موْسسهٌ استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به موجب بند یک ماده۳ قانون اصلاح قوانین و مقررات م

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. سس استاندارد ملی ایران ۱۳۳۳۰ چاپ اول 1 جمهوری اسلامی ابران 1160۳11۲ 1۹1216 سازمان ملی استاندارد ایران ٩5۱۵42۳05 200 130051۳12[ 116962۲0: 0۲ 2‏ اه 1۹۵ خاک -تعیین هدابت هیدرولیک خاک - روش ازمون ۲1۲21۵ انو؟ او 2110 1(0601۹11- 501 ۷1104 1051 - 0۲۲۱۲1۲۲:) 1۱0۹:9020 1۴17 11420 1 -------- صفحهٔ بعد -------- به نام خدا موْسسهٌ استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به موجب بند یک ماده۳ قانون اصلاح قوانین و مقررات موْسسهٌ استاندارد و تحقیقات صنعتی آیران. مصوب بهمن ماه ۱۳۷۱ تنها مرجع رسمی کشور است که وظیفه تعیین. تدوین و نشر استانداردهای ملی (رسمی) ایران را به عهده دارد. نام موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به موجب یکصد و پنجاه و دومین جلسه شورای عالی اداری مورخ ۹۰/۶/۲۹ به سازمان ملی استاندارد ایران تغییر و طی نامه شماره ۲۰۶/۳۵۸۳۸ مورخ ۹۰/۷/۲۴ جهت اجرا ابلاغ شده است . تدوین استاندارد در حوزه های مختلف در کمیسیون های فنی مرکب از کارشناسان سازمان » صاحب نظران مراکز و موسسات علمی. پژوهشی. تولیدی و اقتصادی آگاه و مرتبط انجام می شود وکوششی همگام با مصالح ملی و با توجه به شرایط تولیدی, فناوری و تجاری است که از مشارکت آگاهانه و منصفانه صاحبان حق و نفم. شامل تولیدکنندگان. مصرف‌کنندگان. صادرکنندگان و وارد کنندگان, مراکز علمی و تخصصی, نهادهاء سازمان های دولتی و غیر دولتی حاصل می شود .پیش نویس استانداردهای ملی ایران برای نظرخواهی به مراجع ذی نفع و اعضای کمیسیون های فنی مربوط آرسال می‌شود و پس از دریافت نظرها و پیشنهادها در کمیتهُ ملی مرتبط با آن رشته طرح و در صورت تصویب به عنوان استاندارد ملی (رسمی) ایران پیش نویس استانداردهایی که موْسسات و سازمان های علاقه مند و ذی صلاح نیز با رعایت ضوابط تعیین شده تهیه می کنند در کمیتههٌ ملی طرح و بررسی و درصورت تصویب. به عنوان استاندارد ملی آیران چاپ و منتشر می شود .بدین ترتیب. استانداردهایی ملی تلقی می شوند که بر اساس مفاد نوشته شده در استاندارد ملی آیران شماره ۵ تدوین و در کمیته ملی استاندارد مربوط که سازمان ملی استاندارد ایران تشکیل می‌دهد به تصویب رسیده باشد. سازمان ملی استاندارد ایران از اعضای اصلی سازمان بین المللی استاندارد (150)! ؛کمیسیون بین المللی الکتروتکنیک (1۳2)" و سازمان بین المللی اندازه شناسی قانونی (018/1)" است و به عنوان تنها رابط " کمیسیون کدکس غذایی (۲۸)* در کشور فعالیت می کند. در تدوین استانداردهای ملی ایران ضمن توجه به شرایط کلی و نیازمندی های خاص کشور . از آخرین پیشرفت های علمی. فنی و صنعتی جهان و استانداردهای بین‌المللی بهره‌گیری می‌شود . سازمان ملی استاندارد ایران می تواند با رعایت موازین پیش بینی شده در قانون برای حمایت از مصرف کنندگان. حفظ سلامت و ایمنی فردی و عمومی. حصول اطمینان از کیفیت محصولات و ملاحظات زیست محیطی و اقتصادی, اجرای بعضی از استانداردهای ملی ایران را برای محصولات تولیدی داخل کشور و/یا اقلام وارداتی» با تصویب شورای عالی استاندارد. اجباری نماید. سازمان می تواند به منظور حفظ بازارهای بین المللی برای محصولات کشور. اجرای استاندارد کالاهای صادراتی و درجه‌بندی آن را اجباری نماید. همجنین برای اطمینان بخشیدن به استفاده کنندگان از خدمات سازمان ها و موسسات فعال در زمینهُ مشاوره آموزش, بازرسی, ممیزی و صدورگواهی سیستم های مدیریت کیفیت و مدیریت زیست‌محیطی, آزمایشگاه ها 9 مراکز کالیبراسیون (واسنجی) وسایل سنجش. سازمان ملی استاندارد ایران این گونه سازمان ها و موسسات را بر اساس ضوابط نظام تأیید صلاحیت ایران ارزیابی می کند و در صورت احراز شرایط لازم. گواهینامه تأیید صلاحیت به آن ها اعطا و بر عملکرد آن ها نظارت می کند. ترویج دستگاه بین المللی یکاهاء کالیبراسیون (واسنجی) وسایل سنجش, تعیین عیار فلزات گرانیها ز انجام تحقیقات کاربردی برای ارتقای سطح استانداردهای ملی ایران از دیگر وظایف این سازمان است. 0۳0 0۳8201721100 [۵ 10۳۵110[ -| 0 110010100۵ [۵ 131۵۳۳۵1۵0 - 2 (۵2210] 301010012 عل 1310۵110۵0 0121100 0) ما۵ آدعما او 0زا 02۵017 11۳۵110۵ -3 01 ۵1۵0۲ - 4 0 ۸11۵1۵۳۶ 00 - 5 ب -------- صفحهٔ بعد -------- «خاک - تعیین هدایت هیدرولیک خاک - روش آزمون» رئیس: سمت و / با نمایندگی اکرم. مجتبی شرکت‌مهندسین‌مشاور کاماب پارس (کارشناسی آرشد مهندسی آبیاری و زهکشی) محرابی, انسیه وزارت نیرو - طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب (کارشناسی ارشد مهندسی تاسیسات آبیاری) کشور اعضا: (اسامی به ترتیب حروف الفبا) انتصاری. محمدرضا کارشناس آزاد (کارشناسی آرشد مهندسی آبیاری و زهکشی) پذیراء ابراهیم دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات و فناوری جباری, اسماعیل شرکت مدیریت منابع آب ایران (کارشناسی ارشد مهندسی هیدرولیک) خباط خلقی. محید دانشگاه تهران (دکترای مهندسی منابع آب) (کارشناسی آرشد مهندسی آبیاری و زهکشی) سجادی, سیدرحیم معاونت آب و خاک و صنایع وزارت جهاد کشاورزی (کارشناس مهندسی آبیاری و زهکشی) سیاهی. محمدکاظم شرکت مهندسین مشاور پندام (کارشناسی ارشد عمران و مهندسی آبیاری و زهکشی) (دکترای مهندسی عمران - هیدرولیک) (کارشناسی آرشد مهندسی آبیاری و زهکشی) شیروی. محمدحسین کارشناس آزاد -------- صفحهٔ بعد -------- (کارشناسی ارشد مهندسی آبیاری و زهکشی) (کارشناسی ارشد مهندسی آبیاری و آبادانی) منعم. محمدجواد (کارشناسی ارشد مهندسی آبیاری و زهکشی) شرکت مهندسین مشاور پژوهاب دانشگاه تربیت مدرس شرکت مهندسین مشاور آب کاوش سرزمین -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان آشنایی با موْسسهٌ استاندارد ۱( هدف و دامنه کاربرد ۲ تعاریف و اصطلاحات ۱-۲ هدایت هیدرولیک اشباع خاک ۵-۲ روش آزمایشی بار افتان ۶-۲ جریان ماندگار ۸-۲ خاک همگن ۹٩-۲‏ خاک هم روند ۱۰-۲ لایه‌بندی نیمرخ خاک ۱۱-۲ لایه محدود کننده ۳ کلیات ۱-۳ کلیاتی در مورد انتخاب روش مناسب آزمون ۲-۳ هدایت هیدرولیک اشباع خاک ۳-۳ مبانی نظری ۱-۳-۳ بار ثابت در جریان یک بعدی ۲-۳-۳ بار افتان در جریان یک بعدی ۳-۳-۳ بار افتان در شرایط واقعی ۴-۳-۳ حل پورشه (راه حل تقلی) ۵-۳-۳ حل گلوور (راه حل فشاری) ۶-۳-۳ محدودیت‌های نظری ۴-۳ انتخاب موقعیت و تراکم نقاط ۵-۳ پیاده کردن نقاط روی زمین ۶-۳ لایه‌بندی خاک و تنظیم برنامه آزمون ۱-۶-۳ انتخاب عمق چاهک ۱۱ ۱۲ ۱۴ ۱۴ ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۲-۶-۳ انتخاب لایه اندازه گیری ۳-۶-۲ حفر چاهک آزمون ۴-۶-۳ خراشیدن دیواره چاهک ۵-۶-۳ نصب لوله مشبک جدار ۷-۳ کیفیت آب ۸-۳ دمای آب ۹-۳ هدایت هیدرولیک در خاک دو و یا چند لایه ۴ لوازم و امکانات آزمون ۱-۴۳۴ کلیات ۲-۴ لوازم و تجهیزات ۱-۲-۴ آگر ۲-۲-۴ لوازم اندازه گیری سطح آب ۲-۲-۴۳ خراش‌دهنده ۴-۲۴ آبکش ۵-۲-۴ لوله مشبک ۶-۲-۴۳ سایر وسایل و لوازم عمومی ۷-۳-۴ وسایل و لوازم اختصاصی ۱-۵ کلیات ۲-۵ روش کار ۱-۳-۵ وضعیت سفره آب زیرزمینی ۲-۲-۵ وضعیت عمق آب زیرزمینی ۳-۲-۵ ارتفاع ستون آب در چاهک ۳-۲-۵ شستشوی جاهک ۳-۵ وسایل اندازه گیری ۴-۵ اندازه‌ گیری ۱-۴-۵ تخلیه آب از چاهک ۲-۳-۵ استقرار شناور در چاهک ۴-۴-۵ تهیه جدول و ترسیم منحنی سرعت خیز سطح آب ۵-۵ محاسبات ۱۶ ۱۶ ۱۸ ۱۸ ۱۹ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۵ ۳۵ ۳۷ ۳۷ ۳۷ ۳۷ ۳۷ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۳۸ ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۴۲ ۴۳ ۴۳ ۴۴ 1۲ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۵-۵ محاسبه هدایت هیدرولیک ۲-۵-۵ خطاهای محتمل در اندازه‌گیری‌ها و محاسبات ۱-۶ کلیات ۲-۶ روش کار ۱-۲-۶ انتخاب موقعیت نقاط ۲-۲-۶ شناسایی لایه‌های خاک و تنظیم برنامه آزمون ۳-۲-۶ حفر و تجهیز چاهک آزمون ۵-۲-۶ نصب لوله جدار ۶-۲-۶ آب اندازی و انجام آزمون ۳-۶ معادله مورد استفاده ۴-۶ مثال ۵-۶ موارد خطا و تقریب در آزمون چاهک معکوس ۱-۵-۶ تقریب های ذاتی ۲-۵-۶ خطاهای اندازه گیری ۷ روش تزریق به چاهک سطحی ۱-۷ کلیات ۲-۷ روش انجام کار ۱-۲-۷ اندازه گیری برای آزمون ۲-۲-۷ حجم آب مورد نیاز ۲-۷ معادله‌های مورد استفاده ۴-۷ ثبت اطلاعات ۵-۷ مثال ۱-۸ کلیات ۲-۸ روش انجام کار ۳-۸ اندازه گیری برای آزمون ۴-۸ ثبت اطلاعات ۵-۸ مثال ۲ ۲ ۵۵ ۵۵ ۸۸ ۵۵ ۵۶ ۵۷ ۵1۷ ۵۸ ۵۸ اه ۶۳ ۶۴ ره ۶۵ ۳۷ ۳۷ ۳۷ ۳۷ ۶۸ ۶۸ ۷۳ ۷۳ ۷۵ ۷۵ ۷۵ ۷۵ ۷۶ ۷۶ ۸۱ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۹٩‏ کلیات ۲-٩‏ پایه‌های نظری روش ۳-۹ ایجاد حفره در زیر لوله پیزومتر ۴-۹٩‏ اندازه‌گیری ۱-۴-۹ قرار گرفتن لوازم روی چاهک ۲-۴-۹ ابکشی از چاهک ۳-۳-۹ قراردادن شناور ۵-٩‏ معادله‌های مورد استفاده ۱-۵-۹ محاسبه هدایت هیدرولیک در سفره آزاد ۲-۵-۹ محاسبه هدایت هیدرولیک در سفره تحت فشار ۶-۹٩‏ محدودیت‌ها و موارد خطا ۱-۶-۹ محدودیت‌ها ۲-۶-۹ منابع خطا ۷-٩‏ مثال ۱-۰ کلیات ۰ روش‌های اندازه گیری ۱-۲-۰ روش‌های آزمایشگاهی ۲-۲-۰ روش‌های صحرایی پیوست الف (اطلاعاتی) مثال‌هایی برای آشنایی با سه حالت ممکن در اندازه گیری‌ها ۸۱ ۸۱ ۸۷ ۸۷ ۸۷ ۸۷ ۸۸ ۸۸ ۹۱ ۹۱ ۹۱ ۹۱ ۹۳ ۹1۳ ۹۳ ۹۳ ۹۳ ۱۰۲ ۱۰۶ -------- صفحهٔ بعد -------- استاندارد «خاک- تعیین هدایت هیدرولیک خاک- روش آزمون» که پیش‌نویس آن در کمیته تخصصی آبیاری و زهکشی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور - وزارت نیرو و تحت نظارت معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور تهیه و تدوین شده و در سیصد و چهل و ششمین اجلاس کمیته ملی مهندسی ساختمان. مصالح و فرآورده‌های ساختمانی مورخ ۹۰/۸/۱۵ مورد تصویب قرار گرفت. اینک به استناد بند یک ماده ۲ قانون اصلاحی قوانین و مقررات موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران. مصوّب بهمن ماه ۰۱۳۷۱ به عنوان استاندارد ملی آیران منتشر می‌شود. برای حفظ همگامی و هماهنگی با تحولات و پیشرفت‌های ملی و جهانی در زمینه صنایعء علوم و خدمات. استانداردهای ملی ایران در صورت لزوم تجدید نظر خواهد شد و هر گونه پیشنهادی که برای اصلاح و تکمیل این استانداردها ارائه شود. هنگام تجدید نظر در کمیسیون فنی مربوط مورد توجه قرار خواهد گرفت. بنابراین. باید همواره از آخرین تجدید نظر استانداردهای ملی استفاده کرد. منبع و مأخذی که برای تدوین این استاندارد مورد استفاده قرار گرفته به شرح زیر است: دستورالعمل تعیین هدایت هیدرولیک خاک به روش‌های مختلف. نشریه شماره ۲۲۲ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور- وزارت نیرقی ۱۳۸۴ (بخشنامه شماره ۱۰۱۱۳۲۳۸۴ مورخ ۱۳۸۴/۷/۳۰) ط -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه هدایت هیدرولیک افقی ء یکی از مهم‌ترین مشخصه‌های هیدرودینامیکی خاک است که در محاسبه فاصله‌های زهکشی زیرزمینی مورد نیاز بوده و در مطالعات زهکشی مورد توجه قرار می‌گیرد. روش‌های متعددی برای اندازه گیری صحرایی هدایت هیدرولیک اشباع خاک وجود دارد که اساس کلیه آن‌ها بر اندازه گیری سرعت جریان افقی آب در خاک استوار است. بر حسب این‌که اندازه‌گیری سرعت جریان آب در خاک در زیر سطح ایستابی یا در بالای سطح ایستابی صورت گیرد. روش‌های تعیین هدایت هیدرولیک نیز متفاوت خواهد بود. برای اندازه‌گیری در شرایط زیر سطح ایستابی» دو روش» بیش از سایر روش‌ها متداول و معمول است که یکی به روش چاهک" و دیگری به روش حفره زیر لوله یا روش پیزومتری" موسوم است. وقتی آب در محیط اندازه گیری نباشد. روش‌های چاهک معکوس یا پورشهء تزریق چاهک" و روش موسوم به نفوذسنج گلف " به کار برده می‌شود. هدایت هیدرولیک قائم" نیز در زهکشی اهمیت داشته و برای اندازه‌گیری آن» از روش تیوب" یا روش استوانه" استفاده می‌شود. هرچند مبانی علمی و روش‌های فنی اندازه‌گیری هدایت هیدرولیکی در حدود متعارف خود شناخته شده و در مأخن مختلف توضیحاتی کلی در مورد آن داده شده است. ولی تجربه نشان داده که افراد مختلف متناسب با برداشت‌ها و استنباط‌هایی که از این مأخذ به دست می‌آورند. روش‌هایی را به کار می‌برندکه بالقوه می‌تواند به نتیجه‌های متفاوتی از یکدیگر منجر شود. در چنین شرایطی, در عمل, داوری درباره نتیجه‌های به‌دست آمده از اندازه گیری, اشکال به‌وجود خواهد آورد. از این رو تهیه یک دستوالعمل هماهنگ برای همه این روش‌ها ضروری تشخیص داده شده و در دستور کار کارگروه آبیاری زهکشی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور قرار گرفت. بدین ترتیب هدف اصلی از تهیه دستورالعمل تعیین هدایت هیدرولیک اشباع خاک. ایجاد یکنواختی در روش‌هایی است که در عمل, در مطالعات صحرایی زهکشی به‌کار گرفته می‌شود. علاوه بر این با تشریح جزییات بیشتری از روش‌های اجراء که اغلب در مأخذ موجود کمتر مورد بحث قرار می‌گیرد. سعی خواهد شد که اطلاعات کافی در اختیار کارشناسان مربوط قرار داده شود تا از ایجاد استنباط‌های متفاوت از اصول علمی و فنی کار که به‌طور معمول عامل اساسی چندگانگی روش‌هاست. جلوگیری شود. شده. تلفیق و به صورت یک دستورالعمل کلی ارائه می‌گردد. 17 ۲1۷۵۳۵۱۵ ۱-110۲700۵ 0 م0[ 0[ ۸0۲ - 2 (۱10110۵ ۵107 ۳1۵701) 1/10100 ا0۵ 1 0۵ ۳۵۵ - 3 (۹۷10۵11100 ۳۵۲۳۵۳۵۲) ۷1۵1۵۵ ۲۵۱۵ م۸ ‎٩-1۹۵۵ 40 آ0۵ 1 ۱ ۳۵۵۵ ۷/۵1۱ 5۳۵۱۱۶ - 5 0 ۳۵۲۳۳۵۵1۳۵1۵۴ امس - 6 ۲1۷07۵0110 |۵۳۵۵ 7-۷۷ 4 8-1۷۳۵ 40 1۱۳۵6 - 9 ی -------- صفحهٔ بعد -------- خاک -تعیین هدایت هیدرولیک خاک - روش آزمون ۱ هدف و دامنه کاربرد هدف از تدوین این استاندارد تعیین هدایت هیدرولیک اشباع خاک در محل (کارگاهی) به روش‌های مختلف کاربرد این استاندارد محدود به اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک در محل (نه در آزمایشگاه) است. در اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک افقی خاک. روش‌های چاهک و پیزومتری برای زیر سطح ایستابی و چاهک معکوس یا پروشه. تزریق به چاهک و نفوذسنج گلف برای بالای سطح ایستابی مورد توجه قرار گرفته‌اند. در اندازه گیری هدایت هیدرولیک قائم خاک نیز روش تیوپ و استوانه مورد بحث واقع شده‌اند. ۲ تعاریف و اصطلاحات ۱-۳۲ هدایت هیدرولیک اشباع خاک به حجم آبی که در واحد زمان از خاکی با سطح مقطع واحد و با شیب هیدرولیک واحد عبور کند. هدایت ۲-۲ هدایت هیدرولیک اشباع افقی خاک به حجم آبی که در واحد زمان از خاکی با سطح مقطع واحد و با شیب هیدرولیک واحد تنها در جهت افقی ۳-۳۲ هدایت هیدرولیک اشباع قائم خاک هدایت هیدرولیک اشباع قائم خاک. به حجم آبی که فقط به صورت قائم در واحد زمان از خاکی به سطح اساسی آن با هدایت هیدرولیک افقی خاک فقط در جهت حرکت آب است. تفاوت اساسی هدایت هیدرولیک اشباع قائم با نفوذپذیری در این است که در اولی. آب در داخل خاک و در دومی از فصل مشترک آب و خاک سطح زمین جریان می‌یاید. ۴-۳۲ روش آزمابشی بار ثابت به روشی گفته می‌شود که در آن» بار آبی روی نمونه خاک در طول آزمایش ثابت باقی بماند. ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۳۲ روش آزمایشی بار افتان به روشی گفته می‌شود که در آن» بار آبی روی نمونه خاک در طول آزمایش متغیر و کم شونده باشد. ۶-۲ جربان ماندگار جریانی که ویژگی‌های هیدرولیکی آن » مانند دبی و سرعت. در هر مکان نسبت به زمان ثابت باشد. ۷-۲ ۸-۲ خاک همگن به خاکی گفته می شود که در هر نقطه. هدایت هیدرولیک افقی و قائم آن مساوی باشد. ۹-۲ خاک هم روند ۱۰-۲ لایه‌بندی نیمرخ خاک شناخت لایه‌های نه جندان عمیق خاک( به طور معمول ۵ متر تا ۶ متر) از دیدگاه بافت. رنگ. وجود ریشه. خاک. ۱۱-۲ لابه محدود کننده لایه محدود کننده یا لایه غیر قابل نفوذ به لایه ای گفته می شود که هدایت هیدرولیک آن نسبت به لایه‌های بالاتر آن بسیار کم باشد. به طور معمول, حد ۱۰ درصد تا ۲۰ درصد میانگین هدایت هیدرولیک لایه‌های بالاتر معیار شناخت لایه محدود کننده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ کلبات ۱-۳ کلیاتی در مورد انتخاب روش مناسب آزمون آزمون‌های تعیین هدایت هیدرولیک اشباع خاک را می‌توان در محیط‌های زیر انجام داد: - آزمایشگاه. در محل . زیر سطح ایستابی, - در محل, بالای سطح ایستابی. در روش‌های آزمایشگاهی, به‌طور معمول حجم نمونه‌ها به نسبت کوچک است. بنابراین وجود ناهمگونی مختصری در نمونه موجب تغییراتی شدید در نتیجه می‌شود. به عنوان مثال, وجود یک سنگ درشت یا وجود یک کرم راهه. تغییر قابل توجهی را در نتیجه کار ایجاد می‌کند. علاوه بر این. برداشتن نمونه‌دست نخورده" بیشتری دارد. بهتر است نمونه دست نخورده به طور افقی برداشته شود. این موضوع خود به دشواری کار در روش‌های صحرایی یا در محل, موقعیت سطح ایستابی و عمق مورد نظر برای اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک عامل مهمی در تعیین روش آزمون به شمار می‌رود. چنان‌چه سطح ایستابی بالا باشد و در حقیقت در هنگام مطالعه مشکل زهکشی وجود داشته باشد روش‌های تعیین هدایت هیدرولیک اشباع خاک در زیر سطح ایستابی مورد توجه قرار می‌گیرند. از جمله این روش‌ها می‌توان به روش چاهک " و روش پیزومتر " اشاره کرد. در برخی مناطق ممکن است در حال حاضر مشکلاتی از نظر زهکشی وجود نداشته باشد. اما انتظار رود که پس از گذشت مدتی این مشکلات بروز نماید. به عبارت دیگر ممکن است ابتدا سطح ایستابی یا لایه محدود کننده خاک در عمق قابل ملاحظه‌ای از سطح زمین واقع شده و قبل از اجرای عملیات آبیاری, هیچ‌گونه عامل محدودکننده‌ای برای رشد گیاه به شمار نرود؛ اما پس از آبیاری و به‌خصوص چنان‌چه در اثر پایین بودن راندمان آبیاری و یا آبشویی نمک. آب اضافی به زمین داده شود. سطح ایستابی به‌تدریج بالا آمده و پس از مدتی به منطقه ریشه برسد. باید دانست که رسیدن سطح ایستابی به منطقه ریشه. ممکن است به چند سال در بیشتر موارد به علت لزوم در نظر گرفتن زمان طولانی برای مطالعات. تأمین اعتبار و شناخت پتانسیل‌های زهکشی در زمان بروز مشکل زه آب. به صلاح است که از ابتدا پارامترهای تعیین فاصله‌های زهکشی از می‌گیرند. از جمله این روش‌هاء می‌توان به روش چاهک معکوس با پورشه» روش تزریق به چاهک و روش |- 1] - 0 2- ]1019 ۳۵۵0 5۵ [۵ 4 0۱0[ 07۲م۸ -3 (۸/1011100 0107 ۳1۵701) ۷101100 ا0۵ | ۱اه ۳:۵۵ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۳ هدایت هیدرولیک اشباع خاک به حجم آبی که در واحد زمان از خاکی با سطح مقطع واحد و با شیب هیدرولیک واحد عبور کند. هدایت هیدرولیک اشباع خاک گفته می‌شود. به عبارت دیگرء هدایت هیدرولیک به وسیله قانون دارسی به شرح زیر تعریف می‌شود: )۱( ۸-- 0 که در آن: بده عبور یافته از نمونه برحسب مترمکعب بر ثانیه؛ ا هدایت هیدرولیک برحسب متر بر ثانیه؛ آزمون‌های هدایت هیدرولیک اشباع خاک‌هاء به‌طور کلی در محیط اشباع صورت می‌گیرد و فرآیند حرکت آب در خاک تابع این است که باسر آبی روی نمونه خاک موردنظر در هنگام آزمون ثابت باشد و یا این که همواره و به‌تدریج تغییر کند. در حالت اول, از بار ثابت" سخن به میان می‌آید. در حالی که در حالت دوم بار آبی به‌طور دائم کم می‌شود که به آن بار افتان " می‌گویند. در عمل برخی از روش‌های اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک‌هاء ازروش اول یعنی بار ثابت پیروی می‌کنند. روش آزمایشگاهی بار ثابت. روش چاهک. روش پیزومتر و روش تزریق به چاهک سطحی از این جمله به شمار می‌روند. برخی دیگر از روش‌های اندازه گیری» از روش دوم یعنی بار افتان پیروی می‌کنند. روش آزمایشگاهی بار افتان» روش چاهک معکوس (روش پورشه) و روش گلف از جمله این روش‌ها هستند. ۳-۳ مبانی نظری ۱-۳-۳ بار ثابت در جریان یک بعدی در روش بار ثابت یا بار پایاء همان‌طور که از نام آن بر می‌آید. ارتفاع آب روی نمونه خاک ثابت باقی می‌ماند. هدایت هیدرولیک اشباع خاک از قانون دارسی به دست می‌آید: 11 ۸ ۲ ( 3 (۲) که در آن: | طول نمونه برحسب متر؛ ۱- 0۵۱۹۲۵۱ 40 2- ۳۵|۱۱۳۵۶ 40 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۳-۳ بار افتان در جریان یک بعدی در این روش بار آبی به تدریج کاهش می‌یابد. در روش بار افتان نیز همانند روش بار ثابت. قانون دار شکل ۱- پارامترهای بار افتان بنابراین از طرفی داریم: ۲ ۳ ۸ سم[ < )۲۱( ۹ 0 1171 ۴ ست )۲( 12 0 که در آن‌ها: 111 9 ۵ ۸ ۸م ما )۵ ی )۶( 1 ,۵۳_۴۵ د۸] ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ 3 ۷0( با بش ال ۱ ۵ روشه] ]] (ا! را (ما- با) ,۸ مشخص است که اگر سطح مقطع نمونه خاک و لوله آب برابر باشند. معادله بالا به معادله ساده زیر تبدیل می‌شود: ] )۹( | للم ۳-۳-۳ بارافتان در شرایط واقعی اثر نیروی فشاری یا مکشی به اطراف نیز پراکنده شده و انتقال می‌یاید. بنابراین مسئله را باید در شرایط مشکل‌تری حل کرد. جریان خروجی از یک چاهک سطحی را می‌توان حاصل دو نیروی فشار و ثقل دانست که بر جدار و کف چاهک وارد می‌شود (شکل ۲). نیروی فشار در دو جهت اعمال می‌شود. فشار در جهت شعاعی (۷۲0) بر جدار چاهک و فشار در جهت قائم (۷20) بر کف چاهک. علاوه بر این نیروی ثقل نیز فشاری به کف چاهک برای حل مسئله فرض می‌شود که: سا - جریان ماندگار است. 1 ۳ ۳ ادامه دارد. به این ترتیب می‌توان مولفه‌های فشار در جهت‌های شعاعی (۷70) یا قائم (۷70) و همچنین مولفه نیروی ثقل (۷8) را به‌صورت زیر نوشت: وللا6 (۱۰) : 5 > ۷۵ + رل۷ا6 ۱۱۳( کر اند ۷( -| 1101300100 -2 060 -3 ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- -<ع ۷ (۱۳) را در این معادلات. ۲ و 7 مطابق شکل ۲و ۲ 9 به ترتیب بردارهای واحد در جهت‌های مثبت ۲ و7 هستند. لا بار فشاری آب موجود در خلل و فرج خاک و ,۷۷ بار ثقلی آب نسبت به کف چاهک و م؟! هدایت هیدرولیک اشباع خاک در شرایط مزرعه است. جریان خروجی از چاهک عبارت است از: (۱۳) 0 + ان + ۷۸ ۳5 ,0 که در آن: مساحت جزیی دیواره چاهک؛ 0 مساحت جزیی کف چاهک است. 13 شکل ۲- جریان خروجی از یک چاهک بالای سطح ابستابی در حالت ماندگار (۱۴) (7) ,2720 41۸ (۱۵) (10-) ,270 م4۸ که در آن: 2 شعاع چاهک است. 1۱ 6 (۱۶) 3 + ۲۵۳ را ] 2+2 رس :2 کا7< 0۷ -------- صفحهٔ بعد -------- که در آن: 74 ارتفاع ثابت آب در چاهک است (شکل ۱). برای حل معادله ۱۶ می‌توان از متغیرهای بدون بعد زیر استفاده کرد: و معادله ۱۷ را برای ما حل کرد. در این صورت: (۱۸) با کت ۴ 2 ابو 7 ۲ ۳۳۱ ۲ )+ 12 ۳۳ ۲ 271 71[ 2 ب 7 رخ ‎٩۰‏ ] [- ۲ 8۲ انتگرال مخرج کسر معادله ۱۰ به آسانی قابل حل نیست. این معادله را می‌توان با تغییر متغیر معادله ۱۹ به‌فرم ساده‌تر معادله ۲۰ در آورد. (۱۹ یب لب یی و ۱8 + 16 ۳ ۳ ۳۱ اس 127 ۳۱ اج 00 2 بز 12رد اراد ۱ می‌توان مقادیر ل) را برای نسبت‌های ۲1/2۵ که اغلب در صحرا به کار می‌رود. به‌صورت جدول و یا نمودار درآورد. در شرایطی که جریان ثقلی در مقایسه با جریان فشاری. کوچک و قابل چشم‌پوشی باشد. معادله ۲۰ به‌صورت ساده شده زیر در می‌آید: ۲-0 271 حل تحلیلی و کامل معادله ۱۸ تا کنون عرضه نشده ولی دو راه حل تقریبی برای تعیین آن به شرح زیر ارائه می‌شود: استوار بوده و جریان نیز در آن‌ها نیمه محدود در نظر گرفته شده است. ۴-۲-۳ حل پورشه (راه حل تقلی) پورشه بر مبنای فرضیات معادله ۱۷ راه حلی تحلیلی ولی تقریبی آارائه کرده است. وی در معادله ۱۸ گرادیان‌ها را به صورت تابع فرض نکرده و آن‌ها را برابر واحد قرار می‌دهد. یعنی: -------- صفحهٔ بعد -------- # 5 3 5 (۲۲) ربا با رجا 07 0۳ در نتیجه. معادله ۲۰ به صورت زیر درمی آید: (۲۳) : یم 2.2 3 یچ ۱ لد پ صورت می‌گیرد. با قرار دادن معادله ۲۳ در معادله ۲۱ داریم: (۲۴) ۹ 3 + 2721 در حقیقت. پورشه جریان خروجی را ثابت و به‌طور تقریب برابر با جریان آب از جداره‌ها و کف چاهک بدون ۵-۳-۳ حل گلوورا (راه حل فشاری) این راه حل نیزر برمبنای فرضیات معادله ۱۷ راه حلی تحلیلی ولی تقریبی است. وی با استفاده از معادله کلی لاپلاس در مختصات کروی و با فرض خروج آب از چاهک به درون محیطی متخلخل, یکنواخت و هم‌روند در یک جریان ماندگار به حل مسئله می‌پردازد. معادله لاپلاس به شکل زیر است: (4)0*۷ ۱۱ (۲۵) ی یه ال رح که در آن: م شعاع از مبدا؛ 0 دیس است. 1 ر معادله لاپلاس (۲۵)» با استفاده از شرایط مرزی زیر قابل حل است: (۲۶( در ۳-۵ داریم ,۷۳۵ > و۷ و در ۳-0۵ داریم 0 +- م۷۱ ۹ ۳۷ ال اد )۳ ما4۳ ۳ 7۲ -| ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- که در آن: معادله ۲۷ توزیع بار فشاری را در یک محدوده با مختصات کروی در اطراف منبع تک نقطه‌ای نشان می‌دهد. با تبدیل آن به مختصات استوانه‌ای» ضمن در نظر داشتن تغییر متغیر 5۶ 2)+ ۳۶/+-م خواهیم داشت: 1 ۹ (۲۸) سس سس ی [لا 5 2) + ۱/۳۶ ۸ ۰" (۲۹) 1 ۴ ال 0 0 مه 19 ] ] 1 ۲ از حل دیفرانسیلی معادله ۲۷ و قرار دادن آن در معادله ۱۸ خواهیم داشت: 0 ۱-2 4(2) مها سا 9 9 3 3 )۳۰( ی ی رد اد دش نت مه * ل0)+ *( 1-۲)+( 1-۲)( 0 -2)1-[ ل0-( 6 -0)]|( 201-0 که در آن: گلوور با فرض 0- *۲- *0-*ط و با استفاده از معادله ۳۰ و یا به‌طور مستقیم از حل معادله لاپلاس معادله ۵ مقدار 2 را به دست آورد: 3 .2 رز ۳۱ شرب قرف ,رما وروت ۳۱۱( 7 ی ( 5 اگر 1<<۵] و یا 2/11 بسیار کوچک فرض شود. معادله ۳۱ را می‌توان به شکل ساده زیر خلاصه کرد: ۳۲۱( (لث ا زو 3 با جاگذاری مقدار (--) 5۱۳۳ و قرار دادن آن در معادله ۲۰ خواهیم داشت: 3 ۱ را بسا 3 3 (۲۳) وکا 27 معادله ۲۳۲ معادله معروف «روش تزریق به چاهک« است. ۷ ۳۳۵۵5۳۵ 0۲ 50۳۵۵ ۳۵۱۵۲ ان ید5۳ -۱ ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- )2( دنا ۱- تغذیه شونده ۲1 ۸ ۲ ۲ (ط) ۰ ۱ ۱ 00 (ظ-۲۱) 088۱ 7/۳ لاه ۶۱ 0 6 (۲1-1) جونز (۱۹۵۱) جریان فشاری را برای حالت خاصی که در آن لایه محدود کننده در عمق کمی زیر کف چاهک واقع شده باشد حل کرد. وی مقدار ن) را به شکل زیر ارائه داد: «أل باه (۳۴) سک 2 +3 ( که در آن: 5 فاصله کف چاهک تا لایه محدود کننده است. این معادله تا هنگامی اعتبار دارد که []2 > 05 باشد. معادله ۳۳ در حالتی معتبر است که 2 <5 باشد. اگر ر] - [] +5 فرض شود. با استفاده از معادله ۲۱ داریم: (1) 310 ۳۵ سا عم ما ۳۱ ۱۳۷2 ۰ که محدوده اعتبار آن ‏ < 7۷ < 31 است. ۶-۳-۳ محدودبت‌های نظری همان‌طور که گفته شد. تاکنون راه حل تحلیلی وکامل معادله ۱۸ ارائه نشده است. برای حل این معادله. گلوور فرضیات چندی به‌شرح زیر صورت داده که ضروری است همواره مورد توجه قرار گیرد: ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- - خاک هم روند است. - ارتفاع آب در چاهک مقداری ثابت است. - جریان ثقلی نسبت به جریان فشاری کوچک و قابل چشم‌پوشی است . - طابلی (شکل ۳) نسبت به 1] بیش از حد کوچکند (0- *۲- * 4-*۷) ۰و - | نسبت به 2 بسیار بزرگ است. به این ترتیب مشاهده می‌شود که به‌طور کلی محدودیت‌های نظری زیادی وجود دارد. بنابراین باید انتظار شکل ۴ معادله بین -) و ۲1/2 را نشان می‌دهد. به‌طوری که مشاهده می‌شود. نتیجه‌های به‌دست آمده بسیار متفاوت است. این تفاوت به‌طور کلی از فرضیاتی برای حل معادلات به دو روش انجام گرفته. ناشی شده است. در روش پورشهء فرض شده که گرادیان فشار برابر واحد بوده و جریان خروجی فقط از فشار ثقل پدید می‌آید. در حالی‌که در روش گلوورء جریان خروجی در اثر فشار به‌وجود می‌آید. جدول ۱- مقادبر ن) برای نسبت‌های مختلف ‎۲7/٩‏ به روش‌های پورشه و گلوور پورشه (معادله ‎ )۲۴‏ گلوور (معادله ۳۱) گلوور (معادله ۳۲) ۹۹۸ 1 ۱۳ ۱۳۹۳ ۲۵۲۶ به این ترتیب. انتظار می‌رود که هدایت هیدرولیک محاسبه شده با استفاده از روش پورشه در 1/28-10] حدود (۳:۵ تا ۴: ۸) برابر روش تزریق به چاهک. و در 5-ه/11 حدود (۲:۰ تا ۲: ۵) برابر نتیجه به‌دست آمده از روش اخیر باشد. این موضوع, چالش بزرگی را در استفاده از روش‌های مختلف برای اندازه‌گیری جریان‌های‌شعاعی و قائم فقط تحت تأثیر نیروی ثقل عمل می‌کنند و از فشار وارد آمده به جدار چاهک مقدار واقعی‌آن برآورد کند. ۴-۳ انتخاب موقعیت و تراکم نقاط به‌طور کلی پیشنهاد می‌شود که اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک در مجاورت نقاطی صورت گیرد که از قبل برای تشخیص لایه‌بندی خاک در آن نقاط چاهک حفر شده است. از این رو تعداد نقاط اندازه گیری اغلب برابر با تعداد نقاط مشاهده‌ای مربوط به لایه‌بندی است. مگر این‌که به دلایل مشخص, تراکم نقاط اندازهگیری کمتر یا بیشتر انتخاب شود تراکم و آرایش نقاط مشاهده‌ای و اندازه گیری هدایت هیدرولیک خاک بر حسب شرایط و خصوصیات خاک‌های منطقه و روند رسوب گذاری آن متفاوت بوده و در هر حال به‌گونه‌ای انتخاب می‌شود که با استفاده از نتیجه‌های به‌دست آمده بتوان ارتباط قابل قبولی بین خصوصیات لایه‌ها و مشخصات هیدرودینامیک خاک به دست آورد. ۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ار این به اند در ۸/۵ شکل ۴- معادله بین نح و ۲1/۵ یش نقاط مشاهده‌ای و اندازه‌گیری اغلب به صورت شبکه‌ای چهارگوش : سد. لالعات مرحله اول ۱ کیلومتر ۱۷ کیلومتر (دست کم یک نقطه برای ۱۰۰ مان گونه که پیش‌تر توضیح داده شد. معیار اصلی در انتخاب تراکم نقاط : طقه خاص, به‌دست آوردن اطلاعات کافی برای تشخیص چگونگی ارتباط ۱۳ ( 5 5 ذر ۵ ذر کُ ند ی ی ب ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- برای اجرای کار در مرحله دوم می‌توان پس از بررسی نتیجه‌های به‌دست آمده از مطالعات مرحله اول و ارتباطی ضعیف است و یا به‌طور اصولی بدون ارتباط است. مشخص نمود و سپس مشاهدات تکمیلی را فقط در همین قسمت‌ها گسترش داد. لازمه انتخاب چنین روشی» بررسی همه جانبه و مطمئن شدن از درستی و قابلیت تعمیم اطلاعاتی است که به دست می‌آید؛ در غیر این صورت. کاهش تراکم نقاط مطالعاتی قابل آزمون‌ها را در هر مرحله باید به مراتب افزایش داد. ۵-۳ پیاده کردن نقاط روی زمین پیشنهاد می‌شود که محل اجرای آزمون» از قبل به وسیله شخص مجربی روی زمین مشخص شود. بدین ترتیب در وقت گروه اندازه‌گیری و در نتیجه در هزینه کار صرفه‌جویی خواهد شد. استفاده از مکان‌پاب" دستی برای پیاده کردن نقاط روی زمین می‌تواند به‌خوبی پاسخگو باشد و استفاده از این وسیله با تأکید پیشنهاد می‌شود. علاوه بر این. نقشه‌های توپوگرافی یا مسطحاتی که در آن‌ها عوارض سطحی زمین با جزییات کافی نشان داده شده باشد و یا عکس‌های هوایی و ماهواره‌ای با مقیاس مناسب, می‌توانند کمک بسیار موْئثری برای پیاده کردن نقاط اندازه‌گیری روی زمین باشند. مشخص است که بر حسب مرحله و دقت مطالعات باید از نقشه‌ها یا عکس‌های هوایی و ماهواره‌ای مناسب نیز استفاده نمود. در بعضی شرایط. به ویژه در مناطقی که عوارض سطحی کافی نیست یا نقشه‌های مناسب وجود ندارد. استفاده از وسایل نقشه‌برداری برای مشخص کردن نقاط. ضروری خواهد بود. در هر حال چنان‌چه استفاده از عکس‌های هوایی آمکان‌پذیر باشد. برای سرعت بخشیدن در کار و صرفه‌جویی در هزینه پیشنهاد می‌شود که مشخص کردن نقاط با استفاده از آن انجام گیرد. اگر استفاده از عکس‌های هوایی یا ماهواره‌ای را شخص مجربی انجام دهد. اغلب برای این گونه مطالعات از دقت کافی برخوردار خواهد بود. محل آزمون روی زمین» باید به گونه ای انتخاب شود که دست کم از نظر فیزیوگرافی, بیشترین انطباق را با زمین‌های اطراف خود داشته باشد و نتیجه به‌دست آمده بتواند به عنوان نماینده هدایت هیدرولیک آن زمین‌ها مورد استفاده قرار گیرد. به عنوان مثال, چنان‌چه در ضمن مشخص کردن شبکه نقاط نقطه‌ای در مجاورت یک نهر» یک مسیل, یک برجستگی و یا فرورفتگی موضعی قرار گرفت. باید نقطه اندازه‌ گیری را در فاصله مناسبی از آن و در جایی که موقعیت عادی داشته باشد انتخاب نمود. بدیهی است در صورتی که نقطه انتخاب شده روی زمین نسبت به موضع اولیه آن روی نقشه جابه‌جایی داشته باشد. باید متناسب با آن» اصلاحات لازم روی نقشه به عمل آید. به طوری که سرانجام نقشه شبکه نقاط اندازه‌گیری تا حد کافی با محل واقعی نقاط آزمون شده تطبیق نماید. ۶-۳ لایه‌بندی خاک و تنظیم برنامه آزمون در هر نقطه مطالعاتی, ابتدا بررسی‌های تشخیص لایه‌های خاک انجام می‌شود و پس از آن برای اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک. اقدامات لازم به عمل خواهد آمد. در این صورت. این امکان وجود خواهد داشت که با در 1-5 ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- دست داشتن اطلاعات پایه از وضعیت لایه‌بندی خاک و عمق آب زیرزمینی» می‌توان نسبت به تعیین مشخصات چاهک اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک و از جمله عمق چاهک و لایه‌هایی از خاک که باید هدایت هیدرولیک آن‌ها اندازه‌گیری شود.ء بررسی و برنامه‌ریزی کرد. چنان‌چه اطلاعات لایه‌بندی از قبل وجود نداشته باشد. باید قبل از برنامه‌ریزی اجرای آزمون» چاهکی تا عمق مناسب (حدود ۵ تا ۶) متر حفر و لایه‌بندی خاک. عمق آب زیرزمینی و نیز در صورت نیاز عمق برخورد با لایه محدود کننده را مشخص نمود. خواهد شد. همچنین با استفاده از همین اطلاعات می‌توان مشکلات احتمالی را که ممکن است در هنگام اجرای عملیات با آن‌ها برخورد شود (مثل ریزشی بودن دیواره چاهک) پیش‌بینی و توجه گروه اندازه گیری را به آن‌ها جلب نمود. آن‌چه در زیر بیان می‌شود. ضوابط عمومی مربوط به اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک است. بدیهی است که در هر نوع آزمون» باید ضوابط اختصاصی مربوط به هر روش نیز مورد توجه قرار گیرد. این ضوابط در فصل‌های مربوط به هر روش اندازه‌گیری یادأوری شده است. ۱-۶-۳ انتخاب عمق چاهک به طور کلی عمق چاهک به گونه‌ای انتخاب می‌شود که اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک را در بیشترین ضخامت نیمرخ (تا حد امکان تا عمق لایه محدود کننده) امکان‌پذیر سازد. اگر لایه محدود کننده تا عمق حدود (۵ تا ع( متر وجود نداشته باشد. بیشترین عمق اندازه گیری با این روش با توجه به دیگر پارامترها (ماننید: ارتفاع ستون آب) تا این عمق محدود می‌شود. - عمق لایه محدودکننده: در بررسی‌های زهکشی, فقط هدایت هیدرولیک اشباع خاک بالای لایه محدودکننده موردنظر قرار می‌گیرد. در مواردی که کف چاهک در لایه محدود کننده فرو رفته باشد (حداکثر تا ۲۰ سانتی‌متر) بهتر است در محاسبات. کف چاهک را بر سطح لایه محدود کننده منطبق فرض نمود. - لایه‌بندی نیمرخ خاک: در خاک‌هایی که نیمرخ خاک آن‌ها از لایه‌هایی با خصوصیات آب‌گذری اندازه گیری شود. در این صورت عمق چاهک‌های اندازه گیری تابعی از ضخامت و موقعیت لایه‌های خاک خواهد بود. در این حالت می‌توان یا اندازه‌گیری را در چاهک‌های مجاور ولی با عمق مختلف انجام داد و یا از روش‌هایی که برای این منظور مناسب‌تر است مانند روش پیزومتری در زیر سطح ایستائی استفاده کرد. ۲-۱-۶-۳ محدودیت‌های مربوط به روش اندازه گیری - ارتفاع ستون آب درون چاهک ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- می‌یابد و ممکن است مقدار اندازه‌گیری شده را نتوان هدایت هیدرولیک اشباع افقی خاک به‌حساب آورد. ۲-۶-۳ انتخاب لابه اندازه‌گیری در خاک‌هایی با نیمرخ مطبق, گاه ضرورت ایجاب می‌نماید که هدایت هیدرولیک اشباع لایه‌های مختلف را اندازه گیری نمود. در مطالعات صحرایی. طرح‌های زهکشی. اندازه گیری‌های هدایت هیدرولیک اشباع لایه‌های مختلف نیمرخ خاک. زمانی قابل پیشنهاد است که این لایه‌ها به شکل مشخص و بارزی با یکدیگر تفاوت داشته باشند. وقتی تفاوت در مشخصات. در لایه‌های خاک ناچیز یا در حدی است که انتظار نمی‌رود اختلاف در مقادیر اندازه گیری شده هدایت هیدرولیک آن‌ها از حدود خطاهای معمول دراندازه گیری تجاوز نماید. تلاش برای تعیین هدایت هیدرولیک. هریک از آن‌ها نیز قابل پیشنهاد نخواهد بود. با توجه به مطالب گفته شده. عمق چاهک اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اغلب تا ۳ متر از سطح زمین انتخاب می‌شود. در صورتی که در نظر باشد هدایت هیدرولیک اشباع لایه‌های خاک در عمق‌های بیشتر اندازه‌گیری شود. پیش‌بینی امکانات ویژه به‌خصوص تأمین آب کافی را در روش‌های بالای سطح ایستابی باید فراهم نمود. ۳-۶-۳ حفر چاهک آزمون توجه به نکات زیر ضروری است: چاهک باید به گونه‌ای حفر شود که تا حد ممکن, حداقل به هم خوردگی در جدار آن به وجود آید. این امر در خاک‌هایی که به هر دلیل ناپایدار باشد و به ویژه به علت کمی چسبندگی بین ذرات. احتمال ریزش جداره در آن‌ها وجود داشته باشد. از اهمیت بیشتری برخوردار است. بدنه جاهک و چسبیدن به آن. اندازه گیری با اشکال رو به رو خواهد شد. در هنگام حفر چاهک آزمون. لایه‌بندی خاک باید دوباره کنترل و وارسی شود تا از انطباق لایه‌بندی خاک به‌دست آید. لازم به یادأوری است که در دشت‌های آبرفتی و به ویژه در دشت‌های سبلابی, تغییر لایه‌بندی زمان بالا کشیدن آگرء در فضای زیرین مخزن خلا نسبی به وجود آید. این مورد علاوه بر ای نکه کار شود که در این‌صورت موجب ایجاد گرادیان شدید هیدرولیک در داخل جاهک شده و به ریزش بدنه جاهک ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- به شدت نتیجه‌های آزمون را تغییر می‌دهد و از دقت و اعتبار آن می کاهد. جریان بیشتری وارد چاهک شده یا از آن خارج شود. در این صورت. به عنوان مثال در روش‌های زیر سطح هنگام تخلیه, کمتر از حدودی باشد که از تقسیم حجم آب تخلیه شده بر سطح مقطع چاهک به‌دست می‌آید. تخلیه شده از چاهک به صورت حجمی اندازه گیری شود و با افت اولیه سطح آب در درون چاهک مقایسه گردد. از ۹ ۱ ۹ الف- سطح نفوذ بیشتر می‌شود جریان بیشتری ب- سرعت خیز آب کمتر اندازه‌گیری می‌شود وارد چاهک شده و سرعت خیز آب بیش از چاهکی و عمق افت سطح آب کمتر از چاهکی است که است که در آن ریزش صورت نگرفته است. در آن ریزش صورت نگرفته باشد. شکل ۵- تغییرات قطر چاهک به سبب ریزش جدار در آزمون‌های زیر سطح ایستابی پیشنهاد می‌شود در خاک‌هایی که درصد رس آن‌ها زیاد است یا متراکم هستند. حفاری جچاهک در دو مرحله در خاک‌هایی که هنگام حفاری و آزمون از پایداری کافی برخوردار باشند و ریزش نکنند. می‌توان چاهک را ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- حالت مواردی را در بر می‌گیرد که جدار چاهک برای حفاری از پایداری کافی برخوردار باشد ولی در اثر جریان آب یا فقط به مرور زمان (به علت ناپایداری) ریزش کند. در شرایطی دیگر که خاک حتی برای حفاری نیز پایدار نیست و ریزش می‌کند. باید حفاری هم‌زمان با لوله‌گذاری صورت گیرد. برای این منظورء لوله مشبک جدار طوری انتخاب می‌شود که قطر آن برابر یا فقط خاک‌های حفاری شده. لوله جدار با فشار در چاهک فرو برده می‌شود. ۴-۶-۳ خراشیدن دبواره چاهک شده‌ای در سطح آن به وجود می‌آید که اغلب باعث بسته شدن منفذها و مجاری عبور آب خواهد شد. خواهد شد. برای برطرف کردن این مشکل, باید سعی کرد که با رعایت نکات اشاره شده در بحث حفر چاهک آزمون (بند ۳۲-۲-۶)» عوامل ایجادکننده آن را کاهش داد. علاوه بر آن باید بعد از حفاری, با استفاده از خراش‌دهنده, این قشر فشرده شده را شکست و منفذهای عبور آب را در دیواره چاهک بازگشایی نمود. برای این منظور باید خراش‌دهنده با فشار ملایم و به آهستگی روی دیواره چاهک و در سراسر عمق آن در زیر سطح آب کشیده شود. در اجرای این کار توجه به نکات زیر پیشنهاد می‌شود: - خراش بیش از اندازه دیواره چاهک یا وارد آوردن فشار نامتناسب به دیواره آن» ممکن است باعث - خراش‌دهنده در هنگام استفاده تمیز باشد. در غیر این‌صورت. مواد چسبنده به آن ممکن است مانع از عمل میخ‌ها شود. - قطر خراش‌دهنده. به اندازه کافی کوچک‌تر از قطر چاهک باشد. تا ضمن کار به آسانی مورد استفاده قرار گیرد و ضرورتی به اعمال فشار زیاد برای بالا و پایین بردن آن در درون چاهک پیش نیاید. - هنگام کار در زیر سطح ایستابی سعی شود که کمترین تلاطم در آب درون چاهک به وجود آید. ۵-۶-۳ نصب لوله مشک جدار ضرورت نصب لوله مشبک جدار به خصوصیات خاک و مشخصات چاهک آزمون بستگی دارد. همان‌طور که پیش از این اشاره شد. اگر از پایداری خاک اطمینان به‌دست آید و شرایط چاهک طوری باشد که دیواره آن طی مراحل حفاری و آزمون استوار بماند. نیازی به نصب لوله محافظ جدار وجود ندارد. در روش‌های بالای سطح ایستابی به‌علت طولانی بودن زمان آزمون» استفاده از لوله جدار پیشنهاد می‌شود ولی در شرایط زیر استفاده از لوله جدار در هنگام حفاری یا به سرعت پس از پایان آن ضروری است: - خاک‌هایی که بافت سبک و یا متوسط دارند. - خاک‌هایی که دارای درصد بالایی سیلت هستند. - چاهک‌هایی که انجام دادن مراحل مختلف حفر و آزمون در آن تا چند روز به طول می‌انجامد. ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- - خاک‌هایی که به علت سدیمی بودن شدید و یا دلایل دیگر نا پایدار هستند. و در روش‌های بالای سطح ایستابی. در خاک‌هایی که هدایت هیدرولیک کم دارند و به ناچار باید برای تسهیل جریان به داخل چاهک شیب هیدرولیکی زیادی را در آن‌ها به‌وجود آورد. لوله جدار را می‌توان از مصالح فلزی یا پلاستیکی ساخت. مصالح فلزی به دلیل نازک‌تر بودن ضخامت و امکان ایجاد منفذهای ریزتر در آن ترجیح داده می‌شود. مواد پلاستیک سخت را نیز برای این منظور می‌توان به کاربرد. لوله‌های پی‌وی‌سی" جدارنازک برای این منظور مناسب است. این لوله‌ها نسبتاً ارزان و مشبک کردن آن‌ها نیز به سادگی میسر است. لوله مشبک از هر نوع که باشد. باید بتواند به آسانی آب را از خود عبور داده و با این حال مانع حرکت ذرات خاک درون چاهک شود. برای این منظور منفذهای لوله جدار تا حد امکان باید ریز باشد. به‌طور معمول سوراخ‌ها پا شکاف‌هایی به قطر ۱ میلی‌متر تا ۲ میلی‌متر مناسب است ولی منفذهایی با قطر یا عرض ۱ میلی‌متر در جلوگیری از عبور ذرات ریزتر موثرتر و از این نظر استفاده از آن اطمینان بخش‌تر است . تعداد منفذهای لوله جدار باید به اندازه‌ای باشد که افت هیدرولیک زیادی برای عبور آب به وجود نیاورد. در شرایط عملی می‌توان با ایجاد منفذها یا شکاف‌هایی به قطر ۱ میلی‌متر تا ۲ میلی‌متر در فاصله‌های حدود ۱۸۵ سانتی‌متر تا ۲سانتی‌متر روی لوله‌هایی به قطر ۸ سانتی‌متر تا ۱۰ سانتی‌متر لوله‌های جدار مناسبی را تدارک دید. ۷-۳ کیفیت آب در آزمون‌های زیر سطح ایستابیء کیفیت آب را نمی‌توان به دلخواه تغییر داد. بنابراین آزمون را باید با آب موجود در خاک انجام داد و به خاطر داشت که در آینده به علت تغییر کیفیت آب زیر زمینی سفره اول. در روش‌های بالای سطح ایستابی» ترکیب شیمیایی آبی که به‌کار می‌رود باید تا جای ممکن به ترکیب باشد. به هیچ وجه استفاده از آب مقطر یا آب یونیزه شده پیشنهاد نمی گردد. چنان‌چه بتوان با افزایش‌مواد شیمیایی, آبی با کیفیت مشابه آب خاک ساخت. اشکالی به وجود نمی‌آید ولی این کار دشوار است. 101۳1۹6 46 در سال ۱۹۸۶ پیشنهاد کرده که در این مواقع از آب حاوی گچ ۰,۰۰۵ مول که با محلول متوقف کننده فعالیت بیولوژیکی (مانند 11۷101 یا [۳16۵1) آمیخته شده باشد. استفاده شود ولی از آن‌جا که در هر حال کیفیت آب نقش به سزایی در اندازه گیری داشته و باید از آبی استفاده کرد که کیفیت آن به آب درون خاک تا حد ممکن نزدیک‌تر باشد. در مناطق زهدار ایران مانند خوزستان که کیفیت آب آبیاری و آب درون خاک به شدت تفاوت دارد.ء از آب آبیاری نیز نمی‌توان استفاده کرد. در این مناطق شاید ترکیبی از آب آبیاری و آب چاه‌های |- ۷. ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- نیمه‌عمیق با سطحی بتواند تا حدی پاسخگوی نیاز باشد. آب مورد استفاده باید بدون هرگونه آلودگی فیزیکی مانند خاشاک و رسوب باشد. ذرات رس و سیلت نتیجه‌های اندازه گیری را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهند. ۸-۳ دمای آب دمای آب مورد استفاده نیز نقش مهمی در نتیجه آزمون دارد. با بالا رفتن دماء از لزوجت" آب کاسته می‌شود و حرکت آب در درون خاک آسان می‌شود. ۷۵۳۵ در سال ۱۹۹۱ نشان داد که بالا رفتن دما به ازای هر ۱ درجه سلسیوس, هدایت هیدرولیک خاک را به میزان ۲ درصد افزایش می‌دهد. بهترین هنگام اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک زمانی است که دما به تقریب. برابر دمای متوسط سالانه باشد. اما تشخیص و انجام این کار آسان نیست زیرا از طرفی دمای هوا مورد نظر نیست بلکه دمای خاک در اعماق ۲ تا چند متری مورد توجه است و از طرف دیگر انجام اندازهگیری‌ها در زمان خاص کار را مشکل کرده و به درازا می‌کشد. در هر حال پیشنهاد می‌شود که اندازه‌گیری‌ها در دماهای خیلی کم و درجه حرارت‌های خیلی زیاد انجام نشود. برای تعدیل هدایت هیدرولیک از یک دما به دمای دیگر از معادله زیر استفاده می‌شود. (۳۶) ولز وکا > ربررکا که در آن: و ,ط به ترتیب هدایت هیدرولیک و لزوجت آب در درجه حرارت ,)؛ وکا و وم همین پارامترها در دمای 1 هستند. به منظور انجام تعدیل در هدایت هیدرولیک اشباع خاک. به طور معمول دمای ۲۰ درجه سلسیپوس که در حرارت متوسط سالانه خاک در عمق حدود ۲ متری باشد. جدول ۰۲ ضریب لزوجت آب را در دماهای مختلف ۹-۳ هدایت هیدرولیک در خاک دو و با چند لایه وقتی نیمرخ خاک محل اندازه گیری از دو لایه با آب‌گذری متفاوت تشکیل شده و اندازه‌گیری‌ها نیز برای تعیین مقادیر هدایت هیدرولیک در دو لایه صورت گرفته باشد می‌توان با در دست داشتن ۲ا در مجموع دو لایه و را در لایه اول, با استفاده از معادله زیر مقادیر را را به دست آورد: ۲۳۷۱( س د وا که در آن: ضخامت لایه اول برحسب سانتی‌متر؛ | - 117 -------- صفحهٔ بعد -------- )1 ِ هم ۱ لاز عم به س ۶ از -------- صفحهٔ بعد -------- وقتی پروفیل خاک از چند لایه نن لایه‌های دیگر نیز محاسبه نمود (: صحرایی صورت گرفته و نتیجه‌هار )۳۸( 0 ضخامت لایه از سطح ایست 11 11 ضخامت لایه خر برحسب ب ,۶ هدایت هیدرولیک لایه خر سکیل شده باشد. با استفاده از روش بالا می: کل ۶). برای این کارء برای هریک از لایه‌ها م آن را به‌دست آورد. معادله عمومی محاسبا |[ 1 م۸ 11 1] 1 مختلف خاک از سطح ایستابی تا ابتدای برحسب متر بر روز. شکل ۶- نیمرخ یک خاک چند لابه ۳۲ وان مقادیر ۲ را برای هریک از ی موردنظر باید اندازه‌گیری‌های ۳- _ ۴۲۲) ۳, ۱( 11 ۱8( زو 4 یه اخر برحسب متر بر روز؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ . لوازم و امکانات آزمون ۱-۴ کلیات امکانات لازم برای آزمون‌های صحرایی تعیین هدایت هیدرولیک اشباع خاک را می‌توان به دو بخش لوازم و تجهیزات و نیروی انسانی تقسیم کرد. بسیاری از تجهیزات موردنیاز می‌تواند در روش‌های مختلف به کاربرده شوند ولی برخی از آن‌ها فقط در یک یا دو نوع از روش‌های خاص کاربرد دارند. در این فصل سعی می‌شود ۲-۴ لوازم و تجهیزات ۱-۲-۴ آگرا امکان باید از آگرهایی استفاده شود که حداقل اختلال و به‌هم‌خوردگی را در دیواره چاهک‌ها به‌وجود آورد. آگرهای مشهور به گر آمریکایی برای خاک‌های خشک مناسب‌تر است. برای آزمون‌های هدایت هیدرولیک اشباع خاک. اغلب از أگرهایی به قطر (۷ تا۱۰) سانتی‌متر استفاده می‌شود. در برخی از خاک‌ها به ویزه خاک‌های خشک و سخت. استفاده از چنین آگرهایی به‌طور کلی دشوار بوده و فشردگی قابل ملاحظه‌ای در دیواره چاهک به‌وجود می‌آورد. بنابراین پیشنهاد می‌شود که حفاری ابتدا با آگری با قطر کمتر انجام شود و در روش پیزومتر یا حفره زیر لوله که در آن قطر پیزومتر به‌طور عمومی حدود (۲۵ تا ۵۰) میلی‌متر است. باید از آگرهای ویژه‌ای استفاده شود که قطر آن به تقریب معادل قطر داخلی لوله پیزومتر باشد. اغلب برای این کار از آگر مارپیجی کاملاً تیز استفاده می‌شود. به‌طور کلی در صحرا باید انواع آگرهاء میله‌های اضافی و انواع آچارهای لوله‌گیر در دسترس باشد. ۲-۲-۴ لوازم اندازه‌گیری سطح آب ابزار و لوازم مختلفی برای اندازه گیری تغییرات سطح آب وجود دارد. شکل ۷ نمونه‌هایی از این وسایل را نشان می‌دهد. یکی از بهترین ابزارهایی که به ظاهر توسط 5 ابداع شده و به نسبت زیادی مورد استفاده قرار می‌گیرد. از یک سه پایه و میز (که روی میز یک کاغذ میلی‌متری پهن شده) و شاخصی که مشخص می‌کند. از مزایای این ابزار می‌توان به فراهم بودن امکان مراجعه بسدی برای کنترل مشاهدات صحرایی اشاره کرد. 1-۳ 60 00۹6۲۷۵110 1۳۵۹۵۳۵۵ ۲200۵ -2 ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- 7 ۳ 3 3 3 9 1 ۱ ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- چسبانده می‌شود. عرض این نوار به‌طور معمول حدود ۱۵ سانتی‌متر است به شکلی که بتوان سه سری از داده‌های سه تکرار مختلف آزمون را روی آن ثبت کرد. یک نخ محکم مانند نخ ماهیگیری روی نوار میلی‌متری به شکلی قرار می‌گیرد که یک سر آن به شناور و سر دیگر آن به وزنه تعادل متصل باشد. طول نخ طوری تنظیم می‌شود که وزنه تعادل با بیشترین نوسان سطح ایستابی در طول آزمون به زمین یا میز برخورد نکند. در دو سوی وسط تخته دو قرقره پلاستیکی و یا بلبرینگ قرار داده می‌شود که نخ, روی آن قرار گیرد. سعی می‌شود که اصطکاک قرقره‌ها در کمترین مقدار ممکن باشد تا تغییرات سطح آب به خوبی به عقربک منتقل شود. عقربک اغلب یک تکه چوب نوک تیز باریک (مانند چوب کبریت) است که با چسب به نخ محکم می‌شود. شناور به‌طور معمول از یک تکه چوب یا یک استوانه پلاستیکی به ارتفاع حدود ۵ سانتی‌متر تشکیل می‌شود. وزن وزنه تعادل با توجه به وزن شناور و اصطکاک نخ طوری تنظیم می‌شود که در مقابل کوچک‌ترین حرکت همه این وسایل روی یک سه‌پایه نقشه‌برداری نصب می‌شود. اگر آزمون در منطقه‌ای انجام شود که در آن ۳-۲-۴ خراش‌دهنده خراش دهنده, استوانه‌ای است به ارتفاع ۱۰ سانتی‌متر تا ۲۰ سانتی‌متر که اغلب از چوب ساخته شده و به وسیله مهره‌ای که روی آن تعبیه شده, به دسته‌های گر متصل می‌گردد. این استوانه به میخ‌های متعددی مجهز است که در سرتاسر سطح جانبی آن پراکنده شده‌اند. پس از حفر چاهک. به منظور حذف گل و لای چسبیده شده به جدار یا برای پاک کردن قشر خاکی که در اثر حفاری به شکل متراکم روی جدار چاهک استوانه) باید حدود ۱ سانتی‌متر از قطر چاهک کوچک‌تر باشد. تعداد میخ‌های روی استوانه نباید آن‌قدر زیاد ۴-۲-۴ آبکش آبکش "ء لوله‌ای فلزی یا پلاستیکی است که اغلب از انواع فولادهای ضدزنگ یا پی‌وی‌سی سخت ساخته می‌شود. آبکش در کف به دریچه یک‌طرفه و در بالادست به یک دسته مجهز است که به‌وسیله آن به لوله‌های شکل ۸). آبکش‌هایی که دریچه آن‌ها بزرگ‌تر است. برای تخلیه لجن و گل و لای و آن‌هایی که مجهز به 7[ -2 ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- گر مار پیچی آگر هلندی یا باز مناسب برای الم سانتی مت یک نوع آبکش خراش دهنده شکل ۸- برخی وسایل و تجهیزات آزمون‌های صحرابی ۲۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۲-۴ لوله مشبک لوله مشبک" برای حفاظت جدار چاهک بوده و می‌تواند از فلز یا پلاستیک ساخته شود. نوع فلزی به‌سبب نازک‌تر بودن و امکان ایجاد منفذهای ریزتر در آن بهتر است. لوله‌های پلاستیکی سخت نیز برای این‌منظور به کار برده می‌شود. لوله‌های پی‌وی‌سی جدار نازک برای این منظور مناسب است. این لوله‌ها نسبتاً ارزان بوده و مشبک کردن آن‌ها نیز به‌سادگی میسر است. لوله مشبک از هر نوع که باشد. علاوه بر این که باید امکان خروج آب از چاهک و نفوذ آن به درون خاک را فراهم آورد. از حرکت ذرات خاک و ورود آن به داخل لوله نیز جلوگیری کند. برای این منظور پیشنهاد می‌شود که منفذهای لوله تاحد امکان ریز ولی به تعداد زیاد باشد. به‌طور معمول, سوراخ‌هایی با قطر ۱ میلی‌متر تا ۲ میلی‌متر مناسب است. تعداد منفذ لوله باید به اندازه‌ای باشد که برای عبور آبء افت هیدرولیک زیاد به وجود نیاورد (حدود ۱۰ درصد سطح جانبی لوله). در عمل می‌توان با ایجاد منفذهای ۱ میلی‌متر تا ۲ میلی‌متری در فاصله‌های حدود ۱ سانتی‌متر تا ۱:۵ سانتی‌متر و یا شکاف‌هایی به عرض‌حدود ۱ میلی‌متر تا ۲ میلی‌متر و به طول حدود ۱۰ سانتی‌متر به فاصله ۲:۵ سانتی‌متر تا ۳ سانتی‌متر از یکدیگرء لوله جدار مناسبی را تهیه نمود. بدیهی است که هرچه تعداد منفذها بیشتر و اندازه آن‌ها کوچک‌تر باشد. از کارآیی و دقت بیشتری برخوردارند. ۶-۲-۴ سایر وسایل و لوازم عمومی سایر وسایلی که به‌طور عمومی در همه روش‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد عبارتند از: - کرونومتر یا ساعت مچی رقومی " با دقت اندازه گیری یک ثانیه. - متقال یا توری فلزی برای نصب در کف چاهک به‌منظورکاهش خطر به‌هم‌خوردگی کف. - آینه برای مشاهده وضعیت درون چاهک که شامل وضعیت بدنه, کف و موقعیت سطح ایستابی است. و ۷-۲-۴ وسایل و لوازم اختصاصی همان‌طور که گفته شد. ممکن است در هر یک از آزمون‌هاء از ابزار و لوازم مخصوصی استفاده شود که در سایر روش‌ها کاربرد نداشته باشد. در زیر توضیحاتی در مورد لوازم اختصاصی هریک از روش‌ها ارائه می‌شود: ۱-۷-۲-۴ روش آزمایشگاهی بار ثابت شکل ‎٩‏ وسایل اندازه گیری هدایت هیدرولیک به روش آزمایشگاهی بار ثابت را نشان می‌دهد. این وسیله از اجزای زیر تشکیل شده‌اند: ۱-۱-۷-۴ بطری ماریوت این بطری به‌طور معمول حجمی بین ۲ لیتر تا ۱۰ لیتر دارد. لوله هوادهی از میان درپوش لاستیکی آن عبور می‌کند. ارتفاع این لوله شیشه‌ای قابل تنظیم است و در حقیقت بار آبی به‌وسیله آن تنظیم می‌شود. ۲-۱-۷-۴ _ظرف نمونه ظرف نمونه از یک استوانه تشکیل شده است. قسمت پایین آن با شبکه ریز فلزی یا پلاستیکی پوشیده شده, به شکلی که آب از آن عبور کند. صفحه مشبک به‌یک قیف منتهی می‌شود. ۵ -۱ امانعز0 -2 ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۱-۷-۲-۴‏ ظرف جمع‌آوری آب این ظرف در زیر قیف قرار می‌گیرد. حجم آن به آب‌گذری خاک بستگی دارد. در هر حال باید دهانه ظرف ۴-۱-۷-۲-۴ ظرف جلوگیری کننده از ضربات موجی آب به منظور حفظ تداوم و آرامش جریان. به‌طور معمول, ظرف دیگری بین بطری ماریوت و نمونه خاک قرار داده می‌شود. ۵-۱-۷-۴ چهارپایه وسایل کار به‌طور معمول روی دو چهار پایه با ارتفاع مناسب قرار داده می‌شود. ۲-۷-۲-۴ روش آزمایشگاهی بار افتان این وسایل از اجزای زیر تشکیل شده است: ۱-۲-۷-۴ بورت برای انجام آزمون اغلب از بورت استفاده می‌شود. سطح مقطع بورت حدود ۱ سانتی‌متر مربع است که باید قبل از انجام آزمون با اندازه‌گیری به‌طوردقیق مشخص شود. ۲-۲-۷-۲-۴ سه‌پایه بورت به‌وسییله یک سه پایه متداول در آزمایشگاه‌های 1 شیم محکِ می‌شود. شکل ‎-٩‏ وسایل اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک به روش بارثابت ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- 8 انتهای بیزومتر 4 .۰ ی تشه چکش و گیره ۳-۲-۷-۴ _ظرف نمونه خاک این ظرف مانند ظرف مورد استفاده در روش بار ثابت است. ۴-۲۷-۲۴ ظرف جمع آوری آب از حجم آب خروجی اندازه گیری به‌عمل نمی‌آید. بنابراین از این ظرف فقط برای ۳۹ محیط -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۷-۳-۴ روش پیزومتری ۱-۳-۷-۴ چکش و گیره به‌منظور راندن لوله به درون خاک. از چکشی به وزن حدود ۱۵ کیلوگرم (طبق شکل ۱۱) استفاده می‌شود. کردن چکش. ضرباتی را از طریق گیره به لوله پیزومتر وارد می‌کند و موجب رانده‌شدن آن به درون خاک می‌شود. گیره تشکیل شده است از یک استوانه یا مکعب مستطیل محکم که محل اتصال آن به لوله پیزومتر دندانه‌دار شده تا گیرایی گیره به لوله افزایش یاید. ۲-۳۲-۷-۲-۴‏ لوله فولادی برای انجام آزمون پیزومتری از لوله فولادی با ضخامت زیاد استفاده می‌شود. به شکلی که فشار ناشی از گیره» مقطع لوله را از حالت دایره‌ای خارج نکند. قطر لوله بسته به نظر کارشناس متفاوت است و اغلب قطر داخلی آن بین ۲۵ میلی‌متر تا ۵۰ میلی‌متر انتخاب می‌شود. ۳-۳-۷-۴ جک برای ایجاد حفره با ابعاد مشخص در زیر لوله به طور معمول لوله پیزومتر برای آزمون تا انتهای عمق موردنظر ترتیب می‌توان اطمینان بیشتری به اندازه طول حفره در زیر لوله داشت. به منظور حفاظت حفره زیر لوله در مقابل ریزش, به ویژه در خاک‌هایی که از پایداری کافی برخوردار نیست. بیش از طول حفره مورد نظر است به طوری که قسمت بالایی آن در داخل لوله پیزومتر باقی بماند و به آن استحکام بیشتری بدهد. قطر توری» درست برابر قطر داخل لوله است. در دورتا دور انتژهای توری, زائده‌ای به‌سمت داخل به عرض حدود ۵ میلی‌متر نصب می‌شود تا بتوان به کمک میله‌ای. توری را در داخل پیزومتر هدایت کرد و آن را در محل مناسب قرارداد. ۴-۷-۲-۴ روش چاهک معکوس با پورشه ۱-۴-۷-۴ وسایل اشباع کردن خاک به منظور اشباع کردن خاک قبل از انجام آزمون پورشه از وسایلی استفاده می‌شود که در روش تزریق به ۵-۷-۲-۴ روش تزریق به‌چاهک سطحی ۱-۵-۷-۲-۴ منبع آب و وسایل کنترل سطح آب درون چاهک مختلف مانند کاربراتور اتومبیل یا سامانه‌ای شبیه شناور کولر آبی استفاده کرد. این شناور به شیر خودکار که ۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- در داخل جعبه محافظ نصب شده. متصل بوده و جریان را از مخزن مدرج به درون چاهک کنترل می‌کند. لازم به یادآوری است که شیر کنترل جریان آب باید به اندازه‌ای بزرگ باشد که بتواند آب مورد نیاز را طوری تأمین نماید که سطح آب در داخل چاهک همواره در حد تقریباً ثابت باقی بماند (با تغفییرات حداکثر ۱:۵ سانتی‌متر کمتر یا بیشتر از حد ثابت). وسایل مورد نیاز برای آزمون به‌شرح زیراست: - مخزن مدرج به ارتفاع حدود ۱۸۵ متر و قطر حدود ۳۰ سانتی‌متر تا ۳۵ سانتی‌متر که از ورق اهنی به - سکوی چوبی برای دور نگه‌داشتن مخزن مدرج از زمین و جلوگیری از زنگ‌زدگی آن. - شناور از جنس چوب یا یونولیت. همراه بامیله اتصال (برنجی یا آلومینیومی) به شیر خودکار, - شیر خودکار به منظور کنترل جریان ورودی به داخل چاهک. - فیلتر که می‌تواند آزمواد مختلفی انتخاب شود. استفاده از اسفنج ظرفشویی نیز کار ایی لازم را دارد. فیلتر می‌تواند در داخل یک سه‌راهی چدنی که به یک درپوش برای تعویض فیلتر مجهز است قرارگیرد. - درپوش به‌منظور جلوگیری از ورود حیوانات کوچک و ذرات خارجی به داخل چاهک. این درپوش همچنین برای قائم نگه‌داشتن میله شناور و تنظیم کار شناور موثر است. ابعاد درپوش می‌تواند در (برای عبور میله شناور) و دو سوراخ دیگر در کنار آن (یکی برای عبور لوله لاستیکی و دیگری برای اندازه‌گیری سطح آب و درجه حرارت آب در چاهک)» تعبیه شده است. - لوله لاستیکی قابل‌انعطاف به قطر داخلی حدود ۱ سانتی‌متر تا ۱,۵ سانتی‌متر برای اتصال مخزن به شیر اتوماتیک و همچنین ریزش آب به داخل چاهک., - جعبه محافظ که می‌تواند به‌ابعاد ۱۵ سانتی‌متر*«۱۵ سانتی‌متر*«۱۰۰ سانتی‌متر از جنس ورق آهن ساخته شود که سه راهی چدنی و شیر اتوماتیک نیز در داخل آن قرار می‌گیرد. به هر حال این قسمت نقشی در انجام آزمون ندارد ولی انجام آن را آسان می‌کند. - شیر فلکه برای قطع و وصل جریان از تانک مدرج. - نوار فلزی (آمتری)» - دماسنجی که بتوان آن را در داخل چاهک به‌پایین فرستاده و درجه حرارت آب داخل چاهک را اندازه گیری نمود.ء و ۶-۷-۲-۴ روش گلف نفوذسنج گلف دستگاهی است که قبل از این توسط کارخانه سازنده با مشخصات معین ساخته شده و توسط کاربران مورد استفاده قرار می‌گیرد. دو نوع نفوذسنج تجارتی گلف وجود دارد: نوع اول برای خاک‌های با آب‌گذری بالا طراحی شده و نوع دوم برای خاک‌های با هدایت هیدرولیک کم. ابعاد تقریبی اجزای مختلف هر دونوع در جدول ۲ اورده شده است. شکل‌های شماره ۱۳ و ۱۴ اجزای مربوط به هر دو نوع را نشان می‌دهد. براساس شکل‌های گفته شده» این دستگاه شامل قسمت‌هایی است به این قرار: ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۶-۷-۲-۴ _ لوله ورود هوا! این لوله باریک شیشه‌ای از بالایی‌ترین قسمت دستگاه (در پوش پلاستیکی فوقانی) تا پایانی‌ترین قسمت آن (ورودی کلاهک مشبک ناحیه خروج آب از دستگاه) امتداد یافته است. لوله هوا به‌علت طول زیادء دو تکه و یا بیشتر در نظر گرفته می‌شود. این قسمت‌ها توسط یک قطعه شلنگ پلاستیکی به یکدیگر متصل می‌شوند. این لوله عامل رساندن هوا از خارج دستگاه به قسمت پایین لوله تخلیه آب دستگاه " می‌باشد. در این صورت با ورود هوا به قسمت بالای مخزن آب دستگاه", امکان تخلیه آب از انتهای دستگاه به داخل چاهک فراهم خواهد شد. برای آب‌بندی دستگاه و جلوگیری از ورود هوا از حد فاصل لوله هوا و درپوش مخزن, از حلقه‌های 0 شکل" استفاده شده است. بدین ترتیب می‌توان به راحتی لوله هوا را بالا و پایین برده تا امکان تغییر سطح آب در چاهک (۲1) و تنظیم عمق آب مورد نظر فراهم گردد. ۲-۶-۷-۲-۴‏ درپوش قابل برداشت فوقانی با برداشت این درپوش, امکان پرکردن مخزن دستگاه از آب فراهم می‌شود. در برخی از انواع نفوذسنج‌های گلف. روی این درپوش, روزنه مناسبی تعبیه شده که توسط یک پیچ پلاستیکی, قابل باز و بسته شدن است. با استفاده از این روزنه و کاربرد یک قیف کوچک. می‌توان مخزن دستگاه را از آب پرکرد. ۳-۶-۷-۴ مخغزن آب در هر دو نوع دستگاه نفوذسنج گلف دو شرط اصلی باید رعایت شود. از سویی حجم مخزن باید به‌اندازه کافی زیاد باشد تا قبل از خالی شدن آب آن» بتوان به بده ثابت دست یافت و بدین ترتیب بتوان در فاصله‌های زمانی مشخص روند آفت سطح آب را ملاحظه و یادداشت کرد؛ از سوی دیگرء قطر مخزن نباید به اندازه‌ای بزرگ باشد که دقت لازم در هنگام قرائت میزان افت سطح آب مخزن و همچنین محاسبه 0 تأمین نگردد. " ‏قسمت مدرج‎ ۴-۶-۷-۲-۴ مخزن دستگاه مدرج شده است. به‌طوری که افت سطح آب داخل مخزن در هنگام آزمون قابل خوانش باشد. ۵-۶-۷-۴ لوله تخلیه " این لوله که از میان آن لوله هوا عبور کرده است. رابط بین مخزن آب و قسمت تخلیه" دستگاه می‌باشد. ۶-۶-۷-۴ سه پایه! کل دستگاه توسط سه‌پایه‌ای به صورت قائم روی چاهک قرار می‌گیرد. در صورتی‌که عمق چاهک بیش از نصف طول نفوذسنج گلف باشد (در مواردی‌که اندازه‌گیری در اعماق زیاد موردنظر باشد)» دیگر وجود این | - ۸۱۲ 1161 6 2 - 00116 6 3 - 1۳686۷۵1۴۳ ۵6 4 - 11۵۵۵۱۵ 0 5 - 0 - 8 6 - ۱/1621 ۵۶ [6 7- 00116] 6 8 - 0116 1 ۷ امانره‌د۸ 1۳1000 - 9 ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷-۶-۷-۴ قسمت مشک! این قسمت در واقع خروجی دستگاه به شمار رفته و آب از روزنه‌هایی که به همین منظور در نظرگرفته شده حووط ۲ ضم دمم شب ی 2 و9۱۱ ۱۱۸ ۱(" مزر (۱ ۱۱۱۱ ۱۱ از رن ۱ "۱ ۱ با ۱ ۱۱۹۱۹۹۱ | - ۳۵۳۳۵۵1۵1۵۲ ۳0 ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ جزا ی دس ستکا ز لو ۳ هوا ی مخزن ستخج جدول ۳- ابعاد تقریبی اجزای مختلف نفوذسنج گلف ی (ی) ۱ ی ۳۲ ۳ ۱۳/۸۰ گس قطر منفذهای خروجی ۰۱۳۲ سانتی‌متر - طول ۲ ۱- لوله ورود هوا ۲- درپوش قابل برداشت ۳- اورینگ هوابندی ۴- نخ ۵- نوارکشی ۶- مقیاس (متر) ۷- مخزن آب ۸- اتصال پیچی -٩‏ لوله خروجی ۰-سه پایه ۱- چاهک ۲- سطح آب در چاهک ۳-ساچمه قطع جریان آب ۴- قسمت قیف مانند ۵- قسمت مشبک خروجی ۶- درپوش انتهایی لاستیکی 2- شعاع جچاهک - ارتفاع چاهک شکل ۱۳- نفوذسنج بار ثابت نوع اول (77۷۷۳)) ۳۴ وع دوم سخامت دبواره ((17)) (07)) ر-۶ سانتی‌متر -------- صفحهٔ بعد -------- لوله ورود هوا درپوش فابل برداشت اورینگ هوابندی مخزن آب سطح آب در مخزن سرنگ تزریق آب به چاهک سه پایه چاهک درپوش انتهایی لاستیکی لوله ارتجاعی کناری شکل ۱۴- ۷ (قبل ازآزمایش ) نفوذسنج بار ثابت نوع ۳۵ ۱ سم ۳ ۲ [- ۱ ۱ ۴ ۵ 1 1 ۰ ۱ ۹ ان 5 ان5 ۱۴ ۱۵ ۱ ۱۱ ۳ ۸ و۱ 4 اد 1 ۱ : ۶ ا ۹ ز[چ۰ ) ۱ . ۰ ۱۱ 1/ ۹ ْ ار 0 8 000 ۱۳ ۱۹۹۹2 ِ ی ِ دوم (77۷۷۳-)) -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ روش چاهک ۱-۵ کلیات هدف از انجام این آزمون. تعیین هدایت هیدرولیک به روش چاهک و به‌دست آوردن هدایت هیدرولیک اشباع خاک در زیر سطح ایستابی در محل است. این روش متداول‌ترین شیوه اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک به شمار رفته و در مناطقی که سطح آب بالا و در زمان مطالعه دارای مشکل زهکشی است. با اطمینان کافی قابلیت کاربرد داشته و در این حالت قابل اعتمادترین روش اندازه‌گیری به شمار می‌رود. ۲-۵ روش کار برنامه‌ریزی اولیه برای انجام آزمون به شیوه‌ای است که در بخش سوم به آن اشاره شد. با این حال باید به موارد زیر نیز توجه شود: ۱-۲-۵ وضعیت سفره آب زیرزمینی آزمون چاهک در صورتی اعتبار دارد که سفره آب زیرزمینی به‌صورت آزاد باشد. به‌طور کلی سفره زیرزمینی شرایطی اگر ضمن حفاری, با گذر از یک لایه کم تراواء عمق آب زیرزمینی در چاهک نسبت به عمق اولیه برخورد با آن به سرعت و یا به‌طور قابل ملاحظه‌ای بالا بیاید. باید نسبت به‌وجود فشار در سفره مظنون بوده نمود. به‌همین دلیل در مشاهدات صحرایی» تشخیص عمق برخورد با آب زیرزمینی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و باید با دقت و ظرافت کافی نسبت به آن توجه کرد. در بررسی و تجزیه و تحلیل وضعیت آب زیرزمینی, حالت‌های زیر را می‌توان مدنظر قرار داد: الف - هرگاه سطح سفره آب زیرزمینی در یک لایه سنگین با آب‌گذری نسبتاً کم قرار داشته باشد. ضمن حفاری ممکن است با رسیدن به سطح سفره و با وجود این‌که نمونه‌های خاک حفاری شده رطوبت اشباع را نشان دهد. به علت آب‌گذری کم لایه. آب آزاد در کف چاهک مشاهده نشود و با پیشروی حفاری, آب زیرزمینی در عمق پایین‌تری ظاهر گردد. در چنین شرایطی, سطح نهایی و متعادل شده آب در چاهک بالاتر ۵ متر) که ممکن است به معنای وجود فشار در سفره تفسیر گردد. در حالی که اساساً فشاری در آن وجود ندارد. ب- ممکن است ضمن حفاری به فاصله کمی قبل از رسیدن به سفره آبدار اصلی » به یک سفره معلق و برخورد به آب گزارش خواهد شد. طبیعی است که در چنین شرایطی پس از مشاهده رطوبت اشباع سفره معلق باید در زیر آن یک لایه کم تراوا وجود داشته باشد. در این شرایط. اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک در زیر یا در درون لایه کم تراوا ضروری نخواهد بود. ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ج- در یک حالت پیچیده‌تر ولی محتمل, ممکن است در زیر یک سفره معلق یک سفره تحت فشار وجود داشته باشد به طوری که عمق نهایی و متعادل شده آب زیرزمینی تا حدودی برابر عمق اولیه برخورد به آب زیرزمینی در سفره معلق باشد. در این صورت اگر ضمن حفاری به تغییرات رطوبت خاک توجه کافی نشود. وجود فشار در سفره زیرین تشخیص داده نخواهد شد. بدیهی است اندازه گیری هدایت هیدرولیک در درون لایه کم تراوا یا زیر آن. ضروری نخواهد بود. همه نکات بالا ضرورت توجه و اهمیت دقت در بررسی‌های لایه‌بندی و تغییرات رطوبت خاک را به عنوان می‌سازد. ۲-۲-۵ وضعیت عمق آب زیرزمینی یکی از عوامل موثر در انتخاب عمق چاهک اندازه‌گیری. عمق آب زیرزمینی است. عمق چاهک طوری انتخاب می‌شود که ارتفاع ستون آب درون آن» امکان برداشت و تخلیه آب را به‌مقدار لازم میسر سازد. در شرایطی که عمق برخورد با آب زیرزمینی زیاد و بیش از حدود ۴ متر باشد. هر چند اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک با این روش همچنان امکان پذیر است. ولی در عمل با محدودیت‌هایی روبه‌رو خواهد بود. در این‌گونه چاهک‌هاء در موقع آزمون» زمان مورد نیاز برای برداشت و تخلیه آب و سپس مستقر کردن شناور نسبتاً طولانی است و ایجاب می‌نماید که مجموعه عملیات بالا با سرعت بیشتری انجام گیرد؛ در غیر این صورت ممکن است قبل از این که قرائت‌های لازم به عمل آید. زمان آزمون از حدود مجاز خود بگذرد. وقوع این وضعیت به ویژه در خاک‌هایی که آب‌گذری زیادی دارند بسیار محتمل است. اندازه گیری‌ها به‌حداقل ممکن کاهش یابد. در دسترس بودن تجهیزاتی که به کمک آن‌ها بتوان بدون خارج ساختن شناور از چاهک. از آن آب برداشت کرد. این اشکالات را تا حدود زیادی مرتفع خواهد ساخت. بدیهی است که اندازه گیری هدایت هیدرولیک در لایه‌های خشک بالایی باید به روش‌های دیگر ۳-۲-۵ ارتفاع ستون آب در چاهک همان‌طور که اشاره شدء حداقل ارتفاع آب درون چاهک باید طوری باشد که برداشت آب را در حد لازم و کافی امکان‌پذیر سازد. این مقدار در خاک‌های سنگین با آب‌گذری کم» بیشتر و در خاک‌های سبک با آب‌گذری زیاد. کمتر است. در شرایط متعارف, حداقل ارتفاع ستون آب در درون چاهک حدود ۰,۶ متر است. از طرف دیگرء وقتی عمق چاهک اندازه‌گیری در زیر سطح آب زیرزمینی زیاد باشد. اندازه گیری با محدودیت‌هایی روبرو می‌شود. بدین معنی که به ضرورت حفظ تناسب بین عمق آب درون چاهک و مقدار آب تخلیه شده باید حجم بیشتری از آب را تخلیه نمود که خود مستلزم در دست داشتن آابکش‌های بزرگ‌تر و یا استفاده از تلمبه است. در چنین مواردی به‌علت وسیع بودن سطح تراوش, سرعت برگشت آب نسبتاً زیاد است (به‌ویژه اگر آب‌گذری خاک نیز زیاد باشد) و ایجاب می‌نماید که مراحل مختلف اندازه‌گیری - از شروع تخلیه آب تا پایان اندازه گیری‌ها - با سرعت زیادی صورت گیرد. ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- در غیر این صورت احتمال زیادی وجود دارد که انجام اندازه گیری‌ها در محدوده زمانی مجاز خود میسر باقی‌مانده‌ها و زواید حفاری و بازگشودن خلل و فرج دیواره چاهک صورت می‌گیرد. این کار به‌طور معمول با چند مرتبه آبکشی توسط آبکش انجام می‌پذیرد. در اجرای این قسمت از کارء توجه به نکات زیر قابل ۱-۴-۲-۵- آبکش مورد استفاده باید از نوعی باشد که آب و گل بتواند به آسانی از ته آن وارد مخزن چاهک فرو برده شود. استفاده از ریسمان به جای دسته آگرء کارایی آبکش را برای بیرون کشیدن گل کاهش می‌دهد. ۲-۴-۲-۵ اگر چاهک بدون لوله مشبک جدار باشد. عملیات آبکشی برای شستشوی آن باید با احتیاط و به آرامی صورت پذیرد. در غیر این صورت. خطر ریزش دیواره چاهک وجود خواهد داشت. ۳-۳-۳۵ چنان چه قبل از شروع عملیات شستشوء چاهک به لوله مشبک جدار مجهز شود و خطر ریزش‌دیواره برطرف شده باشد. بهتر است عملیات آبکشی با ایجاد تلاطم در آب درون چاهک و به صورت سریع انجام پذیرد تا شستشو به شکل بهتری صورت گیرد. بیرون کشیدن سریع آبکش از چاهک باعث ایجاد مکش و گرادیان ناگهانی و سبب کنده شدن سریع ذرات چسبیده به دیواره چاهک می‌شود. ۴-۴-۲-۵- عملیات شستشو تا زمانی ادامه می‌یابد که آب بیرون کشیده شده از چاهک تا حد امکان صاف و بدون گل و لای باشد. ۳-۵ وسایل اندازه‌گیری وسایل اندازه‌گیری این روش در بخش ۴-۷-۲-۴ بیان شده است. در شکل ۱۵ دو مجموعه از وسایل اندازه‌گیری نشان داده شده است. در ایران اغلب روشی استفاده می‌شود که از سال‌ها پیش توسط سازمان سابق حفاظت خاک آمریکا (505) مورد استفاده می‌باشد. شکل ۱۶ این وسایل را که اندک تغییراتی نسبت به روش 565 دارد نشان می‌دهد. از ویزگی‌های مهم استفاده از این ابزارء امکان دسترسی دوباره به ملاحظاتی است که در هنگام آزمون ثبت شده است. ۴-۵ اندازه‌گیری پس از حفر و آماده‌سازی چاهک. زمانی که سطح آب زیرزمینی در آن به وضعیت تعادلی خود رسید می‌توان اندازه گیری را آغاز کرد. ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- تا ۵ مه ۹ 3 ۴ ۳ ج لا 1 ۳ ی تّ ۹ 2 0 ِ 1 3 ۳ َ 1 ( ۱ زا . 2 ج ۱ص ۳ تاه ام چب- ا ‏ سسسسسسسسسکلک پل : 7۲ 1 5 وگ لاوز و ع ۱ 2 1 تا با 4 ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- د ده باد گیر ( در صورت نیاز ) وبا سطح زمین 1 شکل ۱۶- تخته و سه پایه برای اندازه‌گیری ر این مرحله. اساس کار مبتنی بر تعیین سرعت ورود جریان آب به چاهک. در شرایطی است که گرادیار ۳۴۰ ِ -------- صفحهٔ بعد -------- افتاده و در نتیجهٌ گرادیان هیدرولیکی که بین سطح آب زیرزمینی و سطح آب چاهک به‌وجود می‌آید. جریان اب به سمت چاهک برقرار شود. هدایت هیدرولیک با شدت جریان ورودی به چاهک (که با سرعت بالا آمدن آب در آن مشخص می‌شود) مرتبط است و با در نظر گرفتن مشخصات چاهک می‌توان به کمک معادله‌های موجود. مقدار آن را محاسبه کرد. مجموعه عملیاتی که در مرحله اندازه گیری صورت می‌گیرد نسبتاً ظریف و حساس است و اجرای آن باید از - بیرون کشیدن آب از چاهک. - استقرار شناور یا هر وسیله دیگری که برای تعیین سرعت برگشت آب به کار می‌رود. و ۱-۴-۵ تخلیه آب از چاهک قبل از اقدام به تخلیه آبء ابتدا باید ابزار و لوازمی را که برای اندازه‌گیری سرعت برگشت آب به کار برده می‌شودء روی چاهک نصب و برای انجام دادن کارء تنظیم و آماده نمود؛ به طوری که بتوان به سرعت پس از تخلیه آب. اندازه گیری را شروع کرد. یکی از اقدامات اساسی در این مرحله. ثبت یا علامت‌گذاری عمق سطح اولیه آب زیرزمینی (سطح تعادلی) است. برای تخلیه آب چاهک می‌توان از تلمبه یا آبکش استفاده کرد. استفاده از تلمبه مناسب می‌تواند در اجرای کارء راحتی و دقت بیشتر را به وجود آورد و بنابراین استفاده از آن برای این منظور ترجیح داده می‌شود. پیشنهاد می‌شود که در اجرای این مرحله از کار به نکات زیر توجه گردد: ۱-۱-۴-۵ تا حد امکان باید کوشش کرد تا مقدار آبی که باید از چاهک تخلیه شود یک‌باره برداشست گردد. در بعضی مأخذ. برداشت دو یا سه آبکش آب از چاهک مطرح شده است. این روش وقتی قابل تجویز است باعث می‌شود که سطح آب زیرزمینی در پیرامون چاهک نوسانات زیاد. غیر قابل کنترل و نامشخص داشته باشد و علاوه بر این که خطر ریزش جدار را افزایش می‌دهد. ممکن است موجب بروز خطا در نتیجه آزمون تخلیه یک‌باره آب را ازچاهک فراهم آورد. ۲-۱-۴-۵ تا حد امکان سعی شود که آبکش به‌آرامی (بهتر است در اثر وزن خود) در آب چاهک فرو برده تعادلی خود بالاتر آمده و در بخش غیر اشباع در بالای این سطح نفوذ کند و گرادیان مصنوعی به‌وجود آورد. وقتی بافت خاک در بالای سطح ایستایی سبک یا دارای درز و ترک باشد. رعایت این نکته از حساسیت بیشتری برخوردار خواهد بود. ۳-۱-۳-۵- بیرون کشیدن آبکش باید با هماهنگی سرپرست گروه و به دستور و اشاره وی صورت گیرد و هم زمان با بیرون کشیدن آبکش, کرنومتر نیز باید به کار انداخته شود و اندازه گیری زمان آغاز گردد. ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۱-۴-۵ از آن‌جا که جریان به طرف چاهک از لحظه‌ای که آبکش از آب درون چاهک بیرون کشیده می‌شود برقرار می‌گردد. سرعت عمل در بیرون کشیدن آبکش, باعث کاهش وقت تلف شده (از شروع برقراری جریان تا شروع اندازه‌گیری) خواهد شد. ۵-۱-۴-۵- پیشنهاد می‌شود که مقدار آب برداشتی از چاهک. به روش حجمی اندازه گیری شده و مقدار آن شده (ملا) را که یکی از عوامل موثر و مورد نیاز در اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک است به‌دست می‌دهد. علاوه ۶-۱-۴-۵ اگر برای تخلیه آب از تلمبه مناسب استفاده شود.ء بیشتر مسائل گفته شده در بالا برطرف می‌گردد. در این روش به‌طور عمومی می‌توان لوله‌مکش یا شلنگ تلمبه و شناور را هم زمان در چاهک بلافاصله پس از تخلیه آب به مقدار لازمء جسم شناور باید به درون چاهک انداخته شود و در پی آن با مستقر استقرار شناور باید تا حد امکان کوتاه باشد. طولانی شدن عملیات در این مرحله. سبب برگشت آب درون چاهک بیش از اندازه مجاز و پیشنهادی و در نتیجه باعث تأثیر مستقیم در نتیجه اندازه گیری شده و یا این که موجب کاهش فرصت موجود برای انجام دادن اندازه گیری‌ها می‌گردد. با مستقر شدن شناور بر سطح آب. اولین قرائت از وضعیت سطح آب درون چاهک و نیز زمان مربوط به آن امکان‌پذیر می‌گردد و به دنبال آن در فاصله‌های زمانی مناسب. قرائت‌های بعدی صورت می‌پذیرد. بدین ترتیب مجموعه اطلاعاتی از خیز سطح آب درون جاهک برحسب زمان به دست می‌آید که در محاسبات بعدی برای تعیین مقدار هدایت هیدرولیک اشباع خاک به کار برده می‌شود. در بعضی موارد. کاردان‌ها بدون توجه به‌فاصله زمانی از دست رفته از شروع برگشت آب. زمان‌گیری عملیات برای اندازه گیری آنجنان زیاد باشد که اندازه گیری‌های بعدی بتواند همچنان در محدوده مجاز خود انجام اندازه‌گیری کم باشد. این روش می‌تواند خطاهای قابل ملاحظه‌ای را به دنبال داشته باشد. در هر حال. زمان گیری باید برای شروع عملیات از لحظه‌ای آغاز گردد که آبکش از آب بیرون کشیده می‌شود. پیشنهادی خود (ا,للا) رسیده باشد و یا در این محدوده. تعداد کافی قرائت (به‌طور معمول ۵ قرائت) صورت 4 ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- گرفته باشد. در خاک‌هایی که ضریب ذخیره زیادی دارند (خاک‌های سبک) به منظور ایجاد فرصت زمانی برای ثبت ۴-۴-۵ تهیه جدول و ترسیم منحنی سرعت خیز سطح آب مجموعه اطلاعات به دست آمده از ثبت مشاهدات خیز سطح آب در چاهک به جدولی مشابه جدول مندرج در برگه ۱ منتقل می‌گردد. در این جدول مقادیر از در مقابل مقادیر 1 نشان داده می‌شود. مان طو ر که توضیح داده شد. مبدا زمان یا به عبارت دیگرء ماء لحظه‌ای است که آبکش از آب درون چاهک بیرون کشیده می‌شود. ترسیم اطلاعات مندرج در این جدول به صورت منحنی تغییرات ] ولا سیمای روشن‌تری از روند خیز سطح آب به دست می‌دهد. ترسیم این منحنی که حتی در صحرا و در فاصله زمانی بین تکرارهای آزمون نیز امکان‌پذیر است. می‌تواند به راحتی. درستی نسبی نتیجه‌های به دست آمده را نشان دهد. تغییرات 1 و ۷ در محدوده مجاز برای اندازه‌گیری‌ها روندی بسیار نزدیک به خط راست دارد ولی در بیرون از این محدوده با کاهش تدریجی ضریب زاویه. خط به منحنی تبدیل می‌شود. قابل یادآوری است که در زمان ثبت اطلاعات صحرایی, در مقابل ماء مقدار عددی ,از مشخص نیست. این مقدار می‌تواند به دو روش که در زیر توضیح داده می‌شود تعیین گردد: ۱- استفاده از حجم آب تخلیه شده از چاهک؛ از تقسیم حجم آب (برحسب سانتی‌متر مکعب) بر سطح مقطع چاهک (برحسب سانتی‌مترمربع) » مقدار ,لا بر حسب سانتی‌متر به دست می‌آید. لازمه درستی این روش, اطمینان از مقدار شعاع چاهک است. ۲- امتداد دادن خط 0 + 21 * از به سمت محور ۷ ها؛ محل تلاقی این خط با محور ل«اها (0) » مقدار «۷ را برای زمان ما مشخص می‌سازد. چنان‌چه مرحله‌های مختلف عملیات. به ویژه حفاری چاهک و اندازه‌ گیری‌های خیز سطح آب با دقت‌کافی صورت گیرد و اطلاعات به دست آمده از درستی لازم برخوردار باشد.ء ,لا به دست آمده با هریک از دو روش بالا به اندازه کافی به هم نزدیک است و خط [ + 21 * ۷ (که از روش امتداد نقاط به دست می‌آید) از نقطه‌ای با مختصات 0 < ۷ , 0 <1 (که به روش حجمی به دست می‌آید) خواهد گذشت. در شرایط عملی ممکن است این انطباق به طور کامل اتفاق نیفتد. در این صورت اگر در اندازه گیری‌ها خطایی رخ نداده باشد. عامل اختلاف را باید در تغییر قطر چاهک جستجو نمود. هرچه این اختلاف بیشتر باشد. نشانه‌ای بر بیشتر بودن میزان تغییر بین قطر واقعی چاهک و آن‌جچه در محاسبات به کار برده می‌شود.ء می‌تواند حدود ۲۰ درصد اختلاف در محاسبه هدایت هیدرولیک به همراه داشته باشد. نکته قابل توجه این است که اغلب اولین قرائت از زمان (1) و عمق (» گاهی می‌تواند با خطاهایی همراه باشد که به‌طور عمومی ناشی از شتابی است که تکنسین برای انطباق و هماهنگی خود با شرایط و ابزار اندازه‌گیری دارد. این خطا به ویژه در نقاط دارای هدایت هیدرولیک سریع. بیشتر محتمل است. بنابراین انحراف نسبی این نقطه از روند عمومی خیز سطح آب می‌تواند قابل انتظار باشد. ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- برگه ۱- اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک به روش چاهک نام پروژه : شماره چاهک عمق چاهک سانتی متر عمق برخوردبه آب عمق سطح ایستایی متمادل سانتی متر : قطر کر نام آزمایش کننده : الف : اندازه گیری‌ها نب با اب با ساسا سس (ع52) ۱ رس و ی ون رهز را مسا زا سر ی جر زو ده یه مس سا رو ری نک گم مرو ره بر هی یاد سر رب نا اس را رس یاس را سس وس رگد رو مه دک ها در ی جدی ور و اهم تا رای یور ادا ی 11111 : ی و یبورک ری اه زر هر و اه و 1 1111111111111111 1100 را و و وت رو سا اس و با سر یج سکس از 0 مر دا هر اوز ور رن موی 1 دنا ری یر یر ریت وگ یه ٍ هر مگ صد تی هر سو مسج وه مگ ی با 1 مه و وس و و ٍ از و وه مه ی ی ک داد دج مرا نان دج زا اریمس بل دزد رین : جم آب تخلیه شده توسط بیلر (سانتی متر مکعب؛ ی اعمق بایین افنادن سطح ابستای پس از پمباز (ساتی‌ شا دب ]| -شعاع جاهک_(سانتی منر) سا شماع جاهک با در نظر گرفتن فطر اگر (سانتی متر) لا 11 شعاع جاهک اتخابی (ساتی مترع ..__ل ال ل لام ماع شیب بهترین خط (سانتی متر بر ثانیه) بل لا < ا ساتی‌ یش ۶۱۰۱/۵ تتب لا ۱ فاصله سطح ایستابی متعادل تا کف جاهگ(ساتی تر) ‏ | ا ۱ ۱ فاصله کف جاهک تا لایه محدود کننده (سانتی متر) ی فاصله ضریبی که از معادله (۴۰) با (۴۱) محاسبه می‌شود ع6] |[ (سانتی متر بر روز) (۵(/۵1) 6 عخلسسللنا ۷ ۴۴ -------- صفحهٔ بعد -------- برای حالت ممکن (قابل قبولء غیر قابل قبول و قابل اغماض) در شده است. مل ومروممد راسنت ...3۱:1 ی یب رصم ره و و ی مک مس ی سور من کم سای ی مت رم ما ما که ات ی ی وب ار رک نان و خر ان وه چا و و موم ی و 0 ای و وید موجه 2 اور چایو یور خویه یه ردیر چره دا 3 1 5 0 2 ای 1 : ی 1 : در -------- صفحهٔ بعد -------- / ۱ ۱ : ِ نام پروژه : شماره چامک رم 8 عمق چاهک ۲۳۰۰ سانتی مت عمق برخوردبه اد ۵ ۸ 71 0 7 عمق سطح ایستایی متمادل ‏ ۱۸۴ سانتی متر قطر آکر م۸ نام آزمایش کننده : سل ۰۰ ره تکرارسوم ی تکراردوم ۵ تکرار اول ۱ آستتا کینکت اس لستت انس نی ۲ مه ۴۹۱ کل مه زره غا هه زا م۴ | ۳ ]۲ اه ۲۳۱ |۲۱ ]ما ۳ ۲۱ اهل۴ | ۶ ا ها ۷ |۳۴۳۲ ال ۳۱ ۴۵۳ ۱۱ |۴ ۴۴ ها اعر ۳ ها ۴۱ ول۴ | ها |۶۴۱۵ اه ها ها ۱اه ۱ یا ایفا ما ورا ما یا ان ۰ ۴ ۵ ۲۹۷۵|۷۱ | ها ۷ |[۸ر۳۸ ۲۵۱ |۷۱ 0۰ 6 ۵ (ع50) ‎٩‏ ۱۵ ۰ ٍ ۰ و228 مهد مود م ک۸ 1 و هه موه فد ود مد دنت وه دم 8 8 ما اد تمه موه وم وه مهو و مد دود مه مهم دم موه م۹ میا مب کت ام مس درم بر ره تاه را اب بر اه 9988 و09 2و موه وج 5 و 3۱ وود و ووو و ووووو و و و موی مج مخ همم مم وچمه هو دا وا ومموه مووو و مموجخ ۹ ممومی 0 و و 1 ام با و ود بو( 11 ای بر را یه ۳ ب: محاسپات اتگوارسوم | تکواردو | تکرا ری[ سیم آب ند ده توسط پر سا نکب ۱ ۷ ۲۹20 م8 ۵ هه ار ] - ۳۹ ۰ ۰ + ۰ چححی عمق پایین افنادن سطح ایستابی پس از پیپاژ (ساتی م6 ‎٩‏ 8۹/۳ ]۴۹ انش 2 ] شماع چاهک انتابی آسانتی مر با 8571 57121 ادج وت شیب بهترین خط (سانتی متر بر ثانیه) کنا هن ( 27 39 32 وت 1 سانتی متر ۲۶0۳7۲ ]۴۵/۷ _اهره۴ |۴۴۵۱ فاصل سح ایستابی متعادل تا کف چاهک(سانی )۳ 11 فاصله کف جاهک تا لایه محدود کننده (سانتی متر) 5 > | ۷۷/۷ ۷/۲۱.> فاصله ضرییی که از معادله (۴۰) با (۴۱) محاسپه می‌شود. ج (سانتی متریر روز) ات 57۳۳۵ 52722 6220 ۱ ۱۹۵ سمانتی متر 0 کی ۳ 4 ۰ 9 200 .5 250 ح 300 3589 400 4/50 590 5 550 690 ۴ 9 1 و فیر قابل نفود -------- صفحهٔ بعد -------- ی ۱ و ون و - 2 ۰ وم ری .۲۱ 5 ید یخ دی یر دیر ار یر کیک لری از دا یر خ یار اور رب نا ارس نا الت خم یا یا یا نا شا] ۶۸1 تا ی ی ات ار یا ۳ را مسم سم م موم یرومم شم دمم وم و و و اه موم و مد مهو دوجوان اقن وا با هی مه ی مه ی 7 هه عم ی 6 6 ۰ ۹ ۵ با هه 1 را مراب با ده ما کر یچ پر جر ری ی ار ی ری مر دا وا کر من خی ی ان ‏ وموط وی ی ۳ ی ۳ و و ۱ ! ۰ . ۱ :۰ ی ۶ و . و دی ری ها وا ما تم و و ۸ ۰ و وا راشای جرخای ری رای یدیا ای ی یا ی ان ی ی -------- صفحهٔ بعد -------- برگه ۳- اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک به روش چاهک نام پروژه : شماره چاهک ری عم چاهک ,۳ مانتی هثر عمق برخوردبه آب ۲۹ مانتی متر عم سطح ایستایی متمادل ۲۷/۲ سانتی هتر : قطر کر پ۸ نام آزمایش کننده : سل تاریخ :۳۵ / ۱۷۱ ۷۸ الف : اندازه گیر بها سنا نت سنا لستتیا تست سس ستتا نمیا من تک اقا 9 80 ۳1 :5 ۳ 5 ۱ 9 5 ]۲ ۴ ۱ امرا هرا ۱ اه ایو ۱ ۳۱۱ وت و ٍ م۳ | ۵ | |۱۳۹۸ هدفه | ه۱ ۴۱ 5 ,۱۳۸۳5 ما اها|ار۲۲۸ا وم ازها|ا ۱۳۵ و |۹۵ ۱ ۲۸| ۲ لد ایا فقعبلبتاهره | ۲۵ |۱۱ - .۹ ۱۵-۲ ۵۳| و۲ ]۵۱| ۳۰ اب۳۱۱۱ |۷۷ ٍ ۸ م۴ ۳۳۶۸1 ]| و۴۶ [۳۳۱۸ا و۴ [۸ 1 ۳ ۲۳۵ ۳۵ ۱ تننگه ل ف ۰ ۴ ۰ 150 ات با ی یا او سا ار اد و 300 تا اد اک اک وا ۱ و بت با و ره ص ه- و هک ۷ 550 : محاسیات تحوً تکرار اول 00 ب: محاسبات ترارسوم[ تگراردوم [ ترار اول سس حجم اب تخلیه شده توسط بیلر ( سانتی متر مکمب ) ۷ ۳ ی عمق پایین افتادن سطح ایستابی پس از پمپاژ (سانتی مر) ۱ |۳۵۱۳ ]۳۶۱۹ ]۳۶,۵ شعاع جاهک انتخابی (سانتی متر) زا 53188 210 5 0 5 111 شیب بهنرین خط (سانتی متر بر تانیه) کج 8 5 8 ۳ ِ ا سانتی متر ۲-۲ امورم | هروه اه ‌ 5 تا فاصله سطح ایستابی متعادل تا کف چاهک(سانتی متر) ‏ 11[ ۷۴| ۷۴ ]۷۴ فاصله کف جاهک تا لابه محدود کننده (سانتی متر) ند ا | فاصله ضریبی که از معادله (۴۰) یا (۴۱) محاسبه می‌شود ...0 | 1۹۱۷ ۹۷ ]۱۹۹ (سانتی متر بر روز) (۵۱۵) ۳۲۲ [ رم ]۳۵۱۳۲ بت لایه قیر قابل تقو ۳۴۸ -------- صفحهٔ بعد -------- و بت ری تک ی ما وه 1 ی پرفرایش ای وم با و مب و با سیون مش هه بای وش داد وود من بدا شا ۳ ۹ ۱ زوا بره سا را 1 1 ۹ با ناه رو 6 0 رت کات ور 1 سوم ۹ ۰ هد ۰.۰ 71 سازش اهم [ 1 ۰ 2 و تا *ِ 7 ۶ 2 ایر ۹ 0 7 ی یا خدا وان ملد ان مسن سوگ0 جسا ات مس سکم ماه امد تخد کم دک اد سا یاکسا خن بخ موس ومو وس تمم عشه سن مس سم کد ی که ام ی ره مد دس 5 ۰ اساسا مت یو یی یو و یا تو یا دوام ۰ بر ۳ ات سس ۴۹ -------- صفحهٔ بعد -------- برگه ۴- اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک به روش چاهک نام پروژه : شماره چامک یلا عمق چاهک ۲۳۰ مانتی متر عمق برخوردبه آب ۹۵ سانتی متر عمق سطح ایستابی متمادل ‏ ۷۰ سانتی متر قطر آکر ‎٩‏ نام آزمایش کننده : "سل تاریخ : ۲۹م ۸ م۹۸ الف : اندازه گیرپها نیمرخ خاک ط, شتا نیت سا سنا نشییت ست لستت نیت سا سر هه ین پا بل اه ادا عقللا ۷ 50 ,۳۳۳۵ | اج لا ا|ه ۱۳ ۳ الا یک ۹ ا ۷ ]۱۲۷۵۳ ۶ ۱۳۱۵|۳۱ ۷ ۳ 9:۲ باه اه |۱۳۳۴ ها هاگ 100 1 ا ۱۵ لاهاعب۹ا | ها اب۹۷ | ها |۹۱ معا ما لو اما ما۱۹ ۰ لد رم ۱۱۷۳۱۷۱۵۱۱۳۵ ۲۱۵ ۱۵۱۱۲۵۱۷۱ ۷۱ ۷ ۲ 5۵ ۳۳۵ م۳ مایا سول هاهبعا | ما۸۱ 1 پر / 7۰ ۵ م۵۰ ۴ (ع۹)5 ۲۵ ۱۰ و ام تو بر زا با ها ها ۵ ای و از و دی ی ی و 00 سرا 1131131155 1311118181 1112912211 1353111121 1111312331 91101112011111 اد وک ما مود وی 000 حجم آب تخلیه شده توسط پر (سانتی متر سکب )۱ ۵۸6[۷ ۲ |۲۵۷۵ ۲۵۷۵۲ 5 عمق پایین افتادن سطح ایستابی پس از پمپاژ (سانتی متر) .۱ ا ۹۱ شعاع چاهک انتخابی (سانتی متر) ۲ ع شیب بهترین خط (سانتی متر بر ثانیه) ۵1 رو | + سانتی متر ۷۱77۶0۲ اب ناسحا << ا 7 اصله سطح ایستایی متعادل تا کف چاهک(ساتی متر) ۱ 11[ ۱۳۵ | ۱۷6 ]| ۱۹ فاصله کف چاهک تا لایه محدود کننده سای مت ‎٩ فاصله ضریبی که از معادله (۴۰) یا (۴۱) محاسیه می‌شود ۲ (سانتی متربرروز) (۵(/۵4) ۴7۲( ۱۷ ۷ اما با سپ ۱ یه غیر قابل نفوذ ۵۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۵ محاسات ۱-۵-۵ محاسبه هدایت هیدرولیک برای محاسبه هدایت هیدرولیک از معاله ‎۲٩‏ استفاده می‌شود (شکل ۱۵): ۳۹۱ لک که در آن: 5 سرعت متوسط خیز سطح آب در چاهک بر حسب سانتی‌متر بر ثانیه. که با استفاده از اطلاعات به‌دست ] َ 7 << 2 , 7 . . 1 امده از اندازه‌گیری. مشخص شده و مقدار آن برابر است با شیب خط تغییرات (1 و از) در محدوده لاک لا جا هدایت هیدرولیک برحسب سانتی‌متر بر روز؛ ) ضریبی که تابع مقادیر ۷۷ا,[],5,۲ است و مقدار آن در معادله ارنست برای دو حالت ویژه به شرح زیر تعیین می‌شود: (۴۰) ای 41000007۳ 8 2 ۷( -202 +۲1/۲) ٩-6 (۴۱۱‏ 3600000 ۰ )11/۲+102-۷/1 برای حالتی که 0 <5 <1/2] باشد. برای تعیین ل) فرمول ویژه‌ای معرفی نشده است. بنابراین می‌توان مقدار آن را با روش در ون‌یابی بین دو مقدار نظیر 5-0 و 1/2]-5 در نظر گرفت. از آن‌جا که فقط ضخامت محدودی از لایه‌های زیرین چاهک (در حدود ۱۰ سانتی‌متر تا ۱۵ سانتی‌متر) در جریان آب به آن موثر است » به‌طور کلی می‌توان از معادله نظیر 11/2 <5 استفاده نمود. در هرحال تفاوت مقادیر ۴ به دست آمده برای دو حالت 5-0 و 11/2[ <5. با افزایش ]۲ کمتر خواهد بود. برای تعیین مقدار می‌توان از نمودارهای ارائه شده در شکل‌های ۱۷ و ۱۸ نیز استفاده نمود. ۲-۵-۵ خطاهای محتمل در اندازه‌گیری‌ها و محاسبات - حداکثر خطاهای محتمل در استفاده از گراف (برای تعیین ل)) حدود ۵ درصد است. - اگر در تعیین ]۲ و # خطایی صورت گرفته باشد. متناسب با آن‌ها در مقادیر 1۲ تأثیر می‌گذارد. به‌طور مثال ۱ درصد خطا در اندازه گیری []» همین میزان خطا در تعیین ۲ا را دربر دارد. - ۰,۵ سانتی‌متر خطا در تعیین شعاع چاهک (۲)» حدود ۲۰ درصد خطا در تعیین ۲ را در پی خواهد ۸8([ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ : سکس لبلب ] ]از | رز از | لب بل از |] از ۷۸۵ 7 سن 1 مج | مایت سیگ یگ 081111 لته 0 بللزبا|ا ]۱ ل م5۸ اس ال کیک لاک کیک با وم و2 ۹۹1 جح ی اراک لوا بل ۹ 1 و ی لا سس سس که شش ۹ ]| بل زا ی ۹۵| ]چا ابا ی سل ]| اا9 8 7 6 5 4۹ 3 25 2 ۱.5 را شکل ۱۷- مقادیر 2 وقتی انتهای چاه (برمبنای روش | ۲ « -------- صفحهٔ بعد -------- : هب ۹ 20 ررکت/ میت ۵ ۸۲7 5 ۰ ی تن 1 7 لا || لح سنجت سس ج ی کت سک ات ۱۹0 8 0 3 5 15 0 10 0 5 0 0 0 5 5 8 5 0 و کت او سل ی سس هس او ٍ ال لاا | سا کت ۱ سل سس ]و سل ی مه 0 کت سل سل ۹ لا سس 3 ۱ سا سا 8 3 ی را شکل ۱۸- مقادیر نج وقتی انتهای چاهک در فاصله زیادتری بالاتر از لایه محدود کننده قرار گیرد (بر مبنای روش ارنست) ۳ سس فاگ سس سا ریت سس لب که ۹ ی ۹ 1 ( -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ روش چاهک معکوس ۱-۶ کلیات هدف از انجام آزمون تعیین هدایت هیدرولیک به روش چاهک معکوس؛ که در ایران به طور متداول به آن روش پورشه گفته می‌شود. به‌دست آوردن هدایت هیدرولیک اشباع خاک در بالای سطح ایستایی در محل" است. این روش در ایران متداول‌ترین شیوه اندازه گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک در شرایط بالای سطح ایستابی به شمار می‌رود. عقیده بیشتر کارشناسان بر این است که این روش در شرایط بالای سطح ایستابی, نتیجه‌های واقع‌بینانه‌تری را نسبت به روش تزریق به چاهک سطحی " به‌دست می‌دهد. این شیوه در مناطقی کاربرد دارد که ممکن است تمام یا قسمتی از اراضی آن در زمان مطالعه دارای مشکل زهکشی نباشد؛ اما انتظار رود که در اثر اعمال آب آبیاری یا آبشویی با این مشکل مواجه شود و به این سببء طراحی زهکشی زیرزمینی در شرایط حاضر در آن‌ها قابل پیشنهاد است. به عنوان مثال می‌توان از بخش‌هایی از شبکه آبیاری مغان. کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه. کارون و طرح‌های هفتگانه توسعه نیشکر در خوزستان نام برد که در زمان مطالعه. تمام یا بخش‌هایی از آن‌ها با مشکل زهکشی مواجه نبوده ولی انتظار می‌رفته است که در آینده نتوانند بدون انجام زهکشی, کشت و آبیاری شوند. روش تزریق به چاهک نیز روش دیگری است که در شرایط مشابه می‌توان از آن استفاده کرد. این روش در بخش بعد مورد بحث قرار می‌گیرد. ۲-۶ روش کار مراحل مختلف انجام کار عبارت است از: انتخاب موقعیت نقاط اندازه گیری, انتخاب عمق اندازه‌گیری. حفر و آماده‌سازی چاهک. آب اندازی برای اشباع کردن خاک و در نهایت اندازه گیری و محاسبه هدایت هیدرولیک ۱-۲-۶ انتخاب موقعیت نقاط انتخاب موقعیت نقاطی که در آن اندازه گیری به این روش انجام می‌گیرد. در اصل تابع برنامه‌ای است که برای اندازه گیری هدایت هیدرولیک خاک در یک منطقه تنظیم می‌شود. معیار اساسی که باید مدنظر قرار گیرد این است که اطلاعات کافی به گونه‌ای گردآوری شود که با استفاده از آن‌ها بتوان ارتباط مناسبی بین ویژگی لایه‌ها و مشخصات هیدرودینامیکی خاک‌های منطقه به دست آورد. با این حال. رعایت نکات زیر پیشنهاد می‌گردد: - اندازه‌گیری در مجاورت نقاطی صورت گیرد که در آن نقاط از قبلء چاهک مشاهده‌ای حفر شده و لایه‌های خاک به دقت شناسایی شده باشد. 40 110۱0 ۱-1۵۹۵0۸0۳ 0 - 2-1 1 وزز - ۳ ۷۷/۵/۱ 5۳۵۱۵۶۶ - 3 ۵۳ -------- صفحهٔ بعد -------- - مکان انتخاب شده برای آزمون از نظر ویژگی‌های فیزیوگرافی و توپوگرافی مشابه با اراضی پیرامون انجام آزمون روی یک تپه یا بلندی موضعی یا در بستر یک آبراهه یا گودال موضعی نمی‌تواند معرف وضعیت اطراف باشد. - در خاک‌های ناهمگن. تراکم اندازه گیری‌ها متناسب با آن افزایش داده شود. - تا حد امکان نقاطی برای آزمون انتخاب شود که در آن لایه‌های خاک ضخیم باشد. به‌طوری که نتیجه آزمون را بتوان شاخص هدایت هیدرولیک آن لایه تلقی نمود. معیار تعریف شده‌ای برای حداقل ضخامت لایه برای اندازه گیری ۴ا با این روش وجود ندارد. برحسب تجربه پیشنهاد می‌شود که این ۲-۲-۶ شناسایی لایه‌های خاک و تنظیم برنامه آزمون در هر نقطه که برای انجام آزمون انتخاب می‌شود. ابتدا باید بررسی‌های لازم به منظور شناسایی لایه‌های خاک. عمق لایه محدودکننده و یا تراز سطح آب زیرزمینی صورت پذیرد تا براساس آن بتوان برنامه معمول ۵ متر تا ۶ متر) حفر و لایه‌های خاک در نیمرخ آن و همچنین وضعیت آب زیرزمینی مشخص می گردد. سپس با استفاده از این اطلاعات. عمق مورد نظر برای انجام آزمون هدایت هیدرولیک تعیین می‌شود. در بعضی نقاط. وضعیت آب زیرزمینی به گونه‌ای است که در آن نقاط می‌توان از هر دو روش تعیین هدایت هیدرولیک (بالا و زیر سطح ایستابی) استفاده نمود. بدین معنی که در لایه‌های خاک زیرسطح آب زیرزمینی. هدایت هیدرولیک را با روش اشباع و در بالای آن به روش غیر اشباع اندازه‌گیری کرد. پیشنهاد می‌شود که در این‌گونه نقاط. اندازه‌گیری با دو روش متفاوت انجام و نتیجه مورد تجزیه و تحلیل قرار در برنامه‌ریزی برای انجام آزمون پورشه در یک نقطه مشخص, رعایت نکات زیر پیشنهاد می‌شود: - اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک در زیر لایه محدود کننده ضرورتی ندارد و اگر لایه محدود کننده به‌وضوح در نیمرخ خاک شناسایی شود. اندازه‌گیری‌ها باید برای لایه‌های خاکی که در بالای لایه گفته شده قرار دارد. اجرا گردد. - با توجه به این که در نتیجه معادلات این روش, نفوذ آب ازکف چاهک نیز منظور شده است. بهتر است عمق چاهک آزمون به گونه‌ای انتخاب شود که کف چاهک با لایه محدود کننده و یا سطح آب زیرزمینی در اثر نفوذ آب. در نتیجه آزمون اثر بگذارد. 5با00 11010۳۵60 - | ۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- - برنامه آزمون طوری تنظیم شود که اندازه گیری تا حد امکان در یک لایه مشخص صورت گیرد: متعارف. اگر وضعیت لایه‌های خاک محدودیتی ایجاد نکند. اندازه‌گیری در عمق‌های بین حدود ۱ متری تا ۲:۵ متری انجام می‌پذیرد. - برنامه آزمون به گونه‌ای تنظیم شود که عمق ستون آب در چاهک. از حدود ۰:۶ متر کمتر نباشد. ۳-۲-۶ حفرو تجهیز چاهک آزمون حفر چاهک برای آزمون چاهک معکوس در خاک غیر اشباع انجام می‌گیرد و بنابراین احتمال روبرو شدن با اشکالاتی مشابه با آن‌چه که در حفاری در زیر سطح آب وجود دارد بسیار کمتر است. با این حال برای حفر چاهک و آماده کردن آن برای آزمون رعایت نکات زیر پیشنهاد می‌شود: - چاهک باید به گونه‌ای حفر شود که تا حد امکان حداقل به‌هم خوردگی در جدار آن به‌وجود آید. این امر در خاک‌هایی که به هر دلیل, به ویژه به علت چسبندگی کم بین ذرات. ناپایدار بوده و احتمال ریزش جداره چاهک در آن‌ها وجود دارد. از اهمیت بیشتری برخوردار است. - باید دقت شود که چاهک به صورت قائم حفر شود. در چاهک‌هایی که محور آن انحراف دارد. ممکن است به علت تماس و چسبیدن شناور به بدنه چاهک اندازه‌گیری با اشکال روبرو شود. - هنگام حفر چاهک. لایه‌های خاک به ویژه در عمق‌های مورد نظر برای آزمون» دوباره وارسی شود تا از برنامه‌ریزی قرارگرفته اطمینان به‌دست آید. در دشت‌های آبرفتی و به ویژه در دشت‌های سیبلابی. احتمال تغییر لایه‌های خاک حتی در فاصله‌های بسیار کم وجود دارد. - پیشنهاد می‌شود در خاک‌های رسی و سخت. حفاری چاهک در دو مرحله صورت گیرد. در مرحله اول چاهک را با مته‌ای باریک (به قطر حدود ۴ سانتی‌متر) تا عمق مورد نظر حفر نمود و سپس آن رابا مته‌ای که برای حفر چاهک آزمون به کار برده می‌شود فراخ کرد. در این صورت. فشردگی جدار چاهک بسیار کمتر شده و نتیجه مطمئن‌تری از آزمون به‌دست خواهد آمد. رعایت این نکته بدون این که کار اضافی قابل ملاحظه‌ای را به گروه آزمون کننده تحمیل کند. دقت آزمون را افزایش می‌دهد. براساس تجربه‌های موجود. سادگی انجام آزمون در چاهک‌هایی که قطر ۷ سانتی‌متر تا ۱۰ ۴-۲-۶ خراشیدن دیبواره چاهک در هنگام حفاری چاهک. به‌طور معمول در سطح جدار آن» قشری از خاک به صورت فشرده شده باقی می‌ماند که به‌طور کلی باعث بسته شدن منفذهای خاک می‌گردد. برای حل این مشکل, پیشنهاد می‌شود قبل از این که آخرین مته حفاری به کار برده شود (حدود ۱۰ سانتی‌متر مانده به کف چاهک) با استفاده از ۵۶ -------- صفحهٔ بعد -------- خراش‌دهنده, قشر فشرده شده را در هم شکسته و منفذهای خاک را بازگشایی کرد. بدین منظور خراش‌دهنده با فشار ملایم و به آهستگی روی دیواره چاهک کشیده می‌شود و سپس آخرین قسمت حفاری چاهک تکمیل می‌گردد تا ضمن این‌که کف چاهک به عمق مورد نظر برسد.ء تراشه‌های خاک از بدنه چاهک نیز بیرون آورده شود. ۵-۲-۶ نصب لوله جدار ضرورت نصب لوله جدار به ویژگی‌های خاک و شرایط حفر چاهک بستگی دارد. اگر از پایداری خاک ضمن انجام آزمون اطمینان به‌دست آید. الزامی به نصب لوله جدار نخواهد بود ولی به‌طور کلی پیشنهاد می‌شود در هر شرایطی پس از پایان عملیات حفاری و قبل از آب‌اندازی چاهک. لوله جدار مشبک در آن کارگذاری شود. انجام این کار بدون این که زحمت یا هزینه قابل توجهی را تحمیل نماید. ضامن سلامت کار و درستی آزمون و در نهایت صرفه‌جویی در وقت خواهد بود. ۶-۲-۶ آب اندازی و انجام آزمون برای اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک با روش چاهک معکوس, ابتدا باید خاک بدنه چاهک در عمق مورد نظر برای آزمون به‌طور کامل از آب اشباع شود و سپس اندازه گیری انجام گیرد. بدین منظور ضروری است که قبل از اندازه گیری, به مدت کافی آب در درون چاهک وجود داشته باشد تا خاک بدنه و کف چاهک سیراب شود. ۱-۶-۲-۶ اشباع کردن خاک جدار و کف چاهک معادله‌های مورد استفاده در محاسبه مقدار هدایت هیدرولیک برای شرایطی کاربرد دارد که خاک جدار و کف چاهک اشباع باشد (0 < ۳). بدین ترتیب در شرایط عملی نیز باید قبل از آغاز اندازه‌گیری, چاهک را چند مرتبه متوالی تا عمق مورد نظر آب اندازی نمود و فرصت داد تا آب در چاهک نفوذ نماید. مقدار آبی که باید برای اشباع کردن خاک بدنه چاهک در آن نفوذ داده شود. به بافت و آب‌گذری خاک و رطوبت اولیه آن بستگی دارد. به‌طور معمول در خاک‌های سبک. حجم آب مورد نیاز برای اشباع کردن بدنه چاهک بیشتر از خاک‌های سنگین است. به همین‌ترتیب اگر رطوبت اولیه خاک قابل ملاحظه باشد. به حجم کمتری آب نیاز روند پایین رفتن آب در چاهک که برای انجام آزمون اندازه‌گیری می‌شود. می‌تواند برای تشخیص اشباع بودن خاک مورد استفاده قرار گیرد. هرگاه نمایش تغییرات ۱ (برحسب سانتی‌متر) و 1 (برحسب ثانیه) روی کاغن نیمه‌لگاریتمی, امتداد یک خط راست را به دست دهد. می‌توان خاک را اشباع شده دانست ولی اگر نمایش این تغییرات منحنی باشد. خاک اشباع نشده است و باید باز هم به آب‌اندازی چاهک ادامه داد. چنان‌چه در فاصله زمانی مشخص (به عنوان مثال ۱۰ دقیقه)» مقدار آب نفوذ یافته. به حد نسبتاً ثابتی نیز برسدء می‌توان خاک را ۵۷ -------- صفحهٔ بعد -------- باید توجه شود که آب اندازی چاهک برای اشباع کردن خاک بدنه آن کار وقت‌گیری است و زمانی طولانی لازم است تا آب کافی در خاک نفوذ کند؛ به همین دلیل می‌توان پیشنهاد کرد که باید مقدماتی تدارک شود تا بدون این که وقت پرسنل صحرایی یا کارگر برای نظارت و پیگیری عملیات آب‌اندازی صرف شود. آب به صورت خودکار در چاهک نفوذ نماید. برای این منظور کافی است مخزن‌هایی با گنجایش حدود ۲۰۰ لیتر تهیه و ترتیبی داده شود که آب به شکل کنترل شده از مخزن به چاهک وارد شود. برای کنترل ورود آب به چاهک می‌توان از شیرهای مجهز به شناور (مشابه با شناور کولرهای آبی) رفتن آب. شیر باز می‌شود و هرگاه سطح آب به عمق مورد نظر رسید. شناور به صورت خودکار شیر را می‌بندد. در شکل ‎۱٩‏ نمونه‌ای از تجهیزات مناسب برای این منظور نمایش داده شده است. ۲-۶-۲-۶ اندازه‌گیری برای آزمون پس از مطمئن شدن از اشباع شدن خاک مجاور چاهک. اندازهگیری انجام می‌گیرد. مراحل مختلف کار به‌شرح زیر است: ۱-۲-۶-۲-۶ استقرار تخته و سه‌پایه روی چاهک تخته و سه‌پایه به گونه‌ای متناسب با قد کاردان مربوط. روی چاهک قرار داده می‌شود تا تخته در ارتفاعی قرار گیرد که وی بتواند به اسانی اندازه‌گیری‌ها را پیگیری کند. در ضمن تخته و سه‌پایه باید به‌شکلی روی چاهک تنظیم شود که شناور دستگاه در محور چاهک قرار گیرد. به دنبال آن, کاغذ میلی‌متری روی تخته نصب و عقربه علامت‌گذاری طوری تنظیم می‌شود که وقتی که چاهک پر آب است (در ابتدای شروع آزمون)» عقربک در یک انتهای کاغذ قرار بگیرد و به‌تدریج که شناور روی سطح آب پایین می‌رود. عقربک نیز به سمت انتهای دیگر کاغذ حرکت کند. این تنظیمات را می‌توان در هنگام آخرین آب‌اندازی چاهک (در مرحله اشباع سازی) به عمل آورد به‌طوری که هنگام آزمون نهایی همه چیز برای کار آماده باشد. ۲-۲-۶-۲-۶ آب اندازی چاهک و اندازه گیری تغییرات سطح آب پس از آماده شدن وسایل اندازه گیری, چاهک تا عمق مورد نظر آب‌اندازی شده و شناور دستگاه روی آن قرار داده می‌شود. به دنبال آن» اولین علامت با درج زمان مربوط به آن روی کاغذ ثبت می‌شود و در فاصله‌های زمانی بعدی, دیگر مشاهدات از تغییرات سطح آب و زمان‌های مربوط نیز روی کاغذ منعکس می‌گردد. بدین ترتیب مجموعه‌ای از اطلاعات از تغییرات [ و ] به‌دست می‌اید که برای محاسبه مقدار هدایت هیدرولیک به‌کار برده خواهد شد. فاصله‌های زمانی مناسب برای اندازه گیری‌هاء بر حسب سرعت پایین رفتن سطح آب تغییر می‌کند. پیشنهاد می‌شود قرائت‌های متوالی از تغییرات سطح به گونه‌ای انجام گیرد که حداقل به ازای هر ۲ سانتی‌متر پایین نتیجه آن‌ها به‌طور جداگانه ثبت گردد. پیشنهاد می‌شود که اطلاعات به‌دست آمده به‌سرعت پس از پایان اندازه گیری‌ها به صورت جدول برگه ۵ تنظیم شده و نمودار تغییرات [ و ] آن رسم شود تا در صورتی‌ که اشکال پیش‌بینی نشده‌ای در کار رخ داده باشد. بتوان آن را برطرف نمود و در صورت ضرورت آزمون را تکرار کرد. ۵۸ -------- صفحهٔ بعد -------- وزنه تعادلی ( قابل تنظیم ) لوازم برای تزریق آب به چاهک به منظور اشباع سازی تخته و سه پایه برای اندازه گیری تغییرات سطح آب شکل ۱۹- لوازم و ابزار آزمون چاهک معکوس -------- صفحهٔ بعد -------- نام پروژه. محل آزمو نام آزمون [ 0 ی ردیف -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۶ معادله مورد معادله‌ای که برای م۳ می‌رود. به صورت زیر که در آن: جا هدایت هیدرولیک 1 زمان از شروع انداز استفاده اسبه هدایت هیدرولیک اشباع خاک به روش چاهک معکوس (طب است: ۱-108 07+ ۳» له 1 0 در چاهک در زمان م] یا شروع اندازه‌گیری برحسب سانتی‌متر؛ ر چاهک در زمان ] برحسب سانتی‌متر. شکل ۲۰- پارامترهای مورد استفاده در روش چاهک معکوس شکل ۲۰) به کار اه یه -] -------- صفحهٔ بعد -------- در عمل, مقدار | از معادله زیر به دست می‌آید: ۳۳۱( ۸-0-4 که در آن: وقتی مقادیر [] و ] در چند نوبت متوالی اندازه گیری شود. با استفاده از آن‌ها می‌توان مقدار ۲ را محاسبه راست را نشان خواهد داد که شیب آن (1)80) از معادله زیر به دست می‌آید: ۱ ۱ + 1) 100-(7۳+ ,)0۵| )7۳ 0 7 )08 (۴۴) سس ک ملع ] ,]۲ با مقایسه معادلات ۴۲ و ۴۴ می‌توان مقدار ۲ را از معادله زیر نیز به دست آورد که ۳ در معادله ۴۵ برحسب ۴-001 43 )۳۵( ۴-90 (۳۶( ۴-۶ مئال در یک آزمون. نتیجه‌های به‌دست آمده از اندازه گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک با بافت بال)51 به شرح موارد مندرج در برگه ۵ ارائه شده است. با استفاده از نمودار (طبق شکل ۲۱)» در دو فاصله زمانی ۳۶۰ ثانیه و ۷۲۰ ثانیه. مقادیر نظیر + به ترتیب برابر ۷۵,۳ سانتی‌متر و ۶۹,۴ سانتی‌متر به‌دست می‌آید که با جای گزینی این مقادیر در معادله ۴۲. مقدار هدایت هیدرولیک برابر ۰/۴۴ متر بر روز به‌دست می‌آید. در همین نمودار می‌توان ابتدا مقدار 180 را محاسبه نمود ( 0.00010 < ۱80) و سپس با استفاده از معادله ۴۵ با -------- صفحهٔ بعد -------- مس ی ۳۳ الا الم سا للنا, سل لا 0 0 0 0 0 0 ۵ مت با ام بل بل لا الا الا ها | لب لللا ثائیه ۱۰.۰.۰ ۵.۰ ۰ شکل ۲۱- نمونه نمودار نمایش تغییرات ۱[ نسبت به ] اندازه‌گیری شده در روش چاهک معکوس ۵-۶ موارد خطا و تقریب در آزمون چاهک معکوس روش چاهک معکوس برای اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک در خاکی که به‌طور کلی غیر اشباع است. می‌تواند ۱-۵-۶ تقریب های ذاتی موارد مختلف خطا و تقریب که به‌طور ذاتی در این روش وجود داردء به قرار زیر است: ۱-۱-۵-۶ متغیر بودن سطح آب در هنگام آزمون متغیر بودن سطح آب چاهک. بالقوه می‌تواند در روند انجام و نیز نتیجه‌گیری از آزمون در خاک‌های مطبق اشکالات و خطاهایی را به وجود آورد. در یک خاک می‌شود که سهم آن لایه در جذب آب. حذف شده و در نتیجه روند تغییر سطح آب چاهک دگرگون گردد. نامطمئن می‌سازد. برای کاهش اثرات ناشی از این پدیده پیشنهاد می‌شود اندازه‌گیری در شرایطی صورت گیرد که ستون خاک مورد آزمون یکنواخت و غیرمطبق باشد. ۲-۱-۵-۶ فرض بکسان بودن 1۲ در جهت‌های عمودی و افقی در بحث نظری برای استخراج معادلات نفوذ در این روش فرض شده که مقادیر کا در دو جهت افقی (از بدنه چاهک) و عمودی (از کف چاهک) یکسان باشد (خاک هم روند باشد)» در حالی که به‌طور معمول مقدار کا در جهت افقی چند برایر بیشتر از مقدار ۲ا در جهت عمودی است. -------- صفحهٔ بعد -------- بدین ترتیب در طول آزمون» هرچه زمان بیشتر بگذرد و سطح آب در چاهک پایین‌تر رودء به‌طور فزاینده‌ای این که هر چه ارتفاع ستون آب درون چاهک بیشتر باشد آثار این پدیده کمتر است. بنابراین پیشنهاد می‌شود برنامه آزمون به گونه‌ای تنظیم و اجرا گردد که قبل از این که سطح آب به مقدار قابل ملاحظه‌ای پایین افتاده باشد اندازه‌گیری‌ها به پایان برسد. ۳-۱-۵-۶ نفوذ هوا در توده خاک در زمان اشباع کردن خاک بدنه چاهک. اگر چاهک به صورت متناوب آب‌اندازی شده و پر و خالی گردد. علاوه بر آب» هوا نیز در خاک نفوذ می‌کند و بخشی از خلل و فرج خاک را اشغال می‌کند. این پدیده در کیفیت اشباع محیط خاک اثر گذاشته و در جریان آب اختلال به‌وجود می‌آورد. به‌طوری‌که در نهایت به کاهش مقادیر اندازه‌گیری شده برای هدایت هیدرولیک منجر می‌گردد. پیشنهاد می‌شود برای اشباع کردن چاهک به ویژه در خاک‌های با هدایت هیدرولیک زیاد. از روش تغذدیه پیوسته ۴-۱-۵-۶ تغییرات دمای آب تغییرات دمای آب از طریق تأثیر روی لزوجت آبء باعث تغییر در شدت جریان آب در خاک می‌گردد. هدایت هیدرولیک اندازه‌گیری شده خاک را می‌توان برای دمای مورد نظر ۵-۱-۵-۶ وضعیت لایه محدودکننده و آب زیرزمینی وقتی فاصله لایه محدودکننده نسبت به کف چاهک کم باشد می‌تواند در روند جریان آب در خاک اثر بگذارد. این پدیده در آزمون پورشه مورد توجه قرار نگرفته ۶-۱-۵-۶ کیفیت آب مورد استفاده آب مورد استفاده باید کیفیتی مشابه کیفیت آب درون خاک داشته شده و هدایت هیدرولیک آن را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد. ۲-۵-۶ خطاهای اندازهگیری در آزمون چاهک معکوس. منابع بالقوه خطاء در اندازهگیری یک یا چند مقدار ازمقادیر 1 1و ۲ است. چون ً + مقادیر [] به صورت وا در محاسبه ۴ وارد می‌شود. خطاهای متداول اندازه گیری | نمی‌تواند اثر زیاد ۳ 7 و چشم‌گیری بر محاسبه ۲ا بگذارد. علاوه بر این در اندازه‌گیری‌های متوالی انتظار نمی‌رود اندازه‌گیری مقادیر خطای بیش از ۱ میلی‌متر تا ۲ میلی‌متر را به همراه داشته باشد. اشتباه در اندازه گیری ] متناسب ولی به‌صورت معکوس در محاسبه ۴ اثرمی گذارد. به عبارت دیگر ۵ درصد خطا در محاسبه !] باعث می‌شود تا به همین مقدار خطا در محاسبه ۲ به وجود آید. اثر اشتباه در آندازه گیری ۲ همانند خطا در اندازه‌گیری | است. -------- صفحهٔ بعد -------- نام پروژه : نام آزمون ۳۱۳/2 0111 ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷ روش تزربق به چاهک سطحی ۱-۷ کلیات هدف از انجام آزمون هدایت هیدرولیک با روش تزریق به چاهک سطحی, به دست آوردن هدایت هیدرولیک اشباع خاک در بالای سطح ایستابی در محل است. در برخی از مناطق ممکن است در حال حاضر به‌طور فصلی و یا حتی در طول سال مشکلاتی از نظر زهکشی وجود نداشته باشد اما پس از گذشت مدتی این مشکلات بروز نماید. به عبارت دیگر ممکن است ابتدا سطح ایستابی یا لایه محدود کننده آن در عمق قابل ملاحظه‌ای از سطح زمین واقع شده و قبل از اجرای عملیات آبیاری هیچ‌گونه عامل محدود کننده‌ای برای رشد گیاه به شمار نرود. بنابراین پس از آبیاری و به‌خصوص چنان‌چه آب اضافی به زمین داده شود (در اثر پایین بودن راندمان آبیاری و یا آبشویی نمک)» سطح ایستابی به تدریج بالا آمده و پس از مدتی به منطقه ریشه می‌رسد. باید دانست که رسیدن سطح ایستابی به منطقه ریشه ممکن است به چند سال وقت احتیاج داشته باشد. در بیشتر موارد به علت لزوم زمان طولانی برای مطالعات. تأمین اعتبار و شناخت پتانسیل‌های زهکشی در زمان بروز مشکل زه‌آب. به صلاح است که از ابتدا پارامترهای تعیین فاصله‌های زهکشی از جمله هدایت هیدرولیک اشباع خاک مشخص شود. ۲-۷ روش انجام کار انتخاب موقعیت و تراکم نقاط. پیاده کردن نقاط روی زمین, لایه‌بندی خاک و تنظیم برنامه آزمون و مسائل مربوط به کیفیت و دمای آب درست براساس مطالبی است که در بند ۵-۷-۲-۴ به آن‌ها اشاره شده است. ۱-۲-۷ اندازه‌گیری برای آزمون پس از حفر و آماده‌سازی چاهک. مخزن مدرج و همچنین مخزن‌های اضافی از منبع مناسبی که در بند ۱-۵-۷-۲-۴۳ به آن اشاره شد پر می‌شود. لازم است که آب مورد نیاز برای آزمون تا حد امکان صاف باشد زیرا آب گل‌آلود و لای‌دار باعث گرفتگی دیواره چاهک گردیده و نتیجه‌های آزمون را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. برای رفع این مشکل, در مسیر ورود آب به چاهک از فیلتر استفاده می‌شود. در خاک‌های سدیمی باید آب مورد استفاده دارای (۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰) قسمت در میلیون املاح و ترجیحاً کلسیم باشد در صورتی که آب آبیاری بدون مقدار املاح گفته شده باشد. لازم است با استفاده از گچ محلول, میزان املاح خاک را به رقم بالا رساند. در ضمن بهتر است که آب مورد استفاده, از خاک مورد آزمون گرم‌تر باشد. علاوه براین در مناطقی که خطر یخبندان وجود دارد. پیشنهاد می‌شود آزمون در زمان مناسب دیگری انجام گیرد. پس از نصب دستگاه و اطمینان از این که شیر و شناور به‌خوبی کار می‌کنند و همچنین اطمینان از تمیز بودن فیلتر, شیر فلکه مخزن مدرج را باز نموده و آب توسط شلنگ رابط از طریق شیر خودکار وارد چاهک شده و بسته به مخزن مدرج به‌طور مستقیم به مخزن آب اضافی متصل و سطح آب تثبیت شده‌ای در مخزن مدرج ایجاد گردد. در هر حال باید این اطمینان به‌دست آید که همیشه جریان آب به داخل چاهک برقرار باشد. یکی از راه حل‌ها تا آغاز اندازه گیری, استفاده از مخزن آب با حجم کافی است که به‌طور مستقیم به شلنگ رابط وصل می‌گردد. هر موقع که -------- صفحهٔ بعد -------- حدود ۶ آب مخزن مدرج مصرف گردید. دوباره باید از آب پر شود. وقتی این اطمینان به‌دست آمد که همه چیز به‌خوبی کار می‌کند و به علاوه خاک مجاور چاهک نیز به مرحله اشباع نزدیک شده., بده خروجی از مخزن مدرج. درجه حرارت آب و سطح آب داخل جاهک را اندازه گیری نموده و هدایت هیدرولیک را به دفعات محاسبه نموده تا حداقل در سه تکرار متوالی, مقدار ثابتی برای هدایت هیدرولیک به‌دست آید. این کار ممکن است بین (۲ تا ۶) روز به طول انجامد (صرف وقت زیاد جهت شروع و تمام کردن آزمون توسط این روش از محدودیت‌های مهم این آزمون آن از ۱۵ دقیقه تا ۲ ساعت است. اگر چه استفاده از ثبت‌کننده‌های خودکار الزامی نیست. ولی استفاده از این آبزار می‌کند. علاوه بر این امکان مراجعه بعدی برای کنترل داده‌ها را فراهم می‌آورد. ۲-۲-۷ حجم آب مورد نیاز اندازه گیری‌ها باید در شرایطی صورت گیرد که خاک مجاور چاهک به‌طور کامل اشباع شده باشد. برای اشباع کردن خاک مجاور چاهک و انجام آزمون بهتر است حجم آب مورد نیاز از ابتدا تخمین زده شود. میزان آب مورد نیاز به ارتفاع آب داخل چاهک و نیز بافت و ساختمان خاک بستگی دارد. اطلاعات مربوط به بافشت و ساختمان خاک. پیش از این در برگه مطالعات لایه‌بندی درج شده است. با استفاده از نمودار ۱ می‌توان مقدار آب مورد نیاز برای آزمون توسط این روش را تخمین زد. این نمودار به‌خصوص در اندازه گیری در خاک‌های برای استفاده از این نمودار, باید آبدهی ویژه یا تخلخل موْثر را از روی میزان هدایت هیدرولیک مورد انتظار,ء بافت نیاز را برآورد کرد. به‌طور مثال, برای خاکی با هدایت هیدرولیک تخمینی متوسط (۰۸۵ متر بر روز تا ۱۸۵ متر بر روز) و آبدهی ویژه ۰ ۱درصد.ء در صورتی که ارتفاع آب داخل چاهک ۱:۵ متر و شعاع چاهک ۱۰ سانتی‌متر منظور شود. کمترین و بیشترین مقدار آب مورد نیاز به ترتیب ۰,۵ متر مکعب تا ۰,۶ مترمکعب و ۳,۵ مترمکعب تا ۳-۷ معادله‌های مورد استفاده در این روش بسته به موقعیت سطح ایستابی یا لایه محدود کننده از دو معادله به شرح زیر استفاده می‌شود: (۴۱۷۷) حالت ] 13 (-(1+ 2( با ۹۹۷ 9 3 2 رد3 (۴۸) حالت ]| 0 < 3 ال ۳14400 (:211 +11) :71 که در آن‌ها: کا هدایت هیدرولیک برحسب متر بر روز؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ب ی 11 باع چاهک بر حسب متر؛ فاصله کف چاهک تا سطح ایستابی یا لایه محدودکننده برحسب متر. براورد ابدهی ویزه ۱ رماع آب سس ۱ حداکثر حجم شماع چاه 2 پیشدنی ,"۱ 39 28 26 24 ۱ 22 ارت زما ۹9 20 ۱ 5۱۳۵۱۷۲۵ نهرای ۱ ۱90.0۵ ۴۷۹۵ ووو موه ۱ ۱۹۵ 0 هو #لوهنک | 0۹4۵ موممم) ی .۱ 0 اون ند مذو 4.00 ۳ 75 سس لا 310۵ ۳ 024 ۱ 0 - 60-0 ۸ مادک | همم جریملا 209 |[ ۱30-60 ذصی صطجلا | ۵۲۵ رجمماب موه یا مد ۱ ۲۹ ۱۹۹۹6 ۵۴۵ ۴۱۳۵ مم,۱ 09 25 ] ۱۱۹-3۵ * مهم 40 ۴۱۵۵ هه 9 : 0 دانسا ۵ 07 05-85 )ماو فمضا روا اوا ً 0.۹09 زج اه سمننک ومما 2 06 راما عمات 5۹ : ۳و اب5 020 و0 ۵ وجهها ۱ 0.۵ 9 جمما رکمم همی [۰ ۰۹ 0.4 سس سیضو یخی سای ستساسشی .0 0.5 | صفوم شخ ۴۵۵ رماع 0. 98 - وم ,مهو 0 (واء» ایک ۵6 6 اه | رها رفعه؟ 7 ام (۱ال ‏ ویو و 004 0 همم زشای همم (هاح 5 ومط ۱۱اب لت ۵.06 حل نمو؟ 5۶ شاخص حل نموگراف ۹۷ 5۵۳4۱ ز موه ۷۰ ۱ ٩مما‏ 5 9۰ را ۷/۲ و ی ریا 093 ۲ مه ۹ ۴۲۷۵۶ ۸ عواچی رم رای رهوش | ماع رفعمو فرمول همم ۳ مه ۲/۰۹۹ رنب ۷ ۳26 ویو ۳ ۳ ۳ چیی ا- که قنکسله مه ح نت یی #ومه‌جیای چه] ۹مما رس که سس سا سس ا0۵ ّ نمودار ۱- تخمین میزان کمترین و بیشترین مقدار آب مورد نیاز برای آزمون تزریق به چاهک -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۱ 0 ۴1 ۵,۵ ۱۵ .4 ۳ 0 39 ۱0 * ۳ زه ۳ ."۱ ند 9 4 ۰ هه 04 08 91 وضات مثال 7 ۶ ۸ ۰ 0 ۶ م ۰ 5 ۶ ۸/۳ 4 0۵0 : زم 0 #۲ ِ حالت ب؟ ۳ << ,۲ -(۰/)3(۱ 8) ,] ۱۸40 2۸ گی محاسبه هدایت هیدرولیک | -------- صفحهٔ بعد -------- 0۵ ۴ ۳/6 ۱/۴ 033 08 0.40 5 2 06 00 00004 0.7 069 06 ُ 0,70 01 0 .0 02 وه ۳ 00004 : ۹ زد ی 001 2.0 02 ۱2 ۳ . 004 0 ۸ 3.0 سس 0 : مر ۵ میتی . 2 6 ۹ ۲ 0 004 ۴ ۱ 90 20 40 ۵۱ ( 50 200 24 70 1 ۰ 03 ۰ [ ۱ 04 9.0 00 0 ۵ 30 ۱۹00 ۲۰ 20 ۱20 40 ۹.۵ ه ۱۹0 ۱ ۰ ۱۹.0 مفروضات مثال 20 200 ۱. 07 :* ۸ 40 7 1۱.3 ج 7 8 ۸/۲ ۱۹0.۵ 000054 * ۵ ۲ ۵. 05 :* م 6 تب م/م۸ ازن1/ جم 0.5۶ :۰ #۲ حالت دو ۸ ,27 3۱ 1 ۴ م۱۵9 5 (ی7 2 + )۵ 1۲ 40«( نمودار ۳- چگونگی محاسبه هدایت هیدرولیک اشباع خاک به روش تزریق به چاهک (حالت ]]) -------- صفحهٔ بعد -------- شکر ۳ ۰ ی ۳ ری سا س‌ << سس اس سس ۵ که 1 2 1 ی پارامترهای مورد استفاده در روش تزریق به چاهک سطحی را ن -------- صفحهٔ بعد -------- یا لایه محد ود کننده حالت ][ شکل ۲۲- پارامترهای مورد استفاده در روش تزریق به چاهک سطحی هدایت هیدرولیک اشباع خاک را در این روش می‌توان از نمودارهای ۲ و۳ نیز به‌دست آورد. ۴۷ ثبت اطلاعات برگه ۷ برای ثبت اطلاعات صحرایی تنظیم شده است. چنان‌چه مشاهده می‌گردد. در این برگه برای تعیین این اطلاعات از برگه‌های لایه‌بندی که از قبل تهیه شده به‌دست می‌آیند. ۵-۷ منال به منظور روشن شدن چگونگی محاسبات. نمونه‌ای از نتیجه‌های اندازه گیری‌ها در برگه ۷ نشان داده شده است. به‌طوری که مشاهده می‌شود. برای تعیین هدایت هیدرولیک. باید در هر خوانش, حجم آب خارج شده از مخزن از طریق ارتفاع آب خارج شده از آن در مدت معین با در نظر گرفتن درجه حرارت یا سطح ایستابی تا کف چاهک و همچنین ارتفاع آب در چاهک. معادله مورد استفاده در تعیین هدایت هیدرولیک اشباع خاک مشخص گردد و در ضمن با استفاده از معادله مربوط. میزان هدایت هیدرولیک هدایت هیدرولیکی را نتیجه دهد. به عنوان هدایت هیدرولیک اشباع خاک منظور می‌گردد. به منظور تعیین هدایت هیدرولیک. به جای استفاده از روابط آرائه شده می‌توان از نمودارهای ۲و ۲ نیز بهره جست (برگه ۸ را ببینید). -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ دِ ان جات نان آن داد رخ مادنا هد چت ت ‏ ع سس سوت نک وت زک رد 5 ۰ 5 7( مت وت [:ا: سس 1 2 ۱ و 0ج رح : > له ۱ چ ح و راد ۱ سم ۱ ۱ 5ص ی ۹ ۱ + + ۸ 1 ۱ نتب ۳۳ ۱ > ام ,۱22 ل اس ی سم ج کا [ ۱ -‌ . ۱ ۱ سم ۵ ۱ 6 + اه / ۳۹ ۰ بط هر رک ا ل 2 سس | ۹ سا ۰ 1 : اس ا وک ۹ و ۱ ۱ و ۹ بگ ۱ َ پ ی زر ۱ 1 لس پِ ما ۵4 م‌ : اس ا 2 ۱ ز ۹ ات ۱ ۰ ,۰ ۰ 1 4 یس سم سم ا رت کت شم کسنی ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ اس سس ما ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۹ چ تام 3 ۰ ۰ ۰ ۰ 1 ح ح‌ ی ۳ : 8 4 2 ‌ 3 »2 ی س و 8 2 بت کچ هه ری زیچ ج 5 2 3 با ل رو -‌ ی ی ی ی ی ی ۹ ای 2 2 »2 »2 »2 2 ۵ 2 یه _ سر نا ه -_ ۰ تصش مس 9 1 5 [ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ سا چگ مد و 3 ۵ 91 زا < 4 1 و ِ 7 اش 3 4و 2 ى 5 ۸ + رح ۹ دک زک اس ح‌ ِ > ت_ ت 2 ۳ ت ما اس ٍ ات > چا > اه ح‌ ی اس حِ -ِ اس ‌ _ -------- صفحهٔ بعد -------- 4۸ روش نفوذ سنج گلف ۱-۸ کلیات هدف از انجام آزمون هدایت هیدرولیک با روش نفوذسنج گلف. به‌دست آوردن هدایت هیدرولیک اشباع خاک در بالای سطح ایستابی در محل است. روش گلف یکی از روش‌های اندازه گیری با بار ثابت است که با کمک آن می‌توان هدایت هیدرولیک اشباع خاک را به‌دست آورد. این روش در دانشگاه گلف ([06|]0) در انتاریو کانادا ابداع شده و از این روی» به روش گلف شهرت دارد. این روش مانند روش تزریق به چاهک است ولی آشکال اصلی أآن را که نیاز به آب زیاد و زمان طولانی است نداشته و به همین سبب در سال‌های اخیر ۲-۸ روش انجام کار انتخاب موقعیت و تراکم نقاط. پیاده کردن نقاط روی زمین» لایه‌بندی خاک و تنظیم برنامه آزمون و مسائل مربوط به کیفیت و دمای آب. مانند مطالبی است که در بند ۶-۷-۲-۴ به آن‌ها اشاره شد. ۳-۸ اندازه‌گیری برای آزمون پس از حفر و آماده‌سازی چاهک و اشباع خاک جداره چاهک (مانند آن‌چه در تعیین هدایت هیدرولیک به روش تزریق به چاهک آورده شد)» دستگاه نفوذسنج گلف را درون چاهک و در عمق مورد نظر قرارداده و در صورت لزوم دستگاه با سه‌پایه مهار می‌گردد. آب مورد استفاده از منبع مناسبی که در بند ۲-۴- ۳-۶-۷ به آن اشاره شد تأمین می‌شود. لازم است آب مورد آزمون صاف باشد. زیرا آب گل آلود و کردن چاهک. باعث اختلال در انجام آزمون شده و نتیجه‌های آزمون رابه شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. برای رفع این مشکل در مسیر ورود آب به چاهک در مرحله اشباع‌سازی, از فیلتر استفاده می‌شود. در هرحال, استفاده از آب گل آلود باعث تجمع لای در قسمت خروجی دستگاه نفوذسنج شده و باعث گرفتگی و عدم خروج آب از دستگاه به دیواره چاهک می گردد. از آن‌جا که این دستگاه به‌طور عمومی برای شرایطی ساخته شده که در آن عمق اندازه گیری ازحدود ۱ متر تجاوز نمی‌کند. ضرورت دارد که قبل از انجام آزمون. طول لوله خروجی به میزان مورد نظر افزایش داده شود تا بتواند هدایت هیدرولیک خاک در عمق‌های مورد نظر را اندازه‌گیری کند. پس از نصب دستگاه نفوذسنج. برای اندازه گیری و ثبت اطلاعات. مراحل زیر انجام می گیرد: ۱- لوله ورود هوا تا قسمت خروجی دستگاه پایین برده می‌شود. این عمل باعث جلوگیری ازخروج آب هنگام پر کردن مخزن از آب می‌گردد. ۲- در پوش بالای مخزن برداشته شده و به سمت بالای لوله ورود هوا لغزانده می‌شود. حلقه‌های 0 شکل بین درپوش و لوله هواء بالای مخزن نگاه‌داشته می‌شود. مخزن دستگاه را می‌توان تا حدود ۲ سانتی‌متری زیر درپوش با آب پر کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳- درپوش به محل خود در بالای مخزن برگردانیده شده و هوای فشرده بین سطح آب داخل مخزن و درپوش, با باز کردن شیر تخلیه هوا خارج می‌گردد. ۴- درپوش و قسمت‌های مربوط به آن را محکم کرده تا اطمینان به‌دست آید که هوابندی به‌طور کامل انجام شده و با این حال لوله ورود هوا امکان لغزش را دارد. ۵- در نفوذسنج نوع اول با بالا کشیدن لوله ورود هوا از قسمت خروجی دستگاه, جریان آب از داخل دستگاه به چاهک برقرار می‌گردد. باید توجه داشت که لوله ورود هوا را باید به‌آرامی بالا کشید زیرا جریان ناگهانی آبء باعث فرسایش جداره چاهک شده و همچنین باعث محبوس شدن بیش از حد هوا می‌شود. عمق دلخواه آب در چاهک (۲1) را می‌توان از روی خطکش مناسبی که نسبت به لوله هوا واسنجی شده به‌دست آورد. چگونگی به‌دست آوردن ]] بر حسب تغییرات محل لوله هوا نسبت به جایگاه اولیه. در مبحث ثبت اطلاعات آورده خواهد شد. ۶- در نفوذسنج نوع دوم با استفاده از سرنگ. لوله هوا را از قسمت خروجی جدا کرده و تا عمق دلخواه (1]) بالا کشیده می‌شود. ۷- با برقرار شدن جریان آب از مخزن دستگاه به داخل چاهک که با پدیدار شدن حباب‌های هوا در داخل مخزن مشخص می‌گردد. در فاصله‌های زمانی یکسان, افت سطح آب از قسمت مدرج مخزن دستگاه خوانش و ثبت می‌شود. خوانش‌ها تا زمانی ادامه می‌یابد که میزان افت سطح آب در فاصله‌های زمانی یکسان به مقدار نسبتاً ثابتی برسد. به منظور به‌دست آوردن این نتیجه. ممکن است بسته به شرایط. آزمون در چندین تکرار متوالی صورت گیرد. پیشنهاد می‌شود که برای مقایسه ارقام و افزایش دقت آزمون. اندازه گیری‌ها حداقل در سه تکرار صورت گرفته و نتیجه‌های به‌دست آمده در ۴-۸ ثبت اطلاعات برگه ‎٩‏ برای ثبت اطلاعات صحرایی تنظیم شده است. در این فرم, اطلاعات مربوط به لایه‌بندی خاک نیز ۵-۸ منال با توجه به دستورالعمل انجام آزمون و چگونگی ثبت اطلاعات براساس برگه ‎٩‏ تنظیم شده است. برای تعیین هدایت هیدرولیک به روش نفوذسنج گلف. با توجه به توضیحات مربوط به تئوری روش» دو شیوه اندازه‌گیری به روش لاپلاس و ریچاردز مورد استفاده قرار گرفته است. لازم به یادآوری است که در روش ریچاردزء برای به‌دست آوردن پارامترهای یاد شده در هر چاهک. لازم است با ایجاد یک تغییر در عمق آب درون چاهک ( ,1 , )۰ دوبار آزمون را انجام داده و مقادیر شاخص آفت سطح آب درون منبع, متناظر با زمان یادداشست گردد. ثبت اطلاعات صحرایی در این روش در برگه ۱۱ ارائه شده است. در زیر به محاسبات مربوط به هر روش اشاره شده است. پیشنهاد می‌شود که آزمون ابتدا با ارتفاع 1] کمتر و سپس با ارتفاع بزرگ‌تر انجام گیرد. | - 1۵۱256 6 -------- صفحهٔ بعد -------- رطوبتی با توجه با که درآن ۸ مسا< +[ سرعت 8 پارامت اختلاف ۲ عدد قرائت ‏ روریدی ۷ عدد قرانت وم شده از ق اه شده از (0)) ی (00) اشباع خاک به روش محاسباتی لاپلاس اطلاعات برگه ۱۰ در این روش داریم: منبع دستگاه؛ 6و / ۳۳۵۹ 1.2710-(۱/9 بعد * بوده و از معادله زیر محاسبه می‌شود: تکرار اول اختلاف ۲ عدد قرانت ق اه شده از قرائت (00)) 8 7 1510 ۵ 510 1/۳ 10 5)( 7 4510 ۳ ۲ 2 +[۱- 2 زمان (دقیقه) نود + -< ۷ عح ۸ ۳۴0.3 5)-0 2714 -------- صفحهٔ بعد -------- که در آن: . 5 [61.اعح) اس دزن 2 ۵ اقا ٍ 20۱ 2 22 ال / 0.07 1/002 10 7.88 1۹/002 1.27۷10( 6209)ع با و به همین ترتیب: ال / :0.08 < ریکا ال / :0.09 > چمکا و بنابراین میانگین رقم اندازه‌گیری معادل 1/42 0.08 می‌باشد. لازم به یادآوری است که اگر نتیجه‌ها در جندبار آزمون, اختلاف قابل ملاحظه‌ای را نشان دهد می‌توان میانگین دو رقم بزرگ‌تر را به عنوان نتیجه رقم آزمون پذیرفت. - تعیین هدایت هیدرولیک اشباع خاک به روش محاسباتی ریچاردز با توجه به اطلاعات برگه ۱۱ و روابط ارائه شده در این روش داریم: 40 <* 2 و 70.210 لا و 0 - 0 0.3 > ۴ 05 ۸ 0 102۶ 1. 3- < ,0 0 و 0.30۳ ولا وععد/ 7 4.1610 0۳/00 0.25 < 8 1.06100 ۸8 - 0 |. 2- رح و 1.61 < ب و۹۳۶ 2.54510 ۸ ( ,0ج ود به ترتیب بر حسب مقادیر ۲1/2 و 2۵/ د۲1 از شکل ۴ به‌دست آمده‌اند)» و رگا نیز از معادله زیر محاسبه می‌شود. (ر0- رن > ما که در آن: ضریب‌های رن و 0 از معادله‌های زیر محاسبه می‌شوند: 11۴ [(رد11- بر ۵*)11+(11- دا])د7]21111 عد1] ۹ 2 096 ۲ 1۳2 5 012.92 و 2 11.235< و0 -------- صفحهٔ بعد -------- برگه ۰۱۰ کلاس ۱ 6 ۲ 9 ۲ ۲ ۲ ۳ ۳ ۳ ۳ ۳ ۳ ۳ زمان (دقیقه) ۱۲ ۱۴ ۱۶ ۱۸ ۳۲ ۳۴ ۲۶ -------- صفحهٔ بعد -------- کلاس رطوبتی 7 4 < 8 » 20 <[] (دقیقه) ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ع ۲ 0 را ۱-۹ کلیات 2 ۰۱ 61 .۰ ۰ ۰ ۳ ۰ - ۱ 51 ۰ هدف از انجام آزمون تعیین هدایت هیدرولیک اشباع خاک به روش پیزومتری » که به آن روش حفره زیر ۳۲ رن و ۳ ۰ 0 ۰ لوله نیز گفته می‌شود. اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک در زیر سطح ایستابی در محل است. این روش. متداول‌ترین شوه اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اشباع در لایه مشخص خاک به شمار می‌رود و شاید بتوان آن را روشی منحصر به فرد در نوع خود بیان کرد. این روش فقط در مناطقی که سطح آب زیرزمینی بالاست و در زمان مطالعه دارای مشکلات زهکشی است. به‌شرطی که ضخامت لایه مورد بررسی از حدود ۲۰ سانتی‌متر کمتر نباشد. می‌تواند قابلیت کاربرد داشته باشد. علاوه براین. روش گفته شده اطلاعاتی را به دست می‌دهد که به کمک آن می‌توان لایه محدودکننده" ۲-۹ پایه‌های نظری روش کرکهام" در سال ۱۹۵۴ با حل معادله لاپلاس و با پذیرفتن فرضیه‌هایی که برای روش چاهک در نظرگرفته شده» معادله زیر را به منظور به دست آوردن هدایت هیدرولیک اشباع ارائه کرد: (۱)7۱ نزن ۴۹۱( هل کم که در آن: هدایت هیدرولیک بر حسب متربرروز؛ (] قطرحفره زیر لوله بر حسب سانتی‌متر؛ ۸ ضریب شکل بر حسب سانتی‌متر که به خصوصیات هندسی حفره بستگی دارد و می‌توان آن را از جدول ۴ و یا شکل ۲۳ به دست آورد که در آن‌ها: ۲ شعاع حفره زیر لوله بر حسب سانتی‌متر؛ ۷ طول حفره زیر لوله بر حسب سانتی‌متر؛ ۳1۵70111010۴۳ - | 40 10۵ 0۷1۷ ۳۱۵۵ - 2 7 - 3 0 - 4 -------- صفحهٔ بعد -------- رو ان 1 و اصله زیر حفره تا لایه محدود کننده بر حسب سانتی‌متر؛ اصله سطح ایستابی متعادل تا انتهای لوله بر حسب سانتی‌متر. پیز ومتر ۵ کم ]۸ بلبللام سر ۳ 15 بل ملنلللا. 0 |[ ]ال للامه للل لا /ل لام سی‌یتی‌ساد لا ی لاله 1 اب بابلا 1 ۵ با ۱۳ ٍ ابلبللا ال لاه سعصسعا ل ال ال 717 انبببللا, 3 لا . ِ ند ۱ ٍ ببببب ی 0 لایه محدوهکننده پا لای‌ای "7۰ ٍ ۷/۵ که در آن بافت تغییر می‌کند شکل ۲۳- پارامترهای آزمون در روش پیزومتری و ضریب شکل -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ ۱:۰ ۳ ۴ ۰ 0 0 0 00 0 0 00 ۵ ۵( 0 0 0 00 0 0 00 ۵ ۵( 0 0 0 0 0 0 00 ۵ ۵( 0 00 0 0 0 0 -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۴ و شکل ۲۳ با استفاده از مدل تشابه الکتریکی ارائه شده است. لازم به یادا وری است که برای مقادیر خارج از حدود داده شده. می‌توان با توجه به روند تغییرات. از برون‌یابی استفاده کرد. توجه به نکات زیر در کاربرد جدول و نمودار یاد شده دارای اهمیت است: - شکل ۲۳ فقط در موردی کاربرد دارد که فاصله انتهای چاهک تا لایه‌ای که در آن بافت تغییرمی‌کند (0)» مساوی یا بیشتر از طول حفره باشد (:۷ < <0) و همچنین فاصله سطح ایستابی تا انتهای پیزومتر (1) نیز نسبت به طول حفره بسیار زیاد باشد (/0<<۷). لوتین" و کر کهام نشان داده‌اند که هرگاه 0-0 (انتهای حفره روی لایه محدود کننده یا روی لایه تغییر بافت) و با این حال ۷ خیلی بزرگ‌تر از 0 باشد (به عنوان مثال برای 1021۳ ۷ و 2.500 <-0) مقادیر ۸ به دست آمده از منحنی شکل ۲۳ در حدود ۲۵ درصد از مقدار واقعی آن بیشتر است. همجچنین نشان داده شده که اگر ۷۷ < < 0 و ۳<0/5۷ باشد. مقادیر ۸ به‌دست آمده از این منحنی حدود ۸ درصد با مقادیر واقعی اختلاف دارد. - هنگامی که 0 - ۷ باشد یا به عبارت دیگر در شرایطی که حفره‌ای در زیر پیزومتر وجود ندارد. هدایت هیدرولیک اندازه‌گیری شده. نمایانگر هدایت هیدرولیک فائم لایه واقع در زیر پیزومتر است. - هنگامی که حفره به نسبت طویل باشد (۸ < < ۷/۳ هدایت هیدرولیک اندازه‌گیری شده. به‌طور عمده نشان‌دهنده هدایت هیدرولیک افقی لایه‌ای است که حفره در آن ایجاد شده است. هیدرولیک اندازه گیری شده متناسب با آن مبین ترکیبی از هدایت هیدرولیک افقی و قائم خواهد بود. - از آن‌جا که به‌طور کلی هدف از این اندازه گیری. به دست آوردن هدایت هیدرولیک اشباع افقی خاک است. نسبت ۷۷/۲ باید حداقل برابر ۸ باشد. از طرف دیگر از آن‌جا که اغلب مقصود از این اندازه گیری به دست آوردن هدایت هیدرولیک افقی در لایه‌های نازک خاک است (/۷ کم). شعاع پیزومتر باید تا - بررسی اعداد جدول نشان می‌دهد که اگر ۴ <۲/ل باشد. اثر 4 روی ۸ ناچیز است. - حجم خاکی که در اطراف حفره قرار گرفته است و بر هدایت هیدرولیک اشباع خاک تأثیر می‌گذارد. به عنوان حجم موثر خاک شناخته می‌شود. این مورد در اندازه گیری هدایت هیدرولیک اشباع لایه به لایه خاک امتیازی به حساب می‌آید. زیرا اطمینان بیشتری وجود دارد که هدایت هیدرولیک اندازه گیری شده, به‌طور مشخص مربوط به لایه مورد نظر باشد و لایه‌های مجاور تأثیر قابل ملاحظه‌ای بر آن نداشته باشند. وسایل مورد نیاز برای آزمون پیزومتری و نحوه برقرار کردن آن‌ها در شکل‌های ۲۴ و ۲۵ نشان داده شده | - -------- صفحهٔ بعد -------- گر مارپیجی ۲ واشر لاستیکی [ متر| را" یا حرمی 1 4 اخ ته ایک رس سور بکش 2 یک نوع آبکش شکل ۲۴- وب 213 111 ۹1 آگر هلندی یا باز مناسب برای ۳ ر نوع دیگر چکش 5 در سطح زمین ی 1 یال ۱ ِ پیز و متر ٍ اسانتی متر سم چکش و گیره ایل مورد نیازبرای آزمون پیزومتری -------- صفحهٔ بعد -------- یر بادگیر نیاز ) (در صورت نیاز تخته به ابماد ۳ ۶۰۱۳۰ سانتیمتر - سه پایه سطح زمین [ - برقرار کردن وسایل برای آزمون به روش پیزومتری (حفره درزیر لوله) -------- صفحهٔ بعد -------- متعادل کننده متصل است. به کمک دو قرقره که در دو طرف تخته تعبیه شده است. روی آن حرکت نقشه‌برداری نصب می‌شود. ۳-۹ ایجاد حفره در زیر لوله پیزومتر ایحاد حفره در زیر لوله به شکا و اندازه‌ای که از پیش مشخص شده.» از ۱ همیت ویژه‌ای برخوردار است. برای داشتن حفره مناسب در زیر لوله. نیاز به یک دستگاه گر تیر مار پیچی با قطر برشی معادل قطر داخلی پیزومتر با انتهای مسطح است. برای اندازه گیری طول حفره» باید دقت خاصی صورت گیرد. به‌این منظورء علامت‌گذاری گردد. ۴-۹ اندازه‌گیری پس از حفر و آماده‌سازی چاهک. زمانی که سطح آب زیرزمینی به تعادل رسید. می‌توان اندازه گیری را آغاز کرد. این عمل شامل چهار مرحله زیر است: - قرار دادن لوازم روی چاهک. - قرار دادن شناورء و ۱-۳-۹ قرار گرفتن لوازم روی چاهک قبل از آغاز اندازه گیری» لوازم و وسایل اندازه‌ گیری تغییرات سطح آب باید روی چاهک نصب شده و محل ۲-۴-۹ آبکشی از چاهک برای اندازه گیری هدایت هیدرولیک اشباع خاک. باید مقداری آب از درون چاهک تخلیه شود تا سطح آب تا -------- صفحهٔ بعد -------- می‌شود: ظرفیت‌های مختلف و انتخاب مناسب‌ترین آن‌هاء می‌توان امکان تخلیه یک‌باره آب را از چاهک به وجود آورد. - سعی شود که تا حد امکان. آبکش به‌آرامی و در اثر وزن خود در آب چاهک فروبرده شود. اعمال فشار اضافی در فرویردن آبکش به داخل چاهک. موجب می‌شود که آب درون چاهک نسبت به وضعیت درز و ترک. ممکن است موجب خطا در اندازه‌گیری شود. - بیرون کشیدن آبکش به‌آرامی و با احتیاط صورت گیرد و هم‌زمان یا پس از بیرون کشیدن آبکش, اندازه گیری زمان و عمق سطح ایستابی آغاز شود. - از آن‌جا که محدودیتی برای اعتبار داده‌ها نسبت به زمان وجود ندارد.ء برخلاف اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک به روش چاهک. نباید در خارج کردن آبکش از چاهک و آغاز آزمون تعجیل کرد. - در صورتی که بتوان به جای آبکش, از تلمبه مناسب استفاده کرد. می‌توان شلنگ تلمبه و شناور را به‌طور هم‌زمان در چاهک قرار داد. به طوری که با تخلیه آب به وسیله تلمبه, شناور خود به خود با آب چاهک پایین رود و در موقعیت مناسب قرار گیرد. بدیهی است با آغاز برگشت آب و شروع اندازه‌گیری, ۲-۴-۹ قراردادن شناور به‌سرعت پس از عملیات آبکشی, جسم شناور به درون چاهک انداخته می‌شود و به دنبال آن» با قرار شناور بر سطح آب. اندازه گیری سرعت بالا آمدن سطح آب آغاز می‌شود. همان‌طور که گفته شد. از آن‌جا که برخلاف اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک به روش جچاهک در این روش فقط داده‌های اولیه نیستند که دارای اعتبارند. بنابراین لزومی برای عجله‌کردن وجود ندارد. ۴-۴-۹ ثبت تغییرات سطح آب با قرار شناور بر سطح آب. اولین قرائت از وضعیت سطح آب درون چاهک و نیز زمان مربوط به آن امکان‌پذیر می‌شود. خوانش‌های بعدی, در فاصله‌های زمانی مناسب صورت می‌پذیرد و متناسب با آن» زمان روی کاغذ میلی‌متری علامت‌گذاری و یادداشت می‌شود. آزمون تا زمانی که حداقل ۵۰ درصد آب برداشت شده به داخل چاهک برگردد. ادامه می‌یابد. مجموعه اطلاعات به دست آمده از ثبت مشاهدات خیز سطح آب در چاهک. همراه با مشخصات هندسی حفره و چاهک. در جدولی مشابه با برگه ۱۲ ثبت می‌گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- برگه ۱۲- ثبت مشخصات حفره و بالا آمدن سطح آب در آزمون پیزومت نام پروژه : شماره چاهک : عمق چاهک : سانتی متر عمق برخور همق سطح ایستابی متعادل : سانتی‌متر ‏ قطرآگر: سانتی‌متر نام آزمایش کننده : الف : اندازه گیری‌ها اطلاغات مربوط به خیز سطح آب یس /1/43 و و یک ی و که .۰ سل چا یه ی یی اه هه ده سس سا تست ی اه اک ان الاب ی سس ۷ اطلاعات مربوط به خاهک ۸ * فاصله سطح ایستابی تاانتهای پیزوتر ‏ سانتی‌متر سنا مروت ۵ ۰ عمق از ار 9 یه سانتی مت سا اس مق اندازهگپری عم ۷ طول حفره سانتی متر تب بلبا. بلبببببببا.ه سطح ای ٍ ۵ فاصله کف چاهک تالایه پیدی سانتی متر سرد ضریب شکل عم بط حف 0/9۷ ۹۸ (۶۲۵۰)3/۲ ۳ الا ۸۲1۲-1۷ ۹/0 ری د به آپ : سانتی‌ متر تاریخ : لیمرخ خاک 8 0 50 100 15۵ <4 200 2930 ۹ 1 80 ۱ 3950 400 50 : 550 6001 سطح زمین 1 ستابی 7 سا ۱۱۱۰ ۷ ا ۱:۰ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۹ معادله‌های مورد استفاده ۱-۵-۹ محاسبه هدایت هیدرولیک در سفره آزاد برای محاسبه هدایت هیدرولیک در سفره آزاد آب زیرزمینی از معادله زیر استفاده می‌شود: ال ۵هه دلا 2 ۵۰ فک سم که در آن: ۴ هدایت هیدرولیک بر حسب متر بر روز؛ (] قطر حفره زیر لوله بر حسب سانتی‌متر؛ ولا فاصله بین سطح آب در پیزومتر تا سطح ایستابی متعادل بر حسب سانتی‌متر در لحظه‌ی با (ثانیه)؛ و ۸ ضریب شکل بر حسب سانتی‌متر که به خصوصیات هندسی حفره بستگی دارد. با تغییر دادن لگاریتم طبیعی به لگاریتم در پایه ده معادله بالا به صورت زیر درمیآید: ( لیم ۳۵ )6250 ۷ 2 ۵۱ بخش لح ما اغلب. میانگین (۴ یا ۵) اندازه گیری آخر به‌عنوان نتیجه نهایی و هدایت هیدرولیک لایه مورد آزمون در نظر گرفته می‌شود. برای اندازه گیری هدایت هیدرولیک لایه‌ای که لایه زیرین آن تحت فشار آرتزین قرار داردء باید دو پیزومتر در دو لایه مجاور نصب کرد. پیزومتر اصلی در محل مناسب لایه زیرین نصب می‌شود و پیزومتر دوم در بالاترین قسمت لایه بالایی در این حالت نیز می‌توان از معادله‌های یاد شده استفاده کرد با این تفاوت که ضریب شکل (۸) از شکل ۲۶ به دست می‌آید. در این نمودار: 4 فاصله بین وسط دو حفره بر حسب سانتی‌متر؛ ۸ فاصله بین سطح آب دو پیزومتر در حالت تعادل بر حسب سانتی‌متر؛ فاصله بین مرکزحفره زیرین و حد فاصل بین دو لایه بر حسب سانتی‌متر. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۹ محدود بت‌ها ۳ موارد خطا ۱-۶-۹ محدودیت‌ها محدودیت‌های عمده آزمون عبارتند از: - عدم آب‌بندی مناسب بین پیزومتر و خاک مجاور در لایه‌های شنی و ماسه‌ای, - عدم امکان ایجاد حفره با مشخصات هندسی معین در خاک‌های ناپایدار و به ویژه در لایه‌های شنی و ماسه‌ای. - عدم امکان عملی آزمون در عمق‌های بیش از ۶ مترء - عدم امکان آزمون در لایه‌های کم‌ضخامت (کمتر از حدود ۲۰ سانتی‌متر) - عدم دسترسی به نتیجه مطلوب هنگامی که لایه با هدایت هیدرولیک کم در بین لایه‌های با آب‌گذری زیاد قرار گیرد و لایه مورد نظر از ضخامت چندانی برخوردار نباشد. و - بروز مشکلاتی از نظر حرکت شناور در پیزومترهای با قطر کمتر از ۲۵ میلی‌متر و همچنین وجود ۲-۶-۹ منابع خطا - بروز اشتباه در خوانش سطح ایستابی و زمان, - بروز اشتباه در اندازه گیری ابعاد حفره. - تناسب نداشتن طول و قطر حفره به طوری که با کوجچک شدن این نسبت. هدایت هیدرولیک اندازه گیری شده به‌طور کلی نمایانگر آب‌گذری قائم خاک خواهد بود. - چنان‌چه فاصله انتهای چاهک تا لایه‌ای که در آن بافت خاک تغییر می‌کند. کمتر از طول حفره باشد(/0>۷)- (شکل ۲۳ را ببینید) - چنان‌چه فاصله سطح ایستابی تا انتهای پیزومتر در مقایسه با طول حفره (۷۷) خیلی زیاد نباشد. ۷-۹ مثال برای روشن شدن مطلب و انجام مراحل کاربردی به سه مثال که در پیوست (ب) ارائه می‌شود مراجعه نمایید. لازم به یادآوری است که با حل تنها یک مثال نمی‌توان به نتیجه کامل دست یافت. -------- صفحهٔ بعد -------- 0 6۹ )21۸( 1۳ 6 )۱3/4( 1] ۴ )۱۱/21۵( ۱ 31۱8 8۴ )۱۱/4۱۹,( (۱1:۵) ۷۴ 25.4 ۱ د شکل ۲۶- ضریب شکل در آزمون هدایت هیدرو ۱۱۱ ۱1۱۱ ژر و را را مر ۷ رو 0 7 / 7/7 71۱ ۱۱۱۱ ۱۱۱ ۹1۹ اجه ی ت 3 ۱00 13 3. 13 80 75 3 70 ۹ 3 5 د 9 0 9 ّ 7 45 : 25 د فشار آرتزین -------- صفحهٔ بعد -------- هدایت هیدرولیک اشباع قائم خاک ۱۷ کلبات هدایت هیدرولیک اشباع قائم خاک . به حجم آبی که فقط به صورت قائم در واحد زمان از خاکی به سطح ۳-۰ روش‌های اندازه‌گیری به‌طور کلی, اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک اشباع قائم خاک را می‌توان در آزمایشگاه یا در محل انجام داد. ۱-۳-۰ روش‌های آزمایشگاهی در مورد اندازه گیری هدایت هیدرولیک افقی خاک بیان شد. تنها تفاوت آن در این است که برای اندازه گیری هدایت هیدرولیک قائم. نمونه‌ها باید از جهت عمود بر سطح خاک برداشت شوند.ء در صورتی که برای اندازه گیری هدایت هیدرولیک اشباع افقی خاک. نمونه‌ها از جهت افقی برداشست می‌شوند. در ۳-۳-۰ روش‌های صحرایی ۳ ۰۱ ۲ ۰ . ۰ ۰ ۰ ۱-۲-۲-۰ روش لوله‌ای این روش در حقیقت حالتی خاص از روش حفره زیر لوله یا روش پیزومتری است که به‌طور کامل در بخش نهم مورد بحث قرار گرفت. تفاوت روش لوله‌ای با روش پیزومتری در این است که در آن» در زیر لوله هیچ ۲۷ ۲1۷۵۲۵۷ ۷۵۳۵۵۱ -| 2 - 106 40 3 - ۸۱۳۶ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- خیزش سطح آب. تنها معلول حرکت قائم آب در خاک است و از این رو نتیجه به‌دست آمده تنها هدایت هیدرولیک قائم را نشان می‌دهد. بدیهی است که روش اجرای آزمون در روش لوله‌ای. درست مشابه روش پیزومتری است. دراین حالت. شکل ۳ با جدول ۴ برای هنگامی مورد استفاده قرار می‌گیرد که در آن ]۷۷/1 یا ۷۷/۲ برابر صفر باشد. ۲-۲-۲-۰ روش استوانه این روش» دقیق‌ترین راه برای برآورد هدایت هیدرولیک اشباع قائم خاک به شمار می‌رود که براساس قوانین دارسی در محیط اشباع تدوین شده است. بنابراین باید مطمئن شد که قوانین دارسی را می‌توان در آن به‌کار برد. به این منظورء به طور معمول از پیزومتر و تانسیومتر برای اطمینان از برقراری شرایط اشباع آب در خاک روش استوانه به طورکلی به دو روش تک استوانه و استوانه مضاعف تقسیم می‌شود. این آزمون‌ها در عمقی از خاک انجام می‌شود که تعیین هدایت هیدرولیک آن موردنظر باشد. بنابراین ابتدا باید با کندن ترانشه‌ای پلکانی براساس شکل ۲۷ به عمق مورد نظر رسید و سپس آزمون را در آن انجام داد. روش‌های تک استوانه و استوانه مضاعف از نظر روش اجرا درست مشابه یکدیگرند. با این تفاوت که در روش استوانه مضاعف. اطمینان بیشتری در مورد عدم جریان آب به صورت جانبی وجود دارد. ۱-۲-۲-۰ وسایل آزمون ۱-۱-۲-۲-۲-۰ استوانه این استوانه از جنس فولاد با قطر داخلی حدود ۵۰ سانتی‌متر و ارتفاع حدود ۵۰ سانتی‌متر است که به کمک یک تسمه تقویت شده و لبه پایینی آن تیز است (طبق شکل ۲۸)» ۲-۱-۲-۲-۳-۰ صفحه درپوش برای راندن استوانه‌ها به داخل خاک به کار می رود و صفحه‌ای است به ضخامت حدود ۱۰ میلی‌متر که قطر آن به‌طور معمول ۵ سانتی‌متر تا ۱۰ سانتی‌متر بیشتر از قطر استوانه است (طبق شکل ۲۸)» ۲-۱-۲-۲-۲-۰ چکش برای راندن استوانه فلزی به داخل خاک از چکش سنگین استفاده می شود (طبقی شکل ۲۹ ۴-۱-۲-۰ مغزن آب به گنجایش لاقل ۱۰۰ لیتر. ۵-۱-۳-۳-۳-۰ وسیله اندازه گیری سطح آب در مخزن برای خوانش موقعیت سطح آب در مخزن, به‌طور عمومی از یک متر پارچه‌ای که روی مخزن» در کنار یک شلنگ آب بی رنگ چسبانده شده استفاده می‌شود (طبق شکل ۳۰) *-۶-1-۲-۳-۲ وسیله جلوگیری از تخریب ساختمان خاک به منظور جلوگیری از بهم خوردگی و تخریب سطح خاک در هنگام ریزش آب به داخل استوانه‌ها از تکه‌ای پارچه. مقواء تخته و یا ترجیحاً از ورقه نایلونی یا وسیله‌ای مشابه آن استفاده می شود. این وسیله پس از پر شدن استوانه از داخل آن خارج می‌گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۷-۱-۲-۲-۳۲-۰ لوله لاستیکی برای متصل کردن مخزن به شناور قطر این لوله حدود ۱ سانتی‌متر است ۸-۱-۲-۲-۲-۰ دو شناور برای تثبیت سطح ایستایی در داخل استوانه (طبق شکل ۳۰) ۳-۰- ۹-۱-۲-۳ دو میله قابل جابه‌جایی برای نگه‌داشتن شناورها در تراز دلخواه و کمربندهای مناسب برای بستن میله‌ها به استوانه. ۱۰-۱-۲-۲-۲-۰ دو پیزومتر به قطر داخلی ۱:۳۵ سانتی‌متر و طول حدود ۵۰ سانتی‌متر از جنس مس سخت و یک چکش متناسب با ابعاد پیزومتر برای فروبردن آن در زمین, ۱۱-۱-۲-۳-۲-۰مته ۱ سانتی‌متری برای تمیزکردن پیزومترها و شن‌هایی که قرار است در حفره انتهایی ۱۳-۱-۲-۳-۲-۰ بنتونیت" برای آب بندی پیزومترها و تانسیومترهاء ۱۳-۱-۲-۲-۲-۰ دو تانسیومتر (از نوع مانومتریک) جیوه ای و جیوه داخل آن. ۱۴-۱-۲-۲-۲-۰ آب مقطر برای پرکردن اولیه تانسیومترها: ۱۵-۱-۲-۲-۲-۰ دو سرنگ کوچک برای پر و خالی کردن تانسیومترها از هواء ۱۶-۱-۲-۲-۲-۰ یک مته ۲:۵ سانتی‌متری برای نصب کردن تانسیومترهاء ۱۷-۱-۲-۲-۲-۰ دماسنچ. ۱۸-۱-۲-۳-۳-۰ بیل برای کندن خاک. سطل و طناب برای خالی کردن خاک داخل حفره؛ ۱۹-۱-۲-۳-۳-۰ نردبان به ارتفاع لازم برای آزمون‌ها در عمق زیاد. ۲۰-۱-۲-۲-۲-۰ شن تمیز با دانه‌بندی یکنواخت رد شده از الک شماره ۱۴ و مانده روی الک شماره ۲۸. ۲۱-۱-۳-۲-۳-۰ درپوش استوانه‌ای که از تبخیر جلوگیری کرده و مانع از ریزش آشغال به داخل استوانه گردد. ۲۲-۱-۳-۳۲-۳-۰ توری برای هر سایت آزمونی» چهار تیر برای کشیدن توری و حدود ۲۵ متر سیم یا طناب برای هر ردیف سیم‌کشی کفایت می‌کند. و ۲۳-1-۲-۲-7-۰ یک متر فلزی, ماله. تراز نجاری ۶۰ سانتی‌متری. گچ سفید. چکش, دم باریک برای بریدن سیم زیردستی و برگه‌های محاسباتی. ۲-۲-۲-۲ روش انجام آزمون برای انجام این آزمون. گروهی متشکل از دو نفر برای نصب و انجام آزمون کافی است. پس از مشخص شدن محل آزمون. حفره‌ای به قطر حدود ۱ متر و تا عمق حدود ۱۰ سانتی‌متر مانده به لایه مورد آزمون حفر می‌گردد. حدود ۱۰ سانتی‌متر باقی‌مانده. زمانی کنده خواهد شد که وسایل آماده نصب هستند. در این مدت باید مراقب بود که روی محل مورد آزمون رفت و آمد صورت نگیرد. قبل از شروع آزمون باید 80010۵ - ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- سانتی‌متر از پایین با گچ علامت زده می شود. آنگاه استوانه تا علامت مزبور به کمک چکش در خاک فرو وارده برای راندن آن در هر طرف. به یک آندازه و قدرتمند باشد. بعد از این که استوانه نصب شد. بی‌درنگ باید خاک اطراف دیواره بیرونی استوانه را به آرامی کوبید تا مانع از نشت آب و در نتیجه جابه اد رررررررررررر33333333333333ر333333ر3ر333333333333333ر333ر3ر333ر3ر3333ر3رو3وو .۱ 1 1۸۱ ۳ شکل ۲۷- محل آزمون هدایت هیدرولیک اشباع قائم خاک در عمق‌های مختلف بالای سطح ابستابی جوش سم هه داخل زبانه جوش داده نمی شود > جوش جوس 4 / ش ری دسته ضخامت دسته از لوله دسته از آهن ۱ ی ۱ ۵ سانتی متر گالوانیزه به قطر گالوانیزه به قطر زبانه ان ۱ ۰ حدود ۳ سانتی م ی و ی جوش ود ۳ سانتی مر ی حدود ۲ سانتی متر حداغل اندازه در پوش ۷ سس چا ۳۵۳۳۵۵ پر شده باسرب ماهیچه آهنی به ۲۳ پی 7 دا ۵ سانتی متر نک حزیبات (6 وزن دلخواه ۲ ۹ اد سره را حدود ۳۰ > 3 7 , تبدیل ۳ به ۳۵ جزبیات الف ۳میلی ی سک سانتی متر 1 بلی متر سس را ما ال 5 نک جزبیات الف 7 ۳ 7 وچ جزییات ب شکل ۲۸- استوانه فلزی و درپوش شکل ۲۹- دو نوع چکش | -------- صفحهٔ بعد -------- لوله تخلیه نشان نه صفر اب مخزن مدرج لوله نگهدارنده مخزن ۱ اشل (متر پارجه ای) نوار 2 ۷ سس 5 ]| تانسیومتر شناور دریجه جهت لا نگهداشتن سطح آب شکل۳۰- اندازه‌گیری ضریب هدایت هیدرولیک اشباع قائْم خاک به روش استوانه -------- صفحهٔ بعد -------- اکنون باید دو پیزومتر را از لبه تیز پایینی به اندازه ۲۲,۵ سانتی‌متر علامت‌زده و در فاصله ۷ پیزومترها باید درون آن‌ها را هر بار که ۵ سانتی‌متر تا ۸ سانتی‌متر در خاک فرو برده می‌شوند خالی مرحله بعد. یک حفره ۱۵ سانتی‌متری در زیر هر پیزومتر حفر شده و با شن ریز تمیز پر می‌شود. به عنوان یک عمل اضافی, برای جلوگیری از نشت از کناره‌های پیزومترء می‌توان مخلوط یک به یک خاک بنتونیتی را در کنار پیزومترها ریخته و آن را کوبید. لازم به یادآوری است که در استفاده از یک قوطی" گذاشته شود تا در ادامه نصب وسایل, گرد و خاک یا آب به داخل آن وارد نگردد. اگر سطح آب پایین نیفتد» باید به کمک پمپ و ایجاد جریان سریع تمیز شود در غیر این صورت باید اکنون باید دو تانسیومتر واسنجی و امتحان شده را در فاصله ۷ سانتی‌متری تا ۱۵ سانتی‌متری استوانه و در دو طرف آن روبه‌روی هم طوری قرار داد که نسبت به خط نصب پیزومترها زاویه قائم داشته باشند. واسنجی راهنمای شرکت سازنده استفاده کرد. در هنگام واسنجی باید عدد ۱۰۰ (مربوط به درصد اشباع) مقابل عدد بالاتر رود بتوان تشخیص داد. کمی خاک خشک و آب به داخل سوراخ ریخته می‌شود و سپس تانسیومترها به صورتی در سوراخ‌ها جا داده می‌شود که لوله شیشه‌ای آن‌ها رو به آفتاب نباشد. تانسیومتر را پس از جاگذاری. به طرف بالا می‌شود. پس از آن. مخلوط یک به یک خاک بنتونیتی اضافه می‌شود تا از نشت جلوگیری گردد. در برای خارج کردن هوا از تانسیومتر از یک سرنگ کوچک استفاده می‌شود؛ این کار با گذراندن آب از می‌شوند که همواره عمق ۱۵ سانتی‌متر آب را در داخل استوانه ایجاد کنند. شناور با یک لوله لاستیکی 7 - | - 2 -------- صفحهٔ بعد -------- به مخزن آب متصل است. اگر آب. حاوی مواد معلق باشد. باید در مسیر مخزن به شناور و روی لوله لاستیکی فیلتر نصب شود. مخزن آب همیشه باید محکم بوده و اشل آن رو به آفتاب نباشد. در استوانه تا علامت ۱۵ سانتی‌متری آب ریخته می‌شود و پس از برداشتن وسیله‌ای که برای جلوگیری از تخریب ساختمان خاک به کار رفته. شیر مخزن باز گردد. در حفره اطراف استوانه داخلی نیز باید تا عمق ۱۵ سانتی‌متری آب ریخته شود و این ارتفاع آب باید در تمام طول آزمون حفظ گردد. مخزن آب اضافی و شناور اضافی نیز به این منظور به کار برده می‌شود. وقتی تمام وسایل نصب و تانسیومترها از آب پر شد. زمان و مقدار آب مخزن ثبت می‌شود. مخزن اصلی آب باید (۲ یا ۳ )بار در روز» بسته به شدت نفوذ و هدایت هیدرولیک بازدید شود و در صورت لزوم دوباره پر گردد. هر بار که محل آزمون بازدید می‌شود. باید اطلاعات مربوط به ساعت. حجم آب موجود هنگامی که تانسیومتر حدود عدد ۱۰۰ را نشان بدهد (مکش صفر) و در نتیجه پیزومترها هیچ آبی را نشان ندهند. بار هیدرولیک با شدت ثابت از ۱۵ سانتی‌متر رو به کاهش می‌گذارد. در این حالت. تقریباً شرایط قانون دارسی ایجاد شده و نتیجه‌های به‌دست آمده می‌تواند در محاسبه هدایت هیدرولیک مورد استفاده قرار باشد فرق می‌کند و به سختی می‌توان به‌طور مداوم عدد ۱۰۰ را روی تانسیومتر ثابت نگه‌داشت. اگر همچنین لزومی ندارد که هر دو تانسیومتر یک عدد را نشان دهند؛ کافی است که هریک, اعدادی بین (۱۰۰ تا ۱۰۵) را نشان دهند. اگر قبل از این که شرایط قانون دارسی برقرار شده باشد. آب نفوذ یافته از زیر استوانه به لایه‌ای با نفوذپذیری کمتر برسد. توده آبی در زیر ناحیه مورد آزمون جمع می‌شود. هنگامی که این اتفاق بیفتد. گرادیان هیدرولیکی کمتر از واحد شده و سطح پایینی لایه مورد آزمون تحت فشار بیشتر از فشار اتمسفری قرار خواهد گرفت که این شرایط توسط تانسیومترها و پیزومترها همراه با هم نشان داده خواهد شد. وقتی که پیزومترها توده آبی را در زیر استوانه نشان دهند. دیگر نتیجه‌های به‌دست آمده نمی‌تواند در محاسبه هدایت هیدرولیک مورد استفاده قرار گیرد. در این شرایط یا باید آزمون متوقف شود و یا آب جمع شده از زیر استوانه خارج گردد. اگر خاک بین لایه مورد آزمون و این لایه با نفوذپذیری کم از نفوذپذیری متوسطی برخوردار باشد. گاهی می‌توان با حفر چند چاهک در اطراف محوطه آزمون (تا حدودی در فاصله ۵ سانتی‌متری استوانه) سطح آب جمع شده را پایین آورد. اگر این چاهک‌ها با شن پر شوند.ء مانند دیواره‌های زهکش معکوس عمل خواهند کرد و در بیشتر موارد. سطح توده آب را پایین می‌آورند. اگر چاهک‌ها نتوانند زهکشی لازم را انجام دهند. باید وسایل آزمون را تا لایه با نفوذپذیری کم پایین برده و ازمون را دوباره انجام داد. ۳-۲-۲-۰ محاسبات محاسبه هدایت هیدرولیک اشباع با استفاده از روش استوانه به وسیله قانون دارسی و با معادله زیر صورت می‌گیرد: -------- صفحهٔ بعد -------- ۷.1 8 ۲ 1.۸ )۵۲( که در آن: ۷ حجم آب عبور کرده از خاک بر حسب سانتی‌متر مکعب؛ ۸ سطح مقطع استوانه مورد آزمون بر حسب سانتی‌متر مربع؛ 1 طول ستون خاک برحسب سانتی‌متر؛ در جدول ۵ داده‌های مربوط به یک آزمون نشان داده شده و هدایت هیدرولیک اشباع قائم خاک محاسبه یک نمونه از برگه ثبت داده‌ها و محاسبات در مثال حل شده آورده شده است. هنگامی که ت.غییرات دمای بده در دماهای مختلف می‌توان از جدول ۵ بهره گرفت. یکی از بزرگ‌ترین محدودیت‌های این روش آن است که خاک زیر لایه مورد آزمون باید هدایت هیدرولیک انجام آزمون عبور کرده و به یک عمق مناسب در زیر لایه موردنظر برسد به طوری که یک جریان دائم برای سه دوره خوانش به طور پشت سرهم برقرار شود و قبل از این‌که آب شروع به جمع شدن کند. جریان برای مدت سه بار خوانش شده و آب انباشته شده مشکلی پیش نیاورد. مشکل دیگر وجود لایه‌های متراکم‌تر در زیر لایه آزمون است. در این شرایط هیچ‌وقت جریانی دائمی به وجود نمی‌آید و هدایت هیدرولیکی در هنگام آزمون. کمتر از مقدار واقعی آن به دست می‌آید. همجنین زمانی که لایه مورد آزمون درست روی یک لایه خیلی نفوذپذیر با عمق زیاد قرار گرفته باشد. نتیجه‌های -------- صفحهٔ بعد -------- پیزوه (۱) در< (۲) بده دمای ,1. ۱۳:۱۲ ۷۴۱۲۳ ۱۳:۳۵ ۷۴۴ ۱۳۳۵ ۷۴۴۱۴ ۵ ۱۰.۱۵ر۷۴ ۷۴۶ اک در 8 ده -------- صفحهٔ بعد -------- (اطلاعاتی) مثال‌هابی برای آشنایی با سه حالت ممکن در اندازه‌گیری‌ها الف -۱- نتیجه‌های اندازه گیری در یک چاهک (شامل برگ ثبت صحرایی اندازه گیری برگشت آب و نمودار خوبی نشان می‌دهد که همه مراحل آندازه‌گیری با دقت و به شکل خوبی صورت گرفته و هیچگونه اشکالی در نتیجه‌های به دست آمده به چشم نمی خورد. مقدار ولا به دست آمده از طریق محاسبه حجم آب بیرون خط به دست می‌آید تطبیق دارد. این مورد نشان می‌دهد که قطر تعیین شده برای چاهک با قطر اسمی آن تقریباً برابر است و می‌توان در محاسبات از همین قطر استفاده نمود. الف -۲- نتیجه‌های اندازه‌گیری در یک چاهک به شرح برگه ۳ به دست آمده است. انتقال این نتیجه‌ها به جدول و ترسیم منحنی تغییرات آن نشان می‌دهد که مقادیر اندازه گیری شده (۷,1) به خوبی امتداد یک خط را به‌دست می‌دهد. اما مقدار ۲ که از روش تقسیم حجم آب تخلیه شده بر ولا (حاصل از امتداد خطوط) به دست می‌آید. با مقدار اسمی آن اختلاف دارد (۳۴,۱ ۳,۳+۴). مقدار این اختلاف. ناچیز است و می‌توان از آن صرفنظر کرده و محاسبات با فرض ۴:۱ 1 سانتی‌متر انجام شود. انتظار می‌رود خطای اندازه‌گیری ا از حدود ۱۰ درصد تجاوز نکند. جدول و ترسیم منحنی تغییرات آن ناهماهنگی ویژه‌ای را نشان نمی‌دهد. اما مقدار ۲ که از روش تقسیم حجم آب تخلیه شده بر رل (به دست آمده از امتداد خطوط) به‌دست می‌آید. با مقدار اسمی آن بیش از ۱۳ میلی‌متر اختلاف دارد. این اختلاف می‌تواند خطایی در حدود ۳۰ درصد برای محاسبه ۴ا در برداشته باشد. از آن‌جا که نمی‌توان قطر چاهک به دست آمده از روش محاسبات را با اطمینان به سرتا سر عمق چاهک تعمیم کرد و آزمون را تکرار نمود. لازم به توضیح است که در مثال‌های بالا فقط اندازه گیری حجم آب (۷) و کنترل ,لا امکان اشتباه‌یابی را به -------- صفحهٔ بعد -------- (اطلاعاتی) مثال‌هایی برای تعیین هدایت هیدرولیک خاک ب-۱- در نقطه ۲113 با توجه به شرایط موجود در هنگام آزمون» تعیین هدایت هیدرولیک به روش چاهک در فاصله ۲۱۵ سانتی‌متری تا ۳۰۰ سانتی‌متری ازسطح زمین در بافت بااگ نتیجه ۱:۷۶ متر بر روز را به‌دست می‌دهد. به منظور بررسی هدایت هیدرولیک لایه زیر آن که دارای بافت 5121 است. آزمون پیزومتری درعمق ۰ سانتی‌متری انجام شده که براساس جدول ب-۱ نتیجه ۰:۱ متر برروز را نشان داده و از این‌رو لایه گفته شده که از ۳۳۰ سانتی‌متری سطح خاک آغاز می‌گردد. به عنوان لایه محدود کننده شناخته شده است. ب-۲- در نقطه 14[ با توجه به شرایط طبیعی در هنگام آزمون. هدایت هیدرولیک به روش چاهک در عمق ۲۰۰ سانتی‌متر تا ۳۰۰ سانتی‌مترء نتیجه ۸,۰۹ متر بر روز را به‌دست می‌دهد. از آن‌جا که آب‌گذری اندازه‌گیری شده با توجه به بافت خاک بالاست. احتمال این که لایه زیرین آن با بافت سنگین 512 بتواند به‌عنوان لایه محدود کننده سانتی‌متری تجویز شده که نتیجه‌ای معادل ۲:۸ متر بر روز را به‌دست داده است. بنابراین لایه گفته شده به‌عنوان لایه محدود کننده تشخیص داده نشده است. جدول ب-۲ داده‌های این آزمون و محاسبات مربوط را نشان می‌دهد. در همین محل برای بررسی وضعیت آب‌گذری طبقات بالاتر نیز» آزمون چاهک معکوس یا روش پورشه در عمق ۱۰۰ سانتی‌متری تا ۱۷۰ سانتی‌متری انجام گرفته و نتیجه ۴,۲۰ متر بر روز را به‌دست داده است. بدین ترتیب مشاهده می‌شود که بافت )51 در طبقات بالایی, به علت وجود درزء ترک و ریشه. دارای هدایت هیدرولیک بالاتر و در طبقات پایین‌تر به علت تراکم بیشتر دارای آب‌گذری کمتری است. ب-۳- به علت وجود فشار پیزومتری در نقطه‌ای, دو پیزومتر در دولایه پشت سرهم نصب شده (لایه بالایی 512 و لایه زیرین مخلوطی از شن و ماسه است) و دو حفره یکسان در زیر آن‌ها ایجاد شده است. مشخصات دو پیزومتر و سطح ایستایی آن‌ها در شکل ب-۱ نشان داده شده است. می‌خواهیم هدایت هیدرولیک لایه 512 را پیدا کنیم. برای این کار ابتدا باید ضریب شکل را با توجه به وجود فشار پیزومتری با 70 570-420 دلا- 11-11 ۸-۸-۸۶ <180-120 7 فاصله بین سطح خاک تا وسط حفره پیزومتر شماره ۲ منهای فاصله سطح خاک تا بالای لایه -)51: 0*0 [5- 0-540 0 0 150 11 -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ب-۱- آزمون پیزومتری در نقطه 113] همق برخورد به آب : ۰ سسانتی‌متر ام پروژه :ار سور شماره چاهک: مر عبق‌چاهک: .۵ ۴ سانتی‌متر همق سطح ایستابی متعادل : ۵ سانتی‌متر قطرآگر: ۲ ۴ سانتی‌متر نام آزمایش کننده : تاربخ : ۴ ۷ ۷۲ اطلاعات مربوط به خیز سطح آب /(۱1/2 مر کر کیک هک که کوک رک که کو که که که که کد که کو اون 1 نک رو و و 5 ۱۴ یک 8 شا اس و ی ی 0 کاس ۷ یی وی سس _اطلاغات مربرط به چاهک - فاصله زمین تا سطح اپستابی ۳۱۰ سانتی‌متر - فاصله سطح اپستابی تاانتهای پیزرتره] ۱ سانتی متر ۵ - عمق انداز‌گپری ‏ 0 ۴۵ سانتی متر ۷ طول حفره ۳۰ سانتی‌متر ۷ - فاصله کف چاهک تالایه بعدی ,۴ سانتی متر 0 - قطر داخلی پیزرمتر و حفره ۷۴,۲ سانتی‌متر هدایت هیدرولیک ۰/۱۵ متر بر روز ۸ ضریب شکل ‎٩‏ ]م۷۰ سانتی‌متر ی ۵ کت ۲ ۵۶ (۶۲۵۰)1/۲ ۳ ۹ ۰-۱ ۸)۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- با جدول ب-۲- آزمون پیزومتری در نقطه 14[. نام پردژه :و و- سل شماره چاهک: ‏ 1۳۴ عیق‌چاهک: ,۴۸ سانتی‌متر همق برخور همق سطح ایستابی متعادل : ۷۳[۲ سانتی‌متر قطرآگر: 7 م۴ سانتی‌متر نام آزمایش کننده : الف : اندازه گیری‌ها اطلاهات مربوط به خیز سطح آب سس ی 1 ورن ۱ فهم اره کد هک هک و کر که که کو که که که کو کر اد ل ۳ سا یی ی ده که مه و ور یه 4 ی ی ی 9 اس / هه لف اه ین میس خی ی و هس ۴ سس و و ب : محاسبات اطلاعات مربوط به چاهک ۱۸ ی ,یی.. - فاصله سطح اپستابی تاانتهای پیزوهتر ۲ سانتی متر رسارس سا ملس ی گ تنل /مللنام۱ ۱ ۱ للملا شوش ها ای تست ۵ فاصله کف چاهک تالایه بعدی ۷۳۵ سانتی متر سنا 2 ۳ ۲ ۷ پا 0 - قطر داخلی پیزومتر و حفره ۷ م۴۳ سانتی م- للللل ال مس ۳ کت سس (9/) ۹۵ (۲/) ۶۲۵۰ ۴ ک ‏ 5 0 دک ۸۷-1 ۹/0 سس به آب: ۷۳۱۲ سانتی‌متر تاربع : ۱۶ رها ۷۳ لیمرخ خاک 0 50 100 150 200 و ۹ ی 350 400 450 500 1 َ 550 600 سطح زمین 5 ۳ [۱ ۱۱1 را :۱ ۱ 57.4 < ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- وضعیت خیز سطح آب نسبت به زمان در پیزومتر اصلی (زیرین)» در جدول ب-۲ و شکل ب-۱ نشان داده با استفاده از ۵ داده آخر: 0.64- ۴۳ ( بر حسب متر بر روز) نتیجه‌گیری شده است. جدول ب-۳- داده‌های خیز سطح آب در آزمون ۳ در پیزومتر شماره ۲ دیف 1 1 71 12 گر ر. +5 +50 1۱ 1۱ وا دص با هل کت اک ی که پیز ومتر پیز و معر : ۲ ۱ سطح پیزومتریک آب 7 ۱ ۰ 0 ۳ 9 ۰ 20 بت : ۳ و8 300 1 1 ت ۰ > زیت 5۱ 80 3 له 1 > 20 ۹ نا 50 ِ ۳ 6 بل 600 3 660 سم 2 6۷61 720 شکل ب -۱- تعیین‌هدایت هیدرولیک اشباع لایه. هنگامی که زیر فشار پیزومتری لایه زیرین خود قرار دارد -------- صفحهٔ بعد -------- (اطلاعاتی) مدا رک الزامی زیر حاوی مقرراتی است که در متن این استاندارد ملی ایران به آن‌ها ارجاع داده شده است. بدین ترتیب آن مقررات. جزئی از این استاندارد ملی ایران محسوب می‌شود. درصور تی که به مدرکی با ذکر تاریخ انتشار ارجاع داده شده باشد. اصلاحیه‌ها و تجدید نظرهای بعدی آن مورد نظر این استاندارد ملی ایران نیست. در مورد مدارکی که بدون ذکر تاریخ انتشار به آن‌ها ارجاع داده شده است. همواره آخرین تجدید نظر و اصلاحیه‌های بعدی آن‌ها مورد نظر است. استفاده از مراجع زیر برای این استاندارد الزامی است: ۱۳۱ بای‌بوردی, محمد. اصول مهندسی زهکشی و بهسازی خاک. تهران, انتشارات دانشگاه تهران» ۰.۱۳۶۰ [۴] فرداد. حسین. اصول زهشی و کاربرد آن. جلد سوم با تجدید نظرء تهران انتشارات دانش و فنء ۰۱۳۶۵ |1۵ اسمیدماء لامیرت؛ رای کرافت. دیوید؛ ترجمه امین علیزاده. زهکشی اراضی, مشهد. انتشارات دانشگاه [۶] معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور دستورالعمل تعیین هدایت هیدرولیک خاک. ۱- روش چاهک. ۱۳۷۳. | شهریاری, محمدرضا. اندازه گیری ضریب آب‌گذری خاک در زیر سطح ایستابی به روش چاهک در مزرعه. آداره کل مهندسی زراعی, وزارت کشاورزی, تیرماه ۰.۱۳۵۰ |۸] اکرم مجتبی. راهنمای آزمایشات زهکشی, پلی‌کپی درسی دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران.ء ۱۳۶۳. |۹] شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس, راهنما و دستورالعمل اندازه گیری ضریب آب‌گذری برای مطالعات زهکشی, ۱۳۶۶. [۱۰] آذرنیاء اصغر. روش چاهک آزمونی برای اندازه گیری تراوش هیدرولیک خاک. بنگاه مستقل آبیاری, ۳۴۳۱ [۱۱] سازمان برنامه و بودجه. دستورالعمل لایه‌بندی خاک در مطالعات زهکشی اراضی, ۰۱۳۷۵ ۰ ,200 ] ۸20۱۳۵ 0 10۳۵1۵26 5 ,1150۸ [12] ۰ ,۱/120۵ 1۳۵1226 11۵۵10۰ اه 8۵۳۵ [13] ۰ ,۲61161۵05 1۳6 ۷۷/۵۵1/860 بکد 1010 امش گ م۳۱ ۳۵۱۵۵26 الا [14] ,17 ۱۷۵۵۵۲۵۵ 6 اب ۸ 1۵۳ 1۳۵۱۵۵6 موم م۸ اه امک معوهش۸ [15] ۰ ,۲0161۵05 1۳6 باخلاا ,۱۷61100 11016 +عع۸ ۷۷۰۳/۰ ۵660 ۷۵۵ [16] ۲و 1۳۵1۵۵26 ,۹۵۳۷۵ 00۹6۳۷۵0۵ ازمک معبقابه م۸ اه 10602601 کعاهاک فمعانهن] [17] ۰ ,۷۷/25118100 +0ه] اب۸0 ۰ ۱۷۵۵۵۲۵0 بکلوصقه] اهب اباه م۸ ۵۲ 10۳۵226 و۸00 ۵۶ نوک م۸ [18] ۱07