اطلاق می‌شود و بنابراین. مفهوم توسعه کلیه عواملی را شامل می‌شود که رفاه جامعه به آنها بستگی
دارد. جنبه اقتصادی توسعه اجتماعی - اقتصادی. به کالاها و خدمات مرتبط با رفاه مادی اشاره دارد و جنبه
اجتماعی آن نیز کلیه وجوه اجتماعی - فرهنگی رفاه را در برمی گیرد.
"رشد اقتصادی" جامعه از دیرباز به عنوان یک ابزار سنتی برای دستیابی به اهداف گسترده و فراگیر توسعه
مطرح بوده و به کار گرفته می‌شده و در واقع پیشرفت اجتماعی جوامع را غالباً یکی از پیامدهای ضروری
اقتصاد در حال توسعه جامعه محسوب می‌کرده‌اند معهذا امروزه شناخت بیشتری در این زمینه حاصل شده. و
از جمله اینکه رشد اقتصادی به تنهایی ممکن است نتواند میزان اقشار کم درآمد و فقیر جامعه را با آهنگ و
سرعت قابل قبولی کاهش دهد. یعنی اقشار فقیر جامعه ممکن است در جوار سایر بخشهای جمعیت که از
سطح نسبتاً بالای زندگی برخوردارند. همچنان فقیر باقی مانده و تحت تأثیر رشد اقتصادی قرار نگیرند. نتیجتاً
شیوه جدیدی در برخورد به امر توسعه پدید آمده که تأکید را بر نیازهای اقشار کم درآمد جامعه قرار می‌دهد.
استراتژی منتخب در این شیوه جدید. تأکید بر "نیازهای اولیه و اساسی " آحاد جامعه در زمینه‌های اساسی نظیر
تغذیه. تأمین آب بهداشتی. دفع فاضلاب. بهداشت. مسکن و آموزش. می‌باشد. در این شیوهٌ برخورد (برخلاف
روش سنتی که برانگیختن و تقویت رشد اقتصادی را ابزار یا واسطه‌ای برای رفع نیازهای اساسی محسوب
می‌کند). بر تأمین و رفع مستقیم و بلاواسطه نیازهای اساسی تأکید می‌شود. معهذا طرفداران شیوه برخوردی که
تأکید و فوریت را بر نیازهای اساسی جامعه قرار می‌دهند نیز اذعان می‌کنند که رشد بارآوری نیروی کار و
افزایش درآمد اقشار کم درآمد جامعه. جزو اهداف بلندمدتی است که مستقیماً به رشد اقتصادی وابسته
می‌باشد. بنابراین. عموماً رشد اقتصادی را همچنان عنصر اصلی توسعه اقتصادی- اجتماعی تلقی می‌کنند. اگر
جه اهمیت سایر عوامل ذیربط نیز اکنون شناخته و آشکار گردیده است (03,1989)).
در زمینه اهداف توسعه برخی از صاحبه نظران معتقدند که کشورهای در حال توسعه ابتدا می‌بایستی به اهداف
کوتاه‌مدت و میان مدت اقتصادی دست یابند تا متعاقباً اهداف بلندمدت برای آنان مفهومی یابد و بدین ترتیب
توصیه شده است که دستیابی به سطح معقولی از تغذیه. پوشاک. مسکن و اوقات فراغت می‌بایستی پیش از
پرداختن به اهداف پیچیده‌تر و عمیق‌تر. تحمّق یابد (1984 ,۲000111212)). بررسیهای سازمان ملل نیز مفاهیم
مشابهی را مطرح می‌سازد. فی‌المثل در زمینه مطالعه "بهزیستی اجتماعی " و "کیفیت زندگی" در ممالک در
حال توسعه یادآور می‌شود که در این گونه جوامع. نیازهای اساسی و اولیه انسانی و اجتماعی نقش غالبی
دارند که برای تضمین بقا و ادامه حیات می‌بایستی اجابت و مرتفع گردند. و در زمینه نیاز این گونه جوامع به
۳۵
-------- صفحهٔ بعد --------
آب می‌بایستی تأکید را بر اقلام اساسی نظیر آب آشامیدنی. بهداشت. دفع فاضلابها و فضولات. پاکیزگی محل
سکونت. حفاظت جامعه در برابر مخاطرات و بلایای طبیعی و پیشگیری از بروز این مخاطرات و امثالهم قرار
داد. همان بررسیها متذ کر می‌شود که پس از تأمین حداقل شرایط زیست و تأمین نیازهای اساسی جوامع در
حال توسعه. آنگاه شرایطی پدید می‌آید که نیازهای دیگر و عالیتر جامعه را بتوان مطرح و پیگیری نمود
(1979 ,۳۹50 11۷).
اهداف برنامه‌ریزی در کشورهای در حال توسعه. همان طور که فوقاً اشاره شده. معطوف به حل مسائل و
مشکلاتی است که عملاً جزو ویژگیهای اقتصادی و اجتماعی این گونه ممالک تلقی می‌شود و از همین دیدگاه
است که فی‌المثل سازمان توسعه صنعتی وابسته به سازمان ملل متحد (یونیدو) توصیه می‌کند که موارد
مشخصی نظیر توزیع درآمدها. سطح اشتغال. خوداتکایی و غیره جزو اهداف پروژه‌های مذکور گنجانده شده و
مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.
برخی از ویژگیهای اقتصادی- اجتماعی کشورهای در حال توسعه به شرح زیر عنوان شده است (1991 ,11]):
پایین بودن درآمد سرانه واقعی.
5 نرخ بالا و زیاد رشد جمعیت و سنگینی بار تکفل.
- بیکاری. پایین بودن درجه اشتغال و قدرت تولیدی نازل.
- فقر فراگیر و گسترده.
- توزیع بسیار نابرابر درآمدها.
- مسلط و غالب بودن کشاورزی در اقتصاد ملی.
- تجارت خارجی متکی بر صادرات محصولات اولیه (و یا تجارت خارجی تنها جزء کوجچکی از درآمد ملی
را به خود اختصاص می‌دهد).
طبق بررسیهای سازمان ملل متحد. اگر چه توافق عمومی در این زمینه وجوددارد که برای بهبود و ارتقاء سطح
زندگی و تقویت اقتصادی ملی کشورهای در حال توسعه ضرورتاً بایستی به برنامه‌ریزی اقتصادی مناسب و
پروژه‌های توسعه متوسل شد معهذا مشکلاتی در این زمینه وجود دارد که اساساً ناشی از آن است که دینامیزم
بخشهای اقتصادی این گونه ممالک و رابطه بین بخشهای مذکور به خوبی درک نمی‌شود. مدلها و داده‌های
کافی وجود ندارد و بالاخره اینکه یک تئوری قابل اعتماد اقتصادی نیز در اختیار نیست. همین بررسیها متذ کر
می‌شود که یک تئوری اقتصادی دربارهٌ قیمتها و تخصیص منابع که برای شرایط مملکتی با اقتصاد پیشرفته تهیه
و ارائه شده و متناسب با شرایط کشوری است که دارای بخشهای مدرن. درجه بالای شهرنشینی و صنعتی
شدن و بخشهای خدماتی بسیار متنوع می‌باشد. طبعاً بر شرایط یک کشور فقیر در حال توسعه که بر کشاوزی
معیشتی " متکی بوده. تولیدات. منابع و بازارهای مالی بسیار پراکنده و از هم گسیخته‌ای دارد. انطباق و
سازگاری نخواهد داشت.
1]- 6
-------- صفحهٔ بعد --------
توسعه فراگیر و همه‌جانبه کشور اگر چه برای هر جامعه‌ای مطلوب و خواستنی می‌باشد ولی دستیابی به چنین
هدفی به ندرت میسر و امکانپذیر می‌شود. مطلوبیت توسعه یکپارچه و همه‌جانبه به خاطر آن است که دستیابی
به آن. تضادهای بین بخشهای مختلف جامعه را به حداقل می‌رساند و اقتصاد کشور نیز به صورت یکنواخت و
موزون رشد می‌کند. سیاستهای توسعه یکپارچه جامعه الزاماً و ضروتاً بایستی با سیاستهای آموزشی. تعلیم و
تربیتی. نهادی. مالی و اجتماعی آن جامعه موافق و هماهنگ باشد. روابط میان سیاستها و برنامه توسعه
یکپارچه و همه‌جانبه با برنامه‌های توسعه منابع آب کشور به شرح منعکس در نمودارهای ۶ و ۵ می‌باشد
(17۳۱۳۹۲0/۲10[]127۰1986).
توسعه در بخش آب با توسعه در سایر بخشها. ضروری است که سیاستهای توسعه منابع آب در انطباق با
سیاستهای توسعه یکپارچه و موزون کل کشور تنظیم شود.
-------- صفحهٔ بعد --------
0
9
9
۳
3
3
8
۰.۴۳
7
3
لت
3
8
هی
5
1
3
۳
2
۹
3 2 3 اْ
۳ ۱ ۱
1 ۳ ٍ
ی :
۳۸
-------- صفحهٔ بعد --------
نمودار ۵: برنامه یکپارچه توسعه منابع آب و ارتباط آن با برنامه توسعه همه‌جانیه کشور
شرائط حاک ---م
ا
۱
ٍ ۱
۱
1
مطالعات در باره» موحو مطالعه نیازهای
و پیامدها و نیازهصای ۱
برنامه توسعه» ۱
یگپارچه و همه - ل
جانبه؛ کشور
۱ تکنولوژیگی
تعادل و موازنه موحودی با تقامما ۱ و صنعت ی
۱
ا
ی
نیازها. تعیین هزینه‌ها و پیامدهای
برنامه احداث تاسیسات
(مأخذ: 1986 , 7۳1۳۹960])
۳۹
۳۲
۲
۱
۱
۱
-------- صفحهٔ بعد --------
۲-2 سیاستهای آب:
هر سیستم مدیریت منابع آب را می‌توان چاچوبی دآن است که در داخل آن تصمیمات متنوع و متعددی در
ارتباط با آب اخذ می‌شود. سیاستهای آب اصول مشخصی را تعیین و تبیین می‌کند که با اتکاء بر آن اصول
بتوان تصمیماتی که در داخل هر سیستم مدیریت آب اخذ می‌شود به سمت اهداف ملی هدایت نمود
(1989 002۰ / 1186۹9۵).
بنابراین سیاستگذاری در زمینه آب را می‌توان اقدامی برای تعیین اصول‌هادی و راهنمای تصمیم‌گیریهای
مدیریت آب و همچنین سمت دهی این گونه تصمیمات به سوی تحقق اهداف ملی ذیربط به شمار آورد. در
هنگام تنظیم و تدوین سیاستها می‌بایستی به امکانات و قیوداتی که در امر توسعه منابع آب وجود دارد توجه
مکفی مبذول گردد و سیاستگذاریها با عنایت به شرایط مذکور انجام پذیرد (1964 ,10۷۷)). شکل دیگری از
توصیف سیاستهای آب به شرح زیر است:
سیاستهای آب مشتمل بر مجموعه‌ای از اصول علمی و کاربردی. و رهنمودهای اجرایی می‌باشد که برای حل
تضادها یا بهبود کارآیی در یک یا چند فعالیت مرتبط با آب در هر جامعه مشخص, تنظیم و تهیه می‌شود.
هدف اصلی سیاستهای آب را عموماً ترغیب و توسعه "مصرف معقول و منطقی آب" می‌دانند ,11318۳860)
(1985.
دو روش رایج برای تنظیم سیاستهای ملی آب عبارت‌اند از:
۱- تنظیم سیاستهای ویژه و اختصاصی برای موارد منفرد و جداگانه که افقهای زمانی کوتاه را مورد توجه قرار
می‌دهد.
۲- تنظیم سیاستهای یکپارچه و فراگیر که مقیاس زمانی آن طولانی‌تر از حالت فوق‌الذ کر است.
توضیحات جامعی درباره سیاستهای ملی آب. نیازها و پیش شرطهای تنظیم آن و دلائل بروز مشکلات در
تنظیم سیاستهای جامع و فراگیر ملی در (1985 ,1130900]) آمده است و در اینجا به ذکر کلیاتی در این زمینه
اکتفا می‌شود:
پیش از آنکه مقوله سیاست آب را بتوان تشریح و تحلیل نمود باید به تعدادی از پرسشهای اساسی درباره
شرایط طبیعی و اجتماعی کشور پاسخ داد که از حمله عبارت‌اند از (1985 ,(1۳8۳:۹0]):
- کدام خصوصیات هیدرولوژیکی کشور متضمن فایده‌ها یا زیانهای اجتماعی و اقتصادی برای جامعه است و
این خصوصیات را چگونه می‌توان توصیف و از نظر کمی ارزیابی نمود؟
- کدام عوامل طبیعی و فعالیتهای بشر در داخل و خارج از مرزهای کشور بر خصوصیات و فرآیندهای
هیدرولوژیکی مزبور تأثیر قابل‌ملاحظه‌ای دارند؟
- تأثیر و نقش شرایط هیدرولوژیک بر امر اکتشاف و بهره‌برداری و یا مصرف سایر منابع طبیعی کشور چگونه
است و در چه حدی است؟
۰
-------- صفحهٔ بعد --------
- نقش دخالت بشر در ایجاد تغییر و تحولات در موازنه آبی و در بیلان کمی و کیفی آبهای کشور. درحال
حاضر در چه حدی است و همچنین ویژگیهای بارز یا حد بحرانی این گونه دخالتها (و کنترل شرایط
طبیعی) در آینده جگونه خواهد بود؟
- عمده‌ترین نیازها یا تقاضای اجتماعی و اقتصادی به آب و خدمات مرتبط با آب. کدام‌اند و عمده‌ترین
گزینه‌ها و ابزارها برای اجابت و تأمین نیازهای مزبور و یا برای تأثیرگذاری و تغییر دادن تفاضا و تنظیم و
تعدیل نیازها چیست؟
- مهمترین و عمده‌ترین امکانات و شرایط غالب برای مصرف. حفاظت و توسعه منابع آب کشور کدام‌اند؟
داده‌ها و اطلاعاتی که از پاسخگویی به پرسشهای فوق و سرْالات مشابه قابل استحصال است می‌بایستی از
طریق سازماندهی و اجرای مطالعات پایه. گردآوری و تهیه شود و به صورتی منظم مثلاً در چهار گروه به
شرح زیر تنظیم و ارائه گردد:
۱- شرایط طبیعی کشور.
۲- شرایط احتماعی و اقتصادی کشور.
۳- تکنولوژیهای مرتبط با آب.
۶- وضعیت موجود و گرایشات فعلی در فعالیتهای مرتبط با آب.
پس از یافتن پاسخ به سوالات اساسی. زمینه‌های لازم برای گامهای بعدی به شرح ذیل آماده می‌شود:
۱- پیامدهای قبلی و آتی قابل پیش‌بینی. پتانسیلهای توسعه و همچنین تضادها در زمینه فعالیتهای عمده‌ای که
مرتبط با آب می‌باشند. ارزیابی می‌شود.
۲- راه‌حلها و گزینه‌های منطقی- شامل راهحلهای تکنولوژیک و گزینه‌های توسعه- برای یکایک زمینه‌های
عمده فعالیت و کلیه تضادها شناسایی و آنالیز می‌شوند و متعاقباً هزینه‌ها و فایده‌های گزینه‌های منتخب
تعیین و مشخص می‌گردند.
۳- در این مرحله که گام آخر تلقی می‌شود. سیاستها و زیرساختهای لازم تعیین میگردد. در این مرحله
گزینه‌های موجود اعم از سیاستها و زیرساختها مورد نیاز برای حل مسائل (که در گام ۱ فوق شناسایی شد)
و همچنین سیاستها و زیرساختهای منتخب برای راه‌حلها (که در بند ۲ فوق مورد بررسی و آنالیز قرار
گرفت) تعیین میگردد و به تجزیه و تحلیل آنها مبادرت می‌شود. در این گام بایستی به انواع تمهیدات
نهادی. انگیزه‌ها. مشوقها و ضوابط و مقررات اقتصادی و قانونی برای سیاستهای بالقوه مناسب و معقول
توجه شود. در تجزیه و تحلیل راهحلهای تکنولوژیکی و نهادی می‌بایستی به شرایط و ویژگیهای طبیعی و
اجتماعی کشور توجه شود. و آن راه‌حلهایی انتخاب گردد که تحت شرایط و ویژگیهای کشور. راه‌حلهایی
معقول و منطقی محسوب می‌شوند. راه‌حلها یا سیاستهای منتخب الزاماً باید در زمان گزینش و تا آینده قابل
پیش‌بینی با سیاستهای عمومی اقتصادی و اجتماعی کشور همخوانی و سازگاری داشته و یا لااقل فاقد هر
گونه تضاد و تناقض آشکار با سیاستهای ملی باشند. به عبارت دیگر. زمینه‌ها و شرایط اجتماعی و اقتصادی
و مسیرهای منتخب برای توسعه کشور است که دامنه تکنولوژیها و گزینه‌های نهادی مربوط به بخش آب
:
-------- صفحهٔ بعد --------
کشور را تعیین و مشخص می‌کند. دامنه راهحلهای نهادی و تکنولوژیک برای فعالیتهای مرتبط با آب. بر
اساس فاکتورها یا *عوامل اساسی توسعه" به شرح زیر مشخص و معلوم میگردد:
- موجود بودن نیروی کار و سرمایه لازم برای انواع سرمایهگذاریها. دامن معقول و منطقی راهحلهای
تکنولوژیک را (در زمینه تکنولوژی کاربر در مقابل تکنولوژی سرمایه‌بر) تعیین و مشخص می‌کند.
- تراز واقعی و قابل پیش‌بینی پرداختها در تجارت خارجی. دامنه معقول و منطقی گزینه‌ها از نظر منابع داخلی
در برابر تکنولوژی وارداتی. و از نظر سطوح تولید برای مصرف داخلی در مقابل کالاها و خدمات وارداتی
برای تجارت خارجی و توریسم (جهانگردی) را تعیین و مشخص می‌کند.
- موجود بودن زمین به طور اعم و زمین برای کشاورزی به طور اخص. دامنه واقع بینانه گزینه‌های
تکنولوژیک (تکنولوژیهای سرمایه‌بر در مقابل تکنولوژیهای زمین‌بر") و همچنین سازمانهای اجتماعی مرتبط
با تولید محصولات زراعی و دامپروری را تعیین و مشخص می‌کند.
- وجود آگاهی و دانش فرهنگی و مهارتهای سنتی به طور اعم و در زمینه فعالیتهای مرتبط با آب به طور
اخص. دامن معقول گزینه‌های تکنولوژیک و سازمانهای غیر متمرکز اجتماعی در کشور را در مقابل
تکنولوژیهای وارداتی و زیرساختهای متمرکز نهادی. تعیین و مشخص می‌کند.
فاکتورها و عواملی که بر تصمیم‌گیری در زمینه‌های فوق‌الذ کر تأثیر می‌گذارند و همچنین سایر مقولاتی که به
موضوع سیاستهای اقتصادی و اجتماعی ملی و کشوری مربوط می‌شود. اساسا خارج از قلمرو آب و منابع آب
قرار دارند معهذا یک زمینه مشخص از سیاست ملی را می‌توان یافت که در آن. نقش بسیار پراهمیت و
تعیین کننده‌ای برای آگاهی از شرایط هیدرولوژیک و پتانسیلهای توسعه منابع آب کشور. وجود دارد. این زمینه
عبارت است از طرز برخورد به موضوع گرایش توسعه اقتصادی کشور در ارتباط با محیط زیست به طور اعم و
در ارتباط با پتانسیلهای توسعه منابع آب به طور اخص.
نخستین روش برخورد بر مفهوم "تطبیق و سازگاری با محیطزیست طبیعی "" استوار می‌باشد. در این شیوه.
انسان محیطزیست خود را همان طور که هست می‌پذیرد و می‌کوشد تا سبک زندگی و شرایط زیست خود را
آنچنان شکل دهد که به آسانی و سهولت در داخل شرایط طبیعی پیرامون خود جای گیرد یا بر آن منطبق
گردد. و از منابع موجود فیزیکی و اکولوژیکی همان ناحیه‌ای که ساکن آن است. بهره‌برداری نماید.
روش برخورد دیگر بر اصلاح و تنظیم شرایط طبیعی " محیطزیست تأکید می‌ورزد و اصول راهنمای توسعه
اجتماعی و اقتصادی را کمابیش مستقل از شرایط مشخص طبیعی انتخاب می‌کند. و در اینجا (عنداللزوم)
۶5 10۷10016 138316 -|
2
3-10
1 -4
۲
-------- صفحهٔ بعد --------
تلاش می‌شود تا محیط زیست طبیعی مطابق با نیازها و ارزشها و تعدادی از سبکهای منتخب زندگی. تغییر داده
شود و یا تنظیم و اصلاح گردد.
تفاوت اساسی بین این دو روش برخورد به محیطزیست که فوقاً اشاره شد در آن است که. روش برخوردی
که بر اصلاح و تنظیم شرایط طبیعی تأکید می‌ورزد. آزادی عمل در انتخاب سبک زندگی و امرار معاش را
بدرجات بیشتری از روش تطبیق و سازگاری با محیطزیست فراهم می‌آورد. اگر چه اصلاح و تنظیم
محیط زیست مستلزم صرف مقادیر بسیار بیشتری انرژی (که از منابع خارجی باید تأمین شود) بوده و تضادها و
عوامل بیرونی نیز به مراتب بیشتر و گسترده‌تر می‌باشند. مثلاً در زمینه واکنش جوامع به سیلابها و طغیان
رودخانه‌ها می‌توان اظهار داشت که در روش برخورد سازگارانه با محیط زیست معمولاً آن الگویی از اسکان.
امرار معاش و سبک زندگی انتخاب می‌شود که ضمن سازگاری و انطباق با رژیم سیلابی رودخانه (و فراغت
از زیانها و خسارات سیل). از سیلابهای فصلی و سالانه رودخانه نیز بهره‌گیری و استفاده می‌شود.
زیرساختهای اجتماعی در چنین شرایطی مبتنی و متکی بر دانش و آگاهی هیدرولوژیکی. و اکولوژیکی مهارت
و تبحر تکنولوژیک و همچنین سازمانهای اجتماعی مناسبی می‌باشد که نسلها سابقه و قدمت داشته. از نسلی به
نسل دیگر رسیده. تدریجاً مدارج تکامل را طی کرده و جزو میراثهای فرهنگی آن جامعه محسوب می‌شود.
برخلاف روش فوق‌الذ کر. آن مدیریتی که معطوف به اصلاح شرایط طبیعی می‌باشد. هدف خود را تغییر دادن
رژیم طبیعی و جلوگیری از بروز طغیانها قرار می‌دهد. ارکان زیربنایی لازم برای این شیوهٌ برخورد شامل
تأسیسات و ابنی فنی در مقیاس بزرگ (نظیر سدهای مخزنی برای مهار و ذخیره‌سازی طغیانها. احداث
خاکریزها. نهرها و کانالهای انحرافی و امثالهم) و همچنین نهادهای کاملاً تخصصی و متمرکز و خدمات
اطلاعاتی (نظیر واحدها یا سازمانهای مسئول کنترل سیلاب و گروههای امدادرسانی و مقابله با سیل مرکب از
خدمه و پرسنلی که تحت آموزشهای ویژه قرار گرفته و برای انجام وظائف خود آمادگی دارند. یک بانک
اطلاعاتی حاوی اطلاعات و آمار بلندمدت و امثالهم) می‌باشد.
در مورد تأثیر روش برخورد به محیطزیست بر زیربناهای لازم در هر جامعه می‌توان اظهار داشت که
سیاستهای سازگاری و تطبیق با محیطزیست" عموماً به سطوح پایین‌تری از زیرساختهای مرتبط با آب نیاز
داشته و تأکید اصلی را بر مولفه‌های زیربنایی کوچک مقیاس و غیرمتمرکز قرار می‌دهند در حالی که.
سیاستهای معطوف به اصلاح و تنظیم محیطزیست" عموماً به سطح بسیار بالاتری از زیرساختهای آب احتیاج
داشته و تأکید را بر اجزای زیربنایی متمرکز و بزرگ مقیاس می گذارند.
مطالب فوق که از (1985 ,11811500) استخراج و ارائه شد. صرفاً مدخلی بر مقوله سیاستهای مرتبط با آب
تلقی می‌شود که بر سه موْلفه اصلی *دانش و آگاهی. نهادها و تکنولوژی" برای تنظیم و اجرای سیاستهای آب
تأ کید می‌ورزد. نمودار ٩ نمایشی ترسیمی از مفاهیم عمومی مورد بحث را ارائه می‌دهد.
|- ۸08011۷6 ۲۳۵۱|۵5
065 911۷6 با زل۸ -2
۳
-------- صفحهٔ بعد --------
نمودار :٩ زیربناهای ملی برای تنظیم و تدوین و اجرای سیاستهای آب
مولفه‌های مادی زیربناهای ملی مرتبه ۱ مولفه‌های غیرمادی زیربناهای ملی مرتیسسط با |
با آب آن 5
* چار چوبهای سازمانی.
** بانک اطلاعاتی و تحقیقات
** هیدرولوژی علمی و عملیاتی
۱- آنالیز یا تحلیل سیاستها
۲- برنامه‌ریزی بلندمدت آب
ماخذ: 1985 ,113۳۹0
2
-------- صفحهٔ بعد --------
برای تهیه و تنظیم سیاستهای ملی آب فی‌المثل در کشور کانادا نیز از همان روال عمومی فوق‌الذکر پیروی
شده است. بدین معنی که ابتدای دامنه بسیار وسیعی از مسائل و موضوعات مرتبط با آبهای کشور مورد
بررسی. بازبینی و تحقیق قرار گرفت تا معلوم شود که دولت مرکزی چگونه می‌توان به موضوعات متنوعی که
مرتبط با آب می‌باشد. برخورد شایسته و مناسبی داشته باشد. حاصل این فرآیند. تعیین استراتژیهای پنجگانه‌ای
است که مناسبترین مسیرهای عمومی حرکت برای پاسخ به جمیع مسائل آب در آن کشور تلقی شده است.
استراتژیهای مذکور یا همان مسیرهای منتخب برای اقدام. ثابت و لایتغیر تلقی نگردیده بلکه در طول زمان و
متناسب با تحولات آتی و بروز مسائل نوین آب که توجه دولت را طلب نماید. اصلاح. تنظیم و تعدیل
می‌شوند و لهذا ضمن آنکه خطوط راهنما برای اقدامات دولت به شمار می‌آیند. از انعطاف کافی برای جرح و
تعدیلهای ضروری آتی نیز برخوردارند.
(1990 ,۲22۸02۵ ۳۷1۳۵۳۵۲۲). توضیحات اجمالی دربار محتوای عمومی سیاستهای ملی آب به نقل از
مرجع اخیرالذ کر به شرح زیر است:
سیاست ملی آب کانادا بیانیه‌ای حاوی فلسفه برخورد و اهداف دولت فدرال در قبال منابع آب کشور و
همچنین طرق پیشنهادی برای تحقّق اهداف مذکور می‌باشد. سیاست ملی آب کانادا شامل یک هدف کلی و
عمومی. دو هدف ویزه و پنج استراتژی یا مسیرهای عمده حرکت برای تحقق اهداف می‌باشد. هدف کلی و
عمومی سیاست ملی آب کانادا "تشویق و ترغیب مصرف عادلانه و کارای منابع آب کشور در انطباق با
نیازهای اجتماعی. اقتصادی و زیست‌محیطی نسلهای فعلی و آتی " اعلام شده است.
اهداف ویژه دولت فدرال در قبال آب به شرح زیر می‌باشد:
۱- حفاظت و بهبود کیفیت منابع آب.
۲- تشویق و ارتقاء سطح مدیریت و بهره‌برداری عاقلانه و کارا از منابع آب.
برای دستیابی به اهداف اعلام شده فوق‌الذ کر. پنج استراتژی یا راستای اصلی و عمده اقدامات لازم نیز تعیین
و به شرح زیر اعلام شده است:
۱- تعیین آب بها
۲- برنامه‌ریزی و بررسیهای علمی
۳- قانونگذاری یکپارچه و همه‌جانبه
۶- برنامه‌ریزی و وضع ضوابط و مقررات
۵- افزایش آگاهی عمومی / ارتقاء سطح آگاهی مردم
کنفرانس آب سازمان ملل متحد (ماردل پلاتا) ضمن تأکید بر ضرروت تنظیم و تدوین سیاستهای ملی آب در
کلیه ممالک جهان توصیه کرده است که هر ایک از کشورها باید سیاستهای عمومی خود را در قبال مصرف.
مدیریت و حفاظت منابع آب تنظیم و تدوین نمایند و آن را مستمراً مورد بازنگری قرار دهند و سیاستهای
مذکور را چارچوبی برای برنامه‌ریزی و اجرای برنامه‌های مشخص و اقدامات و تمهیداتی تلمی نمایند که برای
۵
-------- صفحهٔ بعد --------
بهره‌برداری کارا از پروژه‌ها لازم می‌باشد. اهداف اصلی و اساسی سیاستهای مصرف منابع آب کشور
می‌بایستی به وسیله سیاستها و برنامه‌های ملی توسعه. مشخص و تعیین گردد. رئوس و اهم موارد مرتبط با
"سیاستهای ملی آب" کشورها به شرح زیر عنوان شده است (1977 ,118):
۱- سیاستهای ملی آب می‌بایستی در چارچوب سیاسیتهای ملی توسعه اقتصادی اجتماعی و زیست‌محیطی
جای گرفته و به اجرا درآید.
۲- توسعه منابع آب در زمره امور زیربنایی تلقی شود و در برنامه توسعه کشور این جایگاه برای توسعه منابع
آب به رسمیت شناخته شود.
۳- منابع آب و خاک کشور می‌بایستی مدیریت یکپارجه داشته باشد.
- کمیت و کیفیت داده‌های پایه باید بهبود یاید.
۵- نیازها و اهداف کمی و کیفی جمیع بخشهای مصرف کنندهٌ آب باید تعریف و مشخص گردد. مصرف
مجدد آبهای برگشتی و انتقال آب فیمابین حوزه‌ها باید مورد توجه قرار گیرد.
-٩ روشهای مشخصی برای شناسایی. سنجش و تعیین فایده‌ها و هزینه‌های اقتصادی. اجتماعی و
زیست‌محیطی پروژه‌ها. ابداع و به کار گرفته شود.
۷- ارزیابی منظم و سیستماتیک پروژه‌های اجرا شده. باید به عنوان یک وظیفه دنبال شود و از این فرایند
پندآموزی شود.
۸- طرحهای جامع آب کشور و حوزه‌های آبریز تهیه و تنظیم گردد.
۹- در برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب باید تأمین نیازهای اساسی ملت و علی‌الخصوص اقشار کم درآمد
جامعه را یک هدف بنیادین دانست و از اولویت بالا برخوردار نمود.
۰- اهداف کمی باید به طور ادواری بررسی و اصلاح شود. رهنمودهای بلندمدت برای مدیریت آب که
افقهای ۱۰ تا ۱۵ساله را مورد توجه قرار می‌دهد بایستی با طرحهای جامع آب سازگار باشد. برنامه‌ریزی
باید فعالیتی مستمر تلقی شود و برنامه‌های جامع بلندمدت هر ۵ سال یکبار می‌بایستی بازنگری و اصلاح
۱- پرسنل و متخصصین برنامه‌ریزی. زارعین و سایر مصرف‌کنندگان می‌بایستی تحت آموزش قرار گیرند و
مردم در برنامه‌ریزی آب مشارکت داده شوند.
۲- سیاستهای مرتبط با تعرفه‌های آب باید مورد ارزیابی قرار گیرد و به نحوی اصلاح و تعدیل شود که با
سیاستهای توسعه کشور هماهنگ گردد.
۳- تجربیات برنامه‌ریزی هر کشور بایستی مدون شود و با ممالک دیگر مبادله گردد.
۹
-------- صفحهٔ بعد --------
۳-۶ ارتباط بین زیرساختها و سیاستهای آب :
کار یا وظائف سیاستهای ملی آب در دو عرصه مشخص مطرح می‌باشد (1985 ,1186900]).
۱- سیاستهای آب می‌بایستی پتانسیلها و قیودات منابع آب کشور را منعکس نموده و امکان آن را فراهم آورند
که این گونه پتانسیلها و قیودات در سیاستها. برنامه‌های اجرایی و تصمیمات دولت منظور و ملحوظ شوند.
۲- سیاستهای آب می‌بایستی چارچوب اصول مفاهیم منطقی و کاربردی لازم را برای تنظیم برنامه‌های اجرایی
و اخذ تصمیمات فراهم آورد که هدفشان توسعه بهره‌برداری و مدیریت منطقی منابع آب کشور است.
زیرساختهای مرتبط آب بایستی ابزارهای انفورماتیک. نهادی و تکنولوژیکی را برای تحقّق این وظائف دوگانه
تأمین نماید. زیرساختهای مرتبط با آب. همان طور که در نمودار ٩ ملاحظه می‌شود مرکب از دو مولفه اصلی
عمده می‌باشد که مژلفه‌های مادی و غیرمادی نامیده شده‌اند. موْلفه "غیرمادی" زیرساختهای ملی آب شامل
دانش و آگاهی علمی و نادیدنی است که شامل جنبه‌های تحقیقاتی و بانک اطلاعاتی آب. آموزش و مشارکت
مردم و همچنین امور علمی آب‌شناسی و هیدرولوژی کاربردی می‌باشد. موْلفه مادی زیرساختها مشتمل بر
اجزایی مادی می‌باشد که دانش و آگاهی مرتبط با آب را به نهادها و تکنولوژی تبدیل نموده و بدین طریق
دانش مزبور را به شکل موْئثر و کارایی در می‌آورد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
- چارچوبهای سازمانی و تشکیلاتی.
- تأسیسات و تکنولوژی برای تأمین. مدیریت و بهره‌برداری از آب و خدمات مرتبط با آب.
- تکنولوژیهایی که بر میزان تقاضا برای آب و خدمات وابسته به آب تأثیر می‌گذارد.
به عبارت دیگر. تبدیل مداوم دانش و آگاهی مرتبط با آب (که در سیاست آب تبلور و تجسم می‌یاید) به
تکنولوژیها و نهادها اساس و بنیاد توسعه و تکامل اجتماعی و اقتصادی در امور مرتبط با آب تلقی می‌شود .
دانش و آگاهی درباره امور آب ( اعم از دانش و آگاهی سنتی و فرهنگی و یا علمی و نوین ) نه تنها نقطه
آغازین مدیریت آب محسوب می‌شود بلکه محصول و نتیجه غایی مدیریت آب نیز به شمار می‌آید . در واقع
تجارب حاصل از شکستها و موفقیتهای مدیریت آب مهمترین منبع برای تکمیل و تجدید نظر در اطلاعات و
آگاهیهای موجود درباره امور آب می‌باشد. در جوامعی که بهره گیری از پتانسیلهای طبیعی هیدرولوژیکی و
زیست‌محیطی (و عدم تخطی از آن) رواج دارد. افزایش و تکمیل و یا تصحیح دانش ذیربط به طور خودکار و
در سیر تحولات فرهنگی آن جامعه رخ می‌دهد. ولی در جوامعی که از تکنولوژیهایی بهره می‌گیرند که تناسبی
با پتانسیلهای طبیعی و اکولوژیکی آنها ندارد. عملکرد خودکار و اتوماتیک آگاهیهای سنتی و فرهنگی سست و
ضعیف میگردد و لاجرم می‌بایستی دانش و آگاهی مرتبط با امور آب را از طریق اقدامات و تلاشهایی سازمان
1۷
-------- صفحهٔ بعد --------
کسب نمود. نمودار ۷ ارتباط میان شرایط طبیعی و اجتماعی کشور. سیاستها و زیرساختها را نشان می‌دهد.
ارزیابی منابع آب و نیازهای فعلی و آتی به آب. اساس و پایه‌ای برای تنظیم و تدوین سیاستها به شمار می‌آید
زیرا داده‌ها و اطلاعات محلی و مشخصی را برای پاسخگویی به سوّالات اساسی مطروحه برای تدوین سیاستها
به دست می‌دهد. ارزیابی شرایط فعلی و پیش‌بینی تحولات تقاضا برای آب و خدمات وابسته به آب در سطح
ملی. یکی از بارزترین نمونه‌های تحقیقات کاربردی برای دستیابی به سیاستهای معقول تلقی می‌شود.! گزارش
دبیر کل سازمان ملل که حاوی تحقیقی درباره مسائل آب کشورهای در حال توسعه و نحوه پیشرفت آنان در
زمینه ارزیابی منابع آب. پس از برگزاری کنفرانس آب ماردل پلاتا بوده است نتایج قابل تعمقی راانشان
می‌دهد. از چهل کشور در حال توسعه که پرسشنامه‌های ذیربط را تکمیل و ارائه کرده‌اند به کمبودهایی به
شرح زیر اشاره شده است:
۶ درصد از کشورها به کمبود نیروی کار اشاره کرده‌اند.
۹ درصد از کشورها به کمبود تحهیزات اشاره کرده‌اند.
۶درصد از کشورها به کمبودهای نهادی اشاره کرده‌اند.
۲ درصد از کشورها به کمبود دانش علمی و کاربردی اشاره کرده‌اند.
۹۰ درصد از کشورها به کمبود منابع مالی اشاره کرده‌اند.
کمبود نیروی انسانی اگر چه فقط یکی از مسائلی است که عملکرد این گونه ممالک را با دشواری مواجه کرده
است معهذا بایستی یادآوری نمود که توسعه و مدیریت نیروی انسانی می‌تواند بر مسائل مختلفی که در زمینه
کمبود تجهیزات. نقائص و کمبودهای نهادی و کمبودهای دانش علمی و عملی و حتی فقّدان منابع مالی وجود
دارد فائق آید. این امرلزوم توجه جدی به تواناییها و ظرفیتهای موجود در زمینه آموزش علمی و عملی مرتبط
با امور آب را گوشزد می‌کند (این موضوع در مبحث "ظرفیت سازی" نیز مورد اشاره قرار می‌گیرد).
۱- میحت ارزیایی منانو [ که در ند ۶-۶ به تفصا آمده است.
2 با ی سا
۸
-------- صفحهٔ بعد --------
ی تکوین و تکامل زیر ساختهای مرتبط با آب به تبعیت ازمسائل‌عمده و
سا 8 1 ِ
۱ را
1 ۱
:7 داد
۱
زظ ف 4 ۱
1۳۹
۹
-------- صفحهٔ بعد --------
2-2 ارزیابی منابع آب"
آگاهی از کم و کیف منابع آب کشور و جگونگی تحولات آتی در تقاضا برای آب و خدمات وابسته به آب
جزو پیش شرطهای اصلی و اساسی برای برنامه‌ریزی و مدیریت معقول منابع آب محسوب می‌شود. افزایش و
تشدید تقاضا برای آب و خدمات مربوطه. تنزل کیفیت منابع آب سطحی و زیرزمینی و همچنین تخریب
محیط زیست که بر اثر شهرنشینی و صنعتی شدن و تحول در کاربری اراضی ایجاد گردیده و یا شتاب می‌گیرد.
منابع آب موجود هر کشور را تحت فشارهای فزاینده‌ای قرار داده و مدیریت معقول و منطقی آن را بسیار
دشوارتر و پیچیده‌تر از سابق نموده است. *ارزیابی منابع آب" را می‌توان یکی از مهمترین اقداماتی دانست که
برای افزایش آگاهی و شناخت درباره شرایط منابع آب کشور انجام می‌پذیرد و از این رو نتایج این گونه
بررسیها در برنامه‌ریزی و مدیریت صحیح منابع آب فوق‌العاده موْثر و ارزشمند می‌باشد. همان طور که در بند
۲-۳ اشاره شد. برنامه‌ریزی را می‌توان مشتمل بر دو فعالیت اساسی دانست که عبارت‌اند از: پردازش اطلاعات
و تصمیم‌گیری. مطالعات ارزیابی منابع آب ضمن تأمین اطلاعات و گسترش میزان و درجه آگاهی از شرابط
متحول آب کشور. زمینه را برای برنامه‌ریزیهای دقیقتر و اخذ تصمیمات معقول مدیریتی مهیاتر می‌سازد.
فرآیند ارزیابی منابع آب به شرح زیر توصیف شده است (1990 ,11۳۷۳560)
*ارزیابی منابع آب" عبارت است از تعیین منبع. میزان. درجه اطمینان و اعتماد به منبع ". و کیفیت منابع آب و
همچنین استفاده از اطلاعات مزبور برای ارزیابی و سنجش امکان مصرف و کنترل منابع آب.
بهترین و اساسی‌ترین *واحد" برای هر گونه فعالیت برنامه‌ریزی یا ارزیابی منابع آب را می‌توان حوزه آبریز
رودخانه‌های بزرگ دانست. در مواردی که حوزه رودخانه مورد نظر مشتمل بر دو یا چند واحد از تقسیمات
کشوری باشد. ارزیابی منابع آب در هر یک از تقسیمات مزبور را می‌توان جداگانه به انجام رساند و سپس با
توسل به شیوه‌های مناسب و قابل قبول. به تسهیم منایع آب بین آنها مبادرت ورزید.
پس از تکمیل ارزیابی منابع آب و تأیید صحت آن. هر از چندگاه باید نتایج کار را به روز درآورد. این امر
مستلزم آن است که سازماندهی اولیه منابع آب از انعطاف کافی برخوردار باشد به نحوی که افزودن اطلاعات
و داده‌های جدید را امکانپذیر سازد.
ارزیابی منابع علاوه بر آنکه برای برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب امری ضروری می‌باشد در پاره‌ای موارد نیز
ممکن است به خاطر زمینه‌ها و مسائل خاصی انجام پذیرد. مثلاً در مورد مسائل دیرینه‌ای که هنوز هم پابرجا و
لاینحل مانده‌اند. برای پاسخگویی به موضوعات سیاسی. برای برنامه‌ریزی درازمدت منابع آب. برای
پاسخگویی به مسئله حفاظت منابع. حفاظت محیطزیست و یا مواردی که ترکیب و تلفیقی از موضوعات
مذکور محسوب می‌شوند. ارزیابی منابع آب ممکن است ضرورت یابد.
موْلفه‌ها یا اجزاء اساسی ارزیابیهای منابع آب عبارت‌اند از:
۱- ۷۷/۵16 ۹۵۳۲۶ 1
۷ س-2
۵۰
-------- صفحهٔ بعد --------
الف - تعیین مرزهای محدوده مطالعات.
ب - اطلاعات و داده‌های مرتبط با آب.
ج - متدولوژیهای مناسب برای ارزیابی منابع آب.
توضیحات اجمالی دربارهٌ موْلفه‌های فوق‌الذ کر به شرح زیر است:
الف - به منظور تسهیل گردآوری و کاربرد داده‌ها. اطلاعات ذیربط را باید به صورتی منظم و سیستماتیک و به
تفیکیک محدوده‌های مشخص جغرافیایی جمع‌آوری و سازماندهی نمود.
اطلاعات مربوط به هر محدوده مشخص جغرافیایی را معمولاً به دو گروه اساسی تقسیم می‌کنند:
- منابع آب (شامل اطلاعات مربوط به عوامل طبیعی. فیزیکی و جغرافیایی).
- مدیریت آب ( مشتمل بر اطلاعات درباره مصرف آب. تقسیمات اداری و سیاسی. موضوعات مدیریتی و
همچنین مسائل خاصی که مرتبط با مدیریت منابع آب می‌باشد).
برای تعیین و تفکیک نواحی و واحدهای مدیریت منابع آب می‌توان از نقشه‌های توپوگرافی استفاده نمود و
بدین طریق مرزهای حوزه آبریز. خصوصیات هیدروژوژیکی. اداری. کشوری. اقتصادی و همچنین موارد
خاصی را که مرتبط با مدیریت منابع آب می‌باشد مشخص نمود.
ب - مروری بر کم و کیف داده‌های موجود. پیش شرط هر گونه ارزیابی منابع آب محسوب می‌شود. برای
حصول اطمینان از تناسب و سازگاری داده‌های موجود با هدف کار, برنامه گردآوری داده‌ها باید برنامه‌ای
سنجیده و هماهنگ با نیازها باشد. قبل از کاربرد داده‌ها. کنترل کیفی آنها ضروری است.
داده‌هایی که می‌بایستی گردآوری شوند به سه گروه اصلی ذیل تقسیم می‌شوند:
- آبهای سطحی
- آبهای زیرزمینی
- مصرف آب
اطلاعات مر تبط با گروههای فوق‌الذ کر هم کمیت و هم کیفیت آبها را شامل می‌شود. نحوه تهیه اطلاعات از
داده‌ها. به رغم آنکه سیستم گردآوری داده‌ها چگونه باشد. معمولاً مراحل زیر را در بر می‌گیرد (مراحل کار
الزاماً به ترتیب ذیل نخواهد بود):
۱- طراحی شبکه گردآوری داده‌ها (طراحی. شناسایی. مکان یابی و تأسیس ایستگاههای آمارپرداری)
۲- گرداوری داده‌ها (کالیبراسیون. اندازه‌گیری و آنالیز اندازه گیریها در محل ایستگاهها. استفاده از روشهای
یکنواخت و سراسری برای اندازه گیری).
۳- ثبت داده‌ها (ارزیابی و کنترل داده‌ها و ثبت منظم آنها در فرمها و جداول مخصوص).
۶- انتشار داده‌ها (تدارک و تهیه کتابجه‌های آمار. خلاصه آمار سالانه. دیاگرامها و نققشه‌های تلخیص شده).
۵- دخیره‌سازی داده‌ها (ایجاد یک بانک اطلاعات دائمی - ترجیحاً کامپیوتری. برای ذخیره‌سازی. بازیافت و
تبادل داده‌ها).
۵۱
-------- صفحهٔ بعد --------
ج - متدولوژیهای ارزیابی منابع آب سطحی و زیرزمینی بسیار متنوع بوده در اکثر کتب کاربردی منعکس شده
است. امروزه با استفاده از کامپیوتر می‌توان مدلهایی از حوزه آبریز رودخانه‌ها را تهیه و به مطالعه واکنش
حوزه‌ها در برابر تغییر او تحولات در رژیم هیدرولوژیک حوزه‌ها پرداخت. مدلهای شبیه‌سازی ابزار
مناسب و سودمندی برای ارزیابیهای منابع آب محسوب می‌شوند در حالی که مدلهای به‌گزینی بیشتر در
زمینه‌های مدیریتی کاربرد دارند . همجنین استفاده از تصاویر ماهواره‌ای. عکسهای هوایی. تولید آمار
مصنوعی و سیستمهای اطلاع‌رسانی در زمان حال و جاری (که به مسئله بهره‌برداری از تأسیسات مدیریت
منابع آب معطوف است) جزو ابزارها و تکنیکهای جدیدی می‌باشند که مفید و سودمند تلقی می‌شوند.
*ارزیابی منابع آب" در ممالکی نظیر ایالات متحده آمریکا عملاً نوعی برنامه‌ریزی منابع آب در سطح ملی تلقی
می‌شود که ضمن بررسی مسائل عمده مرتبط با آب در نقاط مختلف کشور. شرایط آتی منابع آب را نیز
پیش‌بینی و مشخص می‌کند. مثلاً در نخستین ارزیابی ملی منابع آب آمریکا که در سال ۱۹۹۸ میلادی انجام
پذیرفت. عرضه و تقاضای آب در سطح کشور با یکدیگر مقایسه شد. مسائل ویژه آب بررسی و تحلیل شد.
کمبود آب مورد بحث قرار گرفت. سراسر کشور به مناطق عمده منابع آب منقسم گردید و نیازها تا سال ۲۰۲۰
میلادی پیش‌بینی شد. (1984 ,(0)-)1۷۳.۹]).
دومین ارزیابی ملی منابع آب آمریکا نیز روش مشابهی را دنبال کرده و عملاً نوعی برنامه‌ریزی ملی آب
محسوب می‌شد. در این مطالعات کشور به ۲۱ منطقه عمده و ۱۰۹ زیر منطقه تقسیم گردید. مسائل بحرانی
آب شناسایی شد و ترازنامه آب با توجه به عرضه آب و مصارف آن تعیین گردید و ایک گزارش منطقه‌ای
برای هر یک از مناطق بیست و یک گانه منابع آب تدوین و ارائه شد (1984 ,۲000121)).
رابطه بین ارزیابی منابع آب و مدیریت منابع آب در سطح حوزه آبگیر رودخانه‌های مهم در نمودار ۸ منعکس
شده است.
مدیریت منابع آب و ارزیابی منابع آب دارای وجوه مشابه و متمایز و نیز روابط و ارتباطات معینی می‌باشند که
اهم آنها به شرح زیر است (1990 ,1181۳80)
تشابهات ارزیابی و مدیریت منابع آب:
- هردو به یک چارچوب نهادی برای حمایت اساسی از خود نیاز دارند.
- هر دو به برنامه‌ریزی سنجیده و هوشمندانه‌ای برای دستیابی به حداکثر کاراآیی و سودمندی خود نیاز دارند.
- هر دو آنها به اطلاعات کافی برای پیشبرد و کارآیی فعالیتهای مربوطه نیازمندند.
۱ مراجعه کنید به مبحث "سطو< با سلسله مراتب برنامه‌ریزی منایهو ات بند ۵-۳
.۰ ۰ ۰ ۰ 1 > ۰ ۷۰ هی اب ۰ ۰
۹۲
-------- صفحهٔ بعد --------
- هر دو به ارتباطات قوی و کارآمد برای کسب اطلاع از وضعیت مطالعات جاری و تکمیل شده و همچنین
نتایج مطالعات مزبور نیاز دارند تا بدین وسیله قادر به حفظ حمایتهای نهادی از خود گردند.
تفاوتها و تمایزات عمدهٌ آنها عبارت‌اند از:
- داده‌های مورد نیاز برای ارزیابی منابع آب عمدتاً داده‌های حرفه‌ای و فنی می‌باشند در حالی که مدیریت
منابع آب به داده‌ها و اطلاعات اجتماعی. اقتصادی و سیاسی و همچنین به داده‌های مربوط به سازمانها.
دستگاهها و اقشار ذینفع احتیاج دارد.
- گردآوری و تفسیر انبوهی از داده‌های منابع آب که در امر ارزیابی منابع آب انجام می‌پذیرد. مقدم بر آن
گامهایی است که برای مدیریت منابع آب برداشته می‌شود زیرا بدین طریق. تصویر روشنتر او قابل
اعتمادتری از منابع آب و روابط بین آنها برای اتخاذ تصمیمات مناسب مدیریتی در اختیار قرار می گیرد.
و بالاخره برخی از ارتباطات متقابل ارزیابی و مدیریت منابع آب را می‌توان به شرح زیر بیان نمود:
- برنامه‌ریزی امور برای ارزیابی منابع آب و نیز مدیریت منابع آب می‌بایستی معطوف به تقویت هدف نهایی
بوده و در خدمت هدف نهایی یعنی *ایجاد و گسترش مدیریت منطقی و بلندمدت منابع آب کشور" قرار
- فازهای ارزیابی و نیز مدیریت منابع آب را می‌بایستی در یک چارچوب نهادی کارآمد و موْثر مورد حمایت
قرار داد. حمایت از فازهای مذکور می‌بایستی به صورت متعادل و موزون انجام پذیرد و بدین طریق شرایط
متوازن و متعادلی برای پیشبرد امور مربوط به هر دو فعالیت مذکور فراهم آید.
- کلیه و یکایک مراحل ارزیابی و مدیریت منابع آب به گردآوری و تفسیر داده‌ها و اطلاعات نیاز دارند و
تبادل اطلاعاتی با یکدیگر دارند (نمودار ۸).
توضیحاتی اجمالی در زمینه چارچوب نهادی (قانونی - اداری) لازم برای مدیریت منابع آب و ارزیابی منابع
آب به نقل از مرجع فوق‌الذ کر ذیلاً آمده است.
چار چوب قانونی - اداری لازم می‌بایستی به صورتی طراحی گردد که مقاصد ذیل حاصل گردد:
- مدیریت را راهنمایی و هدایت کند.
- باعث ایجاد ارتباط و هماهنگی ارتباط فیمابین سازمانها و دستگاههای ذینفع گردد.
- حاوی اهداف ارزیابی و مدیریت منابع آب بوده و تأمین مالی فعالیتها و همچنین نشر و اشاعه اطلاعات را
میسر سازد.
- کل رشته‌های تخصصی و علمی مورد نیاز (از جمله متخصصین کیفیت آب. برنامه‌ریزی. اجتماعی -
سیاسی. مهندسی و اقتصاد) را مجتمع ساخته و گردهم آورد.
۳
-------- صفحهٔ بعد --------
تهیه چارچوب نهادی مناسب و کارآمد را می‌توان بعهده یک وزارتخانه۱ یا سازمان و یا کمیتهای مرکب از
چندین سازمان یا وزارتخانه ذیربط گذاشت. توصیه شده است که حداقل بعضی از نمایندگان حاضر در کمیته
مذکور وابسته به دستگاههایی باشند که دارای زمینه‌های فنی و علمی می‌باشند. چارچوب نهادی را در ابتدا و
بدواً می‌توان به صورتی طراحی نمود که به طور اخص به امر ارزیابی منابع آب معطوف بوده و آن را مورد
حمایت و پشتیبانی قرار دهد (زیرا در بادی امر فاز ارزیابی منابع آب وجه غالب و اصلی را تشکیل می‌دهد) و
سپس در مراحل بعدی و پیشرفته‌تر آن را مورد تجدید نظر قرار داده و جنبه‌های مربوط به مدیریت منابع آب
را نیز در آن حای داد.
برخی از اصول راهنما که از نظر جنبه‌های اداری و قانونی برای مدیریت صحیح منابع آب هر حوزه آبریز لازم
است می‌بایستی تنظیم و تدوین گشته و مورد عمل قرار گیرد. این گونه قوانین و مقررات۲ را می‌توان متکی بر
۱- استانداردهای یکسان و مشترکی را باید برای هر زمینهٌ معین و از جمله ارزیابی کیفیت آب. مصرف آب. و
۲- برای ثبت مصارف آب. اندازه‌گیریهای هواشناسی و هیدرومتری و سایر داده‌های مربوط به آب باید از یک
سیستم یکسان و یکنواخت آحاد سنجش استفاده کرد.
۳- کلیه برنامه‌های توسعه منابع آب در سراسر حوزه می‌بایستی مورد بررسی و ارزیابی نقادانه قرار گیرد تا
مرتبط با حفاظت منابع آب مورد توجه و عنایت مکفی قرار گرفته‌اند.
۶- برای ارزیابی توسعه منایع آب و برخورد مقتضی با پیامدهای نامطلوبی که ناشی از کمبود آگاهی در زمینه
منابع است. ضروری است که امر ارزیابی توسعه منابع آب به صورت یک فرآیند سازمان یافته و مداوم.
لا ینقطع در جریان باشد.
۵- به منظور تضمین تداوم مطالعات منابع آب در یکایک و کلیه حوزه‌های آبریز کشور. یک سازمان یا هیئت
ویزه ذیصلاح و شایسته منطقّه‌ای و یا ملی می‌بایستی بر امر تداوم مطالعات نظارت کند.
از سوی دیگر. چارچوب نهادی لازم برای ارزیابی منابع آب نیز نقشی بسیار حساس و پراهمیت داشته و
فی‌الواقع برای ادارهٌ برنامه‌های اجرایی مرتبط با این گونه فعالیتها می‌بایستی از ضوابط و مقررات نهادی مربوطه
پیروی نمود. چارچوب مزبور می‌بایستی مسئولیتهای حفوقی و قضایی مرتبط با برنامه‌های اجرایی ارزیابی
منابع آب را مشخص و تعریف نماید. دستورالعملها و آیین‌نامه‌های اصلاحی در مورد مصرف آب و تخلیه
آبهای مازاد را تهیه و ارائه کند و همچنین دستورالعملها و آیین‌نامه‌های لازم برای تخصیص و صدور مجوز
برای صرف و هزینه کردن وجوهات مالی را به دست دهد. توضیحات مبسوطی در همین زمینه در
(1990 ,71۳7۳۹00]) آمده است.
| - 1
2- [5
۵
-------- صفحهٔ بعد --------
نمودار ۸ - مراحل عمده و روابط بین ارزیابی منایع آب و مدیریت منایع آب. برای توسعه منایع آب حوزه
بانک اطلاعاتی ارزیایی منابع‌آب ۱باید اطلاعاتی
بر اثر دریافت اطلاعات از یکاید مراحل مدیرست
مرحله» بپرصرداری
(ونگپشداری (
مرحله» برنامه‌ریزی
ماخذ: 1986 , 7181۳:۹20]
۹۵
۳
-------- صفحهٔ بعد --------
نتایج بررسیهایی که درباره نحوه پیشرفت در اجرای برنامه عمل ماردل پلاتا" در خصوص ارزیابی منابع آب
کشورها که به دنبال درخواست شورای اقتصادی اجتماعی سازمان ملل متحد در اواخر دهه هشتاد میلادی
انجام پذیرفت. مهمترین مشکلات ارزیابی منابع آب در سه عرصه اصلی و کلیدی را به شرح زیر آشکار نموده
است (1992 ,ع[۸۱100۵10) :
۱- در زمینه گردآوری. پردازش و بازیافت داده‌ها:
- عدم کفایت شبکه ایستگاههای آب سنجی - هواشناسی (هیدرومتئورولوژی).
- استفاده از تکنولوژیهای نامناسب.
- ضعف در برقراری ارتباطات با استفاده کنند گان از اطلاعات و داده‌ها.
- دشوار بودن دسترسی و اخذ داده‌های گرداوری شده.
مشکلات فوق‌الذ کر در کلیه نقاط جهان بجز اروپا و آمریکای شمالی تجربه شده است.
۲- در زمینه ارزیابی منطقه‌ای پارامترهای هیدرولوژیک:
مهمترین مشکلات در این زمینه ناشی از عدم پذیرش و کاربرد متدولوژیهای مناسب برای تبدیل داده‌های
نقطه‌ای (ایستگاهی) بارندگی. آبدهی. تبخیر. آب زیرزمینی. بار رسوبی و کیفیت آب. به اطلاعات منطقه‌ای
(در سطح کل حوزه آبریز. مناطق وسیع جغرافیایی و قاره‌ها) بوده است. این مشکل عمدتاً در کشورهای
عربی. آمریکای لاتین و آفریقا وجود داشته است.
۳- داده‌ها و اطلاعات لازم برای برنامه‌ریزی:
در این زمینه مسائل و مشکلاتی به شرح زیر شناسایی و گزارش شده است:
- طراحی ضعیف شبکه آب سنجی - هواشناسی (هیدرومتئورولوژی).
- نیاز به (جمع‌آوری) سار داده‌های پایه (از جمله داده‌های پایه آب زیرزمینی و کیفیت آب) و همچنین نیاز
به ایجاد شبکه‌های جامع و یکپارچه" برای گردآوری داده‌ها.
- فقدان روشهای مناسب برای تعمیم داده‌ها به نقاطی که فاقد آمار و اطلاعات می‌باشند.
در همین رمینه اشاره شده که بحرز آمار اندازه گیری بارندگیها. سایر داده‌های پایه اکثراً و غالباً در دوره‌های
کو تاه آماری گردآوری شده و از این رو برآوردهای متکی بر این گونه داده‌ها. قابل اعتماد نمی‌باشد.
علاوه بر مسائل و مشکلات فوق‌الذ کر قیودات و محدودیتهای مو حود برای انجام مطالعات ارزیایی منایع آب
نیز در جچهار زمینه مشخص به شرح زیر اعلام شده است:
۱ توضیحاتی در ره کنفرانس آبت سازمان ملل. ماردل پلاتا. در فصل 2 این نشریه آمده است.
5۵ ۲1۷۵۲0۱0212 0 01 مدش م۸ -2
۳61/065 110۳۵160 -3
۵۹
-------- صفحهٔ بعد --------
۱- محدودیتهای مالی :
این گونه محدودیتها از اواسط دهه ۱۹۷۰ میلادی به شکل حادی برای اکثر ممالک در حال توسعه مطرح بوده
است. که ناشی از نرخ بالای تورم. تراز نامطلوب پرداختها. افزایش بار دیون و قروض ملی. رکود با کاهش
درآمدهای دولت. بروز بلایای طبیعی نظیر خشکسالی و سیل و زلزله و عوامل دیگر. در چنین اوضاعی. حتی
برنامه‌های صندوق بین المللی پول و بانک جهانی تحت عنوان برنامه‌های اصلاح ساختارها که برای اصلاح و
حل مسائل اقتصادهای در حال توسعه به اجرا درآمد. در برخی موارد نتیجه معکوسی به بار آورد و شرایط را
بدتر کرد زیرا طبق برنامه‌های مذکور. توان پرسنلی و منابع مالی کشورها می‌بایستی تقلیل می‌یافت.
۲ محدودیتهای تکنولوژیک:
مشکل اساسی در این زمینه ناشی از آن است که اکثر فنون و متدولوژیها در مناطقی با اقلیم معتدل ابداع شده
و توسعه‌یافته. معهذا بدون ارزیابی تناسب و شایستگی آن به سایر مناطق جهان منتقل گردیده و به کار بسته
می‌شود. تکنولوژیهای وارداتی علاوه بر آنکه می‌بایستی با شرایط محلی تطابق و سازگاری داشته باشند.
بایستی از نظر هزینه‌ها و امکانات بهره‌برداری و نگهداری نیز مناسب باشد. بی‌توجهی و عدم بررسی این
موضوع که آیا امکان بهره‌برداری و نگهداری صحیح از دستگاهها و تجهیزات وارداتی وجود دارد. غالباً باعث
کوتاه شدن عمر بهره‌برداری از این گونه وسائل و تجهیزات و اتلاف منابع محدود ملی می گردد.
۳- محدودیتهای نهادی :
محدودیتها و قیودات نهادی اساسا به خاطر تقسیم و تسهیم فعالیتهای مختلف ارزیابی منابع آب بین
دستگاههای مستقل و مجزا پدید می‌آید و از آنجا که معمولاً کوششی برای هماهنگی فعالیتهای مذکور صورت
نمی‌گیرد. دوباره‌کاری و تداخل اقدامات و نتیجتاً اتلاف منابع امری محتوم و اجتناب ناپذیر می‌باشد.
اصلاحات نهادی برای رفع این گونه قیودات می‌بایستی کاملاً سنجیده باشد و الا باعث سردر گمی دستگاههای
ذیربط خواهد شد. در اکثر کشورها ترتیبات سازمانی و تشکیلاتی به جای آنکه بر سطوح ملی و منطقه‌ای
توجه نماید بر سطح ملی تأکید می‌گذارد و در نتیجه دستگاههای محلی و منطقه‌ای که فی‌الواقع کننده کار و
عامل اصلی انجام امور می‌باشند همواره با کمبود شدید نیروی انسانی و سایر منابع حیاتی مورد نیاز خود
مواجه می‌باشند. در اکثر سازمانها رهنمودها و دستورالعملهای فنی به صورت مدون و مستند وجود ندارد و به
رایگان در اختیار پرسنل قرار نمی‌گیرد تا کارها به سمت یکنواختی و استاندارد شدن هدایت شود. نظارت
عالی یا اساسا وجود ندارد و یا ناکافی است.
۶2- محدودیتها در منابع انسانی :
مهمترین محدودیتها در زمینه نیروی انسانی به شرح زیر اعلام شده است:
- عدم برنامه‌ریزی برای تأمین نیروی انسانی لازم در سطوح ملی. منطقه‌ای و همچنین در سطوح مختلف
حرفه‌ای اعم از پرسنل برنامه‌ریزی و با عملیاتی.
۵۷
-------- صفحهٔ بعد --------
- فقدان انگیزه کار و خلاقیت در کارکنان که خود باعث جستجوی مداوم آنان برای یافتن کاری با درآمد
بیشتر در دستگاهها یا ممالک دیگر می‌شود.
- نارضایی شغلی در کارکنان که غالباً به خاطر عدم تأمین ابزارها و وسائل کافی برای انجام امور محوله و نیز
به خاطر بی‌توجهی به بازآموزی آنان می‌باشد. جالب توجه است که در برخی کشورها کارکنانی که‌سالها
سابقه کار دارند حاضر به استفاده از فرصتهای آموزشی برای ارتقاء سطح دانش حرفه‌ای خود نمی‌باشند.
محدودیتهای منابع انسانی. به رغم تلاشهای متنوع کشورها و سازمانهای بین‌المللی که از سال ۱۹3۵ میلادی
دامنه گسترده‌ای داشته است. همجنان حزو مشکلات و قیودات اساسی ارزیابی منابع آب محسوب می‌شود.
9 ۱
1-2 ظرفیت سازی :
افزایش توانها و کارآیی سازمانهاء واحدها و دستگاههای دولتی مسئول که در امر برنامه‌ریزی. طراحی و
احداث و بهره‌برداری و نگهداری سیستمهای منابع آب فعالیت دارند و همچنین آماده سازی آنها برای ایفای
نقش و انجام وظائف آتی و برنامه‌ریزی شده آنهاء در ردیف مهمترین جنبه‌های مرتبط با برنامه‌ریزی و مدیریت
منابع آب هر کشور محسوب می‌شود. این امر در جوار لزوم مشارکت همه جانبه مردم در برنامه‌ریزی و
مدیریت آب.سالهاست که در نشریات و مجامع مختلف فنی سازمان ملل متحد مطرح بوده و به صور مختلفی
مورد تأکید قرار گرفته است (1989 ,352۸ / 1991 ,1701 / 1977 ,1976/1701 ,19707/100 ,لانا)
مجموعه دو مقوله فوق‌الذ کر یعنی تقویت نهادها در سطوح مختلف و توسعه منابع انسانی به منظور مشارکت
فعالیتر و موْثرتر در برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب. جزو مباحث اصلی *"ظرفیت سازی" می‌باشد 20۳۵])
(1991.
ظرفیت سازی مشتمل بر سه موْلفههٌ اساسی به شرح زیر است. (1|991 ,تا[[[/ 11[](۳]).
۱- ایجاد و فعال‌سازی شرایط و زمینه‌ها با توسل به چارچوبهای قانونی و سیاستهای مناسب.
۲- توسعه نهادها و از حمله مشار کت دادن مردم.
سمپوزیوم سازمان ملل درباره *استراتژی ظرفیت سازی بخش آب" مهمترین موضوعاتی را که باعث عدم
کارآیی و ضعف بخش آب کشورها بوده و ملاً جزو مسائل اصلی و کلیدی ظرفیت سازی محسوب می‌شوند
به قرار زیر دانسته است :
۱- فقدان سیاستهای پشتیبانی و چارچوبهای مفرراتی.
۲- شکست در بسیج مردم.
۳- توان محدود مدیریتها در بهره‌برداری کارا از نهادها.
۱- ۲20200 88
۵۸
-------- صفحهٔ بعد --------
۶- توان محدود مالی و فنی.
٩ ناتوانی و ضعف عمومی در برقراری ارتباطات بین برنامه‌ریزان و پایین‌ترین سطوحی که برای آنها
برنامه‌ریزی می‌شود و همچنین بین زیربخشهای مختلف با یکدیگر.
سطوحی که ظرفیت سازی می‌بایستی مورد توجه قرار دهد به شرح زیر عنوان شده است :
۰ ۹
۱- سطح بخش :
پیش‌بینی و ایجاد شرایط و فضای مناسب برای اعمال مدیریت کارا در سطح بخش آب و زیربخشهای آن.
۲- سطح نهادها" :
توسعه و گسترش فرآیندهای برنامه‌ریزی به نحوی که از تواناییها و مهارتهای جمعی و مشترک کارکنان بتوان
برای دستیابی به اهداف سازمانی و نهادی به شکل موْئثری استفاده نمود.
۰ ۳
۳ سطح شردی :
تنظیم و تهیه راهبردها (استراتژیها) و برنامه‌های اجرایی جامع برای توسعه و تکامل نیروی انسانی به منظور
افزایش و بهبود مهارتهای فردی مرتبط با نیازهای سازمانها و نهادها.
ظرفیت سازی فرآیندی بلندمدت و مستمر تلقی می‌شود که می‌بایستی متناسب با نیازها و ضروریات ملی و در
مراحل یا فازهای مشخصی به اجرا درآید. هر فاز یا مرحله باید اهداف مشخص و ملموسی را تعیین نموده و
پیش روی داشته باشد و از این رو یکی از شروط اولیه و اساسی کار. تعیین واقع بینانه اهداف مرحله‌ای با
توجه و اتکاء بر منابع و امکاناتی است که موجود بوده و یا در اختیار قرار می گیرد.
برنامه‌ریزی منابع آب در اکثر ممالک در حال توسعه به خاطر کمبود نیروی انسانی کارآامد. محدودیتهای مالی
و ضعفهای نهادی با مشکلات بسیار جدی و فراوانی مواجه گردیده و غالبا از حد برنامه‌ریزی پروژه‌های
منفر دمنابع آب تجاوز نمی‌کند (1986 . 5۱0۲۵). بنابراین ظرفیت‌سازی را می‌توان یکی از مقولات مهمی که
بر برنامه‌ریزی منابع آب تأثیر می‌گذارد دآن است و افزایش توانها و ظرفیتهای بخش آب راایکی از
پیش‌نیازهای برنامه‌ریزی آب تلقی نمود.
1- 50010:۵[ ||
2- 1۳۹۲۱۲۱۵۲۵ | ]۷۵[
3- 1۵1۷1۵ ۵[| ][|
۵۹
-------- صفحهٔ بعد --------
۵- پیوستها
۱-۵ تعاریف و توضیح چند اصطلاح :
۱-۱-۵ پروژه یا طرح (1ع[۳۲۵) :
پروژه یا طرح عبارت است از تأسیسات و یا اقدامات و تمهیداتی که معمولاً و اساساً برای کنترل یا مهار
بهره‌برداری و مصرف و یا محدود کردن استفاده از آب به اجرا درمی‌آید (1984 ,000002)). یک پروژه
منابع آب را می‌توان مجموعه‌ای از اقدامات ساختمانی و غیرساختمانی محسوب نمود که برای توسعه یا بهبود
منابع آب موجود و پاسخگویی به نیازهای آبی جامعه مورد توجه قرار می‌گیرد (1987 ,101۳500]) .
۲-۱-۵ منظور (ع۳۲۵۵۹):
در برنامه‌ریزی منابع آب این واژه معمولاً به انواع مختلف نیازهای آبی و یا مسائل مرتبط با آب اطلاق
می‌شود. مثلاً تأمین آب برای مصارف شهری و یا کشاورزی. کنترل سیلاب یا تولید انرژی برقابی را می‌توان
جزو منظورهای یک یا چند پروژه دانست. پروژه‌های *چندمنظوره" منابع آب پروژه‌هایی می‌باشند که برای
پاسخگویی به دو یا چند مورد از نیازها و مسائل مرتبط با آب مورد توجه قرار می‌گیرند (1984 ,:۲0041۵).
فهرستی از مهمترین منظوره‌های پروژه‌های منابع آب به شرح زیر است (1991 ,01[]) :
- تأمین اب برای مصارف شهری و صنعتی.
- تأمین آب برای مصارف روستایی.
- تأمین آب برای خنک کردن نیروگاههای حرارتی.
- تأمین آب برای آبیاری.
- کنترل و مهار سیلابها و جلوگیری از خسارات سیل.
- تولید نیروی برق آبی.
- ایجاد و تسهیل کشتیرانی در آبراهه‌های داخلی.
- مدیریت کیفیت آب و از جمله تصفیه و دفع فاضلابها و بهبود کیفیت آب.
- ایجاد امکانات تفریحی و تفرجگاهها.
- صید ماهی به صورت تجاری.
- زهکشی. مهار رسوبات. تثبیت اراضی, کنترل فرسایش خاک و سایر اقداماتی که در زمینه مدیریت اراضی
شهری و روستایی و حوزه‌ها انجام می‌پذیرد.
۹
-------- صفحهٔ بعد --------
۳-۱-۵ (ع00[0011۷/ [002)) :
این اصطلاح مفهومی وسیعتر و جامعتر از "منظور" را تبیین می‌کند و اگر چه در برنامه‌ریزی منابع آب غالباً
میان 00[0011۷0 و [702) تفاوت و تمایزی قائل نمی‌شوند مهعذا برخی از برنامه‌ریزان بر این عقیده‌اند که بهتر
است واژْه [008 را مبین یک مقصود غایی و هدف کلی اجتماعی (مثلاً "بهبود و ارتقاء کیفیت زندگی جامعه")
دانست در حالی که 0[0011۷0 را می‌توان برای توصیف اهداف در زمینه‌های ملموس و مشخص‌تری نظیر
اهداف مالی و اقتصادی (مثلاً به حداکثر رساندن با بیشینه‌سازی خالص منافع ) به کار برد ,00001727))
(1984.
اهداف احتماعی (002[5)) در واقع سمت و سوی کلی حرکت را مشخص می‌کنند و پس از تبیین بایستی به
مجموعه‌ای از اهداف ملموس (08[0011۷05) که در سطح پایین‌تری از تجرید قرار دارند تبدیل و ترجمه شوند
(1986 ,۳۹۲0-۱۳۵ 7۳]) .۰
هدف اصلی توسعه منابع هر کشور را غالباً "ارتقاء هر چه بیشتر رفاه ملی " (یا منطقه‌ای) عنوان می‌کنند که آن
را می‌توان به صور زیر تفسیر و تبیین نمود (1964 ,/۲10۷) :
- بهینه سازی کارایی اقتصادی (یعنی به حداکثر رساندن افزایش واقعی درآامد ملی به خاطر سرمایه‌گذاری
ملی یا منطقه‌ای در یک سیستم منابع آب).
- توزیع محدد درآمدها (یعنی به حداکثر رساندن فراگیری توزیع درامدهای حاصله از یک سیستم منابع آب
بین اقشار مردم یا آن مناطقی که از سیستم منتفع می‌شوند).
- دستیابی به اشتغال کامل یا تلاش برای حذف بیکاری.
- دستیابی به برخی اهداف ناملموس یا غیرقابل ارزشگذاری پولی (نظیر دفاع ملی یا حفظ حیات وحش).
برنامه‌ریزی. توسعه و مدیریت منابع آب را می‌توان برای *ارتقاء رفاه همگانی جامعه" که از جمله مشتمل بر
موارد زیر است به کار گرفت (1991 ,[«ل]).
- توسعه اقتصادی منطقه‌ای.
- توزیع در آمدها.
- تندرسی و ایمنی جامعه.
- تعلیم و تربیت و ایجاد فرصتهای فرهنگی.
- آمادگی برای مقابله با شرایط اضطراری,
- سایر اقداماتی که مرتبط با بهبود "کیفیت زندگی " می‌باشد.
هدف کلی فعالیتهای برنامه‌ریزی منابع آب ضرورتاً بایستی منطبق بر سیاستهای تعیین شده در زمینه توسعه
منابع آب.
۹۱
-------- صفحهٔ بعد --------
مثالهایی از اهداف قابل دسترس عبارت‌اند از (1986 ,110112 / 17315500) :
- تأمین نیازهای آتی به آب (برای تولید انرژی. شرب. تولید مواد و محصولات غذایی و سایر محصولات
کشاورزی و ...).
- تنظیم و تطبیق دادن میزان سرمایهگذاریهای لازم متناسب با امکانات و محدودیتهای پولی موجود.
- به حداقل رساندن یا پیشگیری از پیامدهای منفی زیست‌محیطی پروژه‌ها.
- به حداکثر رساندن منافع اقتصادی و اجتماعی.
اهداف اساسا ماهیتی سلسله‌مراتب گونه دارند. اهداف عمومی در سطوح بالا فرموله و تنظیم می‌شوند و
اهداف خاص در سطوحی پایین‌تر. از دیدگاه سیستمی. اهداف خاص و سطح پایین. خود بوسیله عملکرد
سیستم در راستای تحقّق اهداف عمومی و سطح بالا هدایت می‌شوند (۱980 ,(11-)!1). با توجه به مراتب فوق
شاید بتوان 5أ702) را اهداف عمومی اجتماعی و 0011۷05[ را اهداف خاص یا ویژه نامید.
2-۱-۵ سناریو (5660۵۲10) :
سناریو عبارت است از تصویری از آینده محتمل. تهیه و تنظیم سناریو به معنی آن است که چگونگی شرایط
محتمل آتی (به فرض آنکه برخی از عوامل مهم و اصلی که بر شرایط آتی تأثیر غالبی می‌گذارند شکل خاص
و معینی به خود بگیرند) به صورت مکتوب. با ارائه ارقام. نمودارها. جداول و یا به روشهای مشابه تشریح و
توصیف شود.
به عبارت دیگر. چنانچه مفروضاتی درباره مسیر و جریان فعلی و آتی وقایع در طول یک دوره زمانی تحقق
یافته به واقعیت بپیوندد. شرایطی در انتهای آن دوره زمانی پدید خواهد آمد که می‌توان آن را در یک سناریو
( که در زمان حال تهیه می‌شود) ملاحظه نمود.
تهیه و پروراندن سناریوها به مقادیر معتنابهی از اطلاعات و داده‌ها و ایده‌های ذیربط و همچنین به
سنار یونویس‌هایی نیاز دارد که قادر به تدوین سناریوهای سنجیده و معقول باشند. در مواردی که اطلاعات و
پیش بینیها پراکنده و ناپیوسته و ناقص است. نش سناریونویس اهمیت بیشتری می‌یابد (1991 ,ل]).
علت تنظیم سناریو تردیدهایی است که دربارهٌ قطعی نبودن پیش‌بینیهای برنامه‌ای وجود دارد و بدین ترتیب با
تنظیم چند سناریو که دامنه‌ای از شرایط محتمل آتی را تصویر می‌کند می‌توان. تبعات بالقوهٌ ناشی از تحقق هر
یک از آن شرایط محتمل آتی را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد و مألاً توصیه‌های لازم را ارائه نمود. سناریوها
باید آنچنان تنظیم شوند که طیف گسترده‌ای از دیدگاهها و نظراتی را در بر گیرند که در زمینه‌هایی نظیر
مقولات ذیل مطرح می‌باشد:
- مفروضات دربارهٌ رشد اقتصادی - اجتماعی.
۹1۲
-------- صفحهٔ بعد --------
- توسعه و تکامل سیستمهای موجود در آینده و از جمله کاربست تکنولوژیهای جدید برای حفاظت منابع آب
و صرفه‌جویی در مصرف آب.
- سیاستهای ارشادی مختلف برای تشویق و ترغیب افزایش راندمان و بهبود کارآیی بهره‌برداری از منابع آب و
امثالم (19866 ,110117 / 1106800).
۵-۱-۵ مصارف آب :
عمده‌ترین مصارف آب درسه گروه *زیربنایی. کشاورزی و جنگلداری و صنعتی" به شرح زیر تفکیک و ارائه
شده است (19685 ,۳۹0 10]) :
۱- مصارف *زیربنایی "
- شرب
- مصارف خانگی
- مصارف عمومی (مردم) در کانونهای زیستی
- تراپری در آبراه‌های داخلی
- مصارف تفریحی. ورزشی
- حفظ چشم‌اندازه‌ها و تفرجگاهها
۲- مصارف *کشاورزی و جنگلداری"
- دیمکاری
- پرورش دام / دامداری
َ جنگلداری
- ماهی و آبزیان. حفظ حیات وحش
َ آبیاری
- باتلاقها و تالابها و حیات نباتی اراضی مرطوب
- بهره‌برداری از مصب رودخانه‌ها
۳- مصارف "صنعتی "
- برق آبی
- نیروی بخار آب
- معادن
- فرآیند تولید
- تبرید / خنک کردن
۹1۳
-------- صفحهٔ بعد --------
۲-۵ فصول گزارس طرح جامع حوزه رودخانه‌های مهم :
فهرست عناوین فصول مختلف گزارش طرح جامع حوزه منطفه به شرح زیر عنوان شده است
(1991 ,[ان] / 1984 ,۵۵۰ 0000)) :
فصل اول - خلاصه گزارش :
در نخستین فصل گزارش. شرح کوتاهی از مطالعات ارائه و نتایج و پیشنهادات عمده و اصلی مطرح می‌شود.
اهمیت این فصل گزارش در آن است که شاید تنها فصلی باشد که تصممیم‌گیرندگان آن را می‌خوانند زیرا
فصل دوم - مقدمه :
در این فصل اهداف مطالعات. حدود و دامنه بررسیها و دستگاه محری و آغازگر برنامه‌ریزی معرفی می‌شود.
به گزارشاتی که در تهیه طرح جامع مورد استفاده قرار گرفته اشاره می‌شود و دستگاهها. سازمانها و افرادی که
در انجام کارها مشارکت و همکاری نموده‌اند معرفی شده و از آنها تشکر و قدردانی می‌شود.
: : ۱
فصل سوم - اصول برنامه‌ریزی :
در این فصل موارد ذیل مورد بحث قرار می‌گیرد:
- اهداف برنامه‌ریزی (مثلاً تأمین آب کافی برای شهرها. توسعه اقتصادی. افزایش فرصتهای شغلی. حفاظت از
محیط زیست و غیره).
- محدودیتهای قانونی و سایر قیودات مرتبط با آب و منابع ارضی وابسته به آن.
متدولوژی و شیوه برخورد به امر برنامه‌ریزی می‌بایستی در همین فصل از گزارش تشریح شود؛
متدولوزیهای تفصیلی مربوط به زمینه‌های مختلف تخصصی می‌بایستی با استفاده از جداول. نمودارها.
گرافها و چارتها و امثالهم توصیف گردیده و همچنین در فصول بعدی گزارش ذیل مباحث مربوط مورد
بحث و تشریح قرار گیرند.
۳۲۱۱۵۵ ۳1۵1۵۵ -۱
4 -2
2
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - محدوده مطالعات و سیمای اقتصادی آن :
در این فصل موقعیت و خصوصیات محدوده مطالعات (موقعیت مکانی. وسعت حوزه. تفقسیمات جغرافیایی و
سیاسی. توپوگرافی. نباتات. الگوی آبراهه‌ها. دریاچه‌ها و غیره. کانونهای مهم شهری و امثالهم) توصیف
می‌شود. سیمای اقتصادی منطقه می‌بایستی با استفاده از داده‌های مربوطه به شرایط فعلی جمعیت و اشتغال و
پیش‌بینی آن برای آینده. کارخانجات و واحدهای تولیدی. تفرجگاهها و سار فعالیتهایی که اثرات اقتصادی
دارند. ترسیم و مشخص شود؛ زیرساختهای اساسی " محدوده مطالعات نظیر جاده‌ها و محورهای حمل ونقل.
ارتباطات و همچنین شبکه توزیع آب و برق نیز بایستی تشریح و در همین فصل ارائه شود.
در این مبحث بایستی وضعیت جاری و فعلی نیازها و همچنین برآوردی از نیازهای آتی در زمینه‌های مختلفی
که جزو منظورهای پروژه‌ها تلقی می‌شود (نظیر تأمین آب برای شهرها و صنایع. مدیریت کیفیت آب. مقابله با
سیلابها. تولید برق و امثالهم) مطرح و مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد منظور از واژه *نیاز " در اینجا اشاره به
"نیازهای اساسی " و همچنین خواسته‌های معقول و عالیتر جامعه می‌باشد". مسائل و مشکلات موجود در سطح
منطقه (نظیر سیل‌گیری اراضی و خشکسالیها و غیره) و همچنین تشدید مسائل موجود و یا مسائل و مشکلات
جدیدی که انتظار می‌رود در آینده. به خاطر رشد اقتصادی. آلودگی آبها به خاطر عدم مهار فاضلابها و
پسابها. به خاطر افزایش تقّاضا برای خدمات جهت حصول به سطوح و استانداردهای بالاتر زندگی و نیز سایر
تحولات عمده در سطح حوزه بروز نماید. می‌بایستی در همین فصل از گزارش مطرح و اطلاعات ذیربط ارائه
فصل ششم: امکانات و فرصتهای مناسب منابع آب":
در این فصل از گزارش. موارد و زمینه‌های ذیل موارد ارزیابی قرار می‌گیرد.
- منابع آب سطحی (موقعیت مکانی. الگوی نزولات جوی. الگوی رواناب‌ها. سیلابها. دوره‌های کم آب.
برداشت اب از منابع سطحی. میزان یا درجه تنظیم فعلی آبهای سطحی و امکانات بالقوه یا فرصتهای
مناسب برای افزایش میزان یا درجه تنظیم آبهای سطحی) :
- منابع آب زیرزمینی (موقعیت و گسترش مکانی. نوساتات سطح سفره. برداشتهاء برآورد آبدهی. میزان و
گستره ارتباط فیزیکی با آبهای سطحی, امکانات و فرصتهای مناسب برای بهره‌برداری تلفیقی از آبهای
سطحی و زیرزمینی).
۱- 5۳00۲11۲۵۶ 5
2- 32816 310005 ۶ ۸55
3- ۷۷/3163 ۳80۳۶ 05
۹1۵
-------- صفحهٔ بعد --------
- محل مخازن و سدهای موجود و همچنین محلهای بالموه مناسب (موقعیت. مساحت و ظرفیت مخزن. اثرات
بر آبدهی رودخانه در پایین دست. وجود ساختگاه‌های " مناسب برای احداتث سدهای یک یا جندمنظوره).
- امکانات و فرصتهای مناسب برای اقدامات غیر ساختمانی / مدیریتی (منطقه‌بندی سیلاب دشتها بر اساس
شدت سیل گیری آنها. حفاظت منابع آب و سایر اقدامات ذیربط).
۰ ۰ ۰ ۲
فصل هفتم - برنامه‌ها یا طرحهای جامع رقیب؟ :
در این فصل اطلاعات مربوط به گزینه‌های رقیب برنامه جامع حوزه ارائه می‌شود. طرحهای جامع رقیب
مشتمل بر پروژه‌های یک یا چندمنظوره (اعم از پروژه‌های ساختمانی با پروژه‌هایی که مرکب از اقدامات غیر
ساختمانی / مدیریتی می‌باشند) می‌باشند که ضمن تأمین کلیه یا بخشی از اهداف و مقاصد برنامه‌ریزی.
قیودات و محدودیتها را نیز مراعات و ملحوظ می‌نمایند. ارزیابیهایی که در این سطح از بررسیها انجام
می‌پذیرد اگر چه تقریبی است معهذا می‌بایستی علاوه بر آنکه کار مطالعات را بقدر کافی تشریح نموده و
بازتاب روشنی از آن را ارائه دهد. امر مقایسه مقدماتی برنامه‌های رقیب را نیز میسر سازد (مثلاً موقعیت
ساختگاه. ظرفیت مخزن برای تأمین آب و برق و سایر خدمات و حدود دامنه هزینه‌های اجرایی باید به نحوی
ارائه شود که سهم مخزن درتأمین بخشی از نیازهای پیش‌بینی شده و هزینه تقریبی واحد را بتوان مورد ارزیابی
و قضاوت قرار داد). آن برنامه‌هایی که به خاطر کمبودها و ضعفهای بارز و آشکار (نظیر بالا بودن هزینه واحد
آنها و یا تناقض و ضدیت آنها با وضعیت توسعه‌یافته عملاً موجود) قابل اجرا نیستند. بایستی حذف شوند.
مطالعات و بررسیهای زیست محیطی و اجتماعی که برای ارزیابی پیامدها و تبعات محتمل برنامه‌های رقیب
مورد نیاز می‌باشد. در سطح شناسایی انجام می‌پذیرد و نتایجی که از این قبیل بررسیها در سطح شناسایی
حاصل می‌شود عملاً کافی به مقصود است. در امر تهیه و تنظیم برنامه‌های رقیب و یا مرور و بازبینی آنها.
مشارکت نهادها و واحدهای مختلف دولتی. سازمانهای خصوصی و عامه مردم ممکن است لازم باشد و به هر
صورت امری مطلوب تلفی می‌شود. در بعضی ممالک و در برخی پروژه‌ها. مشارکت مردم در امر تنظیم و تهیه
برنامه‌ها با وضع قوانین ذیربط مشخص و تثبیت می‌شود.
فصل هشتم - برنامه‌های منتخب و پیشنهادی :
در این فصل از گزارش. برنامه‌های پیشنهادی معرفی و تشریح می‌شوند که ضمن آن می‌بایستی. تجزیه و
تحلیلهایی که به انتخاب و پیشنهاد آنها منجر گردیده ارائه گردد. برای این کار می‌بایستی طرح استقرار
تأسیسات ". برآورد هزینه‌ها. تجزیه و تحلیلهای اقتصادی (و بعضاً مالی) و همچنین ارزیابیهای مرتبط با
پیامدهای اجتماعی و زیست‌محیطی در سطحی از تفصیل که برای این گونه مطالعات مورد نیاز است. جمیعاً
در متن گزارش ارائه شود.
|- 5
2- 712 5
3- 12۷
۹۹
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل نهم - اجرای پروژه‌ها! :
برنامه زمانبندی اجرای پروژه‌های مختلف که برای پاسخگویی به نیازها در مراحل مختلف مورد نیاز می‌باشد.
و همچنین سرمایهگذاریهای سالانه مربوطه می‌بایستی در این فصل ارائه شوند: توصیه‌ها و پیشنهادات درباره
مسائل حل ناشده و باقیمانده که باید متعاقباً مورد مطالعه قرار گیرند مطرح می‌شود:؛ پیشنهادات درباره [انجام]
مطالعات امکانپذیری. موضوعات مرتبط با صدور مجوزها و پروانه‌ها و سایر مدارکی که قبل از تصویب نهایی
و اجرای پروژه‌ها لازم می‌باشد نیز در همین فصل از گزارش ارائه می‌شود. یک موضوع دیگر که حائز اهمیت
ویژه‌ای بوده و می‌بایستی در متن گزارش مطرح گردد. سازمان. پرسنل حرفه‌ای و مشاورین خارجی موردنیاز
برای انجام برنامه‌ریزی نهایی. طراحی و اجرا و بهره‌برداری و نگهداری پروژه‌ها می‌باشد که باید مورد تجزیه و
تحلیل قرار گرفته و مشخص گردد. در ممالک در حال توسعه. موضوع ماندگاری و تداوم عملکرد مفید و
کار ی پروژه‌ها" موضوع بسیار پراهمیتی است و لهذا اشاره به آن در متن گزارش لازم است.
همان طور که در بند ۲-۳-۷ اشاره شد تهیه برنامه‌ها یا طرحهای جامع منطقه‌ای در ممالک مختلف به صور و
اشکال متنوعی صورت می‌گیرد و مطالبی که فوقاً ارائه شد یک چارچوب کلی و عمومی محسوب می‌شود که
با استناد به تجربیات کشورهای مختلف تنظیم شده است. فهرست عناوین فصول گزارش طرح جامع که در
اینجا مطرح گردید می‌بایستی متناسب به شرایط و خصوصیات هر کشور تعدیل و اصلاح شود. به نحوی که
موارد ذیل را بتوان عنداللزوم منظور و ملحوظ نمود (1991 ,11۸1)
۱- نظرات سازمان یا دستگاهی که هزینه‌های برنامه‌ریزی را تقبل کرده است و همچنین اهداف و مقاصد
دستگاه مزبور از پرداختن به برنامه‌ریزی جامع منطقه‌ای.
۲- ضوابط و مقررات عملاً موجود برنامه‌ریزی. یعنی ضوابطی که قبلاً توسط سازمانهای مسئول و یا نهادهای
ویژه‌ای نظیر بانک جهانی (در سطوح بین‌المللی. ملی و منطقه‌ای) تهیه و تنظیم گردیده و استفاده یا رعایت
آنها مطرح یا ضروری باشد.
۳- بخشهای اقتصادی فعال در محدوده حوزه (نظیر صنعت. کشاورزی و غیره) و سطح یا شرایط فعلی توسعه
آنها.
4- نوع نیازها و امکانات یا فرصتهای مناسب برای توسعه منابع آب.
۵- سایر عوامل ذیربط (از جمله فاکتورهای قانونی. اقتصادی. زیست محیطی. اجتماعی و غیره) که از نظر
برنامه‌ریزی عوامل مهمی محسوب شوند.
۱-۳۳۵۵
ع۳۵[06] -2
۹۷
-------- صفحهٔ بعد --------
۳-۵ مدلهای ریاضی :
کلیه مدلهای ریاضی از سه جزء زیر تشکیل می‌شوند (1979 ,۷1۵[07).
- پارامترها (17127۵110]075): پارامترها معمولاً مقادیر عددی می‌باشند که خصوصیات معلوم و ثابت سیستمی
را توصیف می‌کنند که باید به صورت یک مدل ریاضی درآید. مثال خوبی از پارامترها که به برنامه‌ریزی
منابع آب مربوط می‌شود. ارزش اقتصادی یک کیلووات ساعت انرژی و یا ضریب زیری جدار و بستر یک
کانال می‌باشد. پارامترها معمولاً مستقل از مدل و توسط استفاده کننده از مدل. مشخص می‌گردند. و البته
بدیهی است که مقادیر عددی پارامترهای مدل را می‌توان با انجام دورهای متعدد محاسباتی. مورد آنالیز
حساسیت قرار داد.
- متغیرها (۷۵1120109): متغیرها معرف رفتار و عملکرد سیستمی که مدل آن ساخته می‌شود می‌باشند. در
هنگام فرموله کردن مدل. متغیرها معرف سمبلیک کمیتهای مورد نظر سازنده مدل محسوب می‌شوند و
تنها در زمان کاربرد مدل است که مقمادیر عددی را به متغیرها منتسب می‌کنند. مثالهایی از متغیرهای مدلهای
منابع آب عبارت‌اند از : اندازه یک مخزن پیشنهادی و یا حداکثر تراز آب در شرایطی که طغیانی حادث
می‌شود.
- محدودیتها یا قیودات (۱0151121115)): قیودات عبارت‌اند از روابطی که عملکرد سیستم روی پارامترها و
متغیرها را بیان می‌کنند. قبودات معمولاً عبارات ریاضی هستند که به شکل معادلات یا نامعادلات. انتگرال با
معادلات دیفرانسیل بیان می‌شوند. مثالهایی در این زمینه عبارت‌اند از: رابطه ریاضی که تولید نیروی برقابی
را توصیف می‌کند یا بیلان جریانهای ورودی و خروجی در محل تلاقی دو رودخانه.
همان طور که اشاره شد اجزاء یا موْلفه‌های سه گانه فوق در جمیع مدلهای ریاضی حضور دارند. برای
تقسیم‌بندی مدلها می‌توان بر نقش پارامترهای مدل توجه نمود و بدین طریق دو طبقه یا کلاس از مدلها را
می‌توان از یکدیگر تمیز داد:
- مدلهای شبیه‌سازی (15[ع۸100 1۵11010 51171) :
- مدلهای به‌گزینی (5[ع۱00 0011112811010) :
- مدلهای شبیه‌سازی: در این طبقه یا کلاس از مدلها. متغیرهای مدل صرفاً مقادیر عددی معین و خاصی را
برای معرفی رفتار سیستم به خود می‌گیرند و بنابراین این گونه متغیرها وضعیت با حالت سیستم را در پاسخ
به محر کهای مختلف توصیف می‌کنند و عملاً هیچ پاسخ مستقیمی به این مسئله نمی‌دهند که چه تصمیمی
باید اتخاذ گردد تا رفتار و عملکرد سیستم بهبود یاید.
شبیه‌سازی. تکنیکی برای حل مسائل است که ضمن آن و طی گامهای زیر می‌توان رفتار و واکنش سیستم را
تعیین و مشخص نمود:
- تهیه یک مدل از سیستم.
۹۸
-------- صفحهٔ بعد --------
- کاربرد مدل (یعنی تولید خروجیهای مدل با استفاده از ورودیها به آن).
- مشاهده و تفسیر نتایج خروجی مدل.
بنابراین ماهیت کار شبیه‌سازی همانا مدل ساز و تجربه ورزی است. مدلهای شبیه‌سازی به طور کلی *پاسخ "
یا *حل مسئله" را مستقیماً به دست نمی‌دهند بلکه اطلاعاتی را درباره رفتار محتمل سیستم در شرایطی ارائه
می‌کند که سیستم یا ورودیهای آن تغییر داده شوند. اطلاعاتی که بدین طریق از شبیه‌سازی حاصل می‌شود. به
همراه اطلاعات دیگری که از سایر منابع به دست می‌آید. برای یافتن پاسخ یا حل مسئله به کار می‌رود. برای
طبقه‌بندی (یا گروه بندی) مدلهای شبیه‌سازی می‌توان آنها را طبق تکنیکهای ریاضی (که با استفاده از آنها مدل
را فرموله می‌کنند - نظیر معادلات دیفرانسیل عادی. معادلات دیفرانسیل جزیی. زنجیره یا فرآیند مارکف و
امثالهم) و یا طبق روشهای آنالیز عددی که برای تبدیل آنها به شکلهایی مناسب برای کامپیوتر به کار می‌رود.
تمسیم‌بندی نمود.
کاربرد شبیه‌سازی در سیستمهای منابع آب از سال ۱۹۵۳ میلادی توسط رسته مهندسی ارتش ایالات متحده
آمریکا و در مورد رودخانه میسی‌سی‌پی آغاز شد و متعاقباً رواج و گسترش یافت (1964 ,/۲1:
0۷). مدلهای
شبیه‌سازی در ارزیابیهای منابع آب ابزار بسیار سودمندی محسوب می‌شوند در حالی که مدلهای به‌گزینی در
مدیریت منابع آب کاربرد بیشتری دارد (1990 ,11۳۳۹00).
- مدلهای به‌گزینی: این قبیل مدلها. برخلاف مدلهای شبیه‌سازی مدلهایی می‌باشند که ارقام و مقادیر عددی را
برای یک یا چند متغیر مدل به صورتی تولید و مشخص می‌کنند که هدف معین و مشخصی بهینه می‌شود. در
مدلهای به‌گزینی. تابع یا معادل هدف" به صورت یک عبارت ریاضی بیان می‌شود و همچنین ایک روش
جستجو و کاوش " برای یافتن مقادیر عددی آن عده از متغیرهای تصمیم‌گیری که تابع هدف را بهینه می‌کنند.
در مدل وجود دارد.
روشهای به‌گزینی را می‌توان در چهار گروه از مدلها به شرح زیر تقسیم نمود:
- برنامه‌ریزی خطی (۵ ۳۵8۲۵۲۱۲۱1۱ 11162۲)
- برنامه‌ریزی اعداد صحیح (۵ ۳۳۵۵۲۳۵۲۱۱۲۱۱ 1۳16807)
- برنامه‌ریزی غیرخطی (ع۳۳۵8۲2۵1۱11۱17۱ ۱101-1]11162۲)
- برنامه‌ریزی دینامیک (8 1۳۵81۵13۲1۱11۱ ع1۷۳۵11)
۱۳0
5 6 00[0011۷ -2
6 50۳6 |۲۵۳۵ ۸ -د3
۹۹
-------- صفحهٔ بعد --------
۰ 112 ۳۳۵۵۵ 31201۵ کممبد ۲0 ۷/2107 01۲ دام ۰۳۲ :۱984 ب بکم۸ 600۵۳۵ |
5 سس 1۵0008 ۲۵۵۵ م۸ ۷۷۵0 ام ددمم ۲۳ ۵ :1987 ,1۳۲۳۹۲۵ 2
۳۰ یک ۴۹۵۵۲ بل ۷۰۷ بقع ۲1۵0 :0۵۵ ۲۵۱۳۵۱ دهم م۸
1۳ :0۳۵1 :۳1۵۱۵۵ کعسوس میا ۷۷20 نیم۰۱ :1991 محدمنهل< فعهنا . 35
([۵با9ز ۷ - ۵ز۸۷۵) که 026 ۲ ۲۳۵۵0۵ معط ۵۲ کمزه0ع5 :۱986 ,1۲۳۹۲۵ ٩4
۰ .60 0۷ ,۱/۵68 0015100 عک ۲۱۵۳۹۵ ۲۵۶۳ [۵ا۵ ۱۷
۰ 02 000۵1085 بط صع ایک کم وم اد ۷۷ :1964 ۷ ,00 د
111۰ 0۳2۷ ۱۷۵06 ,۲۷۵۳۵10۵ فعزاممد ان ۳1۵0000 ۵ 26-1۱
۰ ۹۵۳۵۵ ۷۷2۵۳ ۵۳ کعزیاد5 ک کعلمزا۳۵ وو ۳ :۱9۵۵ ,۳۲۳۹۲۵ 6
۰ .]۸.۳ ۷ ۵۱۱۵۵
0 ۳1216 کمع مد ۷۷۵07 ۹۵۱0016 :1976 اما .0.۳ یک ۸.0 بطاند 1 7
۰ [[(۲1 0۵ ۱۷ ,۱۷1۵22060 ۷۷/۵6۳ ما 2000۵6 کصعاک یچگ ,(۵10۶) کل .۸ که ازجا
یک .جا ]1 ۶۷ ۲۷۵۲۵۱۵ ۵0 نا اه کامموکش۸ ۲۵۵۵۵۵ - منومک :۱979 ,۱۷۳۳۲۹۲۵ ٩
1۰ 4.۹/1[
7 وزدرا۵ ۸۳ کصهماکوگ ۵۵ 5012۳ |۲۵0۵ ۵ 0۲ م۰۳ :۱985 هط بلانا 9
7 ,۷۷۲۹ 106100 کمر وکا ۷/۵0
06 ۳۵100۳1 1۷۵۲ 1 4 عام۵ ۲۳ معا عک 08اد ۰ :1986 یک مصعک۲۳ ۱0
۰ ]1۵1[
| ناعنا با |۹۵ ,۱۷1۵20200 ۷۷۵۵۳ ۵۲ ما۲ ص دما :۱976 مکصماهل< عانصنا ||
۰ / ۷/۵1۲
۰ ۷۷۰۲۰ واط :۸۵1۵00 1۵ ۱۷122۵0108 - ام 0ب جعاد/۷ :1989 ,10۳۹۲۵ ۱2
0۵۵5 ۷۷/۵10۲ ۵۵ 1۳۵۵1۳1۵11221100 ۶ 11۳۳۵122100 ۲اه موم :1979 ,1۳۳۹۲۵ ۱3
۰ 6 ۷ ۳۳۵۳۵۵۵ ۵11 0۵ مها ۰ ۱۷1۵22 گ ۲۱۵۵۱۵۵
0 .1 ۵010۳۲ ۵۲ ۱۷/1۵۵0 ۷/۵۵۲ ۵ا م۸ کصهمافیوک :)1976 یلا۸ بکه 13 4[
11 ۱۷100۳۵۷ ۱۷۵۳۵00۰ ۷۷/۵۵۳ ما دمم مش خاک یک
۰ ۵۲۴ ۲۳۵۸|۳۹ ۵ کزفولم۸ کصاکیوگ ۵۲ هام۸ ۲۵۵ :1980 16010 ۱5
0 ۳۳۵۱۵۵ لاه ۸ ۵۶ ۷۷/۵۱۵۲ 1۵۲ ۱۷12۵ ۸ تام ۲۵۵۵ یک ۵2826
۳۹5
۳13 ایوگ و۸۵0 اد ۷۷ #مزامم۸ :1979 سلبطظ ,ما 6 0.6۳ باوزد۱ ۱6
۰ ]11۵11 ۳۳۲۵:۱11۵
۷۷ ,1323108 ۳۸۱۷۵۲ ۵ کا مد که‌کیش۸ ما ۷۷/۵۵۲ ۵۲ کممزاملسی :۱990 ,10۳۹۲۵ ۱7|
|۳۵ 0000/1 .3اه
- ۲۵0۳۵5 ۷۷۵0۲ ۵۲ ۲۵۵ معط دز ک6 1۵۹ ۹0۵ :1985 ,10۳۹۲۵ ۱8
۷ ۱۷1۵۵8016 ۷۷۵۱۵۲ 1۵۲ 13۳۵5165 جح احاقنامها۲۹ رز کع ناه |۸۵ ک فعام ۱۲۱
.۰ 071061
۰ ۳۳۵۱۵۵۵ آ0 ون یک ند :۱989 ,مه ۶ و0 ۱9
0 1۹0۳۵ ۷۵0۲ بخ ۱۷0۵0۱0۵ اه ۰۹/۵ :(1976)0 بکل.۸ بکه زج 20
۰[ ۷060۳2 )۱۷/1۵۵80160 ۷۵۵۲ ۵ داعم مش کصاک ی ۱۵ ]11 بصرق لا ۱۷۵۵۵
02۳۵1 2 0۲ ۰۳0۵۲۱ 0100۲ جافه‌تا 8۸۷۵۲ اعاد اما :1970 ,ص۷20 1۵۵ [2
۰ آ 5۵۸۵3 ک ۲۳۵۲۵۲۱۵ 01 10۵۳1 ۰ بکا ما
68 ۵۳ ۱/1282280601 ۹۵۵1 ۸۱۷۵۲ از کمبفدا ۱/207 عم :1983 بکا.۸ ,قاجا 22
۱۵110۵۰ 1۷0۵01۷ با 0۷100 مافقا ۸۷۵۲ :(۳۵0۲). م720۵ ۵ به ص۲0
,0011(
- .00110 ۷۷216۲ |۳۵0۵ :1989 ق0202 ۲۵۷۱۳۵۵۵۵۱ 23
11 ,یدانسا دی 5000۴ ۷۷۵۵۳ ۵۳ وواهاد ۸۵ :۱99۱ ,1۳۵۲/۱۵ 24
(13
0102 000-۸ 2۳ عط رز اد م0010 عاطام ماه 1۵۳۲ تما :1991 ما۸ کون 25
1 4 30 ,7 ۷۵۱ 10100۰ فععس میم معا :00006
۶ .۸ ,56۳ ,۳ بقام م۵۹ ۱ ۲۷۵۱۵0۵ موم 1۵۲ مالس :۱972 ,1۱۵۵ 26
۱۷13۳15
۹۷/۰
-------- صفحهٔ بعد --------
40 م0 کل ر|۸۵ 1۵۲ ۳۳۵۵۷۵۲۴ اه م00 ۸۵ :1986 ۱.۵ مال1حصطلکا ۲1
/ ۳ 2106 .05 .0۳5 ,۳۸ ,بکع ۸011۷1 1113282061
,۳۸ :۸0۳020605 ۳۳۵۵ :۳10028 ۱/۵261 ماک :1986 ]1 بع 5۳
۰ ع10بع ۲۵۹6۳۷۵10۵
-]610 ۱۷1۵2861 560103 ۷۵16۲ 10۳ 08 الا1 نب مهم :1991 واه 0.۸۵۰ 2 1.0 ,1۵۵۳۵
1۰ ,110۳/111۳ 1 : .19905 1۳6 1۵7 1111311۷6 [۵ 11۳۵1100 ۸
۳128 ۱12۵8160 ۷۵16۲ [2 312110 01 ۳۵۵۳۵110 1۳۵6 1۵۳ کعوزاع ی :۱989 ,صاش۸)هط۲ ,انا
۰ ۵ع ۷۷/۰1۹۲
0 8لاع11 561060 رز 0065 - ۱۸۵۳۵ ام عهد ۳1۲۵ :1991 ,۳۹۲۸۵۲ بلان]
0 1۹6۹0۵۳۵
6[ عک ۷/۵۵۳ :1992 و5000 با ک ما۳ ,۷۹۳۵۵ بط بالهاده ماما
۳۷1۳۵۱۱۱۵۰ 116 یک ۷۵۵۲ ۵۵ 001۳۵ | بازا اه کمممقم عام ۴۵ با ۱010
۰ ,10011
65 ۷۷۵16۴ 01300108 10۳ 001101۵ ک 513001205 آ۵ ۰۹/۵۵۱ :۱964 ,۳۸۳۲۳ بلان]
۰ ۳ ۷/۳۹ ,5ا0ع[0۳۵
7 ۳۳۵۵۳۵۵ [۵ ۳131100 16۳۵ - 8دما ۳۲۵۵ :1977 مس مبافا۸ یک بش۸ ,۳۱1101 ۵۶ 381222
۲۳۵۱۳۵1۵ 1 0010 ۱۷/۵۵820610 ۷۵۵۲ ۳۵ اه لفق - 1006100601 مصنزققظ ۱۷۵۲
۰ اعل ۱۷/۵۲ ۵۳۲۰ ۷۵۵۲ ان]
۰ ۷۷۵16۴ 0] 1۳۵ ۵۲ ۰۳۲۵۵۵۵۱۵۵۵ مصقام ممنام۸ هادا۲ اعل ۹/۵۶ :۱977 بلانا
۰ ۳1313 آعل ۱/1۵7
۳1۵۵۵6 1610061 مع۹0 ۲ ۷۷۵6 ۲۷120002 جع م1 :1977 بیش ممافها
۰ ۳1313 [6ل۱/127 ,01۳066 ۷۵۵۳ انآ ,10 ۸۹۳۵۵۲ /70۵ ۳/000۳ ,۳۹1۵00
۰ مدز 1661965 0۹6۳۵00 که 11172200 ۹۵۵۳ :1987 ,۳۹۲0 ان]
۰ )۸.1.1.۲ ۶۷ فعکنا و۵ یگ [ 1۵۷122100 ماهس ابهزمهش۸ ,1۵۹۵
0 00۲6۳6۱66 [2 116۳۵11۳ ,56۳551005 5070011116 ۳۵ اه ۵8 م۰۳ :1984 ,۳۹۲۵ ان]
۰ ۷۷۵16۳ آ0 ۷1۵2001 ۹۵0۲۵۱ ۳۵ 1۵۳ کعحهت 50016 ۵ عک ۲1۷۵۵۱۵
1۰ ]هب۸ ۱6-27 ,۳۵۲5
[ 1۳۵110۵ ,۲۵۹0۵۳۵۹ 16 عدک ۸۹ :۷۷۵۵۳ ۷۵۳۵ 1۵۵ :1992 .۲.۲ بعاعا0 ۸1
66 21 6 ۲0۳ کعادکا 06۵10061 - ۳۷۱۳۵۵۵۲ ۵۵ 0ص ۳۵۵۳ 0۵ ما0
,0011(
6 م00۷۷ :۱۵22061 ؛ع ۵0 60ا۵ ۳ معط نا #عا ماما :1992 ۳۰ دهع مها
7,1۰ # 0206۲
| ,ب10] 1611070 1۳۵۳۳۵۹ , ۳۲۳۵۵ ۵۵ طلعصس) عطا ۳۵۵ :1990 باه ۷۸/۹۶۵
۰ ,10۵0
۷۱۹
27
26
29
30
31
32
33
34
35
36
317
36
39
40
41
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل دوم
"تاریخچه برنامه‌ریزی برای توسعه بهره‌برداری از منابع آب در ایران "
۷۲
-------- صفحهٔ بعد --------
مقدمه:
به طوری که ملاحظه می‌شود برای این نشریه "مروری بر تجربیات برنامه‌ریزی آب". انتخاب گردیده است.
بنابراین طبیعی است که در جنین محموعهای ارائه جکیده‌ای از تاریخجه برنامه‌ریزی آب در سطح کشور
ضرورت پیدا می‌نماید. از آنجایی که بخش ویژه‌ای در این گزارش به برنامه‌ریزی در بخش آب در وضع فعلی
اختصاص داده شده و محدوده زمانی در نظر گرفته شده برای تدوین مطالب بخش مذکور. بعد از وقوع
انقلاب‌اسلامی ایران را پوشش می‌دهد. بدین جهت بخش حاضر به ارائه تاریخچه برنامه‌ریزی در بخش آب از
حدود سال ۱۳۲۵ لغایت سال ۱۳۷۵ منحصر گردیده است. در طول مدت فوق پنج برنامه توسعه که دو برنامه
اول. هفت‌ساله و برنامه‌های بعدی پنج ساله بود به مورد اجرا گذاشته شده است. در تهیه مطالب این بخش
تلاش شده برنامه بخش آب و عملکرد آن مورد بررسی قرار گرفته و تحولاتی که از نظر نهادی. قانونی و به
طور کلی کیفیت برخورد به نحوهٌ تهیه برنامه در طول زمان ایجاد شده به طور فشرده و مختصر استخراج و با
ملحوظ کردن اهداف تهیه این مجموعه تنظیم و ارائه گردد. لازم به یادآوری است که مرجع اصلی برای تهیه
این بخش. گزارشی تحت عنوان "تاریخچه برنامه‌ریزی برای توسعه بهره‌برداری از منابع آب در ایران" می‌باشد
که در سال ۱۳۵۹ توسط آقای دکتر مبشری تدوین شده است.
۲- برنامه عمرانی هفت‌ساله اول
اولین اقدام سیستماتیک در امر برنامه‌ریزی در ایران به سال ۱۳۲۵ برمی‌گردد. در سال مذکور هیئتی به نام
"کمیته برنامه" برای تنظیم یک برنامه توسعه اقتصادی به وحود آمد. وظیفه این کمیته تهیه برنامه‌ای برای مدت
هفت سال بر اساس طرحهای وزارتخانه‌ها بود. کمیته برنامه ابتدا یک برنامه ٩۲ میلیارد ریالی تنظیم نمود ولی
به لحاظ محدودیتهای مالی تصمیم گرفته شد از بانک بین‌المللی توسعه و ترمیم وام گرفته شود. بر این اساس
یک مشاور خارجی مطالعاتی را انجام و گزارش خود را تحت عنوان *برنامه برای عمران ایران" در تابستان
۹ ارائه نمود. بر مبنای این گزارش و سایر مطالعات انجام شده نهایتاً یک برنامه ۲۱ میلیارد ریالی تهیه
گردید که لایحه این برنامه هفت‌ساله در به همن سال ۱۳۲۷ به تصویب مجلس شورای وقت رسید. سهم
اعتبارات عمرانی برای کشاورزی و آبیاری در برنامه مذکور ۵۲۵۰ میلیون ریال تعیین گردید که ۱۸۵۰ میلیون
ریال آن به بخش آبیاری تعلق گرفت (۸/۸ درصد نسبت به کل برنامه) علاوه بر آن ۱۰۰۰ میلیون ریال برای
آب آشامیدنی و برق شهرها نیز اعتبار پیش‌بینی شده بود.
در تهیه برنامه اول پیش بینی شده بود که حدود ۳۲ درصد از ۲۱ میلیارد ریال برنامه از طریق وام تأمین گردد.
ولی بانک بین‌المللی توسعه و ترمیم برای اتخاذ تصمیم در مورد وام درخواستی ایران خواستار اطلاعات
تفصیلی دربارهٌ طرحهای عمرانی شد که در این مورد قراردادی در سال ۱۳۲۷ با موسسه مشاورین ماوراء بحار
منعقد شد. گزارش موْسسه مذکور در مهر ماه سال ۱۳۲۸ به دولت ایران تسلیم گردید که این گزارش قرار بود
اساس مذاکرات با مقامات بانک جهت اخذ وام گردد. ولی با ملی شدن صنعت نفت و بحران مالی و تغییر
۷۳
-------- صفحهٔ بعد --------
سیاستهای بانک جهانی نسبت به دولت ایران اخذ وام غیرممکن شد. در نتیجه اجرای بیشتر طرحهای پیش بینی
شده در برنامه اول مقدور نگردید. با توجه به ویژگیها و اهداف مورد نظر از تنظیم گزارش حاضر نیز چندانی
به ارائه محتوای برنامه اول در این نوشته نمی‌باشد. فقط به چند مورد مهم و موْثر در برنامه‌ریزی بخش آب
اشاره می‌شود:
۱- در زمان تهیه برنامه اطلاعات موجود از منابع آب بسیار کوتاه‌مدت و حتی در بعضی موارد بدون
داشتن آمار نسبت به برآورد پتانسیلها و توزیع زمانی و مکانی پارامترهای موْثر در تصمیم‌گیری برای
منابع آب اقدام شده است.
۲- برنامه‌هایی در حد طرحهای منفرد آبیاری بوده که دور از هم از نظر جغرافیایی قرار داشته و از این
جهت اثرات متقابل آنها بر روی سیستمهای منابع آب مطرح نبوده است.
۳ در برنامه فقط برای تأمین آب مشروب چند شهر بزرگ پیش‌بینیهای لازم به عمل آمده است.
4- مساله برنامه‌ریزی و روابط بین بخشهای مختلف اقتصادی چندان مطرح نبوده است. و فقط لیستی از
پروژه‌ها با برآوردی از هزینه آنها تهیه شده است. این روش برنامه‌ریزی و تخصیص اعتبارات حتی
در برنامه‌های عمرانی بعدی نیز ادامه یافته است.
۵- مشاور ماوراء بحار پیشنهاد نموده که تأسیس سازمان هواشناسی کشور برای جمع آوری آمار و
اطلاعات مربوط به پارامترهای اقلیمی مورد نظر قرار گیرد و همچنین برای برنامه‌ریزی و مدیریت
منابع آب ایجاد *سازمان مرکزی آب" را مورد توجه قرار داده است. البته در آن زمان بنگاه مستقل
آبیاری وحود داشت که اهداف آن محدود به توسعه آمور آبیاری کشور می‌شد و کانون تأسیس آن در
سال ۱۳۳۲ به تصویب مجلس شورای ملی آن زمان رسیده بود. وظایف بنگاه آبیاری عبارت بود از:
الف - ساختمانهای آبیاری و زهکشی
ب - ایجاد سازمان جهت بررسی امور آبیاری
ج - استخدام کارشناسان برای مطالعه عملی در جهت استفاده از آبهای زیرزمینی و احداث جاههای آرتزین
د - کمک به اشخاصی که بخواهند در نقطه‌ای به عملیات آبیاری و زهکشی به هزینه خود اقدام نمایند.
ه - نظارت در کلیه امور آبیاری از جمله تقَسیم آب رودخانه‌ها و انهار عمومی
بنگاه مستقل آبیاری موظف بود به هزینه خود نقشه‌برداری کامل و تهیه طرحهای لازم را انجام و به رایگان به
شخص یا شرکتی که تعهد انجام را نماید واگذار نماید. علاوه بر این بنگاه مستقل آبیاری می‌توآن است برای
تشکیل شرکتهایی با سرمایه مالکین اراضی برای انجام عملیات آبیاری و زهکشی در مناطق مختلف اقدام
نماید.
ملاحظه می‌شود که مسئله توسعه منابع آب در کشور و تخصیص مناسب این منابع بین مصارف مختلف و نیز
مسائلی چون جلوگیری از سیلاب و تولید برق آبی جزء وظایف بنگاه مستقّل آبیاری نبود و به همین جهت
مشاورین ماوراء بحار تأسیس سازمان مرکزی آب را به جای بنگاه فوق و وظایف عمده زیر پیشنهاد نمود:
- آمار برداری از منابع آب ایران. چاپ و توزیع این اطلاعات
۷
-------- صفحهٔ بعد --------
- برنامه‌ریزی. نظارت بر تأسیسات و بهره‌برداری و اداره کلیه طرحهای آبیاری
- صدور مجوز برای احداث نیروگاههای آبی
- ارائه کمکهای فنی به شهرداریها و سازمانهای محلی برای طرحهای شهری و صنعتی
- تأسیس یک اداره برای تهیه کلیه نقشه‌های توپوگرافی مورد نیاز
- تأسیس و اداره سازمانهای آب منطقه‌ای
به طوری که ملاحظه می‌شود بر اساس پیشنهادات فوق در مورد طرحهای آبیاری. تمام مسئولیتها از تهیه طرح
تا اجراء و بهره‌برداری به عهده سازمان مرکزی آب و سازمانهای تابعه آن واگذار شده است.
با وجود آنکه تمرکز برنامه‌ریزی منابع آب مورد توجه مشاورین ماوراء بحار بوده و تأسیس یک سازمان
مرکزی را پیشنهاد کرده‌اند ولی از همان زمان تقَسیم کشور به مناطق آب منطقه‌ای نیز پیش‌بینی شده است.
محدوده این سازمانها با توجه به محدوده حوزه‌های آبریز و نیز بر مبنای تقسیمات سیاسی کشور پیشنهاد
شده‌اند. وظایف اصلی هر یک از سازمانها به شرح زیر تعیین شده بود:
الف - جمع آوری کلیه آمار و اطلاعات مربوط به آب در حوزه عمل خود و ارسال آن به سازمان
مرکزی برای نگهداری چاپ و توزیع
ب - بررسی و برآورد مصرف آب با مشورت با مسئولین کشاورزی محلی
ج - تهیه کلیه طرحها برای ارائه به سازمان مرکزی
د - نظارت بر اجرای تمام طرحهای تصویب شده در سازمان مرکزی
ه - بهره‌برداری و اداره تمام طرحهای اجرا شده در منطفه
- به منظورکاهش تلفات آب پیشنهاد تشکیل "موسسه تحقیقات و ترویج " شده بود که در هر استان
دارای یک مرکز تحقیقاتی و آزمایشی و یک یا چند مزرعه برای آموزش کشاورزان شود.
۷ در این برنامه به موضوع استفاده از پتانسیلهای برق آبی کوچک بویژه در اطراف شهرها و مراکز
مصرف توجه خاصی مبذول و پیشنهادات لازم ارائه گردیده است.
۸- ایجاد سدهای زیرزمینی در نقاط مناسب به منظور بهره‌برداری از آبهای زیرزمینی یکی دیگر از
پیشنهادات برنامه را تشکیل می‌داد.
۹- در این برنامه سازمان مرکزی آب مسئولیتهای سنگینی را از نظر برنامه‌ریزی و اجرای طرحهای آب
مشروب شهرها باید به عهده می‌گرفت. ولی بهره‌برداری و نگهداری از این تأسیسات به عهده
شرکتهای آب شهری واگذار می‌شد به طوری که این شهرها بتوانند از محل درآمدهای خود هزینه
را پپردازند و به صورت مستقّل عمل نمایند. در این برنامه گفته شده که بهای آب طوری بایستی
تعیین گردد که علاوه بر تأمین هزینه‌های جاری و نگهداری. استهلاک و پرداخت بهره و اصل وام
برای لوله کشی شهرها نیز به عهده شرکتهای فوق باشد.
۰- برای اجرای طرحهای برنامه اول قوانین ذیل بایقانون تأسیسات سازمان مرکزی آب
- قانون تأسیس سازمانهای آب شهری که به صورت شرکت اداره می‌شوند
۷۵
-------- صفحهٔ بعد --------
- قانون برای منع مصرف بیهوده و جلوگیری از آلودگی آبها
۱- در این برنامه فعالیتهایی که باید در دوران برنامه هفت‌ساله اول انجام گیرد در پنج اولویت خلاصه
شده است.
۲- پررسی عملکرد برنامه نشان می‌دهد که پیشنهاد مهم و در اولویت اول برنامه در زمینه تأسیس
سازمان مرکزی آب به جای بنگاه مستقل آبیاری تحقق نیافت و تا تأسیس وزارت آب و برق در
سال ۱۳۶۲ مسئولیت برنامه‌ریزی و توسعه بهره‌برداری از منابع آب کشور در یک سازمان متمرکز
نشد. بنگاه مستقل آبیاری تا تأسیس وزارت آب و برق به فعالیتهای خود در زمینه طرحهای آبیاری
ادامه داد. بدین ترتیب بنگاه مستقل آبیاری از زمان تأسیس یعنی سال ۱۳۲۲ تا سال ۱۳۶۲ همچنان
علاوه بر مطالعات و تهیه نقشه‌های فنی و اجرایی. نظارت بر اجرای طرحها را نیز به عهده داشت.
همچنین تأسیس سازمان نقشه‌برداری کشور نیز که قرار بود تحت نظر سازمان مرکزی آب به وجود
آید عملی نشد. در طول برنامه سازمان هواشناسی کشور تشکیل و به طور مستقل فعالیتهای خود را
آغاز نمود.
در این برنامه تعدادی از طرحهای پیش‌بینی شده اجرا و برخی یا اصولاً شروع نشده و یا پس از شروع
ناتمام ماندند که به لحاظ ماهیت این گزارش از ذکر جزییات آنها خودداری می‌شود.
۳- نکته‌ای که در اینجا قابل ذکر است این است که در اولویت پنجم برنامه. تشکیل یک اداره برای
برنامه‌ریزی منابع آب که جزء تشکیلات سازمان مرکزی آب باشد پیشنهاد شده بود که چنین
دستگاهی متأسفانه تا برنامه عمرانی پنجم کشور به وجود نیامد و به همین جهت در تمام
برنامه‌های گذشته برنامه توسعه آب بیشتر عبارت بود از لیست طرحهای مختلف که مقدار و
حجم کار در هر یک از آنها به میزان اعتبارات پیش‌بینی شده برای بخش آب بستگی داشت.
۶- از اعتبارات پیش‌بینی شده بخش آب (۱۸۵۰ میلیون ریال) ۱۶۰۰ میلیون ریال تا پایان سال ۱۳۳۳ به
۲- برنامه عمرانی هفت‌ساله دوم
برنامه هفت‌ساله اول در شهریور ماه ۱۳۳۶ متوقف و اجرای برنامه هفت‌ساله دوم از آن زمان شروع شد. قانون
این برنامه در اسفند ماه ۱۳۳۶ به تصویب مجلس شورای آن زمان رسید. در برنامه برخلاف برنامه اول گزارش
مدونی در مورد سیاستها و برنامه‌های برنامه دوم تهیه نشده و آنچه که می‌توان از این برنامه با توجه به
دید گاهها و محورهای مورد تعقیب در گزارش حاضر ذکر کرد به شرح زیر می‌باشد:
۱- برنامه دوم بیشتر به منظور تخصیص وجوه مابین رشته‌ها و طرحهای مختلف تهیه شده و نمی‌توان آن
را یک برنامه توسعه اقتصادی به مفهوم علمی این کلمه دآن است. به عنوان مثال اهداف کمی در این
برنامه مشخص نگردیده است.
۷۹
-------- صفحهٔ بعد --------
۲- وزن مربوط به بخش آبیاری و سدسازی در این برنامه حدود ۲۳/۷ درصد بود که جنین سهمی در
برنامه‌های بعدی هرگز دیده نمی‌شود.
۳- در طول برنامه دوم سیاست توسعه بهره‌برداری از منابع آب به طرف اجرای طرحهای بزرگ چندمنظوره
گرایش یافت. این موضوع در زمان خود انتقاداتی را در خصوص برخورد به موضوع توسعه منابع آب
برانگیخت به طوری که بعضی از کارشناسان سازمان برنامه و بودجه اعتمّاد داشتند که به سرمایه‌گذاری
در امر ساختمان سدهای بزرگ بیش از حد اولویت داده شده و در نتیجه اقداماتی نظیر بهره‌برداری از
زمینهای زراعتی موجود از طریق اجرای برنامه‌های اصلاح بذر. دفع آفات نباتی. توسعه ماشین‌آلات
کشاورزی و غیره کم رنگ باقیمانده است. حتی در این مورد گزارش تحلیلی نیز تهیه و ارائه گردید و در
بخشی از آن گزارش امده است *لازم است برنامه آبیاری از نقطه نظر مزایای نسبی حفر جاهها. احداث
قنوات. ساختمان سدهای کوچک و سدهای مرتفع در نواحی مختلف کشور مورد تجزیه و تحلیل قرار
گیرد تا اطمینان حاصل شود که حداکثر استفاده از منابع مالی کشور به عمل خواهد آمد"."
لازم به ذکر است توجه به ایجاد سدهای بزرگ و چندمنظوره و توسعه منطقه‌ای از طریق ایجاد
سیستمهای سدهای پشت سر هم یا موازی عمدتاً از طرح توسعه در تنسی با ۷۵[[۷ 10111۵9۷
7 الگوبرداری شده بود (بویژه که مشاور مطالعه‌کننده سیستم رودخانه‌های خوزستان یک
مشاور آمریکایی بوده است)
۶- تصمیم به سرمایه‌گذاری در ایجاد سدهای بزرگ دو پدیده منفی رانیز به همراه داشته است:
الف - ایجاد وابستگی شدید به مهندسین مشاور خارجی. با آنکه کارشناسان بنگاه مستقل آبیاری قادر به
طراحی و نظارت بر اجرای طرحهای کوچک و متوسط بودند ولی این بنگاه نمی‌توآن است همزمان
به طراحی و نظارت طرحهای بزرگ چون دز. سفیدرود و کرج بپردازد و در نتیجه اجباراً از
مهندسین مشاور آمریکایی و فرانسوی برای تهیه نقشه‌های اجرایی و نظارت بر اجرای این طرحها
استفاده شد.
البته این رویه در برنامه‌های بعدی نیز کم و بیش دنبال شد و از این نظر وابستگی فنی شدیدی ایجاد
گردید.
ب - تصمیم بر ساختن سدهای بزرگ تأثیری منفی بر روی پیمانکاران ایرانی نیز گذاشت. در اوایل برنامه
دوم پیمانکاران داخلی به هیچ وجه قادر به اجرای چنین طرحهایی نبودند و تقریباً تمام فعالیتها به
عهده پیمانکاران خارجی واگذار که فرصت لازم جهت کسب تجربه از دست رفت.
بناپراین از نظر کسب تجربه و انتقال تکنولوژی می‌توان گفت که برنامه دوم برای کارشناسان فنی و
پیمانکاران ایرانی نه تنها مفید و موْثر نبود بلکه باعث رکود نسبی کارشناسان ایرانی در این رشته
شده و کارشناسان جوانی که در بنگاه مستقل آبیاری می‌رفتند. با طراحی و اجرای طرحهای کوچک
۱ قابل توجه است که علیرغم این گزارش در طول برنامه دوم ار۱۶ میلیارد ریال از ۸ر۱۷ میلیارد ریال وجوه مصرف شده
در بخشس آبیاری و سدسازی به مصرف احداث سدهای کرج. سفیدرود و دز رسید.
۷۷
-------- صفحهٔ بعد --------
تجربه یافته و در آینده در اجرای طرحهای مهم توسعه بهره‌برداری نقش موْئری داشته باشند. اغلب
به کادر دفتری تبدیل شدند.
۵- یکی از ویژگیهای موفقیت‌آمیز برنامه دوم در مورد تأسیسات آبرسانی شهرها می‌باشد. طبق قانون
برنامه دوم در اجرای عملیات عمران شهری هر شهر می‌باید در پرداخت هزینه‌ها تا پنجاه درصد
مشار کت نماید. ضمناً مقرر بود که سازمان برنامه به هر شهرداری که درآمد سالانه آن از یک مقدار
مشخصی پایین‌تر بود برای تأمین آب مشروب و برق وام بدون بهره پپردازد. این مکانیسم با
چارچوبهای زیر باعث شد که در طول برنامه موفقیتهای نسبی در مورد تأمین آب شهری حاصل
الف: کمکهای مالی به شهرداریها به صورت وام و کمکهای بالاعوض
ب: تقسیم کشور به نواحی مختلف و واگذاری مطالعه هر ناحیه به یک مهندس مشاور (استاندارد کردن
شرایط اجرای طرحها تا حد امکان)
ج: مسافرت نمایندگان تام الاختیار سازمان برنامه و بودجه به شهرها برای عقد قراردادهای لازم در محل
این ابتکار جالبی بود که نه تنها باعث اجرای تعداد زیادی از طرحهای عمرانی گردید بلکه در استقرار
رابطه بین مقامات مرکزی و محلی نیز موْثر بود.
لازم به تذکر است که در شروع برنامه دوم هیچ یک از شهرهای کشور به جز تهران. آبادان و کرمانشاه (به
صورت محدود) از آب آشامیدنی سالم استفاده نمی کردند و فاضلاب نیز مطلقاً در هیچ شهری وحود نداشت.
در طول برنامه تهیه آب مشروب و لوله کشی در ۱۷۲ شهر طراحی گردید که اجرای ۶۰ طرح آن تا آخر برنامه
دوم به پایان رسید.
۳- برنامه عمرانی سوم
از مهمترین ویژگیهای این برنامه با توجه به اهداف تهیه این گزارش می‌توان به نکات زیر اشاره نمود:
۱- برخلاف دو برنامه قبلی. برنامه عمرانی سوم به صورت پنجساله تهیه گردید و قرار شد که از این پس سایر
برنامه‌ها نیز به همین مئوال تهیه شوند.
۲- هدف اصلی برنامه سوم افزایش درآمد ملی کشور به میزان حداقل ٩ درصد در سال تعیین گردید. در این
برنامه تشویق و حمایت سرمایه‌گذاری بخش خصوصی به عنوان یکی از سیاستها و خطمشیها محسوب
می‌شد.
۳- توزیع اعتبارات مطابق برنامه‌های قبلی در چهار فصل کشاورزی. صنعت. راه و ارتباطات و امور اجتماعی
انجام گردید و برای هر فصل به تناسب اعتبارات آن دو رشته برنامه شامل *برنامه هسته یا طرحهای اساسی
و برنامه غیر هسته (طرحهای اضافی) معین شد که قسمت اعظم اعتبارات تخصیص داده شده برای توسعه
آپیاری و کشاورزی قرار بود از محل اعتبارات غیر هسته تأمین گردد.
۷۸
-------- صفحهٔ بعد --------
۶- در برنامه سوم نیز اعتبارات برای طرحهای آب مشروب شهرها از محل اعتبارات عمران شهری (فصل
برنامه‌های اجتماعی) تأمین می‌گردید.
۵- مهمترین خطمشی تعیین شده برای برنامه آبیاری برنامه سوم عبارت بود از اجرای طرحهای نسبتاً کوچک
آبیاری به جای طرحهای بزرگ چندمنظوره که در برنامه دوم مورد توجه قرار گرفته بود. ولی در
طول‌سالهای برنامه سوم یک سلسله تحولات در کشور باعث شد که خطمشی فوق دنبال نشود به طوری که
علاوه بر تکمیل سدهای در دست اجرای برنامه دوم (دز. سفیدرود. کرج. لتیان. جاحرود و همدان)
ساختمان سدهای مخزنی ارس, زرینه‌رود. مهاباد. زاینده‌رود. درودزن و وشمگیر نیز شروع شد. از علل
تغییر این خطمشی می‌توان به عوامل زیر اشاره کرد:
الف: اجرای قانون اصلاحات ارضی باعث گردید که از یک طرف تمایل بخش خصوصی به امر سرمایه‌گذاری
برای استفاده از منابع آب در طرحهای کوچک کاهش یابد و از طرف دیگر بیشتر کادر فنی وزارت
کشاورزی در امور مربوط به اصلاحات ارضی درگیر شوند.
ب: وزارت آب و برق در اوایل برنامه سوم تشکیل گردید و در نتیجه فعالیتهای آبیاری در یک جهت هماهنگ
شده و مسئولیتهایی که قبلاً در سازمانهای مختلفی چون سازمان برنامه. سازمانهای آب منطقه‌ای و بنگاه
مستقل آبیاری پراکنده بود در یک مرکز متمرکز گردید که علاقه شدیدی به طرحهای بزرگ داشت.
ج: اجرای طرحهای بزرگ سدسازی چون از طریق پیمانکاران خارجی انجام می‌گردید فقط نیاز به منابع مالی
داشت و از نظر پرسنل و تشکیلات فنی و با تجهیزات هیجگونه کمبودی به وحود نمی‌آورد. در صورتی که
برای طرحهای کوچک آبیاری و یا توسعه بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی از ایک طرف مشاوران و
پیمانکاران خارجی علاقه‌ای نداشته و از طرف دیگر در اجرای طرحهای بزرگ تعداد کادر فنی مورد نیاز
برای مطالعات و طراحی و نظارت نسبت به میزان سرمایه‌گذاری در حد بالایی قرار داشت که در آن زمان
تأمین نیروی انسانی کافی از طرف دستگاههای اجرایی دولتی غیرممکن بود.
د: به علت سیاست همکاری که بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سابق به وجود آمد طرح صنعتی ذوب آهن
که آب مورد نیاز آن از روخانه زاینده رود تأمین می‌گردید. شروع شد و همچنین بر اساس سیاست فوق
ساختمان سد مخزنی ارس نیز آغاز گردید.
-٩ در مورد توسعه بهره‌برداری از منابع آبهای زیرزمینی از طریق حفر چاه و قنوات فعالیتهای نسبتاً گسترده‌ای
در طول برنامه انجام گردید در مجموع در اثر اجرای برنامه‌های تدارک دیده شده در این زمینه ۷۵۰۰۰
هکتار اراضی جدید به سطح زیرکشت افزوده شد و ۸۵۰۰۰ هکتار نیز بهبود آبیاری پیدا کرد."
۷- هر چند برای اجرای طرحهای کوچک آبیاری از منابع آبهای سطحی رقم قابل‌ملاحظه‌ای پیش‌بینی گردیده
بود. عملاً این اعتبارات به طرحهای کوچک آبیاری تخصیص پیدا نکرد. به عبارت دیگر اجرای طرحهای
کوجچک آبیاری با استفاده از منابع آبهای سطحی در طول برنامه مسکوت ماند.
۱ البته روش و دقت برآورد این آمار معلوم نیست و احتمالاً بر مبنای ارقامی که متفقاضیان وام در تقاضای خود اعلام کرده‌اند
می‌باشد. به هرحال به احتمال زیاد چنین برآوردهایی خوشبینانه بایستی تلقی شود.
۷۹
-------- صفحهٔ بعد --------
۸- مطالعات بسیار وسیعی برای توسعه منابع آب کشور در برنامه سوم انجام گرفت. هدف اصلی اجرای این
گروه از طرحها. شناخت کیفیت و کمیت منابع آب و تهیه گزارشات شناسایی و توجیهی برای حوزه‌های
آبریز مختلف بود تا آنکه با استفاده از نتایج این مطالعات طرحهای اجرایی برای برنامه‌های بعدی تهیه
گردد. در طول این برنامه مطالعات سیستماتیک منابع آبهای زیرزمینی کشور نیز در سطح نسبتاً وسیعی
شروع گردید. همچنین اقدامات برای جمع‌آوری بهتر آمار آبهای سطحی با احداث ایستگاههای اندازه‌گیری
ادامه یافت.
۹- در طول برنامه سوم نیز تأمین آب مشروب شهرها تقریباً با همان سیاستهای برنامه دوم ادامه یافت و
مقرراتی از طرف هیئت دولت وضع شد تا چارچوب کمک به شهرداریها را از نظر توسعه مناطق شهری
مشخص می کرد و این ممّررات تا اندازه‌ای توآن است جارجوبهای قبلی را تقویت نماید.
۰- به طور کلی می‌توان گفت علیرغم تدابیر اولیه‌ای که در شروع برنامه اتخاذ شده بود. عملاً در طول برنامه
سوم نیز سیاستهای برنامه دوم یعنی ساختمان سدهای مخزنی بزرگ برای توسعه سطح زیر کشت آبی و
تولید برق ادامه یافت و از طرف دیگر ساختمان شبکه‌های آبیاری پیشرفت نکرده و در نتیجه فاصله زیادی
بین اتمام ساختمان سدهای مخزنی و اتمام بهره‌برداری از شبکه‌های آبیاری به وجود آمد. نکته جالب آن که
در گزارشی که تحت عنوان *آب و آبیاری در ایران" توسط سازمان برنامه در اواخر برنامه سوم انتشار یافت
سعی گردیده است که تغییر سیاست و خطمشی برنامه سوم توجیه شود و توجه به امر سدسازی یک
سیاست صحیح قلمداد گردد.
۸۰
-------- صفحهٔ بعد --------
5- برنامه عمرانی چهارم
آنچه که در ارتباط با برنامه چهارم عمرانی با عنایت به اهداف تهیه گزارش حاضر می‌توان ذکر کرد به شرح
زیر می‌باشد. لازم به تذکر است که این برنامه پنجساله بوده و در فاصله‌سالهای ۱۳۶۷-۵۱ اجرا گردیده است.
۱- در برنامه چهارم برای اولین بار برنامه آب به صورت جداگانه از فصل کشاورزی و دامپروری مورد توجه
قرار گرفته است به طور کلی این برنامه شامل سه بخش عمده یعنی تولیدی. زیربنایی و خدمات و رفاه بود
که آب جزء بخش تولیدی آن محسوب می‌شد. در حالی که در همین برنامه لوله‌کشی آب مشروب شهرها
که در برنامه‌های قبل جزیی از بخشهای اجتماعی بود در بخش برنامه‌های زیربنایی قرار گرفته بود.
۲- بر اساس گزارشی که توسط گروه برنامه‌ریزی منابع آب دفتر مرکزی سازمان برنامه و بودجه در شهریور
ماه سال ۱۳۶۷ انتشار یافته پس از بررسی عملکرد برنامه سوم مهمترین مشکلات و عوامل نامساعد بخش
آب علاوه بر ویژگیهای توپوگرافیکی و اقلیمی که ناشی از شرایط طبیعی کشور می‌باشد به شرح زیر اعلام
گردیده است:
الف) مجهز نبودن شبکه‌های آبیاری کشور.
ب) عدم هماهنگی لازم بین فعالیتهای مربوط به تهیه و طرحهای توسعه منابع آب و استفاده از آنها.
چ( کمبود آمار و مطالعات مورد نیاز درباره منابع آب.
۵( نارسایی قوانین و مقررات مربوط به نحوه استفاده از منابع آب.
متأسفانه به طوری که ملاحظه می‌شود این مشکلات که بیش از ۲۵ سال از تهیه گزارش مذکور می‌گذرد هنوز
هم به عنوان مسائل کلیدی صنعت آب کشور محسوب می‌گردند.
۳- در اهداف و سیاستهای ذکر شده در این برنامه برای اولین بار به موضوع تهیه ترازنامه و نقشه جامع آب
کشور و مراقبت و بهره‌برداری معقول از آبهای زیرزمینی اشاره شده است.
۶- به علت سیاستهای توسعه منابع آب اتخاذ شده در طول برنامه‌های دوم و سوم و سرمایهگذاریهای سنگینی
که در امر سدسازی و تأمین آب از این طریق انجام گردیده بود در برنامه چهارم هم به اجبار قسمت
عمده‌ای از سرمایه‌گذاری برای تکمیل طرحهای در دست اقدام به مصرف رسیده است و از این طریق به
اجرای طرحهای کوچک توجه مبذول نشده و این موضوع همچنان به عنوان یک مشکل در صنعت آب
کشور باقی مانده است.
۵- نکته بسیار مهمی که در تهیه برنامه چهارم باید به آن اشاره کرد عدم پیش‌بینی دقیق هزینه‌های اجرایی
طرحها می‌باشد به طوری که تقریباً در تمام طرحها هزینه‌های حقیقی بسیار از اعتبارات پیش‌بینی شده بیشتر
بوده است و با توجه به اینکه در طول برنامه چهارم میزان تورم قیمتها در حد پایین قرار داشت علت اصلی
افزایش هزینه‌های طرحهای آب و ناکامی در برنامه پیشرفت را باید در عدم دقت برآوردها جستجو کرد.
۸۱
-------- صفحهٔ بعد --------
تعدادی از طرحها مخصوصاً شبکه‌های آبیاری و زهکشی با تأخیر قابل‌ملاحظه‌ای انجام گیرد را می‌توان
یکی از دلایل عمده عدم توفیق در برنامه چهارم به شمار آورد.
-٩ پراکندگی و معوق بودن عملیات ساختمانی و نیز مشخص نبودن سیاست بهره‌برداری از اراضی زیر سدها
نیز باعث عدم پیشرفت سریع در ساختمان شبکه‌های آبیاری گردید. این مشکلات ناشی از فقدان مطالعات
کافی در مورد مساحت واحد کشت و بیکپارچگی اراضی زارعین و سایر مسائل مربوط به مالکیت اراضی و
همچنین فقّدان نقشه‌های کاداستر می‌باشد. هر چند برای حل این مشکلات پیشنهاداتی از جمله تسریع در
انجام کارهای نقشه‌برداری و عملیات خاک‌شناسی از طریق واگذاری اراضی جدید به دست آمده از طریق
اجرای طرحهای توسعه و همچنین سرمایه‌گذاری داوطلبین در شبکه‌های آبیاری پیش‌بینی شده بود ولی
علیرغم اجرای بخشی از آنها به طوری که گفته شد عملاً پیشرفت چندانی در ساختمان شبکه‌های آبیاری و
زهکشی حاصل نگردید.
۷- در طول برنامه چهارم مطالعات تفصیلی و بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی در تعداد قابل‌ملاحظه‌ای در
دشتهای کشور به عمل آمد. چنین به نظر می‌رسد با آنکه وزارت آب و برق تمایل داشت به موجب قانون
آب و نحوه ملی شدن آن به سرمایه‌گذاری دولتی مبادرت نماید (گرگان. قزوین و...) ولی سازمان برنامه و
بودجه به پیروی از خطمشی برنامه‌های سابق با اعتقاد به اینکه دستگاههای دولتی در اداره یک سیستم
بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی کاراًیی مناسبی نخواهند داشت. عملاً جز در دو یا سه منطقه. بهره‌پرداری
از منابع آب زیرزمینی از طریق پرداخت وام در اختیار بخش خصوصی قرار گرفت و بدین ترتیب دخالت
دستگاه اجرایی در این زمینه محدود گردید که ارزیابی عملکرد این نوع سیاستها با توجه به شرایطی که
هم‌اکنون وضعیت بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی دارد قابل توصیه می‌باشد.
۸۲
-------- صفحهٔ بعد --------
برنامه پنجم عمرانی برای دوره ۱۳۵۲-۵۹ تهیه و در به همن ماه سال ۱۳۵۱ به تصویب رسید که به علت
تغییراتی که در قیمت نفت در طول دوره برنامه حاصل گردید مجدداً در سال ۱۳۵۳ مورد تجدید نظر قرار
گرفت. در زیر نقاط مهم این برنامه در ارتباط با اهداف تهیه گزارش حاضر ذکر خواهد شد:
۱-در ابتدای برنامه پنجم تنگناهایی در زمینه عملکرد نیروی انسانی. تأسیسات زیربنایی از جمله ظرفیت تخلیه
بنادر. تولید برق و نیز عرضه مصالح ساختمانی از جمله سیمان و آهن بود که این تنگناها باعث می‌گردید
که عملاً کارآیی افزایش سرمایه‌گذاری پایین آید. بدین جهت مقاومتهایی به منظور تجدیدنظر در برنامه
برای افزایش سرمایه‌گذاری بخش عمومی به وجود آمده بود لکن این امر موْثر واقع نشده تجدیدنظر در
برنامه با توجه به محدودیتهای اساسی فوق اعمال گردید. از آثار منفی این افزایش در سرمایه‌گذاری که در
طول برنامه ظاهر گردید می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
الف- رشد سریع قیمتها.
ب- افزایش سریع تورم.
ج- کمبود نیروی انسانی ماهر باعث شد که تعداد زیادی خارجی در بخشهای مختلف به کار گرفته شوند.
د- کمبود مصالح باعث کندی پیشرفت کارها.
۲- بررسیها نشان می‌دهد که برای تهیه برنامه فصل آب برنامه پنجم یک کار زیربنایی با مسئولیت سازمان
برنامه و بودجه و همکاری و مشارکت وزارت آب و برق برای تهیه برنامه ملی آب صورت گرفته است.
این مطالعات به صورت سیستماتیک و با شرح وظایف منطبق بر اهداف یک طرح جامع با تقسیم کشور
به ٩ منطقه انجام و نتایج آن در سال ۱ منتشر گردیده است. لکن در تهیه برنامه پنجم برای بخش آب
معلوم گردید که اولاً روش برنامه‌ریزی کشور دارای یک الگوی علمی نبوده و با آنکه مدل ریاضی برای
اقتصاد کلان تهیه گردیده بود ولی بر مبنای نتایج این مدل امکان تعیین هدفهای بخشهای مختلف و در
نتیجه تعیین برنامه‌های این بخشها و بالاخره محاسبه نیاز به منابع آب وجود نداشت از این جهت برنامه
آب در حقیقت بدون در نظر گرفتن ارتباط بین بخشی و به صورت تجریدی با نگرش به خود بخش تهیه
گردید.
۳- برای فصل آب بر خلاف برنامه‌های قبلی در این برنامه تقسیم‌بندی زیر اعمال گردیده است:
الف- تأمین آب
ب- شبکه آبیاری
چ- آبرسانی به شهرها و صنایع
د- توسعه برق آبی
ه- تحقیق و بررسی
و- نظارت بر توسعه منابع آب (به منظور مراقبت صحیح در بهره‌برداری و توسعه منابع آب کشور از طریق
تدوین مکانیسمهای مدیریتی. نهادی و قوانین و آیین‌نامه‌ها).
۸۳
-------- صفحهٔ بعد --------
4- در طول تهیه برنامه بخش آب یک برنامه کامپیوتری برای لیست کردن طرحها بر مبنای اولویت آنها تهیه
گردید. استفاده از برنامه فوق انتخاب طرحها را بر مبنای کل سرمایه‌گذاری ثابت که برای فصل آب
تخصیص می‌یافت میسر می‌کرد و بخش آب را قادر می‌ساخت با تغییر در جریان کل سرمایه‌گذاری در
ظرف مدت کوتاهی لیست جدید از طرحها را تهیه و ارائه نموده و اثرات اجرای طرحهای جدید را
استخراج نماید.
۵- به نظر می‌رسد که در تدوین برنامه بخش آب برای اولین بار با کارهای زیربنایی که در مطالعات مذکور
انجام گردیده بود کلیه جنبه‌های مدیریت منابع آب به صورت موزون مورد توجه قرار گرفته و بر خلاف
برنامه‌های قبل که تمرکز بر روی یک زیربخش ویژه بود. حدائل در تهیه برنامه اجرایی. دربارهٌ سایر
زیربخشها نیز پیش‌بینیهای لازم گردیده است. به طور مثال در کنار احداث سدهای مخزنی اجرای
شبکه‌های آبیاری زهکشی. ایجاد سدهای انحرافی در مناطق مستعد کشور. بهره‌برداری بهتر از جریان به
هنگام آب رودخانه‌ها. بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی. استفاده تلفیقی از منابع آب سطحی و زیرزمینی.
انتقال آب از مناطق پرآب به مناطق کم آب. احداث مزارع آزمایشی. مطالعات علل آلودگی آب
رودخانه‌ها. استانداردهای تهیه نقشه‌های اجرایی طرحهای آبیاری. حفاظت سدها و همجنین برنامه‌های
آموزشی برای تربیت نیروی انسانی. تهیه برنامه جامعه آب کشور. اقدامات لازم برای پیش‌بینی وقوع
طغیانها و ایجاد تشکیلات و تأسیسات مورد نیاز برای این منظور پیش‌بینی گردیده بود.
-٩ در طول تهیه این برنامه نیز بحثهای مبسوطی در زمینه چگونگی اعمال مدیریت بهره‌برداری از آبهای
زیرزمینی بین طرفداران بهره‌برداری از این منابع در قالب طرحهای بزرگ و جامع (وزارت آب و برق) و
واگذاری آن به بخش خصوصی (سازمان برنامه و بودجه) در جریان بوده است که نهایتاً با تدوین
سیاستهای اجرایی لازم. اجرای طرحهای توسعه بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی به منظور کشاورزی
توسط دولت. تقریباً محدود گردید. لکن در تجدیدنظر برنامه پنجم به علت پافشاری وزارت آب و برق و
کشاورزی مجدداً تقویت بخش عمومی و کاهش نقش بخش خصوصی مورد تأکید قرار گرفت. ولی
عملکرد برنامه مشخص نمود که در این زمینه بخش عمومی نیز کار موففی انجام نداده است (میزان عملکرد
بخش دولتی ۱۵۶ میلیون مترمکعب در مقابل ۱۹۰۰ میلیون متر مکعب پیش‌بینی شده در برنامه بوده است) به
طوری که ملاحظه می‌شود همواره مدیریت بهره‌برداری از آبهای زیرزمینی دچار یک تعلیق عمده بوده و
عواقب چنین مشکلی هم‌اکنون در بهره‌برداری از تعداد زیادی در دشتهای کشور ظاهر گردیده است.
۷- در این برنامه برای اولین بار به موضوع نرخ آب بها به شرح زیر برخورد شده است: با توجه به
سرمایه گذاریهایی که در هر یک از طرحهای مختلف توسعه منابع آب شده و با توجه به هزینه‌های نگهداری
و بهره‌پرداری از آنها در هر مورد قیمت تمام شده آب برای هر متر مکعب آب بر اساس هزینه‌های جاری و
استهلاک (شامل بهره سرمایه) محاسبه خواهد شد و با توجه به عوامل اقتصادی و اجتماعی سیاست
هماهنگی از نقطه نظر آب بهاء برای مصرف‌کنندگان کشاورزی و صنعتی بر حسب مناطق مختلف کشور
تعیین و تدریجاً به مرحله عمل گذاشته خواهد شد که ملاحظه می‌شود چنین اقدامات به طور سیستماتیک و
مطالعه شده هنوز هم رخ نداده است.
۸
-------- صفحهٔ بعد --------
۸- در این برنامه همچنین برای بهره‌برداری بهینه از اراضی هر یک از شبکه‌های آبیاری. متشکل کردن زارعین
در واحدهای بهره‌برداری در هر منطقه پیش‌بینی شده است که به نظر نمی‌رسد کار قابل‌ملاحظه‌ای در این
-٩ به طور کلی بررسی عملکرد برنامه پنجم موارد زیر رانشان می‌دهد:
۱-۹ در مورد تأمین علیرغم اتخاذ سیاستهای مهم در برنامه اولیه شامل:
- جلوگیری از احداث سدهای مخزنی جدید مگر آنکه سدها در مناطق عقب افتاده و یا برای تأمین آب
آشامیدنی باشند.
- تشویق بخش خصوصی برای توسعه بهره‌برداری از آبهای زیرزمینی.
در برنامه پنجم تجدیدنظر شده هر دو سیاست فوق کنار گذاشته شد و در عمل نیز به دلایل مختلف شروع
ساختمان سدهای جدید ممکن نشده و به علت مشخص نبودن نظام بهره‌برداری و عوامل اجرایی. دولت نیز
نتوانسته است در سطح گسترده‌ای به امر بهره‌پرداری از منابع آب زیرزمینی مبادرت نماید.
۲-۹ در مورد شبکه‌های آبیاری نیز عملکرد بسیار پایین بوده است (به طور مثال شبکه‌های درجه دوم در مقابل
۶ میلیون هکتار فقط ۳۹۶ هزار هکتار یعنی در حد ۳۱/) که دلایل آن را می‌توان در افزایش هزینه
عملیات. تجدیدنظرهای فنی و تغییر در نقشه‌های اجرایی. عدم آمادگی و کمبود تجهیزات و پیمانکاران
ذیصلاح و طولانی شدن دوران مناقصه‌ها خلاصه نمود.
۳-۹ در برنامه پنجم قرار بود استانداردها و معیارهای لازم برای طراحی و اجرای طرحهای آبیاری تهیه گردد
ولی هیچگونه فعالیتی در این زمینه به عمل نیامد. همچنین برنامه ملی آب با تأخیر زیاد آماده گردید ولی
دستگاه اجرایی و برنامه‌ریزی هیچگونه استفاده عملی از نتایج این مطالعات به عمل نیاورد و در واقع
وقت و هزینه صرف شده برای تهیه این برنامه به هدر رفت. ضمناً پیش‌بینی شده بود که در مورد
روشهای جدید آبیاری تحقیقاتی انجام گیرد ولی عملاً هیچگونه فعالیتی در این زمینه به عمل نیامد.
۸۵
-------- صفحهٔ بعد --------
-٩ نتیجه گیری
با مروری کوتاه از آنجه که در این بخش از گزارش ارائه شد به عنوان نتیجه‌گیری می‌توان به موارد زیر اشاره
کرد:
۱- اصولاً برنامه‌ریزی در بخش آب به مفهوم علمی آن هرگز به صورت جدی مورد توجه قرار نگرفته و در
مواقعی نیز که تلاشی به هر جهت (احتمالاً وجود افراد و اشخاصی که تأکید به چنین امری داشتند) در این
زمینه صورت گرفته بعد از مدت اندکی رها گردیده و به وضع قبلی برگشته است.
۲- به دلیل مذکور در پاراگراف بالا برنامه‌ریزی در بخش آب نهادی نشده و ساختار تشکیلاتی که مسئولیت
چنین امر مهمی را به عهده داشته باشد تعریف و تبیین نشده است و هیچگونه روند تکاملی را بعد از
جستجوی فراوان در طول زمان مذکور برای ساماندهی این امر نمی‌توان مشاهده نمود.
۳- به علت فقدان یک استراتژی ملی و بلندمدت که طی آن اصلی‌ترین اهداف و اقدامات برای توسعه منابع
آب در کشور تعریف و ترسیم شده باشد سیاستهای اجرایی اتخاذ شده در طول برنامه‌ها دچار افت و
خیرزهای متعدد بوده و غالباً عملی نگردیده است.
۶- فقدان نظام مدون ارزیابی از عملکرد برنامه‌ها که منجر به اصلاح روند اجرای برنامه‌ها شده و در تهیه
برنامه‌های آتی نیز از یافته‌های این نظام بهره‌گیری لازم به عمل آید. یکی از دلایل مهم عدم توفیق در اجرا
و ارتقاء سطح تدوین برنامه‌ها به شمار می‌رود. و از آنجایی که نقاط مثبت و ضعف برنامه هرگز به شکل
سیستماتیک مورد ارزیابی و تجزیه و تحلیل قرار نگرفته بدین لحاظ هیچگونه مکانیسمهای قابل قبولی برای
پیگیری و تقویت نقاط مثبت و حذف و تخفیف اثرات ضعف مشاهده نمی‌گردد و متأسفانه جنین به نظر
می‌رسد که هر گونه تلاش نیز در تهیه و تدوین گزارشات نظارتی در نتیجه به نحوی عقیم مانده است.
۸۹
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم
"برنامه‌ریزی در بخش آب در وضع موجود (مقطع شهریور ۱۳۷۱)"
۸۷
-------- صفحهٔ بعد --------
مقدمه:
این بخش از نشریه به بررسی مختصر دربار چگونگی برخورد به برنامه‌ریزی در بخش آب در دهه اخیر
اختصاص دارد. هدف از پرداختن به این موضوع ارائه تصویری هر چند کلی از وضعیت نهادی. تشکیلاتی و
قانونی دربار شکل‌گیری برنامه آب در سطح کشور می‌باشد تا امکان مقایسه این عوامل با تجربیات سایر ملل
مختلف و همچنین توصیه‌های سازمانها و ارگانهای بین‌المللی در این باره فراهم گردیده و از این رهگذر
پیشنهادات و توصیه‌های عمومی در جهت اصلاح. ترمیم و تکمیل عوامل موْئُر در این بخش از فعالیتهای
اقتصادی و اجتماعی کشور ارائه گردد.
به منظور ورود به بحث و مقوله اصلی فوق اجباراً مروری کوتاه بر نظام کلی برنامه‌ریزی در کشور نیز
ضرورت پیدا می‌نماید و به همین دلیل در این بررسی مقدمتاً به نظام برنامه‌ریزی و جایگاه آن پرداخته شده و
سپس بخش برنامه‌ریزی آب در سطح ملی از دیدگاههای قانونی. تشکیلاتی. رویه کار انواع برنامه‌های
پیش‌بینی شده و نهایتاً شیوه‌های اعمال نظارت و کنترل در اجرای برنامه مورد ارزیابی قرار گرفته است.
۱- نظام کلی برنامه‌ریزی در کشور
قبل از ورود به بحث نظام برنامه‌ریزی لازم به یادآوری است که بر مبنای بررسیهای کارشناسی و استنتاجاتی
که از شیوه‌های عمل در تهیه برنامه‌های اقتصادی و اجتماعی کشور به عمل آمده مشخص شده که به طور اعم
برنامه‌ریزی در کشور ما به تهیه برنامه‌های ملی. بخشی و در سطح طرحها متکی می‌باشد. تجزیه و تحلیل این
نوع شیوه کار و اینکه با توجه به شرایط فرهنگی. اقتصادی و نیازهای مطرح در جامعه آیا این نوع برخورد
صحیح و منطقی می‌باشد و یا تجدید نظرهای لازم بایستی در نحوه تدوین برنامه‌ها به کار گرفته شود.
موضوعی است که نیاز به بررسیهای جداگانه‌ای دارد. به طور کلی روندی که در تهیه برنامه فعلی (برنامه اول)
کشور برای توسعه پیموده شده به این شکل بوده که با عنایت به محورهای مختلفی که در قانون اساسی
جمهوری اسلامی ایران درباره شکل توسعه کشور و رشد جامعه تعیین گردیده. اهداف کیفی برنامه مشخص و
در یک فرآیند رفت و برگشتی بین ارگانهای مختلف دخیل در نظام برنامه‌ریزی و ملاحظه پیشنهادات بخشهای
مختلف توسعه و همجنین مناطق و پروژه‌های در دست مطالعه. طراحی و احرا. ابتدا درصدی خاصی برای
رشد بر اساس یک سلسله محاسبات که عموماً نظری نیز می‌باشند تعیین گردیده و سپس این رشد بین
بخشهای مختلف اقتصادی توزیع شده و از هر دستگاه اجرایی خواسته می‌شود که در فعالیت خود طوری عمل
نمایند که این درصد رشد که نهایتاً میانگین وزنی آنها به رشد اقتصادی کشور منجر خواهد شد. تحقق یابد.
به گونه‌ای که اشاره شد. اظهار نظر در این مورد که نحوه استفاده از چنین مدلی برای توسعه اقتصادی کشور
و پاسخ به این سوال که آیا متناسب با ساختارهای اقتصادی کشورهای در حال توسعه بوده و ابعاد مختلف
۸۸
-------- صفحهٔ بعد --------
مسئله انتقال تکنولوژزی تا جه اندازه مورد ملاحظه قرار می‌دهد. خود به مطالعات گسترده‌ای نیازمند است. تنها
هدف از ذکر شیوه عمل آن است که شکل کلی برنامه که بحث اصلی این بخش از نشریه را تشکیل می‌دهد
عنوان گردیده باشد.
۱-۱ از نظر قانونی
اصولاً برنامه‌های توسعه کشور و بویژه برنامه پنجساله اول در چارچوب قوانین و مقررات زیر تهیه و تنظیم
گردیده است.
الف - قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (سال ۱۳۵۸)
ب - قانون برنامه و بودجه (سال ۱۳۵۱)
ج - قانون محاسبات عمومی (سال ۱۳۶۹)
د - نظام برنامه‌ریزی مصوب شورای اقتصادی (سال ۱۳۹۰)
ها - تبصره‌های قوانین بودجه سالانه در زمینه برنامه‌ریزی و آیین‌نامه‌های اجرایی قوانین فوق.
از قوانین و مقررات فوق در مراحل تهیه و تدوین برنامه. تصمیم گیری در مورد اهداف برنامه. تعیین
خطمشیها و سیاستهای اقتصادی - اجتماعی. تصمیم‌گیری در مورد چارچوب کلان برنامه. چگونگی پیشنهاد
برنامه بخشهای مختلف. روش هماهنگیهای بخشی. تلفیق برنامه. بررسی و تأیید برنامه. تصویب برنامه و
همچنین گامهای عملی در اجرای برنامه شامل: اجرای برنامه. تخصیص اعتبارء نظارت بر اجرای برنامه و نهایتاً
گزارشهای احرای برنامه استفاده و بهره‌برداری گردیده است.
اصولاً اقتصاد کشور ما در اصل یک اقتصاد برنامه‌ای است که یکی از ویژگیهای اقتصادی حجمهوری اسلامی
ایران است که در اصول ۶۳ و ۶۶ قانون اساسی نیز به صراحت مطرح گردیده است.
لازم به تذکر است که در تعیین و تبیین اهداف برنامه و مشخص کردن توازن برنامه در مناطق مختلف از
نشان داده شده تا حدودی استفاده به عمل آمده است.
۲-۱ از نظر تشکیلاتی
نمودار تشکیلات کلی نظام برنامه‌ریزی در کشور و روابط بین برنامه‌های بخشی و منطقه‌ای در نمودار ۲ نشان
داده شده است. لازم به تَذ کر است که به منظور تهیه برنامه پن< اله اول کشور بر مبنای ساختار کیلاتی
فوق. نظام تشکیلاتی خاصی به کار گرفته شده است. به طوری که از نمودار ۲ مشاهده می‌شود. در تهیه و
شکا گیری برنامه تقریباً کلیه مسئولین تراز اول نظام. هیئت دولت. مجلس شورای اسلامی دخالت داشته ولی
۸۹
-------- صفحهٔ بعد --------
محوریت موضوع به سازمان برنامه و بودجه از نظر اجرایی و شورای اقتصاد از دیدگاه مرجع تصویب‌کننده
برنامه قبل از ارسال به مجلس شورای اسلامی داده شده است. کمی بعد در خصوص روال کار تهیه برنامه در
چار چوب نظام کلی برنامه‌ریزی بحث خواهد شد.
به طوری که گفته شد تشکیلات نظام برنامه‌ریزی را می‌توان در بخشهای اصلی زیر خلاصه نمود:
ستاد برنامه در حقیقت شورای اقتصاد می‌باشد که دبیرخانه آن در سازمان برنامه و بودجه متمرکز می‌باشد. بر
طبق تشکیلات مذکور شورای اقتصاد از سه منبع مهم از نظر اصلی‌ترین چارجوبها که به تعیین اهداف کیفی
برنامه منجر می‌شود تغذیه میگردد این سه منبع عبارت‌اند از: هیئت دولت. مجلس شورای اسلامی و ستاد
هماهنگی سیاستهای منطقه‌ای آمایش سرزمین (البته در این امر شورای عالی و مشورتی سیاستهای بازسازی که
در جریان تدوین برنامه پنجساله اول شکل گرفت نش مهمی داشته است). در این میان کمیته‌های شش گانه
شورای اقتصاد شامل کمیته بررسی طرحها. کمیته بررسی امور تشکیلاتی. کمیته بررسی سیاستهای نیروی
انسانی. کمیته بررسی سیاستهای پولی و مالی. کمیته بررسی مواد و مصالح و نهایتاً کمیته بررسی مسائل
روستایی در فرمولبندی و تعیین جزییات اهداف و سیاست گذاریها در ابعاد مختلف برنامه بازوهای این شورا
ب - ستاد هماهنگی سیاستهای منطقه‌آی آمایش سرزمین
این ستاد هماهنگی برنامه‌های منطقه‌ای را به عهده داشت. در این ارتباط کمیته‌های برنامه‌ریزی استانها (که
معمولاً ریاست آن به عهده معاونت فنی استان بوده و تعدادی از روسای ادارات مهم و کلیدی استان در آن
عضویت دارند). و سازمان برنامه و بودجه استانها (تعداد ۲۶) که به ترتیب نقش سیاستگذاری و تدوین
کار فیزیکی مربوط به تدوین و تهیه برنامه به عهده شوراهای برنامه‌ریزی (تعداد ۸). کمیته‌های کارشناسی
بخشی و منطقه‌ای (تعداد ۵). و نهایتاً گروههای تلفیق (تعداد ۸) بوده است.
۰ ۰ ی - و ۰ ۱ ۰ ۰ ۱.1 ۱۰ ۰ اء ۰ لا
۱ انجه که د, این قسمت از سریه در حصوص نظام برنامه‌ریزی ذکر شده ناظر بر نضام برنامه‌ریزی برای برنامه اول نوسعه
ر /
اقتصادی کشور می‌باشد. در زمانی که این نشریه اماده انتشار می گردید. نظام برنامه‌ریزی برای تهیه برنامه دوم نیز تدوین ۹
۰ ۰ ۰ م .۱ ۰ 1 : . ۰ ۰
ارائه گردیده بود. که تغبیراتی در مقایسه با نظام برنامه‌ریزی اول ۵ ان دیده می‌سود. از این جهب در پایان این بیحس
/
سا ۹ ۰ ۰ ۰ ۱ ۰ اس :
تلا شده سیمای نضام برای برنامه دوم نیز به صور محنصر نوصیح داده سود.
اس
۹۰
-------- صفحهٔ بعد --------
1
1
1
و
1
٩ با
1311
1]
۹۱
هّ
1
اس
4
5
ابا
0
5
ط
۵
2
5
رز
1
-------- صفحهٔ بعد --------
: ۰ ۹ ۸ ۹
: 2 : ۹
۰ ی ۱ 1
:
: ۱ ۱ ۱ :ْ 9 یه
, 11 پا دا دا ٩ ۸ 5
: ۹و :2 ۰ ۱ 1 ۱
۰ ۱ ام :۰
۰ تما ا ۱ ۷
: ْ بو و
: ؟
: ۰ ۵ وس
: ۰" 1 را هه
! ۷۱ 53 ۹
1 ۰
: ۱۰
1 ۱۰
۰ ۰
۰ ی
: رون که :
۰ رک تس تسف د. ۰
: ۳ 1 35 ۰
وچ
زا۱31
۹۲
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۹ از نظر انواع برنامه‌ها
به طور کلی در برنامه‌ریزی کشور پنج نوع برنامه به شرح زیر مورد توجه قرار گرفته و تهیه میگردد:
الف - برنامه‌ریزی جامع توزیع فضایی اسکان و فعالیتها و با امایش سرزمین (دراز مدت)
ب - برنامه‌ریزی ملی یا برنامه‌های پنجساله (میان مدت)
2 - برنامه‌های بخشی
د - برنامه‌های در سطح طرح
ه - برنامه‌های سالانه (کوتاه‌مدت)
الف - برنامه‌های جامع و یا آمایش سرزمین:
این برنامه و یا بهتر است بگوییم طرح. به عنوان جهت‌دهنده و هادی کلیه طرحهای عمرانی (شهری و
منطقه‌ای) بوده و راهبردهای اساسی را برای سطوح مختلف برنامه‌ریزی فراهم می‌آورد. طرح آمایش سرزمین
جمهوری اسلامی ایران پس از متوقف ماندن طرح ستیران در سال ۱۳۹۱ مطرح و نهایتاً منجر به تهیه طرح پایه
آمایش و ارائه تصویر فضایی کشور با افق زمانی سال ۱۳۸۱ گردید.
ارزیابی طرح از دیدگاه نظری و کارآیی سیاستها جزء اهداف این بخش از گزارش نیست ولی به طور کلی این
طرح از آن نظر که شروع یک طرح ملی - منطقه‌ای و در یک فرایند تقریبا رفت و برگشتی در سطح استانها
بوده و تا حدودی با نظر خواهی از دستگاهها تهیه گردیده. با توجه به انگیختن تفکر آمایشی در محافل
برنامه‌ریزی. گام مثبتی تلقی می‌شود (۶).
ب - برنامه‌ریزی ملی (برنامه پنجساله کشور)
این برنامه را می‌توان برنامه توسعه کشور نامگذاری نمود و در شکل‌گیری آن کلیه حوانب توسعه از نظر ملی
و منطقه‌ای و بخشی مورد ملاحظه و توجه قرار گرفته که فرایند تهیه آن ذبلا بیان خواهد شد. در واقع این
برنامه را می‌توان نقطه تفارب و تمرکز سیاستهای ملی. و توسعه موزون منطقه‌ای و بخشهای مختلف توسعه
اقتصادی. احتماعی به حساب آورد (نمودار ۳).
نمودار شماره ۳
۳
-------- صفحهٔ بعد --------
این برنامه کاملاً جنبه رسمی در کشور داشته و به تصویب مجمع قانونگذاری کشور رسیده و دولت به عنوان
مجری آن مسئولیت پیدا می‌نماید. از ویژگیهای برنامه می‌توان به امکان پیش‌بینی اعتبارات مالی برای اجرای آن
نام برد. به عبارت دیگر این برنامه‌ای است که توأْم با برآوردهای مالی بوده بنابراین وصول به اهداف کمی و
کیفی آن کاملاً و یا به طور عمده در گروی مکانیسمهای مدیریتی و نحوه اداره جامعه و در ایک کلمه به
ظرفیتهای مربوط به نیروی انسانی می‌باشد و اصولاً کمتر تحت تأثیر تغییرات بسیار شدید و یا ناگهانی قرار
دارد.
اهداف کلی. کمی و کلان بر نامه پنج ساله اول حمهوری اسلامی ایران که محتوای برنامه را تشکیل می‌دهد در
قانون برنامه منعکس بوده و لزومی به ذکر آن در اینحا نمی‌باشد.
ج - برنامه‌ریزی بخشی:
برنامه‌ریزی بخشی. کلیه بخشهای توسعه چه بخشهایی که اجرای برنامه آنها نیاز به سرمایه‌گذاری و نهایتاً به
توسعه و تولید منجر می‌شود و چه بخشهایی که مربوط به ابعاد توسعه فرهنگی و اجتماعی می‌شوند را دربر
می‌گیرد. بر اساس بررسیهای انجام شده اکثریت قریب به اتفاق این بخشها برای خود دارای یک نوع برنامه
جامع و با درازمدت هستند که برنامه بخشی پیشنهادی برای برنامه‌ریزی ملی منبعث از این برنامه جامع
می‌باشد. در خصوص برنامه‌ریزی بخشی در زمینه آب در قسمتهای بعدی این گزارش توضیحات کافی ارائه
گردیده است.
لازم است اشاره شود که به طور عمده زیربنای برنامه‌های بخشی و منطقه‌ای را اصولاً طرح و پروژه‌ها تشکیل
می‌دهند. هر چند در پیشنهاد برنامه‌های بخشی شاخصهای رشد اقتصادی و اجتماعی کشور و در مورد
برنامه‌های منطقه‌ای توسعه موزون مورد نظر می‌باشد ولی کلیه این رشدها با اجرای طرحها و یا پروژه‌های
ذیربط ممکن می‌گردند.
برنامه ریزی در سطح ابتدا از طریق پروژه‌یابی آغاز میگردد. ممکن است پروژه‌ها از طریق مطالعات یک طرح
جامع متولد شده و یا برای یک هدف مشخص و در ایک ناحیه محدود کار پروژه‌یابی از طریق انجام مطالعات
معمولا نتایج انجام مطالعات پروژه‌یابی به پیشنهاد چندین نوع سناریو و یا مجموعه‌ای از پروژه‌ها منجر می‌شود
که با انجام مطالعات اقتصادی و با در نظر گرفتن شرایط اجتماعی و اقتصادی اولویت اجرای آنها تشخیص
داده شده و با اصولاً حذف می‌گردند. مر حله پروژه‌یابی را می‌توان حساس ترین مر حله برنامه‌ریزی در سطح
۹
-------- صفحهٔ بعد --------
طرح قلمداد کرد زیرا تصمیم‌گیری در این زمینه از یک طرف به پارامترهای زیادی بستگی داشته و از طرف
دیگر انتخاب ناصحیح و یا غیرمطلوب با اعمال سلیقه‌ها شدیداً محتمل بوده و مرحله کار را آسیب‌پذیر
می‌سازد. پس از انتخاب پروژه مطالعات مربوط به تهیه طرح مقدماتی با هدف برآورد هزینه‌ها و درآمدهای
طرح انجام گرفته و نهایتاً طرح نهایی و تهیه اسناد مناقصه و بالاخره و بهره‌برداری از آن در مراحل بعدی قرار
دارند.
بنابراین مجموعه عملیاتی را که بایستی از مرحله پروژه‌یابی تا بهره‌برداری از یک طرح صورت گیرد می‌توان
در قالب برنامه‌ریزی طرح تعریف نموده و برای آن سیستمهای برنامه‌ریزی معمول را که در بخشهای دیگر این
گزارش به آنها اشاره شده به کار گرفت.
به طوری که قبلاً نیز اشاره شده مجموعه برنامه‌ریزی طرحها به برنامه‌ریزی بخشی یا منطقه‌ای (بستگی به ابعاد
تو سعه آنها) منجر می‌شود که معمولاً به صورت زیر برنامه‌های مختلف در داخل هر بخش برای تدوین برنامه
علاوه بر برنامه‌های دراز مدت و پنجساله و به منظور تدقیق پیش‌بینیها و احتمالاً اصلاحات لازم در برنامه‌های
می‌شود. اهداف برنامه‌های سالانه عموماً منبعث از چارچوب برنامه پنجساله بوده و متغیرهای اساسی به کار
۶2-۱ از نظر رویه کار در شکل‌گیری برنامه:
الف - در مورد برنامه دراز مدت یا آمایش سرزمین: به گونه‌ای که قبلاً نیز توضیح داده شد. این مطالعات
برخلاف برنامه پنجساله کشور که در تدوین آن عملاً کلیه ارگانهای کشور در قالب تشکیلات پیش‌بینی
شده در نظام برنامه‌ریزی نقش ویژه خود را داشته‌اند. توسط یک گروه مهندسی مشاور (ستیران) انجام
گرفته و پس از وقوع انقلاب اسلامی مورد تجدید نظر قرار گرفته ولی در متدولوژی تفاوت اساسی و
ماهوی خاصی با طرح آمایش ستیران نداشته است.
دخالت نظام برنامه‌ریزی کشور در این امر تنها در حد تهیه شرح وظایف برای انجام مطالعات و بررسی و
اظهار نظر بر روی گزارشات تهیه شده بوده که عمدتاً توسط سازمان برنامه و بودجه صورت گرفته است. لازم
به یادآوری است که در نظام برنامه‌ریزی کشور برای تصویب برنامه دراز مدت توسعه مرجع خاصی صراحتاً
عنوان نگردیده ولی به نظر می‌رسد مرجع نهایی احتمالاً شورای اقتصاد باشد.
۹۵
-------- صفحهٔ بعد --------
اصلی‌ترین خدمات پیش‌بینی شده در طرح عبارت است از:
- شناخت وضع موجود
- تشخیص اهداف کلی و راهبردهای اساسی در ارتباط با فضاها و بخشها.
- تجزیه و تحلیلهای لازم.
- ارائه تصویر آینده.
ب - در مورد برنامه پنج ساله
مراحل تهیه و تدوین برنامه به شرح زیر بوده است:
- تعیین اهداف کلی برنامه
در این مورد سازمان برنامه و بودجه با ملحوظ داشتن اهداف برنامه دراز مدت کشور اهداف کلی را تعیین و
به شورای اقتصاد جهت اتخاذ تصمیم. تسلیم می‌نماید. از نظر قانونی تعیین اهداف با شورای اقتصاد است.
- تعیین خطمشیها و سیاستهای احتماعی- اقتصادی
طرق مختلف نیل به هدفهای کلی برنامه در شورای اقتصاد بررسی و خطمشی و سیاستهای اقتصادی و
احتماعی و تحلیل وضع موجود و امکانات در جار جوب کلان برنامه تو سط سازمان برنامه و بودحه انجام و
پس از بررسی و تأیید در شورای اقتصاد در هیئت وزیران مطرح می‌شود.
پیش اد بر نامه بخ ای له
در این مرحله برنامه بخشهای مختلف توسط دستگاههای اجرایی ذیربط تهیه و به سازمان برنامه و بودجه
ارسال می‌شود (دربار بخش آب بعداً توضیحات تفصیلی ارائه خواهد شد) بر اساس مفاد نظام برنامه‌ریزی در
همین مرحله برنامه‌های استانها که به تصویب شورای عالی برنامه‌ریزی استانها رسیده به سازمان برنامه و
بودجه و شوراهای مشترک برنامه‌ریزی بخشی در مرکز ارسال می گردد.
- ایجاد هماهنگی های بخشی
عمومی و تطبیق برنامه‌ها با احتیاجات مناطق مختلف کشور در کمیته‌های مشترک برنامه‌ریزی که سازمان برنامه
۹۹
-------- صفحهٔ بعد --------
عمرانی پنجساله توسط سازمان برنامه و بودجه تدوین و جهت بررسی به شورای اقتصاد تسلیم می‌شود.
جهت تصمیم‌گیری به هیئت وزیران تسلیم می‌شود. هیئت وزیران لایحه برنامه پنحساله را پس از بررسی و
تأیید به مجلس شورای اسلامی تقدیم می‌کند.
در این مرحله کلیات برنامه شامل هدفها. سیاستهای توسعه اقتصادی - اجتماعی. منابع مالی دولت. منابع
شرکتهای دولتی و بخش خصوصی که صرف عملیات عمرانی میگردد و اعتبارات جاری و عمرانی دولت و
هزینه‌های عمرانی شرکتهای دولتی و بخش خصوصی به تصویب مجلس می‌رسد. ضمناً برنامه‌های کلی
ج - برنامه‌های یکساله:
لازم به تذکر است که برای این منظور مجموعه خاصی با روندی که در مورد برنامه پنجساله ذکر شد وحود
ندارد و اصولاً آنچه که مورد توجه و عمل قرار می‌گیرد. تهیه بودجه عمومی دولت است که به عنوان برنامه
بدیهی است تهیه بودجه عمومی دولت بدون توجه به برنامه توسعه کشور و اهداف کمی و کلان آن مقدور
نبوده و بودجه تهیه شده به هر حال انعکاسی از برنامه یکساله را نیز ارائه می‌دهد: به عبارت دیگر بودجه
عمرانی سالانه. بخشی از پیشرفت فیزیکی طرحهاست که در برنامه یکساله تبدیل به ریال میگردد.
به طور کلی می‌توان گفت که برنامه‌ریزی یکساله در بودجه‌ریزی خلاصه می‌شود که هرساله در قالب قانون
بودجه و در چارچوب سازمان تشکیلاتی خاصی و به عنوان یکی از وظایف اصلی و مهم سازمان برنامه و
بودجه تهیه و به تصویب می‌رسد. به هر حال آنچه در ارتباط با تأثیر برنامه در تهیه بودجه قابل ذکر می‌باشد
این است که تقریبا کلیه عوامل دخیل در شکل گیری برنامه پنجساله به نوعی در بودجه‌ریزی منعکس می‌شود.
۹۷
-------- صفحهٔ بعد --------
بعد از طی مراحل مختلف مربوط به تهیه و تدوین برنامه مر حله احرای آن آغاز میگردد. این مر حله تو ام و
همراه با نظارت و ارزیابی است و از این حیث دارای اهمیت بسیاری است. به طور کلی احرا و نظارت و
ارزیابی برنامه در کشور به شکل زیر است:
الف - اجرای برنامه: مسئولیت تهیه و اجرای طرحهای عمرانی با دستگاههای اجرایی است. نظام اجرایی
تهیه و به تصویب هیلت وزیران می‌رسد.
شرایط کلی ناظر بر قراردادهای طرحهای عمرانی و همچنین تشخیص صلاحیت پیمانکاران و مشاورین نیز
توسط سازمان برنامه و بودجه تهیه و به تصویب هیئت وزیران می‌رسد.
چار چوبها. معیارها و استانداردهای مورد نظر در واقع ناظر بر انتخاب تکنولوژی انجام فعالیتهای عمرانی توسط
بخش دولتی است که بایستی با توجه به شرایط اقتصادی - اجتماعی تهیه و تنظیم شده و به اجرا درآید.
تهیه دستورالعملها و مکانیزم‌های تهیه و اجرای طرحهای عمرانی از مرحله شناسایی تا نگهداری از جمله تهیه
گزارش توجیه فنی اقتصادی و مالی و انتخاب تکنولوژی توسط سازمان برنامه و بودجه صورت می‌گیرد و
دستگاه اجرایی موظف به رعایت آنها می‌باشد.
به طور کلی نظارت بر اجرای طرحها از مرحله مطالعات تا احداث و یا نصب و بهره‌برداری که عمدتاً توسط
مشاوران و یا پیمانکاران صورت می‌گیرد با توجه به دستورالعملها و مکانیزم‌های مذکور به عهده دستگاههای
البته گزارش پیشرفت طرحها بایستی از طرف مجریان طرحها به سازمان برنامه و بودجه به منظور تهیه وتدوین
گزارشات نظارتی که ذیلاً اشاره خواهد شد ارسال گردد. لازم به تذکر است که وظیفه نظارتی در کل نظام
برنامه‌ریزی در اصل به عهده سازمان برنامه و بودجه می‌باشد و این دستگاه بر اساس قوانین و مقّررات موجود
می‌تواند هیئتهای کارشناسی را برای بررسی و کنترل و نهایتا تهیه گزارشات لازم در هر مقطع از زمان در
دوره‌های معین توسط کمیته تخصیص انجام می‌شود.
ج - نظارت بر اجرای برنامه: نظارت بر اجرای برنامه به منظور ارزشیابی و از نظر مطابقت عملیات و نتایج
حاصله با هدفها و سیاستهای تعیین شده و ممّایسه پیشرفت کار با پیش‌بینی توسط سازمان برنامه و بودحجه
انجام می گیرد.
۹۸
-------- صفحهٔ بعد --------
د - گزارشهای اجرای برنامه: گزارشهای پیشرفت کار توسط دستگاههای اجرایی به ترتیبی که از طرف سازمان
برنامه و بودجه تعیین می‌شود تهیه و تسلیم میگردد. گزارشهای مالی از اعتبارات عمرانی در فواصل
زمانی منظم توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی تهیه و به سازمان برنامه و بودجه ارسال می‌شود.
گزارشهای پیشرفت عملیات برنامه شامل گزارش شش ماهه. گزارش اقتصادی سالانه. گزارش جامع
عملیات هر دوره برنامه. توسط سازمان برنامه و بودجه تنظیم و به رییس کوه مجریه تسلیم می‌شود.
گزارش شش ماهه حاوی پیشرفت عملیات و مشکلات اجرای برنامه و همجنین پیشنهادهای مشخص جهت
رفع مشکلات است. گزارش اقتصادی سالانه شامل تجزیه و تحلیل وضع اقتصادی کشور در سال گذشته و
پیش‌بینی وضع سال جاری و سال بعد می‌باشد. این گزارش با همکاری وزارت اقتصاد و دارایی و بانک
مرکزی جمهوری اسلامی ایران توسط سازمان برنامه و بودجه تهیه می‌شود. گزارش جامع برنامه شامل عملیات
انجام شده و کارهای ناتمام برنامه و اظهار نظر صریح نسبت به ارزشیابی عملیات و تحمّق هدفهای برنامه
می‌باشد که توسط رییس وه مجریه به مجلس تقدیم می‌شود.
۲- نظام برنامه‌ریزی آب در کشور
۱-۳ کلیات
در این بخش از گزارش تلاش خواهد شد مطابق آنچه که درباره نظام کلی برنامه‌ریزی در کشور عمل شد
عوامل دخیل در امر برنامه‌ریزی آب در کشور تشریح و تبیین گردد. آیا این عوامل به طور هماهنگ و یکپارچه
عمل می‌نماید و یا تقدم و تأخر اثرات آنها در شکل‌گیری برنامه‌ریزی آب در کشور چیست. کاستیها و
اقدامات مورد نیازی که بایستی در مورد هماهنگ کردن برنامه‌ریزی آب در کشور به عمل آید کدام است؟
موضوعاتی هستند که نیاز به بررسیها و تجزیه و تحلیلهای همه‌جانبه‌ای دارد. قبل از ورود به بحث و توضیح
عوامل فوق و تشریح موقعیت هر یک از آنها لازم می‌داند مطالبی در مورد سیمای کنونی توسعه منابع آب در
کشور و ارقامی درباره نیازهای آتی به آب در ابتدای این بخش از بررسی ارائه نماید.
به منظور برنامه‌ریزی و توسعه بهره‌برداری از منابع آب کشور و مدیریت بر آن از حدودسالهای ۱۳۲۵ در قالب
برنامه‌های عمرانی کشور سرمایه‌گذاری در بخش آب نیز صورت گرفته است. نتایج سرمایهگذاریها منجر به
ایجاد سیستمهای نهادی در امر مدیریت منابع آب از یک طرف و تأسیسات و سازه‌های آبی مختلف از طرف
دیگر گردیده است ضمن اینکه بهره‌برداری سنتی از منابع آب با اعمال سیاستها و انجام فعالیتهای مورد نیاز
بهبود پیدا نموده است.
سیمای مصارف آب در شرایط فعلی در کشور به شرح زیر می‌باشد (سال ۱۳۷۱):
۹۹
-------- صفحهٔ بعد --------
آبیاری و کشاورزی ۰ میلیون متر مکعب
شرب و بهداشت ۰ میلیون متر معکب
تولید برق و کنترل سیلاب ۰ میلیون متر مکعب
لازم به تذکر است از آنجایی که سدهای مخزنی ایجاد شده عمدتاً چندمنظوره می‌باشند از این لحاظ قسمت
مهم مصارف آب برای تولید برق آبی به مصارف آبیاری نیز می‌رسد. ذیلاً در خصوص سازمان مدیریت منابع
آب کشور که مسئول بهره‌برداری از تأسیسات ایجاد شده و همچنین برنامه‌ریزی و اقدام برای توسعه منابع آب
بر اساس نیازها می‌باشد توضیحات مختصر در حد این گزارش ارائه خواهد شد.
۲-۲-۳۲ نیازهای آتی به آب
نیازهای آتی کشور در ۲۰ تا ۲۵ سال آینده با فرض افزایش به سطح زیر کشت آبی در حد یک میلیون هکتار
و برای حدود ۸۰ میلیون نفر جمعیت و همچنین رشد صنایع بر مبنای سناریوهای قابل قبول برای توسعه. به
شرح زیر براورد گردیده است:
نوع نیاز مقدار آب مورد نیاز به میلیارد متر درصد افزایش نسبت به وضع
مکعب فعلی
-نیازهای آبیاری و کشاورزی ۸۵ ۳
صنایع و معادن 2 ۱۶۰
به طوری که ملاحظه می‌شود رشد سریع نیازها با توجه به محدودیتی که منابع آب کشور دارد. به گونه‌ای
است که لزوم توجه عمیق به امر برنامه‌ریزی صحیح و مدیریت بهره‌برداری از منابع آب را هر روز بیشتر از
روز قبل مشخص می‌نماید. اگر چنانچه آب قابل استحصال کشور در مجموع منابع سطحی و زیرزمینی حدود
۰ میلیارد مترمکعب در نظر گرفته شود. در سال ۱۳۲۵ که جمعیت کشور حدود ۱۵ میلیون نفر بود سرانه
منابع آب ۸۹۵۰ متر مکعب برای هر نفر در سال محاسبه می‌شود. در حال حاضر جمعیت کشور در ٩۰ میلیون
نفر می‌باشد و این در حالی است که منابع آب همان ارقام قبلی است. به عبارت دیگر سرانه پتانسیلی منابع آب
چهار برابر کمتر شده است. به طور خوشبینانه پیش‌بینی می‌شود در ۲۰ سال آتی با رعایت کلیه جوانب امر از
نظر افزایش و کنترل. جمعیت کشور به ۸۰ میلیون نفر برسد (به عبارتی به ۱۳۰ میلیون نفر). در این صورت باز
هم منابع آب همان ارقام قبلی بوده و این بار سرانه آب تنها به ۱۹۲۵ متر مکعب در سال بالغ خواهد شد.
بررسی سیمای وضعیت منابع آب به شرح فوق و تلاش در جهت تأمین نیازهای آبی کشور پیامدهای زیر را
در پی خواهد داشت:
۱۰۰
-------- صفحهٔ بعد --------
الف - موضوع محیط زیست و اثرات آن در توسعه به طور کلی آلودگی منایع آب یکی از محورهای اصلی و
قابل توجه مدیریت منابع آب را تشکیل خواهد داد. هر چند این امر از هم‌اکنون وارد جرخه
هیدرولوژیکی کشور شده و در مناطق مختلف کشور هر روز شاهد اثرات تخریبی و ضایع کننده این
آلودگیها هستیم. متأسفانه به علت فقدان قوانین و سیاستها و همچنین مکانیسمهای روشن و صریح
اجرایی شرایط روز به روز نیز تشدید می‌شود. کم التفاتی به این مسئله فجایع و عواقب وخیمی را به
دنبال خواهد داشت.
ب - مشخص است که از بدو شروع ایجاد تأسیسات بهره‌برداری از منابع آب. در وهله اول طرحهایی انتخاب
و به اجرا درآمده که از نظر اقتصادی سرمایه‌گذاری کمتری احتیاج داشته ولی از نظر تولید و تنظیم آب
بیشترین مقدار را به خود اختصاص داده است. به طور مثال ایجاد سه سد مهم کشور بر روی
رودخانه‌های کارون و دز و سفیدرود تون استه قسمت اعظم جریانهای سطحی این رودخانه‌ها را تنظیم
نماید. با گذشت زمان این شکل از توسعه دچار تحول می‌شود. معمولاً طرحها و پروژه‌های تأمین آب
سرمایه‌گذاری زیادی احتیاج داشته و در مقابل آب کمتری را تأمین خواهند نمود و از طرف دیگر با
افزایش مصرف. نقل و انتقال آب از مسافتهای دورتر و با هزینه‌های گزاف مطرح خواهند شد که کلیه این
مسائل یک نگرش پویا و برنامه‌ریزی شده در امر مدیریت منابع آب را طلب می‌نماید.
ج - افزایش نیاز جامعه به آب و محدودیت آن مسئله ارزش دادن به آب به عنوان یک کالای اقتصادی را
مطرح می‌نماید. این امر موضوع مشارکت مردمی و افزایش آگاهی جامعه و اتخاذ تصمیم در زمینه‌های
بهره‌برداری و مدیریت منابع آب را در کلیه سطح جامعه به میان می‌کشد. بنابراین برنامه‌ریزی در مورد
منابع آب و سیستمهای مدیریت آن بایستی این شکل از مشارکت مردمی را به دقت مورد توجه و ملاحظه
د - در دهه‌های آینده افزایش نیاز به آب و محدودیت منابع آب در مناطق خشک و نیمه خشک. مسئله منابع
آب در حوزه‌های آبریز مشترک بین کشورها را تشدید و احتمالاً فروش و یا انتقال آب از یک کشور به
کشورهای دیگر را مطرح خواهد نمود. بنابراین می‌توان گفت که آب مانند نفت در آینده نقش مهمی در
اقتصاد کشورهای دارای منابع کافی از این ماده حیاتی را ایفا نموده و از طرف دیگر یک موضوع سیاسی
در تعیین روابط بین کشورها و منطقه محسوب خواهد شد که از هم‌اکنون جهت‌گیری مناسبی در امر
برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب را طلب می‌نماید.
ه - بهره‌برداری بیش از حد و تقریباً غیر قابل کنترل از منابع آب زیرزمینی کشور با توجه به سرمایه‌گذاری
عظیمی که بر اساس بهره‌برداری از این منابع در کشاورزی. صنعت و شهرسازی به عمل آمده یکی از
بحرانهای مهم منابع آب را در دهه‌های آتی تشکیل خواهد داد (از هم‌اکنون آثار آن مشهود است). لزوم
برخورد برنامه‌ریزی شده به این امر برای حفظ و بای مطمئن این منابع یکی از اقدامات اصلی به شمار
۱۰۱
-------- صفحهٔ بعد --------
این زمینه برای آینده پیش‌بینی می‌شود. حاصل گردید درباره هر یک از عوامل دخیل در برنامه‌ریزی شامل
موارد قانونی. سیاستگذاری برای نرخ آب. از نظر تشکیلاتی. انواع برنامه‌ها. رویه عمل در شکل گیری برنامه و
بالا خره نحوه احرا و شیوه‌های کنترل. نظارت و تصویب بر نامه توضیحات لازم ارائه خواهد شد.
بر حسب قوانین جاری کشور وزارت نیرو مسئولیت تامین اب برای مصارف مختلف. ایجاد و بهره‌برداری و
نگهداری از تأسیسات آبی ذیربط را به عهده دارد.
در این رابطه و در بخش آب وزارت نیرو. دو معاونت امور آب و آب و فاضلاب سازماندهی شده و فعالیتهای
ستادی را در امر آب به عهده دارند. در بخش عملیاتی در سطح کشور با توجه به شرایط تقسیمات کشور و
همچنین حوزه‌های آبریز بزرگ ۱۶ سازمان آب منطقه‌ای تأسیس گردیده که به صورت مدول‌های خودگردان
امر احداث و بهره‌برداری و نگهداری از تأسیسات آبی را در حوزه (اختیارات) عمل خود به عهده دارند
(نمودار ۶). این محجموعه را یک مهندس مشاور مادر با ظرفیت حدود ۱۰۰۰ نفر کارشناس و حدود ۱۰
مهندس مشاور کوچک منطفه‌ای با ظرفیت ۵۰۰ کارشناس در رشته‌های مختلف مهندسی. چهار پیمانکار با
ظرفیت اجرایی بیش از ۵۰۰ میلیارد ریال در سال. یک شرکت تدارکاتی. یک موْسسه آموزشی با ظرفیت
پذیرش ۲۰۰ نفر در سال برای دوره‌های دانشگاهی و ۱۰۰۰ نفر جهت دوره‌های کوتاه‌مدت که کلاً وابسته به
وزارت نیرو می‌باشد پشتیبانی می‌نمایند.
علاوه بر آن. بخش آب می‌تواند در احرای برنامه‌های خود از ظرفیتهای قسمت برق وزارت نیرو نیز استفاده
کارشناس و حدود ۸۰ پیمانکار با ظرفیت کاری ۱۶۰۰ میلیارد ریال در سال در حال حاضر به بخش آب کشور
سرویسهای فنی و احرایی لازم را ارائه می‌دهند.
اخیرا با تصویب مجلس شورای اسلامی تشکیل شرکتهای آب و فاضلاب نیز در سطح کشور پیش‌بینی شده که
با ماهیت غیر دولتی نسبت به نگهداری و بهره‌برداری از تأسیسات آبی و فاضلاب شهری و با هدف ایجاد
خودگردانی در این مورد فعالیت خواهند نمود.
اضافه می‌نماید که مدیریت منابع آب سازمان برنامه و بودجه که زیر نظر معاونت تولید این سازمان انجام
وظیفه می‌نماید ارتباط ارگانیک این سازمان با وزارت نیرو را از لحاظ برنامه‌ریزی آب برقرار می‌سازد.
- برآوردها بر اساس فسمتهای سال ۱۳۷۲ می‌باشد.
۱۰۲
-------- صفحهٔ بعد --------
تشگیلات سد
نمودار شماره ۶- تشکیلات سازمانی مورد عمل وزارت نیرو (امور آب) در تاریخ تهیه این گزارش ( شهریور
سال ۳۷۱)
وزیر نیرر و رئیس مجمع مدوم
شرکتپا
مداون وزسر
5 اب ۳ بفیه تشکیسلات وزارت ز
ادی واهد اب مداون وزیر نیسرر
در اموز اب
وفاملا
دفتر بپره .| آدفتر جوا | ادفتر برنامه | | دفترفنی | ادفتر طرهپای| ادفتر تشکیلات| ادفتربررسیپا
: ۲ | اریزووطراهی| ۱ آب توسیه منابع | اوهماهنگی| | منابع‌آب
دا منایران ۱ | زبرکوگر ای 7 توسبه منابع | از ب
برداری بسع ار بستما آب ومال
میست ان و 1
: بلومتان اذربایجان شرفسی
۱۰۳
برز
-------- صفحهٔ بعد --------
2-۲ از نظر قانونی
در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و بر اساس اصل 4۵. آبهای جاری در رودها و انهار طبیعی و دره‌ها و
هر مسیر طبیعی دیگر اعم از سطحی و زیرزمینی. سیلابها. فاضلابها و زه‌آبها. دریاچه‌ها و مرداب‌ها و برکه‌های
طبیعی. چشمه سارها و آبهای معدنی و زیرزمینی از مشترکات بوده و در اختیار حکومت اسلامی است و طبق
مصالح عامه. از آنها بهره‌برداری می‌شود. مسئولیت حفظ و اجازه و نظارت بر بهره‌برداری از آنها به دولت
محول می‌شود.
بر مبنای این اصل و نیازهای جامعه در سال ۱۳۹۱ قانون توزیع عادلانه آب مشتمل بر پنجاه و دو ماده و بیست
و هفت تبصره به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است. در این قانون. مالکیت عمومی و ملی آب. نحوه
استفاده از منابع آب زیرزمینی. نحوه استفاده از آبهای سطحی. وظایف و اختیارات صدور پروانه ساخت.
تخلفات و جرائم و مقررات مختلفه جبران مورد توجه قرار گرفته و رویه عمل در هر مورد تعیین و تبیین
گردیده است.
علاوه بر آن در سال ۱۳۹۹ قانون تشیت آب بهای زراعی به صورت ماده واحده به تصویب مجلس شورای
اسلامی رسیده که چارچوب آن در بخش مربوط به سیاستگذاری نرخ آب توضیح داده شده است.
درباره قوانین تصویب شده آیین‌نامه‌های اجرایی مختلفی نیز تدوین شده که هم‌اکنون مورد عمل قرار می گیرند.
۵-۲ سیاستهای نرخ‌گذاری آب
به طور کلی اصل خودگردانی سازمانهای آب منطقه‌ای که بهره‌برداری و نگهداری از تأسیسات ایجاد شده
یکی از مهمترین وظائف آنها به شمار می‌رود یکی از سیاستهای مهم و اساسی وزارت نیرو محسوب می‌شود.
برای نیل به هدف فوق نرخ‌گذاری صحیح و منطقی به عنوان یک فعالیت مستمر مورد توجه قرار گرفته است.
در حال حاضر رویه عمل وزارت نیرو در دو مقوله آب کشاورزی و شرب و صنعت به شرح زیر می‌باشد:
الف - آبیاری و زهکشی: در این مورد آب‌بها بر مبنای درصدی از تولید محصول محاسبه و اخذ میگردد. این
درصد در مورد شبکه‌ها مدرن. تلفیقی و سنتی متفاوت بوده و متوسط آن به صورت قانون اخذ آب‌بها
از کشاورزان در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسیده است. رویه عمل. عقد قرارداد قبل از شروع
فصل آبیاری با کشاورزان متقاضی آب بوده و تحویل آب بر مبنای این قرارداد با توجه به نوع محصول
پیشنهادی صورت می‌گیرد.
یادآوری می‌شود به منظور افزایش کارآیی بهره‌برداری از منابع آب تأمین شده یکی از اقدامات مورد نظر
مقدماتی در مورد چگونگی تشکیل و سازماندهی این شرکتها در دست اقدام است.
۱۰۶
-------- صفحهٔ بعد --------
ب - مصارف شرب: در این مورد از هر متقاضی علاوه بر حق انشعاب آب بهای مصرفی نیز دریافت می‌شود.
حق انشعاب بر حسب قطر لوله تحویل آب متفاوت است و نرخ آن نیز در شهرهای بزرگ عموماً به
صورت تصاعدی محاسبه و دریافت می‌شود. برای مصرف کنندگانی که مصرف آب آنها از مقدار
مشخصی بیشتر نباشد و معمولاً قسمت اعظمی از انشعابات را نیز تشکیل می‌دهد. آب‌بها دریافت
ج - مصارف صنعتی: قسمت اعظم این نوع مصارف معمولاً از منابع آب زیرزمینی تأمین می‌شود برای این
منظور پروانه بهره‌برداری برای متفقاضی صادر شده و بر حسب موقعیت مکانی و نوع مصرف. حق
بهره‌برداری دریافت می‌شود. متقاضی حق بهره‌برداری بیش از دبی تعیین شده و نوع مصرف مندرج در
پروانه را نخواهد داشت. برای مصارف صنعتی که مستقیماً از آبهای سطحی استفاده می‌نمایند حق انشعاب
و آب بهای مصرفی دریافت می‌شود. این آب بها برحسب نوع مصرف و موقعیت مکانی آن متفاوت
می‌باشد.
۲- از نظر تشکیلاتی:
برنامه‌ریزی در بخش آب جزیی از برنامه‌ریزی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور را تشکیل می‌دهد.
بناپراین برنامه‌ریزی بخش آب در نظام برنامه‌ریزی کلی کشور در قالب امور تولیدی متمرکز می‌باشد.
بدین‌ترتیب که پیشنهاد برنامه بر اساس چارچوبهای کلی تعیین شده در نظام و شاخصهای تعیین شده برای
توسعه صورت می‌گیرد و سپس این برنامه همراه سایر برنامه‌های پیشنهادی از طرف بخشهای مختلف توسعه
اجتماعی و اقتصادی وارد جریان کلی نظام برنامه‌ریزی کشور که در نمودار شماره(۲ )نشان داده شده می‌شود
و مراحل تأیید و تصویب در نظام فوق را طی می‌نماید.
نمودار شماره(۵ )گزارش کار تهیه برنامه پنجساله اول بخش آب را ارائه می‌دهد. آنجه در نمودار شماره(۵ )به
عنوان نظام برنامه‌ریزی آب نشان داده شده تنها بایستی یک فلوچارت برای مشخص شدن گردش کار تلقی
گردد و نه نمودار تشکیلاتی رسمی برای تهیه و تدوین برنامه آب در کشور. به طوری که ملاحظه می‌شود
سازمانهای آب منطقه‌ای و واحدهای سازمان برنامه و بودجه در استانها. حوزه ستادی (امور آب) وزارت نیرو
و مجمع عمومی شرکتها در تهیه و پیشنهاد برنامه. سازمان برنامه و بودجه در مرکز و کمیسیون نیروی مجلس
شورای اسلامی در تأیید و تصویب برنامه برای وارد شدن به جریان عمومی نظام برنامه‌ریزی در کشور نقشهای
مهم و اصلی را دارند.
۷-۲ از نظر انواع برنامه‌ها
در بخش آب نیز مطابق آنچه درباره نظام برنامه‌ریزی کل کشور اشاره شده در مورد انواع برنامه‌ها به صورت
زیر عمل می‌شود:
الف - برنامه‌های جامع آب در سطح ملی (برنامه دراز مدت)
۱.
۰۵
-------- صفحهٔ بعد --------
ب - برنامه جامع آب در سطح حوزه‌های آبریز یا مناطق محدود
3 - برنامه‌های میان مدت بخش آب (برنامه‌های پنج ساله)- برنامه بخشی
د - برنامه‌ریزی در سطوح طرح و پروژه‌ها
ه - برنامه‌های سالانه بخش آب
این موضوع که با توحه به ساختار تو ضیح داده شده در وضع موجود برنامه‌ریزی در بخش آب به صورت
متمرکز یا غیرمتمرکز صورت می‌گیرد یا خیر. جای بحث زیادی وجود دارد و اصولاً در این زمینه بایستی یک
نوع تعریف مشخص از موضوع تمرکز یا عدم تمرکز ارائه داد.
اگر جنانجه مسئله تمرکز را فقط در امر سیاستگذاری درباره توسعه و سرمایه‌گذاری در برنامه‌های آب
خلاصه نماییم می‌توان به یک نوع تمرکز تصمیم‌گیری در انتخاب اولویتها بویژه در خصوص طرحهای مهم و
حیاتی توسعه منابع آب و چگونگی به اجرا بردن آنها اشاره نمود. این تمرکز بیشتر در سطح ستاد وزارت نیرو
ولی درباره سایر طرحها. پروژه‌یابی و احرای طرحها می‌توان به جرأت گفت که یک عدم تمر کر برقرار بوده و
بهره‌برداری نیز موضوع به همین منوال است و به جز دستورالعملهای اصلی و یا قوانین و مقرراتی که از
طریق مجلس شورای اسلامی و یا خود ستاد صادر می‌شود بقیه موارد به عهده خود سازمانهای آب منطقه‌ای
است.
در این مورد کمی بعد و در بخش مربوط به برنامه‌ریزی در سطح طرحها توضیحات بیشتری ارائه خواهد شد.
۱۹
-------- صفحهٔ بعد --------
نمودار(۵). گردش کار تهیه برنامه پنجساله اول آب کشور برای ارائه به نظام کلی برنامه‌ریزی
احتماعی و اقتصادی
مازمان برنات ر
براه رقم
در کشمست‌ای آب منغل ای
ورردیرنام‌به نگام ۱
عوزه مشسادی زوا آب] ۱ َ
مازمسان برنام ر فرع جامع آب کشور کلی پرنا‌رپزی کفور ۱ 29۳ گ ۶۳
ز استانها ۰ ۰
بواه نها کشا ورزی
رز اره کفسساررزی کُمیمیرن نبرری فطسم
۱ مجع عمرمی فرکشهای
-------- صفحهٔ بعد --------
۱-۷-۲ برنامه‌های جامع آب در سطح ملی (برنامه دراز مدت)
تهیه اولین برنامه درازمدت توسعه منابع آب در ایران به اوایل دههٌ ۱۳۵۰ برمی گردد. این برنامه یکبار دیگر در
اوایل دهه ۱۳۹۰ مورد تجدید نظر قرار گرفت (توسط مشاور 1 :68 (]) و هم‌اکنون با توجه به شرح خدمات
تعیین شده یک برنامه جدید با افق زمانی تا سال ۱۳۸۹ ارائه گردیده است. مسئول تهیه این برنامه بر اساس
اعتبارات تأمین شده از طرف سازمان برنامه و بودجه وزارت نیرو می‌باشد. آنجه که به طور اختصار می‌توان
راجع به نحوه تهیه این برنامه و بدون نقد روشها و متدولوژیهای به کار رفته و اصولاً کاستیهای آن ذکر کرد به
شرح زیر می‌باشد:
- مبنای اطلاعات پایه برای تهیه این گزارش سال ۱۳۹۲ می‌باشد. در مورد بعضی از اطلاعات پایه (تا سال
۳۹۵
- در این برنامه برخلاف برنامه‌های قبل حوزه‌های آبریز کشور به ۲۸ واحد تقسیم‌بندی شده و برای هر یک از
حوزه‌ها یک برنامه خاص خود با طول مدت ۲۵ سال تهیه وتدوین گردیده است.
- نحوه برنامه‌ریزی در سطح یک حوزه آبریز و هرایک از واحدهای فوق بدین‌ترتیب بوده است. که پس از
انجام مطالعات پایه. وضع موجود از نظر مصارف آب در زمینه‌های مختلف (صنعت. کشاورزی. شرب
شهری و روستایی) برآورد گردیده و در کنار آن پتانسیلهای منابع نیز مورد ارزیابی قرار گرفته است. به
عبارت دیگر وضع موجود و پتانسیل یابی مورد مطالعه قرار گرفته است. در این مورد می‌توان به پتانسیل
منابع آب از نظر کیفی و کمی. و سطحی و زیرزمینی. رسوبات رودخانه‌ها. پتانسیل منابع خاک اشاره نمود.
- پروژه‌یابی یکی از مراحل مهم تهیه طرحهای جامع آب به شمار می‌رود. در برنامه تهیه شده برای حوزه‌های
آبریز کشور عمدتاً از یافته‌های مهندسین مشاور قبلی که به نحوی در تمام یا بخشی از یک حوزه آبریز و
برای منظور خاصی فعالیت داشته‌اند استفاده شده و مشاور ذیربط نیز راساً در بررسی و پیشنهاد بعضی از
پروژه دخالت داشته است. بدین تر تیب و در وهله اول به صورت تجریدی مجموعه‌ای از پروژه‌های مختلف
در یک حوزه آبریز به صورت پروژه‌های تک منظوره و چندمنظوره مشخص گردیده و با در نظر گرفتن
محدودیتهای مختلف توپوگرافی و فیزیکی ابعاد اولیه برای آنها به دست آمده یا از منابع و مراجع موجود
استخراج شده است.
- در خصوص برآورد هزینه‌های اجرایی طرحها و یا پروژه‌های مربوط به سدهای مخزنی. شبکه‌های آبیاری و
زهکشی و آبرسانی شهری, با توجه به نوع تأسیسات و توزیع جغرافیایی آنها یک نوع طبقه‌بندی عمومی با
بهره‌گیری از مطالعات ویژه‌ای که برای این منظور صورت گرفته به عمل آمده است به طوری که امکان
برآورد هزینه طرح یا پروژه با مشخص شدن ابعاد و محل تقریبی اجرای آنها میسر می گردد.
- برآورد نیازهای آبی در زمینه‌های مختلف مصرف یکی دیگر از اقدامات مربوط به برنامه‌ریزی در واحدهای
مطالعاتی را تشکیل می‌دهد. در مورد مصارف کشاورزی که قسمت اعظم مصارف را به خود اختصاص
می‌دهد موضوع بهبود راندمانهای آبیاری در آینده و همچنین شرایط کاشت و داشت و برداشت مورد توجه
۱۰۸
-------- صفحهٔ بعد --------
قرار گرفته است. برای مصارف شرب با عنایت به تعدیل سرانه مصارف آب در مناطق شهری و روستایی
در مقایسه با وضع موحود. توسعه‌های آتی و افزایش حمعیت ارقام لازم در سطح هر حوزه برآورد شده
است.
از نظر نیازهای مربوط به صنعت دو سناریوی مختلف برای برآورد مصارف منظور گردیده و نهایتاً سناریوی
قابل قبول که مبنی بر ایک نوع برآورد محافظه کارانه از توسعه صنعت در کشور است برای برآورد نیازهای
آبی توصیه گردیده است.
- در برنامه هر ایک از حوزه‌ها برای درآمد طرحهای پیشنهادی (جهت انجام تحلیلهای اقتصادی) و برآورد
نیازهای آبی یک الگوی کشت متوسطی تعریف شده و برای پتانسیل تولید نیز با توجه به وضع موجود و بر
مبنای توصیه‌هایی که جهت افزایش راندمان تولید به عمل آمده برآوردهایی ارائه گردیده است و نهایتاً
ارقام درآمد برای هر پروژه به قیمتهای ثابت به دست آمده است. ضمن اینکه برای مصارف شرب و
آبرسانی به شهرها هیچگونه درآمدی منظور نگردیده است.
- مقایسه مصارف و نیازها با بهره‌گیری از یک مدل ریاضی شبیه‌سازی سیستم و تعیین عملکرد آن صورت
بدین ترتیب که پروژه‌های پیشنهادی به صورت انفرادی و یا ترکیبی به این مدل وارد شده و سپس عملکرد آنها
از نظر تأمین مصارف آب و تولید محصول و بالاخره بازدهی اقتصادی (درآمد بالقوه و شاخص فایده به
هزینه) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است و بدین‌ترتیب سناریوهای مختلفی برای توسعه حوزه آبریز از
دیدگاه منابع آب حاصل گردیده و سناریوهای غیرقابل قبول حذف شده است. این ضوابط عمدتاً به وضعیت
فعلی طرحهای موجود در سطح حوزه از نظر مرحله مطالعه. اجرا یا بهره‌برداری ناتمام و همچنین شاخصهای
اقتصادی مربوط میگردد. در این بخش از برنامه‌ریزی. آب برگشتی از مناطق مصرف بویژه شبکه‌های آبیاری
به داخل سیستم رودخانه‌ای یکی از فاکتورهای مهم بیلان آبی را از جهت تأمین نیازها تشکیل می‌دهد.
- محصول نهایی مطالعات در هر واحد مطالعاتی به پیشنهاد یک برنامه زمانی و مالی به تفکیک دوره‌های
پنجساله منجر گردیده است. این برنامه شامل تعدادی پروژه تأمین آب. ایجاد شبکه‌های آبیاری و زهکشی و
آبرسانی شهری میگردد که اولویت اجرای آنها نیز با توجه به ضوابطی که مختصراً اشاره شده مشخص
گردیده است.
در گزارش سنتز تهیه شده برنامه واحدهای مطالعاتی ۸ گانه با یکدیگر تلفیق شده و یک برنامه توسعه با افق
۰ساله (جهار برنامه پنج ساله) برای کشور پیشنهاد گردیده است.
۲-۷-۲ برنامه‌های جامع آب در سطح حوزه‌ها و یا مناطق محدود
علاوه بر برنامه‌ریزی آب در سطح ملی که بدان اشاره شد انجام یک نوع مطالعات جامع آب برای منظورهای
خاصی در یک حوزه آبریز و یا محدوده‌ای از چندین حوزه آبریز معمول و مرسوم می‌باشد. اصول اصلی چنین
۱۹
-------- صفحهٔ بعد --------
مطالعاتی نیز بر امر پروژه‌یابی و مقایسه منابع و نیازها برای پیشنهاد سناریوهای قابل قبول برای توسعه در
حوزه یا منطقه و برحسب اهداف تعریف شده برای طرح دارد. به طور مثال در این مورد می‌توان به طرح
جامع تأمین آب شهر تهران در دراز مدت اشاره کرد. این طرح در یک محدوده وسیعی شامل بخشهایی از
حوزه آبریز مرکزی ایران (رودخانه‌های حبله رود. جاجرود. کرج. ابهررود. و شوررود) و دریای خزر
(رودخانه‌های هراز. جالوس. سفیدرود. شاهرود) مورد مطالعه قرار گرفت. طی این مطالعات با در نظر گرفتن
موضوع نقل و انتقالات بین حوزه‌ای منابع آب و تخصیص منابع و جایگزینی تخصیص‌ها و ملحوظ داشتن
سناریوهای مختلف افزایش جمعیت یک مجموعه‌ای از پروژه‌ها. در یک افق زمانی ۲۰ساله برای تأمین آب
شهر تهران تا مرز ۱۹ میلیون نفر با اولویت اجرایی آنها و اثرات هر یک در کل مجموعه پیشنهاد گردیده است.
که به عنوان یک راهنمای عمل مناسب برای مسئولین تأمین آب تهران بزرگ مورد استفاده قرار می گیرد.
۳-۷-۲ برنامه‌ریزی در سطح طرح
یک طرح ممکن است مجموعه‌ای از جندین پروزژه وابسته به هم نیز باشد معمولاً از طریق انجام مطالعات طرح
شایستگی طرح برای انتخاب شدن جهت بررسیهای بیشتر ابتدا در جریان انجام مطالعات طرح جامع و از بین
سناریوهای رقیب مشخص میگردد. اگر جنانجه این شایستگی از نظر اثرات اجتماعی و اقتصادی که به جای
خواهد گذاشت محرز باشد به عنوان یک طرح کددار وارد برنامه ملی کشور می‌شود.
در جریان مطالعات طرح جامع معمولاً یک برنامه برای طرح که شامل مراحل مطالعاتی و اجرایی تا شروع
مرحله بهره‌برداری باشد تهیه میگردد و برآوردی نیز از هزینه‌های اجرایی آن جهت گنجانیدن در برنامه‌های
پنجساله و سالانه در نظر گرفته می‌شود.
این برنامه در مراحل بعدی مطالعات هم از نظر زمان اجرا و هم اعتبارات مورد نیاز مورد تدقیق قرار می‌گیرد.
بر اساس تجربیات موجود در کشور متأسفانه مراحل مطالعات و اجرای بعضی از طرحها حتی ۲۰ سال یا بیشتر
نیز به طول انجامیده است.
در مورد طرحها پس از تولد و تعلق شناسنامه به آنها (کددار شدن) برنامه‌ریزی در مراحل زیر صورت
می گیرد:
۱۱۰
-------- صفحهٔ بعد --------
الف - انجام مطالعات شناسایی:
هدف اصلی از این مطالعات شناخته شدن ابعاد مقدماتی طرح و تدوین سیمای آن می‌باشد معمولاً در این
مرحله مقیاس نقشه‌های به کار رفته کوچک بوده و عملیات و کاوشهای صحرایی به ندرت انجام می‌گیرد. و به
طور کلی مبنای کار بر اساس اطلاعات موجود قرار دارد. در جارجوب این مطالعات گزینه‌های رقیب در حد
بسیار مقدماتی مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته و در صورتی که ایک گزینه فاصله نسبتاً زیادی از سایر
گزینه‌های مطرح داشته باشد این گزینه به عنوان گزینه برتر برای مراحل بعدی مطالعات انتخاب می‌شود. در
غیر این صورت یک یا چند گزینه هم وزن که تشخیص اولویت و برتری آنها مقدور نبوده به مراحل بعدی
وارد می‌شوند.
لازم به تذکر است که در بعضی مواقع مطالعات شناخت در قالب مطالعات جامع منطقه‌ای یا ملی صورت
می‌گیرد و گزینه برتر از این مرحله شناخته می‌شود. در بعضی از شرایط نیز این مرحله از مطالعات به عنوان
بخشی از مطالعات مرحله مقدماتی طرح که ذیلاً اشاره خواهد شد انجام می‌پذیرد و گاهاً نیز این مطالعات به
طور مستقل صورت گرفته و در پایان آن ادامه یا عدم امکان ادامه مطالعات برای مراحل بعدی توصیه می‌شود.
در مرحله مطالعات شناخت برآورد هزینه‌های اجرایی طرح در حد بسیار تقریبی و صرفاً به منظور مقایسه نسبی
گزینه‌های مطرح شده انجام می‌گیرد و برنامه‌ریزی عملکرد طرح بر اساس استفاده از مدلهای ریاضی
شبیه‌سازی و آمار و اطلاعات ماهانه جریان رودخانه و همینطور مصارف قرار دارد.
در سالهای اخیر برای انجام مطالعات شناخت. در طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور یک شرح
خدمات تیپ تهیه شده که اخیراً از طرف سازمان برنامه و بودحه برای اجرا تنفیذ گردیده است.
شرایط دقیقتر از مرحله شناخت و نهایتاً بررسیهای اقتصادی طرح برای توجیه قابلیت اجرایی آن می‌باشد.
البته در صورتی که گزینه‌های رقیب از مرحله قبلی وارد این مرحله از مطالعات شده باشند یکی از اهداف
دیگر این مرحله الک کردن آن گزینه‌ها و انتخاب نهایی خواهد بود.
در این مرحله از مطالعات ارزیابی عملکرد طرح و نهایتاً برآورد درآمدهای حاصلی نیز در حد مطلوب قابل
و کاوشهای لازم از نظر تعیین وضعیت پی و نوع سازه‌های قابل اجرا می‌باشد. در جریان انجام این بخش از
۱۱۱
-------- صفحهٔ بعد --------
برنامه طرحهاء طراحی سازه‌های مورد نیاز با در نظر گرفتن ملاحظات مهندسی و با بهره‌گیری از اطلاعات
جمع آوری از کاوشهای صحرایی صورت گرفته و آنالیز پایداری نیز بر روی آنها انجام می‌گیرد. زمان مورد نیاز
برای انجام این مطالعات حدود ۱/۵ تا دو برابر زمان صرف شده برای مطالعات شناخت می‌باشد (البته با توجه
به مشکلاتی که انجام کاوشهای صحرایی و تهیه نقشه‌های لازم توپوگرافی و آزمایشات دارد تجربه نشان داده
که این زمان حتی به ۳ تا ۶ برابر زمان مطالعات شناخت نیز افزایش پیدا نموده است)
شاخصهای مهمی که در این مرحله از مطالعات برای بررسیهای اقتصادی منظور می‌شود به شرح زیر می‌باشد:
الف - نسبت فایده به هزینه طرح
ب- نرخ بازده داخلی طرح
ج- اثرات طرح در ایجاد اشتغال
د- اثرات طرح در تولید محصولات استراتژیک
ه- اثرات نامحسوس طرح (فاکتورهایی که قابل تقویم نیستند)
و- اثرات زیست‌محیطی طرح
لازم به تذکر است که در کشور ما و در خصوص بعضی از طرحها که اعتبارات بسیار وسیعی برای اجرای آنها
نیاز می‌باشد در جوار انجام مطالعات اقتصادی. تحلیل مالی نیز صورت نمی‌گیرد. در جریان این نوع مطالعات
می‌توان منابع تأمین مالی طرح و روشهای مختلف و مطمئن برخورد با این موضوع تعبین و توصیه نمود.
در این مرحله از برنامه طرح نوع و محل سازه‌ها و اجزاء مختلف و ابعاد آنها به صورت نهایی تعیین می‌شوند.
نقشه‌های به کار رفته برای طراحی سازه‌ها به حد کافی بزرگ می‌باشد به گونه‌ای که پیاده کردن آنها بر روی
زمین در موقع اجرا کاملاً امکانپذیر باشد. در این مرحله نیز کاوشهای صحرایی تکمیلی و انجام آزمایشات
مختلف برای فراهم آوردن پارامترهای طراحی انجام می‌گیرد و مدلهای فیزیکی برای آزمایش هیدرولیکی
سازه‌ها تهیه میگردد. برآورد احجام و هزینه‌ها در طول مطالعات مرحله دوم طرح به گونه‌ای دقیق و با نگرش
به ابعاد دقیق سازه صورت می‌گیرد به طوری که پیمانکاران اجرایی می‌توانند با در نظر گرفتن مجموعه
عملیات. قیمتهای پیشنهادی خود را ارائه نمایند. و همچنین بخش ریالی و ارزی هزینه‌های طرح نیز محاسبه و
ارائه میگردد. کارهای سیویل از کارهای مکانیکی و هیدرومکانیکی و به طور کلی تجهیزات تفکیک و
فهرست آنها مشخص می‌شود. تکنولوژی اجرا در این مرحله از مطالعات و نحوه شروع عملیات و روش تجهیز
کارگاه اجرایی تعیین می‌شود. تهیه اسناد مناقصه و انتخاب پیمانکار و یا روش تجهیز کارگاه اجرایی تعیین
می‌شود. تهیه اسناد مناقصه و انتخاب پیمانکاران برای طرح و پروژه‌های مختلف آن یکی از مهمترین اقدامات
این مرحله از مطالعات را تشکیل می‌دهد. تهیه دستورالعملهای بهره‌برداری از سازه‌های ایجاد شده نیز یکی از
اقدامات مرحله دوم مطالعات به شمار می‌رود.
۱۱۲
-------- صفحهٔ بعد --------
د - مرحله احرا
این مرحله که بیشترین زمان و نهایتاً هزینه‌های طرح را به خود اختصاص می‌دهد مرحله بسیار مهمی از لحاظ
به بهره‌دهی رساندن سرمایه‌ها به حساب می‌آید. در حال حاضر معمولاً سدهای مخزنی بزرگ توسط
پیمانکاران دولتی (و یا مدیریت دولتی) اجرا شده و در مورد شبکه‌های آبیاری و سدهای کوچک و یا انحرافی
و اجرای خطوط انتقال آب شهری و صنعتی از پیمانکاران بخش خصوصی در سطح گسترده‌ای استفاده
روش برنامه‌ریزی در اجرای طرحها معمولاً بر مبنای سیستم ۲.۳.۸ (و به ندرت ۳1:
11) قرار دارد. نحوه
مدیریت طرح بر مبنای مثلث مشاور. پیمانکار و کارفرما قرار دارد و اگر چنانچه طرحی دارای پروژه‌ها و
پیمانکاران مختلف نیز باشد این روش مورد استفاده قرار می‌گیرد. اخیراً اضافه کردن عامل چهارم به مثلث
فوق در خصوص طرحهای بسیار بزرگ مطرح گردیده است. این عامل به جای کارفرما مدیریت و هماهنگی
کلیه بخشهای اجرایی یک طرح را با کلیه پروژه‌های ذیربط به عهده خواهد داشت.
ه- مر حله بهره‌برداری
پس از اتمام عملیات اجرایی طرح. تحویل موقت آن به کارفرما صورت گرفته و بعد از سپری شدن دوران
تحویل موقت و اطمینان از کارایی واحدهای اجرا شده تحویل دائم آن به عمل می‌آید. در حال حاضر نحوه
اداره تأسیسات ایجاد شده کلاً به سیستم مدیریت دولتی و توسط واحدهای بهره‌برداری سازمانهای آب
منطقه‌ای انجام می‌گیرد. و به طوری که در بخشهای دیگر این گزارش نیز توضیح داده شده اخیراً وزارت نیرو
ایجاد کارایی و افزایش راندمان مصرف آب و به عنوان بخشی از مدیریت مصرف تشکیل و سازماندهی
شرکتهای بهره‌برداری با مشارکت مستقیم خود بهره‌برداران را مورد نظر قرار داده که تعدادی از آنها نیز تشکیل
و شروع به کار نموده‌اند.
2-۷-۲ برنامه‌های میان مدت (ینج‌ساله)
اولین برنامه پنجساله توسعه اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران برای دوره ۱۳۹۸-۱۳۷۲ به
تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و هم‌اکنون در حال اجرا می‌باشد.
راجع به نحوه شکل‌گیری برنامه آب که جزیی از برنامه ملی کشور را در زمینه توسعه تشکیل می‌دهد در
صفحات بعد توضیحات کافی ارائه شده است آنچه که در این بخش قابل ذکر است. این است که برخلاف
برنامه‌ریزی طرح جامع آب در سطح ملی و یا منطقه‌ای و یا برنامه‌ریزی طرح. برای تهیه وتدوین برنامه
۱۱۳
-------- صفحهٔ بعد --------
پنج ساله آب کشور از مهندسین مشاور استفاده نشده و گزارشات مدونی که بر اساس آنها برنامه پیشنهاد شده
در واقع آنچه که انجام گرفته استفاده از اطلاعات موجود طرحها و پروژه‌های در دست مطالعه. طراحی و اجرا
یکبار دیگر ذکر این نکته مهم ضرورت دارد که در این بخش از گزارش در مورد اینکه برنامه پنجساله آب
کشور چیست. چگونه باید باشد و به وسیله چه مکانیسمی تهیه و چگونه به تصویب برسد و شرح خدمات آن
چیست و حد دقت و برخورد آن به پروژه‌ها و طرحهای ذیربط چه مقدار است بحثی نمی‌شود زیرا برای این
نوع مطالب بخش نیاز به مطالعات و بررسیهای مفصل دیگری می‌باشد.
۵-۷-۲ برنامه‌های سالانه
به طور کلی در قالب بر نامه عمرانی مسئله تشیت اقتصادی و اداره نوسانات کو تاه‌مدت نیز مطرح می‌شود.
اصولاً از نظر زمانبندی. رابطه دستگاه دولت با تحولات اقتصادی را باید اولاً در زمینه استراتژی بلندمدت
ملی. ثانیاً برنامه‌های عمرانی در قالب استراتژی فوق و بالاخره اداره نوسانات کوتاه‌مدت اقتصادی در قالب
مدیریت نوسانات از طریق بودحه‌های سالانه به عنوان تصحیح کننده تغییرات نامطلوب اقتصادی با استفاده از
ابزار مالی و پولی صورت می گیرد. البته اگر جنانجه برنامه‌های میان مدت عمرانی با دقت کافی تهیه شوند
بخش تأمین منابع و هزینه‌های عمرانی بودجه قبلا مشخص شده است و تنها نیاز به تعدیلاتی در قبال افزایش
قیمتها و نظایر آن دارد. اما بخش دیگر بودجه سالیانه تقریباً ارتباط زیادی با برنامه عمرانی ندارد و این بخش
در مجموع وظایف بودجه سالیانه را بایستی در تأمین منایع برنامه. اداره نوسانات کوتاه‌مدت اقتصادی و
برقراری امکان تحرک سیاسی خلاصه کرد.
به هر حال به طوری که قبلاً نیز گفته شده برای بخش آب برنامه سالانه در قالب بودجه‌ریزی تهیه می‌شود که
هدف اصلی آن اعمال مدیریت نوسانات اقتصادی در تهیه بودجه سالانه کشور می‌باشد.
در این مورد سالانه و به ترتیبی که در رویه عمل ذکر خواهد شد. پس از ابلاغ بخشنامه بودجه. سازمانهای
آب منطقه‌ای و حوزه ستادی با در نظر گرفتن اعتبارات سال قبل و سال جاری و میزان پیشرفت فیزیکی طرحها
۱۱
-------- صفحهٔ بعد --------
و با ملحوظ داشتن شرایط طرح از نظر تأمین مصالح. تجهیزات و غیره و یا محدودیتهای موجود در سر راه
پیشرفت و یا امکانات جدید ایجاد شده در جهت سرعت بخشیدن به روند برنامه با ارزیابی و برآورد پیشرفت
کار در سال بعد اعتبارات مورد نیاز را با توجه به موارد زیر پیشنهاد می‌نماید:
۱- اهمیت طرح
۲- نوع طرح شامل تأمین آب. تحقیق و بررسی, ایجاد شبکه‌های آبیاری و زهکشی. آبرسانی به شهرها و
صنایع و ایجاد فاضلاب شهرها.
۸-۲ از نظر رویه کار در شکل‌گیری برنامه
الف - در مورد برنامه دراز مدت و یا طرح جامع ملی آب
درباره رویه عمل برای تهیه طرحهای جامع آب می‌توان گفت که هیچگونه قانون و یا رسمیت سازمانی وجود
ندارد . بنابراین در خصوص تعیین اهداف. تدوین استراتزی. تناوب مدتهای تجید نظر در برنامه و روشهای
هماهنگیهای برنامه جامع آب با برنامه‌های درازمدت کشور (آمایش سرزمین) نیز رویه خاص اعمال نمی‌شود.
بررسیهای انجام شده نشان می‌دهد هر چند ضرورت تهیه یک برنامه جامع در سطح ملی در محافل مختلف
کارشناسی و سازمانهای مسئول همواره مورد بحث و توصیه می‌باشد ولی پس از تهیه برنامه‌ها برای حفظ
پیوستگی آنها و به طور کلی بهره‌برداری از آن در نظام برنامه‌ریزی کشور التفات چندانی نمی‌شود. به هر حال
رویه عمل در تهیه برنامه به شرح زیر بوده است:
- پس از انجام بررسیهای لازم بر روی پیش‌نویس تهیه شده برای برنامه جامع آب توسط مشاور 16:1 که قبل
از انقلاب شروع و در سال وقوع انقلاب تهیه و ارائه شده بود و به لحاظ تغییرات اساسی که در اثر انقلاب
اسلامی در کلیه سطوح ایجاد گردید از طرف دفتر برنامه‌ریزی آب وزارت نیرو لزوم تجدیدنظر در طرح
مطرح گردید.
- پس از بحثهای زیاد با مسئولین سازمان برنامه و بودجه. اعتبارات لازم به صورت یک طرح ملی برای
شروع این مطالعات تأمین و موافقت‌نامه‌ای در این باره مبادله گردید.
- به منظور سازماندهی واحد انجام‌دهنده طرح. پس از بررسی گزینه‌های مختلف. تشکیل شرکت مهندس
مشاور که وظیفه اصلی آن را راهبری مطالعات این طرح باشد مورد نظر و توجه قرار گرفت و بدین ترتیب
شرکت مهندسی جاماب سازماندهی گردید.
- مشاور جاماب گزارش هر یک از حوزه‌ها را از اواخر سال ٩۷ تا اواخر سال ٩۹ به تدریج ارائه نمود و برای
بررسی این گزارشات در حوزه ستادی واحدی به نام هسته‌های بررسی گزارشات به وجود آمد. این
کمیسیون پس از دریافت نظرات سازماندهی آب منطقه‌ای. برای هر واحد مطالعاتی گزارش ویژه‌ای در
مورد حمعبندی نظرات ارائه نمود و سپس با تشکیل حلسات مشترک با کارشناسان و مسئولین تهیه کننده
۱۱۵
-------- صفحهٔ بعد --------
طرح یک گزارش ویژه در اصلی‌ترین چارچوبها برای ملحوظ کردن در گزارش سنتز طرح تهیه و ارائه
ب - برنامه پنجساله (میان مدت)
بر خلاف طرحهای درازمدت که مرجع تصمیم‌گیری درباره آن وزارت نیرو می‌باشد. تهیه برنامه میان مدت با
پنجساله با تصویب قانونی عملی شده و برنامه تدوین شده نیز در قالب برنامه اقتصادی و اجتماعی کشور به
تصویب مراجع قانونی می‌رسد.
به طور کلی مراحل تهیه و تدوین برنامه پنجساله آب در نمودارشماره(۵ )نشان داده شده است. معهذا برای
روشنتر شدن مطالب در مورد رویه کار توضیحات زیر ارائه می‌شود:
- تعیین اهداف کلی برنامه: در این مورد رویه کار مشخصی را نمی‌توان ارائه نمود ولی ظاهراً آنچه که در تهیه
برنامه پنج ساله اتفاق افتاده به این شرح بوده که اهداف کلی برنامه توسعه اقتصادی و احتماعی کشور مورد
بررسی قرار گرفته و به صورت رفت و برگشت از یک طرف با سازمان برنامه و بودجه و از طرف دیگر با
وزارت کشاورزی که مصرف‌کننده اصلی آب در کشور است اهداف کلی برنامه در کمیته برنامه‌ریزی بخش
آب و کشاورزی تعیین و تبیین شده و نهایتاً به تصویب شورای اقتصاد رسیده است.
- تصمیم‌گیری در مورد چارچوب کلان برنامه: این چارچوب پس از تعیین شاخصهای مهم توسعه اقتصادی و
اجتماعی و سهم بخش آب در این مورد طی نشست‌های کارشناسی و رده‌های مختلف مسئولیتها در وزارت
نیرو مشخص گردیده و به نحوی در برنامه پنجساله گنجانیده شده است. لازم به تذکر است که به منظور
جهت یابی در مورد اهداف کلان برنامه آب در دوره پنج ساله و زمینه‌سازی در این خصوص مطالعات
وسیعی نیز قبل از پیشنهاد برنامه انجام گردیده که هدف اصلی این مطالعات عبارت‌اند از:
الف- پیشنهاد اعتبارات مورد نیاز با توجه به سرمایهگذاریهای انجام شده در بخش آب و طرحهای در دست
مطالعه و اجرا در آینده. نتایج این مطالعات تحت عنوان *بررسی و طراحی استراتژی توسعه منابع آب
کشور " توسط مشاور نظم آوران ارائه گردیده و حرف اصلی گزارش این بود که با روند سرمایه‌گذاری
که در بخش آب در فاصله‌سالهای ۱۳۵۷ تا ۱۳۹۷ صورت گرفته احتی نمی‌توان استهلاک
سرمایهگذاریهای انجام شده را جبران نمود. بنابراین لازم است در این باره یک جهش صورت گیرد.
مکانیزم‌های مربوط به این موضوع در گزارش فوق ارائه شده است (مرجع شماره ۱۲)
ب - ارزیابی چگونگی تعیین اولویت طرحها و توزیع مناسب زمانی و مکانی این طرحها متناسب با اعتبارات
تخصیص داده شده برای بخش آب. نتیجه این بررسیها به ارائه دو جلد گزارش تحت عنوان *نیازها و
امکانات اجرایی طرحهای توسعه منابع آب" توسط مهندسین مشاور مهاب قدس گردیده است.
۱۱۹
-------- صفحهٔ بعد --------
- پیشنهاد برنامه: در این مرحله اطلاعات به صورت رفت و برگشت (بین سازمانهای آب منطقه‌ای از یک
طرف و واحدهای حوزه ستادی از طرف دیگر) مبادله گردیده و سه گروه کاری در زمینه‌های زیر برای
پیشنهاد برنامه سازماندهی گردید:
- تحقیق و بررسی: که عمدتاً طرحهای مطالعاتی و پایه را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار داده است.
- تأمین آب و شبکه‌های آبیاری و زهکشی: که بررسی و انتخاب طرحهای تأمین آب را برای دوران برنامه به
عهده داشت این گروه همچنین در طرحها و پروژه‌های آبیاری و زهکشی نیز متمرکز بود.
- گروه آبرسانی و فاصلاب
وظایف و اقدامات گروههای فوق را می‌توان در موارد زیر خلاصه نمود:
۱- جمع‌آوری آمار و اطلاعات و مستندات مربوط به طرحهای در دست اقدام در مراحل مختلف مطالعاتی.
اجرایی.
۲- بررسی پتانسیلهای موجود در حوزه عمل سازمانهای آب منطقه‌ای از لحاظ تأسیسات و تجهیزات و نیروی
انسانی.
۳- تشکیل کمیته‌های تلفیق هماهنگی و فنی تخصصی جهت پیشبرد برنامه‌ریزی پنج ساله.
4- ایجاد ارتباط با مشاور تهیه‌کننده طرح جامع آب برای اخذ اطلاعات مورد نیاز در جریان تدوین برنامه.
۵- گردهمایی مدیران عامل آب منطقه‌ای و توضیح و تفسیر اقدامات مورد نیاز و ایجاد وحدت رویه عمل در
تدوین برنامه پنج ساله.
-٩ بررسی عوامل و علل عقب افتادگی طرحهای در دست اقدام و تجزیه و تحلیل آنها برای تدوین برنامه واقع
۷- بررسی اقدامات منطقه‌ای انجام شده در زمینه طرحهای آب و ملحوظ نمودن آنها در برنامه.
به گونه‌ای که قبلاً نیز اشاره شد کلیه عوامل مندرج در نمودارشماره(۵ )در فرآیند پیشنهاد برنامه مشارکت
داشته‌اند که پس از نهایی شدن در وزارت نیرو به نظام برنامه‌ریزی کشور وارد شده است و از این به بعد
همان مسیری را طی کرده که در نموار شماره(۲ )برای کل برنامه پنجساله ذکر گردیده است.
لازم به یادآوری است که در قانون برنامه پنجساله کشور کلی‌ترین اهداف برنامه آب مندرج بوده و ریزطرحها
نیز در پیوست شماره ۳ قانون منعکس شده است.
ج - برنامه سالانه
پیشنهاد بودجه عمرانی در آب نیز مطابق سار بخشهای اقتصادی در قالب سیستم تهیه و تدوین قانون بودجه
سالانه کشور صورت می‌گیرد و ارقام مربوطه معمولاً در یک از قسمتهای قانون بودجه تحت عنوان *اعتبارات
بر حسب امور.
فصل و برنامه" درج میگردد.
۱۱۷
-------- صفحهٔ بعد --------
جمعبندی بودجه فصل آب در این قسمت از قانون زیر عنوان فصل دوم از امور اقتصادی و به شرح زیر
می‌باشد:
- برنامه تأمین آب
- برنامه ایجاد شبکه‌های آبیاری و زهکشی
- برنامه آبرسانی به شهرها و صنایع
- برنامه نظارت بر امور آب
- برنامه تحقیق و بررسی
اقلام مربوط به هر ایک از موارد بالا در دو بخش عمده شامل اعتبارات ملی و استانی جمعبندی و ارائه
میگردد. همچنین محل تأمین اعتبارات نیز مشخص میگردد این منابع شامل درآمد عمومی دولت (که خود از
دو بخش جاری و عمرانی تشکیل می‌شود) و محل درآمد اختصاصی می‌باشد. هر چند درصد مربوط به توزیع
اعتبارات از سالی به سال دیگر متفاوت است ولی به منظور ارائه یک تصویر عمومی ارقام ذیربط در جحدول
زیر برای سال ۰ مندرج است.
برنامه تأمین آب ۷/۱
برنامه ایجاد شبکه‌های آبیاری و زهکشی ِ ۱۹۲
برنامه آبرسانی به شهرها و صنایع ۲۱۰/۲
برنامه نظارت بر امور آب ۱/۵
برنامه تحقیق و بررسی ۰/۳ ۵7/۷
سس
سا سس
سس
پس از تصویب قانون بودجه و ابلاغ آن به منظور تطابق برنامه با بودجه و تدوین روند تخصیص اعتبارات و
توزیع آن در موارد مختلف بین وزارت نیرو و یا سازمانهای تابعه از یک طرف و سازمان برنامه و بودجه از
طرف دیگر جه در مورد طرحهای ملی و جه استانی موافمت‌نامه‌هایی تنظیم و مبادله میگردد.
در این موافقت نامه‌ها که برای یک طرح و یا پروژه‌های موجود در آن طرح به تفکیک آماده میگردد. تمام
اطلاعات مربوط به بخشی از برنامه طرح که انجام آن درسال برنامه پیش‌بینی شده منعکس میگردد. از
اصلی‌ترین اقلام آن موافقت‌نامه‌ها موارد زیر به لحاظ اهمیت و تشریح وابستگی برنامه و بودجه درج می‌شود:
- اهداف کمی طرح
- پیش‌بینی پیشرفت طرح در سال برنامه
۱۱۸
-------- صفحهٔ بعد --------
- توزیع اعتبارات بین مواد مختلف بر حسب ارزی و ریالی
- محدودیتهای اصلی در پیشرفت کار طرح
اعمال نظارت و کنترل در بخش آب را می‌توان به دو مرحله اساسی تقسیم‌بندی نمود:
الف - نظارت سازمان برنامه و بودجه به عنوان مسئول کنترل و نظارت برنامه توسعه کشور در چارچوبهایی
که تعیین و تبیین گردیده است:
مراحل مختلف این قسمت از کنترل و نظارت برای بخش آب نیز تقریباً همان است که در بخش مربوط به
در مورد بخش آب. بر اساس بازدیدهای کارشناسان و مسئولین مدیریت منابع آب سازمان برنامه و بودجه و
همچنین گزارشات پیشرفت کار طرحها که از واحد ستادی وزارت نیرو و یا سازمانهای تابعه دریافت میگردد.
گزارشات نظارتی تهیه و نسخه‌ای نیز در اختیار وزارت نیرو جهت اعلام قرار می‌گیرد. نسخ دیگر این گزارش
برای تنظیم گزارشات اجرایی برنامه و توسعه کشور و سایر گزارشات مورد نیاز به واحدهای ذیربط در سازمان
برنامه و بودجه ارسال می‌شود.
ب - نظارت حوزه ستادی وزارت نیرو
نظارت بر نحوه اجرای برنامه در داخل سیستم وزارت نیرو با مکانیزم‌های مختلف صورت گرفته و چکیده
پیشرفت کار طرحها بر مبنای طرحهای تنظیم شده در اختیار سازمان برنامه و بودجه قرار می‌گیرد. واحدهای
مسئول در سازمانهای آب منطقه‌ای برای تنظیم گزارشات کار طرحها معمولاً قسمتهای برنامه‌ریزی می‌باشند.
این واحدها پیشرفت کار طرحهای مطالعات و اجرایی را از مشاورین و پیمانکاران دریافت نموده و جمعبندی
کلیه طرحهای هر سازمان را در اختیار حوزه ستادی قرار می‌دهند. واحد برنامه‌ریزی آب در حوزه ستادی تهیه
و تنظیم پیشرفت کار کل طرحهای وزارت نیرو بوده که معمولاً نتایج به صورت مجموعه‌ای به طور ماهانه
منتشر میگردد. به منظور بررسی نارساییها و محدودیتهای موجود در سر راه اجرای صحیح طرحها جلسات
بررسی فعالیتهای هر سازمان به صورت نوبتی در حوزه ستادی با شرکت مسئولین ذیربط در حوزه ستادی و
سازمانهای تابعه و مشاورین و پیمانکاران تشکیل شده و معمولاً هر سال بین دو تا سه نوبت نیز سمیناری تحت
عنوان "سمینار مدیران عامل آبهای منطقه‌ای " سازماندهی می‌شود.
۱۱۹
-------- صفحهٔ بعد --------
لازم به تذکر است که در نظام برنامه‌ریزی آب برای تصویب طرحها (چه از نظر فنی و چه از نظر اولویت اجرا
و داشتن بازدهی اقتصادی مناسب) در چارچوب وزارت نیرو دفتر فنی آب دارای مسئولیت می‌باشد. لیکن
درسالهای اخیر میزان مسئولیت این دفتر و نحوه برخورد آن به طرحها دچار تحول گردیده است. درسالهای
قبل از سال ۱۳۹۹ مرجع تصویب تقریباً کلیه طرحهای توسعه منابع آب. دفتر فنی آب محسوب می‌شد لیکن از
این سال به بعد تصویب طرحهایی که هزینه اجرایی آنها از سقف معینی به پایین می‌باشد (پنج میلیارد ریال) به
عهده خود سازمانهای آب منطقه‌ای گذاشته شده و در مورد طرحهای بزرگ نیز وزارت نیرو اخیراً نسبت به
تشکیل بردهای تخصصی با حضور کارشناسان ذیصلاح خارجی اقدام می‌نماید. و این امر روند جدیدی در
امر بررسی و تصویب طرحها تلی می‌شود.
۱۳
-------- صفحهٔ بعد --------
۳- پیوستها
۰۰
به طوری که در متن فصل سوم نشریه عنوان گردید مطالب این فصل برنامه‌ریزی در بخش آب را در وضع
موجود مورد بررسی قرار می‌دهد. در واقع منظور از وضع موجود نگاهی هر چند فشرده به برنامه‌ریزی آب در
بعد از وقوع انقلاب اسلامی با تأکید بیشتر به این موضوع در مورد تهیه و تدوین برنامه آب جهت برنامه
پنج ساله اول توسعه کشور دارد از انجایی که فصل دوم نشریه نیز به تاریخچه برنامه‌ریزی آب در کشور تا
مقطع وقوع انقلاب اختصاص دارد لذا می‌توان گفت که شروع مطالب فصل دوم و سوم سیمای برنامه‌ریزی
آب در کشور را تا تاریخ تهیه پیش‌نویس این نشریه (سال ۱۳۷۱) پوشش می‌دهد. به طوری که می‌دانیم در
اواسط سال ۱۳۷۱ با اعلام نظام برنامه‌ریزی برنامه دوم پنجساله کشور از سوی سازمان برنامه و بودجه مقدمات
تهیه برنامه دوم فراهم گردید. در این ضمیمه با توجه به اهمیت موضوع به طور اختصار در مورد نظام
برنامه‌ریزی برنامه دوم به طور اعم و برنامه‌ریزی در بخش آب به طور اخص توضیحات لازم ارائه خواهد شد.
۱-۳ نظام برنامه‌ریزی برنامه دوم:
در نمودار شماره(۹٩ )نظام برنامه دوم نشان داده شده است. به طوری که ملاحظه می‌شود. بر روی این نمودار
علاوه بر اینکه سطوح مختلف عوامل درگیر در تهیه و تدوین برنامه مشخص شده. گردش کار مراحل مختلف
برنامه و روند رفت و برگشتی آن نیز تعیین شده که ذیلاً در مورد هر ایک از گامهای تهیه برنامه مطالب مختصر
ذرج می گردد:
۱-۱-۳ تشریح مراحل کار نظام برنامه‌ریزی:
و دستورالعملهای ارائه شده از سوی سازمان برنامه و بودجه. توسط شورای اقتصاد.
قدم ۱- تشکیل شورای برنامه‌ریزی امور اقتصادی و ابلاغ برنامه کلان به آن.
قدم ۲- تشکیل شوراهای تلفیق برنامه‌ریزی بخشی و مناطق. ارائه برنامه کلان و توجیه شدن وظایف آنان از
۱۳۱
-------- صفحهٔ بعد --------
قدم ۳- تشکیل شوراهای برنامه‌ریزی بخشی و کمیته‌های برنامه‌ریزی استان با اعلام شوراهای تلفیق
اقتصادی و توجیه وظایف آنان را ارائه کتاب کلان.
قدم ۶- تدوین و ارائه برنامه‌های بخشی و مناطق از سوی شوراهای برنامه‌ریزی بخشی و کمیته‌های برنامه‌ریزی
استان به شوراهای تلفیق برنامه‌های بخشی و مناطق.
تلفیق برنامه امور مناطق و ایجاد سازگاریهای لازم بین منطقه و بخشها. جمعبندی موضوعی برنامه‌ها و
قدم -٩ ارجاع برنامه‌های بخشی و مناطق بنابر موضوع به کمیته‌های برنامه‌ریزی از سوی شورای برنامه‌ریزی
قدم ۷- تدوین برنامه‌های کلان بر حسب موضوع با بررسی و مطالعه برنامه‌های بخشی مرتبطه توسط
کمیته‌های برنامه‌ریزی و جمعبندی اصلاحات لازم در برنامه‌های بخشی و مناطق با در نظر گرفتن
سازگاری برنامه‌های کلان و برنامه‌های بخشی و منطقه‌ای و ار جاع به شورای برنامه‌ریزی اقتصادی.
قدم ۸- ارجاع اصلاحات لازم در برنامه‌های بخشی و مناطق به شوراهای تلفیق برنامه‌های بخشی و مناطق.
قدم -٩ ارجاع اصلاحات لازم در برنامه‌های بخشی و مناطق به شوراهای برنامه‌ریزی بخشی و کمیته‌های
برنامه‌ریزی استان.
قدم
۱۰- تدوین برنامه نهایی بخش توسط شوراهای برنامه‌ریزی بخشی و کمیته‌های برنامه‌ریزی استان در
صورت لزوم.
قدم
۱۱- تلفیق نهایی برنامه‌های بخش توسط شوراهای تلفیق بخشی و مناطق و ارجاع به شورای برنامه‌ریزی
امور اقتصادی.
قدم ۳۲- نهایی کردن سند نهایی برنامه دوم و تهیه و ارائه متن ماده‌واحده قانون بر نامه دوم شورای اقتصاد.
قدم ۳- تصویب اسناد بر نامه و تصویب ماده واحده تو سط شورای اقتصاد و ارائه اسناد به هیات دولت.
۱۳۲
-------- صفحهٔ بعد --------
قدم 4 تقدیم لایحه برنامه دوم پنج ساله اقتصادی به محلس شورای اسلامی.
۳-۳ نظام برنامه‌ریزی در بخش آب:
به گونه‌ای که از نظام برنامه‌ریزی برنامه دوم ملاحظه می‌شود. تدوین برنامه آب در قالب شورای برنامه‌ریزی
آب و کشاورزی صورت می‌گیرد. برنامه آب و کشاورزی نیز خود سه وزارتخانه نیرو. کشاورزی و جهاد
سازندگی را پوشش می‌دهد. پس از ابلاغ نظام برنامه‌ریزی به منظور تهیه برنامه. در هر ایک از وزارتخانه‌های
مذکور نظام ویژه‌ای سازماندهی گردیده است. در نمودار شماره(۷ )نظام مربوط به برنامه‌ریزی در بخش آب
نشان داده شده است. نظام برنامه‌ریزی در بخش آب شامل کمیته‌های برنامه‌ریزی تخصص ستاد آب ٩( کمیته)
و کمیته‌های برنامه‌ریزی مناطق (۱۶ کمیته) می‌باشد. شرح کار گروههای فوق به کمیته تلفیق برنامه و نهایتاً به
کمیته برنامه‌ریزی آب به صورت رفت و برگشتی ارائه می‌شود. ضمناً به منظور ایجاد هماهنگی بین امور آب
وزارت نیرو و معاونت آب و فاضلاب برای تدوین برنامه آبرسانی شهری تقسیم مشترکی نیز سازماندهی
گردیده است. شوراهای برنامه‌ریزی که از اوایل سال ۱۳۷۱ در امور آب وزارت نیرو تشکیل گردیده به
صورت یک بازوی مشورتی نظام برنامه‌ریزی آب را یاری می‌دهد. نتیجه حاصل از مجموعه فعالیتهای نظام
مذکور به یک کمیته تلفیق تحت عنوان "کمیته تلفیق شورای آب و کشاورزی" ارائه می‌شود. این کمیته که از
نمایندگان وزارتخانه‌های نیرو. جهاد سازندگی و کشاورزی شکل گرفته پس از تلفیق یافتن هر ایک از
کمیته‌های برنامه‌ریزی وزارتخانه‌های ذیربط محصول کار خود را در اختیار شورای آب و کشاورزی قرار داده
و از این طریق برنامه آب و کشاورزی وارد جریان نظام برنامه‌ریزی میگردد.
۱۳۳
-------- صفحهٔ بعد --------
1
1 رس
3 3 |
2 کچ 7 ٍ
- ا ای
1 4 ۱ ۱ 0
0 | رل
ْ ْ
: ۹ ۱ 1 1
1 اهلد ال
چا لا
1 1 11
11 ت ۱ 5 ی
۹ ا لا 31
۹2
۹1 2 را 5
5۸
1
4
۱۳۶
[ سس ]
8 :
ی سس سا
15
۱
5
۱ 9(
|
۱
۱
#لرع)
دس [ ۴۵۰ 1
۱ :
29
1
َ
3
-------- صفحهٔ بعد --------
نمو
ک ِ
دز یا هقاعنم با
ات
اسگگ
ات
برنامه‌ریزی منابع آب
2
کمییه م
چا
۰
-------- صفحهٔ بعد --------
۳-۳ منابع و ماخذ
۱- بحثی درباره ضرورت برنامه‌ریزی و آشنایی با مفاهیم و اصول کلی آن- آقای حمید الماسی- دفتر
برنامه ریز سنجی و اقتصاد کلان سازمان برنامه و بودجه سال ۱۳۵۹
۲- نیازها و امکانات اجرایی طرحهای توسعه منابع آب- جلد اول- شرکت مهندسین مشاور مهاب قدس- دی
ماه ۱۳۹۷
۳- مجموع مقالات منتشره در روزنامه کیهان تحت عنوان "نگاهی به جایگاه برنامه‌ریزی" اردیبهشت و خرداد
سال ۱۳۷۰
۶- مطالب مندرج در مجله اطلاعات سیاسی- اقتصادی تحت عنوان *نگرشی بر طرحهای ملی منطقه‌ای"
شماره اول سال پنجم- مهر و آبان سال ۱۳۹۹
۵- مجموعه مقالات اولین کنفرانس هیدرولوژی ایران- دانشگاه تهران- دانشکده فنی - خرداد ال ۱۳۹۸
۱۳۹۸ سالنامه آماری کشور- مرکز آمار ایران- سال -٩
۷- خلاصه پیش‌نویس گزارش برنامه جامع آب کشور- شرکت عمران و منابع 6:14 مهرماه سال ۱۳۷۵-
بخش برنامه‌ریزی ملی آب- وزارت نیرو
۸- قانون توزیع عادلانه آب و آیین‌نامه‌های اجرایی مربوطه- منتشر شده توسط وزارت نیرو
۹- قانون توزیع عادلانه سال ۱۳۷۰ کل کشور- مصوب ۱۳۹۹/۱۱/۱۱- مجلس شورای اسلامی
۰- مجموعه اطلاعاتی (قوانین و آمار)- معاونت امور اقتصادی- دفتر اقتصاد کلان- سازمان برنامه و بودجه-
سال ۱۳۹۹
۱- پیش‌نویس مجمومه گزارشات طرح جامع آب درباره حوزه‌های آبریز مختلف کشور تهیه شده توسط
مشاور جاماب - سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹
۲- بررسی و طراحی استراتژی توسعه منابع آب کشور- سال ۱۳۹۸.
۱۳۹
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم
*"مروری بر تجربیات بین‌المللی "
۱۳۷
-------- صفحهٔ بعد --------
مقدمه:
آنچه که به عنوان تجربه بین‌المللی شناخته می‌شود. عبارت است از مجموعه‌ای از آزمونها.خطاها. ابتکار عملها
و دستاوردها. در پاسخ به مسائل عمومی و ویژه‌ای که در پهنه جهانی در کشورهای مختلف و در یک ارتباط
متقابل شکل گرفته یا در حال شکل گیری می‌باشد. بدیهی است که این تجربیات ضمن آنکه جنبه‌های مشترک و
عام دارد. از جنبه‌های خاص و ویژه نیز برخوردار است که متناسب با شرایط خاص هر منطقه با کشور کسب
گردیده است. بنابراین مجموعه مورد نظر. نمی‌تواند مجموعه‌ای همگون و یکدست بوده و در همه زمینه‌ها
شکل کامل و نهایی خود را پیدا کرده باشد.
از سوی دیگر فعالیتهای برنامه‌ریزی که تحت تأثیر شرایط اقتصادی- اجتماعی جوامع شکل گرفته و نظام پیدا
نموده. تحولاتش همراه یا پس از تحولات وسیع در زمینه اجتماعی و نظام مدیریتی و در ارتباط و کنش متقابل
با آن رقم خورده است. بر این اساس. برنامه‌ریزی. به تبع تحولات وسیعتر. امروزه معنی و ویژگیهای خاصی
پیدا کرده که از تلقی و برداشت معمول قبلی. فاصله یاید دارد. این موضوع در مورد برنامه‌ریزی منابع آب نیز
مصداق دارد.
سابقه طراحی و اجرای طرحهای توسعه منابع آب به چند هزار سال پیش برمی‌گردد. کشورهای مختلف در
طول تاریخ تجربیات متعددی را در زمینه مدیریت و برنامه‌ریزی منابع آب از سر گذرانده‌اند. با این وصف
برنامه‌ریزی جدید منابع آب در نیم قرن اخیر رشد و توسعه پیدا کرده است (1984 ,000041۵0). در طول این
تجربیات نظام برنامه‌ریزی و مدیریتی منابع آب به تبع تحولات فنی. اقتصادی و اجتماعی جوامع دچار تحول
گردیده است.
زنجیره این تحولات در یک رابطه متقابل. پس از آنکه به تعادل مرحله‌ای خود رسیدند. اجزای همگون و
این تحولات. همراه با تحولات فنی و اجتماعی. شرایط جدیدی پدیدار شد که نظام مدیریتی و برنامه‌ریزی
خود را با این شرایط تطبیق داد.
اما حدود و میزان این انطباق در کشورهای مختلف یکسان نبوده است. از این رو مسائل مدیریتی و برنامه‌ریزی
منابع آب در سطوح مختلفی از نظر مشکلات اساسی و ریشه‌ای عدم تعادل و انسجام مجموعه اجزای
تشکیل‌دهنده نظامات اجتماعی. مطرح می‌باشند. بر این اساس. چنانکه ذکر آن شد. نمی‌توان شرایط و
تجربیات کلیه کشورها را همسنگ و برابر دآن است و ریشه واحدی برای مسائل و مشکلات اقتصادی و
اجتماعی آنها استخراج نمود و سیاهه و نسخه از پیش تعیین شده‌ای برای بر طرف کردن مسائل برنامه‌ریزی
۱۳۸
-------- صفحهٔ بعد --------
کلیه کشورها تهیه نمود. این واقعیت. علاوه بر اختلاف مربوط به شرایط اقلیمی و شاید مهمتر از آن. در این
شاید کلی‌ترین شکل تقسیم‌بندی این تحولات از نظر تفکیک منطقه‌ای مشکلات برنامه‌ریزی و مدیریتی منابع
آب. تفسیم بندی کشورها به دو دسته صنعتی و غیر صنعتی باشد. در اینجا منظور از کشورهای صنعتی.
کشورهایی است که تحولات بنیادین فنی و تکنولوژیکی را از سر گذرانده و تشکیلات متناسب اجتماعی را از
جنبه‌های مختلف و از جمله نظام برنامه‌ریزی. نیز تشکیل داده‌اند. در حالی که کشورهای در حال توسعه هنوز
از تحولات بینانی مشابه انقلاب صنعتی و دگرگونیهای اجتماعی ناشی از آن فارغ نشده‌اند.
- نمونه‌های تجربیات کشورها به تفکیک صنعتی و غیر صنعتی یا در حال توسعه
- تجربیات سازمانهای بین‌المللی
تجربیات کلی که خصوصیات اصلی تحولات موْثر بر برنامه‌ریزی نوین و ویژگیهای نظام برنامه‌ریزی منابع آب
را در حال حاضر به عنوان تجربه مشترک بشری معرفی می‌نماید در بند ۲ این فصل ارائه شده است. در این
قسمت. ضمن مرور عوامل اصلی شکل‌دهنده نظام جدید برنامه‌ریزی در چند قرن اخیر. مشخصه‌های این نظام
در ایک فرایند تحلیلی توضیح داده می‌شود. بدین منظور مشخصه‌های نظام برنامه‌ریزی از طریق بررسی
تحولات تاریخی و با توجه به تحولات انجام گرفته در سایر زمینه‌ها و جنبه‌های مرتبط ارائه میگردد. ضمن
آنکه ویژگیهای تجربیات کشورهای در حال توسعه نیز مورد توجه قرار گرفته و به طور خلاصه با استفاده از
حمعبندیهای معتبر ترین مراجع بین‌المللی. تنظیم و تدوین شده است.
تحربیات مشخص و منفرد کشورها با ارائه نمونه‌های متنوع از کشورهای صنعتی و در حال توسعه به لحاظ
ارائه واقعیات و تجربیات مستند در بند ۳ این فصل گردآوری شده است. به خاطر محدودیتهای مختلف از نظر
- الته در اب بندء نظامهاه. ب نامه یم تاه له ی نع دسته‌ندء . دسته‌ندم آنها به رن رهم متی >
۱ م ( نفسیم‌بندی کلی نضامهای برنامه‌ریزی. متداولترین سس و دسته‌بندی. دسته‌بندی انها به برنامه‌ریزی متمرثزر و
7 ی ب
۹ ا ۰ ۱ 5 ۰ :۱ 5 م ً م را
غیرمتمر کز می‌باشد. در حال حاضر در اغلب کشورها و از جمله در اعلب کشورهای در حال نوسعه. به درحات مختلف.
ی ما و ء : یا ۰ َ و ۰ دا ما را
امیزه‌ای از تمر کز و عدم تمرکز مشاهده می‌سود. هر جند که تاکنون در کشورهای در حال نوسعه عمدتا نحیه بر تقو یت
/ /
برنامه‌ریزی مرکزی 9 دخحالت دولْت در تمشست و اداره امور مختلف بوده. اما در حال حاضر استفاده بیشتر از نیروها و
اس /
استعدادهای محلی و منطقه‌ای. نیروهای تنظیم کننده بازار ازاد (حتی در بخش ابت) قویا توصبه می‌شود و در راس برنامه‌ها
اس
۳ ی پا م ۳ ۰ ۰ ی ۰ ۰ >
و سباستهای اعلام شلذه قرار دارد. بهر صورت این دسته‌بندی (متمرکز و غیرمتمر کز) در اینجا نمی‌تواند زیاد راهکشا باشد.
۰ ۰ ۰ ۱ - م ی ی - : ۱ ۰ هه ۰
زیر در درحه اول (و حتی برای انتخاب سیاست تمرکز یا عدم تمر کز در هر مورد) توجه به شرایط و متقتضبات تاریخی و
اجتماعی هر جامعه حائز اهمیت می‌باشد که در دسته‌بندی کشورهای در حال توسعه و صنعتی این توجه ملحوظ شده
ا
لسسست.,
۱۳۹
-------- صفحهٔ بعد --------
هدف و دامنه کار این نشریه و دسترسی به اطلاعات و ماخذ. این بررسی به اجمال و در حد روشن کردن
بعضی از خطوط اصلی نظام برنامه‌ریزی و مشکلات عمده آن انجام پذ پرفته است. ضمناً به علت انکه
گزارشات بررسی شده جهت تهیه این مجموعه عمدتا به صورت نظرات رسمی در محافل بین‌المللی انعکاس
یافته است. بدیهی است که از نظر صراحت و تحلیل همه‌جانبه. این بخش از گزارش. دجار محدودیتهای
جدی باشد.
بررسی تجربیات سازمانهای بین‌المللی که با هدف تشریک مساعی و تبادل تجربیات و از همه مهمتر ارتقاء
سطح برنامه‌ریزی در کشورهای در حال توسعه کسب شده. با توجه به محدودیتها و به اجمال در بند ۶ این
فصل تدوین گردیده است. این اقدام به منظور معرفی فعالیتها و ارائه خطوط و جهت گیریهای کلی انجام
پذیرفته و به قصد ارزیابی عملکردها و تجربیات این سازمانها نبوده است. ضمناً به خاطر اهمیت محتوایی دو
اقدام برجسته بین المللی. مطالب مربوط به کنفرانسهای جهانی ماردل پلاتا و دوبلین. از نظر برنامه‌ریزی منابع
آب استخراج و در پیوستهای شماره ۱ و ۲ این گزارش درج شده است.
۱- تجربیات کلی
آنچه که تجربیات کلی بشری را در زمینه برنامه‌ریزی جدید منابع آب شکل داده و محتوای آن را به طور
تعیین کننده‌ای رقم زده است. تحولاتی است که در عرصه فنی و تکنولوزیکی و نهادهای اجتماعی رخ داده
است. شرایط جدید. جوامع بشری را وارد مرحله نوینی نموده است که از جنبه‌های مختلف فن‌شناسی" و
مدیریتی و برنامه‌ریزی تفاوتهای بارزی با گذشته تاریخی دارد. در اینجا ضمن بررسی جنبه‌های اصلی تحولات
فنی و مدیریتی. محتوای مشترک نظام برنامه‌ریزی نوین که متناسب با بهره‌برداری از امکانات تمدن امروزین
۱-۱ تحولات فنی
مشخصه تمدن جدید بشری. پس از انقلابهای کشاورزی و صنعتی قرون گذشته. قدرت فنی و مهندسی در
دخل و تصرف جابه‌جایی پدیده‌های طبیعی از جمله منابع آب می‌باشد. از پیامدهای افزایش قدرت و تسلط
فنی و عملی انسان بر طبیعت. رشد سریع جمعیت در قرون اخیر. گسترش پدیده شهرنشینی. توسعه صنایع و
> 5 ۰ 5 16 وو۲ ۹ یا ۰ ۰
سطح جدید و متفاوتی از برنامه‌ریزی و اقدامات در مورد طرحهای منابع آب گردیده که به پیروی از نیازهای
جدید و متنوع جامعه امروزی شکل گرفته است. از خصوصیات بارز این سطح از برنامه‌ریزی. اهمیت اقدام
| 8
دم ما ۱ ۱ م ا ,۳ ی لک م ی نی ۰ ای 1
۲. منطور تامین آب برای اراضی کشاورزی غیر ا بارش و نزولات جوی و به روس مصوعی و با دخحالت بسر می‌باشد.
در
.. ر
۱۳۰
-------- صفحهٔ بعد --------
آگاهانه در سیاستگذاری. قانونگذاری. سازماندهی و اعمال نظرات و اهداف از پیش تعیین شده بر روند قابل
پیش‌بینی و محتمل آینده می‌باشد. در چنین شرایطی عملکرد آگاهیها و انتقال تجربیات سنتی سست و ضعیف
شده و اقدامات سازمان یافته و نظام دار ضرورت پیدا می‌کند.
سابقه کاربرد اغلب فنون در اجرای طرحهای توسعه منابع آب نظیر تکنیکهای اساسی آبیاری. استفاده از
جرخهای آبی. احداث دیواره‌های ساحلی و اصلاح مسیر رودخانه‌ها و احداث آبراهها جهت ترابری آبی و
سدها برای ذخیره‌سازی آب به چند هزار سال پیش برمی‌گردد (1983 ,۳۳25 ۸).
اما تأسیسات " معظم و جشمگیرتر با استفاده از فنونی اجرا گردید که طی "انقلاب صنعتی " پدید آمد. هر جند
رودخانه‌ها. عمدتاً در قرن حاضر و در نتیجه استفاده از تکنولوژی جدید شکل گرفته است.
تکنولوژی اولیه با هدف استفاده بهتر از امکانات طبیعی توسعه پیدا کرده بود. در حالی که تکنولوژزی جدید
درصدد است تا امکانات جدیدی جایگزین تسهیلات طبیعی نماید. نظیر کودهای شیمیایی که جایگزین
حاصلخیزی طبیعی خاک میگردد یا جاده و راه‌آهن به جای راههای طبیعی آبی. نیروی شیمیایی نفت.
۰ 27 اس ۰ ا ۰ ۰ ۰ ۰ ۲ 2
زغال‌سنگ و اتم به جای نیروی طبیعی اآب. در اعین حال این تکنولوژی منابع تمام شدنی طبیعت را (نظیر
سوختهای فسیلی) حانشین منابع تحدید شونده طبیعی " (نظیر جنگل و آب) می‌نماید. اقدامی که نسبت به هر
۰ 0 پوت - ه ۰ ا اپ : : ع
واحد محصول نهایی تولید شده. هم انرژی بیشتری مصرف می‌کند و هم موجب الودگی بیشتری می‌شود.
باید توجه داشت که امکانات جدید فنی و مهندسی طرحهای توسعه منابع آب. قادر به برهم زدن تعادل و سیر
طبیعی جریانات و پدیده‌های هیدرولوژیکی می‌باشد. استفاده از این قدرت فنی در اجرای طرحهای توسعه
منابع آب. شرایط متغیر. پیجیده و پویایی را ایحاد کرده که با تحربیات قبلی جوامع کاملاً متفاوت است. شکل
جدید برنامه‌ریزی متناسب با امکانات جدید مهندسی و تبعات آن می‌باشد که صرفاً با اتکاء به آن است که
می‌توان به بهره‌برداری سنجیده. مداوم و دوراندیشانه از امکانات نمود.
استفاده از تکنولوژی جدید. موجد پیامدهای منفی و اثرات زیانبار نیز بوده است. مشکلات مربوط به فرسایش
۵ - |
65 ]131۳۵ ۳۵۵016 - 310 -2
65 ]31۳۵ 16۵/۵016 -3
4۶ چنانکه بعداً خواهد آمد در مراحل مختلف جهت‌گیری مدیریت آب. در مرحله 01161160 1108011700 با دخالت بیشتر
در تنظیم رژیم طبیعی رودها بر اساس نیازهای جوامع با استفاده از فنون جدید می‌باشد. این تحول در این مرحله نسبت به
مرحله ماقبل خود از همین خحصوصیت برخوردار است.
۱۳۹۱
-------- صفحهٔ بعد --------
بهره‌برداری بی‌رویه و آلودگی محیطزیست نیز بعدها بدان اضافه گردید. تأسیسات آبیاری به خاطر عدم
نگهداری و حفظ تراسها. نهرها. حویها یا سدهای بالادست رو به خرابی گذاشت. در نتیحه مشخص گردید
که. مانند گذشته. بهترین طرحهای امروزی از نظر طراحی و ساخت نیز بدون مراقبت و برنامه‌ریزی و مدیریت
۲-۱ تحولات در جهت‌گیری
در بررسی تاریخی سیر مدیریت منایع آب جوامع. سه مرحله. از نظر جهت گیری کلی. قابل تشخیص و تفکیک
است. در هر مرحله جهت‌گیری کلی مشخص شده (که آن مرحله بر اساس همان جهت‌گیری نامگذاری شده)
محتوای کلیه فعالیتهای قانونی. نهادی و سازمانی. مالی و اقتصادی را شکل می‌دهد. کلیه اجزای لازم برای
برنامه‌ریزی یا سایر جنبه‌های مدیریت آب به ناگزیر تابع جهت‌گیری کلی می‌باشد. این تفکیک که امروزه نزد
کلیه محافل بین‌المللی معتبر است به قرار زیر می‌باشد (به عنوان نمونه: 1987 ,۲216280 ,1۸[1500):
- مرحله‌ای که جهت گیری. بر اساس وجود عرضه فراوان آب است (51280 5۱۳017-0716100)
- مرحله‌ای که جهت گیری. بهره‌برداری کاملتر از منابع آب می‌باشد (51280 0ع05-071011ع10۵0۳])
- مرحله‌ای که جهت گیری. کنترل تماضا می‌باشد (ع128؟ 162-0۲:0/1۵۵)
مر حله اول مر بوط به شرایطی است که اب سطحی در دسترس. افزون بر نیازهای اشکار شده است. در این
مرحله آب رودخانه‌ها تنظیم شده و رژیم طبیعی یدرولوژیکی بدون دخالت و دستکاری قابل توجه بشر در آن
قادر به تأمین تقاضا می‌باشد. در این مرحله جامعه آب را به عنوان کالایی رایگان و با محدودیت کم می‌داند.
۱- دسته بندیهای مشابه دیگری نیز ارانه شده نظیر آنچه توسط 122۷10 برای مراحل سیر تاریخی توسعه مدیریت آب یک
حوزه آبریز ارائه شده (1976 ,نا )ا) شامل:
مرحله یک. بهره برداری از رژیم طبیعی یا 011290 [112۵1072 1110 : مرحله دو. توسعه تدریجی با دخالت در رژیم طبیعی با
60 040۷۵100106 1۳36 مرحله سوم. توسعه کامل همراه با کنترل کامل رژیم طبیعی یا 40۷10000 ابا 116
نکن(
دسته‌بندی دیگری نیز بر اساس شرایط اقتصادی جوامع ارائه شده (1985 ,11108300) شامل:
مرحله یک . مدیریت تطبیق با شرایط طبیعی هیدرولوژیکی در اقتصاد متکی به بوم‌شناسی ۵۳1۵۲11۵ [2ع۳۵۵1081)
(/۵۹۵۱۳ع6
مراحله دی مدیربت متک
اس مور مه
کی به احداث تاسیسات و سازه های آبی در اقتصاد متکی به تکنولوژی 1.0110160ع10)
ر در ی
660۱۵۱۷(
مرحله سوم. اقتصاد متکی به مدیریت منابء (/ا0110171ع6 ]13121126111611 10۵0۱۲۲۵)
؛
۱۳۳۲
-------- صفحهٔ بعد --------
مرحله دوم مربوط به شرایطی است که استفاده از آب و خدمات وابسته به آب افزایش یافته و این وضعیت.
توسعه چندمنظوره حوزه‌ها را پایه‌ریزی کرده است. در این مرحله تنظیم و مهار رژیم طبیعی رودخانه‌ها به
طور جدی آغاز می‌شود و به تدریج آب می‌رود تا به عنوان کالای اقتصادی در جامعه مطرح شود.
مرحله سوم. در شرایطی است که جامعه در بهره‌برداری از منابع آب به سطح حداکثر تنظیم جریان آب و
توسعه منابع خود نزدیک می‌شود. در این حالت هزینه نهایی " تأمین آب به سرعت افزایش می‌پابد. این شکل
از مدیریت و برنامه‌ریزی منابع آب. بر حسب ضرورت. در جهت کنترل تقّاضا و استفاده بهتر و اقتصادی‌تر از
آب تأمین شده حرکت می‌کند. آب در این مرحله به عنوان کالایی کاملاً اقتصادی و دارای محدودیت در نظر
گرفته می‌شود.
در حالی که وجه غالب مدیریت منابع آب در مراحل اول و دوم فوق‌الذ کر. اقدامات اساسی تأسیساتی جهت
تأمین آب و خدمات وابسته به آب است. همزمان با توسعه منابع آب در مرحله دوم. تکیه و تأکید به تدریج
بر ضوابط و اقدامات غیر تأسیساتی" قرار گرفت. اقداماتی نظیر وضع قوانین. تدوین آیین‌نامه‌ها. استفاده از
ابزارهای اقتصادی. برنامه‌ریزی. نظارت و مشارکت مردم. کلیه این ضوابط در خدمت هدف استفاده کاراتر از
تأسیسات موجود می‌باشد. در مرحله دوم مدیریت جامعه از تکیه بر "توسعه در سطح" (یعنی ایجاد امکانات
جدید) عبور نموده و در جهت "توسعه عمقی " (یعنی استفاده بهتر از امکانات موحود) حرکت می‌نماید.
زیادی در وضع قوانین جدید. سیاستگذاری و ایجاد تغییر در سازمان اجتماعی داشته باشند.
۳-۱ تغییرات در رویکردها . فنون و ابزارهای مدیریتی
توسعه اقتصادی تجربه شده. پیامدهای متضادی از نظر فراهمی آب قابل استفاده داشته است. از یک طرف
موجب بهره‌گیری بیشتر از آب (یا به صورت استفاده در مصارف کشاورزی. شهری و صنعتی ویا به صورت
بهره‌گیری در تولید انرژی و ترابری آب) گردید. این افزایش در بهره‌برداری ضمن انکه باعث استفاده کامل از
زیرزمینی گسترش یافت. این گسترش در بعضی از موارد به اضافه برداشت از این منابع منجر گردید.
از طرف دیگر. افزایش آلودگیهای ناشی از فعالیتهای صنعتی. خانگی و کشاورزی. به طور جدی بر کیفیت
منابع آب دریافت کننده این آلودگیها. تأثیر گذاشته و امکان استفاده فعلی یا آتی از آنها را به عنوان منابع تأمین
کننده. محدود کرده است.
۱- ۱۷1۵۲۵21۳۵ ))1
2- [01-۹51161۲۵ [
3- ۸5
۱۳۳
-------- صفحهٔ بعد --------
بد ین تر تیب آلودگی آب. که در اوایل کار عمدتاً به خاطر تهدید سلامتی بشر مورد توجه قرار داشت. همراه
با صنعتی شدن و گسترش فعالیتهای آبیاری. به یک موضوع مهم محیط‌زیستی بدل گردیده است. به طوری که
امروزه در بیشتر کشورها. این پدیده خطری جدی علیه فراهمی آب با کیفیت مناسب تلقی می‌شود. خطری که
حتی منابع موجود در دست بهره‌برداری را نیز تهدید می‌کند.
تحت شرایط کمبود فزاینده منابع تأمین آب با کیفیت مناسب. فعالیتهای موجود مدیریت منابع آب کشورها
لازم است با هدف استفاده اقتصادی از آب و کنترل آلودگی. برنامه‌ریزی شوند. "استفاده اقتصادی" به معنی
بهره‌برداری کارا از آب و کمیته نمودن استفاده از آن در هر واحد از محصول نهایی و کنترل آلودگی به معنی
اعمال سیاست "آلودگی کم یا بدون آلودگی " همراه با کنترل شدید تخلیه فاضلابها در آب و خاک می‌باشد
(1987 ,02102810). امروزه این دو هدف به عنوان اهدافی که به شدت به یکدیگر وابسته هستند تلقی می‌شود.
اگر جه تلاش بشر برای بهره‌برداری بهینه از منابع آب. از زمانهای دور ادامه داشته است. اما فقط مدت
کوتاهی است که این موضوع در قالب تو سعه جامع و یکپارچه منابع آب سراسر حوزه رودخانه‌ها مطرح شده
است. زیرا طرحهای منفرد منابع اب اعم از طرحهای یک منظوره و چندمنظوره. نمی توانند فایده بهینه را برای
مردمی که تحت تأثیر اجرای آن طرحها قرار خواهند گرفت. تأمین نمایند. دستیابی به این هدف صرفا با تنظیم
و احرای برنامه و سبعتر برای کل حوزه ابریز رودخانه امکانپذ یر می‌شود. بر این اساس توسعه به هم پیوسته و
یکپارچه حوزه رودخانه به مفهوم توسعه هماهنگ و همساز اقدامات مختلف در ارتباط با کلیه امکانات منطقی
در این میان روشهای جدید و پیچیده‌تری برای ارزیابی اثرات اجتماعی توسعه حوزه رودخانه‌ها شکل گرفت.
روشهای دقیقتر تحلیل اقتصادی نیز جهت ارزیابی هزینه‌ها و فایده‌ها فراهم گردید. همجنین مشخص شد که
اقدامات مهندسی به تنهای نمی‌تواند موجب بهبود سطح زندگی شود. این اقدامات همراه با تدابیری باشد که
حنبه‌های دیگر استفاده از آب را تحت تأثیر قرار می‌دهند . یعنی تسهیلات تأمین آب و انهار و پروژه‌های
۱- چنین گرایشی در برنامه‌ریزی منابع آب در کشورهای مخحتلف صنعتی مشاهده می‌شود. به عنوان مثال در آمریکا بدواً کار
برنامه‌ریزی عمدتاً توسط مهندسن انجام می‌شد. از حدود سال ۱۹۹۰ کارشناسان اقتصادی و برنامه‌ریزان منایع۶ طبیعی نیز
درگیر کار شدند. بتدریج حامعه‌شناسان و سایر متخصصین محیط زیست و علوم اجتماعی نیز در برنامه‌ریزیهای مهم منای۶
آبت مشارکت کرده‌اند. این گرایش مخصوصاً از زمان الزامی شدن تعبین پیامدهای محیط زیستی هر اقدام مهم مربوط دولت
فدرال. تشدید گردید (1964 ,000017120)).
۱۳۶
-------- صفحهٔ بعد --------
شیمیایی و بذر و امثالهم همراه شود تا منافع واقعی تولیدات زراعی حاصل شود. در عین حال. با توسعه
پرقدرت ساختمانی (01185[ع۱/12 ۳۵۲]۳-۵۷1۵ ۱1285) و خطوط انتقال انرژی الکتریکی به مسافات دور
افقهای حدیدی را که برنامه‌ریزی حوزه رودخانه‌ها مطرح نموده است (19863 ,255 ۸).
2-۱ مشخصه‌های نظام جدید برنامه‌ریزی
محموعه تحولات مذکور. خصوصیات جدیدی را برای نظام برنامه‌ریزی متناسب. ایجاب کرده است. اولین
مشخصه. تفاوت درک از مفهوم برنامه‌ریزی است. در مرحله‌ای که دسترسی به منابع آب بیشتر از نیازها باشد.
درک از برنامه‌ریزی, نهایتاً در حد تأمین نیازهای آینده می‌باشد. اما با محدود شدن منابع و بروز برخورد و
اصطکاک بیشتر بین مصارف و مصرف‌کنندگان. نیاز به سرمایهگذاریهای بیشتری در طرحهای بزرگ منابع آب
به وجود می‌آید. اجرای طرحهای بزرگ با دامنه پیامدهای اقتصادی. اجتماعی و زیست‌محیطی وسیع. موجب
صرف وقت بیشتر برای تهیه طرحها قبل از اجرا و پیش‌بینی و بررسی پیامدهای قابل توجه در مناطق وسیع تر
میگردد. با مطرح شدن ضرورت حفاظت منابع آب از آلودگیها و جلوگیری از بهره‌برداری بی‌رویه با هدف
استفاده بهینه از آبها. برنامه‌ریزی جنبه‌های طولانی مدت. کاملتر و جامعتری به خود می‌گیرد ,۲210280)
(1987.
در حالی که در گذشته دخالت ارادی بشر در بهره‌برداری از منابع آب. خصوصیات محلی و موضعی داشت.
این دخالت گام به گام گسترش پیدا کرده و در ابعاد حوزه آبریز رودخانه‌ها و ملی مطرح شده است.
در این میان سیستمهای بهره‌برداری از جریان به هنگام رودخانه‌ها. به تدریج جای خود را به بهره‌برداری از
حریان مهار شده داده و طرحها و سیستمهای جامع و جندمنظوره تأسیس گردیده است. در حالی که پیوسته
ظرفیت و سهم این سیستمها به طور چشمگیری افزایش می‌یابد و حجم ذخیره‌سازی و اهمیت انتقال آب (نظیر
واردات. صادرات. انتقالات بین حوزه‌ای و غیره...) در حال ازدیاد است. بهره‌برداری بهتر از منابع آب قابل
استفاده و اهمیت کنترل تقاضا. نیز افزایش می پاید.
در این فرایند. تکنیکهای برنامه‌ریزی نیز به طور چشمگیری اعتلا پیدا کرده و جنبه‌های نظم و انسجام
سیستماتیک و اقدام آگاهانه از طریق برنامه‌ریزی را تقویت نموده است. نظم و انسجام سیستماتیک از تشخیص
ضرورتها و آگاهی از شرایط تمدن امروزین ناشی شده است. آگاهی از ضرورتهایی که در حل و فصل صحیح
و توانمند مسائل پیچیده جامعه امروزی به نظام حدیدی نیاز دارد. اقدام آگاهانه. از طریق روشنی و صیقل
۱- طراحی و اصلاح سازمانها و نهادهای اجتماعی. مشارکت مردم در فرایند برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری و استفاده از تجزیه و
تحلیل نظامها در مدیریت و برنامه‌ریزی منابع آب نیز از دستاوردهای دیگر در این زمینه می‌باشد.
۱۳۵
-------- صفحهٔ بعد --------
خوردن اهداف منعکس در برنامه. افزایش شناخت از طبیعت. امکانات و استعدادها. ایجاد گزینه‌ها. سازماندهی
و مدیریت و قدرت پیش‌بینی عواقب و پیامدهای اقدامات و سیاستهای گوناگون. تجلی پیدا کرده است.
برنامه‌ریزی نوین می‌تواند در نظام مدیریتی جامعه قدرت نظم و انسجام بخشیدن به امور را با تکیه بر آگاهی و
اراده دستیابی به اهداف و تلاشهای سازمان یافته. ایحاد نماید.
۵-۱ ویژگیهای تحولات در کشورهای در حال توسعه
گرچه عمران حوزه رودخانه‌ها. همزمان با پیدایش تمدنهای اولیه و عمدتاً در کشورهای در حال توسعه آغاز
گردید. اما مدیریت و برنامه‌ریزی امروزین آنها. با انجه که در گذشته بود. تفاوت اساسی دارد. لیکن این
تفاوت. مشابه تفاوت کشورهای صنعتی با گذشته خود نمی‌باشد. بلکه بیشتر به عدم تناسب و قابلیت همراهی
و همخوانی جنبه‌های تکنیکی و برنامه‌ریزی در طرحهای توسعه منابع آب مربوط می‌شود. ماهیت وابسته نظام
اجتماعی این کشورها در اغلب زمینه ها و از جمله طرحهای آب قادر به انتقال خردمندانه دستاوردهای فنی و
مدیریتی نمی‌باشد." این نفیصه به صورت تمام عیار. در محدوده وسیعتر ایعنی برنامه توسعه اقتصادی و
اجتماعی این جوامع مشهود است. در قلمروی که استفاده از دستاوردهای انقلاب صنعتی اروپا به جای
"توسعه" به آرشد ناموزون" منجر شده است. بدیهی است که این وضعیت کلی بر کلیه بخشهای اقتصادی و
خدماتی از جمله بخش آب تأثیر گذاشته است.
در اکثر کشورهای در حال توسعه. صنعتی شدن و در پی آن توسعه مراکز شهری مربوطه. به عدم توازن شدید
توزیع جمعیت انجامیده است. در نتیجه مراکز مسکونی متراکمی با فعالیتهای فشرده اقتصادی شکل گرفته که
معمولاً به منابع آبی مطمئن‌تر و قابل توجه‌تر متکی می‌باشد. این وضعیت فشار بیش از حدی به منابع طبیعی
(عمدتاً آب و خاک) آنها در محل وارد می‌سازد.
تعارض بین مصارف مختلف آب. برداشت اضافی و بی‌رویه از آبهای زیرزمینی. آلودگی آب سطحی و
ز یرزمیلئی (عمدتاً با منشأً صنعتی) و خطر سیل. مسائل عمده مربوط به منابع آب چنین مناطقی را تشکیل
می‌دهد.
در مقابل, مناطق (غیرشهری) باقیمانده. کمتر توسعه یافته‌اند و معمولاً متکی به منابع تأمین آب ناکافی و
۳ ۰ ای ۰ م22 1 ۰ ۰ ۰ ۲
۱- اتقللابت علمی ۰ فنی و مهندسی قرون اخیر که خاستگاه آن فاره آروپا بود. جوامع بشری را به درحات متفاوتی تحت تاتیر
پ . سس 1 ۰ ۰ ی ص ی 8 5 1 :
قرار داد. به گونه‌ایکه در حال حاضر شکاف وسیعی از نظر سطح تکنیکی و نضامهای احتماعی متناستب ۴ ان من کشورهای
توانست باشد . نکته حساس انتقال خردمندانه تکنولوی و ایجاد تحولات مناسب در نهادهای اجتماعی مرتبط می باشد.
2
۱۳۹
-------- صفحهٔ بعد --------
زیرزمینی (عمدتاً در اثر آبیاری) و خطرات سیل و خشکسالی مهمترین مسائل مربوط به آب این گونه مناطق
راتشکیل می دهد(981| 6))).
اقدامات مستقیم در زمینه منابع آب نیز متأثر از سیاست تک‌بعدی "انتقال سرمایه" و عدم توجه به جنبه‌های
مختلف "توسعه اجتماعی " بوده است. در نتیجه مدیریت منابع آب و برنامهریزیها با طرح و برنامه و بعضاً
سرمایه‌گذاری کشورهای صنعتی در کشورهای در حال توسعه شکل گرفته و نتوانسته است ارتباط محکم و
سازنده‌ای با نیروی انسانی و متخصصان داخلی و محلی برقرار نماید. برنامه‌ریزیهای انجام گرفته عمدتاً در
سطح طرحها. آنهم طرحهای منفرد و پراکنده بود. بدون آنکه کارکرد مشخص طرح در اقتصاد ملی و منطقه‌ای
مورد بررسی و توجه قرار داشته باشد. فقدان انسجام و چارچوب کلی در شکل‌گیری طرحهای منفرد و مجزای
آب موجب بروز ترکیب نامتجانسی از انواع روشها. استانداردها و اهداف برنامه‌ریزی گردیده است."
در تحلیل مسائل برنامه‌ریزی منابع آب در این کشورها مشخص میگردد که گرچه امروزه آنان به نوعی مراحل
مختلف مدیریت منابع آب و عناوین انواع برنامهریزیها را تجربه کرده‌اند. اما تجربیات آنها گویای نارسائیها و
کاستیهای فراوانی در به کارگیری ابزارهای مختلف مدیریتی از جمله برنامه‌ریزی می‌باشد. نقایص برجسته‌تر و
عمده در این زمینه برنامه‌ریزی. کم‌توجهی به زیربناهای مادی و غیرمادی برنامه‌ریزی. روشن نبودن اهداف و
کم‌توجهی به سطوح کلی‌تر برنامه‌ریزی. نظیر برنامه‌ریی حوزه رودخانه. برنامه‌ریزی بخشی و برنامه‌ریزی ملی
می‌باشد. در حالی که کشورهای صنعتی توانایی و قابلیتهای خوبی جهت حل مسائل و مشکلات مبتلا به
منابع آب خود نشان داده‌اند. اغلب کشورهای در حال توسعه به خاطر قیودات فنی. اقتصادی. نهادی و مالی
قادر به حل مسائل خود نبوده‌اند. این کشورها معمولاً به دنبال راه‌حلهایی با هدفهای محدود می‌باشند که
حداکثر پاسخگوی مسائل کوتاه‌مدت است.
به عقیده صاحبنظران. این گرایش هرچه زودتر باید تغییر یافته و جای خود را به برخوردی خردمندانه و کاملتر
بدهد. برخوردی که بر پایه تجربیات اخذ شده از دستاوردها. شکستها و اثرات جنبی اقدامات سایر کشورها
در سراسر جهان. شکل گرفته باشد.
۱- پس از جنگ دوم جهانی. مقوله توسعه همواره محدود به پدیده اقتصادی رشد بوده و اقدام اصلی در برطرف کردن موانع
و فراهم آوردن عوامل مفقوده‌ای مانند سرمایه. ارز خارجی. مهارت نیروی انسانی و مدیریت خلاصه شده بود. این شکل
از برخورد زمینه تلوری برای تزریق انبوه سرمایه‌گذاری خارجی به جوامع توسعه‌یافته را فراهم آورد.
۲- قابل توجه است که تطبیق مراحل مختلف تغییر رویکردهای مدیریت آب. که حالتهای تعادلی را بر اساس الگوی سیر
تاریخی تحولات کشورهای صنعتی توضیح می‌دهد. بر جوامع در حال توسعه به علت عدم تعادل و وجود عناصر ناهمگون
و نامتجانس در کنار هم به راحتی ممکن نیست. یعنی در کنار محدودیت شدید در تأمین و تخصیص آب. آبهای
سهل‌الوصول و ارزانتری وجود دارد که مورد بهره‌برداری کامل قرار نگرفته است. یا در کنار وجود مشکلات عمده در
مناسب و تغییر در سازمانهای اجتماعی از توجه بسیار اندک برخوردار است. در مجموع به نظر می‌رسد که مرحله انتقالی
دوم (11.)(.
5) بیشتر بر شرایط این کشورها تطبیق داشته باشد.
۱۳۹
-------- صفحهٔ بعد --------
عامل اصلی انتقال تکنولوژی و توابع آن به کشورهای در حال توسعه. برنامه‌ریزی و اجرای پروژه‌های منفرد و
مستقّل بوده و هست. به نحوی که بسیاری از فعالیتها و زیربناهای لازم (سیستم گردآوری اطلاعات پایه و
پردازش) در حهت برنامه‌ریزی پروژه‌های محرزا بسیج شده است.
برنامه‌ریزی در سطح پروژه. قاعدتاً باید به حزئیات مربوط به یک پروزه و یا حداکثر طرح" بپردازد. [301
نمی‌تواند برخورد اصولی با مسائل عمومی و مشترک کلیه طرحهای توسعه منابع آب داشته و حرکت و
جهت‌گیری طرحهای مختلف را تنظیم و هماهنگ نماید. مخصوصاً هنگامیکه مراحل تکوین و تهیه طرحها نیز
در بیشتر موارد. پیشنهاد پروژه در کشورهای در حال توسعه. توسط یک دستگاه اجرایی یا حوزه ستادی یک
وزارتخانه که به ایک بخش معین اقتصادی (نظیر کشاورزی. نرژی الکتریکی و یا...) وابسته است. انجام
می‌پذیرد. پشتوانه قدرت سیاسی این پیشنهاد در تصمیم‌گیریها (سطح ملی. منطقه‌ای و محلی) تأثیر می گذارد.
این عامل مهمترین نیروی محرکه پیشرفت کار پروژه در کشورهایی است که از دولت مرکزی وی برخوردار
می‌باشند (1991 ,17۳10 11810).
انتخاب و غربال کردن پروژه‌ها به نوعی در سطح ملی انجام می‌پذ برد. در این مر حله اثرات پروژه بر اهداف
کلی اقتصادی و اجتماعی مورد عنایت قرار می‌گیرد. اما در این سطح. پیامدهای یک طرح بر اساس اثرات آن
بهره‌برداری. باز پرداخت وام و پس از ان. به ندرت به طور کامل بررسی می‌شود.
بیشتر برنامه‌ریزان منابع آب در کشورهای در حال توسعه تأکیدشان بر پروژه‌هایی است که پیش‌بینی می‌شود تا
ستاده‌ها و خدمات آنها برای یک بخش معین اقتصادی مطلوب باشد. آنها به نوعی از مطالعات امکان‌یابی توجه
دارند که مورد تأیید بانک جهانی یا سایر آژانسهای وام‌دهنده قرار گیرد. اما این شکل از برنامه‌ریزی قادر
نیست کلیه مسائل واقعی پروژه‌ها را در نظر بگیرد و برای مشکلات متعددی که ریشه در مسائل کلی و
اساسی‌تر دارد راهحلهای صحیح و اصولی تدارک ببیند. نتیجه آنکه مشکل پایداری" پروژه‌های آب پس از اجرا
حتی تو سط مراجع بین‌المللی و وام‌دهنده به طور حدی در معرض تردید گرار گرفته است ,1نع117[11)
۱991
۱۳- 6
2-1
۱۳۸
-------- صفحهٔ بعد --------
مسئله این است که وقتی پروژهای به طور کامل با شکست مواجه شود و یا به سطح کارکرد معین مورد نظر
نرسد. این امر نشان‌دهنده استفاده ناکافی از منابع سرمایه‌ای کمیابی است که از خارج از کشور تأمین می‌شود.
همچنین نشان‌دهنده اتلاف پول و سایر منابع داخل کشور نیز می‌باشد. و حتی ممکن است درست بر ضد
اهداف رشد اقتصادی و بهبود وضع زندگی یک کشور عمل نماید (1991 ,118177۳10). این مسئله به وضوح
آشکار شده است که در برنامهریزیها تمرکز کار بیشتر بر اجرای طرح است و نه بهره‌برداری. نگهداری و
سرنوشت و پایداری طرحی که اجرا گردیده است."
گزارشات درباره کنترل و نظارت بر نگهداری و بهره‌برداری طرحها از نظر میزان دستیابی به فایده‌های
اقتصادی و احتماعی پیش‌بینی شده معمولاً تهیه نمی‌شود. اگر هم تهیه شود. در معدودی از کشورهای در حال
توسعه است. اما وضع بدین منوال باقی نماند و به همراه تشدید کمیابی منابع. میزان انتقادات (مخصوصاً از
طرف گروههای طرفدار محیطزیست و سازمانهای غیردولتی) افزایش یافت. مضمون اصلی انتقادات از
سازمانهای تأمین‌کننده وام و دولتهای مرکزی را کم‌توجهی به جنبه‌های وسیعتر توسعه (نظیر محیطزیست یا
حال و روز ضعیف‌ترین بخش یک جامعه) تشکیل می‌دهد. این ملاحظات دامنه توجهات را وسیعتر نموده و
خواسته‌هارااز حد "پایداری پر وژه*(5۱۹1211201111 1۳۳۵[001) فراتر برده و در سطح "توسعه پا یداد"
(۷۵100161ع1 ۵0۱6 5۱۹1۵1) مطرح نموده است (1991 ,10ع1۳]1]).
۲-۵-۱ مشکلات در برنامه‌ریزی بخشی
تحلیلهای مربوط به بخشهای اقتصادی. کماکان در بسیاری از کشورهای در حال توسعه. تقریباً به فراموشی
سپرده شده است. در حالی که این تحلیلها اطلاعات اساسی را برای تدوین و تنظیم برنامه کار سرمایه‌گذاری
ملی و انتخاب و طراحی پروژه (در پاسخ به مبرم‌ترین نیازهای بخش ذیربط) فراهم می‌کند.
تحربه نشان داده است که پیش بینیهای پیجیده و تفصیلی عموماً به خاطر کمبود داده‌ها و درک ناقص از ارتباط
بین سرمایه‌گذاری بخشی و ستاده‌های آن بی‌ثمر بوده است (1991 ,.11۳]17۳0]).
برنامه‌ریزی در سطح بخش در واقع ادامه برنامه‌ریزی در سطح پروژه و طرح جامع "می‌باشد.
تداوم برنامه‌ریزی در این سطح. با تکیه بر سیاستهای مناسب بخشی. می‌تواند چارچوب منسجم و مناسبی را
برای برنامه‌ریزی تهیه و برنامه کار سرمایه‌گذاری را فراهم آورد. برنامه‌ریزی بخشی از طرف دیگر ادامه
۱- مهمترین عامل این وضعیت. عملکرد نادرست در زمان تهیه برنامه و تصمیم‌گیری در مورد طرح شناخته شده است (همان
ماخحذ فوق).
۲- بعد دیگر مسائل پایداری. تنزل کیفیت و نابودی سیستم محیطزیست و منابع طبیعی در اثر برنامه‌های منابع آب می‌باشد.
بدین‌لحاظ دامنه توجهات محیط‌زیستی از کیفیت آب و خاک و هوا فراتر رفته و شامل حال گونه‌های مختلف موجود در
اکوسیستم‌ها. مخصوصاً بقاء گونه‌های در حال انقراض. نیز گردیده است.
3- ۱12816۲
۱۳۹
-------- صفحهٔ بعد --------
سوی دیگر اطلاعات جزئی و تفصیلی طرحها به صورتی پردازش می‌شود که بتواند با اهداف و سیاستهای ملی
ار تباط برقرار نماید.
خطوط راهنمای نظری و عملی برای هدایت بخشی. در مفایسه با مدلها و نظریه‌های تهیه شده برای برنامه‌ریزی
سرمایه گذاریها در سطح ملی و تحلیل فایده هزینه و سایر فنون تحلیلی برای ارزیابی طرحها. رشد و نمو
کمتری داشته است (1991 ,1ع11[](1]).
موارد صورت نمی گیرد. تحلیلهای بخشی در شکل ایده‌آل خود. در عین تمرکز بر موضوعات بخش معین. باید
ارتباط نزدیکی با تحلیلهای سایر بخشها و کل اقتصاد برقرار نماید. رعایت این اصل در بسیاری از کشورهای
در حال توسعه به خاطر فقدان هماهنگیهای لازم با موانع عمده‌ای مواجه خواهد شد که ناشی از شرایط
اجتماعی - تاریخی آنهاست.
۳-۵-۱ مشکلات در برنامه‌ریزی ملی
یکی از وظایف مهم دولتهای مرکزی کشورهای در حال توسعه تهیه برنامه‌ها جهت انجام سرمایهگذاریها.
تخصیص بودجه برای سرمایه‌گذاری در هر بخش و تصویب طرحهای عمده و بزرگ می‌باشد. بررسیهای انجام
شده نشان می‌دهد که در بسیاری از موارد. تخصیصهای انجام گرفته و تصویب و اقدام به سرمایهگذاریها. از
نظر اقتصادی بهینه نمی‌باشد. خطوط راهنمای " تهیه شده. که به عنوان ابزار هدایت‌کننده و تصمیم گیری صحیح
مطرح می‌باشد. تاکنون به پرورش مدلهای مطالعات اقتصاد کلان پرداخته‌اند. اما ملاحظات سیاسی و نهادی نیز
در تصمیمات گرفته شده توسط دولتهای مرکزی. نقش داشته‌اند (1991 ,10/11۳10]). در حالی که اصول و
قواعد تلاشهای خردمندانه و اصولی. با توجه به ملاحظات سیاسی و نهادی. به درستی بحث و بررسی نشده و
به مرحله تنظیم و تدوین و مدل‌سازی نر سیده است.
شکل دیگر در برنامه‌ریزی ملی. تعیین حد و مرز وظایف دولت در حل و فصل مشکلات و اداره جنبه‌های
مختلف امور جامعه و واگذاری حل بعضی از مسائل به نیروهای بازار آزاد می‌باشد. رویکرد پیشنهاد شده
تو سط ساختارگرایان " که رسیدن به کلیه اهداف مهم برنامه‌ریزی شده را از طریق تغییرات ساختاری و اقدامات
دولت مرکزی ناگزیر می‌دانند. به خاطر نقخص در داده‌ها. ناکافی بودن خرد و آگاهی مو حود در ملاکهای لازم
برای جنین اقداماتی و محدودیت ظرفیت و توان اداره و نظارت بر امور حهت اتخاد روش و اعمال این
65 -|
2-151
۱۶:
۰
-------- صفحهٔ بعد --------
ضوابط و معیارها. نمی‌تواند عاری از نقص انگاشته شود. از طرف دیگر فرض اساسی هواداران حل مسائل از
طریق رهاسازی نیروهای بازار. در مورد وجود و کارایی بازار در شرایط رقابت آزاد. در کشورهای در حال
توسعه در معرض تردید جدی می‌باشد. لذا اصول ساده تئوریک برای مدیریت کاراآی سرمایهگذاریهای ملی
وجود ندارد (1991 ,7370710]).
۰ ۰ ۹ . ۰ ۱ ۰ ۰ 27 3
و تصمیم گیریهای بین بخشی و فرابخشی بهبود یابد.
طبقه‌بندی کل نظام برنامه‌ریزی به سطوح برنامه‌ریزی ملی. بخشی و طرح. اقدامی منطقی و انتزاعی. برای
توصیف و فهم بهتر این نظام می‌باشد. اما در واقع. جریان کار به طور پیوسته و در بسیاری از اموارد غیرقابل
طبقه‌بندی است. زیراتصمیمات و اقداماتی که بر یکایک طرحها اثر می‌گذارند. به طور همزمان و در یک رابطه
متقابل. اتخاذ می‌شوند. برای اتخاذ تصمیمات اصولی و صحیح‌تر باید ارتباط پویا و متقابلی در تمام سطوح
برنامه‌ریزی وجود داشته باشد تا اهداف و سیاستها را در جهتها و جنبه‌های مختلف منعکس نماید. معهذا در
اغلب موارد انعکاس و تبدیل اهداف و سیاستها در سطوح مختلف به درستی انجام نمی‌پذیرد. حتی ممکن
است اصلاً انجام نشود. بدین معنی که کارکنان دفاتر برنامه‌ریزی مرکزی و وزارتخانه‌ها ارتباطات کافی با
یکد یگرومناطق ومحلات نداشته باشند " (۱991 ,171۳117610).
به طور کلی مشارکت عموم "و گروههای مختلف ذینفع در جریان شکل‌گیری و نظارت بر برنامه. که از اصول
و قواعد تهیه انواع برنامه‌ریزی و از ابزارهای مهم مدیریتی به حساب می‌آید. در کشورهای در حالتوسعه با
موانع مهم سیاسی و فرهنگی روبه‌رو بوده و نهادهای کارسازاجتماعی نیز در این زمینه شکل و قوام پیدا نکرده
است. مخالفت با بعضی از پیشنهادات و اقدامات اجرایی و ایجاد تأخیر یا توقف در آنها و بسیاری از
مشکلات مربوط به تداوم پشتیبانی و پایداری طرحهاء از این نقیصه سرچشمه می‌گیرد.
|- 1101-50010۵1
۲- در حالی که در کشورهای توسعه‌یافته. بخش مهمی از تصمیمات و هماهنگیها به خاطر وجود نهادهای | جتماعی قوام
یافته و سنت‌های مناسب به راحتی انجام‌پذیر است. در کشورهای در حال توسعه سنگینی این بار به عهده دولت مرکزی و
برنامه‌ریزی متمرکز گذاشته شده است. حال آن که بدون مشارکت وسیع مردم در سطوح مختلف برنامه‌ریزی و
4 ب
رس ع ی : ۹ ۰ ۹ ۱.۰ ۰ - | ۴ ۰
تصمیم گیریهاء موقفیت چجنین تجویزهایی بعیل و حتّی غیرممکن به نصر می‌رسد. 1 رو می‌بایست برای استفاده توامان
.
اش
ایک
از مرا 5 تمر کز و عدم تمرکز در برنامه‌ریزی و ندارک آبنده مطلوب. باایجاد نهادهای متاسب اجتماعی جهبتب مشار کت
3 آْ ۱ ۳ اس ۰ : ۰
مردم بر اساس سرایط و مقتضیات تاریخی و اجتماعی هر کشور عمل نمود.
3- ۳۱ 0
۱:
۱
-------- صفحهٔ بعد --------
یکی از شاخصهای بارز اغلب کشورهای در حال توسعه. بی‌ثباتی رژیمهای سیاسی آنان و به تبع آن بی‌ثباتی
اهداف و سیاستهای شکل‌دهنده به برنامه می‌باشد. کودتاها و انقلابات اجتماعی که در فواصل زمانی اندک در
تهیه و تدوین برنامه درازمدت در بخش آب به دلایل مختلف در سطح ملی و یا حوزه رودخانه. ضرورتی مهم
در مدیریت منابع آب می‌باشد. این نوع برنامه‌ریزی باید به طور مستمر و پیگیر خود را تکمیل نموده و در
مقابل تغییرات و تحولات شناخته شده واکنش نشان داده و امکانات لازم را برای انحاماقدامات مرحله‌ای
حهت دار فراهم آورد.
توجه به مسائل و اهداف درازمدت و استراتژیک صرفاً از طریق این نوع برنامه‌ریزی ممکن می‌باشد. چنین
حرکت مستمری در اغلب کشورها وجود ندارد. در نتیجه برنامه‌های تهیه شده فاقد جامعیت و دورنگریهای
لازم می‌باشند. تهیه طرحهای جامع ملی و با در سطح حوزه رودخانه‌ها. از حمله اقدامات مثشست و مهم در این
راستا محسوب می‌شوند. متسآسفاتنه اقدامات کشورهای در حال توسعه در این زمینه نیز به طور مستمر و پیگیر
ادامه نیافته است. حتی بعضی از کشورها فاقد چنین طرحهایی می‌باشند (19869 ,]۳۹)۸).
۲- نمونه‌های تجربیات کشورها
۱-۲ برنامه‌ریزی منابع آب در آمریکا
۱-۱-۲ مقدمه
در چارچوب نظام قانونی و مدیریتی این کشور. زمین و منابع مرتبط با آن. از جمله منابع آب. متعلق به مردم
تشکیل‌دهنده کشور. ۵۰ ایالت. تفویض کرده است (1990 ,0000:
11) ,11۳۹5)0]). این ایالتها به نوبه خود
مسئولیتهای مدیریتی جاری و روزمره را به آژانسها یا دفاتر نمایندگی محلی یا تشکلهای اشبه‌دولتی " نظیر
:۵ زره 1 ۱ ی ی 1 ۰.2 ۰
شهر داریها و نواحی ابیاری یس نو سعه و نوریع منابع آب. واگدار نموده است.
هر یک از این دفاتر, می‌تواند به خاطر مسئولیتهای مختلفی که دارد. در مورد منابع آب تحقیق کند و وظایف
5 1۳1021100 -|
دفاتر آبیاری ناحیه‌ای مثل نواحی چندگانه شهرداریها
۱:
۲
-------- صفحهٔ بعد --------
مسئولیتهایی که توسط دولت فدرال آمریکا تفویض نشده. شامل موارد زیر می‌باشد:
- انعقاد قراردادهای بین‌المللی آب
- تصویب توافقنامه‌های تسهیم منابع آب بین ایالتی
- صدور رأی در مورد منازعات (و سایر موارد) بین ایالتها در زمینه منابع آب
- وظایف و مسئولیتهای مربوط به منابع آب در چارچوب توافقنامه‌ها و سایر قراردادها با آبومیان آمریکا" و
حقابه‌هایی که مربوط به بعضی از اراضی تحت مدیریت دولت فدرال می‌باشد.
بجز این موارد. هر دولت ایالتی برای عهده‌دار بودن بسیاری از جنبه‌های مدیریت منابع آب در محدوده
جغرافیایی خود. دارای حق اولویت می‌باشد.
دفاتر معینی از دولت مرکزی ممکن است. تحت هدایت کنگره و شاخه اجرایی. در زمینه ساخت تسهیلات
اساسی منابع آب که فراتر از امکانات ایالات می‌باشد. مسئولیت برنامه‌ریزی. طراحی و مدیریت را به عهده
بگیرد. گرچه. برای چنین طرحهای توسعه‌ای که تحت هدایت دولت فدرال می‌باشد. قبل از برنامه‌ریزی و
تأمین اعتبار, می‌پایست نهاده‌ها و امکاناتی توسط دولت ایالتی و محلی تأمین شده باشد.
۲-۱-۲ هدایت مرکزی و هماهنگیها
هدایت مرکزی در اقدامات مربوط به منابع آب در آمریکا با توجه به اهمیت منابع مکفی در تأمین رفاه عامه و
اقتصاد منطقه‌ای و ملی. معمولاً مطرح بوده است. بویزه در مورد حوزه‌های آبریز بزرگ و ارزیابیهای ملی این
رهبریت شکل مشخص و برجسته‌تری به خود گرفت (1981 ,70]۳500]).
رهبری دولت فدرال مخصوصاً با سند قانونی برنامه‌ریزی منابع آب سال ۱۹۹۵ (قانون عمومی ۸۹-۸۰) تقویت
گردید.
در بررسی تاریخچه تشکیل سازمانهای مرکزی آب و کسب اقتدار برای آنها در این کشور. مشخص می شود
که از سال ۱۹۰۰ تا کنون در حدود بیست کمیسیون ملی یا گروههای شبانه توسط کنگره و رئیس جمهور
جهت مطالعه منابع آب کشور ایجاد گردیده است. علیرغم ارائه توصیه های ارزشمند ز سوی این کمیسیونها.
سالهای متمادی بطل انجامید تا تلاش آنها به نتیجه برسد و سرانجام یکک سیاست واحد ملی به صورت یک
اصل در قانون عمومی(۸۹-۸۰) برای برنامه‌ریزی منابع آب در سال ۱۹۹۵ به تصویب رسید. این اصل از نتایج
توصیه‌های کمیته کر" بود. این توصیه‌ها شامل برنامه‌ریزی. مدیریت و توسعه پایدار از طریق تشکیل شورای
منابع آب (۱۷۷/10) می‌گردید.
منظور اصلی تأسیس و تشکیل شورای منابع آب ایجاد یک محفل/ میزگرد عمومی (۲۳۵۲۷۱۲۱) بود تا دفاتر
نمایندگی مختلف مرتبط با برنامه‌ریزی. مدیریت و توسعه منابع آب فعالیتهای خود را هماهنگی نمایند. این
1-1۳۵ ۳۴۵۲۲ 6
4
کمیته منتخب سنای آمریکا در مورد منابم ملی آب (۱۹۵۹-۹۰)
۱:
۳
-------- صفحهٔ بعد --------
هماهنگی هم جنبه هماهنگی بین خود دفاتر نمایندگی (آژانسها) و هم جنبه هماهنگی بین دفاتر و دولت فدرال
را شالم می‌گردید.
چنان که در قانون برنامه‌ریزی آمده. شورای منابع آب وظایف زیر را عهده‌دار می‌باشد:
- مطالعه و تهیه ارزیابی ملی (از منابع آب)
- تهیه و توصیه سیاستهای آب
- بنا نهادن " استانداردهای برنامه‌ریزی
- هماهنگی و مدیریت برنامه‌ریزی جامع و یکپارچه
- توصیه برای ایجاد کمیسیون ملی - ایالتی حوزه رودخانه‌ها
- بازبینی " برنامه حوزه آبریز رودخانه‌ها
- کمک به برنامه‌ریزی ایالتی
- انجام سایر وظایف محوله (مربوط به دفتر اجرایی)
به منظور دستیابی به انسجام در جریان برنامه‌ریزی. شورای منایع آب. تهیه و تنظیم و نظارت بر کاربرد و
اصلاح ادواری اصول و استانداردهایی را تدارک دیده که در سطوح مختلف برنامه‌ریزی به کار گرفته شود. به
علاوه رویه و طرز عمل دفاتر نمایندگی در اعمال اصول و استانداردهای برنامه‌ریزی آب و منابع خاک ذیربط
همواره توسط شورا در دست بررسی می‌باشد تا انسجام مورد نظر با اصول و استانداردهای شورا تأمین گردد.
همچنین انسجام منطقی رویه و طرز عمل دفاتر مختلف با یکدیگر نیز توسط شورا مورد بررسی قرار می گیرد.
در چارچوب اصول* مبانی کار از جنبه‌های مختلف ملی. ایالتی. محلی و بین‌المللی. اهداف کار شقوق
مختلف برنامه‌ای. انتخاب برنامه. تویم و ارزشیابی. نرخ تنزیل» دوره بررسی. ریسک و عدم حتمیت.
تخصیص هزینه و خطور راهنمای برنامه‌ریزی مشخص میگردد و برای پیاده کردن این سیاستهای کلی که
توسط ریاست جمهوری تنفیذ می‌شود. استانداردها و طرز عمل و شیوه کار مشخص میگردد. مثلاً در
سیاستهای کلی آمده است که ارزیابی و سنجش و ارائه اثرات مختلف گزینه‌های مختلف با توجه به چهار
هدف توسعه اقتصاد ملی. کیفیت محیطزیست. توسعه اقتصادی منطقه‌ای و سایر اثرات اجتماعی باید انجام
پذیرد. در استانداردها و روش ارزیابی چگونگی انجام کار و تعاریف مروبطه ارائه میگردد.
۲-۱-۲ سازمانهای گردآوری داده‌ها و اطلاعات آب
در زمینه منابع آب جهار دفتر دولت فدرال مسئول اصلی جمع آوری داده‌های پایه می‌باشند ,1101۳۹60])
(۱990 این دفاتر عبارتند از:
۱- رسته مهندسین ارتش ایالات متحده (.11.5.۸.۳.
85)
|- ۳۹۲۵15
2-۷7
۱۶
-------- صفحهٔ بعد --------
مسئولیت دوران صلح آن عبارست است از مطالعه سیلابها و سازه‌های کنترل طغیان نظیر سدها و سیل‌بندها
۲- دفتر عمران خاک ایالات متحده (.7.5.13.]۹])
مسئولیت آن عبارت است از برنامه‌ریزی. احداث و نگهداری سدها و سایر تأسیسات آبیاری (فقط در غرب
آمریکا)
۳ آژانس حفاظت محیط زیست بالات متحده (1.5.
۳:.۳.۸۰])
مسئولیت آن عبارت است از تعیین استانداردهای کیفی. نظارت بر مدیریت کیفیت آب توسط دولتهای
۰
۰
ایالتی و بازرسی از محلهای پالایش فاضلابهای سمی.
- دفتر خدمات مر بوط به حیات و حش و ماهیان ایالات متحده (.1.5.۳۰۷۷/.۹])
مسئولیت آن عبارت است از حفظ حیات‌وحش و ماهیان شامل مطالعات در مناطق باتلاقی و حفظ جریانات
آبی کم و بحرانی
علاوه بر دفاتر فوق "سازمان ملی هواشناسی" (.۲1.۷/.
5) و دفتر زمین‌شناسی ایالات متحده (11.5.0.
5) دو
دفتر دیگر دولت مرکزی می‌باشند که نقش رهبری‌کننده در زمینه جمع آوری اطلاعات برای ارزیابی منابع آب
را به عهده دارند. این دفاتر مسئولیت فعالیتهای علمی را داشته و وظیفه‌ای در زمینه مدیریت و تنظیم امور را به
عهده ندارند. از طرف کنگره به تمام دفاتر فوق اختیار داده شده تا در اطلاعات کسب شده سهیم باشد. در
سال ۱۹۶۹ جهت اطلاعات‌گیری مربوط به آب. دفتر زمین‌شناسی ایالات متحده به عنوان دفتر مسئول
هماهنگی بین تمام دفاتر فدرال تعیین گردید.
۶-۱-۲ سطوح برنامه‌ریزی
شورای منابع آب برای برنامه‌ریزی آب سه سطح را مشخص کرده است (11.8.1976):
- سطح الف (۸ 1-0۷۵1): ارزیابیها و مطالعات برای تهیه چارچوبهای کلی"
- سطح ب (13 [1]0۷۵): برنامه‌ریزیهای حوزه آبریز رودخانه‌ها یا ناحیه‌ای "
- سطح ج (۴ [1]2۷۵): مطالعات اجرایی "
|- ۳۳۵۵۵۲ ۹۵6۶5 200 15
2- 16۵10۵ [ 0۳ ۱۷۵۲ 8۳۵510 5
3- 1۵16161211010 5
۱:
۵
-------- صفحهٔ بعد --------
۱-۶-۱-۲ سطح الف:
بررسیهایی که در این سطح انجام می‌پذ یرد معمولاً محدوده جغرافیایی وسیعی شامل دو یا جند ناحیه را تست
پوشش قرار می‌دهد. این بررسیها در واقع نوعی مطالعات بسیار عمومی و کلی محسوب می‌شوند که هدف
اصلی آنها تأمین مسائل و مشکلات عمده و یا امکانات و چشم‌اندازهای مسائل آتی در محدوده مورد مطالعه
می‌باشد. افق بررسیها در این سطح حدود ۳۰ تا ۵۰ سال است (1956 ۳۵1۵۲۹0 20 1987 ,1(0]500]).
این برنامه‌ریزی شکل اولیه و کلی دارد. مشخصه این مطالعات پرداختن به کلی‌ترین سطح گزینش‌هایی است
که در مدیریت منابع طبیعی ملی باید صورت گیرد. دراین سطح. انتخابهای برنامه‌ای عمدتاً در حد مفاهیم
مرتبط با گزینه‌های اصلی در تعیین اولویتها و سیاستها می‌باشد. این نوع مطالعات به جمع‌آوری اطلاعات پایه.
برآورد هزینه و تدوین برنامه تفصیلی نمی پردازد (71.۳1.1۱976]).
برنامه اجرایی ارزیابی منابع شوراء مجموعه‌های منسجمی از پیش بینیهای حجمی و غیرحجمی سراسر کشور را
بر حسب نواحی و زیرنواحی ارائه می‌دهد. پیش‌بینیهای حجمی شامل نیازهای آبی. منابع آب. مازادها و
کمبودهای آب و پیش‌بینیهای غیرحجمی شامل تولید کشاورزی و جنگلداری. مسائل کیفیت آب. نیاز به انرژی
الکتریکی. خسارتهای سیل. نیازهای ترابری آبی. ماهیگیری و حیات‌وحش و نیازهای تفریحی و ضرورتهای
حفظ منابع آب و خاک می‌باشد. دراین بررسیها تغییرات نسبت به پیش‌بینی در حالت اصلی برای توجه به
برنامه‌ریزی شد. از این پس این ارزیابی به صورت فرایند مستمر با به هنگام‌سازی سالانه و تهیه گزارش
دورهای آن (هر پنج سال یکبار) ادامه یافت.
۲-2-۱-۲ سطح ب:
در این سطح. برنامه‌ر یزی یکپارچه و جامع ناحیه‌ای که وسعت آن کمتر از محدوده مورد مطالعه در سطح الف
می‌باشد. انجام می پذ برد. در وافع این اقدام تهیه برنامه تفصیلی درباره بخشی از محدوده‌ای است که مسائل
امکانات آن قبلاً (در سطح الف) شناسایی شده است.
اصلی استراتژیهای مدیریتی در ناحیه مورد نظر باشد. برنامه‌ها در این سطح به منظور حل مسائل دوررس
۱:
۹
-------- صفحهٔ بعد --------
(۲2086 1018) تهیه می‌شود و بر نیازها و خواسته‌های میان‌مدت (بین ۱۵ تا ۲۵ سال) متمرکز است. در تهیه
برنامه خواسته‌های دولت فدرال. ایالتی و محلی در نظر گرفته می‌شود (1976 .1.0]).
شورای منابع آب در حال شکل دادن به برخورد و رویکرد جدیدی به برنامه‌ریزی سطح ب می‌باشد. تا این
مطالعات بیشتر از پیش برای تصمیم‌گیردگان. به موقع. مرتبط و ارزشمند تهیه شود. این برخورد شامل
خصوصیات اصلی زیر است:
- مدیریت مرکزی متشکل یکپارچه
- دوره مطالعات دوساله
- کاهش هزینه‌ها از طریق گسترش محدودتر اطلاعات و تکیه بر برنامه‌ریزی متکی بر قضاوت کارشناسی.
- ادغام ملاحظات کمی و کیفی آب که با طرحریزی برنامه‌های اجرایی دولت فدرال و یا مساعدت شده
توسط آن مرتبط و هماهنگ باشد.
- فرایندهای برنامه‌ریزی شامل گزینه‌های استراتژیهای مدیریتی از نظر نهادی. حقوقی و سایر شقوق سیاستی
همراه با راهحلهای تأسیساتی و غیرتأسیساتی برای مسائل فیزیکی.
۲-2-۱-۲ سطح ج:
مطالعات احرایی تفصیلی‌ترین سطح برنامه‌ریزی را تشکیل می‌دهد. این مطالعات شامل برنامه‌های احرایی با
دولت فدرال. ایالتی یا محلی انجام می‌پذیرد. به طور کلی در این سطح از برنامه‌ها و طرحهایی که در سطح
ب تعیین و توصیه شده می‌بایست استفاده شود.
علاوه بر مطالعات فوق. مطالعات اختصاصی دیگری در هر سطح برنامه‌ریزی ممکن است وحود داشته باشد
که به منظور حل مسائل مشخص برنامه‌ریزی نظیر تهیه اطلاعات و تأمین مقاصد معین (به جز آنجه که در
۵-۱-۲ اهداف برنامه‌ر بزی آب
برنامه‌ریزی ملی منابع آب در ایالات متحده معطوف بر دو هدف اصلی ذیل می‌باشد (1976 ,۲1۵(1) :
۱- توسعه اقتصادی ملی (تقویت توسعه اقتصاد ملی از طریق افزایش ارزش کالاها و خدمات تولید شده
کشور و بهبود بخشیدن به کارایی اقتصادی کشور).
۲- کیفیت محیطزیست (تقویت و بهبود کیفیت محیطزیست از طریق اعمال مدیریت. حفظ و حفاظت.
ایجاد و نگهداری و یابهبود بخشیدن کیفیت برخی از منابع طبیعی و فرهنگی و سیستمهای اکولوژیکی
کشور).
۱:
۷
-------- صفحهٔ بعد --------
کلیه پروژه‌ها یا برنامه‌های پیشنهادی منابع آب در آن کشور می‌بایستی از نظر پیامدها و تبعات مثبت و منفی در
چهار زمینه ذیل مورد ارزیابی قرار گرفته و نتایج درا ختیار تصمیم گیرندگان قرار گیرد:
- توسعه اقتصاد ملی (۱1)
- کیفیت محیط زیست (۲)
- توسعه منطقه‌ای
- بهزیستی اجتماعی (5۷۷/17)
اثرات و پیامدهای هر طرح یا پروژه بر توسعه اقتصاد ملی می‌بایستی به صورت پولی ارزیابی و ارائه شود.
لیکن تشریح ابعاد کیفی و غیرپولی اثرات طرحها بر سه زمینه دیگر کافی تلیقی می‌شود. هر پروژه یا طرح
بایستی به دو شکل فرموله و تنظیم گردد که یکی از آنها باید تأکید را بر توسعه اقتصاد ملی )٩۷1:10( و دیگری
بر کیفیت محیطزیست قرار دهد (:
1). به رغم آن که فرمولبندی طرحها چگونه باشد. اثرات و پیامدهای طرح
بر زمینه‌های جهارگانه فوق می‌بایستی ارزیابی و ارائه گردد تا بدین ترتیب اطلاعات بیشتری برای
تصمیم گیرندگان فراهم آید. (نمودار شماره- ۱)
۱:
۸
-------- صفحهٔ بعد --------
ار ۱- روش کار پیشنهادی شورای ملی آب
۲- #ابلیتهای منابع و همچنین شرائطی
که انتظار می‌رود بدون اجرای هرگونه
۳- گز, بنه‌های برنامه‌ای با برنامه‌های
رقیب را بگونه‌ای فرموله کنید که هریک
از آنها سهم معینی در دستیابی به اهداف
چندگانهٌ برنامه‌ریزی داشته باشند .
ً- ضمن تحلیل تفاوتهای برنامه‌های
رقیب . چگونگی دادوستد و سازش بین
اهداف چندگانه برنامه‌ریزی را تشریح و
روشن کنید.
۶- ضمن ارزیایی ننایج دادوستد بین
اهداف برنامه‌ریزی ( ۵۴۵ و ۴0 ).
یک برنامه پیشنهادی را از میسان
برنامه‌های رقیب انتخاب کنید .* 9
۲1۵: 6
تحده) برای فرموله کردن برنامه‌های منابع آب
۱- اجسرزاء و مولفه‌ضای امداف
برنامه‌ریزی را مشخص کنید .
۱
۱
۱
۱
۱
۱
۱
۱
:
۵- ضمن مرور و بررسی مجدد دادوستد
رقیب و گزینه‌های دیگری راتنظیم و
* ( توسعهٌ اقتصادی کشور ۱۴0 )
( حفاظت کیفیت محیط زیست ۴۵)
-------- صفحهٔ بعد --------
۱-۲-۲ مقدمه
بر اساس نظام حقوقی این کشور کلیه منابع آب. مانند سایر منابع طبیعی. به دولت کشور و مردمانش تعلق
دارد. کنترل. بهره‌برداری و حفظ آبها به طوراخص از طریق ارگانهای ذیربط دولتی اعمال میگردد. در نظام
مزبور قلمرو قدرت مراجع ذیربط در اتحاد جماهیر و جمهوریها مشخص و شامل نظارت تهیه بیلان آبی. تهیه
و تنظیم اصول بهره‌برداری و حفاظت از آب. تهیه استانداردها. ایجاد سیستمها صدور انواع مجوز. تصویب
پروژه‌ها. تعیین ضوابط برنامه‌ریزی. نظارت بر بهره‌برداری و حفاظت آب و تعیین منابع آبی که باید به طور
متمر کز اداره شوند. میگردد.
ارگانهای مسئول بر اساس سلسله مراتبی خاص سازماندهی شده‌اند. در رس این سازمانها. وزارت احیاء و
عمران اراضی و مدیریت منابع آب اتحاد جماهیر شوروی و حمهوریهای مربوط به آن قرار دارد. این سلسله
مراتب به دفاتر نمایندگی (آژانسهای) مدیریت آب در هر جمهوری. هیئتهای حوزه‌ای یا منطقه‌ای آب" و
نظارت و بازرسی منابع آب منتهی میگردد. به علاوه تعدادی مراجع محلی با مسئولیتهای مشخص حهت
استفاده با حفظ آب وجود دارند که از طریق وزارت احیاء و عمران اراضی و مدیریت آب اتحاد جماهیر
شوروی سازماندهی می‌شود. این وزار تخانه مسئولیت قانونی سازماندهی استفاده معقول از آب را در اقتصاد
ملی و حفاظت از آن در مقابل آلودگیها را به عهده دارد.
در کنار وجود جنین مراجعی. وجود سازمانهایی از نمایندگان عامه مردم (و گروههای محلی نظیر اتحادیه
تحاری. گروههای جوانان. انجمن متخصصین و غیرو) نیز در سطح ملی و محلی پیش‌بینی شده است.
(۱986 ,۷۵۲۵۵۵۷۰ ,۳۹۲ 0(]).
در این نظام بهره‌برداران منابع آب موظف به استفاده اقتصادی و کارای آب. حفظ و اصلاح کیفیت آب.
منابع آب تأثیر می‌گذارد و ثبت آمار مصارف در مواردی که قانون مشخص کرده. می‌باشند. در مقابل استفاده
از آب مجانی بوده و صرفاً در بعضی موارد تعرفه‌هایی تو سط وزار تخانه‌ها برای بعمضی از صنایع به منظور
تشویق آنها به حفاظت از منابع آب. در نظر گرفته می‌شود.
۱- تجربیات برنامه‌ریزی این کشور. علیرغم فروپاشی نظام آن. جهت ارانه تصویری جامع از نظام برنامه‌ریزی متمرکز
حمعبندی و ارائه شده است.
5 ۷۷۵16۲ ]۲8۱10۳۵ / 231۳ ۸۱۷۵۲ -2
۱۹۰
-------- صفحهٔ بعد --------
۲-۲-۲ هدایت مرکزی» تقسیم وظایف و هماهنگیها
هدایت مرکزی در برنامه ریزی منابع آب توسط دولت از طریق موارد زیر اعمال میگردد:
- برقراری و تثبیت استانداردهای ملی برای بهره‌برداری از آب. کیفیت آب و ارزیابی کیفیت
- برقراری سیستمهای یکنواخت و سراسری جهت محاسبه میزان منابع و مصارف آب کشور. صدور مجوز
مصرف و تهیه کاداستر آب کشور (ع/5۷).
- تصویب برنامه‌های جامع استفاده آب. رعایت و مدیریت منطقه‌ای بودجه‌بندی و بیلان آب
- ضوابط و معیارهای برنامه‌ریزی بهره‌برداری و حفاظت آب و جلوگیری و رفع پیامدهای مفی
- نظارت دولتی بر روی مصارف و حفاظت منابع آب و تعیین دستورالعملهای ذیربط
اقدامات مربوطه بدین منظورء عمدتاً از طریق وزارت احیاء و عمران اراضی و مدیریت آب و همکاری سایر
وزار تخانه‌ها و سازمانها انجام می گیرد.
تهیه مقدمات و مبانی اولیه برای تصمیم‌گیریهای دولتی در مورد مسائل مهم مدیریت آب با تشریک مساعی
"کمیته دولتی علم و فن" و زیر نظر شورای وزارتخانه‌های جماهی شوروی. آکادمی علوم جماهیر شوروی.
وزارت احیاء و عمران اراضی و مدیریت اب و بعضی از وزار تخانه‌ها و بخشهای معین انجام می پذ برد.
در این میان مسئولیتهای مشخص وزارت احیاء و عمران اراضی و مدیریت آب به قرار زیر می‌باشد:
- اعمال کنترل دولتی برای استفاده معقول از آب و اعمال ضوابط به منظور حفظ مخازن آبی در مقابل
آلود گیها و تهیه برنامه‌های توزیع آب در میان جمهوریها و نظارت بر رعایت آنها.
- تهیه پیش‌نویس برنامه های درازمدت و سالانه توسعه اقتصادی منابع آب کشور.
- نگهداری آمار و آطلاعات مصارف آب و کمک و همکاری در تهیه آرشیو اطلاعاتی آب کشور."
وظایف معینی نیز در مورد نظارت بر چگونگی بهره‌برداری از منابع آب به عهده وزارتخانه های بهداشت.
ماهیگیری. زمین‌شناسی و کشاورزی و دیگر تشکیلات دولتی واگذار شده است.
مشکلات مدیریتی آب بین دفاتر و وزارتخانه‌ها از طریق رهنمودها (8ع00110401111)» استانداردها و ضوابط
اداری حل و فصل و هماهنگی و سازگاری ایجاد میگردد. طرز عمل جهت ایجاد هماهنگیهای لازم تو سط
گاسپلن یا شورای وزیران جمهوری مشخص میگردد.
با ۱ ۰ ما اج اس ۱ - ام ۱ ما سا
۱ مستولیت حعقط و نگهدرای ارسیو اطلاعاتی ات به عهده کمیته هیدرومتری و کنتر ل محیط ز بست صبعی اتحاد جماهیر
را آب
ی ۱
م دا ٩
۰ شم ۱
وورژف راز «ار-.
۱۹۵۱
-------- صفحهٔ بعد --------
۳-۲-۲ سازمانهای گردآوری داده‌ها و اطلاعات
سازمانها و نهادهای زیر وظیفه تهیه و تدوین اطلاعات مورد نیاز برنامه‌ریزی آب را به عهده دارند
(1990 17۳150 00۵۰)
- سازمان حسابداری منابع و مصارف آب کشور/ دولت (5۷/۷/1۸)"
در این سازمان از طریق سیستم یگانه و واحدی. آمار نگهداری شده و این داده‌ها مأخذ اصلی تهیه آمار اولیه و
خام رژیمهای آبی. خصوصیات منابع آب و استفاده از منابع آب به شمار می‌رود.
- سازمان بررسی در مشاهدات و کنترل آلوگی محیط زیست سراسر کشور (55061:
۳)"
از طریق این سازمان شبکه مشاهده‌ای جمع‌آوری آمار و اطلاعات راجع به شاخصهای فیزیکی و شیمیایی
هیدرولوژیکی آب تأمین می گردد.
- سازمان کاداستر آب کشور (/5۷)"
از این طریق با استفاده از آمار ۸ پردازش و خلاصه کردن اطلاعات زمان حال و گذشته رژیم آبهای
سطحی و زیرزمینی و استفاده از آنها به تفکیک حوزه‌های آبریز. زیر مناطق مدیریت آب. واحدهای اداری یا
منطقه‌ای و شاخه‌های اقتصادی. انجام می‌گیرد. علاوه بر موارد فوق. اطلاعات پردازش شده مربوط به دورنمای
ارزیابی از مصرف و حفاظت از منابع آب با تفصیل بیشتر در برنامه‌های جامع مصرف و حفظ منابع آب تهیه و
ارائه می‌شود. در این برنامه‌ها اقدامات و ضوابطی که برای تأمین نیازهای پیش‌بینی شده جمعیت و اقتصاد و
حفظ منابع آب و جلوگیری و کاهش پیامدهای منفی. لازم می‌باشد. مشخص میگردد. در نتیجه تهیه این
برنامه‌ها از طریق این سازمان موجب تولید اطلاعات جدید می‌شود.
2-۲-۲ برنامه‌ریزی
شمای کلی مدیریت درازمدت آب در اتحاد جماهیر شوروی بر اساس برنامه های جامع ملی. منطقه‌ای و حوزه
رودخانه‌ای برای بهره‌برداری چند منظوره و حفاظت آب مشخص میگردد. این اقدام مبنای تهیه و تدوین
برنامه‌های پنجساله و سالانه مدیریت منابع آب را تشکیل می‌دهد. از طرف دیگر در شوروی برنامه‌های
مدیریت منابع آب در فرایند برنامه‌های پنجساله و سالانه توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور شکل گرفته و
پرداخته می‌شود. این برنامه‌ها میزان حد مصرف آب. حجم آب استحصال شده. سطح لازم تصفیه فاضلاب.
حداکثر مجاز میزان تخلیه فاضلابها. اهدافی که باید از نظر استفاده مجدد از آب بدان دست پیدا نمود و غیره
رامشخص‌می‌سازد(1956 (1۱۷۳.۹5)0] ,۷۵۲۵۵۵۷۰
در اینجا با استفاده از نشریه شماره ۹۵ اسکاپ. معرفی برنامه‌های جامع مصرف و حفاظت چندمنظوره آب در
کشور شوروی می‌پردازیم.
٩۵16 ۳۵16۲ 200 ۷۷۵16۲ ۹6 8 -|
0 ۳۱۷1۳۵۱۳۵۲۵ 01 |0۳۵۱ 200 005021100 01 با ۳1۵6 -عاهاک -2
۷۷۵16۴6 51216 -3
۱۹۵۲
-------- صفحهٔ بعد --------
۱-2-۲-۲ برنامه‌های جامع آب
۱-۱-2-۲-۲ اهداف و مقاصد:
برنامه‌های جامع منطقه‌ای." حوزه‌ای و کلی (ملی) اتحاد جماهیر شوروی برای حفاظت و مصارف چندمنظوره
آب. که عنوان برنامه‌های جامع آب بدانها اطلاق می‌شود. با هدف تعیین خطوط اصلی فعالیتهای مدیریت آب
جهت تأمین نیازهای پیش‌بینی شده جمعیت و بخشهای اقتصادی و همچنین اهداف حفاظت و پیشگیری از
پیامدهای خطرآفرین و زیانبار تهیه میگردد. از هر برنامه جامع. برای تهیه پیش‌نویس خطوط راهنمای توسعه
اقتصادی و اجتماعی اتحاد جماهیر شوروی. تهیه فهرست طرحهای اجرایی مصوب و تهیه فهرست طرحهایی
که باید در دوره پنجساله طراحی گردند. استفاده می‌شود. به علاوه هر برنامه جامع. نقطه شروع و پایه اولیه
هدایت مطالعات امکان سنجی طرحهای اجرایی آب را نیز فراهم می‌سازد.
۱-۶-۲-۲- ۲ انواع برنامه‌های جامع
اشاره شد که سه نوع برنامه جامع در کشور شوروی تهیه میگردد. این برنامه‌ها عبارت‌اند از:
- برنامه عمومی یا کلی (۳125] [000۵۲۵))
- برنامه منطقه‌ای (125] [10717110۲1۵)
- برنامه حوزه‌ای (71215] 132511 1۲۹۱۷۵۲)
برنامه عمومی جامع آب خصوصیات اصلی توسعه مدیریت آب در کشور شوروی را مشخص می‌سازد. این
برنامه اساس مدیریت آب را روشن کرده و برای تهیه برنامه جامع توسعه و تخصیص نیروهای مولده در
کشور. برنامه‌های توسعه بخشی. برنامه‌های توسعه منطقه‌ای به کار گرفته می‌شود و در ارتباط تنگاتنگ با آنها.
تهیه می گردد."
برنامه‌های جامع حوزه‌ها برای حوزه آبریز رودخانه‌ها و سایر منابع آب به طور کلی تفصیلی و بر اساس مواد و
مندرجات اصلی برنامه‌های عمومی جامع تهیه میگردد. برنامه‌های حوزه‌ای بدین لحاظ تهیه می‌شود تا در
هنگامی که یک یا چند ناحیه اداری در یک حوزه رودخانه قرار گرفتند. بتوانند به امر برنامه‌ریزی مدیریت آب
بپردازند (1976 ,۲2۷1۵,1181).
برنامه‌های جامع آب منطقه‌ای برای مناطق اقتصادی کشور. جماهیر متحده و جمهوریهای خودمختار و نواحی
و بخشها براساس مواد و مندرجات برنامه‌های عمومی و حوزه‌ای تهیه می گردد.
[ 10۳۲110۲۵ -|
۲- این هماهنگی چنان که بعداً توضیح داده خواهد شد. عمدتاً از طریق آرانه پیش‌نویس برنامه جامع به گاسپلن انجام
می‌پذیرد. ضمناً هنگام تهیه آن از برنامه‌های اجرایی تدوین شده دولت نیز استفاده می‌شود. این برنامه‌ها همچنین اولویت
مشخص شده در برنامه‌های اجرایی توسعه علمی و فنی مصرف و حفاظت چند منظوره آب را نیز مورد توجه قرار می‌دهد.
۱۹۳
-------- صفحهٔ بعد --------
برنامه‌های جامع آب در قالب برنامه‌های کل جماهیر متحده و جمهوریها تنظیم می‌شود. برنامه‌های جامع آب
کل جماهیر متحده (5ع2۷۳11] 111011:-۸11) شامل موارد زیر می‌گردید:
- یک برنامه جامع عمومی برای مصرف و حفاظت چندمنظوره آب.
- برنامه‌های جامع حوزه آبریز. هنگامی که مصرف و حفاظت چندمنظوره آب به مراجع مشخصی در اتحاد
جماهیر شوروی ارتباط می‌داشت.
- برنامه‌های جامع حوزه آبریز. هنگامی که یک حوزه در محدوده دو یا چند جمهوری قرار داشته و همچنین
یک حوزه در محدوده یک جمهوری متحد قرار گرفته اما اقدام مورد نظر ممکن است شرایط تأمین آب را
در مناطقی از جمهوری دیگر تغییر دهد.
- برنامه‌های جامع آب منطقه‌ای. هنگامی که اقدامات برنامه‌ریزی شده موجب تغییرات در تأمین آب دو یا
چند جمهوری متحد گردد.
سایر برنامه‌ها شامل برنامه‌های جامع حوزه‌ای یا منطقه‌ای. در چارچوب برنامه‌های مربوط به یک جمهوری
معین تهیه و تعیین می گردد.
۳-۱-۶-۲-۲ رویه تهیه و تصویب برنامه‌ها
برنامه‌های جامع مربوط به کل جماهیر متحده توسط وزارت اصلاح خاک و مدیریت آب شوروی. به کمک
وزارت نیرو و همچنین نهادهای تخصصی سایر وزارتخانه‌ها و دفاتر تدوین و تنظیم میگردد. برنامه‌های
اجرایی (۱۳08۳۵۱۱۱۵۹) سالانه و دراز مدت تهیه و گسترش انواع برنامه‌های جامع آب نیز از طریق وزارت
اصلاح خاک و مدیریت آب گردآوری و تنظیم می‌شود. این وزارتخانه این اقدام را با در نظر گرفتن
پیشنهادات شوراهای وزرای جمهوریها. تصویب آنها و کسب موافقت کمیته برنامه‌ریزی کشور جماهیر
شوروی (10501211)) انجام می‌دهد.
برنامه‌های جامع کل جماهیر متحده از طریق وزارت اصلاح خاک و مدیریت آب به گاسپلن تقدیم و پس از
کسب موافقت کمیته ساختمان کشور اتحاد حماهیر شوروی (0085170«۷)) به تصویب گاسپلن می‌رسد.
طرز عمل برای تدوین و تنظیم برنامه‌های جامع جمهوریها به وسیله شورای وزیران جماهیر متحده
(1109طام۲۵ 110100) تصویب و تنفیذ میگردد. برنامه‌های جامع آب جمهوری از طریق دفاتر نمایندگی
مدیریت آب جمهوری تهیه و به تصویب شورای وزیران جماهیر متحده پاگاسپلن آنها می‌رسد.
طرز عمل کسب توافق سایر وزارتخانه‌ها. دفاتر نمایندگی و سازمانها در تدوین و تنظیم برنامه‌های آب به
ترتیب از طریق گاسپلن یا شورای وزیران جمهوری مشخص میگردد.
تدوین و تنظیم برنامه‌های جامع آب بر اساس مدارک زیر انجام می‌پذ یرفت:
- برنامه‌های اجرایی دولت و خطوط راهنمایی که جهت حل مسائل اقتصادی و اجتماعی در دراز مدت تهیه
گردیده است.
۱۹۵
-------- صفحهٔ بعد --------
- برنامه‌های اجرایی تفصیلی پیشرفتهای علمی و فنی ۲۰ساله و پیش‌بینیهای عملی
- ایده‌های توسعه و تخصیص نیروهای مولده شوروی برای دوره برنامه. که توسط شورای وزیران بر اساس
مطالعات نیروهای مولده و تحقیقات و پژوهشهای نهاد اقتصادی گاسپلن تهیه شده است.
- تقاضاهای آب که از طریق وزارتخانه‌های هر جمهوری. دفاتر نمایندگی و شوراهای وزیران بر اساس گزینه
مصوب برنامه‌های توسعه بخشی و منطفه‌ای عنوان شده است.
برنامه‌های جامع برای دوره بیش از ۱۵ سال تنظیم می‌شود. داده لازم از کاداستر آب کشور /5۷) و کمیته
دولتی هیدرولوژی اتحاد جماهیر شوروی. وزارت زمین‌شناسی برای ارزیابی منابع آب سطحی و زیرزمینی و
طراحی خصوصیات طرحهای توسعه منابع آب تأمین میگردد. به علاوه داده‌های شاهد و کنترل کننده" برای
طرحهای مهم و اصلی به طور موردی کسب و مورد استفاده قرار می گیرد.
گردآوری و تنظیم برنامه‌های جامع در آخرین سال یک دوره برنامه‌ریزی شده پنجساله آغاز و تا سومین سال
دوره پنجساله بعدی کامل میگردد.
برنامه‌های تفصلی جامع کل جماهیر متحده در طی گذر از چند مرحله تهیه میگردد. (نمودار شماره۲).
در مرحله اول: وزارت عمران اراضی از طرحهای جامع بخشها (که توسط وزارتخانه‌ها و دفاتر نمایندگی تهیه
می‌شود) و از طرح جامع مناطق در مورد تولید و تخصیص استفاده از آب (که توسط شورای وزیران جماهیر
تهیه می‌شد) اطلاعات جمع آوری می‌نماید. این اطلاعات شامل استفاده و مصرف آب. میزان فاضلاب وارد
شده توسط گروهها و آلوده کننده‌ها به منابع آب و جریان طبیعی و کنترل شده به تفکیک منطقه یا حوزه
(تقاضای تقریبی) می گردد.
اطلاعات فوق که شامل نیازهای آبی اعلام شده وزارتخانه‌ها. دفاتر نمایندگی و شورای وزیران جماهیر متحده
و تفقاضاهای به هنگام شده آبی جمعیت و بخشهای اقتصادی میگردد برای تدوین برنامه‌های جامع به کار
گرفته می‌شود.
پس از مدت حدود یکسال. بر اساس تصمیم وزارت اصلاح خاک و مدیریت آب . تفاضاهای تعدیل شده
منابع آب تهیه میگردد. بر اساس این تقاضاها فهرست و مشخصات طرحهای آب. هزینه‌های سرمایه‌ای. سهم
وزارتخانه‌ها و دفاتر در این سرمایهگذاریها. حد استفاده از آب توسط وزارتخانه‌ها. دفاتر. جماهیر متحده.
مناطق و بخشها و جمهوریهای خودمختار. به تفکیک ۲۷ حوزه اصلی رودخانه‌ای جمع‌آوری و تنظیم میگردد.
پیش‌نویس تجدید نظر شده برنامه جامع کلی بر این اساس پس از حدود شش ماه برای کسب موافقت گاسپلن
ارائه می گردد.
در سومین مرحله. پیش‌نویس نهایی برنامه‌های جامع تهیه می‌شود. این پیش‌نویس در سومین سال برنامه
پنجساله به تصویب وزارت اصلاح خاک و مدیریت آب رسیده و توافق شورای وزرای جماهیر متحده.
:ال 5۱۳۷۵1۵2 -1
۱:
۵
-------- صفحهٔ بعد --------
وزارت نیرو و بهداشت و ماهیگیری شوروی. کمیته ساختمان کشور ((00085170)) را کسب کرده و برای سه
چهارم سومین سال جهت تصویب به کمیته برنامه‌ریزی کشور تقدیم میگردد.
نمودار ۲- چرخه بررسی و تعیین نیازها در برنامه‌ریزی منابع آاب
4
)۱(
تعیین نیازهاوتقاضاهای
مقدماتی و تقریبی
اس 7
۳-۲۳ نمونه‌هایی از تجربیات کشورهای در حال توسعه
عمدتاً با استفاده از نشریه شماره ۹۵ اسکاپ (1989 ,۹020:]) ارائه میگردد.
۱-۳-۲ چین
میانگین بارندگی سالانه این کشور ۲۸ میلیمتر است که از میانگین کل جهان (۸۳۶ میلیمتر) و قاره آسیا
(۷۶۰ میلیمتر) کمتر می‌باشد از خصوصیات منابع آب این کشور علاوه بر توزیع نامناسب زمانی و مکانی.
منابع آب سرانه آن است."
توزیع جغرافیایی منابع آب در قلمرو کشور چین بسیار نابرابر است. در قسمتهای جنوبی که منابع آب فراوان
است. میزان توسعه منابع آب و بهره‌برداری از آن در سطح نازلی بوده و کمتر از ۲۰ درصد منابع آب آن مورد
بهره‌برداری قرار می‌گیرد. در حالی که در قسمت شمالی, به علت محدودیت منابع آب. نرخ بهره‌برداری بیشتر
- ۱ ۱ 3 ۱ -
۱- منابع آب سرانه این کشور ( 131 ۲۷۰۰) ۱/۶ متوسط دنیا و ۱/۵ آمریکا و شوروی سابق و ۱/۵۰ کانادا می‌باشد.
۶۵
۱۵۹
-------- صفحهٔ بعد --------
از ۹۰ درصد می‌باشد. به علاوه تراکم جمیعت در دشتهای شرقی به حدی است. که رابطه عرضه و تقاضای
آب بسیار بحرانی شده است. در نتیجه تخصیص خردمندانه آب و طرحهای انتقال بین حوزه‌ای آب. با توجه
به بهره‌برداری و نیازهای متفاوت در مناطق مختلف کشور. مخصوصاً در حوزه رودهای بزرگی که از چند
ایالت گذر می‌کند. حائز اهمیت فراوانی است.
سازمان مدیریت منابع آب چین با رعایت سلسله‌مراتب در دولت مرکزی و سیستمهای دولتی محلی و منطقه‌ای
شکل گرفته است. در این سازماندهی. سیستمهای محلی نیز در حد استانها و شهرستانها گسترش یافته و توزیع
شده است. نهادهای مرکزی و محلی دارای چندین دفتر و عامل می‌باشند که مسئولیتها از جنبه‌های مختلف بین
آنها تقسیم شده است. به علت حاد شدن مسائل مربوط به منابع آب درسالهای اخیر. جهت برنامه‌ریزی و
مدیریت ملی منابع آب. شورای دولتی (۳14۳) وزارت منابع آب و نیروی الکتریکی" را به عنوان مرجعی جامع
نگر جهت برنامه‌ریزی یکپارچه منابع آب تعیین نمود.
برای وضع قوانین و مقررات. تحقیقات علمی و تخصیص منابع آب در حوزه‌های بزرگ. زیر نظر وزارتخانه
فوق‌الذ کر شش کمیسیون حوزه رودخانه‌ای برای شش رود بزرگ چین تشکیل گردید. این کمیسیونها. به
عنوان دفاتر و نمایندگیهای وزارتخانه فوق. مسئول بررسی و تصویب اسناد و مدارک طرحهایی هستند که از
طرف آژانسهای محلی به منظور مدیریت منابع آب هر یک از شش حوزه. پیشنهاد می‌شوند.
جهت بهبود بخشیدن به اثرات مدیریت یکپارچه منابع آب و تبادل اطلاعات و هماهنگی جهت حل مسائل
مشترک. گروهی به نام *گروه هماهنگی ملی "" تشکیل گردید. این گروه از طریق وزارتخانه منابع آب و نیروی
الکتریکی رهبری شده و با مشارکت معاونین وزارتخانه‌های حمل و نقل. روستا و شهرسازی. حفاظت
محیطزیست. کشاورزی. دامداری و شیلات. زمین‌شناسی و معادن و همچنین کمیته برنامه‌ریزی دولتی و
آکادمی علمی تشکیل میگردد. علاوه بر آن به خاطر اعمال بهتر مدیریت یکپارچه بر منابع آب. تشکلهای
محلی مشابه تحت عنوان "کمیته منابع آب" با همکاری بخشهای ذیربط در چندین استان. مناطق خودمختار و
شهرداریهای مرتبط با دولت مرکزی. ایجاد گردیده است.
فعالیتهای توسعه و حفاظت از منابع آب در نیمه اول قرن حاضر به علت جنگها متوقف ماند. اما از ۱۹۶۹ با
استقرار جمهوری خلق چین. پیشرفتهای چشمگیری کرده است." اخیراً همراه با اتخاذ استراتژی نوسازی
۲ ۳100116 200 1۹0۳۵۵ ۵163 01۲ ۱۷۸۱۹۹ -۱
6 000۳۵1۵110 [۵ 131100 -2
۳ از سال ۱۹۶۹ تا ۱۹۸۷ تاسیسات آبی ساخته یا اصلاح شده شامل ۲۰۰ هزار کیلومتر دیواره ساحلی و سیل‌بند. هزاران منابع
آب. ۸۲۸۰۰ مخزن آبی با ظرفیت کل ۶۶۸ میلیارد متر مکعب. ۵۳۶۳ ناحیه آبیاری در مقیاس وسیع و هر ایک با بیش از
کیلووات و نیروگاههای برقابی با ظرفیت ۳۰۱۹۰ مگاوات بوده است.
۱۹۷
-------- صفحهٔ بعد --------
(مدرنیزاسیون). احداث تأسیسات جدید و رشد جمعیت. حفاظت منابع آب در چین با چالشهای جدی روبه‌رو
شد. مسائل اساسی کشور عبارت‌اند از:
- وجود نواقص در سیستم مدیریت آب شامل قوانین. مقررات و آیین‌نامه‌ها. سیاستها. سازمانها و تسهیلات"
- جدی بودن تهدید خطر سیل که کماکان بر ضد توسعه اقتصاد ملی و ثبات اجتماعی عمل می‌کند.
- نیازهای آبی به طور جدی فراتر از حد تأمین آن می‌باشد به نحوی که تأسیسات آبیاری هیچگونه تناسبی با
توسعه کشاورزی نداشته و کمبودهای جدی در شمال چین و همچنین در بسیاری از شهرهای کشور مشهود
است.
- فرسایش خاک و آلودگی آب روز به روز شکل مهمتر و خطرناکتری پیدا می‌کند.
- بهره‌برداری از آب تولید برقابی. ترابری آبی و صنایع پرورش و تولید آبزیان" در سطح نازلی قرار دارد.
- بسیاری از پروژه‌های موجود رو به زوال بوده و بسیاری از تأسیسات به علت فرسودگی به حدی نیاز به
تعمیرات دارند که فایده‌های حاصل از آنها کاهش یافته و به ترمیمها و نوسازی محتاجند.
برای حل و فصل مسائل فوق. کشور چین. فعالیتهای زیر را جهت برنامه‌ریزی جامع آب انجام داده است:
- تهیه پیش‌نویس خطوط کلی و اصلی توسعه آب با هدف تهیه یک مجموعه خطوط راهنما (5ع0140111)
- انجام مطالعاتی در زمینه مصرف معتدل و ایجاد موازنه بین نیاز و تأمین آب با استفاده از سه هزار پرستل
علمی و فنی برای انجام فعالیتهای تحقیقاتی. نتیجه این مطالعات به صورت یک گزارش عمومی. با عنوان
"بهره‌برداری از منابع آب در چین" و ۳۸ گزارش که اطلاعات مربوط به حوزه‌های اصلی. استانها. مناطق
خودمختار و کلان شهرها را به ترتیب ارائه می‌دهد. منتشر شد. این گزارشات تصویر روشنی از وضعیت و
روند توسعه و بهره‌برداری از منابع آب را ارائه داده و مبانی مهمی را برای مطالعات استراتژیک و
برنامه‌ریزی. بر اساس مناطق و بخشهای اقتصادی کشور. فراهم می‌کند. این اقدام یکی از مقدمات مهم
وجزیی از برنامه‌های ملی آب را فراهم نموده است.
- تجدیدنظر در برنامه‌های تفصیلی آب کلیه رودخانه‌های اصلی (برنامه‌های این رودخانه قبلاً در دهه ۱۹۵۰
تهیه شده بود).
علاوه بر موارد فوق. برنامه‌های انتقال آب بین حوزه‌ای. برنامه‌های ملی آبیاری و زهکشی. برنامه‌های درازمدت
تأمین و تقاضای آب و برنامه‌ریزی توسعه منابع آب برای مناطق مهم کشاورزی تدوین شده است. معهذا
علیرغم اقدامات مهم مذکور. کشور چین فاقد تجربه تهیه یک برنامه جامع ملی می‌باشد و تاکنون چنین
برنامه‌ای به صورت منسجم و یکپارچه تهیه نشده است. با عنایت به شرایط خاص این کشور. برای تهیه یک
برنامه جامع ملی آب. توصیه‌هایی شده است که در اینجا به اجمال آورده می‌شود:
- تهیه برنامه جامع آب باید همراه با ایجاد و تکمیل سیستم مدیریت منابع آب و اصلاح ساختار اقتصادی و
5 - |
110 ۳۳۵۵۵۲ ۸0۵116 -2
۱۹۸
-------- صفحهٔ بعد --------
- کنترل طغیان کماکان مقوله مهمی در برنامه جامع توسعه منابع آب خواهد بود. زیانهای ناشی از خسارات
- برای حل مشکل کمبود آب در چین. می‌بایست تمهیدات درازمدت حهت حفاظت آب. اصلاح منابع جدید
آب و حفاظت از منابع اتخاذ شود. به علت جمعیت زیاد این کشور. میزان ناچیز منابع سرانه آب و توزیع
نامناسب منابع. بخش عمده‌ای از این کشور به عنوان کم آب‌ترین مناطق دنیا شناخته می‌شوند. با توسعه
اقتصادی و احتماعی کمبود منابع آب. به طور افرایش یاینده‌ای اهمیت پیدا کرده و محدوده مناطق مسئله‌دار
گسترش می‌یابد. به منظور آمادگی جهت مقابله با این مسائل در آینده دورتر. راه‌حلها و تمهیدات اساسی و
مهمی باید در زمان مناسب و بر اساس برنامه‌ریزی صحیح و اصولی اندیشیده شود. برای رسیدن به
راه‌حلهایی در مقیاس کلان. تمایل و جهت‌گیری استراتژیک" با توجه به دیدگاهی وسیع و درازمدت باید
مشخص گردد. این بدان معنی است که چشم‌انداز توسعه اقتصادی و اجتماعی و بهره‌گیری خردمندانه از
منابع سراسر کشور باید در مد نظر و توجه قرار گیرد. هر چند که برآورد دقیق وضعیت توسعه آینده.
صعب و دشوار بوده و برنامه‌ها از این نظر باید شرایط پیش‌بینی نشده را نیز ملحوظ نمایند.
اقدامات آینده نزدیک باید با دقت زیاد تعیین شوند. زیرا عملی نمودن آنها به صرف منابع سرمایه‌ای و انسانی
زیادی نیازمند است. به علاوه ظرفیت اقتصادی که در مرحله اولیه توسعه. در سطح پایینی قرار دارد باید
توسعه یابد تا نه تنها نیاز فعلی بلکه احتیاجات آتی را نیز پاسخ گوید. انتخاب و گزینش اقدامات و تمهیدات
تصمیم‌گیری در مورد موضوعات فوق از مقولات پیچیده‌ای است که باید به طور جدی مورد مطالعه قرار
گیرند. به همین جهت تحقیقات و مطالعات ملی باید در مورد پروژه‌های اولیه" به طور تمام عیار انجام پذیرد.
۲-۳-۲ فیلییین
محسوب می‌شود. توزیع منابع آب به علت مشخصات خاص جغرافیایی و آب و هوایی از نظر زمانی و مکانی
متفاوت است. در این کشور الگوی مصرف آب در حال تغییر بوده و استفاده از آب توسط حمعیت رشد یاینده
رو به افزایش است. در صورتی که مدیریتی صحیح جهت بهینه کردن توسعه برای تامین مصارف و استفاده از
آب اعمال نشود. به زودی محدودیتهای بیش از پیش خود رانشان خواهند داد.
توسعه و بهره‌برداری از منابع آب این کشور. بر پایه فراوانی منابع طبیعی. در ایک دوره طولانی. بدون
بهره‌گیری از چارچوب کلی برنامه‌ریزی که منابع موجود و نیازهای منطقه‌ای را مورد توجه قرار دهد. شکل
0 ۹۱۳۵1۱۵۱ -|
۲ پروژه‌هایی که در ۵ یا ۱۰ سال آینده اجرا خواهند شد.
۱۹۵۹
-------- صفحهٔ بعد --------
گرفته است. با رشد تقاضای جمعیت و گسترش صنعت و توسعه کشاورزی. به علت افزایش محدودیت آب و
تغییر الگوی مصرف. تلاشهای متمرکز در بخش آب این کشور. امری اجتناب ناپذیر گردید.
در حال حاضر. برنامه‌ریزی و اجرای طرحهای توسعه منابع آب و خاک وابسته در فیلیپین توسط دفاتر متعدد
دولتی و خصوصی انجام می‌پذیرد. هر کدام از این دفاتر مسئول جنبه‌های خاصی شده‌اند. معمولاً تعیین
برنامه‌ریزی طرحهای هر دفتر بدون توجه به نیازهای سایر دفاتر انجام می‌شود. در غالب مواقع این شرایط
منجر به تداخل فعالیتها و رقابت در توسعه منابع آب واحدی گردیده است. در این وضع و مفقام نهادی. دولت
فیلیپین نیاز به یک سازمان ملی را که به عنوان مسئول هماهنگی و یکپارچگی کلیه فعالیتهای توسعه و مدیریت
منابع آب عمل نماید. احساس نمود. مرجعی که از طریق آن سیاست دولت جهت تشویق به حفظ. توسعه و
بهره‌برداری بهینه از منابع آب و زمین بر پایه و اساسی همه‌جانبه هماهنگ شده و اجرا گردد.
در نتیجه در سال ۱۹۷۶ شورای ملی منابع آب! (2ن۱۷/1) در یک سطح عالی (ع0-011100) متشکل از یک
هیئت صاحب مفام و با اقتدار کافی برای رسیدن به اهداف اصلی بر اساس فرمان ۶۲۶ ریاست جمهوری
تأسیس گردید. این هیئت به عنوان مرجع عالی هماهنگی و داوری عمل می‌کند. هدف اصلی این هیئت رسیدن
به توسعه و مدیریت منظم و علمی کلیه منابع آب کشور با مراعات اصول بهره‌برداری بهینه. حفظ و حفاظت
منابع آب برای تأمین نیازهای فعلی و آتی تعیین شده است.
شورای ملی منابع آب فیلیپین (۱۷۷۷/1413) در راستای وظایف هماهنگی و اجرایی. وظیفه بررسی و تصویب
برنامه‌ها (۳12115) و اقدامات اجرایی (۳۳۵8۲۵1۹) توسعه منابع آب هر دفتر را به عهده دارد. از این طریق
موارد زیر اآرزیابی می‌شود:
- یا این برنامه‌ها و اقدامات اجرایی در چارچوب برنامه‌ها و اقدامات اجرایی کلی‌تر در سطح ملی می‌باشند؟
- آیا توجه شایسته به همه مسائل منابع آب منطقه طرح شده است؟
- آیا برنامه‌ریزی طرح با سایر دفاتر مرتبط با منابع آب هماهنگ شده است؟
- آیا برنامه طرح. در حالتیکه برنامه حوزه‌ای شکل نگرفته است. با نیازها و منایع حوزه سازگاری دارد؟
یکی از وظایف مهم هیئت. ارائه نظرات مشورتی و اطلاعاتی به سازمان اقتصاد و توسعه ملی (0۸)" در
امور مرتبط با برنامه‌ها و اقدامات اجرایی توسعه منابع آب می‌باشد.
کشور فیلیپین تجربیات متعددی در زمینه تهیه برنامه‌های توسعه منابع آب دارد که سابقه آن به اوایل دهه ۱۹۹۰
برمی‌گردد. بیشتر این تجربیات به صورت تحقیقات در منابع آب. مطالعات تفصیلی امکانپذیری در سطح
حوزه‌ها. مطالعات کلی برنامه‌ریزی حوزه‌ای. مطالعات تهیه طرح جامع حوزه‌ها و همچنین برنامه‌های جامع
۱ بعداً ]۲۷/14 : 130270 16۹0۲۵۵۶ ۷/210۲ [121100۵ 16
۲- سازمان ۷]۳1۸] که ریاست آن با رییس جمهوری فیلیپین می‌باشد. مسئول هماهنگی. تدوین. پیگیری و ادغام و
یکپارچه‌سازی برنامه‌های اقتصادی - اجتماعی. سیاستها. برنامه‌های اجرایی و طرحهای کلیه بخشهای اقتصادی و اجتماعی
است. این مسئولیت شامل تدوین برنامه اجرایی سالانه و میان مدت سرمایه‌گذاری دولتی. طرحریزی کمکهای رسمی
بشکل کمکهای بلاعوض. وامهای خارجی با شرایط مناسب و نظارت و آرزیابی اجرای برنامه‌ها نیز میگردد.
۱۹
-------- صفحهٔ بعد --------
بخشی می‌باشد. از این میان مطالعات کلی برنامه‌ریزی حوزه‌ای با هدف اعتلای توسعه برنامه‌ر یزی شده و
هماهنگ بخش منابع آب از طریق تقویت ظرفیت ۱۷7۷/1417 در اعمال نقش و وظایف تنظیم کنندگی. هماهنگی.
مشورتی و برنامه‌ریزی با کمک 1701۳ درسالهای ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۱ انجام گردید.
مهمترین مسئله و مشکل در این نوع برنامه‌رپزیها. کمبود یا فقدان داده‌ها (آمار و اطلاعات) و حتی در صورت
وجود آنها. مشکلات ناشی از کمبود یا عدم دقت. صحت. تازگی و فراگیری آنها می‌باشد. همچنین در اینجا
باید به کمبودهای آماری در سطح استانی و حوزه‌ای اشاره نمود و به ضرورت تفکیک و مشخص نمودن
آمارهایی که در سطح ملی و منطقه‌ای وجود دارد اما در سطح استانی یا حوزه‌ای مشخص نیست. تأکید
ورزید. مشکل دیگر. در فرایند برنامه‌ریزی طرح. عدم مشورت با مردمی است که تحت تأثیر توسعه پیشنهادی
در حوزه آبریز قرار می‌گیرند. در نتیجه. به احتمال قوی. مشکلات متعددی هنگام اجرا و بهره‌برداری از طرح
در مجمیح گر چه حوزه‌های آبریز اصلی این کشور. به درجات متفاوتی از تفصیل. مورد مطالعه قرار گرفته. اما
لازم است که این مطالعات مورد ارزیابی قرار گرفته. با یکدیگر ادغام گردیده و به صورت یکپارچه‌ای در
قالب یک برنامه جامع شکل پیدا کنند. برنامه‌ای که در آن به ضرورتهای توسعه خردمندانه. یکپارچه و
هماهنگ منابع آب کشور برای دستیابی به اهداف توسعه اقتصادی و اجتماعی توجه شده است.
۳-۳-۲ سریلانکا
این کشور با ۹1۵۰۰۰ کلیومتر مربع از حوزه‌های آبریز متعدد (۱۰۳ حوزه طبیعی و ۹۶ حوزه آبریز کوچک
ساحلی) تشکیل شده که برخی بسیار کوجچک می‌باشند. بزرگترین حوزه آبریز آن (مالاوی) ۱۰۵۰۰
سیستم جمع‌آوری خوب و باسابقه اطلاع‌گیری از منابع آب در کشور مستقر شده و پایگاه اطلاعاتی توسعه
منابع آب آن کشور خوب ارزیابی می‌شود. اما فرایند برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب سریلانکا دارای نواقص
متعددی است که بعداً به آن پرداخته خواهد شد.
در بررسی تجربیات و مسائل تهیه برنامه‌های آب. توجه به روند توسعه منابع آب و وضعیت اقتصادی -
اجتماعی این جزیره در هر مرحله تاریخی آن حائز اهمیت است.
سریلانکا تاریخ طولانی در زمینه آبیاری دارد که به ۲۵۰۰ سال پیش برمی‌گردد. سیستم آبیاری آن به نحوی
گسترش پیدا کرده است که بتواند حمعیت زیادی را در نواحی خشک حزیره حفظ نماید. این سیستم از نظر
فنی چنان برجسته بود که حتی امروز بر اساس استانداردهای جدید نیز شایسته توجه و تامل می‌باشد. اما در
قرن بیستم از این سیستم به نحو نامطلوبی استفاده شد.
۱۹۱
-------- صفحهٔ بعد --------
در اواسط قرن حاضر. به علت تأکید بر تولید مواد غذایی و فقرزدایی دهقانان و کشاورزان. مجدداً تأسیسات
مذکور دایر گردیده و استانداردهای اصلاح و بهره‌برداری بر اساس الگوی قدیمی. به گونه چشمگیری ارتقاء
پیدا کرد. این تأسیسات عمدتاً برای کشت و کار برنج. در یک دوره زراعی. طراحی شده بود و متوسط اندازه
زمین هر خانوار بهره‌بردار به یک تا دو هکتار زمین شالیزار و میزان کمتری اراضی دیم. می‌رسید.
در نیمه دوم قرن حاضر. طرحهای چندمنظوره‌ای. نظیر توسعه گال اویاا. طرحهای والاوه و ماهاولی" جهت
پاسخگویی به نیاز توسعه روزافزون منابع آب و افزایش جمعیت به اجرا درآمد. در مراحل اولیه. آزمونی از
پتانسیل آبی روخانه‌ها انجام شد و برنامه اصلی عمومی هر حوزه را مشخص نمود. این برنامه شامل مکان‌یابی
مخازن احتمال و بررسی قابلیت اراضی با استفاده از داده‌های محدود موجود بود. برای تهیه برنامه‌های
مشخص‌تری برای هر حوزه یا طرح منفرد. انتخاب و تعیین اولویت برای مطالعات امکانپذیری کامل لازم بود
تا تصمیمات سیاسی - اجتماعی و سرمایه‌گذاری در هر مرحله اتخاذ شود. هم‌اکنون نیز این اقدامات تحت
تأثیر و کنترل فراهمی امکانات مالی و تمایل دفاتر (آژانسها) برای ارائه خدمات فنی و یا حمایتهای مالی قرار
دارند.
بر اساس این برخورد. اگر چه برنامه جامعی برای کل کشور هنوز شکل نگرفته. اما برنامه‌های حوزه آبریز
رودخانه‌های برگزیده و بزرگ تهیه شده است. برنامه جامع "ماهاولی" که بزرگترین آنهاست و پس از تهیه به
اجرا رفته بیشتر کشور را تحت پوشش قرار داده و بخش عمده اراضی زراعی و کل پتانسیل برقابی در
دسترس را شامل می‌شود. برنامه‌های مشابهی برای سایر رودخانه‌ها و مناطق نظیر رودخانه‌های منطقه خشک
شمال شرقی و منطقه مرطوب جنوب غربی مشخص شده است. در نتیجه حتی اگر برنامه جامع آب کل کشور
هنوز آماده نشده اما اهداف چنین برنامه‌ای تا حدودی تحمّق پیدا کرده است. معهذا تغییر شرایط و بروز مسائل
و مشکلات جدید و عدیده حد و حدود توقعات را از این میزان فراتر می‌برد و از این رو تشخیص و برطرف
نمودن نواقص سیستم مدیریت و برنامه‌ریزی فعلی اهمیت می‌یابد.
یکی از ویژگیهای توسعه منابع آب و نظام برنامه‌ریزی این کشور وجود تعداد زیادی تأسیسات آبیاری کوچک
می‌باشد که حدود ۲۵۰۰۰ قطعه برآورد می‌شود که اراضی تحت پوشش هر ایک از آنها کمتر از ۸۰ هکتار
است. بیشتر آنها بعد از نوسازی و ترمیم" با مدیریت محلی تحت بهره‌برداری و ارائه خدمت به کشاورزان
می‌باشند. در نتیجه برنامه آب در جهت شکل دادن به برنامه حوزه آبریز ناگزیر است وجود چنین تأسیساتی را
در نظر گرفته و آنها را تعدیل و همساز نموده و بهره‌برداران فعلی را نیز شامل شود. رعایت این نکته در بعضی
از موارد موجب طرح مقولاتی نظیر اندازه واحد بهره‌برداری و ادغام اراضی و تسهیلات در یک سیستم اصلی
یا شبکه میگردد.
|- 0٩[آ 0۷22 1
2- ۷۷/۵1۵6 200 ۱1۵11۵۷ 6[[
3 0
۱۹۲
-------- صفحهٔ بعد --------
در بررسی تجربه سریلانکا مشخص می‌شود که تشخیص آب به عنوان یک "منبع "یا کالای دارای محدودیت
با تاخیر صورت گرفته و این عامل مهمی بود که فرایند برنامه‌ریزی را تحت تأثیر قرار داد. گرایش قبلی. تلقی
از آب به عنوان عطیعه‌ای رایگان بود. در چنین فضایی تهیه طرحهای اولیه برای یک فصل زراعی و فقط برنج
کافی دانسته می‌شد.
در بعضی از موارد. فراهمی آب بیش از حد واقعی برآورد می‌شد که این خود باعث تأخیر در اصلاح
تأسیسات موجود و یا اقدام جهت تأمین منابع آب اضافی, می‌گردید. در اثر رشد نیازهای مربوط به آب و
زمین. به همراه رشد جمعیت. نیاز به حداکثر کردن بازده هر واحد آب تحویلی به مزارع آشکار شد. درک این
نیاز. که در حال حاضر از مبانی برنامه‌ریزی آتی آب است. تا حدی دیر ریشه دوانده و با تاخیر مستقر شده
است. عملیات مشخص مدیریت امروزی منابع آب در این کشور. مربوط به درک اخیر از منابع آب می‌باشد.
تأسیسات آبیاری راه‌اندازی شده در حال حاضر معیشت جمعیت بیشتری را تأمین می‌نماید. بعضی از آنها بیش
از ۳۰ تا ۶۰ سال از عمرشان می‌گذرد و در شرایطی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند که مسائل نسل دوم و
سوم ساکنین اولیه. در حال افزایش است. در نتیجه. مسائل و موارد متعددی مربوط به منابع آب و زمین. نظیر
مالکیت و نظام بهره‌برداری و چند تکه بودن اراضی, بروز کرده است. این فرایند منجر به دست‌اندازی و تجاوز
به قلمرو اختصاصی. کشت و کار مفرط و بهره‌برداری بیش از حد از سیستم تحویل آب و اضافه کردن به
تقاضای آب گردید. نوسازی و ترمیم این تأسیسات قدیمی. باید این زمینه اجتماعی و فشار بر سیستم فیزیکی
را در نظر بگیرد.
جنبه دیگری که ارتباط متقابلی با مقولات دیگر اقتصادی - اجتماعی دارد. تأکیدی است که در حال حاضر بر
افزایش بهره‌وری از زیربناهای موجود آبیاری می‌شود. این تأکید از طریق بالا بردن راندمان آبیاری و راندمان
کلی. در مقابل سرمایه‌گذاری و شروع کار جدید. قرار دارد. به خاطر این گرایش در فرایند برنامه‌ریزی. نسبت
به اقدامات تازه و انتخاب طرحهای امید بخش جدید نوعی ترس و مراقبت " وجود دارد.
طرحهایی که در سطح قیمتهای جاری بازده اقتصادی کمی را نشان می‌دهند. در مرحله برنامه‌ریزی. جای خود
را یا به طرح دیگر از بخش دیگر و یا به نوسازی و ترمیم تأسیسات موجود و قدیمی (که برای کسب
بهره‌وری بیشتر نیاز به سرمایه‌گذاری کمتر دارد) می‌دهد و کنار گذاشته می‌شود. این شکل از تأکید تا حدودی
مانع از پیشرفت در کار تهیه و آماده‌سازی برنامه‌های جامع آب میگردد.
همین گرایش که از نظر محدودیت و امکانات مالی مانع از پیشرفت برنامه‌ها می‌شود. موجب بروز برخورد
متفاوتی میگردد. در شرایطی که لیست بلندی از طرحهای مشخص وجود دارد که با یکدیگر از نظر پردازش
رقابت می‌کنند. به جای شکل‌گیری در یک برنامه جامع و همه‌جانبه. به انتظار مطالعات بیشتر متوقف مانده‌اند.
6 - ]|
5 -2
۱۹۳
-------- صفحهٔ بعد --------
در این حالت تأکید بر برنامه‌های فی‌البداهه خاص و محدود" است که مناسبتر به نظر می‌رسد و در یک
مقطع زمانی از حمایت و توجه بیشتر برخوردارند. مثالهایی از موارد مربوط به استراتژی محوری تولید مواد
غذایی و روشهای کارگر طلب در دهه گذشته. قابل ارائه است. نیاز به این شکل از برنامه‌ریزی. در پاسخ به
هر شرایط مشخص آن کشور قابل درک و فهم است. اما این وضعیت مانع از توجه به چشم‌اندازهای وسیع و
جامع تر است.
قوانین آب کشور سریلانکا نیز برای پاسخگویی به نیازهای مشخص توسعه پیدا کرده است. نظام حقوقی
موجود که بر این اساس شکل گرفته‌اند فقط به جنبه‌های خاصی پرداخته و قوانین کلی‌تری" که بتواند منابع
آب کشور را به طور جامعی پوشش دهد. وجود ندارد. تفکرات مشخصی در چارچوب نظام حقوقی باید
ایجاد شود تا همه جنبه‌های منابع آب را به یکدیگر پیوند داده و یکپارجه نماید.
یکی از دلایل پرداختن به برنامه‌های کوتاه‌مدت و پروژه‌های منفرد بلندمدت. تغییر در وظایف وزارتخانه‌های
مرتبط با کشاورزی. اراضی, آبیاری نیرو و غیرو می‌باشد. چنین تغییراتی در وظایف می‌تواند نقاط و محورهای
مورد تأکید را تغییر داده و انسجام تفکرات را در یک مسیر و جهت مختل نماید. به عنوان نمونه می‌توان
تأسیس هیئت منابع آب (۷/1413) در سال ۱۹۹۰ را نام برد. اهداف اولیه و منظورهای تأسیس چنین سازمانی. از
جمله. شامل عمل نمودن به عنوان مقام مشاوره‌ای و تهیه‌کننده برنامه‌های جامع یکپارچه جهت حفاظت.
مصرف. کنترل و توسعه منابع آب کشور. تدوین سیاستهای ملی جهت تخصیص و غیرو بود. وظیفه این هیئت
بعداً تغییر نموده و در ایک برهه از زمان محدود به اکتشاف آب زیرزمینی و انجام مأموریتهای اجرایی در
مواردی نظیر چاه آب گردید.
به علاوه امروزه مشهود است که حتی در برنامه‌ریزی در سطح طرح. عوامل و مقامات ذیربط گزینه‌ها و
امکانات مختلف را مورد توجه کافی قرار ندادند. و به طور شایسته‌ای آنها را در فرایند ارزیابی و تصحیح"
سازنده در هر مرحله از برنامه‌ریزی. بررسی ننمودند. این مشکل ناشی از نقص در ارتباطات و سیستم ارزیابی
و تصحیح بود. مباحث عمومی و نقطه نظرات افراد با تجربه و نهادها مورد توجه قرار نمی گیرد. در مقابل این
احساس ایجاد شده که. در حالی که در موضوعاتی نظیر منابع آب که گزینه‌ها گسترده و متعدد است.
بهره‌گیری از تجربیات و دانش افراد متعدد از ضروریات است و بی‌توجهی یا کم توجهی به مشورت و مشاوره
نشان‌دهنده نقص در فرایند و نظام برنامه‌ریزی و مدیریت می‌باشد. در این زمینه نیاز به یک روش‌شناسی و
واسطه برقرار کننده ارتباطات* کمال مطلوب تشخیص داده شد.
در نتیجه. بهبود ارتباطات و سیستم ارزیابی و تصحیح تصمیمات و رضایت شغلی" برای تسریع در فرایند
برنامه‌ریزی و تهیه برنامه آب جهت مصرف بهینه منابع لازم دانسته شد. ایجاد مکانیزم مرکزی برای هماهنگی
6 ۸۵ -1
۳ ]| ۳۵۲1۵ 1] -2
01 ۳۵۵۵ -3
4-0
0 00۲[ -5
۱۹۶
-------- صفحهٔ بعد --------
طرفهای ذینفع آب در سطح ملی نیز از گامهای ضروری دیگر دانسته شد. ضمناً نیاز به یک هیئت مشاوره‌ای در
زمینه منابع آب در سطح ملی احساس شده تا به امور مشاوره و مراقبت از منافع بخشها و مناطق مختلف.
۳- مروری بر تجربیات سازمانمهای بین‌المللی
۱-۳ مقدمه
سازمانهای بین‌المللی متعددی در زمینه منابع آب فعالیت نموده‌اند. اما حداقل در مورد برنامه‌ریزی منابع آب.
فعالیتهای عمده به تشکیلات وابسته به سازمان ملل متحد تعلق دارد. در این بخش فعالیتهای این سازمان مورد
بررسی و جمعبندی قرار می گیرد.
فعالیتهای مجموعه تشکیلات وابسته به سازمان ملل متحد در زمینه منابع آب طیف وسیعی را از نظر طبیعت و
دامنه کار در برمی‌گیرد. درگیریهای این سازمان در سه دهه گذشته رشد و تداوم داشته است و می‌رود تا به
موضوعات مهمتر و پیچیده‌تری بپردازد.
تشکیلاتی که در زمینه‌های مربوط به *برنامه‌ریزی"*۱ توجه عمده نشان داده‌اند عبارت‌اند از:
,۳۲۷۷/۸ ,۸ا ۳ ۳۳ ,۳۸ ,۷۷ ,1111۳ , ۳۸۵ ,1101 /[۲ن]
]17۳۱۳۹۲0(, ۷۷۹/0, ۷۷]10, ]۲ ۳۳, ]7۲ 10۳۳, 17۳11100, |] 0 ۸
اقدامات این سازمانها در این جهت شامل همکاریهای فنی. اجرای پروژه. ارائه خدمات مشاوره فنی و آموزش
فنی و انتقال منابع به صورت تأمین اعتبارات (وامها و کمکهای بلاعوض) و انواع دیگر فعالیتهای فرهنگی
می‌باشد.
فعالیتهای متنوع فرهنگی این سازمانها از طریق تشکیل کنفرانسها. سمینارهاء کنگره‌ها او سمپوزیومها و
گردهماییهای تخصصی,. تشویق تحقیقات. ارائه خدمات و نشریات اطلاعات و انجام آموزشهای فنی و
تخصصی انجام می‌پذیرد. در انجام اقدامات و اهداف فوق. این سازمانها دارای ترتیبات رسمی برای همکاری
و تشریک مساعی با یکدیگر می‌باشند.
اغلب تشکیلات مذکور فعالیتهای خود را بر پایه برنامه اجرایی (ع۳۳۵8۲211) که به نحو مقتضی به تصویب
تصمیم گیرندگان ذیربط رسیده است. انجام می‌دهند. این برنامه‌ها در مدت زمانی مشخص و با بودجه مالی
1 مه ۰ ۰ ی اْ
۱( به طور دقیقتر زمینه‌های مورد توجه ای
: ۰
جش در ازم بل
۰ ۰ ۱ ۰ ۹ ه ۷ اک 1
سازمانها در شلمرو منابع ات شامل مدیریت. مصرف. برنامه‌ریزی. سباستگذاری.
قانوگذاری و آداره آمور می‌باشد.
۱۹۵
-------- صفحهٔ بعد --------
معین به انجام می‌رسند. در این برنامه‌ها دفاتر نمایندگی (109ع۸011) مختلف با جنبه‌های تخصصی و عوامل و
ابزار عملهای متفاوت فعالیت دارند. در هر برنامه اجرایی یک جارجوب عمومی برای هدایت فعالیتهای این
دفاتر پیش‌بینی شده است.
در برنامه‌هایی که عمدتاً با هدف همکاری فنی و ارائه کمک مالی تنظیم شده‌اند. میزان دخالت دفتر نمایندگی
(/ا۸۵0۵) در فعالیتها به میزان پذیرش کشورهای ذینفع بستگی دارد.
اگر چه بیشتر فعالیتهای سازمانهای مورد نظر جنبه فرهنگی و ارشادی دارد. معهذا برای ثمربخشی بیشتر.
- سازماندهی همکاریهای بین‌المللی
- انتخاب کشورهای معین برای اجرای طرحهای آزمایشی
- تشویق و پیگیری روند پیاده کردن "برنامه عمل ماردل پلاتا" که حاصل کنفرانس جهانی آب در سال ۱۹۷۷
بوده است.
۲-۳ فرازهایی از فعالیتها
در زمینه برنامه‌ریزی منابع آب . فعالیتهای عمده انجام شده تشکیلات سازمان ملل متحد عبارت‌اند از:
- فعالیتهایی که تحت عناوین (]11| و111۳ انجام پذیرفته است.
- فعالیتهایی که توسط کشورهای اروپایی عضو ات برای تنظیم و تدوین تجربیات برنامه‌ریزی درازمدت
انجام گرفته است.
- کنفرانس جهانی آب در سال ۱۹۷۷ و تهیه "برنامه عمل ماردل پلاتا"
- تلاش جهت تدوین استراتزی جهت اجرای برنامه عمل ماردل پلاتا در دهه ۱۹۹۰ از طریق برنامه‌ریزی جامع
و یکپارچه منابع آب.
۱-۲-۳ فعالیتهای ۱۲10و 111۳"
110 عنوان فعالیتهای عمده یونسکو از سال ۱۹۹۵ تا سال ۱۹۷۶ در زمینه منابع آب بود. هدف از این
اقدامات. ارزیابی منابع در سراسر دنیا و تشویق پیشرفت علمی در آب‌شناسی جهت توسعه خردمندانه این
منابع. تعیین شد. برنامه کار این دهه اساساً شامل جمع‌آوری. تحلیل و انتشار و تبیین داده‌های پایه آب‌شناسی
بود. از این طریق منابع ارزیابی شده. رژیمهای یدرولوژیکی مطالعه گردیده و چگونگی موازنه منابع آب تعیین
می گردید.
۱- 1110[ مخحفف ع2220] [ ۲1۷07010810۵ [ 111107۵1101۵[ یا دهه بین‌المللی آب شناسی می‌باشد.
۲- ]11| مخفف ۳۳۵8۲۵۲ [1۷0۲0108102] [ 11012110۳۵[ یا برنامه بین‌المللی آب شناسی می‌باشد.
۱۹۹
-------- صفحهٔ بعد --------
این اقدامات در بسیاری از کشورها شامل تشویق به تحقیقات. آموزش فنی و تخصصی و تأمین مالی فعالیتهای
آب‌شناسی نیز می‌شد. تداوم این جنبه از کار موجب ایجاد نهادهای آموزشی در این کشورها گردید.
تحربیات مربوط به این دهه و نتایج فعالیتها به امکان تداوم کار در این راستا اشاره داشت. بدین ترتیب برنامه
بین‌المللی آب‌شناسی (171۳) در سال ۱۹۷۵ بنیانگذاری شد. این برنامه هیجگونه محدودیت زمانی نداشته و به
طور میانگین در مراحل پنجساله اجرا می گردد.
در این فعالیتها. محور کار اصلاح و بهبود ظرفیت و توانایی دولتهای عضو جهت ارزیابی. برنامه‌ریزی و
مدیریت منابع آآب مربوط به آنهاء تعیین گردیده بود. تحلیل این بود که اصلاح بهبود ظرفیتها از طریق ارتقاء
دانش علمی درباره خود سیستم منابع آب و رابطه آن با فعالیتهای بشر و محیط طبیعی و استفاده از این دانش
ممکن می‌باشد. و این مهم توسط آموزش حرفه‌ای کافی نیروی انسانی. نیروی متخصص و آموزش عمومی
مردم انجام می‌پذیرد.
در اوت ۱۹۸۱ کنفرانس مشترک بین‌المللی یونسکو و دبیلو ام او (سازمان جهانی هواشناسی) در مورد
آب‌شناسی و مبانی علمی مدیریت خردمندانه منابع آب. سرفصلهای برنامه سومین مرحله" 111۳ (۱۹۸۶-۸۹) را
مورد پذیرش قرار داد. از آن زمان به بعد هدفهای 11۳[ به تدریج گسترده‌تر شده تا جنبه‌های علمی بهره‌برداری
و حفاظت چند منظور منابع آب را جهت تأمین نیازهای توسعه اقتصادی و اجتماعی. دربرگیرد. بدین ترتیب
هدفهای 11|[ به طور محسوسی به طرف یک رویکرد تلفیقی از رشته‌های مختلف ۱/۸11101510111277)
(ع200۳02 جهت ارزیابی. برنامه‌ریزی و مدیریت عقّلایی منابع آب تغییر پیدا نمود (1967 ,۵162810)).
۲-۲-۳ برنامه‌ریزی درازمدت
تجربیات مهم و عمده برنامه‌ریزی درازمدت عمدتاً مربوط به کشورهای قاره اروپا و آمریکای شمالی می‌باشد.
قبل از تشکیل کنفرانس جهانی آب (ماردل پلاتا) سازمان ملل متحد از سازمان منطقه‌ای اروپا :]۴]
درخواست نمود که کشورهای عضو این سازمان به خاطر تجربیات وسیعی که در زمینه مدیریت منابع آب
دارند. در این کنفرانس مشارکت مهم و اساسی داشته باشند. و از جمله فعالیتهای مهم سازمان 1:60 برای
پاسخگویی به این تقاضاء تشکیل سمیناری با عنوان *برنامه‌ریزی درازمدت مدیریت منابع آب" در ماه مه سال
۹ در بلغارستان بود. زمینه و مقدمات این سمینار از دو سال قبل از آن تاریخ فراهم شده بود.
"کمیته مسائل آب" 16۳ در ششمین اجلاس خود در ژنو (سپتامبر و اکتبر ۱۹۷۶) سازماندهی سمینار و ترتیب
یک نشست ممّدماتی در ژانویه ۱۹۷۵ را به عهده گرفت. برنامه سمینار در انشست مقدماتی مذ کور تهیه گردید.
اهداف سمینار توسط کمیته به قرار زیر تعیین گردید:
۱۹۷
-------- صفحهٔ بعد --------
- فراهم آوردن فرصت ارائه. مطالعه و تبادل نظر و تجربیات در مورد مسائل مربوط به برنامه‌ریزی درازمدت
مدیریت آب به منظور مشارکت در توسعه و ارتقاء چنین برنامه‌هایی در سطح ملی و بین‌المللی.
- برداشتن قدم اصلی جهت مشارکت ممالک اروپایی عضو 1721 در کنفرانس جهانی آب سازمان ملل در
سال ۱۹۷۷ در ماردل پلاتا در کشور آرژانتین.
مشاوران عالی دول عضو ]172 در مورد مسائل زیست‌محیطی! در سومین نشست خود در فوریه ۱۹۷۵ تصمیم
گرفتند که به طور فعالی در سمینار مشارکت و تشریک مساعی داشته باشند.
این سمینار در سطح خوبی در زمان تعیین شده در بلغارستان تشکیل گردید. بر اساس گزارشات ارائه شده و
مباحث مطروحه در سمینار. گزارش سمینار همراه با نتیجه گیریها و مجموعه پیش‌نویس توصیه‌ها به دول عضو
5 و توصیه به کمیته مسائل آب تهیه گردید. پس از چند ماه کمیته مسائل آب تصمیم گرفت تا خلاصه
مذاکرات سمینار را برای کنفرانس جهانی آب به عنوان بخشی از تشریک مساعی ممالک عضو 1۳۴ در
تشکیل این کنفرانس ارسال دارد. در همان سال مجموعه تهیه شده توسط نالعا در سه مجله به چاپ رسید.
این اقدام سهم عمده‌ای در تدوین نظریات و تجربیات جدید جوامع صنعتی در زمینه برنامه‌ریزی درازمدت
مدیر یت ات داشته است.
۳-۲-۳ کنفرانس جهانی آب
کنفرانس آب سازمان ملل متحد در پاسخ به افزایش آگاهی از نیاز به مهار بیشتر منابع آب حهت فایده‌های
اقتصادی و نیازهای اجتماعی در سال ۱۹۷۷ در ماردل پلاتا آرژانتین برگزار شد. حاصل این کنفرانس تهیه
مجموعه کامل و جامعی از توصیه‌ها بود که به برنامه عمل ماردل پلاتا (121] ۸21101۱ ۳121۵ [۱۷12740) مشهور
شده است. این مجموعه جهت کاربرد در کشورهای در حال توسعه به طور وسیعی منتشر شد."
این کنفرانس در نوع خود اولین گردهمایی جهانی در مورد آب در سطح سیاستگذاران رده بالا بود. در این
کنفرانس نمایندگان دولتی ۱۱۹ کشور, نمایندگان ۲۱ سازمان و دفاتر تخصصی سازمان ملل نمایندگان ۸۰
توصیه‌های این کنفرانس در هشت محدوده کار عمده اساسی به قرار زیر دسته‌بندی شده بود:
۳- سیاست محیط زیست. سلامت و کنترل آلودگی
۶- برنامه‌ریزی و مدیریت
۱- البته بررسی جدی مسائل آب در ارتباط با محیط زیست در نشست استکهلم به نام *انسان و محیط زیست" در سال ۱۹۷۲
_ و ام او ۲ ۹ ۹ ۲ ا و۱ ۳ م ۰*۹ ایو با 1 ۹ ۳ ۰
۲ محتوای این برنامه عمل در مورد برنامه‌ریزی با تنطیم و طبفه‌بندی محدد در پیوست شماره )۱( آورده شدذه است.
۱۹۸
-------- صفحهٔ بعد --------
۵- خطرات طبیعی
-٩ اطلاع‌رسانی به مردم. آموزش تخصصی و حرفه‌ای و تحمیق
۸- همکاریهای بین‌المللی
در این کنفرانس قطعنامه‌ای در ده بند به تصویب رسید. این قطعنامه بر اساس توصیه‌های تهیه شده توسط این
کنفرانس بود. شرکت‌کنندگان در این کنفرانس خواستار شدند تا توصیه‌ها با عنوان برنامه ماردل پلاتا
(۱۷1۳۸) به رسمیت شناخته شده و مصراً تقاضا نمودند تا مفاد آن توسط کلیه دولتها به طور موثری به کار
برنامه‌ریزی جامع و توسعه منابع آب محور اصلی موضوعات مطروحه در کنفرانس فوق‌الذ کر بود. توصیه‌های
تهیه شده بر پایه این محور اساسی. طیف وسیعی از فعالیتها را در زرمینه منابع آب. مصرف و راندمان در توسعه
خطرات طبیعی و همکاریهای منطقه‌ای و بین‌المللی را شامل می‌شد (1967 ,2122810)).
چگونگی پیشرفت در اهداف منعکس در برنامه عمل ماردل پلاتا توسط دفاتر مختلف مجموعه تشکیلات
سازمان ملل مورد ارزیابی واقع شده است. در دههه ۰ گزارشات متعددی در مورد پیشرفت در کار برد این
برنامه تهیه گردیده است. سازمانهای اقتصادی منطقه‌ای نیز مسئولیت پیگیری کار در این زمینه را به عهده
داشتند. مهمترین اقدام در این راستا. مجموعه‌ای از ارزیابیهای عمیقی بود که تحت لوای یکی از پروژه‌های
8 انجام گرفت و تأمین مالی این پروژه به عهده 0110۳[] قرار داشت.
پیشرفت و پیامد ارزیابی منابع آب بودند. مصرف آب در کشاورزی از طریق ۳۸0 کیفیت آب توسط ۷۷/110
تدوین پیشنهادات در سطوح ملی. منطقه‌ای و جهانی مورد استفاده قرار گرفته و تو سط ۹ آن)ن۸)0 در
اکتبر ۱۹۹۰ بررسی و تجدید نظر شد.
نتیجه کار ۷/۸/0 و 170119۳0 در مورد کاربرد عمل ماردل پلاتا در زمینه ارزیابی منابع آب" (۷/1۸) به
صورت گزارشی مستقل در سال ۱۹۹۱ منتشر گردید. "کمیته توسعه برنامه‌ریزی" پیشنهاد نمود که کنفرانس
ملل متحد در مورد محیطزیست و توسعه ((۳:1]-)[111) در سال ۱۹۹۲ در برزیل در اهداف خود. عنوان توسعه
پایدار و بهره‌برداری منایع آب را نیز می‌بایست منظور داشته و استراتژی اجرای برنامه عمل ماردل پلاتا در دهه
۰ را مورد توجه قرار دهد. ضمناً ۷ کنفرانس بین‌المللی آب و محیطزیست در دوبلین در سال
1 ۹ 1۳۹0۷۳۵۶ ۷۷/۵167 |
۱۹۹
-------- صفحهٔ بعد --------
۲ برنامه‌ریزی نمود. این کنفرانس به منظور تدارک نهاده‌های لازم جهت برگزاری کنفرانس محیط زیست و
توسعه (]]-)[1۳(]) برگزار گردید.
سال ۱۹۹۱ منتشر گردید. تحلیلهای ارائه شده در این پیش‌نویس. در تهیه قسمتهایی از این گزارش مورد
استفاده قرار گرفته است.
2-۳-۳ برنامه‌ریزی جامع منابع آب
اعمال برنامه فوق در دهه ۱۹۹۱-۲۰۰۰ را )(۳))(5)0 به دبیر کل سازمان ملل ارائه کرد.
گزارشهای واصله به "کمیته منابع طبیعی " و "مجمع عمومی" سازمان ملل همگی موید اثرات شدید شرایط
اقتصادی ده ۱۹۸۰ بر توسعه منابع آب بوده است. علیرغم بهبودی که در اواخر دهه فوق مشاهده شد. دهه
۰ به عنوان *دهه از دست رفته برای توسعه" نامگذاری گردید. ارزیابیها نشان داد که در واقع کشورهای
بسیاری در استفاده از توانایی شان در مدیریت منابع آب جهت پیشرفت احتماعی و اقتصادی کوتاهی کردند.
در سال ۱۹۸۷. کمیته اجرایی هماهنگی /۸۲۳150۱۷ . که مجموعه هماهنگ‌کننده بین دفاتر سازمان ملل
می‌باشد. از سوی کمیته منابع طبیعی سازمان ملل مأمور بسط و توسعه استراتژی همه‌جانبه و جامع جهت اقدام
در سطح ملی. منطقه‌ای و جهانی گردید. هدف آن بود که موحبات تعهد محدد به اهداف برنامه ماردل پلاتا
فراهم گردد. بدین منظور با به دست آوردن شناخت عمیق‌تر و درک درسهای آموخته شده در دههٌ ۱۹۸۰
استراتژی مورد نظر بر مواردی چون اولویتها و یکپارچگی توسعه منابع آب با برنامه توسعه ملی و قرار گرفتن
آن در چارچوب این برنامه متمرکز خواهد بود. در تدوین این استراتژی مجموعه ارزیابیهای منطقه‌ای و
مطالعات بخشی مورد توجه قرار گرفت.
در این بررسیها که محدوده تلاقی بخش آب با سایر بخشها (50010721 ۲۲085) را مورد توجه قرار دادند فرض
شد که بخش آب متشکل از زیربخشها. محدوده‌ها و جنبه‌های مختلفی است. این اجزا عبارت‌اند از
زیربخشهای مصرف‌کننده اصلی شامل کشاروزی. آب شهری و بهداشتی. مصرف آب صنعتی. انرژی. ترابری
آبی و چند فعالیت در محدوده تلاقی بخشها با یکدیگر. ارزیابی. کیفیت آب. برنامه‌ریزی و مدیریت و ایجاد
ظرفیت در محدوده‌ای که بین زیربخشهای مصرف کننده اصلی آب مشترک است. نتایج بر رسیها به صورت
۱۷۰
-------- صفحهٔ بعد --------
گزارشات متعددی آماده ارائه شده‌اند. این گزارشات زمینه لازم را برای مستندسازی بحث معیارها و استراتژی
اعمال برنامه عمل ماردل پلاتا در دهه ۰ را فراهم می‌آورند.
ماه مارس ۱۹۹۱ تحت عنوان برنامه‌ریزی جامع منابع آب منتشر نمود.
9-۳-۳ کنفرانسهای جهانی دوبلین و ریودوزانیرو
مجمع عمومی سازمان ملل متحد. به دنبال گزارشات دریافتی مبنی بر فقدان پیشرفتهای علمی و موْثر در زمینه
محیط زیست و توسعه و علی‌الخصوص گزارش *آینده مشترک ما" توسط کمیسیون محیط زیست سازمان ملل
متحد در سال ۱۹۸۷ در سال ۱۹۸۹ طی قطعنامه‌ای. برگزاری کنفرانس جهانی دیگری تحت عنوان
"محیطزیست و توسعه یا" (11ل)0(]) * را به تصویب رسانید. این کنفرانس حدود بیست سال پس از
کنفرانس جهانی مشابهی در استکهلم (۱۹۷۲) برگزار می‌گردید.
به منظور برگزاری پرپار این کنفرانس. سازمان ملل توصیه نمود تا قبل از تاریخ تشکیل آن در ژوئیه ۱۹۹۲
اجلاسیه‌ها و نشست‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مختلفی سازماندهی و تشکیل شده تا طی آن نقطه نظرات و
توصیه‌های کشورها. سازمانهای منطقه‌ای و سازمانهای بین‌المللی به شکل مدون و منسجمی آماده گردد. یکی
از مهمترین این اجلاسیه‌ها. مربوط به کنفرانس آب و محیطزیست می‌باشد که توسط سازمان هواشناسی
جهانی و با همکاری سایر تشکیلات خانواده سازمان ملل متحد و تعدادی از سازمانهای منطقه‌ای و بین‌المللی
و نمایندگان بیش از ۱۱۳ کشور جهان در ژانویه ۱۹۹۲ در دوبلین برگزار گردید.
در این کنفرانس. شش گروه کاری بر روی موضوعات مختلفی متمرکز شده و نتایج حاصل از بحث‌ها و تبادل
نظرها را به صورت گزارش کار به حلسه عمومی کنفرانس ارائه دادند. در حلسات عمومی این نظرات مورد
بحث و مذاکره قرار گرفت و در قالب دو سند زیر به صورت نهایی به تصویب شرکت‌کنندگان رسید:
- بیانیه دوبلین. که چکیده‌ای از نظرات و توصیه‌ها را برای ارائه به کنفرانس ریو تنظیم نمود. این بیانیه حاوی
عناوینی چون "اصول راهنما". *دستور کار اقدامات" *فراهم نمودن محیط مناسب برای فعالیت " و "پیگیریها"
می‌باشد.
- گزارش کار کنفرانس. جزییات مربوط به اهداف. برنامه کار و مکانیسمهای اجرایی مربوطه را ارائه می‌دهد.
عناوین این گزارش به قرار زیر می‌باشد:
- مقدمه
- توسعه و مدیریت جامع منابع آب
- ارزیابی منابع آب (۷۷11۸) و اثرات تغییر آب و هوا در منابع آب
۱۷۱
-------- صفحهٔ بعد --------
- حفاظت منابع آب. حفاظت کیفیت آب و اکوسیستم‌های آبزیان
- آب و توسعه پایدار شهری و تأمین آب شرب و بهداشت محیطهای شهری
- آب برای استمرا و پایندگی تولید مواد غذایی. توسعه روستایی. تأمین آب شرب و بهداشتی روستایی
- مکانیسم اجرایی و هماهنگی در سطوح بین‌المللی. ملی و محلی
- راههای قابل انتخاب برای پیگیری
کلیه مباحث ارائه شده در این کنفرانس مبتنی بر چهار اصل گردیده‌اند که این چهار اصل در پیوست شماره ۲
آورده شده است.
در کنفرانس ریو در همان سال. سند آب در هفت زیربرنامه و عمدتاً پر اساس مدارک ارائه شده در کنفرانس
دوبلین. تنظیم گردید. دراین سند کشورها متعهد شدند تا سال ۲۰۰۰ برنامه‌های ملی آب خود را. شامل برنامه
مالی و هدفدار و ابزارهای قانونی و نهادی لازم. ارائه دهند. از جمله تعهدات کشورها تهیه و ارائه برنامه
استفاده موْثر و افزایش راندمان مصرف و تغبیرات الگوی مصرف می‌باشد. تا سال ۲۰۲۵ کشورها می‌بایست به
اهداف برنامه‌ها برسند. اهداف کمی ارائه شده در این زیربرنامه‌ها عبارت‌اند از:
- تا سال ۲۰۰۰ می‌بایست به طور مطمئن حداقل ۶۰ لیتر آب سالم در روز برای هر شهروند تأمین شود.
- تا سال ۲۰۰۰ می‌بایست ۷۵ درصد ضایعات جامد ایجاد شده در مناطق شهری جمع‌آوری و به طور مطمئن
دفع گردد.
- برنامه کمی توسعه آبیاری در ۱۳۰ کشور جهان به شرح زیر ارائه شده است:
۰۹ ۱۵/۲ میلیون هکتار توسعه آبیاری
* ۲/۰ میلیون هکتار بهبود و مدرنیزه کردن سیستمهای موجود آبیاری
- ۷/۰ میلیون هکتار تجهیز سیستمهای آبیاری به وسایل و تجهیزات کنترل مصرف آب
- ۱۰/۰ میلیون هکتار ایجاد پروژه‌های آبیاری در مقیاس‌های کوچک
لازم به ذکر است که در سند آب برنامه کار ۲۱ مجموع منابع مالی مورد نیاز برای اجرای هفت زیربرنامه فوق
در کشورهای در حال توسعه حدود ۵۶ میلیارد دلار برآورد گردیده که ۷۰ درصد آن می‌بایست از منابع
داخلی این کشورها تأمین گردد.
۱۷۲
-------- صفحهٔ بعد --------
۶- پیوستها
۱-۶ اصول و ضوابط برنامه‌ریزی منابع آب در کنفرانس ماردل پلاتا
با بررسی برنامه عمل کنفرانس آب سازمان ملل در سال ۷ از دیدگاه برنامه‌ریزی منابع آب. نکات زیر قابل
۱-۱-۶ اهداف برنامه‌ریزی
اهداف برنامه‌ریزی به قرار زیر تعیین شده است:
- انطباق و سازواری منابع و نیازها
- کاهش خطر کمبودهای جدی و خسارت اکولوژیکی
- اطمینان از قبول اقدامات معین و برنامه‌ریزی شده توسط عموم مردم
- اطمینان از تأمین مالی اقدامات برنامه‌ریزی شده
۳-۱-2 پیش‌نیازهای برنامه‌ریزی
- بهبود کیفیت و دسترسی به اطلاعات پایه
- مطالعه تفصیلی نیازهای کشاورزی. صنعتی. شهری و انرژی برقابی برای طرحهای جدید در محدوده‌های
مورد نظر
- وحود محموعه سیاستهای کلی به عنوان جارجوب برای برنامه‌ریزی و اقدامات اجرایی (۹ع1۳۵81۵171) و
ضوابط جهت بهره‌برداری کارا از طرحها
۳-۱-۶ ویژگیهای نظام مناسب برنامه‌ریزی
برای ایجاد نظام مناسب برنامه‌ریزی منابع آب. خصوصیات زیر باید رعایت گردد:
- توسعه منایع آب در زمره امور زیربنایی تلقی شده و در برنامه‌ریزی توسعه کشور این جایگاه به رسمیت
- اداره و مدیریت یکپارچه و به هم پیوسته منابع آب و خاک تضمین شود.
- در برنامه‌ریزی مدیریت منابع آب کشور. تأمین نیازهای اساسی تمام گروههای اجتماعی. علی‌الخصوص
گروههای کم درآمد. به عنوان هدفی اساسی و با اولویت بالا تثبیت گردد.
۱۱۷۳
-------- صفحهٔ بعد --------
- هدفهای اصلی سیاست استفاده از آب در برنامه‌ها و سیاستهای ملی توسعه مشخص گردد. این اهداف به
صورت خطوط راهنما و استراتژیها درآمده و تا آن جا که امکان دارد در قالب مجموعه برنامه‌های اجرایی
مستقل. جهت ایجاد مدیریت یکپارچه منابع. ارائه گردد.
- اهداف کلی و مشخص برای بخشهای مختلف مصرف‌کننده آب تعیین شود.
- در برنامهریزیها همراه با گسترش بهره‌برداری از منابع آب. توسعه چندمنظوره. مورد توجه قرار گیرد.
- برنامه‌های جامع آب کشور و حوزه‌های رودخانه به منظور ارائه چشم‌انداز دراز مدت برنامه‌ریزی تنظیم و
تدوین گردد. طرحهایی که از برنامه‌های ملی مشتق می‌شود باید به تفصیل بررسی شده و اولولیت مناسب
آنها تعیین گردد.
- سیستم صحیحی برای ارزشیابی و مقایسه طرحها استقرار پیدا کند.
- در ارزشیابی طرحهاء استفاده از روش هزینه موْثر" طرحها کافی نبوده و لازم است فایده‌های اجتماعی بهینه
در استفاده از منابع آب. تأمین سلامت و حفظ محیطزیست در یک مجموعه دیده شود.
- در ارزیابی طرحها. تکنیکهای موْثر برای تشخیص. سنجش و ارائه فایده‌ها و هزینه‌های اقتصادی.
محیط زیستی و اجتماعی طرحها و دیگر پیشنهادات توسعه. به کار گرفته شود.
- از تکنیکهای تجزیه و تحلیل نظامها و تکیه بر شاخصها و معیارهای پذیرفته شده در برنامه مدیریت آب
استفاده شود. تجزیه و تحلیل مورد نظر باید تکامل اقتصادی و اجتماعی را در نظر بگیرد. حتی‌الامکان
تفصیلی باشد. شامل مشخصه‌هایی نظیر افق زمانی و وسعت مناطق بوده و ارتباط متقابل بین اقتصاد ملی و
توسعه منطقه‌ای و رابطه بین سطوح مختلف تصمیم‌گیری را مورد توجه قرار دهد.
- برنامه‌ریزی باید به عنوان یک فعالیت مداوم تلقی شود و برنامه‌های درازمدت به طور دورهای مورد
تجدیدنظر قرار گیرند. برای تجدیدنظر دوره پنجساله توصیه می‌شود.
- مرور دورهای و تعدیل اهداف مشخص برنامه‌ریزی به منظور انطباق با شرایط متغیر مورد توجه کافی باشد.
ضمناً خطوط راهنمای" درازمدت آب برای دوره‌های ۱۰ تا ۱۵ساله تهیه شده و با برنامه‌های جامع سازگار
گردد.
۳-2 اصول چهارگانه کنفرانس جهانی دوبلین
یافته‌های حاصل تجارب وسیع و مختلف به دست آمده تو سط تمام کشورها از زمان تشکیل کنفرانیس جهانی
ماردل پلاتا تاکنون. در کنفرانس جهانی دوبلین مورد بررسی قرار گرفت و استخراج و جمعبندی گردید.
یافته‌های مذکور برخی اشتباهات جدی در مبانی غیراصولی را معلوم داشته و در اعین حال نشان‌دهنده
پیشرفتهای متعدد در عرصه ادراک و عمل می‌باشد. از همه مباحث فوق چهار اصل عمده سر برآورده که در
اقدام برای نیل به توسعه و مدیریت جامع آب اعمال آنها ضروری می‌باشد. این چهار اصل عبارت‌اند از:
|- 60025 200 12615
2- 0051 ۳۲۲۱۷۵۳۵۶ 40
3- 5106 658
۱۱۷۶
-------- صفحهٔ بعد --------
اصل اول: آب شیرین منبعی محدود و سیب پذیر بوده و برای ادامه حیات. توسعه و محیط ز یست ماده‌ای
اساسی می‌باشد.
از این رو مدیریت مستمر منابع آب باید متکی به روشهای جامع و با در نظر گرفتن توسعه اجتماعی و
تمام حوزه آبریز یک رودخانه و یا یک سفره آب زیرزمینی به هم ارتباط می‌دهد.
در امر طراحی و احرای پروژه‌های آب. تصمیمات در پایین ترین سطوح با مشورت کامل عمومی و با
مشار کت مصرف‌کنندگان. اتخاذ گردد.
اصل سوم: زنان نقش مهمی در تأمین. مدیریت و حفاظت از آب را به عهده دارند.
قبول این اصل به سیاستهای مثبت برای تجهیز زنان و واگذاری مسئولیت بدانان جهت مشارکت در برنامه‌های
منابع آب در همه سطوح. نیاز دارد.
اصل چهارم: آب در هم جنبه‌های مصرف آن دارای ارزش اقتصادی بوده و باید به عنوان کالایی اقتصادی در
در محدوده این اصل. ابتدا باید حق همه انسانها در دسترسی به آب شیرین. پاکیزه و بهداشتی با بهای معقول
صحه گذاشت. عنوان کردن آب به عنوان کالایی اقتصادی بهترین راه نیل به مصرف مناسب و معقول و متعادل
آب و مشوقی برای ذخیره و حفاظت از منابع آب می‌باشد.
توضیح بیشتر بعضی از این اصول در فصل چهارم این گزارش آورده شده است.
۱۱۷۵
-------- صفحهٔ بعد --------
:(0 ).۷ 7237830۰ 1۵ بککع ۸ عام ۶ - 1 م0010 وفع ۸۷۵۲ : 1983 .۷.۸ , م۸ -۱
40 بط ,1316۳۵1100۵ 1۷۵۵۵۰ ماع م1۷10 ها ۷۵۳
۰ ]۲1۵11 ۳۳۵۳۲۶ ,۳1۵1۳8۰ کعمس م۸ ۷۷/۵167 اه ام ۳۱ :1984 مکش 0000۵ -2
5 ۱۵ ,۳121108 کعم میا ۷۷/۵00 ۸1000116 :1976 مکاعما .10.۳ 200 .۸.0 بطا0غا] -3
۰[ ۱۷1060۳۵۷۷ ۱۷۵۵000 ۷۷/۵۱۵۲ ۱۵ لد مش ایک بر انم کا.۸
|[12] 1۳۵۱۵۵ ۳۵۱۵1۳۵۰ ۸۱۷۵۲ 1۵ ب4 ۵0 معا 200 ۳1۵00۵ :1986 یک ص۲۳ 4
11۳
۱۷۵001 ,00۲۵۳۳۵۵۰ ۷/۵0۳ الا 1۳۵ 0۲ ۳۳۵۵۵۵۵5 بها۲ ماش هاها۲ ۱۷۸۵00 :۱977 بلالا -5
۰ ,۲1313
6 ۲۵۷۵۱۵ 1 ,۱1320060 کععس فا ۷۷۵60 قطن ادا :۱992 ۱۳۷/۳۸۵۳ -6
۰ ,۱۱۵ط۹ ۳۷۱۳۵۳۲۵۲۰ 2300 ۷۷۵۵۳ 0۵ 001۳۵۵ 1۱۳۵۵0۵۱ 0
# ۷۷/۹ ,۳1۵0۵ ۷1۵5167 ۷/۵10 31۵11002 0۲ ۳۳۵۳۵۵۵ ع) 10۶ دای :1989 ,170۳۹۲۸۵۲ -7
65
۰ |۷۵ ۱۷12۵80361 ۷/3167 01۲ ۳120۵ 10 - عم :۱976 1۳۵۳۵ -8
0 161101065 006۵100 200 110117231100 07اق/۷ :1987 ۸ 10۲۳۹۲۵/0 -9
1۰ ۳۵ 2300 ۲13۷1821100 با باهش ,|1۵۹۵ 12016
۳ ۵۲ :۸۹۹0۹ ۵۵0۶۳۵۵ ۷/۵۵۲ ۵۶ کمصاملسی :۱990 باها بجاا 000۳۵ 10۳۹۲۵0 -10
۰ ۲۱۷۵۲
5۰ ۷۷/3۱۳ ا0 م۳ عطا ۵ کعسا 1۲۳۹ 3131100۵ ,۱985 با 1۳۹۲۵/0۵۶ -ا|
0 10۷۵10016۲۲ ۷/۵16 آ0 امع مکش 00006 - منممک :1986 0۷ ,۵۲۵۵۵۵۵ ۱۷۳۳۹۵۵/۷ -۱2
۰ 1۳۵
6 - ]۸55655116 کع ۹0 ۷/۵10 :1981 ,۵ ها 01۱ / |۸٩ /۹۲۵/۷۷1۵ 10۳ -۱3
|[ 1316۳۵10۵ کیک 50011116 ۳۵ اه ۳۳۵۵۵ 1۵ مععصعممط کعاهاگ معانصنا
8 ,۹0۳9 ۷/۵0 01 ۱۵۵01 ۹۵۵۳۵۱ عطا ۱۵۶ کوج 1116 نع 200 ۲۶۵۵۱۵ 0۵
۳۳.
۳۵ - ۳1۵1۵8 م۵۵ ۷/۵07 ماه اما : 1991 10106 -۱4
1 م0۲۶۶ ۷۷/۵۵7 : [199 ,۳۹0 ۷/۹1۵/100 -۱5
منابع فارسی
۱- عباسقلی جهانی. علی محمودیان. احمد معصومی الموتی. ۱۳۷۱: گزارش مأموریت و ترجمه اسناد مربوط
به کنفرانس جهانی آب و محیط زیست. سازمان تحقیقات منابع آب وزارت نیرو.
۲- عباسقلی جهانی. ۱۳۷۱: گزارش مأموریت کنفرانس سازمان ملل در مورد محیطزیست و توسعه. دفتر
بررسیهای منابع آب وزارت نیرو.
۱۱۷۹
-------- صفحهٔ بعد --------
"جمعبندی و توصیه‌ها
۱۷۷
-------- صفحهٔ بعد --------
مقدمه
در فصول گذشته این نشریه مطالبی درباره مفاهیم و اصطلاحات اصلی برنامه‌ریزی در بخش آب. تاریخچه
برنامه‌ریزی آب در کشور و نگرشی بر وضع موجود آن و نهایتاً تجربیات کشورها و سازمانهای بین‌المللی در
این زمینه ارائه گردید. هدف اصلی و اساسی که تهیه‌کنندگان این مجموعه از ابتدای شکل‌گیری نشریه. تعقیب
می‌نمودند این بود که با شناخت حاصل از بررسی تجربیات ملی و بین‌المللی بتوان اصلی‌ترین چارچوبها و
اقدامات مورد نیاز را به منظور تقویت بنیه‌های این فعالیت که یک از ارکان مدیریت آب کشور را تشکیل
می‌دهد حداقل به طور فهرست‌وار مشخص و تعیین نمود. در تهیه هر بخش از نشریه تهیه‌کنندگان طبق توان
خود و فرجه زمانی موجود تلاش و کوشش فراوانی به علم آورده‌اند. معهذا با عنایت به ابعاد مختلف و
گسترده برنامه‌ریزی آب قطعاً بررسی کامل و همه‌جانبه موضوع فرصت و اقدامات وسیعتری را طلب می‌نماید
و همان طور که در عنوان نشریه نیز آمده بایستی آن را تنها مروری به تجربیات ملی و بین‌المللی محسوب
نمود. به هر حال بخش پنجم و نهایی گزارش با توجه به هدف موصوف به جمعبندی بررسیها اختصاص یافته
است. در این بخش مقدمتاً با توجه به موقعیت برنامه‌ریزی در بخش آب در وضع فعلی دیدگاههای مطرح در
سطح دنیا در این زمینه و بویژه پس از برگزاری کنفرانسهای جهانی دوبلین درباره آب و محیط و ریودوژانیرو
در مورد محیط و توسعه و همچنین مسائل مهم و کلیدی مدیریت آب درسالها و دهه‌های آتی. سیزده محور
اصلی برای پرداختن صحیح و سیستماتیک برنامه‌ریزی در بخش آب استخراج گردیده و پس از بررسی و
توضیح جایگاه هر یک از آنها در امر برنامه‌ریزی آب پیشنهادات و توصیه‌های مشخصی نیز ارائه گردیده است.
۱۷۸
-------- صفحهٔ بعد --------
۱- سیاستهای ملی و اجرایی منابع آب کشور
کلیاتی درباره سیاستهای آب که در فصل اول این نشریه آمده است روشن می‌سازد که سیاستگذاری اساساً و
اصولاً برای حل مسائل و تضادهای مرتبط با آب و هموار کردن راه برای نیل به اهداف صورت می‌گیرد. پیش
از آنکه بتوان سیاستهای مناسب را تنظیم و فرموله کرد ضروری است که شناخت درستی از مسائل جاری و
مشکلات و تضادهای بالقوه آتی به دست آید. بنابراین انجام بررسیهای همه‌جانبه به منظور درک و شناخت
مسائل آب کشور را باید مهمترین و نخستین گام برای تدوین سیاستها به شمار آورد. به عبارت دیگر می‌توان
اظهار داشت که سیاستها محصول مطالعاتی جامع و وسیع درباره انواع مختلف موضوعات مرتبط با آب.
شناخت ویژگیهای منابع آب کشور و آگاهی از وضعیت و شرایطی می‌باشد که امر توسعه و مدیریت آب
می‌بایستی در آن شرایط و با عنایت به محدودیتها و قیودات و نیز امکانات و استعدادهای آن به اجرا درآید.
مروری بر دیدگاههای بین‌المللی درباره سیاستهای آب نشان می‌دهد که گریزی از فریند مذکور (یعنی مطالعه
دامنه وسیعی از موضوعات مرتبط با آب) به عنوان پیش شرط تنظیم سیاستهای معقول واقع گرایانه وجود
ندارد. معهذا همواره برخی از اصول عام و کاربردی را می‌توان نام برد که امروزه به عنوان اصول و مبانی عام
سیاستهای ملی آب در جمیع کشورهای جهان. به رغم تفاوتهای اقتصادی - اجتماعی. هیدرولوژیکی اقلیمی
آنهاء. به رسمیت شناخته می‌شود. نمونه‌ای از این اصول عام و کلی که پایه‌های مدیریت معقول و منطقی منابع
آب کشورها را تشکیل می‌دهد در کنفرانس آب سازمان ملل متحد (ماردل پلاتا ۱۹۷۷) ارائه شد. پذیرش.
اعلام و پای‌بندی به سیاستهای مذکور و کوشش برای اجرای این قبیل سیاستهای عمومی و کلی گام مثبت و
مهمی در ممالکی نظیر ایران محسوب می‌شود.
از سوی دیگر. علاوه بر این گونه اصول کلی و عام ضروری است که به تنظیم و تدوین سیاستهای تفصیلی نیز
توجه شود. سیاستهای تفصیلی عموماً در برنامه‌های توسعه میان مدت کشور امکان مطرح شدن می‌یابد. انباشتن
مدارک قانونی برنامه‌های توسعه میان مدت از عبارات کلی به کلی نقض غرض بوده و عملاً به جای هدایت
امور و حل مشکلات خود مشکل آفرین است زیرا تعبیر و تفسیر آن برای اخذ تصمیمات اجرایی مشخص و
معین. به سهولت امکانپذیر نبوده و مالاً کار را به برداشتها و استنباطات شخصی و فردی و یا حداکثر گروهی
از موضوع می‌کشاند. برای ایجاد صراحت و قاطعیت در سیاستهای تفصیلی که خاصه در امور اجرایی مورد
نیاز می‌باشد. انجام بررسیها و مطالعات در زمینه‌های ذیربط و شناخت ابعاد و پایه‌های انواع تصمیمات و
اقداماتی که به تبعیت از سیاستها اخذ و دنبال می‌شوند امری کاملاً ضروری است.
تجربیات بین‌المللی همچنین نشان می‌دهد که عدم توجه مکفی به *امکان اجرای سیاستها" یکی از مهمترین
دلائل ناکامی و شکست اکثر ممالک در نیل به اهداف توسعه و مدیریت منابع آب می‌باشد. مجریان سیاستها و
آنان که از اجرای سیاستها به نحوی تأثیر می‌پذیرند باید با اتخاذ تمهیدات مقتضی در فرآیند سیاستگذاری.
مشارکت نمانید. امروزه مشارکت مردم و مسئولین در رده‌ها مختلف در تنظیم و تدوین سیاستها امروزه جزو
۱۷۹
-------- صفحهٔ بعد --------
عبارات رایجی است که در اکثر مجامع علمی و حرفه‌ای. کنفرانسها و گردهماییهای مختلف و انواع مقالات
و نشریات تکرار می‌شود.
تحفق این امر اما مستلزم تعمق و کوشش برای یافتن مکانیسمهای مناسبی می‌باشد که قادر به فعالیت در
چار چوبهای نهادی کشور باشد. بدین ترتیب روشن است که تفاوتهای موجود در سیستمهای حفوقی- قانونی.
اقتصادی- فرهنگی و به طور کلی سازمانیابی اجتماعی ممالک مختلف دنیا. انتقال مستقیم و کپی کردن
تجربیات را امری نادرست و غیرقابل قبول جلوه می‌دهد. از سوی دیگر شناخت مسائل آب در سطح نواحی و
مناطق مختلف کشور که خود زمینه و اساس سیاستگذاری صحیح آب را تشکیل می‌دهد به هیچ رو مسئله‌ای
نیست که جمعی از نخبگان و کارشناسان تراز اول که در سطوح بالای دستگاه دولتی فعالیت می‌کنند بتوانند به
تشریح و شناخت کامل آن دست یافته و راهحلهای مطلوب را رأساً ارائه کنند. مشارکت مردم محلی و
مسئولین دولتی در رده‌های محلی. منطقه‌ای. استانی و البته مرکزی امری لازم و دراعین حال معقول و منطقی
در تنظیم سیاستها به شمار می‌آید. چگونگی برخورد عملی و اجرایی با این امرایعنی نحوه مشارکت در
شناخت مسائل و تنظیم سیاستها بی‌تردید به نوعی مکانیسم *"رفت و برگشتی" نیاز دارد. مردم محلی. سازمانها
و دستگاههای دولتی و خصوصی محلی طبعاً از سیاستهای عمومی توسعه کل کشور و قیودات و محدودیتهای
موجود در امر توسعه و مدیریت منابع آب کل کشور به اندازه مسئولین دستگاههای مرکزی مطلع نیستند.
علاوه بر آن. ضرورت برقراری هماهنگی در امر توسعه و مدیریت منابع آب در سطح مناطق مختلف. اهمیت و
نقش دستگاه مرکزی و مسئولین فعال در این سطح را افزایش داده و وظیفه‌های ملی را در قبال توسعه منطقه‌ای
مطرح می‌سازد. آگاه سازی مردم از طریق رسانه‌های عمومی. اقدام به ترویج مسائل مرتبط با آب و اهمیت آن
در تداوم حیات و فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی. تشویق اهالی بومی به تشکیل مجامع. انجمنها و سازمانهای
(خصوصی - غیردولتی) و دخالت در امر توسعه و مدیریت آب از طریق تشکلهای مذکور. برقراری دوره‌های
آموزشی برای اهالی محلی و مسئولین دولتی در رده‌های مختلف. از جمله مواردی است که در کنفرانس اخیر
سازمان ملل متحد (ریودوژانیرو ۱۹۹۲) بر آن تأکید شده و عملاً اقداماتی برای کاهش فاصله بین ذهنیات
نخبگان و مسئولین تراز اول دستگاههای دولتی (که معمولاً رأساً به تنظیم و اعلام سیاستها می‌پردازند) و
مشکلات اجرایی مردم و مسئولین رده‌های پایین (که مسئول اجرای سیاستها بوده و یا از اجرای سیاستها. تأثیر
پذیرفته در قبال آن واکنش نشان می‌دهند) محسوب می‌شود.
در جمعبندی مطالب فوق می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
۱- اصول و مبانی عام و کاربردی که به عنوان *سیاستهای ملی آب"سالهاست که در سطح بین‌المللی مطرح
شده. می‌تواند مورد پذیرش و عمل قرار گیرد و بدین طریق گام مثبتی در جهت توسعه و مدیریت معقول
منایع آب برداشته شود.
۲- سیاستهای تفصیلی و اجرایی می‌بایستی پس از تنظیم و پذیرش سیاستهای عام و کلی تنظیم و فرموله
شوند و مطابق با شرایط واقعی کشور و تجربیات اجرایی مرتباً شکل دقیقتری به خود گیرند.
۱۸۰
-------- صفحهٔ بعد --------
۳- سیاستها بایستی حتی‌المقدور صریح و روشن و گویا بوده راه را بر تعبیرها و تفسیرهای متضاد ببندد.
تجربیات ناشی از اجرای برنامه‌های میان مدت توسعه کشور را باید زمینهای برای اصلاح و تدفیق
سیاستهای آب کشور در برنامه‌های بعدی به شمار آورد.
4- تنظیم سیاستها مستلزم شناخت مسائل مرتبط با آب است که باید با طراحی و اجرای یک یا چند مکانیسم
*رفت و برگشتی" و با مشارکت دادن مسئولین رده‌های مختلف دستگاه دولتی و تشکلهای محلی بدان
مبادرت ورزید. تنظیم سیاستها بدون عنایت به امکان اجرای آن از سوی مجریان و مردم کاری عبث و
بلکه زیانبار است.
با توجه به موارد مزبور می‌توان پیشنهاداتی را به شرح زیر مطرح نمود:
۱- کلی‌ترین و عام‌ترین سیاستهای سراسری و کشوری آب که منطبق بر شناخت امروزین از اهمیت آب در
زندگی جوامع بشری و انقش آب در توسعه اجتماعی و اقتصادی کشورها بوده و در اعین حال. با
ویژگیهای ملی (اقتصادی - اجتماعی. فرهنگی و همچنین اقلیمی - هیدرولوژیک) و آرمانهای توسعه
کشور تطابق دارد. بازشناخته شود و به صورت *قانون آب کشور" که حاوی اصول مسلم و سیاستهای
بلندمدت و اساسی در قبال توسعه و مدیریت منابع آب کشور می‌باشد. تنظیم و اعلام گردد.
۲- به منظور تنظیم یک راهنمای عمل در برنامه‌های توسعه میان مدت بخش آب. باید نظارت و پیگیری
سیاستهای اجرایی متخذه و ارزیابی مداوم کارآیی آنها راء جزو وظایف قانونی دستگاههای مجری در کلیه
سطوح ذیربط تلقی نمود. علاوه بر آن. مطالعات ویژه‌ای برای شناخت مسائل فعلی و آتی آب. نحوه
اشتراک مساعی دستگاه دولتی با مجامع غیردولتی و مردمی. تعیین مکانیسمهای مناسب سیاستگذاری
درون بخشی و حصول اطمینان از عدم تناقض سیاستهای بخش آب با سیاستهای سایر بخشهای ذیربط
می‌بایستی آغاز و دنبال شود. هدف مطالعات مذکور را می‌توان یافتن و معرفی سیاستهایی دآن است که
قادر به حل و فصل مسائل فعلی و تنگناهای محتمل آتی بوده و در عین حال. قابل اجرا نیز باشد. نظارت
بر چگونگی اجرای سیاستهایی که در هر برنامه ۵ ساله توسعه اعلام می‌شود. اطلاعات فوق‌العاده مفید و
ارزشمندی را برای اصلاح مسیر و تنظیم سیاستهای واقع‌بینانه‌تر و ملاً تقویت و گسترش ارکان *"قانون
آب کشور" را فراهم می‌سازد.
۳- سازگاری و عدم تناقض سیاستهای بخش آب با سیاستهای سایر بخشهای ذیربط اقتصادی. چه در
دوره‌های میان مدت و چه بلندمدت امری لازم و ضروری است. پیش‌بینی. ایجاد و تقویت ساختارهای
سازمانی و نهادی برای نیل بدین مقصود بایستی مورد عنایت ویژه قرار گیرد. تجربیات بین‌المللی حاکی
از آن است که این وظیفه را باید بعهده مجمعی واگذار نمود که در سطح فرابخشی عمل می‌کند و غالباً
شورای ملی آب. هیئت مرکزی آب. کمیسیون آب کشور و امثالهم خوانده شود. توضیحات بیشتری
درباره مجمع مذکور در مبحث *ارتباط بین برنامه‌ریزی در بخش آب با سایر بخشها"آمده و توصیه‌هایی
درباره ضرورت پیگیری این مقوله ارائه شده است.
۱۸۱
-------- صفحهٔ بعد --------
۲- ار تباط بین برنامه‌ریزی در بخش آب با سایر بخشها
چنانچه در فصل دوم این نشریه اشاره شد. به خاطر تحولاتی که در کم و کیف نیازهای اجتماعی و اقتصادی.
در طول زمان به تبعیت از رشد جمعیت و سمت‌گیریهای توسعه اقتصادی کشور رخ می‌دهد. وظائف مدیریت
آب نیز پیچیده‌تر و دشوارتر میگردد و در روند همین تحولات است که "برنامه‌ریزی" از یک مقوله منطقی و
بالقوه مناسب. به جایگاه یک ابزار ضرورت مدیریت ارتقاء می‌یابد همچنانکه امروزه. مدیریت صحیح منابع
آب بدون برنامه‌ریزی را امری محال و ناممکن تلقی کرده‌اند. (1979 .1[0/]7500]) برنامه‌ریزی منابع آب
می‌بایستی ضمن آنکه نیازهای اساسی آحاد ملت به آب و خدمات مربوطه را تأمین و مرتفع سازد. منافع
بلندمدت کشور در بهره‌برداری صحیح از این منبع طبیعی را همواره در نظر گیرد و در اعین حال زمینه‌های
مناسبی را برای رشد و توسعه فعالیتهای وابسته به آب. فراهم آورد. برقراری تعادل و توازن بین نیازهای جاری
و آتی با امکانات بهره‌برداری صحیح و مستدام از منابع آب کشور را می‌توان جزو مهمترین اهداف برنامه‌ریزی
منابع آب در سطح ملی دانست. بدین‌ترتیب روشن است که دنباله‌روی برنامه‌ریزی آب از نیازهای آبی
بخشهای مختلف اقتصادی و تنظیم برنامه‌های جاری. میان مدت و درازمدتی که به تبعیت از تقاضاهای مذ کور
و بدون توجه به پتانسیلها و ظرفیتهای منابع آب کشور انجام پذیرد. دیر یا زود منجر به بروز شرایط بحرانی
آب در نقاط مختلف گشته و حتی حفظ و نگهداری سطح موجود را نیز با دشواریهای جدی روبه‌رو می‌سازد.
افزایش جمعیت. توسعه شهرها و گسترش نیازهای کشور به محصولات غذایی و صنعتی. طبعاً فشارهای
فزاینده‌ای را بر منابع آب مناطق مختلف کشور وارد می‌کنند. شیوهٌ صحیح برخورد با این پدیده. اساساً در
شرایطی کارساز است که از پیش. یعنی قبل از آنکه تقاضاها به آن حدی برسد که مدیریت آب را در تنگنا
قرار دهد. شناخت روشن و درستی از چند و چون توسعه در بخشهای ذیربط اقتصادی کشور. وجود داشته
باشد. به بیان ساده‌ترء برنامه‌ریزی در بخش آب می‌بایستی ضمن اطلاع و آگاهی از رئوس برنامه‌های توسعه در
مهمترین بخشهای متقاضی آب از جمله کشاورزی. صنعت و معدن. شهرنشینی و جمعیت. برق و انرژی متقابلاً
اطلاعات خود را برای "تصحیح میسر توسعه" به بخشهای مذکور ارائه دهد: توسعه در بخش کشاورزی- بویژه
کشت و زرع- در بعضی از مناطق را می‌توان با ارائه اطلاعات درباره کمیت و کیفیت منابع آب. به صورتی
تنظیم و اصلاح نمود که منطبق بر پتانسیلها و قیودات باشد - نظیر استفاده و ترویج الگوهای کشت مرکب از
گیاهانی که فاقد نیاز آبی بالا باشند. گزینش گیاهانی که مقاومت خوبی در برابر خشکسالیها و یا آبیاری با آب
شور دارند و یا ضرورت انتخاب و کاربرد شیوه‌های نوین آبیاری با راندمان بالا نمونه‌هایی از این گونه
آرهنمودها" برای بخش کشاورزی و در مناطق مشخص کشور می‌باشد. تعیین و اعلام دینامیسم تحولات آبهای
زیرزمینی و پنههٌ سیل گیر رودخانه‌ها. راهنمای مناسبی برای احداث یا توسعه شهرها و شهرکها (از نظر
سیستمهای آب و فاضلاب و خطرات سیل‌گیری) محسوب می‌شود. اعلام استانداردها درباره حداقل کیفیت
آبهای برگشتی و پسابها برای مناطق و نواحی مشخص, راهنمای مناسبی برای ایجاد و یا گسترش صنایع و
۱۸۲
-------- صفحهٔ بعد --------
با توجه به کلیات فوق روشن است که برنامه‌ریزی در بخش آب از یک سو باید معطوف به رفع نیازهای
توسعه در بخشهای متقاضی آب و خدمات آب باشد و از سوی دیگر. می‌بایستی حفاظت و بهره‌برداری
مستدام و صحیح منابع آب را تضمین نماید. در حال حاضر سیستم برنامه‌ریزی بخش آب با این سطح فاصله
دارد. نخستین و ابتدایی‌ترین اقدام برای برخوردی پیگیر و مستمر به موضوع برنامه‌ریزی آب آن است که.
جایگاه برنامه‌ریزی آب در سطوح و افقهای مختلف. در داخل سیستم نهادی کشور به رسمیت شناخته شود و
ملاً یکایک بخشهای متقاضی آب موظف به همکاری و ارائه برنامه‌های توسعه خود (برای مرور و بازبینی و
ارائه پیشنهادات اصلاحی) به بخش آب کشور (و یا یک هیئت عالی‌رتبه مسئول آب) گردند. آغاز و پیشبرد
این گونه همکاریها مستلزم پیش‌بینی تدابیر قانونی و اداری برای ایجاد هینتها و تشکلهای هماهنگی در سطوح
مختلف. ایجاد و بهره‌برداری از بانکهای اطلاعاتی مشترک و فعالیتهای مستمر و مداوم برای یافتن راهحلهای
مشترک و مناسبی می‌باشد که تفاضاهای متنوع و بعضاً متضاد را به خوبی شناسایی و ارزیابی نموده و
مکانیسمهای روشنی را برای اجرای راهحلهای مشترک پیشنهاد نماید. تجربیات ممالک مختلف نیز نشان می‌دهد
که چنانکه تفویض جمیع مسئولیتها و وظائف مدیریت آب به ایک دستگاه مسئول واحد میسر نباشد. ایجاد
کمیته‌های ملی. هیئتهای مرکزی. کمیسیون ملی و یا شورای هماهنگی ملی آب ضروری است (1990 ,ل1)
ضرورت برقراری هماهنگی بین دستگاههای مسئول و موظفی که هرایک به نحوی در مدیریت منابع آب نقش
دارند ولی قانوناً دستگاههای اجرایی مستقلی می‌باشند. قبلاً و در فصل دوم این نشریه تشریح شد و در اینجا
صرفاً یادآوری می‌شود که در شرایطی نظیر آنچه هم‌اکنون در کشور وجود دارد. یعنی پراکندگی و "تقسیم
وظائف مدیریت آب" بین دستگاههای اجرایی مستقل. هماهنگی امور در زمینه‌ها و سطوح مختلف را به امری
ضروری و الزامی مبدل می‌سازد. در عرصه برنامه‌ریزی به عنوان جزیی از فرآیند مدیریت منابع آب کشور نیز
این هماهنگی باید تجسم مادی یافته و از پشتوانه قانونی برخوردار گردد. مهمترین عرصه‌ها برای اشتراک
مساعی و هماهنگی امور را می‌توان کوشش برای دستیابی به استراتژیهای مشترک. خطمشی‌های سنجیده و
سیاستها. برنامه‌ها و اقدامات هماهنگ و نامتناقض دانست. اگر جه در ایران نیز همانند بسیاری از ممالک جهان.
برنامه‌ریزی آب اساسا توسط دستگاه دولتی انجام می‌پذیرد. اهمیت مشارکت مردمی و سازمانهای غیردولتی را
نمی‌توان نادیده گرفت. کوشش در جهت گسترش ارتباطات و افزایش آگاهی عمومی و همگانی درباره
خطرات و تبعات ناشی از کمبود و یا آلودگی آبها. تبلیغ و ترویج اهمیت آب در توسعه اقتصادی و اجتماعی
کشور. اعلام هزینه‌های سنگین سرمایهگذاریهای دولتی در این بخش تولیدی و زیربنایی و خدماتی. تشریح
نقش مردم یعنی مصرف‌کنندگان نهایی آب و خدمات آب در صرفه‌جویی و حفاظت منابع آب. تشویق به
ایجاد تشکلهای مردمی مصرف‌کنندگان بهره‌برداران به منظور دخالت آنان در برنامه‌ریزی و مدیریت آب (و
ارائه دیدگاههایی که در سیکلهای آتی مدیریت آب می‌تواند به تصحیح مفروضات و شیوه‌های عمل کمک
کند). جزو اقدامات مفید و سودمند تلفی می‌شود. همچنین در حال حاضر. سازمانهای غیردولتی (که در مراجع
بین‌المللی اصطلاحاً ۲00.5 خوانده می‌شوند) هیچگونه نقش ملموسی در فرآیند برنامه‌ریزی آب کشور
ندارند. معهذا تجربیات جهانی نشان داده است که مشارکت آنان در سطوح و مراحل مختلف مدیریت آب و
از جمله برنامه‌ریزی منابع آب امری مفید و مثبت بوده و بنابراین شایسته توجهات بیشتری می‌باشد.
۱۸۳
-------- صفحهٔ بعد --------
بخش آب کشور برای پاسخگویی به نیازها و تقاضای فعلی و آتی برای آب و خدمات به نهاده‌هایی نیاز دارد
که عمدتاً می‌بایستی توسط بخش دیگر تأمین شود. فی‌المثل نیازهای بخش آب کشور به انواع مصالح.
تجهیزات و ادوات. ماشین آلات و نیروی انسانی می‌بایستی پیشاپیش تعیین گردیده و در قالب نیازهای
برنامه‌ای به سایر بخشهای ذیربط ارائه شود تا تمهیدات لازم برای تهیه و تأمین آنها به عمل آید. بنابراین. یکی
از جنبه‌های دیگری که در ارتباط میان بخش‌آب با سایر بخشهای اقتصادی کشور مطرح می‌باشد. اعلام
نیازهای بخش آب در زمینه نهاده‌هایی است که برای تداوم فعالیت و پیشبرد وظائف بخش ضروری می‌باشد.
در جمعبندی مطالب مطروحه در این مبحث. ضمن تأکید بر ضرورت ایجاد یک هیئت عالی رتبه هماهنگی که
در ممالک مختلف به اسامی مختلف و بویژه *شورای ملی آب" خوانده می‌شود. برخی از اهم وظائف آن به
شرح زیر عنوان می‌شود (1987 ,211۳۵1]):
۱- زدودن و رفع ابهامات موجود درباره نقش و مسئولیت دستگاههای محلی. منطقه‌ای و مرکزی در امر
برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب.
۲ تنظیم سیاستهای ملی آب. با عنایت به ویژگیهای مناطق مختلف کشور.
۳ ترغیب همکاریها و اشتراک مساعی کلیه دستگاههایی که به نحوی از انحاء با برنامه‌ریزی و مدیریت آب
سر و کار دارند.
پیش‌بینی مکانیسمهای لازم برای بازنگری و عندالزوم اصلاح قوانین آب کشور در جمیع سطوح.
۵- استخراج و تنظیم سیاستها و خطمشی‌های مرتبط با قیمت گذاری آب در سطح کشور.
۹ ارائه رهنمودهای کاربردی و تعیین عرصه‌های اصلی و اولی‌تر برای تحقیقات. پژوهش و آموزش.
در شرایط فعلی تا زمانی که یک هیئت هماهنگی عالی رتب مرکزی و تشکیل و ایجاد نگردیده است.
می‌بایستی بر قابلیتهای موجود در بخش آب کشور تأکید و اتکاء بیشتری داشت و از تواناییهای مذکور برای
زمینه‌سازی و تدارک اقداماتی استفاده نمود که در جهت تقویت ارتباطات میان بخشی و کاهش تناقضات
برنامه‌ریزی مرتبط با آب (در بخشهای مستقل) خواهد بود. پیشنهادات مشخص عبارت‌اند از:
۱- کوشش برای شناساندن و معرفی جایگاه و نقش آب در حیات اجتماعی و اقتصادی کشور. و اهمیت
برنامه‌ریزی در فرآیند مدیریت صحیح منابع آب. به منظور ایجاد و تقویت زمینه‌های لازم برای ارتقاء
سطح و حوزهٌ عمل برنامه‌ریزی و مدیریت آب و نزدیکتر ساختن آن به جایگاه واقعی خود. و با هدف
کسب پشتوانه قانونی و نهادی برای تضمین تداوم و استمرار برنامه‌ریزی آب (در سطوح و افقهای
۲- تدارک و آغاز مطالعات موسوم به *ارزیابی منابع آب" به منظور افزایش آگاهی و ارتقاء سطح شناخت
درون بخشی از شرایط فعلی و نیز گرایشات محتمل آتی در عرضه و تقاضای آب در سطح کشور.
اطلاعاتی که از این گونه مطالعات حاصل می‌شود. کلی‌ترین خصوصیات و تنگناهای فعلی و آتی را
۱۸۶
-------- صفحهٔ بعد --------
مشخص نموده یک راهنمای عمومی و کلی برای تنظیم محتوای ارتباطات بخش آب کشور با بخشهای
متقاضی آب و خدمات آب محسوب خواهد شد (1985 ,۳۳۹۳0(]).
۳- کوشش در جهت برقراری و تمویت ارتباطات میان بخشی در سطوح مختلف بویژه سطوح مرکزی (ملی)
و منطقه‌ای. به منظور تبادل مستمر نظرات و دیدگاهها و بهبود زمینه‌های عملی برای تنظیم سیاستها.
برنامه‌ها و اقدامات مشترک.
۶- تشکیل یک کمیته یا گروه کاری موظف به منظور انجام بررسیهای همه‌جانبه برای تعیین ضرورت ایجاد
یک نهاد عالی رتبه هماهنگی (کمیسیون ملی آب. شورای ملی آب . هیئت مرکزی آب و امثالهم) در
سطح فرابخشی, و همچنین تعیین خصوصیات سازمانی. حقوقی و قانونی و وظائلف و حوزه عملکرد آن
در ارتباط با اهداف توسعه اجتماعی - اقتصادی. حفاظت محیطزیست به طور اعم و حفاظت و
بهره‌برداری پایدار و مستدام منابع آب کشور به طور اخص. در این بررسیها می‌بایستی به تجربیات بسیار
گسترده و غنی ممالک مختلف بویژه آنانکه از نظر سیستمهای سازمانیابی اجتماعی و قانونی تشابهاتی با
شرایط ایران دارند. توجه کافی مبذول گردد.
۱۸۵
-------- صفحهٔ بعد --------
هر سیستم نهادی معمولاً متشکل از قوانین ضوابط و مقرارت. سازمانها و تشکلها و همچنین سیاستها می‌باشد
که عملاً چارچوبی برای فعالیتهای ذیربط محسوب می‌شود (1987 ,11204050۷:617).
نیازها و اهداف توسعه منابع آب کشور ضمن آن که در داخل چارچوب نهادی مشخصی تعریف و تعیین
می‌شوند. می‌بایستی در داخل همان چارچوب نیز به اجرا درآیند. از سوی دیگر. رشد جمعیت. گسترش
شهرنشینی و صنعتی شدن ضمن آن که تأثیرات فوق‌العاده مهمی بر نوع و میزان نیازها (یا تقاضا برای آب و
خدمات آب) می گذارد. اهداف بلندمدت و مقطعی را هم متحول ساخته و وظائف جدید و نوینی را در مقابل
مدیریت آب قرار داده و مطرح می‌سازد. برای پاسخگویی به این وظائف جدید چارچوبهای نهادی موجود
می‌بایستی به نحوی متحول شود که امکان تقبل و اجرای وظائف نوظهور فراهم گردد. در غیر این صورت.
کمبودها و ضعفهای موجود و عدم کاراآیی در پاسخگویی به نیازها و اجرای وظائف. انباشته شده و ابعاد
فزاینده‌ای به خود می‌گیرد و مالاً شرایطی را پدید می‌آورد که در بسیاری از ممالک دنیا و بویژه درممالک در
حال توسعه. مشاهده و گزارش شده است. بررسیهای پژوهشگران نشان می‌دهد که: فاصله و شکاف عمیقی
بین سیاستگذاری و اجرای برنامه‌های توسعه و استفاده از تکنولوژیها در داخل چارچوب نهادی بسیاری از
کشورها وجود دارد. علت اصلی و اساسی بروز چنین شرایطی آن است که چارچوبهای نهادی موجود. اعم از
قوانین. سازمانها و سیاستها هیچگونه تناسبی با نیازهای توسعه نداشته و قادر به تطبیق دادن خود با شرایط
متحولی که ناشی از گذشت زمان است نمی‌باشد. بسیاری از برنامه‌هایی که تنظیم می‌شوند نمی‌توان در داخل
چار چوبهای نهادی موجود به اجرا درآورد. چارچوبهایی که‌سالهاست قدیمی و کهنه شده و در مقابل هر گونه
اصلاح و تحول اجتناب ناپذیر مقاومت می‌کند"
کلی‌ترین نتیجه‌ای که از مطالب فوق حاصل می‌شود آن است که بدون اقدام به اصلاح ساختارهای قانونی.
شوند و اهداف پیش‌بینی شده توسعه متحقق گردند. علاوه بر آن. اصلاح یک جانبه برخی از مولفه‌های سیستم
در اصلاحات نهادی و فیمابین موْلفه‌های اصلی جارجوب نهادی را بایستی جزو اهداف اصلی اصلاح
- : ۱ ارادم 5 1 وا ۰ + ی ۳ 48 ۰ ۰ ا۱* 1 ۰ ۰ ۰
۱ مشکالات نهادی و بویره عذم کارایی فواین موجود در اکثر کشورهای ییحی از مباحث اصلی کنفرانس ات سازمان ملل ۵
/
۹۷ ۳ ] 2اه ۰ ۱ 8 سا ۰ ۱ ۰ ۱ ۹
ماردل پلاتا ارزانتین. ۱۹۷۱۷ یز بوده است. برای توضیحات تفصیلی مراجعه سود به برنامه‌های اجرایی ماردل پلاتا.
۱۸۹۹
-------- صفحهٔ بعد --------
در توضیح بیشتر این مطلب می‌توان یادآوری نمود که ظهور نیازهای جدید به آب و خدمات مرتبط با آب
طبعاً اتخاذ سیاستهای جدیدی در برنامه‌های توسعه را ایجاب می‌کند. اجرای طرحها و پروژه‌های جدید برای
توسعه بهره‌پرداری از منابع آب یا افزایش کارایی بهره‌برداری و مصرف آب. موضوع تقویت دستگاههای
اجرایی موجود و یا ایجاد دستگاههای جدید را مطرح می‌سازد. بروز تغییرات در نوع و میزان مصرف.
جابه‌جایی حقابه‌ها و تخصیص مجدد و امثالهم. باعث بروز مسائل حقوقی و قانونی گردیده و عموماً
اصلاحات قانونی و تنظیم ضوابط و مقررات جدیدی را طلب می‌کند که قادر به حل و فصل مسائل مربوطه
باشند. کلیه موارد اخیرالذ کر عملا بدین معناست که چارچوبهای نهادی می‌بایستی به تبعیت از تحولات در
نیازها و اهداف و به منظور پاسخگویی صحیح به آنها. متحول شود و چنین تحولی فی‌الواقع ضروری و
اجتناب ناپذیر است. مادامی که اصلاحات لازم و ضروری در ساختارهای نهادی صورت نگیرد. اجرای
وظایف نوین توسعه و مدیریت نیز با دشواریهای جدی مواجه بوده و تحقق اهداف پیش‌بینی شده بعید به نظر
می‌رسد.
در اینجا لازم است اشاره شود که سیستم نهادی مدیریت آب خود در داخل سیستم نهادی کل کشور قرار
داشته و طبعاً تابع خصوصیات و قیوداتی است که توسط چارچوب نهادی کل کشور تعیین می‌شود. اگر چه
ممکن است عملکرد نسبی برخی از بخشهای اقتصادی کشور در داخل چارچوبهای نهادی کلی. بهتر و کارا تر
از سایر بخشها باشد لیکن تفاوتها عموماً چشمگیر نبوده و صرفاً در شرایطی که امتیازات ویژه‌ای برای یک یا
جند بخش در نظر گرفته شود. می‌توان انتظار داشت که امر توسعه و مدیریت در آن بخشها شتاب و آهنگ
سریعتر و مناسبتری به خود گیرد. معهذا. نوعی تعادل عمومی که حاصل کارکرد بالنسبه بلندمدت چارچوبهای
نهادی کشور می‌باشد مطرح بوده که حصول به آن علاوه بر آن که مستلزم ثبات سیاسی و اجتماعی بویژه در
ممالک در حال توسعه می‌باشد. به تنظیم و تعدیل و سازگارسازی اصلاحات نهادی در بخشهای مختلف با
یکدیگر و با نیازهای کل توسعه و مدیریت کشور نیاز دارد.
یک نتیجه عمومی از مباحث فوق آن است که اصلاحات نهادی در بخشهای مستقل اقتصاد کشور و از جمله
بخش آب را نمی‌توان بدون عنایت به ظرفیتها و نیازهای سیستم نهادی کل کشور به اصلاح و تطبیق خود با
اهداف توسعه مطرح کرد و به پیش برد. و نیز اینکه طرح و اعلام ضرورتهای اصلاحات نهادی در بخش آب.
زمینهای برای اصلاحات نهادی چارچوبهای عمومی نهادی کل کشور نیز تلقی می‌شود.
به فرض آنکه اصلاحات ساختاری (قانونی. سازمانی. سیاستگذاری) در چارچوب نهادی کل کشور به طور
جدی مورد عنایت قرار گرفته و پیش‌بینیهای لازم برای پشتیبانی از آن به عمل آید. برخی از اقدامات اساسی
مورد نیاز برای حصول به یک چارچوب نهادی برای بخش آب کشور را می‌توان به شرح زیر فهرست‌وار
۱۸۷
-------- صفحهٔ بعد --------
۱- مروری بر اهداف و نیازها و سیاستهای توسعه بلندمدت کشور و تنظیم اهداف و سیاستهای بخش آب در
انطباق با سیاستها و اهداف توسعه ملی و با تأکید ویژه خصوصیات اقلیمی- هیدرولوژیک و نیازهای جاری
و آتی به آب.
۲- انجام یک ارزیابی کلی و عمومی چارچوب نهادی فعلی بخش آب. استخراج ضعفها و تنگاهای بارز
قانونی. سازمانی و تشکیلاتی. و سیاستگذاری. در ارتباط با وظائف نوینی که اهداف و سیاستهای
بلندمدت توسعه و مدیریت منابع آب کشور مطرح می‌سازد.
۳- برقراری ارتباطات موظف و قانونی با سایر دستگاههای اجرایی (بخشهای اقتصادی) ذیربط به منظور
تدقیق نیازهاء اهداف. سیاستها و وظائفی که در گامهای ۱ و ۲ فوق مقدمتاً تعیین و مشخص گردید.
۶- برنامه‌ریزی برای انجام اصلاحات ساختاری در بخش آب. تهیه و تنظیم اجرایی اصلاحات که از جمله
حاوی اقدامات حمایتی برای پشتیبانی از اصلاحات نهادی خواهد بود.
۵- اجرای برنامه و کنترل و نظارت مستمر بر اجرای آن. استخراج و ثبت مسائل و مشکلات عملی و اجرایی
و انتقال یافته‌ها به گامهای فوق برای تجدیدنظرهای ذیربط.
مواردی که فوقاً به اختصار فهرست وار مطرح شد. هرایک به تنهایی دامنه وسیعی از مقولات مختلف را در
برگرفته و پرداختن به آنها ضمن آنکه به عزم راسخ تصمیم‌گیرندگان سطوح بالای دستگاه دولتی برای انجام
این گونه اصلاحات نیاز دارد. اقدامات گسترده و سنحیدهٌ حرفه‌ای و تخصصی برای برنامه‌ریزی. فعال سازی و
پیش برد امور را نیز طلب می‌کند. پشتیبانی مستمر تصمیم‌گیرندگان سیاسی کشور و پیش‌بینی مکانیسمهای
روشن برای حمایت از اقدامات اصلاحی. متضمن عدم توقف اقدامات خواهد بود.
۱۸۸
-------- صفحهٔ بعد --------
تهیه و احرای برنامه‌های آب. نیاز به فعالیتهای متنوع و وسیعی دارد که توسط افراد مختلف. گروههای
فعالیتها باشد. توحه به امر سازماندهی و مدیریت اصولی و صحیح این محموعه گسترده و متنوع امری
مکانیزم تهیه قوانین. ضوابط و مقررات پایه‌ای و اصلی باید برخاسته و جوشیده از سیستم و شرایط اجتماعی
مو حود کشور باشد. لذا نمی‌توان و نباید در اقتباس و استفاده از تحربیات جوامع دیگر اصرار ورزید و نباید
موارد یافته‌شده از این طریق را به نظام تحمیل نمود. البته این محدودیت در مورد رده‌های پایین‌تر قانونی و
آیین‌نامه‌ای و یا تهیه استانداردها و ضوابط فنی. کاهش می‌یاید (1973 ,(۲۸ا).
قوانین. ضوابط و مقررات تهیه شده در صورتی جامعیت دارد که بتواند پاسخگوی حنبه‌های مختلف
برنامه‌ریزی و مدیریت آب باشد. این جنبه‌ها عبارت‌اند از (1973 ,۲۲۸۲) :
۱-۳ تعیین مقام و مرجع نهایی تصمیم‌گیری در مورد کنترل و توزیع آب
۲-۳ چگونگی و نحوه تخصیص و توزیع آب
۳-۳ جگونگی اعطای اختیارات و قدرت ادارات و دستگاههای ذیربط
۶-۳ چگونگی تعدیل قوانین سنتی و عرف و عادات با توجه به اهداف برنامه‌ای و شرایط اجتماعی
با توجه به ارجحیت جامع‌نگری و برخورد نظام‌گرا. نقطه شروع و مناسب در تهیه نظام قانونی و حقوقی
منسجم می‌تواند به صورت زیر تدارک دیده شود:
۱ تهیه چارچوب. قوانین و ضوابط بنیانی و جامع برای تهیه نظام حفوقی منسجم و همسو با اهداف
درازمدت و استراتژیهای تعیین شده مورد نظر.
۲ گردآوری و بررسی جامع قوانین و ضوابط موجود و تعیین نواقص و کمبودها با توجه به چارچوبهای
۳ تهیه امکانات و تسهیلات برای تهیه و تصویب فعالیتهای فوق و به وجود آمدن ضمانتهای اجرایی برای
آنها.
متأسفانه حرکتهای نامنظم و غیرمنسجم و موردی. برای رفع مشکلات مقطعی و کو تاه‌مدت. نمی تواند
پاسخگوی مساثا بنیا: د که رشد یابنده نیز هست. باشد. ت ماندن و عدم تعییر. تکلیف. ایستاه
ی بنیانی موجود که رشد یابنده نیز : و عدم تعیین یی
و انعطاف‌ناپذیری. کندی در رفع نواقص و اشتباهات و ضوابط فنی ناهمگون حاصل از کارکرد مهندسین
۱۸۹
12531307130813121320133013311333133413351336133713381339134013411342134313441346134713481349136013611362136313641365136613671369139113921393193119891992199319941995199620212149215121592160216521682175223522372251229823042307230923122319232623282330234323462351235323912443246324912502250725222523252425252530253125352538254225442545254625572558256025612563256425652566256725682569257125752576259826132615261626202621262226232624262526262627262826292630263126322634265926602661266226632665266626672668266926712682268326852686268727022706270727102712272027212725272727282729273027662841284228432844284528462847284828492850285128522853285428552856285728582859286028622863286428652866286828692870287128722873287428752877287828792880288128822883288428852886288728882889289028912892289328942895289628972898289929002901290229032904290529062907290829092910291129122913291429152916291729182919292029212922292329242925292629272928292929302931293229332934293529362937293829392940294129422943294429452946294729482949295029512953295429552956295729582959296029612962296329642965296629672968296929702971297229732974297529762983298429852986299430093010303230563082308430893090313631373138313931403142314731513152316131733177320132133237324232463248325132543255325632573284329933163318331933203323333733413348335233553356335733723373337433783384339433973398340334263428342934523453345434553456345734663467346834823483348434853486348834893490349634983500350535213524352535283530353135533554356335643566357136183619362036213622362436253626362736283630363236353636363836393640364336443646364736563658366336643681368237193725373037313732373337343743374437463748377337873793379938153821383438383843386438653866386738683872388038813882388338843885388638873888389038913892389338943896389738983899390039013902390439053906390739083909391239163917391839193922392339253926392939313932393339343935393739383940394239443945394739493953395539563959396139633964396539663967396839703971397239743975397639783980398739933994401240154017401940224023402440254026402783168317833983418368836984028407842784498452845384748582858485858594861086248638863986438644955695699570957695779578958095819582958396029605963796399640964196469647964896539698970097019719973297409759976497659780979797999809982998349933993599409948996199639982998399879988999099959997999899991000010004100071000810010100241004010048100571006010069101261014810152101581017910180101931019610197102071021310223102251022810243102471025510261102671028810292103051030610329103361033810341103421039910410104141044410446104481045010459104601046210465104921049310501105101052910565105671058210586105881058910591105951059710598106121061810620106241062510628106331063410638106391064010644106451064610648106491065510656106571066110673106761069010692107091071010711107131071510717107181071910720107211074610755107561076010762107701077510778107791079010793107981079910800108041081110812108161081710818108191082010821108271083210844108451084610849108511086510872108751089610908109121093510936109541095810959109701097110972109731097410975109761098210985109871099010992109931099410997109981099911003110081100911010110111101311021110271103111035110391104211043110451104611047110491105111052110531105711060110611106211063110641106511067110681107411075110771107911081110851108611087110881108911090110911109311095110961109711099111001110211105111061110711108111091111111112111161111711120111221112411125111261113111132111331113411136111381113911140111481114911150111511115211153111541115711159111601116111162111631116811170111731117711178111791118311190112091121111212112131121411218112221123111232112331123411236112381124611248112491125411256112571125811263112641126511267112681126911270112711127311276112781128111285112891129211293112951129611300113011130511307113091131311314113151131711318113201132211332113331133411335113361133911341113431134411345113461134711352113551135611357113591136011363113661136711370113771137811379113811142211431114331143411436114391144011441114421145311455114571146411465114661146811469114761147911484114851148911496114981149911500115011150311508115121151711523115241152811533115341154011541115431154411553115541155711566115681156911570115771157911582115861158911590115941159711600116031160411609116251163011635116401164111651116551165711660116621166711668116781168311684116851168611687116881168911690116911169311694116951169611697116981169911700117011170211703117041170511706117071170811709117101171711720117221173911755117651176611767117741177711778118181181911824118251182611832118411184311844118461185711858118591186011861118651187611877118811189111895118961189711898119171191911920119211192411927119291193311934119391195211953119631196411972119741197511977119781198011983119851198711995119961199912003120041200512007120081202412035120381204012041120431204612050120571206212064120671207812106121081211012111121121211312114121151211612117121181211912120121211212212123121241212512126121271212812129121301213112132121341213512136121371213812139121401214112142121541215512164121651216812170121731217412182121891219412195122161221712218122201222312224122261224212243122601226112264122651226612267122681226912270122721227612279122911229212296123111232012323123301233112333123371233912342123431234712368123691237012373"با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد"!"با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمند""با صلوات بر محمد وآل محمد"*"با صلوات برمحمد و آل محمد""تامین کالا و تجهیزات. ساختمان"رک اسلا یا راب"یا صلوات بر محمد و آل محمد"#صیه هایی در مدیریت منایع آبهای زیرزمینی| موضوع مصوبه: مقررأت تامین برق مراکز استخراج رمزارزها« بخشنامه به کلیه دستگاه های اجرایی موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری »« ما لرا ری رای ولیر»«اصلاحیه سوم تنقیح و تلخیص بخشنامه (۱۱) جدید در آمد و ملحتات«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد؛«با صلوات بر محمد و آل محمده«با صلوات بر محمد و آل محمده«با صلوات پر محمد و ال محمد:«فهرست مصادیق خدمات بیمه های زندگی و درمان»آئین نامه تشکیلات و طبقه بندی مشاغل دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درآئین نامه جامع مدیریت دانشگاه‌ها و مْسسات آموزش عالی,آب تصفیه شده برای صنایعآبین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشر یه شماره ۰۳۸)آبین‌نامه طرح هندسی تقاطع‌هاآبین‌نامه طرح پاهای راه و راه آهن در برابر زلزلهآح را رجا مر و رمع کی ماو رهم وی رال مورآسیب‌شناسی و ارزیابی وضع موجودآسیب‌های وارد بر اتصالات بتنی به شرح زیر طبقه‌بندی می‌شود:آشنایی با سازمان ملی استاندارد ابرانآشنایی با سازمان ملی استاندارد ایرانآشنایی با سازمان ملی استاندارد ایرانآشنایی با موْسسهٌ استاندارد و تحقیقات صنعتی ابرانآصو با مرت وزبرانآصو با مرت وزهرانآماده سازی لجن حاصل از تصفیه فاضلابآمور مالباتی شهر و استان تهرانآن برای ادامه مطالعات و انجام طراحی تفصیلی انجام می‌شود. هرگاه مشاور نظری در مورد تکمیل, بآنها در پیشرفت جوامع » تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب‌ناپذ یر ساخته است . نظر به وسعآوقاء زایه زروانه اشتخال به کار تاردافیآیین نامه اجرای بند ۵ ماده ۱۳ قانون بیمه همگانی خدمات درمانی کشور (مصوب ۱۳۷۴/۰۶/۰۵)آیین نامه اجرایی ماده ۱۹۳ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی, اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی اآیین نامه اجرایی ماده (۷) قانون بیمه همگانی خدمات درمانی کشور (مصوب ۱۳۷۴/۰۳/۱۷)آیین نامه اجرایی موضوع ماده59آیین نامه اجرایی موضوع ماده219آیین نامه اجرایی موضوع ماده 79 قانون تامینآیین نامه استخدامی سازمان بیمه های احتماعی مصوب 13/12/1348 (قانون سازمان بیمه هایآیین نامه جدید استخدامی سازمان مصوب 28/12/1386آیین نامه مالی و معاملاتی دانشگاه های علوم پزشکی و خدماتآیین نامه معاملات شهرداری تهران - مصوب ۱۳۵۵/۱/۲۵ با اصلاحات فصل اول - نصاب معاملاتآیین‌نامه اجرانی ماده 46 آیین‌نامه استخدامی سازمانآیین‌نامه اجرایی بند ۷ ماده واحده قانون تسریع در امر تخلیه و بارگیری کشتیها در بنادر ٍآیین‌نامه طرح هندسی راههای ایرانآییین نامیه اجرایی میمیور مامییات ارزد امیواا و ارایی هیاک انتتیاا یاوتیه بیه شیریتا قانون اصلاح ماده (۵) قانون بیمه‌های اجتماعی کار گران ساختمانیاا اک هس۲۱ اوه هک مش ازاب بر فسات فهاج ۳ هی اتعقتضصااصیابالغ ارزش معامالتی امالال منالاط22ابعاد فلانج ها در اتصالات خطوط لوله برایابلاغ 71 جبران بار مالی ناشی از کرونا _ ابلاغ اولابلاغ شیوه نامه اصلاحی موضوع بند (1-3) ماده (3) اصلاحی آیین نامه اجرایی تبصره (2) مادهابلاغ صورتجلسه شورای عالی مالیاتی درخصوص مرور زمان مالیاتی جرایم موضوع ماده 169ات ی ارم ریم را ان نز او مراتاق دارو و کار تمیز (در مراکز سطح ۲-در مراکز سطح ۳ به صورت مجزا در منطقه مراقبت متوسط و ماثر مواد شیمیایی مختلف بر بتن و شیوه های حفاظت سطحی ۱۹۶اجتماعی و زیست محیطی (۶۱)اجتماعی» ارزش گذاری و توجیهاجراغ اعلان به هوابیما - اضافه بها برای طول بیش از ۵۰ متراجرای کامل مقررات نظام درآمداجرایی شهرداری تهراناجرایی شهرداری تهراناجرایی شهرداری تهراناجرایی شهرداری تهراناجرایی شهرداری تهراناجرایی شهرداری تهراناح نا و اس اد سسکا دج بدااحتراماًء به استناد مصوبات پنجاه و ششمی ین جلسه شورای عالی فنی شهرداری ت تهران به تار ریخاحتراها با توجه به بررسیهای به عمل آمده وضرورت بازنگری مدارک و شرایط تاسیس موسساتاحداث ساختمان استاندار بهااحمدی, محمد رضا. ۱۲۳۷۶. هرس سازگار با طبیعت درختان. موسسه علمی- فرهنگی «نص».احکام مالیاتی قانون بودجه سال1404اختراما؛ با غنایت به نامگذاری سال ٩۶ به عنوان سال اقتصاد مقاومتی» ولید و اشتغال» در اجرااختیارات هیأت امناء در تصویب بودجه تفصیلی دانشگاههااخیر|۱" مشاهده میگردد که واحدهای حساب انفرادی و نامنویسی بدون رعایت مفاداد وم سور ی اسا یا رایادارات کل امور مالیاتی شمال و جنوب استان تهرانادارات کل امور مالیاتی شمال. جنوب . شرق و غرب استان تهرانادارات کل امور مالیاتی شهر و استان تهرانادارات کل امور مالیاتی شهر و استان تهرانادارات کل امورمالیاتی شهر و استان تهراناداری با موضوع ابطال نامه وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی به شماره 100/18 مورخ 1401/01/2ادامه بیمه به تور اختیاری با بیمه اجباری ..ادامه جدول پ ۵-۲ شدت روشنابی اماکن بر حسب اوادحع اه شاب که یه هل مهادعمای بمردین‌هاری و کن‌هاری ازادور فننام فنی سازمان رادداری و حدل و نثل جاددایادچار ۱ را تون ۳۹اذرلسو لیر در یویر ال زرف رام ْار از اداره کل هما هنگی نی و عمرانی مناطق و سازما نها تاش 2 یی وش ویار موضوع: ایجاد تسهیلات برای کارفرمایان ,ار کر ار را را خر اراک هر نارای السا کرومارت بس مت در لاورارت مت را ناورارتباط با فصل مالیات بر درآمد حقوقارزش افزوده مصوب 0 اعمال معافیت مالیاتی در خصوص مواد خوراکی بند (الف) ماده یاد شده» منوط بارزش مطبوعیت زیست محیطی (مثل چشم‌انداز) در قیمت دارایی‌ها منعکس می‌شود. این روش بر پایه ایارسال قانون الحاق یک بند به تبصره (6) قانون بودجه سال 1402 کل کشورارسال قانون تفسیر ماده18) قانون مالیات های مستقیمارهانن مرا و نوی ورارو وافا ی کی ام وتو مس اس و ایاز ۹ / رات . ایا رای ایا را ییا ریاس ساسا یت کشا اسآ کیرش ایساز 9 دای ول صنایماز ۲۹ رد زنط و اوعد کار سر ان سل ووداز آنجا که زمینهاز تأسیسات نمک زدایی ( آب شیرین کن)از تصغضه خانه آب / فاضلاباز تصفیه خانه های آب / فاضلاباز دیدش کگ مات ار ات در نی یاز لحاظ اداراز ورقهای فلزی در شکل ۲۹-۵ نشان داده شده است.از وهای مایماس ا! ایکا سر ات را ارتاست. از محدودیتهای مندرج در ماده (۱) این قانون مستثنی می‌باشند و کلیه امتیازات مندرج دراست. برای اءعرا ابلاغ می گردد. ۰استاندارد ۱۹۲۸۱ موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران)استاندارد ملی ایران شمارهٌ ۲۲۹۶۷ (چاپ اول): سال ۱۴۰۰استاندارد ملی ایران شمارهٌ ۲۲۹۶۷ (چاپ اول): سال ۱۴۰۰استانداردها از ضروریات صنعت هستند. برای خود کفایی در هر صنعت باید به تهیه استانداردهای لازاستانداردها از ضروریات صنعت هستند. برای پیشرفت و ترقی در هر صنعت باید به تهیه استانداردهایاستانداردها از پایه‌های صنعت می‌باشند و در جهت نیل به خودکفانی در هر صنعت باید به تهیه استاستانداردها از پایه‌های صنعت هستند. برای خودکفایی در هر صنعت باید به تهیه استانداردهای لازاستان‌هاء دستگاههای اجرایی پیمانکاران و مهندسان مشاور سراسر کشور یاستفاده از برق نرمال دراستفاده از پساب‌های شهری برای مصارفاسر ریاد راوس از ره راررهداسناد همسان بیمان تعمیرات اساسی دراشت. درمان و آموزش پزشکاشل رودخانه با استفاده از روشاصالحیه آیین نامه اجرایی موضوع تبصره5اصالحیه دستورالعمل اجرایی موضوع ماده39) قانون احکام دائمیی ررنامیهاصلاح آیین نامه اجرایی ماده ۸ قانونی تشکیل وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی (۱۳۶۶/۱۱/۲۸)اصلاح آیین نامه اجرایی ماده (۸) قانون تشکیل وزارت بهداشت» درمان و آموزش پزشکی (۱۳۹۱/۰۷/۲۳)اصلاح و الحاق یک بند (به‌عنوان بند ۷۲) بخشنامه تنقیح و تلخیص ضوابط بیمه‌ای مقاطعه کاراناصلاحیه مصوبه تعیین وظایف سورای عالی فنی سهرداری تهران ابلاغی بهاصلی‌ترین شیوهٌ جابه جایی درون‌شهری و مناسبترین شیوه برای سفرهای کوتاه و متوسطاصمفی ودرآس دیوان عدالت اذاری مورکاصو رب با مرت وزراناصول و تحلیل سیاستهای مدیریت آباصول و مبانی برنامه ریزی بخش آباضافه بها به ردیف های بتن پاشی در تونل هرگاه فاصله از تهیه بتن و بتن پاشی جداره تونل با بتاطالعات پولی و مالی واصله از جمله تراکنش های بانکی، با توجه به آرای متعدد صادره از سوی شعباعتراض به رأی کمیسیون پزشکی بدویاعلام ارزش انواع ماشین آلات راهسازی و کشاورزی (اعم از تولید داخل یا وارداتی)افراد موضوع این تبصره چنانچه از همسر دوم خود طلاق بگیرند یا همسر دوم آناناقلا را رمارد زدال موی الا یاران شماره: رش هد داالا تسد را همست یتالحاق سه بند به فصل هفتم بخشنامه تنفیح و تلخیص بازنشستگی با موضوعات اشتغال بکارمحدد و اعادالحاق یک تبصره به بند " الف " ماده (۳) آیین نامه اجرایی بند ۵۲" ماده (۱۳) قانون بیمه همگانالزامات اساسی (اصول ایمنی و عملگرد) وسایل پزشکیالف - به منظور زمینه‌سازی برای تربیت نیروی انسانی متخصص و متعهد. دانش‌مدارء خلاق والف) فضای اداری و کارکنان شامل اتاق های زیر است :الف- طول مورد نیاز برای سرریزاللهم صل علی محمد و آل محمداللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهمالینه مدنی استکه رابطه نعمیمیافنه 148011 که از عدد پایداری استفاده می‌کند [رابطه /۲۰-۵)) بام آیین‌نامه ادامه بیمه به طور اختیاری موضوع تبصره مادهام سای مور ی اسلای‌ا را پیوستاماالی ساان ااری و ایوراماده سازی و تمیزکاری سداوح کاریامر وزه نقش و اهمیت ضوابط معبارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب وامروزه نقش و اهمیت ضوابط معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب و مامروزه نقش و اهمیت ضوابط. معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب وامس وزارت ادن کار و فاد ای ۷۳ /۸/ ۱۳۰۲امن داریا یام و لووی ور وت نداردامه افتی و درآمد استان تهران اسامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور نظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور با گذشت بیش از سی سال فعالیت تامکان اتصال قطعات پوسته به یکدیگر و نیز جوشنها فراهم باشد. وزن یک قطعه پوسته فلزی حدود ۱۳۰امکانات خدماتی(باجه. رختکن. سایه‌بان و...) در حریم ساحل نباید دید به دریا را مختل نماید.ان کل محترم امور مالیاتیان کل محترم امور مالیاتیان کل محترم امور مالیاتیان یه زوا استقال به تاو توذافیاند / نویه و برآینده ار ارم صرح زد اماندازه گیری جریان نشتی زمین و جریان دراندها باید طوری انتخاب و طراحی شوند که حداقل برای ۲۰ سال شبکه را حفاظت نمایند و پس از گذشتانفورماتیکی پیمانکاران، مشاوران و شرکتهای ،دستگاههای اجرایی به بخشنامهاه و ام ماه مه تمهاوفقاء ده زروافه اشتخال به کار کاردانیاونان محترم شهردار تهراناونین محترم شهردار تهراناپ ۱۱اه تا دار هک هااک هم با شورای عالی رفاه و تامین‌اجتماعی)اکتشاف متایج هشبدر 9 کر پنی در صتنیت ذمشتاگر ما بتوانیم تولید داخلی را رونق ببخشیم مساله تورم حل خواهد شد.(مقام معظم رهبرری)اگرمه را هه ۷ زرهاگرمه را هه ۷ زرهای تاسیسات و سازه های صنعت نفت )نشریه شمارهای فرم درخواست احتساب مدت خدمت نظام وظیفه و حضور در جبهه :ایران. ریاست جمهوری. معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی. دفتر نظام فنی اجراییایعاد بیرون‌رفتگی ایستگاه برای راههای شریاتی درجه ۲ به شرح زیر تعیین می‌شود: :.ایمنی در برپا کردن اسکلت فلزیاین حالت‌ها در ارتباط با ظرفیت باربری حداکثر ساختمان تعریف شده که گذر از آنها باعثاین دستورالعمل در اجرای ماده۲۲ قانون پیش‌فروش ساختمان مصوب ۱۳۸۹ و بند «د» ماده (۱)این دستورالعمل در راستای یکسان‌سازی و ایجاد وحدت رویه در تدوین لایحه تأخیرات پیمان‌هاء کاهاین سند از تاریخ تصویب معتبر و از تاریخ ابلاغ لازم‌الاجرا است.این صفحه توسط کمیته تحقیقات و توسعه فناوری نیروگاه تکمیل می‌شود.این فصل از آییناین مدرک تحت کنترل مدیریت طرح و برنامه و بودجه قرار دارد و در هنگام به کارگیری این مستند.این نامه دبیرخانه ار زیابی فناوری سلامت درمورد تجییزات بپزشگیاین نوع نرده که نمونهٌ آن رادر شکل ٩ می‌بینید. از پروفیل فوطی شکل ساخته می‌شود.این نوع کلاس کارایی برای مجموعه مولدی کاربرد دارد که در تجهیزات متصل, تقاضاهای شدیدی در موب) گسترش عدالت اجتماعی با:با : سازه بردازی ایرانبا استفاده از شناسایی ارگانهای ذی‌مدخل دولتی و غیر دولتی (بخشهای ۱-۱-۲-۸و ۲-۱-۲-۸ استانداربا استناد به مادهبا بسچرب لمعلاروتسد 9 بابا توجه به اجرایی شدن قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان و فراخوان اجرای این قانونبا توجه به استقبال مودیان محترم مالیاتی از افزایش میزان تسهیلات بخشودگی جرایم در نظر گرفتهبا توجه به اطالعات واصله، برخی از دستگاهبا توجه به اینکه رعایت قوانین و مقررات توسط سازمان تامین اجتماعی به عنوان یک سازمانبا توجه به بررسی های به عمل آمده و اطالعات دریافتی از سااماههبا توجه به سوالات و ابهامات مطرح شده و به منظور ایجاد وحدت رویه در خصوص چگونگیبا توجه به عدم انطباق تاریخ الزم االجرا شدن قاانون ماییااب بار ارزف ادازوده م او1400با توجه به مصوبه اخیر مراجع قانونی، واردات طال، پالتین و نقره بههبا توجه به مفاد بندد2با توجه به موضوعات مطروحه توسط مودیان محترم مالیاتی در زمان برپایی میز خدمت، در بررسی هاابا توجه به نقش صنعت آب و برق به عنوان یک صنعت زیربنایی در توسعه کشور و اهمیت عنصربا درخواست مرکز دانشگاهی وموجود بودن کالای ارز حمایتی از فرم حواله به شماره 1۳-۳0-09 استفابا درنظر گرفتن مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران تهیه استاندبا روش پبزومتریبا ری مبه رستشبا زان احرای وست:با سای مورک اسی‌اران 9با سلام و دعای خبربا صلوات بر محمد و آل محمد»با صلوات بر محمد و آل محمد»با صلوات بر محمد و آل محمدهبا عنابت به أن خ که معطابق بند (ت) ماده (۶) آپینن امه اجرابی موضوع ماده (۹۵) اصادحی فانونبا عنایت به اینکه آراء هیأت های حل اختلاف مالیاتی بلافاصله پس از صدور در سامانه های سازمانبا عنایت به بخشنامه شماره39با عنایت به تعطیلی روز شنبه موورخ20با عنایت به سوالات و ابهامات مطروحه در خصوص اجرای مقررات تبصره (3( ماده )17( قانون مالیاتبا عنایت به مت و تلاش بحدانه کلیه عوامل دست اندر کار » مقدمات و پیش نیازهای لازم جهت ارائهبا عنایت به مجوز مراجع قانونی» مهلت تسلیم اظهارنامه مالیاتی صاحبان مشاغل و پرداخت مالیات مبا عنایت به مفاد ماده1با عنایت به مفاد ماده237) قانون مالیاتبا عنایت به مفاد ماده (4) آیین نامه اجرایی بند (ب) ماده (11) قانون جهش تولید دانش بنیان» «با عنایت به نامه شماره 1401/300/58170 مورخ 1401/12/24 سازمان حفاظت محیط زیست و همچنین ابلابا قطعات اتصالی و متعلقات آنها برای خطوط آبرسانی تحت فشاربا محوربت ماشینهای دواربا معاونت محترم نیروی انسانئی ستاد کل نیروهای مسلح , احتساب مدت حضور داوطلیانه دربا موضوع ارسال فهرست برخی از مودیان صاحبانبا نام و یاد خداباذکشهای متالمات ری ۵ بن دای ازباران اداری واعرای لور بت داردباز کردت, تحلیه. نرمیم و بستن مش هاباس تک و رک را ۱۳۹۹۰بانک اطلاعاتی موجود در انجمن شرکتهای برق کانادا که با استفاده از داده‌های واحدهای تولیدیباه تصاویر سرپرسات محتارک ووارت اماور اقتصااد و دارایاا و وویار محتارک داد،ساتر رسایده اساببلا تناکک هیک و یلاکشا اجه فمرهاد هام اداوزئلنیبتن خودتراکم بتنی است که تحت وزن خود جاری شده و بدون نیاز به هرگونه تراکم خارجی به طور کامبتنی که در پانل‌های پیش‌ساخته به کار می‌رود باید حداقل دارای مقاومت ۲۸ روزه‌ای معادل ۱/۳۵بخش اول: قانون تأمین اجتماعی و آیین‌نامه‌های آن (۳۲- آیین‌نامه‌ها) ۹ ۲۰۱بخش شیمی‌درمانی به‌صورت یک بخش مستقل بیمارستانی استبخش چهارم: قانون برنامه پنجم توسعه؛ فصل سوم 2 ۴۰۱بخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاه های اجرابیمهندسان مشاور و پیمانکاران سسبخشنامه به دستگاههای اجرایی و مهندسان مشاوربخشنامه به دستگاههای اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکاران سسبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و9 پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و9 پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی» مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی» مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی» مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی» مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی؛ مهندسان مشاور و پیمانکاران سسبخشنامه به دستگاههای اجراییء مهندسان مشاور و پیمانکاران ۱۰ 1بخشنامه به دسنگه‌های اجرایی, میندسان فشاور و بیممگارانبخشنامه به مراجع قضایی سراسر کشوربخشنامه به کارفر مایان. تامین کنندگان و بذ برندکا,.بخشنامه به کلیه دستگاههای اجرایی موضوع ماده (۵) فانون مدیریت خدمات کشوریبخغش چهارم مجموعه مقررات ارزی و در راستای اهرای ماده یک قانون برنامهبدین وسیله فهرست انواع گوشت و فرآورده های گوشتی موضوع جزء (4-5) بند (الف) ماده (9) قانون مبدینوسیله اعلام می‌دارد بند. ۱-۱۷-۲ مندرج در پیوست ۱ (دستورالعمل تجهیز بر چیدن کارگاه)بر آورد اعتببر اساس تحلیل با مقاطع ترک‌خوردهبر رز اسارمر, ایرارهبر ری اسلا ان ری ۱۳/۵بر زرز اساریر ایرانبر زرز اسانیر ایراربر فامه ریزی و محئالحعات بریثه‌سازیبر ژوهشکده مطالعات فناوریبراساس ماده (۳۴) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه و در چارچوب نظام فنی و اجرایی یکپارچهبرای بررسی‌ای اقتصادیبرای دوره طراحی ۲۰ ساله ۲ دوره طراحی ۴۰ سالهبرای زدگش‌دای زیرژزمنبشیبرای کارهای دج‌تدسی رو‌دخانهبرحسب سرعت طرح این راهپاء در تجدول ۹ تعیین شده است. این حداکثر برای تقاطعپایبررسی اندازه سازگاری پروژه ها بابررسی و تحلیل نتایج آزمون‌های آتش و آتش سوزی‌های واقعی, مبنایی را برای برآورد چهار نرخ رشدبررسی وضعیت کلرزنی اب مشروب در کشوربرنامه ار تقای سلامت و کاهش آلاینده های محصولات مهمبرنامه ارایه خدمات رفاهی به دانشجویانبرنامه‌ریزی درست (اقتصادی)» مال اندک را افزایش می‌دهد وبرنامه‌ریزی شده باشد معقول و منطقی نیست زیرا تکنولوژی به سرعت در حال پیشرفت بوده و دائماًبسته‌بندی» دارای دو درب در طرفین با دستگیره ازبسمه‌تعالی فرماندهی کل قوا بربقل به دعس و کگازبقل یه بت و داربلاستیک ها- سامانه های لوله گذاری برای شکهبمهره‌برداری اولیه از واحدهای نیروگاه‌هایبند (د) تبصره (19) ماده واحده قانون بودجه سال 1402 کل کشورء برای اجرا ارسال می گردد.به : معاونین محترم وزارت نفتبه : معاونین محترم وزارت نفتبه : معاونین محترم وزارت نفتبه : وزبر محترم نیروبه : وزبر محترم نیروبه : وزبر محخترم نیروبه : وزیر محترم نیروبه استناد بند ۵-۱-۳-۴ از ضوابط مدیریت امور بیمه‌ای وزارت نیرو منضم به بخشنامه شماره ۵۴۹۹۶/به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویبنامه شمارهبه اطلاع می‌رساند:به تعداد کافی و با رنگ‌های غیر محرک جهتبه شرح زیر تصویب کرد:به شماره ۳۲۳به مناسبت فرا رسیدن دهه مبارک فجر و تکریم مودیان محترم مالیاتی» با رعایت مقررات ماده 191 قبه منظور ارتقای سالمت اداری در کلیه فرایندها و فعالیت ها بوویهه ف ،راینودهای مربووب بوه رربه منظور تسهیل فرایند اجرایی حکم بند (ذ) تبصره (6) قانون بودجه سال 1401 کل کشور مبنی بر «کبه منظور رفع ابهام درخصوص مفاد جزء3به منظور رفع ابهام درخصوص مفاد جزء3به منظور قدردانی از خدمات کارکنان شاغل در شرکتهای وابسته (غیردولتی) و در اجرایبه منظور کمک به صنعت. تولید. رونق کسب و کار تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی و مساعدت با کارفربه پیوست تصویر آیینبه پیوست تصویر آیینبه پیوست تصویر آیین نامه اجرایی ماده )4( قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق. موضوع تصویب نبه پیوست تصویر آیین نامه حمایت از تولید. دانش‌بنیان و اشتغال آفرین در حوزه اقتصاد و اصلاحیبه پیوست تصویر آیین‌نامه حمایت از نخبگان ایرانی موضوع تصویب نامه شماره 235461/ت 60421ه موربه پیوست تصویر اصالحیه بند3به پیوست تصویر اصالحیه های بند3) ضوابط اجرایی موض وع ماده172به پیوست تصویر اصلاحیه بند (3) ضوابط اجرایی موضوع ماده 172 قانون مالیات های مستقیم که به ابه پیوست تصویر تصویببه پیوست تصویر تصویببه پیوست تصویر تصویب نامه شمماره139211/ت58962به پیوست تصویر تصویبنامه شماره 137057/ت61217ه- مورخ 1402/08/03 هینت محترم وزیران با موضوعبه پیوست تصویر نامه شماره73403به پیوست تصویر نامه شماره 11/105938 مورخ 1402/05/04 نانب رئیس محترم شورای راهبری فناوری هابه پیوست دستورالعمل اجرایی موضوع بند (3) تصویب نامه شماره 83877/ت60021ه مورخ 1401/05/19 هیبه پیوست دستورالعمل انتشار صکوک اجاره لریالی و ارزی] در سیستم بانکی؛ که در تاریخبه پیوست شیوه‌نامه "" تشخیص و تفکیک اسرار دولتی از اطلاعات عمومی ""مصوب کمیسیون انتشاربه پیوست شیوه‌نامه "شیوه‌نامه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات متضمن حق و تکلیف برایبه پیوست شیوه‌نامه "شیوه‌نامه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات متضمن حق و تکلیف برایبه پیوست صور تجلسه شماره 201-9 مورحخ 120 شورای عالی مالیاتی در خصوص «ابهامات در نحوهبه پیوست. تصویر دادنامه شماره 140109970905810073 مورخ 1401/01/16 هیأت عمومی دیوانبه پیوست. تصویر نامه شماره 122/142676 مورخ 1402/09/22 سازمان بورس و اوراق بهادار شامل فهرسبه پیوست، تصویر تصویببه پیوسه هررسه وهاهدفاآ ههروورآ مهوهد م هدمو به به موهه مامه شهماره352673به کلیه شر کتهای آب منطقه‌ای. توسعه منابع آب و نیروی ایرات توسمه آپ و خاک میرستانبه. شه رداران محترم مناطق ۲۲ گکانه شهرداری نهرانبه: جناب آقای سید محمدعلی افشانیبه: جناب آقای پیروز حناچیبه: شهرداران محترم مناطق ۳۳ کانه شهرداری تهرانبه: شهرداران محتن رم مناطق ۳۲ کانهبه: شهرداران محنرم مناطق ۳ گانه شهرداری نهرانبه: شهرداران محنرم مناطق ۳۳ کانهبه: شهرداران محنرم مناطق ۳۳ کانه شهرداری نهرانبه: مدیراآن مخت ر مکل سنادیبه: مشاوران محت رم شهردا رتهرانبه: مشاوران محترم شهردار تهرانبه: مشاوران محن رم شهردار نهرانبه: معاوئین محترم شهردار تهرانبه: معاوئین محترم شهردار تهرانبه: معاوئین محترم شهردار تهرانبه: معاوئین محنرم شهردار تهرانبه: معاونان محت رم شهر دار تهرانبه: معاونان محت رم شهر دار تهرانبه: معاونان محت رم شهر دار تهرانبه: معاونان محت رم شهر دار تهرانبه: معاونان محت رم شهر دار نهرانبه: معاونان محت رم شهر دار نهرانبه: معاونان محت رم شهر دار نهرانبه: معاونان محت رم شهر دار نهرانبه: معاونان محت رم شهر دار نهرانبه: معاونان محترم شه ر دار تهرانبه: معاونان محترم شهر دار نهرانبه: معاونان محترم شهر دار نهرانبه: معاونان محترم شهر دار نهرانبه: معاونان محترم شهر دار نهرانبه: معاونان محترم شهردار تهرانبه: معاونان محترم شهردار تهرانبه: معاونان محترم شهردار تهرانبه: معاونان محترم شهردار تهرانبه: معاونان محترم شهردار تهرانبه: معاونان محترم شهردار نهرانبه: معاونان محترم شهردار نهرانبه: معاونان محترم شهردار نهرانبه: معاونان محترم شهردار نهرانبه: معاونان محترم شهردار نهرانبه: معاونان محتن رم شهر دار تهرانبه: معاونان محتن رم شهر دار تهرانبه: معاونان محن رم شهر دار نهرانبه: معاونان محن رم شهر دار نهرانبه: معاونان محن رم شهر دار نهرانبه: معاونان محن رم شهر دار نهرانبه: معاونان مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونان مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونان مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونان مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونین مجت رم شهر دار نهرانبه: معاونین محت رم شهردا ر تهرانبه: معاونین محترمبه: معاونین محترم شهر دار نهرانبه: معاونین محترم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محتوم شهردار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار تهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهردار نهرانبه: معاونین مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونین مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونین مخت رم شهر دار نهرانبه: مماو تین مخظرم وزارت نتبهتر است فاصله حدود ۲ متر بین منبع نور و دوربین در نظر گرفته شود. چون حشرات در مناطق خاصیبپشریر ۵ هر خانال هاق روبالبیر و دستورا لعملها ی ها دره‌درا رتباط با مدا رک لزم جهت صدور دفترچهبیس نامه طراحی و اجرای معابر درونبیمه شدگان / مستمری بگیران و افراد تحت تکلفل آنانت- تاثیر امتداد و شیب ناییوستگی بر تونلسازی (شیبها. شیب ظاهری در امتداد محور تونل می‌باشندتاج ما کل دا ی ما در مکی یامد واگ استاریخ ۱۴۰۰/۵/۱۲ با موضوع جبران آثار ناشی از شیوع بیماری کرونا ۱تاریخ ارسال پرونده تأخیرات و درخواست تشکیل اولین جلسه کارگروه تاخیرات :تاریخ جلسه شماره پیمان موضوع پیمانتاریی‌چه مدلمهای کاهیدگی و معیارهاییتاسیسات برقی سال ۱۴۰۲تاسیسات ففتی میاذین ففتی غرب ککارون در برابر سیلابتاسیسات و سازه‌های صنمت نفتتاسیسات گرمایی» تعویض هوا و تهویه مطبوعتال «مقررات زدایی و وحدت رویه»تبصره ۱- پزشکان روانپزشک و فوق تخصص در صورتی می‌تواند از تعرفه‌های مذکور استفادهتبصره ۱- کلیه اختیارات و وظایف قانونی وزارت جهاد سازندگی (سازمان دامپزشکی کشور) و وزارت کشتبصره ۲ ماده ۳۵ آیین نامه اداری استخدامی کار کنان غیر هیات علمی دانشگاهتبصره (2) ماده (119) قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعهتبصره ماده (۷۶) قانون تأمین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴ و الحاق دو تبصره به ماده (۷۶) مصوب ۱۳۷۱تجح رام و یس ره کهتجدید نظر اولتحریک انتخاب و اعلام گردد. این ترانسفورماتور باید قابلیت تحمل شرایط جریان نامی تحریک و ولتتحقیقات صنعتی ایران. مصوب بهمن ماه ۱۳۷۱ تنها مرجع رسمی کشور است که وظیفه تعیین. تدوین 9 نشتحلیلیهای اقتصادی طرحهای آب در سطح ملیتخر به فمارد ۷۸۱ معالونمت مبنه‌سی,» جزژوهشی و فناوریتدوین و9 ارائه سیاست‌هاءتعیین خط مشی‌ها 9 نیز برنامه‌ریزی برای فعالیتهای مربوط به تربیت نتر کیب با ر گذاری نیروها برسازه هایتشر به شما ۱۶۰تشرید شندارد زارد معاونمت همبشدسی» وژوهش و خناوریتصشه‌خانه‌های در دست ساخت و در حال بیره‌برداری)تصن ید به اس 1 مبد‌فیتصو بری از وضعیت کنونی شرکتهای بهره برداریتصویب نامه در خصوص تعیین تکلیف اراضی مازاد بر نیاز دانشگاههاتصویب نامه شورای عائی اجرای سیاستهای یتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب کننده | مدیر کل تجهیزات پزشکی دکتر رضا مسائلی در ۳تصویر 13۷1 با اعمال حد آستانهتعاون ،کار و رافه اجتماعیتعرفه قیمت مطالعات شناسایی تأسیسات و عوارض زیر سطحی بهتعیین عمق مورد نیاز در ارزیابی پتانسیل روانگراییتمدید مهلت تسلیم اظهارنامه مالیاتی واحد های حقیقی و حقوقیتمدید مهلتت اتتتراب بته اوراا مالیتاتی و راأ یتیت تاأ اختتف مالیتاتی کته انیضتاأ مهلتت ن دتمدیود ملتوا ترتورته بوه تورتل ماییواتر و رتته وهست کاس را را هکتهیه و تنظیم: دفتر قوانین و مقررات معاونت حقوقی وامور مجلس سازمان تاأمین اجتماعیتهیه کننده: سازمان طرح تهیهٌ آیین‌نامهتوان از خاموت یا گل میخ سردار و یا کالهک برشی استفاده کرد و مطابق با فصل هشتم آیینتوجه : این فرم به عنوان نمونه بارگذاری شده است. پژوهشگران باید برای اخذ فرمتوجه اصلی طراح تاسیسات مکانیکی باید به فضاهای حساس بخش (اتاق های عمل, فضای ریکاوری, فضایتوزیح آن در مدعازن سد4 ۱۵جات اس اک اما سا مار با و انجدول ۱-۳- انواع ترکیبات عایقی به همراه علائم اختصاریجدول ۷-۷- ضریب معادل وسیله نقلیه سبک برای وسایل نقلیه تفریحی در سربالاییجدول ۱۴-۱۵- بر آورد هزینه استهلاک خودروی شخصی به ازای یک خودرو -کیلومترجدول شماره ۳- در آمدجزء (1) بند (الف) ماده (9) قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوبجمهوری اسلا می‌ابران تاریخ:جمهوری اسلامی ایران شماره :۹۲/۴۲۰/۷۷۰۷۲/دجمهوری اسلامی ایران شماره :۱۴۴۳۸/۴۰۰جمهوری اسلامی ایران شماره :۱۷۰۴۷/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۲۲۸۱۳/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۲۷۰۴۲/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۳۲۰۵۱/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۳۲۰۵۸/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۳۲۰۶۵/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۴۹۱۷۸/۴۰۰جمهوری اسلامی ایران, ضوابط اجرایی قانون بودجه سال ۱۳۹۹ کل کشور را به شرح زیر تصویب کرد: ۱جناب آتقای دکتر رحمانی فضلی - وزبر محترم کشورجناب آثای دکنر رحمانی فضلی-وزبر محترم گشورجناب آفای ممندسا بر مدیر غامل محترم شرکت ملی حشاری ابرانجناب آقای دکتر خجسته‌مهر. معاون محترم وزیر و مدبرعامل شرکت ملی نفت ابرانجناب آقای دکتر رحمانی فضلی - وزیر محترم کشورجناب آقای دکتر رحمانی فضلی - وزیر محترم کشورجناب آقای دکتر محمود احمدی نژاد-ریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانجناب آقای صالح آبادی مدیرعامل محترم بانک توسعه صادرات ابرانجناب آقای مهندس امانی مدیر کل محترم هماهنگی فنی و عمرانی سازمان ها و مناطیجناب آقای مهندس جوانبخت-معاون محترم آب و آبفاءرئیس هیات مدیره و مدیر عامل شرکت مدیریتجناب آقای مهندس خیرخواه مدیر عامل محترم سازمان مشاور ثُنی و مهندسی شهر تهرانجناب آقای نظر پورجناب آقلی مهری مدیرعامل محترم بانگ صنعت و معدنجناجه حسب شرایط و ویژگی های پیمان. گزارش واصله از کارگروه رسیدگی بهجهت دسته‌بندی سطح تمیزی هوا براساس ترکیب شیمیایی آن ۱ باید به استاندارد 14644-8 150 ارجاعحجم سنگدانه‌ی بیشتر.ء ضمن حفظ خصوصیات بتن خودتراکم تازه» استفاده نمود. با این وجود در اغلحد آستانه به کار گرفته شده برای استخراج پوشش گیاهی. ۰/۸ می‌باشد.حداقل دو چراغ راهنماء از فاصله‌هایی که در جدول ۸ تعیین شده» باید در داخل مخروط دیذحدول ۳-۴- لیست توابع مختص رده‌های بهره‌وری انرژی در اتوماسیون ساختمان (ادامه)حذف واژه "خوک" از ردیف (2-1) فهرست پیوست بخشنامه های شماره 31091 مورخحسب مصوبه مراجع اعانون واردات طع،، پ،تعیو و نهعرهحسب مصوبه مراجع قانونی، احکام ذیل جهت اطالع و اقدام مقتضی ابالغ میحضشیش هر آهشحقوقی ارتباط تنگاتننگ داشته و قوانین و راهکارهای آیین‌نامه‌های اجرایی یکی از ابزارهای اعماحمایت مالی از هسته‌های دوره پیش‌رشدحور" موضوع: پوشش بیمه ای گروههای خاص جامعه اس رلحوزه ... موضوع: نحوه اجرای آئین نامه بیمه اختیاری مصوب بخشنامه شماره ۶۵۱حوزه تلخیص دستور العملها و ضوابط نحوه رسید گی به ادعای افرادحوزه ستادی وزارت نیرو و شرکتهای تابعه (دولتی) مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری به شرححوزه فنی و درآمد موضوع: تمدید کسر حق بیمه تگمیلیحوزه مشترک معاونت‌های حقوقفی» مجلس و آمور بین‌المئل و بیمه‌ایحوزه معاونت بیمه ای و درمانحوزه معاونت فنی و موضوع: ارسال پیام گوتاه به مستمری بگیرانحوزه موضوع: بازنشستگی مشمولینحوزه موضوع: دستورالدمل اجرائی بخشودگی 1 دستور اداریحوزه: بیمه آی و درمانحوزه: بیمه ای و درمانحوزه: درمان و بیمه ایحوزه: مشترک حقوقی و معاونت بیمه ایحوزه: مشترک درمان و بیمه ایحوزه: معاونت بیمه ای و معاونت برنامه ریزی» مالی و پشتیبانیحوضه‌های آبریز و دفاتر مستقل شرکت مدیریت منابع آب ایرانحوطاسوت ار موضوع: ضوابتط اجرائیحیین قیمت تمام شده واحد آب زیرزمینی وخازن های موازی در پست های فشار قویخازن های موازی در پست های فشار قویخاکب‌ای شور و ددیدی در آیرانخر رح کلعر یاهع وا له دح درخر روا او را امه اهخزانه دار محترم کل کشورخم که منطبق بر ضوابطخمهوری سا ین ایران تاریخ؛ ۹ رزخمینی ( ره ) که کمتر از ۵۰ سال سن داشته و مشمول مقررات حمایتی خاص دیگری قرار نداشتهخن الاسلام و اتمملهین چناب آقای لیسی اون اول محترم قوه قسالیهخود مالک مشمول یارانه .بافندگان فرش وضاغلان صنایع دستی شناسه دار و..) درقالبخوزه بخ موضوع: بیمه اعضاء انجمن صنفی بخشنامر انخی و ار تال ,کار وراه احّی پوت دارد7۵ در اسمش هر رشتد- پایداری در برابر عوامل جویدار تبرت در لا رندار تبرت درل دردارآن محترم مناطق ۲۲ گانه شهرداری تهراندارح‌های آب 9 کاضصلاب در در حله تقصیلیدارم از ۲ ید ری زارت ارداز وسانی به صنایمدتم رالحدل اجرایی خدمات بر هدب رداریدختران، پسران، مردان و زنان بالیای طبیعی را به اشکال متفاوتددماید دراحی سارهدهای اتحال ودر ااهرا مرهرراتدر اجراء اصل یکصلد و بیست و سوم (۱۳۳) قانون اساسی جمهوری اسلامی‌ایراندر اجرای اصل یکصد و بیست و سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به پیوست «قانون موافقتنامهدر اجرای بخشنامه شماره ۷۹۳۳ مورخ ۱۳۹۹/۱/۲۶ وزارت تعاون کار و زفاه اجتماعی و دستورالعماندر اجرای بخشنامه شماره ۲۵۱۱۹۲ مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۲۷ وزارت تعاون. کار و رفاه اجتماعی.در اجرای بند (ب) ماده (۲۸) قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی, اجتماعی و فرهنگیدر اجرای بند «۱» هزارو دهمین جلسه هبأت مدیره مورخ ۸۶/۷/۲۳ مقرر گردید تا اعحضاء شرکت تعاونیدر اجرای ماده ۲۳ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب سال ۰۱۳۷۴در اجرای ماده «۴» قانون حمایت از صنعت برق کشور مصوب ۱۳۹۴ و به موجب ابلاغیه شمارهدر اجرای مفاد تبصره (11) ماده (27) قانون مالیات بر ارزش افزوده و با عنایت به مفاد قانون اصدر اجرای مفاد دستورالعمل شماره200/1401/530در اجرای مقررات تبصره (1) ماده (123) اصلاحی قانون ثبت (موضوع ماده 10 قانون الحاقدر ارتباط با رسیدگی هاا و بررسای هاان ان ااه شادهدر این آیین‌نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند:در این بخش برآوردی از توانایی و قابلیت ایجاد خوردگی داخلی انجام خواهد شد. خوردگی داخلی. کادر این بخش فرض می‌شود که ۶۵ درصد از مسافرین ساعت اوج در ۳۰ دقیقه اوج به بازرسی گمرک وارد مدر این دستگاه تشعشعات خورشید از طریق یک کره شیشه‌ای شفاف که بر روی پایه‌ای متصل است با متمدر این فصل ضوابط ارزیابی و بهسازی اعضا و اتصالات بتنی مربوط به سیستمهای مقاوم در برابر بادر این فصل مشخصات فنی عمومی و اجرایی سیستمهای صوتی و کاربرد آنها در طراحی و اجرای پروژه‌در بسیاری موارد. جمع کننده جدید در امتداد خط یک تیر یا شاه‌تیر قرار می‌گیرد. معمولاً این مدر تصفبه خانه‌های فاضلاب و بردازش آندر جهت گردش کاری مناسبء نحوه وارد شدن به اتاق احیا و خارج شدن از آن به دو روش امکان‌پذیردر دی خدمات محالحاتشدر راستای اجرای بودجه مصوبه سالیانه شهرداری تهران و با هدف شفاف سازی و اصلاحدر راستای اجرای سیاستهای کلی نظام اداری مصوب ۱۳۸۹ و قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مبارزدر راستای بهینه‌سازی و بهبود مستمر فرآیندهای اجرائی, از تاریخ صدور این دستور اداری. تغییرادر راستای تنقٌیح, تجمیع و تلخیص بخشنامه ها و دستورهای آداری. شفاف سازی مقررات. تسهبل در اردر راستای تنقیح» تجمیم وتلخیص بخشنامه ها ودستورهای آداری» شفاف سازی مقررات. تسهیل دردر راستای تکریم مودیان محترم مالیاتی میزان بخشودگی جرائم موضوع ماده22در رال نادٌذ‌اری و حشاریدر رت خمان درحاه فنادایی رایدر رست خددات دتاالحاتدر رست مرس( رل رسدر رسی بتانسیل لنذزش دردر صنایع مرتبط بادر صورت استفاده از تابلوی ایزوله کلیه کلیدهای خطوط خروجی آن از نوع دو پل انتخاب شوند.در صورت لزوم می توان برای عبور این جریان هواء ازکانال |[ اشکل در داخل سقف کاذب بادر صورت نیازدر صورت پیش‌بینی این واحد. در نظر گرفتن هراسه‌ی این فضاهادر صورتی که قفل نمودن درپوش‌های سیستم لوله ایستاده خشک مورد نظر باشد. این کار منوط به تأییدر صورتی که نرخ رشد دستمزد اعلام شده کارگران در دو سال آخر خدمت آنها بیش از نرخ رشد طبیعیدر صورتی‌که طول راهروی مستقیمی از ۲۲ متر بیشتر باشد.ء بهتر است با ایجاد تغییراتی شامل تغیدر قراردادهای صنعت‌نفتدر نامه ریژزی ازمایشی‌ای رد ویدر وت و اس نقص در جوش (موجود)در ورد خدار زمین ذرزهدر وردعش کی ماش دم !النافتشدر پاسخ به استعالم های به عمل آمده بدینوسیله تصریح میدر پایین سپرء فشار مقاوم از راست به‌چپ برابر است با :در پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنهدر یرم سّدی...دراجرای اصل یکصد و بیست و سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به پیوست « قانون موافقتنامسهدراجرای بند " ۴" یک هزار و پانصد وهفتادونهمین جلسه‌هیات مدیره محترم سازمان» مصوب ۹۴/۱/۲۶ ددرادن ,یسو یا یا یاناسدرامد در موارد زیر اصلاح و جایگزین میگردد:درجه‌بندی بیمارستانها بر حسب امتیازات مکتسبه بیمارستانهای عمومیدرخصوص اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400/03/02درخواست. اعلام و بهره برداری از سوابق بیمه شدگان همچنین حذف مکاتبات دستی و تشکیلدرزهای باز: این درزها باید با فروکردن و سپس درآوردن نوار چوبی» صفحه فلزی یا سایر قطعات موردزمان ام و پوو سوردزمان بنادو و تشتیرا دردستمرالحم, فموئه بر داری |دسته رالحمل حذر و تجیزدستو رالعمل محاسه حریم حاه و ثناتدستور العمل نحوه تشویق گزارشگران فرار مالیاتی موضوع ماده (37) اصلاحیه آیین نامه اجراییدستورائدمل حفانلت از دارایی مشتریدستورالحمل حفاذلت و ایمنئی دردستورالع مل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل اجرائی آن به شماره ۸۰۵۵ مورخ ۱۳۹۷/۱/۲۹ (تصویر پیوست) و بر اساس طرح طبقه‌بندیدستورالعمل اجرایی آن به شماره ۲۶۵۳۷۹ مورخ ۱۳۹۷/۱۲/۲۸ و بر اساس طرح طبقه‌بندی و ارزشیابیدستورالعمل اجرایی شورای حفغ حقوق بیت‌المال در آمور اراضی و منابع طبیعی کشوردستورالعمل احجام و اوزان قانون بودجه سالانه کشورء به منظور تبیین حیطه مسئولیت‌هایدستورالعمل بررسی ویژگیهای عمومی آندستورالعمل تعیین مناسب ترین پیشنهاد در مناقصات پیمانکاریدستورالعمل ثبت کشتیها به صورت اجاره کاملدستورالعمل شستشو و گندزدایی شبکه‌های آپرسانیدستورالعمل صخور پروافه اشتغال به کار آموزشدستورالعمل ضوابط پذیرش و محاسبه کسر بهای آسفالت دردستورالعمل نحوه استرداد مالیات و عوارض دریافتی از خریداران کالاها و خدمات معاف از مالیات ودستورالعمل نحوه استرداد مالیات و عوارضص پرداختی سفارتخانه ها مأموریت های دیپلماتیک. پستدستورالعمل نحوه تکمیل و تنظیم اسناد همسان پیمان‌های پژوهشی میدان /اکتشافی محور بالادستیدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل و ضوابط تعیین مشاغل حاکمیتی در موسسهدستگاه های اجرایی،مهندسان مشاور و پیمانکاران به بخشنامهدستگاه های اجرایی،مهنذسان مشاور و پیمانکاران به بخشنامهدستگاههای اجرایی, مشاورین و پیمانکاراندستگاههای اجرایی، مهندسان مشاور و پیمانکاران بخشنامه بهدسذم رالحدل در هدر داری ودسهء رالعمل در ه‌برداری ودشریه هار رد مسااروندت مبنتسمی, رپژوهش و ضاورقدعاد را دبس رودخاده‌ها 9 دخازن مرهادفتر آدور مقررات ملی ساختمان پبوست. :دفتر امور فنی » تدوین معیارها و شرکت مدیریت منابع آب ایراندفتر امور فنی و تدوین معیارهادفتر امور فنی و تدوین معیارهادفتر امور مقررات ملّی ساختماندفتر توسعه مدیریت و تحول اداریدفتر توسعه منابع فیزیکی و آمور عمرانیدفتر مدیریت منابع فیزیکی و مجری طرح های عمرانیدفتر مقررات ملی و کنترل ساختماندفتر مقررات ملی و کنترل ساختماندفتر مهندسی و معارهای فنیدفتر مهندسی و معیارهای فنندفتر مهندسی و معیارهای فنیدفتر نظام فنی اجرایی دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفادفتر نظام فنی اجرایی دفتر مهندسی و معیارهای قنی آب و آبفادفتر نظام فنی اجرایی دفتر مهندسی و معیارهای قنی آب و آبفادفترنظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با گذشت بیش از سی سال فدقد یاه دفت و دارده از نظر طول تیرء قدرت |ده مه و همم ام هممدوابنا فعالیت شرکتهای ثالث ارائه دهنده خدمات پس از فروشدوب در ساماندمی رودشاده۵۵)دوخت به پشت (اتصال بار جانبیی)دومین جلسه مورخ ۸۷/۸/۱۴ هیات محترم مدیره " زفان خانه دار" با رعایت شرایط مقرر دربیمه صاحبادون پا ره آیین نامه شورای عالی تامین اجتماعی موضوع ماده 18دکتر سید‌حسن امامی رضوی و دکتر محمودرضا محققدیافراگم باید از اتصال مناسب جهت انتقال بار به قاب فولادی مهاربندی شده یا قاب‌های فولادی بدیران کل محترم امور مالیاتیدیزل ژنراتورهای اضطراری دردیزل ژنراتورهای اضطراری دردین مقدس اسلام بعنوان مکتبی اجتماعی و انسان سازء اصل مشارکت و مسئولیت همگانی در پیشبرد اهدذکر این نکته ضروری است که استفاده از این منحنی‌ها و تعریف فشار آب منفذی مورد استفاده در نمرآهنمای مشار کت مردمی در طرح های اب 9 خاکرئیس محترم جمهوری اسلامی ابرانرئیس محترم جمهوری اسلامی ابرانرئیس محترم جمهوری اسلامی ایرانرئیس محترم جمهوری اسلامی ایرانرئیس منترم دانشگاه عاوم پزشگی و خدمات بهداشتی درمانی سراسر کشوررئیس هیأت مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمیرا تممو ری امامت ۱۳۳۳۶۸را خنمای واگذاری از نشعاب فاضااب بهرا سار وتمارت ارو ی حرات لا مات رو پنسا اشرا مت ۷وری «ست ۲9 صفحهرا معاونت امور فنیرا نام یا ی رد یرواف« ورک رس علواعمرا یا هارو راک نواعا ترازو یرات عاولی ,کار و راد ای وت وارورات مموری وه راراخنمای یننه‌بندی سبل و تتیین حد بسترراد اندازی و نحوه استفاده از نرم افزارهایرادنثمای کار برد ددل‌های تجچربی و نذاریرادننمای بررسی پیشروی آبهای شور دررافتمای برّره برداری دبدرولیگی ازرال مو ریاس ی‌ارالی شماره: ۹۹/۲۱۷۰۸/۵۰۰رامئثمای را بار دل راسدحب رودخاده 15رامنمای بر. رد در داری وذن.داریرانئها ی کار برد اشنماد مرشد‌دی درراه جانبی سه خطه یک طرفه در دو سمت آزادراهراهخنمای باز رسی در دسدک‌های بزرفراهعتمای بر داشت مصالح رودخادئه‌ایراهنمای ار زیابی ایمنی و اقدامات اضطراری در سدها و سازه‌های وابستهراهنمای ارزیابی و بهسازی لوزه‌ای شریانهای حیاتی سامانه گازرسانیراهنمای انتخاب مشاور به روش بودجه ثابتراهنمای انتخاب مشاور به روش تعرفهراهنمای انتخاب مشاور به روش تک گزینه‌ایراهنمای انتخاب مشاور به روش کیفیتراهنمای انتخاب مشاور به روش کیفیت و قیمتراهنمای انتخاب گباهان در فضای سبزراهنمای برنامه‌ریزی و طراحی معماری بخش مراقبت ویژه جراحی قلب ۲516راهنمای جامع مطالعات طرح» بهره‌برداری و نگهداری سامانه پیش‌بینی و هشدار سیلراهنمای طرا حی» ساخت و نگهذاری کو ره‌هاراهنمای فعالیتهای دارای ۵ درراهنمای فنی پایش وضعیت درراهنمای فنی پایش وضعیت در سیستمراهنمای مطالعات خیدروژ نو شیمیایی درراهنمای مطالعات ژئوفیزیک در آهای زیرزمینیراهنمای نمونه‌برداری از آب زیرزمینیراهنمای نگهداری و تعمیرات تصفیه خانه‌های آبراهنمای کاربرد مدلهای ریاضی درراکب سهامی ابر یت اینراکتورهای موازی در پستهای فشار قویراکتورهای موازی در پستهای فشار قویراکنمای دز ردق در سازه‌های ازرای ال داب ری ور یمال ! مل سب‌شمرای عالی فنی شهرداریرباص تموری ب وست راربر ردیابی در کشوررت‌ساان سازمانع اداری واسیرای لوررخنمودهایی در سیاستگذاری مدیریت آبرخواران به صورت همزمان انجام شده و کمردیف سواالت با توجه به شرایط و محدودیترس یا واتر را, نلااخا بسرارورسای موْسسات دولتی باگستره کشوری حداکثر(۳) پست در سقف پستهای مصوبرسد کید مد را ما مه یچ اصرضایت کارکنان قراردادی کارگاههای پیمانکاری» از تاریخ اجرای نصب اولین نگارش پائیزهرعایت ضوابط فاصله تکیه‌گاه‌ها در کانال‌ها مطابق با 5۸1۸۳1۸رفع ابهام از قسمت اخیر بند1رل بر رت را ری ا۵ ای اب اراس ۱۴۰۳/۰۴/۱۹رم این ۲۷۳ ما۹۵رم هر ام اما وا را رم مت تر مت ی کت ی رو تو اپ ارد تا ار تب تومن ۷رنگ خاک-رنگ زمینه خاک را با سامانه علائم مانسل (هیوء ولیو و کروما) مشخص نمائید. به عنوان مرنگینه‌های زرد شامل اکسید کرومء اکسید روی و اکسید کادمیومرنیس کل محترم بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایرانره تما زد که امه که ری خی روصتره شطی کر چا شماره سا اسرو ارور نا از نره نا اد او ۹ هر ۶۸ موجرو و ریا سا اهاط داح باروش ساده شده مدل تحلیلی که اینجا توضیح داده می شود. عبارت است از مدل کردن قاب دال -ستونی,روش های اکتشاف در زمین های کارستیروش های جلو کیری از خوردکیروشای الکذریکی مقاومت ویژه و لر زه‌ایرول بازکن همراه با دستگاهرک به را اره ۲۸۵رگا : ضریب زلزله جانبی اصلاح شدهری * توان مورد نیاز در خروجی موتور (اسب بخار یا کیلووات)ری اسلا ی اران راز باری اطای رای اس ۱۳۹۲/۱/۱۷ری در فاصم مویارم و خصشرریاس یاران ده ریا راریاست جمهوری بسمه تعالیریاست محترام تأمین اجتماعیریاست محترر جموروری بره سیوسرت«ریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایران :ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران ِریاست محترم شعبهریز اقلام مشمول و غیر مشمول پیوست یازدهم تنقیح و تلخیص بخشنامه (۱۱) جدید در آمد و ملحقات آزئوشیزیک و نقش آن در مهندسی آبزئوفیزیک و نقش آن در ممهندسی آبزئوفیزیک و نقشس آن در ممهندسی آبزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیزان اداری راکو راعت: ۱۱:۲زان باه و لوور ورزان رام و وج تورزب عح کا را هکیت لس سَنَ سرزدوفیزیک ونتش آن در مندسی آب,زرد رل فدمام رشرت لجرانت ن ریت در سرزشگندی و بعازی خای برای دشترایی کهزمینه‌های بروز فساد و با هدف استفاده بهینه از ظرفیتهای پیمانکاران. مشاوران و تأمین‌کنشدگازهکشسی 9 بسازی خاک برای دشتهایی کهزک کا. کار را ان نت ۳ ۴ رز ها ملظسأدان بر مت و یاه رک سور رت نداردسا ری ولذارت را وی حراشت الا مات رو ای " ,سا مان "امن احای ۱ صاوو ساب غرم و بو مر مت جما وی » بوست: نداردسا یا ورا جیب یر سا دا اه دیر اور اسم ۳5 راساختمان‌های با اسکلت فلزی (جوشی یا پیچ و مهره‌ای) معمولا به لحاظ الکتریکی پیوسته هستند و دساختمان‌های حغالت در مقابلسادالش ان یلگ با سین وآروسار ماه رس در رم ارساران "انا ای راساربان اداری وا کدی سور را نداردسارمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسارمان مدیریت و برنامه ریزی کشورساز ان مور و وربا ورویساز مان برنامه و بودجه کشورساز مان بناهدر و دریانوردیسازدان ارنامه و (ءدجه تَدْ ورسازمان آب و برق خوزستانسازمان آدرای و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان ام و لووجر سورسازمان امور اداری و استخدامی کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه -وزسازمان برنامه و بودجه -وزارت نیروسازمان برنامه و بودجه آبرانسازمان برنامه و بودجه ابرانسازمان برنامه و بودجه وزارت نیروسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه- وزارت نیروسازمان برنامه و بودجه- وزارت یروسازمان برنامه و بودجه. دفتر فنیسازمان برنامه و بودجه. دفتر فنیسازمان برنامه و بودجه. دفتر فنیسازمان برنامه و بودجه. دفتر فنیسازمان برنامه و بودجه. دفتر فنیسازمان برنامه و بودحجه کشورسازمان ربانمه و بودجه کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران - سازمان ملی استاندارد آبرانسازمان مد بربت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برفامه ریزی کشورسازمان مد بریت و برفامه‌ربزی کشورسازمان مد بریت و برفامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برفامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برفامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برفامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برفامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برفامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برفامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برفاهه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مد بریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ربزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ربزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ربزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ربزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ربزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ربزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ربزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ربزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ربزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدبریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیربت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برفامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ربزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ربزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیروسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیروسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیروسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیروسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیروسازمان مدیریت و برنامه‌رپزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌رپزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برفامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشورسازمان میراث فرهنگی. صنایع دستی و گردشگریسازمان ها و دستگاه های زیر مجموعه وزارت امور اقتصادی و داراییسازمان یام و لووم ورسازممان مد بریت و برفاهه‌ریزی کشورسازه و تمامی اجزای آن باید در برابر گسیختگی در زمان رویداد نهایی مانند زلزله طراحی شوند.سازیازه نادار دسا یور و تداردسامان با و لوو لورسامان با و لوو لورسامانه سرمایش ایستا درجه حرارت فضای داخل را به استفاده از پدیده حرارت طبیعی تنظیم می‌کند.سای در شود ترادسخصی افراد باید از پرده یا سایر روشها استفاده نمود.سر فصل‌های نمونه برای خلاصهسر کتهای حفاری و پمپازسرا زا تسیا کم را وی بو دنل وسرپرست محترم دفتر امور هماهنگی امور مالیاتی استان تهرانسرپرست محترم دفتر امور هماهنگی امور مالیاتی استان تهرانسرپرست محترم دفتر امور هماهنگی امور مالیاتی استان تهرانسرپرست محترم دفتر امور هماهنگی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امورمالیاتی شهر و استان تهرانسرپناه ایستگاه های اتوبوس و اتوبوسسری یا موانعیسس وزارت «فاع و سای سروا یم بیوست:سسط ست سار هگا رک وسشورای ی سهرداری دیهان درسل فقروردین ماه ۱۳۹۸ در استان‌هاسلامت کارکنان صنعت آب و برق و با عنایت به موافقت سازمان تأمین اجتماعی و مجوز بیمه مرکزیسم رک ست ی اهر وی اک اه یا ویک وج یهسنا تابن بای دج موب درا است. ام سم رممری دود العان)» ریک نداردسند 3292سند 3360سند 3361سند 3362سند 3363سند 3364سند 3365سند 3367سند 3368سند 3369سند 3370سند 3371سند 3448سند 3451سند 3506سند 3515سند 4007سند 4059سند 4102سند 4209سند 4503سند 4504سند 4628سند 4914سند 5012سند 5015سند 5023سند 5025سند 5027سند 5029سند 5053سند 5060سند 5088سند 5096سند 5098سند 5099سند 5103سند 5104سند 5119سند 5120سند 5139سند 5141سند 5146سند 5149سند 5150سند 5151سند 5154سند 5155سند 5156سند 5159سند 5161سند 5162سند 5163سند 5167سند 5170سند 5171سند 5176سند 5178سند 5179سند 5184سند 5197سند 5199سند 5200سند 5211سند 5215سند 5223سند 5227سند 5230سند 5231سند 5233سند 5235سند 5236سند 5251سند 5253سند 5255سند 5256سند 5257سند 5260سند 5262سند 5263سند 5276سند 5299سند 5302سند 5303سند 5305سند 5306سند 5311سند 5330سند 5333سند 5335سند 5338سند 5339سند 5340سند 5348سند 5352سند 5389سند 5402سند 5436سند 5437سند 5439سند 5553سند 5568سند 5681سند 5719سند 5721سند 5733سند 5745سند 5750سند 5762سند 5864سند 5893سند 6001سند 6007سند 6010سند 6013سند 6018سند 6032سنف ملی توسعه بخش بهداشت و دره‌انسنگ مصرفی از هر گونه که باشد باید تمیر محکم. بادوام» متجانس و بدون رگه بوده و عاری ازسوزن تا ابتدای قوس قائم با ۰/2 در نظر گرفته شود. در صورت عدم وجود فضای کافی, حداقل فضای بیسیستم های کنترل و اتوماسیون در پست های فشار قویسیم از ال در اثرازنسیون آمور زیربنایی؛ صنمت و محیط زبست در جلسه مورخ ۱۳۸۶/۱۲/۱۹ بنا به پیشنهادشاخ صه‌های مرحله‌بندی کار در رودخانه. امکان پذ بری اجراء زمانبندی مراحل کار و سرعتشبوه نامه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات « قراردادها»شده دوره ها با اولو یشده مرام من گروه از مودیان اشخاص حیحا (صا مان مشاغل) که مورام ممکرورد وال1401شر کتهای مادر تخصصی و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرایط عمومی بیمه تمام خطر نصبشرایط عمومی قراردادشرایط مدیریتی و اجرایی اندازه‌گیریشرت سیهامی مد بر پت سابع ۸شرح ردیف : لوله فولادی سیاه درز دار به قطر نامی ۱۵ (یک دوم اینچ). رستّه ؛ ساختمان و ساخ<شرح عمومی خدماتشرهنگ فنی آبیاری و زهکشیشرکت تأمین اندیش ایرانیان به موجب دادخواستی اعلام کرده اند که :شرکت سهامی مد بر بت منامن آب ابرانشرکت سهای مذبریت این اب ۲شرکت مادر تخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشورشرکت مهندسی آب و فاضلاب کشورشرکت مهندسی و توسعه نفت وزارت نفت هندسه پارس هندسه پارس کاوششرکتهای زیرمجموعه در صورت عدم اجرای چارچوب قرارداد ضمیمه با شرکتهای بیمه‌گرشرکتهای ماک بیس سی مشاأور در طرحهیای دیشرکت‌های مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکت‌های مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکت‌های مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکت‌های مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکت‌های مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکت‌های مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکت‌های مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکت‌های مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکت‌های مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکت‌های مادر تخصصی, سازمانها و موسسات تایعهشرکت‌های مادر تخصصی,. ساتبا. موسسات و مراکز آموزشی و پژوهشیشر‌رداران محترم مناطق ۱ الی ۲۳شفاره: شرا ار باشماره ۲۱۰۶۹ 0۵0۵3( روزنامه رسمیشماره ۱۸۵۴۲۱ ۱۳شماره نشرد شر به ۰۵ ۰شماره ویزه نامه ۱۰۵۲شماره ویزه نامه ۱۱۱۹شماره ویزه نامه: ۹۸۵شماره ویزه نامه: ۱۰۱۰شماره ویزژه نامه: ۲۱۱۶۷شماره ویژه نامهشماره ویژه نامه: ۱۰۰۰شماره ویژه نامه: ۱۰۲۵شماره ویژه نامه: ۱۰۳۴شماره: ۹۵-۵۰۰ تاریخ: ۱۳۹۴ پیوست:شماره: تشاد هرهبشماره: وفرفدرب مهشماره: یرف در رده هرشهر دارآان محترم مناطق ۲۲ گانه تهرانشهر دارآن محترم مناطق ۲۲ کانهشهردار محترم تهرانشهردارآان محترم مناطق ۲۲ کانه تهرانشهردارآن محترم مناطق ۱ الی ۲۳شهرداراآان محترم مناطق ۱ الی ۲۳۲شهرداران محترم مناطق ۱ آلی ۲۲شهرداران محترم مناطق ۱ الی ۲۲شهرداران محترم مناطق ۱ الی ۲۲شهرداران محترم مناطق ۱ الی ۲۲شهرداران محترم مناطق ۱ الی ۲۳شهرداران محترم مناطق ۱ الی ۲۳شهرداران محترم مناطق ۳ کانه شهرداری تهرانشهرداران محترم مناطق ۲۲ کانه تهرانشهرداران محترم مناطق ۲۲ گانه تهرانشهرداران محترم مناطق 22 گانه شهرداری تهرانشهرداران محنرم مناطق ۲۳ کانه شهرداری تهرانشهرست و شناسنامه نرم افزارهایشهفرست خدمات مطالعان مر حله دوم( تشریحی) وشورای اقتصاد در جلسه مورخ 13شورای عالی فناوری اطلاعات و در راستای آیجاد وحدت رویه در اجرای فعالیت های مرتبط با توسعه فشورای عالی فنی شهرداری تهرانشورای عالی فنی شهرداری تهران (شورای عالی فنی شهرداری تهران >شورای عالی فنی شهرداری تهران >شورای عالی فنی شهرداری تهران ؟شورای عالی فنی شهرداری تهران رشورای عالی فنی شهرداری تهران رزشورای عالی فنی شهرداری تهرانشورای عالی کار با حضور نمایندگان سه کروه (دولت .کارفرمایان و کار گران ) در جلسه مورخ ۱۳۹۷/شورای فنی شهرداری تهرانشورای فنی شهرداری تهرانشورای فنی شهرداری نهرو ی ینشورای ملی توسعه و نظارت بر مراکز پذیره‌نویسی اهدای سلول‌های بنیادی خون‌ساز و بانکهای خونشورای‌عالی اجرای سباستهای کلی اصل ۴۴ ثانون اساسیشویا و پاسوخیای ایجاد شوده در اعضوای سواختمان را می توان به دو رروهشکل ۰-۱۸-۱۰ اشکال مختلف برای مهار تجهیزاتشکل ۸-۶- نحوه اجرا با یک رول پیوستهشکل ۲۳-۳: مفصل نوع یا راشکل ۳۷-۱۲- نمایی از آسیب دیدگی سگمنت در حین پیشروی ۲881شکل ۳۹ تقرس مرکب حداقل برای رابط چنبری خروجی (مرعت طرح رابط ۳۰ کیلومتر در ساعت)شیرهای سولنوییدی در مدار هیدرولیکیشین لیسی فهرروی و دیش میت نان وت ۹ در ایصاحبان حرف و مشاغل آزاد در این آئین‌نامه به افرادی اطلاق می‌شود که برای انجام حرفه و شغل مصفحه پوششی شماره ویرایش:صلی دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانصنفی نمایندگان شرکت بیمه معلم از تاریخ ۸۷/۳/۱ مشمول مقررات قانون تأمین اجتماعی قرارصوس با رخست «ارانضای کارگروه تخصصی و عمومی و ویژه تدوین دستورالعمل نحوه رسیدگی به تأخیرات پیمان در وزارت نفضریب ریالی سال ۱۴۰۱ به میزان ۳۳۵۳ ریال تعیین شده است. به استناد ماده ۴۹ قانون خدمت وظیفه عضوابتدٌ نصب و راه اندازی» جایگزینی (استان) و جابجایی تجهیزات پزشکی سرمایه‌ایضوابط خدمات پس از فروش شرکت های تجهیزات پزشگیضوابط و معیارهای انتخاب سامانهضوابط پذیرش و محاسبه کسر بهای عملیات اجرایضوابط کلی پذیرش طرحها به منغظور اجرایی‌سازی شمضوع مقررات ناظر بر جرانم موضوع ماده 169 قانون مالیات های مستقیم اصلاحی مصوبطبق ضوابط قیمت گذاری کلیه کالاها (تجهیزات پزشکی ) که با ارز آزاد وارد کشور می شوند ومتقاضیطراحی بناهای در(طول موج‌های کوتاه‌تر نور به شکل شدیدتری توسط جو پراکنده می‌شوند و بنابراین بر کار رصد تاثیع مصوبه: ابلاغ نرخ خرید تضمینی برق از نیروگاههای تجدیدپذیر و پاکعا موضوع: اصلاح نحوه محاسبه مستمریعبارت زیر به عنوان تبصره به بخشنامه شماره 200/1400/65 مورخ 1400/10/01 الحاقعرضه کنندگان تجهیزات و ملزومات پزشکی سراسر کشورعطف به نامه شماره ۱۱۰۳۷۹ مورخ ۱۶۰۰/۹/۲۱ در اجرای اصل یکصدعملیات خاک‌ریزی و تراکم آن پس از لوله‌گذاریعنلوین و سرفصاهای دوره های آموزشی برایعنلوین و سرفصاهای دوره های آموزشی برایعنلوین و سرفصاهای دوره های آموزشی برایعنلوین و سرفصاهای ضوره های آموزشی برایعنلوین و سرفصفهای شوره های آموزشی برایعنلوین و سرفصلهای ضوره های آموزشی برایعنوان دوره: الزامات عمومی تأسیسات برقیعنوان ضابطه حمابت از تولیدعنوان فرم درخواست. ثبت وسابل پزشکی ۱عون دستورالعمل ثبت تجهپزات وملزومات پزشکی (تولید داخل و وارداتی) ٍعون نی و جهز ایغیر مخرب اسکت که با اسکتفاده از خاصکیت موئینگی برای آشککارفراخوان بکارگیری کارشناسان واجد شرایط برای همکاری کارشناسی با شورای عالی فنیفرسایش رسوب در آبخیزهافرسایش شدید سواحل دریا در محل مصب گردیده و کف کنی زیادی در پایین‌دست آن به وجود آمده» ضمنفرم انصراف از درخواست انتقال کسور بازنشستگی از سایر صندوقها به سازمان تامین اجتماعیفرم درخواست معرفی به کمیسیون پزشکیفرم درخواست معرفی به کمیسیون پزشکیفصل تسنسم - جداسازی لرزه ای در بهسازی سازه‌ها ۳۹فصل دهم : الزامات کاب لکنسی منوازن و فیبر نوری ۱۹۷فصل دهم: سازه با میراگر109فصل سوم- دستورالعمل طراحی و کنترل لرزهفصل سوم- طراحی و ساخت منظرراه ۳۶( ۵۸۳فصل ششم - رفتارسنجی زمین‌لغزش با استفاده از تکنیک نداخل‌سنجی راداری ۹۹/۰۹/۲۶ ۱۷۹فصل شم الزامات طراحی سیستمهای سازه‌ای با عملکرد برتر ۱۴۰۳/۰۶/۱۵ ۱۵۵فصل مالیات بر درآمد حقوقفصل نهم- رونسنایی پل‌هاء راههای مرنفع و تفاطع‌های غیر هم‌سطح )۱۳فصل هفتم - اصول فنی و مراحل ساخت آیشکن‌ها ۸۳فصل هفتم- شرح تحولات پیش رو و تحولات تولید در طول زمان 133فصل چهاردهم - قیر در راهسازی ۳۹۵فصل چهارم: مالیات بر درآمد مشاغل ی ۳۱فعالیتهای خدمات‌رسانی مرتبط با سامانه‌هایفلاش تانک)- تعیین معیار مصرف آب وفنی و زیربنایی پژوهشگاه نیروفنی‌و درآمد و درمان سیستم جامع کمیسیون های پزشگی «فهر ست و شناسنامه نرم افزارهای مهندسی آنفهرست برخی از مودیان مالیاتی که نسببت ببه ارسبا س اسبتردادظ انهارنامبه دوره مالیباتی (هبارفهرست بهای تعمیرات پالایشگاه - سال ۱۳۹۳فهرست بهای تعمیرات پالایشگاه - سال ۱۳۹۴فهرست بهای تعمیرات پالایشگاه - سال ۱۳۹۵فهرست بهای رشته تعمیرات پالایشگاه - سال ۱۳۹۴فهرست بهای رشته تعمیرات پالایشگاه - سال ۱۳۹۴فهرست بهای نص تلمیبه خانه های نفت و انبارهای نفت منطقه اک - سال ۱۳۹۵فهرست بهای نصب تلمبه خانه هاک نفت و انبارهای نفت منطقه اک - سال ۱۳۹۳فهرست بهای نصب تلمبه خانه های نفت و انبارهاکی نفت منطقه اک - سال ۱۳۹۴فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ابستگاه‌هاکی تراکم گاز - سال ۱۳۹۵فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ابستگاه‌های تراکم گاز - سال ۱۳۹۴فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ابستگاه‌های تراکم گاز - سال ۱۳۹۴فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ابستگاه‌های تراکم گاز - سال ۱۳۹۵فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ایستگاههای تراکم گاز - سال ۱۳۹۳فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ایستگاههای تراکم گاز - سال ۱۳۹۳فهرست بهای نصب واحدهای سرجاهی نفت و گاز و جند راهه ها - سال ۱۳۹۴فهرست بهای نصب واحدهای سرجاهی نفت و گاز و جند راهه ها - سال ۱۳۹۵فهرست بهای نصب واحدهای سرجچاهی نفت و گاز و چجند راهه ها - سال ۱۳۹۳فهرست بهای واحد پایه رشته ابنیه سال ۱۳۹۹فهرست بهای واحد پایه رشته تاسیسات برقی سال ۱۳۹۹فهرست بهای واحد پایه رشته تاسیسات برقی سال ۱۴۰۰فهرست بهای واحد پایه رشته پستهای انتقال و فوفق توزیع نیروی برق سال ۱۳۰۲فهرست بهای واحد پایه رشته پستهای انتقال و فوق توزیم نیروی برق سال ۱۴۰۰فهرست خدمات مرحله بهره‌برداری و نگهداری سدهافهرست خدمات مرحلهه شناسایی رسوب‌سنجی و رسوب شناسیفهرست دانشگاههای دولتی دارای حداقل یکی از رشته های مهندسیقابلیت تنظیم درجه حرارت بدن نوزاد از ۳۴ تا ۳۸قانم‌مقام محترم وزیر ات۳ 2قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنقانون برنامه پنحم توسعهقانون بودجه سال ۱۳۸۹ کل کشورقانون تأمین اجتماعی مصوبت ۱۳۹۵۴ و الحاقی دو تبصره به ماده (۷۶)مصوب ۹۳۱ مصوبه بواره اه موصوقانون تدوین و تشیح قوانین و مقررات کشور که با عنوان طرح به مجلسس‌شورای اسلامیقانون جهش تولید دانش بنیان- مواد 1055-147-148قانون جهش تولید مسکن سقانون راجع به اصلاح ماده ۲۱ قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و داروبی و مواد خوردنی و آشامقانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی (مصوب ۱۳۸۳/۰۲/۱۲)قانون مالئیات های مستقیمقانون مالیات برقانون مالیات بر ارزش افزودهقانون مالیات بر ارزش افزوده مصوبقانون مالیات بر ارزش افزوده مصوبقانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1387قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400/03/02قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400قانون مالیات بر ارزش‌افزوده مصوب 1400قانون مالیات هایقانون مالیات های مستقیمقانون مالیات های مستقیمقانون مالیات های مستقیمقانون مالیات های مستقیمقانون مالیات های مستقیم (به شماره6978قانون مالیات های مستقیم مقانون مالیات های مستقیم مقانون مالیات های مستقیم مقانون مربوط به مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص ترکیبقانون نغلام مهندسی و کنترلی ساختمانقانون پایانه های فروشگاهی وقانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری، صنعتی موادقانون کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دربایی دربای خزرقرارداد شماره یدقعمرات اساسی. خرید تجهیزات وقنک آبها و قأسیسات پایانه‌ای استباایکقچء ست نات مک کت ده که نفورکیملا وزارت امور اقتصادی و دارایی مدالاه ی رای کا سو وی ها رای زکلغو ماده (۷) آیین نامه اجرایی قانون بیمه همگانی خدمات درمانی کشور (مصوب ۱۳۷۸/۰۶/۱۰)لوسر هس وکا 7 حمایت تأمین‌اجتماعی از حادثه‌دیده ناشی از کار مشروطلوله یا قوطی با قطر یا بعد کوچکتر و مساوی177لوله‌کشی آب سرد و آب گرم مصرفیل‌سا ان نارمان یام و نووی آسور بومت: تاردما ّ ,کت صوییم هیا و مهن کی سم اس طسقما یر پیش را شیمماده۱) این دستورالعمل با توجه به مشکلات موجود در عدم استفاده مجدد از کاشتنیهای ارتوپدی درماده11) قانون مالیات بر ارزش افزودهماده17) قانون جهش تولید مسکنماده 1 تعریف: نظام مهندسی و کنترل ساختمان عبارت است از محموعه قانون» مقررات, آئین‌نامه‌هاءماده ۱- سرپرستی کودکان و نوجوانان فاقد سرپرست به منظور تأمین نیازهای مادی و معنوی آنان, باماده ۱۵- رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل سازمان مکلف است کل هزینه واحدهایماده ۱۹ - کلیه دستگاههای مشمول این قانون موظفند با مرخصی استعلاجیماده واحده - بند یک ماده ۲۰ قانون مربوط به مقررات آمور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامماده واحده - بند یک ماده ۲۰ قانون مربوط به مقررات آمور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی» آشامیمارا ن "ان بای برمارا ن "ان بای برمالیاتی به سود تقسیم نشده شرکتماما رام و وود ورماما مار و لو ورماما ناران رام و لووی سورمان باه و لووجرم ورمان نامه وود ازمان یام و لوویز سورماندان "نی ور ارت عاولن کار و رداه اتا 59 موست: اروماوت اس ری بر و فاوری مور یسلا امران ۱ ۳۶ ۱۶ماوت ای رای سمه تعالیماولی) مار کی) رد «فاوری مور ی اسلای ان ۲ به به۵م۱مبالغ به میلیون ریالمبانی و ضوابط طراحی شبکه‌های جمع آوریمبحث یازدهم مقررات ملی ساختمانمبند‌سی در دروزه‌های مدندسی آتمتاون محترم وزیر ورئیس شورای قدوین مقررات ملی ساختمانمتاونت برنامه‌ریزی و فنأرت راهبردی رییس جه: ورمتقاضی انذرادی (انعقاد پیمان با موسسه و پژوهنده)متقاضی انفرادی (انعقاد بیمان با بژوهنده)متمم فرهنگ شنی آبیاری و زهکشیمتمم فرهنگ شنی آبیاری و زهکشیمتناسب با سنوات پرداخت حق بیمهمجلس شورای اسلاسی یلا پدوسسش ومجموع خارج از قضور با آهنسات همپوشانی هامجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناءمجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناءمجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناءمجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناءمجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناءمجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناء ۳۷مجموعه قوانین و مقررات حوزه سازمان بیمه سلامت ایرانمحاول سم ری زر ولو فاوری در ی املّی اران ۱7۸۳محاون مرن رک رو و او دی ای این ۲ب رحمحاونن در ری ور (1) ومد ۳۹۳محترم شهردار تهرانمحدوده نوسانات ولتاژٌ در نقطه اتصالمحص و اس هس حطر, وممحمصصصی ۹ که اس امس سر در موم متاممحو مت مر ی ول وفاوری در ی اسّای امانمحورهای بلند و کوتاه با روابط زیر بیان می‌شوند:مختلف اعم از خریدء مناقصه» مزایده» سرمایه‌گذاری» مشارکت یا ترک تشریفات» توافق‌نامه یا تفاهمخلوط کن (از جمله کامیونهایمدا این ای رت داردمدارهای برق‌رسانی و کنترل به نحو رضایت‌بخشی نصب شده‌اندمدب رآن عامل شرکتهای اصلی و فرعیمدبران کل محترم ستادیمدری کل محترم ستادیمدری کل محترم ستادیمدری کل محترم ستادیمدری کل محترم ستادیمدریان کل محترم مستقل ستادیمدریکل محترم تأمین اجتماعی استانمدریکل محترم تأمین اجتماعی استانمدریکل محترم تأمین اجتماعی استانمدیبران و روسای محترم واحدهای ستادیمدیر کل محترم امو... ر مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتی ...مدیر کل محترم امور مالیاتی ...مدیر کل محترم امور مالیاتی استانمدیر کل محترم دفتر روابط عمومی و فرهنگ‌سازی مالیاتیمدیران عامل محترم بانکهای دولتی، غیر دولتی، شرکت دولتی پستمدیران محترم دادرسی سراسر کشورمدیران محترم دادرسی مالیاتیمدیران محترم دادرسی مالیاتی استان ها /شهر و استان تهرانمدیران محترم شرکت های پذیرفته شده در بورس و فرابورسمدیران محترم واحدهای تابعهمدیران کل محترم ادارات امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتی ...مدیران کل محترم واحدهای ستادی ِمدیران کل و روْسای محترم واحدهای مستقل ستادیمدیران/ سرپرست های محترم دادرسی مالیاتیمدیرعامل محترم بانک ملی ایرانمدیرعامل محترم روزنامه رسمی کشورمدیرعامل محترم شرکت مشاور مدیریت و خدمات ماشینی تامینمدیرکل محترم/معاون محترم حسابرسی/مسئول محترم حوزه حسابرسی اداره کل امور مالیاتیمدیریت تعار الزام شهرداری تهران به تهیه و ارائه لایحه برنامه عملیاتی واکنش اضطراریمدیریت محترم مهندسی 9 طرحهای شرکت ملی گاز آبرانمر در یرم مرومر عم جتماعی و فرهنگیمراحل کلی ثبت تا شناسه گذاری وسبله پزشکگی دار اداره کل تحهیزات و ملزومات بپزشکی سازمان غد)مرت وک بای را چا مکمرروی بر تجربیات برنامه ریزی آبمروری بر ضوابط 9 استانداردهای انتخابمرکز تحقیقات را» مسکن و شهرسازیمس وا مرا 7 را سا اندمشارکت مارون کاران و مهندسی و خدمات چاه سی لندمشاعصات ثنی عمومی و اجراییمشاور مختلف خارجی در طول سالیان متمادی, پایگاه سست و ضعیفی را برای نظام برنامه‌ریزی فراهممشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار نهرانمشاوران محترم شهردار نهرانمشاوران محترم شهردار نهرانمشاوران محترم شهردار نهرانمشاوران محترم شهردار نهرانمشتدل بر :سار جدد)مشخصات عمومی ساختمان در فرم ارزیابی سریع با مشاهده از بیرون ساختمان تکمیل می‌شود.مشخصات فنی تهیه، نصب، نگهداری و تعمیر چراغمشخصات فنی ساخت، نصب و نگهداری تابلوهای ترافیکیمشخصات فنی ساخت، نصب و نگهداری حفاظ هامشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی جریان ضعیف ساختمانمشخصات فنی و اجرایی روسازی مسیر اتوبوس های تندرومشخصه‌های حرکت زمین در حین وقوع زلزله از طریق لرزه‌نگاری در نقاط نصب لرزه‌نگارها به‌صورت تمشموئین ماده ۹۵ قانون تأمین اجتماعیمصالح و فر آورده‌های ساختمانیمصرح در این قانون از جمله قانون تخصیص سهمیه برای زنان در پذیرش دستیاریمصوبه شورای عالی اداری در مورد واگذاری امور پشتیبانی دستگاههای اجرایی به بخش غیر دولتیمضخصات فنی عمومی راهمعا و مت اس ری ار لو ناوری مسر ی اسلّمی امرانن رامعاد لیس مود و دسا ایمعالونت برفامه‌ریزی و تغظارت راهبردی ریس جمهورمعالونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمعاوئت حقوقی و آمور مجلسمعاوئین محترم وزیر و مدیران عامل چهار شرکت اسلیمعاودت فنی و عمرانی پل ۳۳معاودت فنی و عمرانی پوسمعاودت فنی و عمرانی پوسمعاوست فنی و عمرانی نمیمعاوشت دی رایمعاول اس ری دس وفاوری در ی الم مان ۲ب ,۱۳۹۸معاول در ای راست مموری سم ۳۴۴۲معاولی ر ور سارمالش ام و لو وجلور پوت نداردمعاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهورمعاون محترم توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزیمعاون محترم توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزیمعاون محترم علمی, فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس جمهور منضم به فهرست اطلاعات (1098)معاون محترم منابع انسانی و تحقیقات شرکت توانیرمعاون محترم وزیر و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایرانمعاون وزبر و رئیس سازمان فدمعاونان محترم سازمانمعاونان محترم سازمانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهران ۱معاونان محترم شهردار ثهرانمعاونان محترم شهردار ثهرانمعاونان محترم شهردار نهرانمعاونان محترم وزبر نفتمعاونان محترم وزبر و مدیران عاسل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزبر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزبر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزبر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزیرمعاونان محترم وزیر نفتمعاونان محترم وزیر نفتمعاونان محترم وزیر نفت ۱معاونان محترم وزیر و مدیران عامل شرکت های اصلیمعاونان محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزیر و مدیران‌عامل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزیر و مدیران‌عامل شرکتهای اصلیمعاونان محضرم هر دار تهرانمعاونت آمور آب و آبفامعاونت آمور آب و آبقامعاونت آمور آب و آبقامعاونت آمور آب و ابفامعاونت آمور مهندسی و فناوریمعاونت آمورمسکن و ساختمان عادیمعاونت امور آب و آبفامعاونت امور آب و آبفامعاونت امور آب و آبفامعاونت امور آب و آبقامعاونت امور آب و آبقامعاونت امور آب و آبقامعاونت امور آب و ابفامعاونت امور مسکن و ساختماد رهمعاونت بر نامه ریزی و نغثارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برفامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه ریزی و نغفارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه‌رپزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و تغقارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و تغقارت راهبردی رییس جه‌وورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور وزارت نیرومعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمپور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمپور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمپور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ربیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ربیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ربیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ربیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ربیس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوریمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوریمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریبس جمپهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریبس جمپورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریس جمپورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریس جمپورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جممهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمپورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمپور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمیورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جموورمعاونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریاست جه‌موریمعاونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمعاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهورمعاونت علمی و فناوری ریبیس جمهورمعاونت فنی و عمراتی ماشمعاونت فنی و عمرانی را شوهمعاونت فنی و عمرانی را وهمعاونت فنی و عمرانی شهرداری تهران رامعاونت فنی و عمرانی شوهمعاونت فنی و عمرانی وال۳۳معاونت فنی و عمرانی وسمعاونت فنی و عمرانی پوسمعاونت فنی و عمرانی پوسمعاونت فنی و عمرانی پوسمعاونت فنی و عمرانی پوسمعاونت فنی و عمرانی پیرس,معاونت فنی و عمرانی پیرس,معاونت فنی و عمرانی پیرست:معاونت فنی و عمرانی پیوسس,معاونت فنی و عمرانی یرسمعاونت فنی. آمور زیربنایی و تولیدی وزارت راه و شهرسازیمعاونت فنی. امور زیربنایی و تولیدی سازمان نقشه‌برداری کشورمعاونت فنی، امور زیربنایی ومعاونت فنی، زیربنایی و تولیدی سازمان نقشهمعاونت قوانین؛ بررسی و اظهارنظر نمایید.معاونت مالی و اقتصاد شهری شهرداری تهرانمعاونت مهندسی, پژزوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناورکمعاونت مهندسی, پژوهش و فناورکمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی، پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی، پژوهش و فناوریمعاونت مهیدسی و ساخت داحلمعاونت مهیدسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهیدسی, پژوهش و فناوریمعاونت مور آب و آبقامعاونت نظارت راهبردی وزارت تهرو ۱ 1 ۱ تبدیل های نوع سوم و چهارم تنها در ورودی سازه بکار میمعاونت پژوهش و مطالعات پایهمعاونسن محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردا ر تهرانمعاونین محترم شهردا ر تهرانمعاونین محترم شهردا رتهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار نهرانمعاونین محترم شهردار نهرانمعاونین محترم شهردار نهرانمعاونین محترم شهردار نهرانمعاونین محترم شهردار نهرانمعاونین محترم فنی و عمرانی مناطق بیست و دو گانهمعاونین محترم وزبرمعاونین محترم وزبر و مدبران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزبر و مدبران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزبر و مدیران عامل شرکت های اصلیمعاونین محترم وزبر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیبرمعاونین محترم وزیرمعاونین محترم وزیرمعاونین محترم وزیرمعاونین محترم وزیرمعاونین محترم وزیرمعاونین محترم وزیر و مدبران عامل شر کتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیبران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیرآن عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عأمل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکت های اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکت های اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل چهار شرکت اصلیمعاونین محنرم وزبر و مدبران عامل شرکت های اصلیمعاونین محنرم وزیر و مدیران عامل چهار شرکت اصلیمعاونین محنرم وزیر و مدیران عامل چیار شرکت اصلیمعاونین و مشاورین وزیرء دفاتر مستقل حوزه ستادیمعبرهایی که برای لولهمعطوف به پروژه نشانمعلونت بر نامه‌ریزی و تغقارت راهبردی رسسی جمهورمعلونت برفامه ریزی و تغفارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه ریزی و نغظارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه ریزی و نغفارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه ریزی و نغقارت راهبردی ربیس جمهورمعلونت برفامه‌ریزی و ارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه‌ریزی و نغفارت راهبردی ربیس جمهورمعلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفاهه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفنامه‌ریزی و تغارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برنامه‌ریزی و تغثارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمعلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جموورمعلونت برنامه‌ریزی و نغلارت راهبردی رییس جمهورمعلونت فنی و توسعه آمور زیر بناییمعمول‌ترین روش آب‌بندی بامها و سایر قسمتهای ساختمان, استفاده از قیر و گونی است که درمعوون مهندیی ووه و هعوریمعیارهای اجباری, برای تأمین هدفهای طراحی مورد نیاز است. چنین معیارهایی مانند این بند با حمفاونان محترم شهردار تفرانمقررات زدایی و وحدت رویهمقررات فصل نهم باب چهارم قانون مالیات های مستقیممقررات ملی ساختمان ابرانملاع مک سیخ بامماوران محترم شهردار تهرانممعال «بخشنامه تلخس شماره ۲۲ مور بسبه‌شدگان »من ررض در ایرارنمنابع آب زیر زمینی ومناسب ترین پیشنهاد در مناقصات پیمانکارمناسب و مستمر آنها در پیشرفت جوامع, تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب‌نا پذیر کرده است.مناسب و مستمر آنها در پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب‌ناپذ پر کرده است.مناوزن و سرفصامای دوره‌دای آدوزشی برایمناونان محترم شهردار تهرانمنظور متمرکز نمودن کلیۀ ضوابط کفالت، نحوه بررسی وچگونگی احراز شرایط ومنمم فرهنگ فنی آبیاری و زهکشیمننوررش در امرانمننیررش در ایرانمننیوررش در امرانمهاونت برفامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهاونت برنامه ریزی و نغثارت راهبردی رئیس جمهورمهاونت برنامه ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهاونت برنامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهاونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهرودن هی و جهز ایمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و نغفارت راهبردی رسی جمهورمهلونت برفامه ریزی و نغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامه ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و نغقفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تخفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تخفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغثارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغخقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغخقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغخقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغخقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغخقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ربیس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ربیسی جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نخارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ربیس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ربیس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاه» ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاهه ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاهه ریزی و نغقفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاهه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاهه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاهه‌ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاهه‌ریزی و نغفارت راهبردی ربیس جمهورمهلونت برنامه ریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و تغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغظارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جهم‌هورمهلونت برنامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جهم‌هورمهلونت برنامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جهم‌هورمهلونت برنامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جهم‌هورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه‌ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهندسان مشاور شرکت های انفورماتیک و،دستگاه های اجرایی به بخشنامهمهندسان مشاور و دستگاه های اجرایی به بخشنامهمهندسان مشاور و دستگاه های اجرایی به بخشنامهمهندسان مشاور و دستگاه های اجرایی به بخشنامهمهندسان مشاور و پیمانکاران ،دستگاههای اجرایی به بخشنامهمهندسی و توسعه نفت :ان نف شرکت مهندسین مشاور سازهمواد مرتبط قانون برنامه ششم توسعه با سازمان تأمینموارد استاندارد ایمنی آزمایشگاهی را هنگام استفاده از گازهای فشرده رعایت نمائید. کپسولهای گمواردی که باید در راه‌اندازی دستگاه رعایت شود:موافقتنامه حاغره همراه پا اسناد و مذارک موضوع ماده ۲ آن» که محموعهای غیر قابلموجن دمم ردان رد تایناخد تدم کین ایشا یت مت ٩ همینا شا مشک دددت نس شارت شاه دک و شاموجن دمم ردان رد تایناخد تدم کین ایشا یت مت ٩ همینا شا مشک دددت نس شارت شاه دک و شامور ۱ امراله را را رت را ار ار رل ارمور املای ارانن هر ام ۹۴مور ای ومقررات سال ۱۳۸۸مور خ 1401/03/11 هیات محترم وزیران منضم به فهرست شهرستان های غیر برخوردار از اشتغال درمور ی اسلا یرال رایمور ی املایارران از رتمور یاملای‌ارانی شماره : ۸۹۵ اس ,۲۸مور یلا یاهمان ارو بر رت رامور یلا یاهمان را را را ارمور یلایامان ی را ار ایک یر ریمورا یسایس را لکمورک اسلا ار۱ تاره . را ی ای ار رامورک اسلا ی امران رامورک اسلا یا رال سرمورک اسلا یاران در : ۱۳۹۹۳مورک ام م‌اران تا ۱۳۹۷۳۶موری اسلا یاران باره وموری املایاران باره رای ار را رک را رهموز مطاوات موضوع: قانون حمایت خانواده بخشنامه شمارهموز کار (در صورت استفاده)موس ؛ دارد یمس هر کمن ری اسلای رایموسسات آموزش عالی و پژوهشیموسسه استاندارد و تحقیقات صنئعتی امرانموسسهٌ استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به موجب بند یک ماده۳ قانون اصلاح قوانین و مقررات مْموضوع : ابلاغ فهرست‌بهای واحد پایه رشته تأسیسات مکانیکی سال ۱۶۰۰موضوع : ابلاغ فهرست‌بهای واحد پایه رشته ترمیم و بازسازی نوار حفاری در معابر شهری سال ۱۶۰۰موضوع : ابلاغ فهرست‌بهای واحد پایه رشته توزیع نیروی برق سال ۱۳۹۹موضوع : ابلاغ فهرست‌بهای واحد پایه رشته خطوط هوایی انتقال و فوق توزیع نیروی برق سال ۱۶۰۰موضوع : ابلاغ گهرست‌بهای واحد پایه رسته خطوط زمینی انتقال و قوق توزیع ثیروی برق سال ۱۳۹۹موضوع : بیمه اعضاء انعمن صنفی نمایندگانموضوع : تداوم برداخت حق بیمه کارگران فصلیموضوع : تعیین مزد سال ۱۴۰۲ مشمولین قانون کارموضوع : تغییر در حداقل شرایط اختصاصی و ظرفیت شرکتهای پیمانکاری آیین‌نامه طبقه‌بندی و تشخیصموضوع : درمان بیمه شدگان حرف‌ومشاغل آزادو اختیاریموضوع : دستورالعمل تعدبل حق‌الزحمه خدمات تهمیه طرحهای توسعه و عمران. حوزه نفوذ و تفصیلی شموضوع : دستورالعمل تعدیل حق‌الزحمه خدمات تهیه طرح توسعه و عمران (جامع) ناحیهموضوع : دستورالعمل تعدیل حق‌الزحمه خدمات تهیه طرحهای هادی روستاییموضوع : ماخذ احتساب حق بیمه فراردادهای مکانیزهموضوع : کاهش دعاوی قراردادی و خسارات ناشیه (از طریق بهسازی فرایند مناقصات و قراردادهای عموموضوع استرداد اضافه پرداختی بابت مالیات بر درآمد حقوقموضوع حذف شرط "تازه بودن" محصوالت کشاورزی از کلیه فهرست های کاالموضوع راه اندازی سامانه صدور برخط گواهی عدم بدهی مالیاتی بین المللیموضوع صدور گواهی اقامت مالیاتی از طریق سامانه برخطموضوع عدم امکان مطالبه جرایم (با ماهیت تاخیری) شخص ورشکسته پس از تاریخ توقفموضوع ماده (۱۰) قانون نحوه انجام امور مالی و معاملاتیموضوع مصوبه: تصویب نمونه قراردادهای تضمین خرید آب/پساب از تصفیه‌خانه‌های آب/فاضلابموضوع مصوبه: تعرفه‌های آب. خدمات دقع فاضلاب و شرایط عمومی آنهاموضوع مصوبه: تعرفه‌های برق و شرایط عمومی آنهاموضوع نحوه اجرای احکام مالیاتی مرتبط با قانون الزام به ثبت رسمی معامالت اموال غیرمنقولموضوع: ابطال مصوبه صد و سیزدهمین جلسه مورخ 1397/10/9 شورای اسلامی شهر کرج درموضوع: ابلاغ آیین نامه ضوابط فعالیت واحد بیماران بین الملل درموسسات پزشکیموضوع: ابلاغ تعرفه خدمات ژئوتکنیک و مقاومت مصالح سال ۱۴۰۱موضوع: ابلاغ مشاغل حوره فناوری اطلاعاتموضوع: اجرای بند ج تبصره ۱۱ قانونموضوع: اجرای قانون بازنشستگی پیش از کوبموضوع: اجرای ماده ۴۰ فانون رفع موانع تولیدموضوع: ارایه خدمات برقراری غیرحضوری مستمری بازماندگان و تعهدنامه غیرحضوری فرزندان اناث بازموضوع: اصلاح برخی از بندهای بخشنامه تنقیح و تلخیص بازنشستگی به شماره ۱۰۰۰/۹۷/۱۳۱۹۶ مورخموضوع: اصلاح برخی از بندهای بخشنامه تنقیح» تلخیص و تجمیع بخشنامه ها و دستورهای آداری بیمهموضوع: اصلاح بند (۱۱) بخشنامه شماره ۱۲ مشترک فنی و د رآمدموضوع: اصلاح بندهای ۲۹ و ۳۰ بخشنامه شماره ۱۷ امور فنی بیمه شدگانموضوع: اصلاح سقف سنی جهت پذیرشموضوع: اصلاح شیوه پرداخت مستمس‌ی بازماندگانموضوع: اصلاح مبنای محاسبه حق بیمهموضوع: اصلاح موضوع پرداخت حق‌بیمه توسط بازماندگان متوفی مندرج در بخشنامه شماره ۲۲ امور بیمموضوع: افزایش مستمری و کمکهای جنبی و تعیین حداقل مستمری در سال ۱۴۰۴ (بخشنامه شماره ۸۱ مستموضوع: افزایش مستمری و کمگ‌های جنبی و تعیین حداقل مستمری در سال ۱۴۰۲ (بخشنامه شماره ۸۰ مستموضوع: الحاق اصلاحیه ماده (۱۱) آئین نامه هیات‌های تشخیص مطالباتموضوع: الحاق بخش نهم و دهم به بخشنامه تنقیج» تلخیص و تجمیع بخشنامه بازرسی کارگاهیموضوع: الحاق بخش هشتم " بازرسی از کارگاههای دارای نیروی کار خارجی"موضوع: الحاق بندهای (۴۷) و (۴۸) به بخشنامه شماره ۱۶ اآمور فنی بیمه شدگانموضوع: الحاق یک جزء به بند (۴-۷) بخشنامه تلخیص و تجمیع بخشنامه‌هاء دستورالعملها و دستورهاموضوع: امهال حق بیمه قراردادهای مهندسین مشاور و پیمانگاران مشمول ضوابط طرح های تملگ داراییموضوع: انتتال مکانیزه اطلاغاتموضوع: انتقال عملیات وصول و اقدامات اجرائی پرونده های مهم به اداره کل مبارزه با فرار مالیاموضوع: بازنشستگی کارگنانموضوع: بخشودگی جرائم کارفرمایان خوش حساب وموضوع: بخشودگی جرایمموضوع: بیمه شدگان ادامه بیمه به طور اختیاری سس اداریموضوع: بیمه پدید آورندگان» بخشنامهموضوع: تجدید محاسبه مستمری مشمولین بخشنامه شمارهموضوع: تصویب دستورالعمل کنترل و بازرسی در اجرای مقاوثه‌نامه دریایی ۲۰۰۶موضوع: تعرفه های تشخیصی و درمانی سال ۱۳۴۰۱موضوع: تعرفه‌های خدمات تشخیصی و درمانی سال ۱۴۰۳موضوع: تعرفه‌های خدمات تشخیصی و درمانی سال ۱۳۴۰۲موضوع: تَقسیط بدهی مستمری بگیران 1موضوع: حق‌بیمه ساختمانی پروژه‌های مسکن مهرموضوع: دستمزد مبنای کسر حق‌بیمه در سال ۱۳۰۳موضوع: دستورالدمل طرح کارورزی دانش آموختگان دانشگاهیموضوع: دستورالعمل اجرایی صدور گواهینامه حداقل پرسنل ایمن شناورموضوع: دستورالعمل نحوه محاسبه تفاوت بهای گرموضوع: رفع برخی محدودیتهای فرزند یا فرزندان چهارم باهموضوع: ساماندهی و شعال کردن پروئده‌هایموضوع: سامانه استعلام پروانه میارت فنیموضوع: سوابق اشتغال پزشکان سازمان به صورتموضوع: شاخصهای تعدیل مربوط به دوره‌های سه‌ماهه اول و دوم سال ۱۶۰۳موضوع: قانون نقل و انتقال سوابق بیمه با کسور بازنشستگی بین صندوق های بازنشستگیموضوع: مبنای پرداخت حق بیمه بخشنامه ۶۸۶/۱موضوع: متناسب‌سازی حقوق مستمری‌یگیران در قانون برنامه هفتم پیشرفتموضوع: میزان حق سرانه درمان سال ٩۹۸ بیمه‌شدگان صاحبان حرف و مشاغل آزادموضوع: میزان حق‌سرانه درمان سال ۱۳۰۳ بیمه‌شدگان صاحبان حرف و مشاغل آزادموضوع: میزان حق‌سرانه درمان سال ۱۴۰۲ بیمه‌شدگان صاحبان حرف و مشاغل آزادموضوع: میزان حق‌سرانه درمان سال ۱۴۰۴ بیمه‌شدگان صاحبان حرف و مشاغل آزادموضوع: نحوه آجرای قانون بیمه های اجتماعی کارگران ...*موضوع: نحوه اجرای ماده ۳۱ قانون برنامه پنجمموضوع: نحوه احتساب اضافه کارموضوع: نحوه احرای ماده ٩٩ آئین نامهموضوع: نحوه استعلام و در یافت اسنحقاق درمانموضوع: نحوه انجام هزینهموضوع: نحوه بازرسی و تغقارت بر پوششموضوع: نحوه دریافت مستندات قیزیگی در فرایند تشخیص صلاحیت سرکبای مهندسان مشاور و پیمانگارانموضوع: نحوه معرفی مشمولین قانون بیمه اجباریموضوع: نحوهء اجرای قانون موافقتنامه تأمین اجتماعی بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت جمهوموضوع: نظارت دادستانی انتظامی مالیاتی بر فرآیندحسابرسی مالیاتی عملکرد سال1400موضوع: واگذاری بخشی از فرآیند ۰موضوع: پذیرش سنوات ارفائی کار کنانموضوع: پرداخت عیدی پایان سال ۱۴۰۲ مستمری‌بگیرانموضوع: پوشش بیمه ای گروههای خاص شماره ۱۰موضوع: چگونگی اجرای بخشودگی جرایمموضوع: چگونگی پرداخت حق الزحمه همکاران فعال در طرح پرونده الکترونیکموضوع: کمک هزینه مسکن کارگران مشمول قانون کار در سال ۱۳۰۲موضوع: یکنواخت سازی گواهیموم یا رب ورا راموْسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایرانموْسسهٌ استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به موجب بند یک ماده۳ قانون اصلاح قوانین و مقررات مموی املای ان و رورممکدبسی و سید : مکدیسی و سید منحنی طیف تشدید شتاب زمین در بدنه سد را مطابق شکل (پ۴-۴) ارائهمکرر قانون اجرای سیاستمکرر قانون مالیاتهاینأییر یسات و سازه های صتد صنمت نفئتنار و ادیتان سر ایرزاننارا نیام و لووزر سورناربالن اداری و یرای ور ادناریا نیام و لوور سورناریا نیام و لوور سورناریا نیام و لوور سورناریا نیام و لوور مورنازمان ام و اووم لورنازمان ام و لووم لورنام فنی و اجرایی شررداری تزراننام فنی و اجرایی شرّرداری تّران رانام فنی و اجرایی شهرداری تیراننام قنی و اجرایی شررداری ترراننامه طرح هندسی راهنامه طرح هندسی راهنامه طرح هندسی راهنان "من احّشی و ول کار ور ای موست: ارونانان۴ااحتای ور ارس عاون کار ورفاهز تا موست: ینحوه اجرای مقررات تبصره (1) ماده (146) مکرر قانون مالیات های مستقیم در خصوصنحوه اعمال بخشودگی جرایم مالیات بر ارزش افزوده قطعی شدده در اجدرام مفداد بندد (ت) تبصدره 6نحوه ثبت و رسیدگی به اعتراض بیمه شدگاننحوه رسیدگی به اعتراضات اشخاص نسبت به اطالعات و اطالعیه های خرید و فروش و بارنامه در فرآیننحوه نگهداری و استفاده از فرم مفاصاحسابنحوه پذ برش مدت خدمت نظام وظیفه و حضور .۷نداشت. درمان و آموزس بزسنذنصب پالایشگاه های زه نغت و کازنرتسو ترا و با زر اس سیدنرخ عوامل موثر در فهرست‌های بهای واحد پایه سال ۱۳۹۹ - نرخنشام فنی و اجرایی شررداری ترراننشام فنی و اجرایی شررداری ترراننشام فنی و اجرایی شررداری ترراننشام فنی و اجرایی شررداری تزراننشام فنی و اجرایی شرّرداری قرراننشریه سماره ۱۷۳ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شمارزه ۱۹۲ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۲/۲۸۰- الف مرداد ماه ۱۳۸۹نشریه شماره ۳۷ - ازینشریه شماره ۴۳ - الف یرما ۳۳نشریه شماره ۵۲عغنشریه شماره ۶۶- الفنشریه شماره ۷۳- اننشریه شماره ۹۹ اننشریه شماره ۱۱۹-ن شروردین ماه ۱۳۷۷نشریه شماره ۱۴۹-ن دی ماه ۱۳۸۲نشریه شماره ۱۵۳ دفتر تحقیقات و معیارهای فنینشریه شماره ۱۵۵ دفتر تحقیقات و معیارهای فنینشریه شماره ۱۶۰نشریه شماره ۱۶۲نشریه شماره ۱۶۵نشریه شماره ۱۷۷ دفتر آامور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۸۵ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۸۷ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۸۸ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۹۰ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۹۱ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۹۸ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۹۸- الفنشریه شماره ۱۹۹ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۲۰۱ دفتر امور فنی و تدوین معیارنضانشریه شماره ۲۰۵ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۲۰۶ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۲۱۲ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۲۱۵ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۲۱۸ - الفنشریه شماره ۲۲۵نشریه شماره ۲۲۶نشریه شماره ۲۲۷نشریه شماره ۲۳۶نشریه شماره ۲۵۹نشریه شماره ۲۶۵نشریه شماره ۲۶۶نشریه شماره ۲۶۸نشریه شماره ۲۶۹نشریه شماره ۳۱۲ الفی خرداد ماه ۱۳۸۶نشریه شماره ۳۳۷ - الفنشریه شماره ۳۳۸- الف اسفندماه ۱۳۸۷نشریه شماره ۶۷۷نشریه شماره ۶۷۸نشریه شماره ۱۲۳۷ دفتر تحقیقات و معیارهای فنینشریه شماره ۲۳۰۹نشریه شماره ۱۴۶۳۲نشریه شماره غ۶۶عنشریه شماره ۸٩ (تجدیدنظر اول) معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردینشریه شمازره ۲۱۲۳ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانصب ثتلمبه خانه‌های نفت و کازنضام فنی و اجرایی شررداری ترراننظام فنی و اجرایی سهرداری تهراننظام فنی و اجرایی شررداری تزراننظام فنی و اجرایی شهردارینظام فنی و اجرایی شهرداری تمهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تمهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تهراننظر به این که هیأت محترم وزیران با توجه به نرخ تورم اعلامی از سوی مرکز آمار ایران در اجراینظر به اینکه اقدامات سازمان در دریافت حق بیمه ساختمانی مربوط به سه ماهه اول سال ۹۲/۱/۱(۹۲نظر به اینکه تنظیم لیست (صورت مزد با حقوق) بیمه شدگان مستلزم شناسایی کامل کارگاه ونظر به اینکه حسب بند3نظر به اینکه واحدهای اجرائی در برخی موارد پیرامون نحوه تشخیص دستگاهها و کارگاههای مشمول قنقطه با اختلاف دماینم کون شا میب و کحنمی ا رای وزرا ت ماو کار وراه احّی وت اروننام فنی و اجرایی شدرداری تزرانننام فنی و اجرایی شررداری تررانننام فنی و اجرایی شررداری ترّرانننام فنی و اجرایی شررداری ترّرانننام فنی و اجرایی شررداری ترّرانننام فنی و اجرایی شررداری ترّرانننام فنی و اجرایی شررداری ترّرانننام فنی و اجرایی شهرداری ترزرانننثام فنی و اجرایی شدرداری ترّرانننثام فنی و اجرایی شدّرداری ترّرانننثام فنی و اجرایی شررداری تررانننثام فنی و اجرایی ش‌رداری تررانننلام فنی و اجرایی شیرداری تیراننهاد بازرسی: شخص حقوقی یا بخشی از شخص حقوقی است کهنو ری اسلا یا رالنوس نی و هر امینون اجرای سیاست هی اصل ۴۴نگهداری وسرویس ماشینهای همودیالیز و دستگاههای تصفیه آب ( در سال ۱۳۸۵)نی زرش در ایراننیرو نامه شماره ۰ مورخ ۳ به بیوست بخشنامه شماره ۳۲۳۸ مورخنیروی انسانی در تصفیه خانه های آب و مراقبتنیروی برشی ستون در بالای چشمهٌ اتصالنیروی مفاوم افقی: نیروی اصطکاک کف. تفاوت بین فشار خاک محرک و مقاومنیز تصمیمات متخذه در جلسه مورخ ۱۳۹۳/۱۲/۲۴ شورایعالی کارء میزان افزایش مستمری و کیکهای جنیه۶ ۵۸۵۴ تا هد مممم ممه مکن تمبر هر یار ی السا یره ۲۲۴۰۶ تا ۹۹۳۳۷۱ راه را هر مور ی‌اسوی‌ارانه مراحل تواتری مرتبط با عملیات زهکشی زیرزمینیه) به طور کلی بر اساس بند قبلی» آسانسورها می‌توانند به صورت گروهی در کنار یکدیگر و یا روبرها اک یرم ور وه موش مد دا ات ی کی اه مک وها بر اساس عملکردها بر سکس : یه ان وا سیگ سر : جراهای اجرایی ملی و استانیهای برای طراحی لرزههای برای طراحی لرزههای تقاضای حمل و نقلهای سرمایش متداول در ایرانهای عمومی شارژ خودرو و موتورسیکلت برقیهای قطار شهری و حومههای مستقیم مصوب ۰1380 به پیوست اصلاحیه حکم قسمت صدر جزء 3 بند (د) آیین نامه اجرایی مذکور کهای واحد پایه رشته توزیع نیروی برق سال ۱۳۹۹های واحد پایه رشته توزیع نیروی برق سال ۱۴۰۱هبأت وزیران در حلسه مورخ ۱۳۹۹/۹//۸ نا به پیشنهاد شماره .۱هبئت وزیران در جلسه مورخ ۱۳۸۹/۳/۵ بنابه پیشنهاد مشترک وزارت آموراقتهادی و دارایی.هبات وزیران» دستگاه های اجرایی می توانند نست به ارائه امکاناتهت را ااشسن نج زرلسای خن که سیک یت مه ساهدف: تأیید توانایی مزرعه بادی در راه‌اندازی و خاموشی مطلوب مورد نظر است. این تست برای تطابهر ایراشم دوره ام هر جورهر تغذیه‌کننده مواد شیمیایی خشک باید مجهز به محلول‌ساز با حداقل زمان ماند پنج دقیقه در حداهر ست یمای اختصاصیهر ست یهای ااختصاهر ست یهای ااختصاهر ست یهای اختصاهر ست یهای اختصاصیهر ست یهای اختصاصیهر ست یهای اختصاصیهر ست یهای اختصاصیهر ماک نود وتهر کس انسانی را از مرگ رهایی بخشد. چنان است که گوبی همه مردم را زنضذه کرده است.هر کس انسانی را از مرگ رهایی بخشد. چنان است که گویی همه مردم را زنده کرده است.هریک از غلتک‌های سه‌چرخ یا ردیف دوچرخ و سه‌چرخ باید هنگام کار باری معادل ۴۵ الی ۶۵هزینه بالاسری, به طور کلی به هزینه بالاسری عمومی و هزینه بالاسری کارء به شرح زیر تفکیک می‌هشتمین جلسه مورخ ۹۶/۹/۱۱ مقرر گردید. اعضاء سازمان نظام کاردانی ساختمان از تاریخ اجرای اینهعا ًٍت بر ًاه َْرهفتاد و هشتمین جلسه مورخ ۹۶/۶/۲۰ مقرر گردید اعضاء سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعیهمان گونه که واقفید به موجب احکام قوانین بودجه سنوات1398همانطو رکه در عنوا ن آگیننامه‌قیدگر دیده استفا ده از مقررات آئیننامه‌مصوب شورایعالی‌سازمانهمانطور که در شکل (۱۷-۱۰) نشان داده شده است برای اجتناب از ایجاد ترک در پایه بتنی اغلب ازهمسران بیمه شدگان متوفی که مجدداً ازدواج دایم کرده‌اند و به تبع آن مستمری آنها قطع شده استهمه رت با وکا ۳ ها کرهنارت و انا ری او ردانهناوون و سرفصامای دوره های آموزشی برایهناگی دا روص ۱ رو ار ولد ری که یو اد هرهه کد ی درد رام اتش رم شش ی کارا یر تک بت تک هر تا یا ساهی ااتجام رمکلات رو سک رای ام اسهی ته نقشه و اطالعات مکانهی نگیدآری» تعمیرات (۱1) در صنعت نفت ابرانهیأت نظارت سازمان تأمین اجتماعی که در این آیین‌نامه هیأت نامیده خواهد شد. لااقل هفته‌ای یکهیئت وزبرآأن در جلسسه ۱۳۹۹/۲/۳ به پیشنیاد وزارت امور اقتصادی و دارایی و به استنادهیئت وزیرآن در جلسه ۱۴۰۱/۳/۱۶ به پیشنهاد وزارت امور اقتصادی و دارایی و به استنادهیئت وزیران در جلسه ۱۳۹۳/۲/۱۰ به پیشنهاد مشترک وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی وهیئت وزیران در جلسه ۱۳۹۹/۶/۵ به پیشنهاد مجمع عمومی فوق‌العاده شرکت ملی نفت ایران وهیئست وزیران در جلسسه ۱۳۹۴/۲/۶بسه پیش نهاد مش ترک وزارتخانه‌هایهیئشت وزیرآان در جلسه ۱۳۰۵/۲/۲۷ به پیشنهاد وزارت آمور اقتصادی و دارایی و به اسستنادهیئشت وزیران در حجلسه ۱۳۳۳/۳/۸ بسه پیشنهاد وزارت علسوم. تحقیقات 9 فناوری (با همکاریهیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۷۶/۱۲/۲۷ بنا به پیشنهاد شماره ۶۲۷۸ ام /الف مورخ ۱۳۷۶/۸/۱۱ وزارتهیات‌وزیران» این نظامنامه در چارچوب اصول اخلاق حرفه‌ایهیشت وزیران در جلسه ۱۳۹۹/۲/۷به پیش نهاد مشترک وزارتخانه‌هایهیشت وزیران در جلسه ۱۴۰۰/۱/۱۸ به پیشنهاد شماره ۳۸۰۶۴ مورخ ۱۳۹۹/۴/۱هیشت وزیران در جلسه ۱۴۰۰/۴/۲۰ به پیشنهاد شماره ۳۹۹۰۷۳ مورخ ۱۳۹۹/۷/۲۷و۵ جدبد در آمدو اداره گل هماهنگی فنی وعمر انی مناطق وسازما نها تاریخ ۱۳۹و ارت عاو ,کار وراه ایو ارت مهداست, درمان پبوست:و با توجه به ابهامات مطرح شده، به اطالع می رساندو با یو زمر امه بو بدون استوانه فو لادیو رات موری تم ۳۰و زمینی دو واضی قحت آبیارهو سایر کارهای مشابه است. با احداث چاه عمیق یا نیمه عمیق و پرداخت هزینه‌های برداشست آبت. تعو مدیران اشخاص حقوقی غیردولتیو مه یمه کیت کل بدا سکو موازی در طول تونل برای تامین هد مورد نیاز مورد استفاده قرار گیرند.و پیمانکاران مهندسان مشاور ،دستگاههای اجرایی بخشنامه بهواحد مددکاری اجتماعی توسط افراد واجد صالحیت و باتجربه و برمبنای شرح وظایف مشخصیوان محترم شهردار تهرانواهنمدای دما جات با رام هم ار تافص اووت اس ری ردو ری در ی ای ان و سور هدنود 11 ونان سا راردا این راون اور انم موز نم مهن ما و جاح سر مس ناوشا ب کش بای نها ای بش باور ار ست‌یاواه, کار و رف و۱۴ور ارس بادن بهار و ربا ایور املای اران تاریخ: ۱۳۹۶/۹/۱وران محترم شهردار تهرانوریاسلای اراان راوزارت آمور اقتصادی و داراییوزارت آمور اقتصادی و دارایی- سازمان برنامه و بودجه کشوروزارت اطلاعات- وزارت دادگستری - سازمان برنامه و بودجه کشوروزارت امور اقتحکدی و دار ابیوزارت امور اقتصادی و داراییوزارت امور اقتصادی و داراییوزارت امور اقتصادی و دارایی-وزارت امور اقتصادی و دارایی- بانک مرکزی جمهوری اسالمی ایرانوزارت امور اقتصادی و دارایی- وزارت نفتوزارت امور اقتصادی و دارایی- وزارت نفتوزارت امور اقتصادی و دارایی- وزارت نفت- وزارت نیرووزارت امور اقنصادی و داراییوزارت امورخارجه و به استناد ماده واحده قانون اجازه تصویب مقررات قنی ۹ قواعد مربوط بهوزارت اون ,کار و رفاه احای وتوزارت اون ,کار و رفاو ایوزارت اون کار و را ایوزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ۲۶۵وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت» درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت» درمان و آموزش پزشکیوزارت تعاون ،کار و رافهوزارت تعاون ،کار و رافهوزارت تعاون ،کار و رافهوزارت تعاون ،کار و رافهوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعیوزارت راه و شهرسازی و تأیید وزارت امورخارجه و به استناد ماده واحده قانون اجازه تصویب مقرراوزارت راه و شهرسازی- وزارت تنعاون. کار و رفاه اجتماعیوزارت راه و شهرسازی- وزارت کشور- وزارت نفتوزارت صنعت» معدن و تجارتوزارت علوم, تحقیقات و فناوری- وزارت کشوروزارت مسکن و شهر سازیوزارت نبرو شماره : فدوزارت نفت- سازمان برنامه و بودجه کشوروزارت نیرو - معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهوروزارت نیرو- وزارت تهاون. کار و رفاه اجتماعیوزارت کشور- وزارت اموراقتصادی و دارایی- وزارت نفتوزارت کشور- وزارت اموراقتصادی و دارایی- وزارت نفتوزارت گار و آمور اجتماعی- وزارت هلوم» تحقیقات و فناوری- وزارت آموزش و پرورش- معاونتوزارتأ تعاون ،کار و رف هأ اجتماأعیأوزارتأ تعاون ،کار و رف هأ اجتماأعیأوزیر محترم امور اقتصادی و دارایی در صصیووزیر محترم تعاون» کار و رفاه اجتماعیوزیر محترم کشوروزیر محترم کشوروزیران عضو کمیسیون لوایح در جلسه ۱۳۹۹/۱/۳۰ به پیشنهاد وزارت راه و شهرسازی و به استنادوزیران» با موضوع آیین نامه اجرایی بند (ت) ماده (99) قانون برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامیوسیله‌ای که کار یک کنتاکتور را با استفاده از یک جزء نیمه هادی قطع و وصل کننده انجام می‌دهدوش‌های مختلفی برای طرح مخلوط بوصول مالیات عوارض سبز موضوع ماده (27) قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400/03/02 از واحدهوفیزیک و نقش آن در مونوله بین نی ار ان با و ادون با ای جوسای بایونان محترم شهر دار تمرآانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تمرانونین محترم شهردار تمرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانوه دا : وهی بر اس ای بسا اس مس ووه را اوه ۶۲۹۶۷وچ ویو او کوک ارو وِ از تاسیسات فمک زدایی (آب شیرین کن)ِ حوزه موضوع: بخشودگی جرائم رفرمایان خوش از مشاه ۱ْ ونین محترم شهردار تهرانپا ان توا و هم مد ین مج رک سای نیپالایشگاه هاء تاسیسات و خطوط لوله در صنعتپانل‌ها و سازه‌های شامل قاب فولادیپایان مهلت ایفای تعهدات ارزی حاصل از صاادرات ااال1402پس از فروش شرکتهای فعال در زمینه تجهیزات پزشکی و بر اساس ضوابط خدمات پس از فروشپست ها خطوط فوق توزیع و انتقالپست ها خطوط فوق توزیع و انتقالپلاستیک ها- سامانه های لوله گذاری برای شبکهپوششی جدار (وله‌ها و اتصالات دولادیپی های تجپیزات در پست های فشار قویپیرو ابلاغ آیین‌نامه نیازسنجی تأمین و ساماندهی تیروی انسانی شرکتهای وابسته (غیردولتی) بهپیرو بخشنامه شماره 200/56944/د مورخ 1402/08/21 با موضوع اصلاح مفاد بخشامه تفویضصپیرو بخشنامه شماره 210/99/42 مورخ 1399/04/21 مبنی بر ابلاغ رای موضوع دادنامه شمارهپیرو بخشنامه شماره 281/1400/1482369 مورخ 1400/10/29 درخصوص نحوه اقدام در ارتباط با معافیتپیرو بخشنامه های ۶۹/0 و 1۹/۹ مستمری‌ها وبا عنایت به اینکه بعضاً عدم پرداخت به موقعپیرو دستورالعمل شماره ۱) ساماندهی ودر راستای ضابطه مند نمودن آمور جاری و ایجاد وحدت رویه وپیرو نامه شماره ۱/۲۰۶۲۲۰ مورخ ۱۳۹۸/۱۲/۲۵ بدین وسیله متن اصلاحیه مصویهپیرو نامه شماره 200/12234/ص مورخ 1400/10/26 به پیوست فهرست شرکتهای دارای پروانهپیرو نامه شماره 200/15519/ص مورخ 1401/07/27 به پیوست فهرست شرکت های دارای پروانه بهرهپیرو نامه شماره 200/69314/د مورخ 1403/09/14 با موضوع بلامانع بودن محاسبه و اخذ برخی از مناپیش نویس ضوابط مدیریت نگهداشت وسایل و تجهیزات پزشکی نگارش |پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب‌ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوپیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب‌ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوپیش‌نیازهای لازم برای استفاده از طیف آسیب‌پذیریپیمانکار باید در تدوین برنامه زمانی» کنترل کیفی و انتخاب تجهیزات اجرای کارء اصل اجرای هر چپیوست ۱ مشخصات مصالح و فر آورده‌های ساختمانی مصرفی در برخی سیستمهای ساختمانیپیوست ۱- تسناسنامه حفاری جاههای عمیق و نیمه عمیق ۸۵پیوست ۵ - میزان کردن دریچه‌های تنظیمی توربین» پس از مونتاز مجدد ۳۸۱پیوست ٩ - تعاریف مربوط به عملیات نمونه‌برداری و انواع نمونه‌برداری از آبهای سطحی ۸۵چا با شما ره: ۱۳۷۷۴۹۴/۷۰چراغ‌های راهنمایی و رانندگی شهر تهرانچم تمه له و وچ ۶و ۶ ۳۹ نج مت ۳۹ چم ۳۹ نج تمه ۲۹ (چ تمسچکیده برحخی از استانداردهایژئوفبزیک و نقش آن در مهندسی آبژتوفیز یک و تفش آن در ممهندسی آبژدوفیزیک و نقش آن در مندسی آبکا رگزاری های رسمی سازمان تأمین اجتمامی و موسسات حساپرسی عضو جامعه حسابداران رسمیکابرد لوله و فیتینگ پلی‌وینیل کلرایدکار «وسان , به صنایمکاربردهای پشتیبانی‌شده در کابل کشی متوازنکانالای آبباری و زهکشی‌ای روبازکاهش خطر پذیری ناشی از رلزله «فتر استانداردها و معیارهای فنیکاهش خطر پذیری ناشی از زلزله دفتر استانداردها و معیارهای قنیکته در لسسته نس تو روه رشارشت به متورکر اد بو دنر بر او رای باکر یکس رو اچ تر هر بوک دمو راس ور دا شم ها هر دن یو ۰ ۱ ۱کس سم تهی در هر مک او وکار سه رخ موس یارکشور و به منظور ایجاد وحدت رویه در خصوص اعمال معافیت/نرخ صفر مالیاتی موضوع بند (ط)کظ ّر ابالغ گردیده اشت. براشاس ای ً دشج ّرانعیم صدور گ ّا ُی که ّنی ج ِت ىجلاضیان اخذ پرواکل را ی‌سلای شماره چاپ:کلیه استانداران محترم و رؤسای محترم سازمان برنامه و بودجه استانهاکلیه دیوارهای برشی نوع 11 باید در ابتدا و انتها به قطعات دیوار برشی با نسبت ارتفاع به عرضکلیه شرکتهای آب منطلقه آیء سازمان آب و برقی خوزستان و شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایرانکلیه کارفرمایان و کارگاههای مشمول قانون کارکلیه‌ی تجهیزات تغذیه مواد شیمیایی و تاسیسات ذخیره سازی باید از مصالحی ساخته شوند که در مقاکمترین قیمت متناسب در مناقصات وزارت نفتکمربندی, تغذیه و شبکه گازکمیته تخصصی سلامت و علوم زیستیکمیسیون اقتصادی سازمان مقل برای ارویا (1۲:۳۲۴)) یکی از ۵ کمیسیونکنترل نظارتی و حمع آوریکنترل و بازرسی از شناوران مشروط / ممنوع ال ورود ورود الکه با مخزن متکیکه مکی ای راتکه ویک را رم را هچ دوز رجا او وت ور وان ار چا را دمن چا که وا 9 و و ازریم را خر چاو داد ماکیفیت زهکشی در این آئین‌نامه برای مصالح غیر أسفالتی روسازی (زیراساس و اساس تثبیت نشده) برگام هام اه ابش شماره : ۱۳۳۳۴۲گاه هاء احا سا مش شماره : ۱۳۳۱۳۴۶گاه هاء اه با مش شماره : ۱۳۴۷گاه هاء اه با مش شماره : ۱۳۱۳۱۳۵گراردان عهمسان دمن ونصب ابزار دگق بیدها اقرازداد با نیجانکار ساخنت‌یی:گروه برنامه ریزی راهبردی- تنظیم: مجری طرح تدوین سند چشم اندازگزارش ارزیابی کمی ایمنی سد معمولا به صورت سالانه توسط بهره‌بردار یا مهندس مشاور وی تهیه وگزارش تجزیه بهای ردیف های موثر درگزارش نهائی کمیسیون تلفیقگنوی اسا یا راگواهی‌های صادر شده باید هرگونه تغییراتی که با استانداردهای مربوط یا ضوابط و معیارهای مندرجی خط لوله برای برآورده سازی نیازهای فرآیندی و مکانیکی از قبیل فشار، دما، نوع سیالی سس دج ۲۱ ما و رهطم یک مورک ون برسی ود چا چیه تک وگ مک اش ان موی تور مر و لارام هه کی ۵ او را مه هر اه 1 2 وری وزارت ناونع ,کار و رفاه! سای لت ۹۹ هه ندی یز انم (بگ راییا خر با کر انا ۲۸۳۱ هام نمهبیا مس 3 اه امد ماس نتیا نا ار و ۳ تا ایا هه زیر یومیا وزارت ماد کار رزاد ای ۵/۲۱/ ۱۳۲یا پایین آمدن) خود را متوقف کنند تا به رشته مخالف اجازه ادامه دهند. از طرفی با توجه به باریا گید بخار و ظرف تحت فشاریام کار را رد و مس وه زر رایت از ییا ۱۲ ۲۷۷ اریت را وا که مس 1 4 سای ۳۳ ناتیت یی نم و تدم آمییت یی نم و تدم آمییر پیش را شیمیر یر یا نیک یکی ایا ای یا وا یا ویا وا یا ری ی را یا ی ار ایا اب نا ابا وا ایا از اس ایایراق آلات در پست های فشار قوییراق آلات در پست های فشار قوییرای اتساعی و ریست محرلی کی وتویط کار برای پروژهای معابر شهرییل مروت و مامت کلیچ وس را اعد + هاچیک لیست از پزشکان، متخصصان یا مشاوره‌دهندگان آنکال یا مقیم که در موارد اورژانس بتوان با 4-یکصد و سی و هشتم فانون اساسی جمهوری اسلامی آیران آیین‌نامه اجرایی ماده پادشده رایکپارچه عملیات حفاری چاه‌های نفت و گازیکپارچه عملیات حفاری چاه‌های نفت و گازیکی از امتیازهای پایه و همه ]۳۸1 های قابل اعمال با توجه به پهنه‌بندی خطرنسبی زلزله انتخابیی شهرداری تهرانیی شهرداری تهران اجتماعی کارگران ساختمانی با موضوع قانون تفسیر ماده (۵) قانون بیمه های اجتماعی کارگران سا ماس مها اج که رسمیشود. باید با نمونه کاملاً مطابقت داشته باشند.پ: به ازای هر ۱۹۰۹۰۰ متر مکعب مصالح ریزدانه مصرفی یکبار آزمایش دانه‌بندی» حدود روانی و