زئوشیزیک و نقش آن در مهندسی آب

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. 9 زئوشیزیک و نقش آن در مهندسی آب «سناخت مطالعات الکتریک با روس مقاومت ویژه» سر یه ره ۲ س نسهریور ماه ۱۳۹/۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ژئوفیزیک و نقش آن در مهندسی آب «شناخت مطالعات الکتر یک به روش مقاومت ویژه)» -------- صفحهٔ بعد -------- به‌نام خدا پیشگفتار امروزه نقش و اهمیت ضوابط. معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به‌کارگیری مناسب و مستمر آنها در پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب‌نا یذ پر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوم و فنون در حهان امروز. تهیه ضوابط. معیارها و استانداردها در هر زمینه. به مجامع فنی تخصصی واگذار شده است. با درنظر گرفتن مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران تهیه استاندارد در بخش آب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و از این رو طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور وزارت نیرو در جهت نیل به این هدف با مشخص نمودن رسته‌های اصلی مهندسی آب اقدام به تشکیل مجامع علمی - تخصصی با عنوان کمیته‌ها و زیرکمیته‌های فنی نموده که وظیفه تهیه این استانداردها را به عهده دارند. استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین می‌گردد: استفاده از تخصص‌ها و تحارب کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی استفاده از منابع و ماخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی ساخت ایجاد هماهنگی در مراحل تهیه. اجرا. بهره‌برداری و ارزشیابی طرحها پرهیز از دوباره کاریها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور آگاهی از نظرات کارشناسان و صاحبنظرانی که فعالیت آنها با این رشته از مهندسی آب مرتبط می‌باشد موجب امتنان کمیته فنی شماره ۲-۱۳ ( ژئوفیزیک) خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای کمیته اعضای کمیته فنی شماره ۲-۱۳ (ژئوفیزیک) طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور که در تهیه و تدوین این نشریه مشارکت داشته‌اند. به ترتیب الفبا به شرح زیر هستند: آقای علی‌اکبر اسلامی فوق‌لیسانس ژئوفیزیک خانم فیروزه امامی لیسانس زمین‌شناسی آقای منوچهر بهاور دکترای ژئوفیزیک آقای حسن حاجب حسینیه دکترای فیزیک خانم وحیده زرگرصالح فوق‌لیسانس ژئوفیزیک آقای حسین زمردیان دکترای فیزیک شادروان امیر حسین موسوی فوق‌لیسانس معدن - مهندس زمین‌شناسی آقای امامقلی یوسفی لیسانس زمین‌شناسی - مهندس ژئوفیزیک و همچنین در هنگام بررسی نهایی این نشریه. کمیته فنی ژئوفیزیک از همکاری کارشناسان زیر برخوردار بوده است: آقای فرهنگ شیروانی لیسانس زمین‌شناسی - کارشناس ژئوفیزیک آقای علی نصیریان لیسانس زمین‌شناسی - کارشناس ژئوفیزیک آقای غلامحسین نوروزی دکترای ژئوفیزیک -------- صفحهٔ بعد -------- مدمه کلیات هدف تاریخچه کاربرد ژئوفیزیک روشهای الکتر یکی روش مقاومت ویزه روش الکترومغناطیسی (/۴۸) روش قطبش الفایی (۱۳) روش خود پتانسیل (5۳) شناخت مطالعات الکتریک به روش مقاومت ویژه مبانی نظری رسانندگی و مقاومت ویژه واحدهای سنگی مقاومت ویژهٌ الکتریکی طولی و عرضی عمق موثر نفوذ جریان و کاهش چگالی جریان با عمق آرایه‌ها آرای ونر آرایه شلومبرژه آرایه جهارقطبی غیر خطی نامتمارن آرایه چهارقطبی خطی متقارن آرایه جهارقطبی خطی نامتقارن رای هامل آرایه لی رای قطبی - دوقطبی یا سه الکترودی برتریها و نابرتریهای آرایه‌های شلومبرژه و ونر شیوه‌های صحرایی شیوه گمانه‌زنی الکتریکی شیوه پروفیل زنی الکتریکی ۱۳ ۱۴ ۱۶ ۱۷ ۱۷ ۱۸ ۱۸ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۲ ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۷-۲ تجهیزات صحرایی ۱-۷-۲ چشمه‌های جریان الکتریکی ۲-۷-۲ دستگاههای اندازهگیری ۳-۷-۲ الکتر ودها ۴-۷۲ کابلها ۸-۲ گروه صحرایی ۱-۸-۲ پرسنل ۲-۸-۲ ترابری ۳-۸-۲ بازده عملیات ۴-۲ وسایل اندازهگیری ۵-۸-۲ نقشه‌ها و مدارک موردنیاز ۶-۸-۲ برنامه‌ریزی بررسیهای ژئوالکتریکی ۹-۲ تفسیر داده‌های صحرایی ۱-۹-۲ منحنیهای استاندارد ۲-۹-۲ ارائه نتایج ۱-۲-۹-۲ نقشه‌ها و نمودار کیفی ۲-۲-۹-۲ نقشه‌های کمّی ۱۰-۲ گزارش نهایی منابع واژه‌نامه فارسی - انگلیسی واژه‌نامه انگلیسی - فارسی ۲۳۴ ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۳۸ ۳۸ ۳۸ ۳۹ ۳۰ ۳۰ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۷ ۳۸ ۴۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹- مقدمه ۱-۱ کلیات در دو دهه گذشته تحولات وسیع و قابل توجهی در کاربرد روشهای ژئوفیزیکی در صنعت آب و ژئوتکنیک انجام گرفته است . مطالعه معیارهای مالی ( مخارج چنین بررسیهایی در سال ) از یکسو و آماری ( تعداد کیلومتر خط . تعداد اکیپ ماه . تعداد اندازه‌گیری در سال ) و نظایر آن از سوی دیگر. رشد چشمگیر کاربرد روشهای ژئوفیزیکی را در این زمینه نشان می‌دهد . اما برتر از این معیارها. پیشرفتهای کسب شده در این مدت زمان است که بازتاب آن بویژه در عوامل زیر مشهود است : - وسایل موجود و توسعه و تکمیل این ابزارها . با توجه به نیازها و برای پاسخگویی به مسایل طرح شده . - روشهای تفسیر و بهبود و تکامل آنها در مدت زمان کوتاه . با توجه به افزایش حجم داده‌ها . هرچند تحولات ذکر شده در مورد کاربرد ژئوفیزیک در دیگر شاخه های علوم نیز صادق است . اما مقایسه‌ای بین نقش ژئوفیزیک در طرحهای مهندسی در دهه ۱۳۴۰ (۱۹۶۰) و نقش گسترده‌تر امروزی آن در این مورد . روشن می‌کند که تا چه اندازه استفاده از روشهای ژئوفیزیکی در مهندسی آب و ژئوتکنیک چشمگیر بوده است . برای مثال در دهه ۰۱۹۶۰ استفاده از ژئوفیزیک در مسائل مهندسی . با حفر تعدادی چاه آزمایشی ( اما با هزین کمتر ) یکسان تلّی می‌شد . اما امروزه کاربرد روشهای ژئوفیزیکی در مهندسی آب از حالتی که صرفاً جایگزین چاههای آزمایشی . آن هم در موارد تقلیل هزینه‌ها باشد و یا اینکه فقط بصورت ابزاری در مسایل پیچیدهٌ زمین شناسی مورد توجه واقع شود. بیرون امده و بعنوان مهم ترین راه حل مسایل موجود در این زمینه . یکی از نیازهای بررسیهای مهندسی است . ۳۲-۱ هدف این نشریه به منظور هماهنگی و برداشت یکسان از " نشریه مطالعات الکتریک به روش مقّاومت ویژه " تهیه شده است تا زمینهٌ لازم برای ارائه استانداردها و شرح خدمات این روش را فراهم آورد. استاندارد و شرح خدمات مطالعات الکتریک به روش مقاومت ویژه به ترتیب در نشریه‌های "استاندارد مطالعات الکتریک به روش مقاومت ویژه و آشرح خدمات مطالعات الکتریک به روش مممّاومت ویژه" ارائه شده‌اند. در کلیه نشریه‌ها سعی شده است تا مطالب باتوجه به نیازهای جاری کشور. تجربه‌های موجود از مطالعات انجام شده و هماهنگ با معیارهای شناخته شده جهانی تهیه شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ تاریخچه کاربرد ژئوفیزیک : : و و رو ی : ی : ۱ در مقیاس جهانی . طبق گزارش فعالیتهای ژئوفیزیکی انحمن ژئوفیزیکدانهای اکتشافی (5۳0). در سال ۱۹۵۹ (۱۳۳۸) هیچگونه هزینه ای در بررسیهای ژئوتکنیکی یا آبهای زیرزمینی گزارش نشده است . در سال ۱۹۶۹ هزینه سالانه در این زمینه هابه ۲۲/۱ میلیون دلار رسید که عامل عمده برای این افزایش فوق‌العاده . تعیین محل و ساختمان طرحهای انرژی هسته ای در جهان بوده است . بهمین تر تیب هزینه ها در سال ۴۲ تا بیست میلیون دلار گزارش شده است . از این‌رو در این دوره . بررسیهای ژئوفیزیکی در مهندسی آب که بیشتر به منظور تعیین مشخصات لایه های زیرزمینی ( نظیر ضخامت . آبدار بودن . مدولهای کشسانی و غیره ) و پیچیدگیهای ساختاری ( نظیر گسلها . حفره ها . عوارض کارستی و غیره ) صورت می گرفت .در حهت پاسخگویی به در خواستهای فوقی انجام شده است . با کاهش ساختمانهای انرژی هسته‌ای در بررسیهای ژئوتکنیکی و آبهای زیرزمینی پس از سال ۱۹۷۲ (۱۳۵۱) وقفه ای بوجود آمد ولی صنایع دیگر براساس طرحهای سازه‌های بزرگ و اکتشاف منابع آب زیرزمینی رونقی به این رشته ها دادند . از اواسط دهه ۱۹۷۰ (۱۳۵۰) تاکنون .انواع مسایل غالباً به سمت ژئوفیزیک ژئوتکنیکی و آبهای زیرزمینی گرایش یافته اند . شکل ۱-۱ کلیه هزینه های ژئوتکنیکی و آبهای زیرزمینی را در سالهای ۱۹۸۸-۱۹۷۳ (بدون درنظرگرفتن تورم ) که توسط 5۳۴60 گزارش شده است نشان می دهد . افت سریع از هزینه های سال ۱۹۷۲ (حدود ۲۰ میلیون دلار) در سالهای ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۸و یک پرش فوق العاده به تراز قبلی و بالای آن پس از سال ۱۹۷۸ بلافاصله دیده می شود . این آافت تراز با وقفههٌ عمومی در صنعت انرژی هسته‌ای همخوانی دارد . قسمتی از پرش بین سالهای ۸ و ۱۹۷۹ ممکن است بدان علت باشد که 5۳۴0 فرم گزارشهای فعالیتهای ژئوفیزیکی را گسترش داد و پرسشنامه هایی رادرآن گنجانید که موجب گزارش بیشتری از فعالیتهای ژئوتکنیکی و آبهای زیرزمینی گردید . اما قسمت اعظم این پرش را می توان در گوناگونی روزافزون کاربردهای کم ژرفا جستجو کرد که در بررسیهای دقیق ژئوفیزیکی بسیار موثر بوده‌اند. در ایران استفاده از روشهای ژئوفیزیکی در مهندسی آب . بویژه اکتشاف و بررسی منابع آب زیرزمینی .از سال ۱۳۴۰ (۱۹۶۱) توسط بنگاه مستقل آبیاری سابق با همکاری شرکتهای خارجی آغاز شد . سپس همراه با توسعه سایر داداه ار م0000 ۳۳۵۱۵۳۵۵۵ ان هانگ - | ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- .۳ 22 آبهای زیرزمینی ی ٍ 0۳۳ شکل ۱-۱ نمودار فعالیت جهانی مطالعات ژئوفیزیکی در زمینهٌ آبهای زیرزمینی و ژئوتکنیک .۳ ۳۹۰۰ سآ اکیپ ما: ۳۴ 5 ِ ۳۰ تعداد سونداژ ۱ ۳۳ ۸ َو را ار شکل ۲-۱ نمودار فعالیت مطالعات ژئوفیزیکی ( ژئوالکتریک ) در زمینه آبهای زیرزمینی ایران -------- صفحهٔ بعد -------- مشاور ایرانی روبفزونی گذاشت . بطوری که تعداد گمانه های (سونداژهای ) الکتریک انجام شده از حدود ۳۰۰عدد در سال ۱۳۴۲ (۱۹۶۳) به بیش از ۲۰۰۰ عدد در سال ۱۹۷۲(۱۳۵۱) افزایش یافت (شکل ۲-۱). در حال حاضر بیش از ۷۰/ از سطح کلیه دشتهای کشور با این روش از لحاظ بررسی منابع آب زیرزمینی مورد مطالعه و شناسایی واقع شده است . امروزه علاوه بر وزارت نیرو . سازمانها . موسسه‌ها و شرکتهای زیر نیز در بررسیهای ژئوفیزیکی در امور آب و مهندسی فعالیت دارند : - موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران - سازمان زمین شناسی کشور - شرکت فولاد ایران - مهندسین مشاور ایرانی ۴-۱ روشهای الکتریکی روشهای الکتریکی متنوع و گوناگون می‌باشند . در بعضی از آنها مانند روش خود پتانسیل با پتانسیل خودزا !(8) و روش تلوریک ۲ . از جریانهای الکتریکی طبیعی زمین استفاده می شود و در بعضی دیگر نظیر روش مقاومت ویژه ۳ الکتر ومغناطیس ؟ (/۴۱) و قطبش القایی ؟(۱۳) جریان بطورمصنوعی به زمین فرستاده می شود . روشهای الکتریکی غالباً جهت اکتشاف مواد معدنی فلزی و غیرفلزی . منابع آب زیرزمینی . مطالعه حوزه‌های نفتی و همچنین حل مسایل مهندسی نظیر بررسی پی سنگ سدها و سازه‌های بزرگ ساختمانی و خورندگی خاکها . امروزه روشهای الکتریکی درحل مسایل مهندسی آب چه به لحاظ سرعت عمل و چه بواسطه کمی هزینه. کاربرد فراوان و موفی دارند . مهمترین روشهای متداول الکتریکی عبارتند از : - روش مقاومت ویزه - روش الکترو مغناطیسی (/۳۴۱۸) - روش قطبش القایی (۱۳) - روش خودپتانسیل (5۳) 0 - 2 0111۵1 ۵۵1۲ - | ۵10۵0 ۶ ۸ ۵15 دهم - 3 50 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۴-۱ روش مقاومت ویژه در این روش معیار سنجش و مطالعه . مقاومت ویژهٌ الکتریکی زمین است . اکثر سنگها در زمین بعلت وجود آب حاوی املاح در داخل خلل و فرج آنها . جریان الکتر یکی را از خود عبور می دهند . این قابلیت هدایت الکتریکی از قانون اهم تبعیت می کند . مقاومت ویژه الکتریکی سنگ به مقاومت ویژهٌ الکتریکی آب جذب شده. مقدار آب موجود و نحوه توزیع آن در سنگ بستگی دارد . در حالت کلی اگر تخلخل . درجه شوری یا میزان آب موجود در لایه آبدار افزایش پیدا کند . مقاومت ویژْهٌ الکتریکی آن کاهش می یابد . انجام بررسیهای الکتر یکی با روش مقفاومت ویژه می تواند در شناخت کلی لایه های محل سازه تشخیص آبخوانهای زیرزمینی وسطح ایستابی . بررسی شکستگیهای زمین و زمینلغزشها. تشخیص عمق سنگ کف و پی‌سنگ . تشخیص نقاط ضعف در توده سنگها ( از قبیل هوازدگی . فرسایش داخلی . ترک خوردگی و غیره ) کمک شایان و قابل توجهی بنماید . انتخاب تکنیکهای صحرایی و آرایه الکترودی بستگی به شرایط محلی و مسئله مورد بررسی دارد . در مرحله تفسیر و تهیه گزارش. نقشه‌ها و مدارک زیر تهیه می گردد : - جدول مفقیاس مماومت وی الکتریکی لایه ها - مقاطع مقاومت ویژْه الکتریکی ظاهری - نقشه یا نقشه های مقاومت ویزهٌ الکتریکی ظاهری با فاصله مناسب برای الکترودهای فرستندهٌ جریان - مقاطع ژئوالکتریک - نقشه پربندی ! هم ضخامت رسوبات آبرفتی و واریزه ای سطحی - نقشه پربندی هم زرفای سنگ کف ۲-۴-۱ روش الکترومغناطیسی (/۸ع) گزارش فعالیتهای جهانی ژئوفیزیکی در زمینه مهندسی و آب. بیانگر این نکته است که روش ۴۸۸ . حداقل به صورت متداول . در مقایسه با روش مقاومت ویژه از کاربرد کمتری برخوردار است ( مثلاً طبق گزارش ۰5۳۴0 در سال ۱۹۸۷ در مجموع ۹ میل اندازه گیری ۴۸ و ۳۷۶۵ میل اندازه گیری مقاومت ویژه در امور مهندسی و آب صورت گرفته است). البته موارد خاصی همچون به نقشه درآوردن ضخامت لایه‌های منجمد در مناطق شمالگان ۲ و معدودی از بررسیهای آبهای زیرزمینی در معادن زغال سنگ از این گفتار مستثنی هستند . با اینهمه گزارشهای اندکی از کاربرد | - 0۵0110۷۳ 0 2 10 -------- صفحهٔ بعد -------- عم 1 ۰ ۰ ۰ ‌ ۰ ۰ ۱ جستجو کرد : آروشهای حریان مستفیم به مراتب بیش از روشهای الکتر و مغناطیسی به تغییرات مفاومت ویژه حساسند و از آنحا که تفسیر داده‌های الکتر ومغناطیسی دشوار است . نمی توان ادعا کرد که روشهای الکتر ومغناطیسی در بررسیهای کم البته این بدان معنی نیست که روش ۷ در مهندسی آب استفاده ای ندارد . بلکه موید آن است که نحوه کاربرد آن مشخصر و استاندارد ند نیست . امروزه با توحه بیشتر به استانداردهای محیط زیست. انتظار می رود که مطالعات آلودگی آبهای زیرزمینی. میدان وسیعی برای بررسیهای الکتریکی و ۴۱ باز نماید . بعلاوه دو تکنیک نسبتاً جدید م۰ ۰ " ْ: ۹ ۰.۰ ۰ ۲ " "/ ء‌ ۶ آبهای زیرزمینی کاربرد خواهند داشت . ۳-۴-۱ روش قطبش القایی (۱۳) حضور ذرات کانی‌های فلزی در محاور الکتر ولیتهای موجود در سنگها. سیستمی بوجود می آورد که بر اثر عبور جریان الکتریکی قطبی می شود .اختلاف پتانسیل حاصل از چنین قطبشی پس از قطع جریان با زمان کاهش پیدا می‌کند . مطالعه اختلاف پتانسیل حاصل از قطبش القایی و نحوه کاهش آن یکی از روشهای اکتشافی کانه‌های فلزی می باشد . مشاهدهٌ پدیدهٌ ۱۳ در مواردی که کانی های فلزی حضور ندارند و بررسی اثر سرشتیهای هیدروژئولوژیکی سنگها براین پدیده . امکان استفاده از روش قطبش القّایی را در مطالعات مهندسی آب قابل تصور ساخته است (لاورنی ۰۲ ۱۹۵۷). در حالی که روش ۱۳| در برخی زمینه‌های مهندسی و مهندسی آب عملاً مورد استفاده قرار می گیرد . ولی منشاء این پدیده بخوبی شناخته نشده است . امروزه چنین تصور می شود که پدیدهٌ ۱۳ غیرفلزی نتیجه اثر جندین فرایند فیزیکی - شیمیائی است که ناشی از اختلاف پتانسیل بین الکترولیت موجود در منافذ سنگها و کانالهای ارتباطی بین آنها و همچنین حضور ذرات رسی می باشد . (اوگیلوی و کوزمینا۹. ۹۹ 07 ۵۵1۳۵11۵8 2۳0۵ - 2 7۲[ - | 86 س- 4 05 3 4 مل2 08211۷۷ - 5 ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- کاربرد این روش نشان داده است که با اندازه گیری پدیدهٌ ۱۳ حاصل در سنگهای ماسه‌ای - رسی و سنگهای متراکم می‌توان لایه هایی تاعمق ۱۵۰ تا ۲۰۰ متر را موررد مطالعه قرار داد . این روش پاسخگوی مسائلی از قبیل مطالعه تجمع آبهای زیرزمینی در لایه های ماسه‌ای - رسی برای تعیین عمق سطح ایستابی و میزان شوری آب . تعیین محدودهٌ آبخوانها . بررسی جریان آبهای زیرزمینی در مناطق کارستی و مطالعه لایه‌ها از نظر دانه‌بندی و میزان ذرات رسی موجود در آنها می باشد .روش ۱۳ رامی توان هم بصورت پیمایشی و هم بصورت گمانه زنی مورد استفاده قرارداد. طبیعتاً با توحه به محدودیتهای موجود در استفاده از پدیدهٌ ۱۳ جنین به نظر می رسد که کاربرد واقعی این روش به صورت یک روش جنبی در مطالعات ژئوالکتریک برای بررسی مسایل مهندسی و مهندسی آب است. ۴-۴-۱ روش خود پتانسیل (5۳) در سالهای اخیر 8۳ که روشی ساده در ژئوفیزیک معدن یابی می باشد . در مهندسی و مهندسی آب نیز مورد توجه قرار گرفته است . معمولاً این روش تنها به مطالعه پتانسیلهای الکتریکی ناشی از واکنشهای الکتروشیمیایی می‌پردازد که براثر حضور کانه در شرایطی مناسب در آبهای زیرزمینی ایجاد می شوند . در ژئوفیزیک و مهندسی آب از پتانسیلهای الکتروسینتیکی در سطح زمین استفاده می شود که نسبتاً ضعیف می باشد و از جریان آب در سنگهای متخلخل و شکسته ناشی می شود . در شرایط خاص این پتانسیلها بخوبی توسط دستگاههای موجود قابل اندازه‌گیری است و داده های بدست آمده بسیار مفیدند . اغلب جنین مواردی را می توان در مناطق کارستی مشاهده کرد . کاربرد 5۳ براساس مطالعه تغییرات پتانسیل الکتروسینتیکی در مهندسی و مهندسی آب را می‌توان در زمینه‌های تشخیص نشت در سدها .کف مخازن و ساختارهای زهکشی . تشخیص جریانهای افقی و قانم آب در توده‌های ناپایدار چون زمین لغزشها و همچنین جابجایی آبهای زیرزمینی در یک آبخوان محدود برشمرد . مطالعه پتانسیلهای الکتروشیمیایی برای تعیین محل دفن زباله های شیمیایی با استفاده از پتانسیل ناشی از اختلاف یونی آبهای زیرزمینی آلوده و غیرآلوده و همچنین کنترل لوله و کابلهای زیرزمینی ازنظر خورندگی از جمله کاربردهای دیگر روش 8۳ در ژئوفیزیک می باشد . -------- صفحهٔ بعد -------- اد شناخت مطالعات الکتریک به روش مقاومت ویژه روش مقاومت ویژه که یکی از متداولترین روشهای الکتریکی می‌باشد. به علت سهولت عملیات صحرائی و پایین مهندسی زمین‌شناسی از طرف دیگر موارد استفادهٌ زیاد دارد. جون واحدهای مختلف سنگی دارای رسانندگی الکتر یکی متفاوتی هستند. با ایجاد جریان الکتر یکی و اتصال آن در دو نقطه به زمین و اندازه‌گیری اختلاف پتانسیل در نقاط مختلف. نحوه توزیع پتانسیل و در نتبحه مقماومت ویزژه الکتر یکی سنگها را می‌توان محاسبه و واحدهای مختلف سنگی رااز یکدیگر تفکیک کرد. ۱-۲ مبانی نظری از دو الکترود ۸ و 85 که الکترودهای جریان نامیده می‌شوند. در زمینی با مقاومت ویژهٌ الکتریکی م اهم متر. طبق شکل ۱-۲ شدت جریان | مپر رامی‌گذرانیم عبور داده می‌شود. شکل ۱-۲ محاسبه پتانسیل در روی زمین براساس قانون اهم. پتانسیل در نقاط ۱۸ و که الکترودهای پتانسیل می‌باشند. به ترتیب چنین هستند( تلفورد و همکاران ۰ ۴) 1 +1 ای بت ۱۱۸ ۳ مه برد ۷ 1[ 1 با با وا ی بت ۱۷۸ ۳ ۳ م٩‏ برد ۷ |۵1 آ۵1 1011070 -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۷-۷ ۸۹۷/۶ ی ی ۷ ]30 ۸۲۷ ]۸۵ ۲ 1( در د (د ۲۷-۸ ی پر۲ ۸۲۷ مک ۳۳ ات - سل اد سا آ 11 10 ۸ ۸ اگر : کیت دا : ریم .۰ ی سس ۳ ات ۳۳ اد ۳ ۸۷ 2۳ مهم ۱ که در آن : 2 مقدار مقاومت ویژهٌ الکتریکی ظاهری برحسب اهم-متر ۷ اختلاف پتانسیل بین دو الکترود ۱ و ۷ بر حسب میلی ولت | مقدار شدت جریان فرستاده شده به دو الکترود ۸ و 8 بر حسب میلی آمپر ضریبی است که بستگی به فواصل بین الکترودهای پتانسیل و جریان دارد. در عمل جریان ! به الکترودهای جریان داده می‌شود و اختلاف پتانسیل ۸۷ بین دو الکترود پتانسیل اندازه‌گیری می‌شود. ( شکل ۲-۲). رسانندگی الکتریکی سنگها که عکس مقاومت ویژه الکتریکی آنها است . به نوع کانیها و میزان شوری آب داخل سنگها ارتباط دارد. به طوری که اگر سنگ مورد مطالعه از مواد همگرد ! تشکیل شده باشد. مقدار مقاومت ویِرهه را ۷ بر - ۰ و : 8 2 ۲ الکتر یکی محاسبه شده از رابطه --* ۷ وم بعنوان مفاومت ویژه حفیفی و در غیراین صورت مقاومت ویژه ظاهری | - 30130861605 2 - 30082760] 1 -------- صفحهٔ بعد -------- می‌باشد. به طور کلی پدیده رسانش الکتریکی سنگها بیشتر از طریق آب موجود در آنها صورت می‌گیرد. بنابراین در حالت کلی عاملهای زیر در تعیین مقاومت ویژْهٌ الکتریکی سنگها نقش اساسی دارند: - رطوبت : در ارتباط با درصد آب موجود در سنگ پچ ۳ ۰ ۳ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰۰ ۰ ۳ ۰ ۰ ۳ ۰ : 4 پا ۳ ار را مره ایو ۰ 2 0 سر وی ده ز :7 ۰ 4 وخ مخ رک را کی مها ار : مرو ۰ ۹ او وا نیو وی مهد ۰ ۰ ۰ ۰ : اب ۰ وا ون 5 ور هه ۱ ی بش ری از و و رح هچب مه + مه ی ۰.۰.۰ ف ی اه ۰ ۰ ده ی ی ۹ رکه کی :2 ی ۰ ۰ ۱ ۰ هه ۰ ۴۹۰و ۰ | ۰ ۰*۰ ۰ که ۰ ی ۰ و ی بر رین اور اه ۰ ۰.۰ ره مه چ ۳ ۰ ۰ ۰ :۰ 7۸ ی ی ۰ که ۳:۱ بش ۹ 3 شکل ۲-۲ اندازه‌گیری مقاومت ویژه واحدهای سنگی ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- اگر 07و 00 به ترتیب رسانندگی الکتریکی سنگ و رسانندگی الکتریکی آب موجود در سنگ و۷۰ حجم خلل و فرج پرشده از آب باشند. رابطه تحربی زیر صادق است : 0 2 <- ضریبی است که بستگی به وضع فضاهای خالی سنگ دارد. ماکسول برای سنگهایی با دانه‌بندی کروی و تخلخل ۳ رابطه زیر را پیشنهاد کرده است . ت 3-۳ این رابطه اغلب به صورت 2 ۵ ۴ ۸ نیز نشان داده می‌شود که در آن مفاومت ویزهٌ سنگ. رم مقاومت ویژْه آب و ۵ ضریبی است متغیر بین ۵ تا ۳. در این رابطه نسبت ۶ ضریب مقّاومت ویژهٌ سازند (۴) و یا ضریب سازند. خوانده می‌شود که بیانگر نسبت مقاومت ویژه الکتریکی سنگ به مقاومت ویژه الکتریکی آب می‌باشد. ال - 200 گستره مفاومت ویزه الکتر یکی نمونه‌هایی از سنگ و آب در جدول ۱-۲ نشان داده شده است . ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ِ 0 ات | _ کت | || ۱۱۱۱۱۱۱ ۰ ۱( خلسطی | | || || |( |۱۱۱اااا خس ای ص لا اسه از | || لکش ۱۱| شن وماسه رودخاه ام | | | | _ مس ]زا ماسه‌سنگ | | || || لک ۱1| ی ۵ ۹۹5 ری رک ور ور سسگی سل لا ال لگ با | | اش ال آبسطحی | | [| |[ |۱ا۱|]ا۱اا آب‌زیرزسی ]مک | ]|| اج |۵ص| 11| جدول ۱-۲ گستره مقاومت ویژه الکتریکی نمونه‌هایی از سنگ و آب براساس این جدول نتایج زیر را به طور خلاصه می‌توان در حالت عمومی انتظار داشت : - مقاومت ویژْه الکتریکی سنگهای رسوبی کمتر از سنگهای آذرین است . - مقاومت ویژه سنگهای قلیانی کمتر از سنگهای اسیدی است . - مقاومت وی سنگهای متشکل از دانه‌های رسی کمتر از سنگهای متشکل از دانه‌های ماسه‌ای است . - مقاومت ویژه منابع آب سطحی یا زیرزمینی موجود در مناطق با سازندهای آذرین و دگرگونی بیشتر از مقاومت ویژهٌ این منابع در مناطق با سازندهای رسوبی است. ۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- با ی ی ۱ ۲۳ ۳-۲ مقاومت ویزه الکتریکی طولی و عرضی 2 ۰ ۳ 1 5 رو پ ‌ ع در محیط های همگن و همسانگرد سطوح هم پتانسیل به شکل کروی انتشار می‌پاید. ولی در عمل مفاومت ویره سنگها به علت یکنواخت نبودن دانه‌بندی. بافت و ساختمان .در جهتهای مختلف بایکدیگر متفاوت می‌باشد.بنابراین مقاومت ویژهٌ سنگ به موازات سطح لایه. مقاومت ویژهٌ طولی (0۱) و در جهت عمود بر لایه. مقاومت ویزه عرضی (,م) خوانده می‌شود . معمولا"" مقاومت ویزه عرضی از مفاومت ویژه طولی بیشتر است( 7 <م). حذر نسبت این دو مقاومت ویژه را ی دوع ضریب ناهمسانگردی " (2) گویند. <رز ۹ معمولاً ضریب ۸ بین ۱ و۲ تغییر می‌کند . سطوح هم‌پتانسیل بیضوی می‌باشد . در عمل برای پرهیز از بکارگیری فرمولهای پیچیده . مقاومت ویژهٌ الکتریکی میانگینی از این دو مقاومت ویژه درنظر گرفته می‌شود : ۵۱ > م0 جنانجه لایه‌های مورد مطالعه موازی سطح زمین باشند مم همان مقاومت ویژه ظاهری وم خواهد بود. در صورتی که لایه‌ها موازی سطح زمین نباشند و با آن زاویه 0 بسازند. مقدار مقاومت وی ظاهری برابر ,مم نیست و در این حالت بستگی به مقمدار زاویه 0 دارد. بنابراین مقدار مقاومت ویژه ظاهری به جگونگی توجیه الکترودهای 1۳۵۵۷۵۲۹۵1 - 2 |۵۱۵ 1۵۳۵۱1 - | 2115010۱ 01۲ 0001110011 - 4 0 3 ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- مقاومت ویژه الکتریکی ظاهری مقاومت ویژه در چاههای ( مرجع نشریات داخلی کمپانی ژنرال ژئوفیزیک 001۱۹۵۵ .1 - ۲6 ) حدول ۲-۲ پیوند مقاومت ویزژهٌ ظاهری . آرایش الکترودها و گسترش لایه‌ها از جدول بالا جنین برمی آید که : - در صورتی که امتداد ۸8 در سطح زمین موازی امتداد لایه‌بندی باشد. مقاومت ویزه ظاهری میانگینی از مقاومتهای ویر طولی و عرضی است . - درصورتی که لایه‌ها شیب‌دار و با عمودی باشند و جهت ۸5 عمود بر امتداد لایه باشد مقدار پم متناسب با جهت حریان ۸۵ است. - مقادیر مقاومت ویزژهٌ ظاهری در سطح زمین تقریبا" مساوی بٍم است ولی هیچ وقت به مقدار ام نمی‌رسد. ۴-۲ عمق موْثر نفوذ جریان و کاهش چگالی جریان با عمق به طورکلی عمق نفوذ جریان الکتریکی با افزایش فاصله ۸8 بیشتر می‌شود و جریان از توده ضخیم‌تری از سنگها و یا خاکها عبور می‌کند . ولی این افزایش عمق نفوذ همراه با کاهش چگالی جریان خواهد بود. زیرا طبق شکل ۳-۲ برای دو سطح هم پتانسیل غیرموازی ,۳و ۳2 که فاصله آنها با عمق افزایش می‌یابد چگالی جریان در عمق 02 کمتر از عمق 11 خواهد بود. ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- 8 | 0 ۲۸ ۸ ی مر ار سم کح هجو ۹ 0 ج را مرج شکل ۳-۲ کاهش جچگالی جریان با عمق برهمین اساس عمقی راکه بیش از آن نتوان با حساسیتهای دستگاه ( حدود صدم میلی ولت) مقدار افت پتانسیل را اندازه گیری کرد. عمق موثرنفوذ جریان نامند . البته در محیطهای ناهمگن و ناهمسانگرد عوامل دیگری از جمله تباین رسانندگی علاوه بر فاصله الکترودهای جریان تا حدی در عمق نفوذ جریان موثر خواهد بود. در این شرایط به هنگام عبور خطوط جریان از حد فاصل دو لایه. خطوط جریان براساس رابطه زیر منحرف می‌گردد ( شکل ۴-۲). 2 وا دم > ۱ ام مین ۱ زه به 2 ۳۵ که در آن زوایا نسبت به خط عمود برحد فاصل در محل عبور اندازه گرفته می‌شود. براساس این رابطه چنانچه مقاومت ویژهٌ لایه زیرین کمتر از لایه رویی باشد ( «2م<1م) خطوط جریان به حد فاصل نزدیکتر می شود (شکل ۵-۲). ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 2 شکل ۵-۲ عبور جریان از حدفاصل دو لایه ( «2م<1م) اگر در لایه زیرین مقاومت ویژه بیش از لایه رویی باشد ( 2م>1م) خطوط جریان ازحدفاصل دور شکل ۶-۲ عبور جریان از حد فاصل دو لایه ( 1م<2م) بنابراین مشاهده می‌شود که علاوه بر افت چگالی جریان با عمق. نحوهٌ تغییرات رسانندگی لایه‌ها نیز برعمق نفودذ جریان موثر است . به طوری که در منطقه‌ای با لایه شور سطحی. خطوط جریان به هم نزدیکتر شده و چگالی جریان در لایه سطحی افزایش می‌یابد و در نتیجه عمق نفوذ جریان کم می‌شود ( اثرپوست ). ۵-۲ آرایه‌هاآ طرز قرار گرفتن الکترودهای پتانسیل نسبت به الکترودهای جریان. آرایه‌های مختلفی را بوجود می آوردکه‌عبار تنداز : را ۴ ۵ ۷ مه ی ۹ ودر . شلومبرژه . هامل .ی . قطبی دو قطبی . دوقطبی دوقطبی گرادیان و غیره .. ۵۷ - 2 41 لاد - | ی 4 3 عماآ - 6 |110۵ - 5 ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- در زیر به شرح متداولتر ین این ارایه‌ها پرداخته می‌شود : ۱-۵-۲ آرایهٌ ونر در این آرایه از دو الکترود جریان و دو الکترود پتانسیل استفاده می‌شود. به ترتیبی که فواصل الکترودهای متوالی در برداشت می‌باشد ( شکل ۷-۲ . لد ۵ ۲ ۸ شکل ۷-۲ آرایه ونر با استفاده از رابطه بخش ۱-۲ داریم 3 ما و ۵ ۱8۲ > ۱۸۸ - ۸۲ و لذا: ورد دلگ دوم در این آرایه در هر اندازه‌گیری مقاومت ویزهٌ ظاهری قطعه‌ای از زمین که بین ۱ و ۷ا تا عمق نفوذ حریان قرار گرفته محاسبه می‌گردد. چون با ازدیاد طول ۸8 اجبارا" فاصله ۱۸۸ نیز افزایش می‌یابد. بنابراین تغییرات جانبی مقاومت ویژه در اندازه گیریها موْثرند . جون در آرایه شلومبرژه معمولا" از جهار الکتر ود استفاده می‌شود این آرایه را جهار قطبی شلومبرژه نیز نامیده‌اند. در ۵ ۱۰ ۷ را تا حدامکان ثابت نگهداشته و در مواقعی که نتوان مقادیر افت پتانسیل را اندازه‌گیری نمود فاصله ۱۸۲ را افزایش داد. با توجه به طرز قرار گرفتن الکترودها نسبت به هم. آرایشهای مختلفی بشرح زیر بوجود می آید : 7 - 0016-0[0[6 ۵ - 1100106-4006 9 - 1 ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۲-۵-۲ آرایه چهار قطبی غیرخطی نامتقارن اگر دو الکترود پتانسیل روی یک خط نبوده و نسبت به مرکز ۸6( نقطه 0) قرینه نباشند ( شکل ۸-۲). جهار قطبی غیرخطی نامتقارن شلومبرژه تشکیل می‌شود . 8 ۵ ۸ 5 ب شکل ۸-۲ آرایش جهارقطبی غیرخطی نامتمارن شلومبرژه در این آرایش ضریب هندسی به صورت زیر نوشته می‌شود (نگا. ۱-۲) ۱ برخم ۱ ۱ ۱ ۱ ۲-۲-۵-۲ آرایه چهارقطبی خطی متقارن اگر الکترودهای فرستنده حریان و پتانسیل نسبت به نقطه 0 قرینه بوده و روی یک امتداد قرار داده شوند آرایش چهارقطبی خطی متمّارن شلومبرژه بوجود می‌آید ( شکل ۹-۲). لو و شکل ۹-۲ آرایش چهارقطبی خطی متقارن شلومبرژه در اینحا : ۸/۸ سر عم 2/0 ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- چهارقطبی خطی نامتقارن بوجودمی آید ( شکل ۱۰-۲) .در حالت خاص که یکی از الکترودهای پتانسیل روی مرکز 0 قرار گرفته باشد ضریب ‏ از فرمول زیر بدست می آید : ۸۲۷.۷ مر > م 0 ۳ ۲ 8 ۷ 0 ۸ سر شکل ۱۰-۲ آرایش جهارقطبی خطی نامتمارن شلومبرژه در شرایطی که گسترش کابلها در آرایه شلومبرژه به علت عوارض سطح زمین دارای محدودیت باشد . می توان الکترود 8 را عمود بر امتداد گسترش اصلی و در فاصله‌ای بیش از 0۸ قرار داد . در این صورت آرایه حاصل آرایه هامل خوانده می شود . در این آرایه ضریب هندسی به صورت زیر نوشته می شود : ۸۶ کت -م ۱ 2۱ ۴-۵-۲ آرایه نی در این نوع آرایه علاوه بر دو الکترود حریان ۸ و 8 و دو الکترود پتانسیل ۱و که نسبت به مرکز 0 قرینه هستند از یک الکترود پتانسیل اضافی که در وسط ۱۸۵۱ و روی مرکز 0 قرار گرفته استفاده می‌شود . فاصله بین الکترودها مانند آرایه ونر به ترتیب زیر می‌باشند ( شکل ۱۱-۲). ج - ۲۵ - ۱۷۸۲ - 2: ۸۷ - (ط - ۱۷۳ 8 لد ه ۸ ۸ 2 ۱ امه شکل ۱۱-۲ آرایه لی ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- مقاومت ویژه برای هر ۸6 یکبار از اختلاف پتانسیل بین ۱ و۳ و بار دیگر از اختلاف پتانسیل بین ۳ و ۷ بدست می‌آید یعنی : م/ - ۱۷/۱ > (/۸۱۷ - م۱۷ اس /۸ درصورت یکنواخت بودن زمین در دوطرف الکترود ۳. خواهیم داشت : ی 3 --< که 3 * وم ۵-۵-۳ آرایه قطبی سا دوقطبی با سه الکترودی در این آرایه یکی از الکترودهای فرستنده جریان در فاصله نسبتا" زیادی از سایر الکترودها قرار داده می‌شود تا اثر پتانسیل ناشی از آن به حداقل ممکن برسد. در این حالت اگر ۱۸۱۳-۸۱-۵ باشد آرایه سه الکترودی متقارن به‌وحود می‌آید ( شکل ۱۲-۲). ۳ وه 2 وم مج 8 ۷ 0۵ ۲ ۸ شکل شماره ۱۲-۲ آرایه سه الکترودی متمّارن در این حالت ضریب از رابطه زیر بدست می‌آید : 3 ما درصورتی‌که /۸۱ برابر ۸۸/۷ نباشد( ۸۸۸-۵ و ۸۱-0 ) ارایه قطبی -دوقطبی نامتقمارن‌نامیده‌می‌شود(شکل ۱۳-۲). 2 8 جست- ۸ 0 شکل ۱۳-۲ آرایه قطبی - دوقطبی نامتقارن ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ضریب )در اینجا : هرد <- م۴ (0-2) توجه : بجز آرایه‌های ونر . شلومبرژه و هامل . سایر آرایه‌ها در مسایل خاص و استثنائی کاربرد دارند . ۶-۵-۲ برتریها و نابرتریهای آرایه‌های شلومبرژه و ونر برتریها و نابرتریهای آرایه‌های شلومبرژه و ونر بشرح زیر خلاصه می‌شود : آرایهٌ ونر .در این آرایه فواصل الکترودها با هم براپرند . به عبارت دیگر فاصله الکترودهای پتانسیل ۱۷ و لا همیشه برابریل طول 8 است. بد ین تر تیب اندازه گیری ۸۷ سریع و آسان انجام می‌گیرد . در ضمن به علت بزرگ بودن نسبی مقادیر ۸۷ اندازه‌گیری شده . دقت اندازه‌گیری زیاد است . از طرف دیگر جون فاصله ۱/۲ زیاد است . ممادیر مقاومت ویژهٌ ظاهری اندازه‌گیری شده تحت تاثیر تغییرات جانبی قرار می‌گیرد. بنابراین در هر اندازه‌گیری. علاوه بر تغبیرات مقاومت ویژه از سطح به عمق. تغبیرات مقاومت ویزهٌ الکتر یکی زمین بین 2ا/۱۷۱:۸ و ۷:2 نیز در اندازه‌گیری گذارد و در نتیجه تغییرات پتانسیل مربوط به یک ۸8 معین در این آرایه از سایر آرایه‌ها که فاصله ۱/۸۸۷ نسبت به ۸8 8 8 را( 0۵0 بلا ۲ ۸ ۸ شکل ۱۴-۲ تأثیر تغییرات جانبی مقاومت ویژه در آرایه ونر آرایه شلومبرژه . جون در این آرایه فاصله ۱۸۱ نسبت به ۸8 کوچک است ( حدودل تا -ل). با ازدیاد فاصله ۸8 (۰ ۱۳ مقدار ۸۷ کوجچک شده. اندازه گیری آن دشوار. و دقت اندازه گیری کم می‌شود. از طرف دیگر جون فاصله ۱۸۲ برای گستره‌ای از ۸8 ثابت و کوجک است لذا تغبیرات جانبی مقاومت ویژه قطعه‌ای از زمین که بین ۱ و لا قرار گرفته حداقل می‌باشد ( شکل ۱۵-۲). ۲۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۲ ۵ ۷ 8 شکل ۱۵-۲ تاثیر تغییرات جانبی مقاومت ویژه بر آرایه شلومبرژه شرایط سطحی روی آنها حداقل است . بعلت کوچک بودن فاصله ۱۷و ۷ از هم. جریانهای تلوریک کمتر روی آنها اثر می‌گذارد. از مزایای دیگر این روش آشکارسازی اثر عوامل سطحی می باشد که با تغییر فاصله ۱۸۱ بازاء فاصله ۶-۲ شیوه‌های صحرایی بسته به هدف بررسیهای مهندسی. در روش مقاومت ویژه از شیوه‌های متفاوتی استفاده می‌شود که مهمترین آنها به ۱-۶-۲ شیوه گمانه‌زنی الکتریکی ! گمانه‌زنی الکتریکی مواقعی به کار گرفته می‌شود که منظور بررسی تغییرات مقاومت ویژهٌ الکتریکی از سطح به عمق باشد. در این شیوه در یک ایستگاه فاصله بین الکترودهای فرستنده جریان تدریجا" افزایش داده می‌شود و در هر اندازه گیری ممّدار مقاومت ویزه الکتر یکی محاسبه می‌شود. حد افزایش طول ۸8 به عمق مورد نظر بستگی دارد که با توحه به وضعیت زمین‌شناسی منطقه و عمق نفودذ جریان برآورد می‌شود. در این شیوه بر حسب نیاز معمولا" از آرایه‌های ونر و شلومبرژه استفاده به عمل می آید . نمودار تغییرات مقاومت ویژه بدست آمده معمولا" نسبت به طول ۶5 <- 0۸ با مقیاس لگاریتمی به ترتیب بر روی محورهای 0۷و)(0 نشان دادهمی شود.منحنی حاصل.نمو دا رگمانه زنی الکتر یکی (دیا گرام سونداژ الکتریکی)نامیده‌می شود. نمودارهای گمانه‌زنی الکتریکی هر آرایه با منحنی‌های استاندارد یا سرمنحنی‌های " آرایه مربوط مقایسه و مقاومتهای ویژه الکتریکی حمیقی محاسبه می‌گردد. بنابراین هرگمانه الکتریکی معرف نحوهٌ تغییرات مقّاومت ویزه الکتریکی نسبت به عمق در نقطه برداشت است . | - ۵1001102] 68 2 - 111۵316 65 ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- روند افزایش طول 8 سته به هدفهای بررسی متفاوت است و معمولا"برای فواصل اندازه گیری ۸6 ضریب عددی ۲ منظور می‌شود. با انتخاب این ضریب در هر چرخه از محور لگاریتمی معمولاً ۷ نقطه اندازه‌گیری باتوزیع تقریبا" یکنواخت قرار می‌گیرد. ۲-۶-۲ شیوه پروفیل زنی الکتریکی از این شیوه برای تعیین تغییرات مقمّاومت ویژه در عمق تمَریبا" ثابت و در امتداد خط برداشت استفاده می‌شود . از این رو به هنگام اندازه گیری. فاصله بین الکترودهای فرستندهٌ جریان و طول ۱/۸۸ متناسب با عمق مورد نظر انتخاب شده و ثابت نگهداشته می‌شود. اندازه گیری در امتداد خط برداشت به گونه‌ای صورت می‌گیرد که تمامی آن با فواصل ۱۸۱ پوشش داده شود . این کار به دو طریق انجام می‌پذیرد . پروفیل زنی ساده و پروفیل زنی تکراری . در پروفیل زنی ساده فواصل نقاط برداشت برابر فاصلهه ۷ خواهد بود ( شکل ۱۶-۲). ات ۷ ۵۱ ,۴ ۸۱ شکل ۱۶-۲ نحوه جابجایی الکتر ودها در شیوه پروفیل زنی ساده درپروفیل زنی تکراری فواصل نقاط برداشت نصف ۱۸۱ است . به عبارت دیگر همواره به اندازهٌ 2 لبپوشی خواهیم داشت ( شکل ۱۷-۲). 8 "0,۷ زیر ۸ 5 را ۵7 ۱ ۸ شکل ۱۷-۲ نحوه جابجایی الکترودها در شیوه پروفیل زنی تکراری | - ۵10011۵ 8 ۲۳ -------- صفحهٔ بعد -------- مقاد یر اندازه گیری شده مفاومت ویزه ظاهری برروی محور قانم بر حسب اهم متر و فاصله نقاط برداشت برروی عمق ثابت در طول خط برداشت می‌باشد . ۷-۲ تج‌هیزاتن صحرایی تجهیزات صحرایی مورد نیاز در روش مماومت ویژهٌ الکتریکی بشرح زیر است : - وسائل اندازه‌گیری شدت جریان و اختلاف پتانسیل - الکترودهای جریان و پتانسیل - کابل‌های اتصال جریان از جشمه به الکترودهای جریان -‏ کابل‌های رابط مجموعه‌ای از پریزها. دوربین صحرایی. چکشهای بزرگ و کوچک و وسایل کمکهای اولیه . ۱-۷-۲ چشمه‌های جریان الکتریکی برای تولید حریان الکتر یکی مستفیم از چند راه عمل می‌شود : _ جریان مستقیم از باطری‌های خشک که به طور سری بهم متصل شده و مجموعا" تا حدود ۸۰۰-۰ ولت ایحاد می‌نماید . 8 ‌ ۱ - حریان مستفیم از باطری ۲ ولت که توسط واگردانگر با قدرتهای مختلف ۲۵۰. ۷۵۰ یا ۱۰۰۰ وات. شدت ]1 ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- بعضی از دستگاهها با حریان متناوب (۵0) قادر به اندازه‌گیری هستند. این حریان توسط جشمه‌هایی که به همین منظور ساخته شده‌اند ایجاد می‌شود. فرکانسهای بکار گرفته شده معمولا" پایین ( تا ۲۵ هرتز ) می‌باشد . /م ۵۰۰ 0 که در آن م مقاومت ویژهٌ الکتریکی بر حسب اهم مترء ؟ فرکانس برحسب هرتز و ۳ عمق نفوذ جریان برحسب متر است . ۲-۷-۲ دستگاههای اندازه‌گیری دستگاههای اندازه گیری شدت حریان و پتانسیل که در کارهای اکتشافی بکارمی‌روند تحت نامهای مختلف و با مشخصات فنی متفاوت ساخته شده‌اند. آنچه در تمام این دستگاهها باید مورد توجه قرار گیرد حساسیت. قدرت و هماندهی ! دستگاه است . حساسیت دستگاه عبارت است از دقت اندازه‌گیری دستگاه . معمولا" دستگاهها باید بتوانند جند میلی آمپر و جند صدم میلی ولت را اندازه گیری کنند . قدرت دستگاه بیانگر حداکثر توان دستگاه در شرایط مناسب اندازه‌گیری است . هماندهی دستگاه بیانگر این مطلب است که مقادیر اندازه‌گیری شده توسط دستگاه باید طی اندازه‌گیریهای تکراری ع ی .۳ در تمام دستگاههای ژئوالکتریک اندازه‌گیری‌ها یا بطور مستقیم و یا به صورت تعادلی ( روش صفر )که در ان با دستگاهها برای حذف اثر خودپتانسیل (5۳) مجهز شده‌اند . | - 161 2 - 70۲02 40 ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۷-۲ الکترودها الکترودهای جریان معمولا" به صورت میله‌های فلزی و الکترودهای پتانسیل از نوع فلزی یا ظروف سفالی پر شده از مقاومت الکتریکی در محل یک الکترود متصل به زمین به دو عامل مهم بستگی دارد : - مقاومت ویژه الکتریکی زمین اطراف الکترود بنابراین ناهمگنی‌های دور از اتصاللات زمین ( الکتر ودها ) تاثیری در مقاومت این الکتر ودها نخواهد داشت . برای آشنایی در زیر به مقاومت الکتریکی چند نمونه از الکترودها اشاره می‌شود: مقاومت الکترود بشکل نیم کره که در زمین جال شده است (شکل ۱۸-۲) برابر است با : 0 اه شکل ۱۸-۲ الکترود نیم کره که در زمین چال شده است . 0 < م۳ 0 ۸ مقاومت الکترود بشکل صفحه‌ای به قطر )( شکل ۱۹-۲) برابر است با: سل شکل ۱۹-۲ الکترود صفحه ای به قطر] - رجا 0" مقاومت الکترود استوانه ای به طول | و سطح مقطع 7722 عبارت است از : ر32 ۵۵ -م ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۷-۲ کابلها کابلهای مورد استفاده در روش مقاومت ویژه تک سیم هستند و باید دارای خواص زیر باشند : - کم بودن مقاومت ویژه الکتریکی - مقاوم بودن پوشش در مقابل سرما و گرما و کشیده شدن در روی زمین چون در روش مقاومت ویژه ارسال شدت جریان و اندازه‌گیری پتانسیل هر دو با مقادیر کم صورت می‌گیرد. لذا باید مقاومت ویژهٌ سیم نیز کم باشد. برای چنین کابلی معمولا" از سه یا چهار رشته سیم مسی بقطر ۰/۴ میلیمتر که مقاومت ویدْه آن بسیار کم است استفاده می‌شود ( حدود ۲۰ تا ۴۰ اهم در طول یک کیلومتر ). برای استحکام این سیمهای مسی در مقابل کشش. معمولا" از سه رشته سیم فولادی به قطر ۰/۴ میلیمتر استفاده مجموعه سه رشته سیم فولادی جهت استحکام و چهار رشته سیم مسی برای هدایت جریان الکتریکی در یک پوشش از جنس ۳۷0 به قطر مجموعا" ۳ تا ۴ میلیمتر قرار داده می‌شود و مجموعا" دارای مقاومت الکتریکی در حدود ۳۰تا ۴۰ اهم در طول یک کیلومتر می‌باشد. فرسودگی و زدگی کابلها باعث نشت جریان الکتریکی به زمین. کم شدن جریان و تغییر در موقعیت واقعی ۸و 8 می شود که در نتیجه اندازه‌گیری او ۸۷ نادرست و بالنتیجه محاسبه ۸-۲ گروه صحرایی گروههای صحرایی بسته به نوع بررسی متفاوت هستند. به طورکلی مشخصات یک گروه صحرائی شامل موارد زیر است : ۱-۸-۲ پرسنل یک گروه صحرایی شامل یک نفر تکنسین یک نفر مهندس ژئوفیزیک و متناسب با عملیات صحرایی بین ۲ تا ۷ نفر کارگر می‌باشد. تکنسین و کارگران در تمام مدت عملیات صحرایی باگروه کار می‌کنند و مهندس سرپرست اکیپ. برنامه‌ریزی و کنترل برنامه‌ها را بعهده خواهد داشت. مهندس مسئول موظف است ابتدا نقاط برداشت در روی نقشه‌ها را با محل آنها بر روی زمین تطبیق داده و در پایان . اندازه گیری‌ها را کنترل و از صحت انجام عملیات صحرایی اطمینان کامل حاصل نماید . ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۸-۳۲ ترابری حداقل وسیله نقلیه جهت حمل وسایل اندازه‌گیری و پرسنل از محل اقامت گروه تا هر ایستگاه شامل یک خودروی صحرایی خواهد بود. برای سرعت بخشیدن به نقطه‌یابی و برداشت اطلاعات زمین‌شناسی و بازدید منطقه. می توان از یک وسیله نقلیه مناسب دیگر برای مهندس مسئول گروه استفاده نمود . ۲-۸-۲ بازده عملیات بازده عملیات به عمق مورد مطالعه ( طول ۸8). نحوهٌ بررسی. فواصل بین ایستگاهها. نوع آرایه و شرایط منطقه بستگی دارد و برحسب تعداد سونداژ در اکیپ روز مشخص می‌شود. بازده اندازه‌گیری پروفیل زنی بستگی به طول 8 و ۰.۱۸۱۱ دشواری مسیر برداشت. نوع آرایه و عوامل مختلف منطقّه دارد و بر حسب تعداد اندازه گیری در اکیپ روز در تمام برداشتهای صحرایی دور بودن محل استقمرار گروه تا محل مطالعه یکی از مهمترین مسائلی است که گاهی بیش از ۵۰/ زمان را به خود اختصاص می‌دهد. به طور کلی برآورد بازده کار صحرایی به عوامل مختلف از قبیل شرایط کلی کار. آب و هواء دوری منطقه و نقاط اندازه گیری . نوع مطالعه و بکارگیری روشهای مختلف بستگی داشته و متغیر می‌باشد که پس از بازدید از منطقه و برنامه‌ریزی مشخص می‌گردد. وسایل اندازه‌گیری صحرایی و مشخصات فنی آنها با توجه به نوع مطالعه. عمق مورد بررسی و سرعت انجام عملیات صحرایی انتخاب می‌شود. در انجام اندازه گیریهای صحرایی نکات زیر باید رعایت شود : کنترل وسایل . شبکه‌بندی اندازه گیری‌ها . نحوه گسترش کابلها . کنترل کابلها و کنترل اتصالها . ۵-۸-۲ نقشه‌ها و مدارک مورد نیاز جون بررسیهای ژئوفیزیکی اصولا" در مواقعی کارا یی دارند که بتوان سایر اطلاعات از قبیل اطلاعات زمین‌شناسی و حفاری را با آن تلفیق نمود . لذا جدا از برنامه‌ریزی بررسیهای ژئوفیزیکی. کلیه مطالعات موجود و نتایج آنها جهت برنامه‌ریزی صحرایی . پردازش داده‌ها و تفسیر آنها مورد احتیاج گروههای ژئوفیزیکی است . ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- بهنگام برنامه‌ریزی و عملیات صحرایی. در اختیار داشتن مدارک زیر (در صورت موجود بودن) ضروری است: - نقشه توپوگرافی منطقه با مقیاس مناسب . - نقشه‌های هیدروژئولوژی شامل نقشه هم عمق سطح آب . محل چاههای اکتشافی . قناتها و رودخانه‌ها . - ارائه حداقل دو مقطع از نفشه‌های فوق در محلهای موردنظر منطمه که در صورت امکان با استفاده از رخنمونهای محلی تهیه می‌شود. - اطلاعات مربوط به کلیه مطالعات و بررسی‌های ژئوفیزیکی قبلی. - اطلاعات خاکشناسی کشاورزی یا خاکشناسی برای مهندسی زمین‌شناسی ( راهها. تونلها. کانالها و ...) . - چاه‌پیمانی و نگار زمین‌شناسی چاههای اکتشافی و بهره‌برداری در منطمه . ۶-۸-۲۳ برنامه‌ریزی بررسیهای ژئوالکتریکی برنامه‌ریزی برداشتهای صحرایی نقش مهمی در پردازش و تفسیر دارد. بعبارت دیگر در موقع تهیه برنامه باید پاسخهای احتمالی بررسی‌های صحرایی قبلا"ً پیش بینی و موردنظر قرار گیرد. عملیات صحرائی ژئوفیزیکی کاری مجزا و جدا از تفسیر نیست و تعیین محل مناسب اندازه گیریها نقش مهمی در کیفیت تفسیر دارد . برنامه‌ریزی در هر بررسی به دو عامل مهم اقتصادی و زمان محدود می‌گردد .که برمبنای این دو عامل تراکم گمانه‌های الکتریک و فواصل بین خطوط برداشت و قسمت‌های دیگر آن انجام می‌شود . با استفاده از نقشه‌ها و بررسی‌هائی که قبلا" انجام گردیده و شناخت کامل منطقهٌ مورد بررسی. از نظر ژئوفیزیکی. برنامه‌ریزی صحرایی و انتخاب روش و آرایه‌ها بشرح زیر انجام خواهد گرفت : - انتخاب شیوه یا شیوه‌های مقاومت ویژه مناسب بر حسب مورد که بتواند مسئله موردنظر را بررسی کند . - تعیین فواصل بین نقاط برداشت (گمانه‌های الکتریکی ) . - تعیین فواصل بین خطوط برداشت . - تعیین فواصل ۸8 و ۱/۸۱ و تعیین امتداد و جهت برداشت در پروفیل زنی . - تعیین محل و راستای خطوط برداشت . - تعیین محل نقاط برداشت برای انجام گمانه‌های الکتریکی نمونه جهت شناسائی مقاومت‌های حقیقی سازندهای زمین شناسی مختلف در محل چاههائی که نگار زمین‌شناسی و یا اطلاعات هیدروژئولوژی مشخص دارند با برروی رخنمون سازندهای زمین شناختی . ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر داده‌های صحرائی عبارت است از ممایسه و تطبیق نتایج داده‌های صحرایی با نتایج مطالعات زمین‌شناختی و هید روژئولوژی و بعبارت دیگر با مسائل مهندسی زمین شناسی در منطقه . تفسیر داده‌های ژئوالکتریکی در دو مرحله فیزیکی و زمین شناختی و به دو صورت کیفی وکمی انجام می شود . در مرحله فیزیکی. داده‌ها از نظر پار امترهای فیزیکی مورد بررسی قرار می‌گیرند و طی آن حدود و مرز نواحی و لایه‌ها براساس مفقاومت ویزهٌ الکتر یکی آنها معین می‌شود. در مرحله دوم پار امترهای فیزیکی بدست آمده در مرحله اول با زمین شناسی منطقه تلفیق داده می‌شود . تغییرات کیفی مقاومت ویزهٌ الکتریکی یکی از مهمترین پارامترهایی است که وضع عمومی منطقمّه را روشن می‌سازد. این تغییرات بر روی نقشه‌های کیفی مانند نقشه‌های هم مقاومت ویژهٌ ظاهری ارزیابی می‌شود. در تفسیرکمی برای بدست آوردن مقاومت ویژهٌ حمیقی و ضخامت لایه‌ها از منحنی‌های استاندارد ( سرمنحنی ! ) و نمودار گمانه‌هایی که برروی سازندهای زمین شناختی انجام شده‌اند و یا در محل حفاری هایی که نمونه‌برداری‌های آنها شناخته شده‌اند استفاده می‌گردد. این نتایج کمی به صورت مجموعه‌ای از مقطعهای ژئوالکتریک. نقشه هم عمق سنگ کف . نقشه هم ضخامت آبرفت و نقشه مقاومت عرضی (7) نشان داده می‌شود . ۱-۹-۲ منحنی‌های استاندارد چون اندازه گیری‌هایی که در زمین با شیوه‌گمانه‌زنی الکتریکی انجام می‌گیرد به صورت نموداری از تغییرات مقاومت ویژه الکتریکی ظاهری بر حسب فواصل بین الکترودهای فرستنده جریان و الکترودهای پتانسیل است. لذا نمودارها باید بر حسب ضخامت و مقاومت ویژه الکتریکی حقیقی لایه‌ها از سطح زمین تا عمق نفوذ جریان تفسیر گردد. سریعترین و راحت ترین راه برای تفسیر این نمودارها. محاسبه منحنی‌های استاندارد برای لایه‌هایی با ضخامت و مقاومت ویژهٌ الکتریکی از قبل مشخص شده می‌باشد. برای بدست آوردن این منحنی‌ها. زمینی را با دی سه و یا چهار لایه افقی با ضخامت و مقاومت‌های ویژهٌ حقیقی معین درنظرگرفته و برای هر کدام منحنی‌های مربوط محاسبه گردیده است (تلفورد " و همکاران . ۱۹۸۴) . اولین سری منحنی‌های استاندارد برای دو لایه در سال ۱۹۴۳ توسط رومن منتشر گردید . در سال ۷ رومن ۲ وتزل و میوری " حدود ۰ منحنی استاندارد برای ۳لایه منتشر کردند . این سری تماما" با روش ونر محاسبه گردیده است. در سال ۱۹۵۵ کمپانی ژنرال ژئوفیزیک تعداد ۴۸۰ منحنی استاندارد | - 118916۲ 6 2 - 1061100 [۰ 3 0 4 - ۷۷۵1761 20 ۷ ۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- دو لایه و سه لایه با آرایه شلومیرژه محاسبه و منتشر کرد و سپس منحنی‌های استانداردی برای چهار لایه به تدریج در سالهای بعد منتشر گردیده است. سپس منحنی‌های استاندارد به روش ونر بازنگری و به صورت ۰ منحنی استاندارد برای دو لایه و ۳۵۰ منحنی برای سه لایه و در حدود ۳۰۰۰ منحنی برای جهار لایه محاسبه و منتشر گردیده است . درحال حاضر جهت اکتشافات ژئوالکتریکی. دوسری از منحنی‌های استاندارد با توجه به روش مورد استفاده بیشتر کاربرد دارد : - برای نمودارهای گمانه‌زنی الکتریکی به روش چهارقطبی شلومبرژه از سری منحنی‌های کمپانی 066 (کمپانی ژنرال ژئوفیزیک) منتشر شده در سالهای ۱۹۶۳و ۱۹۶۵ استفاده می‌شود. مقیاس جرخه لگاریتمی نمودارها و منحنی‌های استاندارد باید همانند باشند . - برای نمودارهای گمانه‌زنی الکتریک به روش ونر از سری منحنی‌هایی که توسط دانشگاه مینوسوتا آمریکا منتشر شده استفاده می‌گردد. از آن تاریخ تا کنون منحنی زیادی به صورت استاندارد برای چهار لایه و حتی پنج لایه محاسبه شده است . همچنین در دانشگاههای بزرگ دنیا با استفاده از کامپیوتر اقدام به محاسبه و نگهداری منحنی‌های استاندارد شده است . چون در طبیعت پدیده‌های کمی و کیفی بسیار متغیر می‌باشند لذا حالت‌های خاص و کلاسیک آن به صورت استاندارد محاسبه گردیده تا بتوان مسائل رابا حالتهای خاص محاسبه شده مقایسه و نتایج نزدیک به حقیقت را کشف نمود .تفسیر زئوالکتر یک نیز از این روش استفاده می‌نماید . منحنی‌های استاندارد شلومبرژه برای مدلهایی با لایه‌های افقی و به ترتیب برای دو سه و چهار لایه محاسبه گردیده‌اند ۰ برای گروه‌بندی این منحنی‌ها در حالت سه لایه سه عامل مهم به شرح زیر درنظر گرفته شده‌اند ( شکل ۲۰-۲) - نسبت مقاومت ویزهٌ الکتریکی لایه دوم به اول ( 1م / دم) نسبت ضخامت لایه دوم به اول ( ۲۱۱ / : ۳ ) مقدار مقاومت ویژه لایه سوم ( وم) که برای آن نیز چهار حالت درنظر گرفته شده است : 2 ۲۳22۲۱ آط ونیا رو 0 *وم و دم تکوم ۳ 2 وم ور ۵ 2 وم 1 1+۱ ۲۳:2۱ او تساو ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- 1 زر زا شکل ۲۰-۲ مدل سه لایه زمین برای نسبت ممقّاومت ویژه‌ها و نسبت ضخامت‌ها به ترتیب ضرایب زیر درنظر گرفته شده است : ۱ یس ی 4 4 ,9 ,3,5,7 2ب 1 ور رس رد دش 2 3 5 4 رو 1 1 چهار حالت مختلف برای وم در نظر گرفته شود در مجموع ۰ منحنی برای سه لایه به‌دست می‌آید. این منحنی‌های استاندارد در هشتمین کنگره اتحادیه اروپائی ژئوفیزیکدانهای اکتشافی " ( ۴۸۴6 )در سال ۱۹۵۵ شکل ۲۰-۲ این منحنی‌های استاندارد را در ۸گروه تقسیم‌بندی کرده است . نیع ]| وس با | ۳ ا لک 0201 ناسحا ۲ شکل ۲۱-۲ انواع نمودارهای استاندارد سونداز الکتر یک برای مدل سه لایه در تمام این سری منحنی‌ها. نسبت ضخامت لا یهٌ اول و دوم بصورت ۳ روی منحنی ها آورده شده‌اند و ارتباط بین 1 مقاومت لایه سوم با دو لایه دیگر نیز در هر منحنی مشخص شده است . در منحنی‌های استانداردهای جهارلا یه که سه لایه به ضخامت‌های مساوی د 2-۱ ۱۱۷۱ روی یک سنگ کف هادی یا مفاوم قرار دارند. نسبت‌های مقاومت‌های 1 , ۵2م, دم به یکدیگر متفاوت و برای هرکدام یک سری منحنی‌های استاندارد محاسبه و به‌دست می‌آید. 0605 ۳۲۵۱۵۳۵10۵ ان ممناغزممده۸ ۳۵۳۵۵6۵۵ | ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- نمونه‌هایی ازمنحنی‌های استاندارد آرایه جهار قطبی شلومبرژه برای مدلهای دولایه در شکل ۲۲-۲ آورده شده است . پس از گردآوری اندازه گیریهای صحرایی . کلیه اطلاعات زمین شناختی . نتایج ستونهای زمین‌شناختی . اطلاعات هید روژئولوژی . اطلاعات چاه پیمایی و نتایج مطالعات قبلی با تفسیر نمودارهای گمانه‌های الکتر یکی تلفیق و به صورت نمّشه‌ها . نمودارها و گزارش نهایی ارائه می گردند ( نگا. نشریه استاندارد مطالعات الکتریک به روش ممّاومت ویژه). ۱-۲-۹-۲ نقشه‌ها و نمودارهای کیفی اندازه‌گیری‌های صحرایی با روش مقاومت ویژه بر روی نقشه‌ای که با مقیاس متناسب با سایر مطالعات به طور اعم و خصوصا با نقشه زمین‌شناسی منطقّه تهیه گردیده است تعییره محل می‌گردند و در صورتی که مطالعات ژئوالکتر یک بتوان نتایج را بین آنها درونیابی نمود . نقشه‌ها و نمودارهایی کیفی براساس مقاومت ویژه ظاهری بشرح زیر تهیه خواهند گردید : نقشه هم مقاومت ویژهٌ ظاهری این نقشه که مشخص کننده تغییرات مفقاومت ویزهٌ ظاهری به ازای طول معینی از فاصله بین الکترودهای فرستنده مقاومت‌های ویژه ظاهری متفاوت و گسترش این نواحی در سطح و از سطح به عمق لااقل سه نقشه پربندی برای مقایسه این سه نقشه. گسترش نواحی مختلف با مقاومت‌های ویژه کم متوسط و زیاد. وضع رسوبگذاری . حهت این نقشه‌ها باید با آگاهی کامل از وضع زمین‌شناسی, نحوه قرار گرفتن لایه‌ها و جهت حرکت آبهای زیرزمینی تهیه گردد. در کلیه مطالعات ژئوالکتریک. نحوه تهیه این نقشه‌ها باید درحدی باشد که جوابگوی ابهامات موجود بوده و ارائه نقشه‌ها در استفاده از هر نوع آرایه‌ای متناسب با طبیعت روش به کار رفته باشد . 1۳ 00 ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- - شبه مقطعهای مقّاومت ویزژهٌ ظاهری برای بررسی تغییرات مققاومت ویزهٌ ظاهری از سطح به عمق در امتداد خط برداشتها . شبه مقطعهای هم مقاومت ویژههٌ ظاهری تهیه می‌گردند. تفسیر این مقطعها باید با آگاهی از لایه‌های سطحی و لایه های زیرزمینی انجام گیرد چرا که عدم توحه به مقاومت‌های لایه‌های سطحی و لایه‌های عمیق ممکن است نتایج گمر اه کننده‌ای را به همراه داشته باشد ۰ ۲-۲-۹-۲ نقشه‌های کی نتیجه تفسیر گمانه‌های الکتریک راکه بر روی یک خط برداشت قرار دارند می‌توان به صورت مقطعهای ژئوالکتریک ( مقاومت ویژهٌ حقیقی ) نشان داد . با هماهنگ کردن این مقطعها با زمین‌شناسی منطقه . مقطعهای ژئوفیزیکی - ضمنا" در این مقطعها. ارتفاع هر ایستگاه و به طورکلی وضع توپوگرافی خط برداشت نسبت به مبداء رعایت می‌گردد. شد . ۰ پا دیع این نوع نقشه‌ها را وقتی می‌توان تهیه کرد که سنگ کف در تمام و یا اکثر نمودارهای گمانه‌های الکتریک بوضوح مشخص باشد و بتوان ضخامت رسوبات آبرفتی و یا عمق سنگ کف ( هادی یا مقاوم ) را در تمام سطح منطقه مورد مطالعه محاسبه .و سپس منحنی‌های پربندهای هم ضخامت یا هم عمق سنگ کف را رسم و نقشه مورد نظر را تهیه نمود . باتفسیر این نقشه. وضع توپوگرافی سنگ کف و یا ابعاد هندسی آبخوان یا منابع قرضه یا روبار در سطح منطقه مورد مطالعه آشکار می‌گردد . موه 8 ۹ ۳ نقشه پربندی مقاومت عرضی مقاومت عرضی (۴7) لایه آبدار عبارت است از : م۰( ۲-۵) -8۲ که در آن ۱و م به ترتیب ضخامت آبرفت و مقاومت ویژه حقیقی آن و ۵ سطح ایستابی آبهای زیرزمینی می باشد . | - 1۵0060111 2 - 1۳30۵۷ ۵۲۹۵[ ۲۵۵1۵1۵06 ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- برای تهیه نقشه مقاومت عرضی آبخوان باید اطلاعات عمق آب در منطقه و یانقشه تغییرات سطح آبهای زیرزمینی منطقه در دسترس باشد . بهره‌برداری آبهای زیرزمینی و محل‌های تَعْذیه آبخوان کمک می‌نماید . ۱۰-۲ گزارش نهایی بررسی‌های مقاومت ویژه بر حسب برنامه‌های انجام شده صحرانی و تفسیر نتایج همراه نقشه‌ها و نمودارها در گزارش نهایی به شرح مندرج در بخش استانداردها ارائه می گردد . ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- 5۱ رِ 1009 ۱ 50 ۱ سس 20 15 یی 3 9 سس او 4 3 2.5 2 : 1. 1.25 0.8 0. 7 06 ۵ 0, 04 0,3 025 : سس ۱۷ 5 0,1 سس ۱ 7 مس 0.05 003 0 2 ٍ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۱۵۵۱۲۱۲۵۱ ۱۱۵۵۵۵ 0۷ ۱۵۲ ۲۵۲9۲۵۱۱-۷۷۵ ۳۲۵۹۵۵۵۱۵۵ ,1957 ,۱۷۱۵۳۵۱ ,۱۹۷۵۲9۵۰ 660-7 .۳ ,3 ۱۵۰ ,۷۰22 ,6600۳۷8685 ۲۲۱۲۱۱ ۱۹۵۵۹96۵5 ۷۷3۵۱۵۲ 1 5۳00۱65 |ا 66000۲۷۹۱63 ,1969 ,۹2۲۳۱۵۵ 300 1۱۷۷و0 36-02 ۳۰ ,۷۰۹۱7 ۳۲۵۹۵۵۵۳۵ 0600۲۷۶۱۲2 ۰ ۱۳۱۷۵۲۹۱۷ 030۲1096 ,۷968 600۳و ل0#عزامم۸ ,1984 باه ۷۷۰,۵۲۰ ,1۵۱10۲۵ 6 ۵۶ ۱۱۱۵۲۵۲۵1۵1۵۲۱ 1۵ 32839511۱ 1۵ 0۳۷۵۹5 آ0 561 ۸ ,1937 ,۲۷ ,۱۷۲۳۷ ۵۷۵ ۵00 ,۷۷۰۷۷۰ ,۷۷۵۱2۵۱ 329-1 .۳ ,۷.2 ,0600۳۷۹1685 :۵۲۵۵۱۵۲ ۲۵۵۱۹۷۱۷ 1۱۲۵۵-۱۵۷۵۲ 65 ۳۰ 7۰ و۳3۲ ,06 اه ۱۷۵8300 ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- آرایه اثر پوست الکتر ومفناطیس پروفیل‌زنی الکتریکی تلوریک خودپتانسیل درونیابی دوقطبی - دوقطبی رادار نفوذکننده در زمین روش صفر روش مفاومت ویژه شلومبرژه شمالگان ضریب ناهمسانگردی طولی عرضی قطبش الْفایی قطبی - دوقطبی گرادیان گمانه‌زنی الکتریکی ی مقاومت ویژه ظاهری واگردانگرد فارسی - انگلیسی 2۳30۷ 601 5۷۱۱ (/۴۳۲) 6۱۵۵1۲۵۲۳۱۵9۲۵۸۵ (0۳۹۳) ۳۲۵۸۱۱۳۵ ۲۵۹۱۹۷۱۷ ۲۵۲۸۵۳۲۵۵۹ :۵۲۵۱۱۳9 | ۵۵اه هزات (5۳) ا۵00۵16]۵ ۲ا56 واه 1اه وت (مل عا۵100 - 0۱0۵۱6 7۲ ۵۵۲۵1۲۵۱۲۱ 9۲0۳۵ ارهز وات وه و۳ 40 ۲۵8151۷۱11۷ ها نوت ۵ ماع واه 5 ۲۲۱25160۲ ۹۲ _.-.. ۸ ٩ (۷‏ 0061110601 ۱۵۳۵۱1۵۱۳۵ 1۲2۲۱5۷۵۲۹۵ (۵۱۵۲۱2۵10۲)۱۳م ۱۳۱۵۵۵۵ 06 - 0۵۱۵ ازوت ماه 09 اا2ع1 6۱001۲ :(۷/۴۳۹) 50۳۵۱۳۵ ا۵ع 01اه ۷۵۲۲۵۱ تت /10 ]2003۲60 06۵ 6060۲1۵۲۱۲ 0۳0 ۲۵۹۱512۱06 ۲2۱۱5۷۵۲۹۵۱ 06 ۱5006011 وت ات ۵و۵ هی ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ونر هامل هماندهی همسانگرد همگن ۳۹ وت وزوت/ ۸۱ ۲۲۳۱۲۳۵۱ ات ۱۹5010016 ۲۱۱۵۲۲۱۵9۵۲۱۵۹۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- مقاومت ویژه ظاهری شمالگان آرایه ضریب ناهمسانگردی پروفیل‌زنی الکتریک نقشه پربندی واگردانگرد دوقطبی - دوقطبی پروفیل‌زنی الکتریکی گمانه‌زنی الکتر یک الکتر ومفناطیس هماندهی گرادیان رادار نفوذکننده در زمین همگن هامل قطبش المایی دروئیابی ی طولی قطبی - دوقطبی روش مفاومت ویزه شلومبرژه خودپتانسیل انگلیسی -فارسی ۴۰ 2003۲0] 110 ۸۳11 2۳31۷ نوت هماع ول ۱۷( ۵ 0061106001 (0۳۹۳) و۲۵۸۱۱۳م ۲۵۹۱۹۷۱۷ 6۵0۳۵۵۵۹ 00 060۲]۵0۲۲ وت ات ۵و۵ هی 0100|۵6 - 0۱006 ۹ 6۱۵01۲۱۲۵۱ 9 ا|6۱۵01۲1۵ 6۱۵01۲۵۲۱۵9۲۵۵ )۴۲( ۲1۵6| ازوت ۵ اه 9۲0۲۳۵ ۵۵۲۵1۲۵۲۱ 47 ۲۱۱۵۲۱۵9۵۲۱۵۵۶ ۲۵۲۲۱۳۵۱ (۱۳) ۵۹۵۱۵۲۱22100 ۱۲۱۵۲۵۵ هر 2[ وت نا 1500601 06 ۱۹5010016 تت6 ۱۵۲۵9۱1۵۱۳۵ ۲۲۱2۹16۲ 5 0۵۱۵ - 06 ۲۵8151۷۱11۷ 40 .-_ ۹۲ (5۳) ۵۵1611۵ ۲ا56 -------- صفحهٔ بعد -------- اثر پوست تلوریک عرضی گمانه‌زنی الکتریکی ونر روش صفر ۳۱ 5۷۱۲۱ 601 هزات ]۲2۲۱5۷۵۲۹۵| 0 ۲۹۱513۱06 ا۲305۷۵۲53] (۱۷/۴۳۹) 50۳۵۱۳۵ 6۱001۲1۵3 |۷۵۲۵ ارت واوت ۸۱ 276010 ۷۹۵