سازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. حمهوری اسلامی ابران سازمان ممدیریت و برنامه‌ریزی کشور راهنمای گلربرد روش‌های عددی فر ضابطه شماره ۶۵۶ سازمان مدیریت و برفنامه‌ریزی کشور وزارت صنعت, مصدن و نجارت مهاونت آمور معادن و صنایع مهدنی مور تعقام قی و اجرایی دفتر نغفارت و بهره‌برداری 332333 هداما ۱۱۱۱۱۱۱ هه ۱۳۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اس ت وی ۳ ساران بر مت و ام رری سور ربیس سازمان شماره: لاه ۱۸۱۸۵۵ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران تاریخ: ۱۳۹/۱۵ موضوع: راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی زئومکانیکی معادن به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و مواد (۶) و (۷) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲ و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویب‌نامه شماره ۹ ت ۲۳۴۹۷ مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیأت محترم وزبران). به پیوست ضابطه شماره ۶۵۶ امور نظام فنی و اجرایی. با عنوان «راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی زئومگانیکی مهادن» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعابت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر, از تاریخ ۱۳۹۵/۱۰/۰۱ الزامی است. امور نظام فنی و اجرایی این سازمان دریافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را اعلام خواهد کرد. و -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این آثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط‌های مفهومی, فنی, ابهام» ایام و اشکالات موضوعی نیست. از اآین‌روء از شما خواندده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایدراد وا شکال فد-ی مراتب را به صورت زیر گزار ش فرمایید: (- شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشد<صکنید. ۲ ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳ در صورت امکان من اصلاح شده را برای جایگزیدی ار سال نمایید. ۴ زذشمانی خود را برای تما س احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این آمور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. ذشانی برای مکانیه مه تهران» میدان بهارستان» خیابان صفی علیشاه» سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء ۱ 133۳3333 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- باسمه تعالی نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره۴۲۳۳۹/ ت ۳۳۴۹۷ ه مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات وزیران) به کارگیری معیارهاء استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام شده طرح‌ها را مورد تاکید جدی قرار داده است و این امور به استناد ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و نظام فنی اجرایی کشور وظیفه تهیه و تدوین ضوابط و معیارهای فنی طرحهای توسعه‌ای کشور را به عهده دارد. پیشرفت و توسعه چشمگیر در عرصه علوم کامپیوتر موجب شده است که روش‌های عددی در تمامی علوم مهندسی کاربرد گسترده‌ای پیدا کند. در طراحی مسایل و پروژه‌های مهندسی معدن به ویژه در طراحی‌های ژئومکانیکی معادن با توجه به افزایش عمق, شیب و ارتفاع در سازه‌های معدنی روباز و زیرزمینی نیاز به کاربرد ابزار تحلیل و طراحی پیشرفته‌تری احساس می‌شود. در همین راستا استفاده از مدلسازی‌های عددی در تحلیل و طراحی زئومکانیکی معادن دنیا نسبت به گذشته گسترش و مقبولیت زیادی بین مهندسان پیدا کرده است. مدلسازی‌های عددی به عنوان یک ابزار کارآمد در تحلیل و طراحی مسایل مختلف در معادن مورد استفاده قرار می‌گیرند. اگر داده‌های زمین‌شناسی و زئومکانیکی مناسبی از مناطق مورد مطالعه در آختیار باشدء با استفاده از مدلسازی‌های عددی می‌توان پیش‌بینی‌های جامعی از مکانیزم‌های ناپایداری محتمل و میزان تغییر شکل‌های حاصل از عملیات معدنکاری کرده و میزان پایداری و ضرایب ایمنی و عملکرد سیستم نگهداری را آرزیابی کرد. اگر داده‌های کافی وجود نداشته باشدء مدلسازی‌های عددی را می‌توان برای انجام تحلیل‌های پارامتری برای درک هر چه بهتر رفتارهای ممکن یک حفریه معدنی در شرایط مختلف بارگذاری و خواص ژئومکانیکی به کار گرفت. درک جامع از رفتارهای ممکن و پارامترهای تاثیرگذار اصلی در یک سازه معدنی کمک زیادی برای ادامه روند اجرا و حتی هدایت مسیر مطالعات مورد نیاز برای آن حفریه می‌کند. در ضابطه "راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن " مدلسازی عددی و موارد کاربردی آن از نقطه نظر عملی و اجرایی در مسایل ژئومکانیکی معادن بررسی شده و پارامترهای مورد نیاز و روند کلی برای انجام یک مدلسازی عددی قابل قبول در تحلیل و طراحی مسایل ژئومکانیکی معدنی تشریح شده است. با همه‌ی تلاش انجام شده قطعا هنوز کاستی‌هایی در متن موجود است که آن‌شاءا... کاربرد عملی و در سطح وسیع این ضابطه توسط مهندسان موجبات شناسایی و برطرف نمودن آن‌ها را فراهم خواهد نمود. در پایان» از تلاش‌ها و جدیت جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان مور نظام فنی و اجرایی همچنین جناب آقای دکتر جعفر سرقینی مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی بخش معدن کشور در وزارت صنایع و معادن» کارشناسان دفتر نظارت و بهره‌برداری معلان و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این ضابطه, تشکر و قدردانی می‌نماید. امید است شاهد توفیق روزافزون همه‌ی این بزرگواران در خدمت به مردم شریف ایران اسلامی باشیم. معاون فنی و توسعه آمور زیربتایی تیر ۱۳۹۵ [ -------- صفحهٔ بعد -------- مجری طرح آقای جعفر سرقینی معاون امور معادن و صنایع معدنی - وزارت صنایع و معادن اعضای شورای عالی به ترتیب حروف الفبا فرزانه آقا رمضانعلی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور کارشناس ارشد مهندسی صنایع بهروز برنا سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور کارشناس مهندسی معدن محمد پریزادی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور کارشناس ارشد مهندسی معدن عبدالعلی حقیقی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزری کشور کارشناس ارشد زمین‌شناسی جعفر سرقینی وزارت صنعت. معدن و تجارت دکتری مهندسی فرآأوری مواد معدنی علیرضا غیائوند وزارت صنعتء معدن و تحارت کارشناس ارشد زمین‌شناسی اقتصادی محمد فاروق حسینی دانشگاه تهران دکترای مهندسی مکانیک سنگ مصطفی شریف‌زاده دانشگاه صنعتی امیر کبیر کارشناس مهندسی معدن کورش شهریار دانشگاه صنعتی امیر کبیر دکترای مهندسی استخراج معدن اعضای کارگروه تنظیم و تدوین به ترتیب حروف الفبا آقای مممهدی ایران‌نژاد دانشگاه صنعتی امیر کبیر دکترای مهندسی فرآوری مواد معدنی بهزاد ممهرابی دانشگاه خوارزمی دکترای زمین‌شناسی اقتصادی اعضای گروه هدایت و راهبری پروزه خانم فرزانه آقارمضانعلی رئیس گروه امور نظام فنی و اجرایی آقای اسحق صفر زاده کارشناس معدن امور نظام فنی و اجرایی پیش‌نویس این گزارش توسط آقای دکتر پرویز معارف‌وند و مهندس محمد عفیفی پور تیه شده و توسط کارگروه استخراج بررسی و تأیید شده است و پس از آن به تصویب شورای عالی برنامه رسیده است اس -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان فصل اول- معرفی روش‌های طراحی ژزئومکانیکی معادن ویر ری ۳-۱- روش‌های تحلیلی و9 حل بسته و هم مه مه همم مه ۴-۱- روش‌های مشاهده‌ای و و و و ۵-۱- روش‌های عددی و ۶-۱- ویژگی مسایل ژئومکانیکی در طراحی معدن موم و فصل دوم- مزایاء محدودیت‌ها و جنبه‌های کاربردی روش‌های عددی ی ۲-۴-۲- محدودیت‌ها وم ۵-۲- روش اجزای محزا و و و ۲-۵-۲- محدودیت‌ها و ام ۶-۲- روش‌های ترکیبی ات ات را را تا را را رت را ار را را را نا رل را را رن را را را را را را را نت ۷-۲- مقایسه روش‌های عددی در توانایی‌ها و قابلیت‌های تحلیل و فصل سوم - مراحل مدلسازی به منظور طراحی با روش‌های عددی و ۱۰ ۱۰ ۱۰ ۱۰ ۱۱ ۱۱ ۱۱ ۱۳۲ ۱۵ ۱۷ ۱۷ ۱۷ ۱۹ ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳ تعیین شرایط مرزری حاکم بر مساله وم همم مش ۵-۳- انتخاب مدل رفتاری و9 معیار شکست مناسب دمم مش ۱-۵-۳- مدل‌های رفتاری مصالح ژئومکانیکی را را ار رت ریت ار را را را را تا را را را را رت را را رل را را رن تا را رد را رن ۲-۵-۳- نحوه انتخاب مدل رفتاری مناسب را ار رات را تا را را را ارت تا را را را رت را تا رل را را را را را را رن را را ار را رن رد رت رن ۳-۵-۳- معیارهای تجربی شکست و ویو موم فصل چمهارم - معیارهای انتخاب روش‌های عددی در مسایل ژئومکانیکی معادن رخات ر ردرخننت ده ۳- ۴- انتخاب روش عددی و نرم‌افزار مر بوطه ام ۱-۳-۴ مدل دو بعدی یا سه بعدی م و ۲-۳-۴ مدل پیوسته یا ناپیوسته و و همم مه فصل پنجم- کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن روباز ری ۲- ۵- شناخت خصوصیات ژئومکانیکی مه ۳-۵- تحلیل پایداری و طراحی دیواره‌های معادن روباز او و و مش ۱-۳-۵- تحلیل دو بعدی و سه بعدی دیواره و ۲-۳-۵- تحلیل پیوسته و ناپیوسته دیواره و موم مهم ۴-۵- تحلیل پایداری 9 طراحی شیب دیواره‌های بلند. و موم موه مه مش ۲-۹-۵- تحلیل دینامیکی سوه موم فصل ششم- کاربرد روش‌های عددی در طراحی زئومکانیکی معادن زیرزمینی ری ۲- ۶- بررسی شرایط حاکم بر سازه‌های معدنی زیررزمینی وم همم مه مش ۱-۲-۶- شرایط بارگذاری 0 مه مه مه مه هه ۲-۲-۶- پیوسته و ناپیوسته بودن محیط مو همم همم مه مه ۳-۶- روش‌های تحلیل پایداری کار گاه‌های استخراج را را رت را را تا را رت را را را ات رت را رت را ار را ار تا را ار را ار را ره ۴-۶- روش‌های تحلیل پایداری پایه‌های معدنی دم و و ۱۹ ۳۰ ۳۰ ۳۱ ۲۳۲ ۳۳ ۳۵ ۳۵ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۳۱ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۴ ۳۴ ۳۵ ۳۵ ۳۶ ۳۶ ۳۶ ۳۷ ۳۷ ۳۹ ۳۱ ۴۱ ۴۱ ۳۱ ۳۱ ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۶- تحلیل دینامیکی سازه‌های زیرزمینی معدنی و و ۷-۶- روش‌های تحلیل و بررسی نشست در مقیاس کل محدوده معدن موم ۴۳۲ ۴۳۲ ۴۳۲ ۴۳۳ ۴۳۳ ۴۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مغر فصل ۱ روش‌های طراحی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- معرفی روش‌های طراحی ژئومکانیکی معادن ۳ ۱-۱- آشنایی برای طراحی‌های مهندسی از دیدگاه ژئومکانیکی ابزار یا سیستم‌های طراحی متعددی وجود دارد که آن‌ها را می‌توان به چهار دسته کلی شامل روش‌های تجربی و طبقه‌بندی‌های مهندسی, روش‌های تحلیلی و حل دقیق, روش‌های مشاهده‌ای و قضاوت مهندسی و روش‌های عددی تقسیم‌بندی کرد. ۳-۱- روش‌های تجربی روش‌های تجربی و طبقه‌بندی‌های مهندسی بر اساس تجربه‌های متعدد حاصل از اجرای پروژه‌های مختلف و تعیین پارامترهای موثر پایه‌گذاری شده‌اند. علت استفاده گسترده از این روش‌ها نیز به دلیل راحتی انجام ارزیابی با آن‌ها و نیاز به اندازه گیری‌های محدود و ساده برای تعیین پارامترهای شاخص در آن‌ها است. طبقه‌بندی‌های مهندسی سنگ در پروژه‌های عملی و همچنین ویژگی‌سنجی توده سنگ و برآورد خواص ژئومکانیکی به کار می‌رود و بعضی دیگر مستقیما در طراحی مورد استفاده قرار می‌گیرند. ۳-۱- روش‌های تحلیلی و حل بسته روش‌های حل تحلیلی بر اساس اصول پایه‌ای ریاضی و رفتار مکانیکی پایه‌گذاری شده‌اند که حاصل آن یک رابطه ریاضی بر پارامترهای تاثیرگذار کمتری برای ساده بودن روابط در نظر گرفته می‌شود. ۳-۱- روش‌های مشاهده‌ای روش‌های مشاهده‌ای بیشتر در مورد طراحی یا اصلاح طراحی در طول اجرای پروژه به کار می‌رود که با استفاده از داده‌های به دست آمده در حین اجراء روند تعیین شده طراحی روزآمد و در صورت نیاز اصلاح می‌شود. قضاوت‌های م‌هندسی باید در تمامی مسایل مهندسی به عنوان یک بررسی اعتبارسنجی و صحت مساله مورد استفاده قرار گیرد. ۵-۱- روش‌های عددی در مسایل زئومکانیک, به تمام انواع محاسباتی که بر اساس حل عددی معادلات دیفرانسیلی پیچیده در مکانیک سنگ به کار می‌رود» روش عددی اطلاق می‌شود. در خیلی از روش‌های عددی با تقسیم توده سنگ به تعداد زیادی المان کوچک و بررسی رفتاری آن‌هاء رفتار کل توده برآورد می‌شود. این روش‌ها اغلب برای تحلیل تنش و جابه‌جایی به کار می‌روند. پیش‌نیاز اصلی برای تحلیل‌های عددی, تقسیم توده در برگیرنده حفریه به بخش‌های متعدد با خواص مشابه و عوارض شاخص بر اساس نتایج بررسی‌های زمین‌شناسی و رده‌بندی‌های مهندسی است. از قابلیت‌های منحصر به فرد این روش, ساخت مدل‌های پیوسته یا ناییوسته متشکل از عوارض ساختاری و بلوک‌های سنگی است که امکان تحلیل دقیق‌تر را فراهم می‌آورد. تحلیل عددی یک ابزار قوی است که می‌توان -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن از آن در فرآیند طراحی به ویژه برای تحلیل پارامتری و حساسیت استفاده کرد. این ابزار تصویر مناسب‌تری از مکانیزم حاکم بر مساله با در نظر گرفتن حداکثر پارامترهای تاثیرگذار ارایه می‌کند. که البته باید توسط دیگر روش‌ها و نتایج روش مشاهده‌ای, اعتبارسن< ۶-۱- ویزگی مسایل زئومکانیکی در طراحی معدن مسایل مهندسی بر اساس میزان اطلاعات و داده‌های موجود پیرامون آن‌ها و همچنین درک از فیزیک مساله به چهار دسته کلی زیر تقسیم‌بندی می‌شوند (شکل ۱-۱): الف- میزان داده‌های زیاد- فهم و درک کم (ناحیه ۱) ب- میزان داده‌های کم- فهم و درک زیاد (ناحیه ۲) پ- میزان داده زیاد- فهم و درک زیاد (ناحیه ۲۳) ت- میزان داده کم- فهم و درک کم (ناحیه ۴) تحلیل مسایل ژئومکانیکی معادن با توجه به عدم قطعیت‌ها در داده‌های ورودی و به طور کلی قرار داشتن در گروه مسایل داده محدودء جزو نواحی دوم و چهارم تقسیم‌بندی می‌شوند. با افزایش عمق معادن روبازء افزایش سطح تنش» پیچیدگی هندسه دیواره‌ها و اندرکنش آن با عوارض زمین‌شناسی» میزان درک فیزیکی از مسایل ژئومکانیکی معادن کم می‌شود. در مورد حفریات زیرزمینی با افزایش عمق, عدم قطعیت‌های موجود در تعیین جهت تنش‌ها و توزیع تنش‌های القایی» هندسه پیچیده و اندرکنش‌های متعدد.ء میزان درک از مکانیزم رفتاری مسایل ژئومکانیکی معادن زیرزمینی نیز کم می‌شود. با این تفاسیر بسته به پیچیدگی مساله بعضی از مسایل زئومکانیکی معدن در ناحیه چهارم قرار می‌گیرند. در مورد حل مسایل زئومکانیکی معدنی با استفاده از روش‌های طراحی مهندسی با توجه به کمبود داده‌ها و در بعضی مسایل با درک فیزیکی کم» نمی‌توان چندان به روش‌های حل دقیق اطمینان کرد. روش‌های تجربی و مهندسی در مسایل ساده و تکرار شده‌ای قابل اجرا هستند که شرایط مرزی ساده داشته باشند. در نقطه مقابل,» با استفاده از روش ابزار عددی» در صورتی که درک مناسبی از مساله وجود داشته باشد می‌توان با تحلیل‌های پارامتری و تغییر داده‌ها و تحلیل نتایج» ضعف کممبود داده این مسایل را به نوعی حل و تصویر فیزیکی (کیفی و کمی) بهتری از مساله آرایه کرد. میزان داده‌های زیاد- فهم و درک زیاد ۱ میزان داده‌های زیاد- فهم و درک کم ۹ وا ]1 میزان فهم و درک مساله -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ مزاباء محدودیت‌ها و خنبه‌ها قسبه‌ها ی کاربردی روش‌های عددی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- مزایاء محدودیت‌ها و جنبه‌ها ی کاربردی رو ش‌های عددی ۷ ۱-۲- آشنایی روش‌های عددی در علوم به ویژه علوم مهندسی رشد چشم‌گیری داشته است. در مسایل ژئومکانیکی معدن نیز روش‌های عددی متنوعی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این فصل روش‌های عددی پرکاربرد در عرصه معدنکاری و ژئومکانیک معرفی شده و مختصری در رابطه با هر روش مزایا و محدودیت‌های آن‌ها بیان شده است. به طور کلی اهداف اصلی مدلسازی عددی در مهندسی به عنوان مثال تحلیل‌های پارامتری حساسیت از این نوع تحلیل‌ها هستند. در تحلیل‌های کمی ننایج به صورت اعداد.ء ارقام و مقدار مطلق بیان می‌شود به عنوان مثال روش‌های تحلیل طراحی و تحلیل برگشتی از این نوع هستند. در تحلیل برگشتی از داده‌های اندازه گیری شده در حین اجرا استفاده شده و بر اساس تغییرات پارامترها روش‌های عددی پرکاربرد در طراحی‌های مهندسی سنگ را به دو دسته کلی روش‌های پیوسته و ناییوسته تقسیم‌بندی می‌کنند. جزییات این تقسیم‌بندی در شکل ۱-۲ نشان داده شده است. علاوه بر موارد گفته شده» روش‌های ترکیبی نیز وجود دارد که ترکیبی از دو ی چند روش عددی است که با هدف رفع نقایص روش مربوطه و تکمیل آن با روش دیگر ارایه شده است. روش تحلیل تغییر شکل ناپیوسته روش اجزای مجزا روش اجزای محدود روش تفاضل محدود 0 12150011113105 ۰ 1107 12190۳۵16 ۰ ۲:11 ۲116 را ۱۹1۱ ۰ ۸۲۵۱۷515 روش اجزای مرزی ۰ ۲:1۵ 30۳۵۳۲ شکل ۱-۲- روش‌های عددی متداول در طراحی‌های زئومکانیکی و مهندسی سنگ ۲-۲- روش اجزای محدود در روش اجزای محدودء مدل به عنوان یک محیط پیوسته در نظر گرفته می‌شود و در صورت لزوم ناپیوستگی‌ها به صورت مجزا و به تعداد محدود با المان‌های خاص به نام المان فصل مشترک شبیه‌سازی می‌شوند. محدوده مدلء یعنی زمین در برگیرنده, به تعداد محدودی المان تقسیم می‌شود که از طریق نقاط گرهی در گوشه‌های المان‌ها به هم متصل هستند (شکل ۲-۲). در روش اجزای کلی معادللات ماتریسی به صورت رابطه ۱-۲ است: -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن ]1[]0[-][ 1 که در آن: جا ماتریس سختی (] ماتریس جابه‌جایی (مجهول مساله) ۲ ماتریس بارهای وارده این ماتریس برای تک تک المان‌ها تشکیل و در نهایت ماتریس کلی مدل تشکیل می‌شود و حل کل محاسبات به صورت هم‌زمان انجام می‌شود. گره المان مثلثی ۶ گره‌ای شکل ۳-۲- مدل پیوسته. تقسیم‌بندی مدل به المان‌های محدود ۱-۲-۲ مزایا الف- قابلیت شبیه‌سازی شرایط پیچیده هندسی و رفتاری در سازه‌های سطحی و زیرزمینی ب- قابلیت شبیه‌سازی مدل‌های رفتاری پیشرفته و تابع زمان در اجرای پروژه‌های معدنی و عمرانی ۲-۲-۲- محدودیت‌ها الف- حل مسایل با هندسه و شرایط مرزی پیچیده به دلیل بزرگ شدن ماتریس سختی مدل» نیاز به استفاده از ابرکامپیوترها دارد. ب- اکثر برنامه‌های اجزای محدود نیاز به داشتن تجربه و دانش کافی در مورد کامپیوتر و مبانی روش عددی متناظر دارد. پ- مرزهای مدل ساخته شده در این روش‌ها باید به اندازه کافی دور از محدوده تغییرات انتخاب شود تا کمترین تاثیر را بر روی تحلیل بگذارد. همین امر باعث می‌شود که ماتریس سختی و حافظه مورد نیاز برای تحلیل مساله زیاد شود که زمان اجرای برنامه روش تفاضل محدود شبیه به روش اجزای محدود است. از این جهت که کل مدل مورد تحلیل به عنوان یک محیط پیوسته در نظر گرفته شده و مدل به تعدادی المان تقسیم می‌شود که از طریق گره‌ها به هم متصل هستند (شکل ۳-۲). یکی از تفاوت‌های این -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دو م- مزایاء محدودیت‌ها و جنبه‌ها ی کاربردی رو ش‌های عددی ۹ روش با روش المان محدود در شکل المان‌های مورد استفاده است که در روش تفاضل محدود المان‌های چهارگوش منظم استفاده می‌شود ولی در روش اجزای محدود المان با شکل‌های متنوع‌تری قابل استفاده است. در روش اجزای محدود ماتریس سختی تشکیا می‌شود بنابراین برای تحلیل مسایل پیچیده به دلیل افزایش ابعاد ماتریس سختی تحلیل مشکل است. در روش تفاضل محدود ۱-۳-۲ مزایا الف- حل صریح تابع زمان و عدم نیاز به تشکیل ماتریس سختی» ارزیابی رفتار محیط در برگیرنده را تسریع می‌کند. این ویژگی ب- چون ماتریسی برای حل تشکیل نمی‌شود از کامپیوترهای متداول می‌توان استفاده کرد. پ- امکان تحلیل تغییر شکل‌های بزرگ بدون محاسبات اضافی در حل غیرماتریسی وجود دارد. ت- به دلیل استفاده از یک الگوریتم تابع زمان برای تحلیل‌های دینامیکی این روش بسیار مناسب و کارآمد است. ۲-۳-۲ محدودیت‌ها الف- اگر برای مسایل استاتیکی مورد استفاده قرار گیرد در بیشتر موارد زمان محاسبات بیشتری نسبت به دیگر روش‌ها برای حل نیاز دارد. ب- در این روش برای المان‌بندی تنها از المان‌های با شکل منظم چهارگوش می‌توان استفاده کرد به همین دلیل در حل مسایل با هندسه منحنی شکل» دقت المان‌بندی و یکنواختی آن کاهش می‌یاید. پ- دقت محاسبات به گام زمانی در اجرای برنامه بستگی دارد. ت- در شبیه‌سازی مدل با مصالح مختلف به ویژه مصالح با اختلاف ویژگی‌های مکانیکی زیاد در پارامترهای ورودی ضعیف است. نقاط گره‌ای شبکه + ) (+ ۲ 9 ۱ ٍ ژ ۱ (۱ + )| (کعرب۲) (۰۲ ۲۱ ,۱-۱ ۲) ی 2 100 مش 1 شکل ۲-۲- شبکه تفاضل محدود به صورت دو بعدی -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰ راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن ۳-۲- روش اجزای مرزی روش اجزای مرزی نیز مانند روش‌های اجزای محدود و تفاضل محدود جزو دسته روش‌های پیوسته هستند.ء با این تفاوت که در دو روش بیان شده قبلی محدوده داخلی مدل المان‌بندی می‌شودء ولی در روش اجزای مرزی تنها مرزهای مدل المان‌بندی می‌شود (شکل ۴-۲). در اصل در روش اجزای مرزی محاسبات عددی,» محدود به مرزهای مدل است و برخلاف روش‌های اجزای محدود و تفاضل محدود مساله با انتگرال‌گیری معادلات دیفرانسیل جزیی حل می‌شود. به همین دلیل به روش انتگرالی نیز معروف است. گره المان مرز المان المان شکل ۳۴-۲ مثالی از المان‌بندی در مدل دو بعدی اجزای مرزی ۱-۳-۲ مزایا ب- داده‌های ورودی و خروجی در مقایسه با دیگر روش‌ها ساده‌تر و حل آن‌ها سریع‌تر انجام می‌شود. این روش به دلیل حل دقیق خود در مسایل دو بعدی و سه بعدی که شرایط مرزی ساده‌ای دارند بسیار کارآمد است. پ- برای مسایل دینامیکی روش مناسبی است. ۲-۴-۲- محدودیت‌ها الف- برای شبیه‌سازی محیطها با مدل‌های رفتاری غیرخطی» هندسه نامنظم و شرایط مرزی پیچیده چندان کارآیی ندارد. ۵-۲- روش اجزای مجزا در مقایسه با روش‌های پیوسته یاد شده» در روش اجزای مجزا محیط به صورت یک مدل پیوسته در نظر گرفته نمی‌شود.ء بلکه به با روش‌های یاد شده جدیدتر است و اغلب در تحلیل مسایل محیط‌های دارای شکستگی و بلوکی به کار می‌رود. نکته اساسی در روش اجزای مجزا این است که دامنه مدل مورد بررسی به صورت مجموعه‌ای از بلوک‌ها و دیسک‌های صلب یا شکل‌پذیر (شکل ۵-۲) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- مزایاء محدودیت‌ها و جنبه‌ها ی کاربردی رو ش‌های عددی )۱ ۱-۵-۲ مزایا ب- حرکت بلوک‌های قابل شبیه‌سازی در این روش در مقایسه با روش‌های پیوسته بسیار بزرگتر است و همچنین در این روش امکان مدلسازی حرکت چرخشی و جدایش بلوک‌ها نیز وجود دارد. ۲-۵-۲ محدودییت‌ها الف- برای انجام محاسبات. داده‌های ورودی زیادی از جمله ویژگی‌های مقاومتی و هندسی درزه‌ها و ناپیوستگی‌ها مورد نیاز ب- در مسایل با هندسه بزرگ که تعداد ناییوستگی‌ها زیاد و فاصله‌داری کم است. تعداد بلوک‌های متعددی با ابعاد متفاوت ایجاد می‌شود. در آین قبیل مسایل اجرای برنامه کند است و اغلب زمان تحلیل نامحدود می‌شود. به همین دلیل توصیه می‌شود که دسته‌درزه‌های اصلی و ناپیوستگی‌های تاثیرگذار در مکانیزم ناپایداری مدلسازی شود. ناپیوستگی ۲ ذره (دیسک با کره ) ۸ شکل ۵-۳۲- المان‌بندی در یک دامنه فرضی در روش (الف) اجزای مجزا و (ب) روش ذرات به هم متصل ۶-۲- روش‌های ترکیبی هر یک از روش‌های عددی ذکر شده محدودیت‌هایی دارند. بنابراین برای بالا بردن میزان کارآیی و بازدهی هر روش» می‌توان آن را با روش دیگری ترکیب کرد. تر کیب روش‌های عددی با دو هدف انجام می‌شود. اول اینکه در عین حالیکه محدودیت‌های آن‌ها با روش دیگر پوشش داده می‌شود توانایی هر روش محفوظ می‌ماند. دوم اینکه» ترکیب دو روش و مدل‌های متناظر آن‌ها در نهایت مدلی را ایجاد می‌کند که توانایی شبیه‌سازی نزدیک‌تر به وضعیت واقعی را دارد. ترکیب‌های مهم و کاربردی روش‌های عددی -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۳ راهنمای کاربرد رو ش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن عبارتند از اجزای مرزی ۲جزای محدود (/83۳۸//۳۳۸)» اجزای مجزا-اجزای محدود (/1۳۸//۳۳۸) و اجزای مجزااجزای مرزی (/۸/1/8۳۸ت1(1). مدل‌های ترکیبی اغلب در مهندسی برای تحلیل جریان سیال و تنش-تغییر شکل در محیط‌های درزه‌دار به کار می‌روند. ۷-۲- مقایسه روش‌های عددی در توانایی‌ها و قابلیت‌های تحلیل عمده‌ترین تفاوت بین روش‌هاء پیوسته و ناپیوسته بودن مدل و روش حل معادلات است. یکی دیگر از تفاوت‌های مهم در بین سنگی در مسایل مهندسی نشان داده شده است. روش پیوسته برای توده سنگ بدون درزه و شکستگی یا با تعداد درزه‌های بسیار زیاد (در نظر گرفتن محیط و خواص معادل) به کار می‌رود. روش‌های ناپیوسته برای توده سنگ‌های درزه‌دار قابل استفاده است. در جدول ۱-۲ مقایسه کلی بین روش‌های عددی, مزایا و محدودیت‌های هر روش, زمینه‌های کاربردی و نرم‌افزارهای مورد استفاده آن‌ها ارایه شده است. ای طو (لف) دسته درزه‌ها اس ی ری در وق بر 2 4 ما کوک کار / ی ما وم 0 7 7 7 7 و (پ) (ت) شکل۶-۲- مناسب بودن روش‌های عددی مختلف برای یک حفریه در توده سنگ: (الف) روش پیوسته» (ب)روش پیوسته با المان‌های درزه و فصل مشترک یا روش اجزای مجزا (ناپیوسته)» (ب) روش ناپیوسته اجزای مجزا و (ت) روش پیوسته با خواص محیط معادل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- م اجزای محدود ۳۳/1 محدود ۳1 اجزای مرزی ۳ اجزای محزا | [8 112۸ زا یاء محدودیت‌ها و جنبه‌های کاربر جدو زمینه‌های کاربردی - در محیط‌های پیوسته و ناپیوسته (با تعداد کم ناپیوستگی) هیدرولیکی و هیدرومکانیکی محیط‌های پیوسته با تعداد کم ناپیوستگی‌ها و عدم - در محیط‌های ناپیوسته با پدیده‌های ساختاری کم مثلا عبور تونل از یک گسل - محیط‌های الاستیکی با هندسه ساده - مدلسازی حفریات زیرزمینی و سازه‌های سطحی محیط‌های درزه‌دار - مدلسازی محیط‌های دینامیکی و هیدرومکانیکی در محیط‌های محیط‌های ناپیوسته و درزه‌دار پیجچیده ناپیوسته و با تماس‌های خاص - تحلیل محیط‌های دینامیکی دی رو ش‌های عددی سا ل ۱-۲- مقایسه روش‌ها در تواناب - کارایی مناسب در تحلیل مسایل با محیط‌های پیوسته همگن یا ناهمگن با رفتار غیرخطی - قابلیت تحلیل محیط‌های با هندسه - مناسب برای تحلیل محیط‌های با - کاریی مناسب در مدلسازی مسایل تابع زمان - نیاز به پارامترهای ورودی کم - حل دقیق‌تر در محیط‌های با هندسه و شرایط مرزی ساده - توانایی شبیه‌سازی دقیق محیط‌های درزه‌دار و جدایش بلوک‌ها - درجه آزادی بیشتر بلوک‌ها و قابلیت مدلسازی چرخش و جدایش بلوک‌ها - توانایی شبیه‌سازی دقیق‌تر محیط‌های درزه‌دار در مقایسه با 1۳/1 تماس در بین بلوک‌ها و م و قابلیت‌های تحلیل - نیاز به کامپیوتر با قابلیت پردازش - نیاز به داشتن تجربه و دانش کافی از روش عددی متناظر در هنگام مدلسازی (نسبت به دیگر روش‌ها) - مش‌بندی فقط با المان‌های منظم چهارگوش انجام می‌گیرد. در هندسه‌های مورب دچار مشکل می‌شود. - وابستگی زیاد به انتخاب گام زمانی - زمان‌بر بودن در تحلیل‌های ساده استاتیکی نسبت به دیگر روش‌های عددی - بازدهی نامناسب در تحلیل مدل‌ها - در محیط‌های ناهمگن و با مصالح مختلف کارآیی خوبی ندارد. - تعداد زیاد پارامترهای ورودی و عدم قطعیت در نتایج خروجی - پیچیدگی حل و امکان همگرا نشدن در مدل‌های بزرگ با تعداد ناپیوستگی‌ها و بلوک‌های بسیار زیاد - عدم توسعه مناسب نرم‌افزارهای این روش ۱۳ ۲].۸۱:15 27 ۲] .۸:۹٩[ 37 ) 1۲۱۵۱/۳۵۱ ۵۵1۱0( ۸۸05 ۳7۳2 ۷ ۲] ۸۴ 2 ۲] ۸۲ 0 ۲۳۵۸۸/1۲۳ 21 ۲۳۵۸۸/1۲۳ 31 1۳۳۳ ۱1۸۳ 37( 10۳۵ 31۳ ۲۳۲۲ 10 11۸ 20 ۲0۸ 37 ]1۸-۹/1۸[1۳)([ 1۲۸-13] 7 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مراحل طراحی فصل ۳ مدلسازی به منغلور با روش‌های عددی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- مراحل مداسازی به منظور طراحی با روش‌های عددی ۷ ۱-۳- آشنایی در مورد هر مساله ژئومکانیکی» بر اساس روش‌های تحلیل و طراحی» یک سری قواعد و روند حل ویژه وجود دارد که باید متناسب با روش تحلیل به صورت گام به گام و منظم طی شود. در شکل ۱-۳ روند کلی حل یک مساله پایداری شیب به تفکیک مراحل انجام در یک نرم‌افزار عددی نشان داده شده است. ۰ ب- مش‌بندی .. خواص مصالح الف - ساخت هندسه ر8۵۵088:88858800 روپ میم موب 800 > < ۱ ا ت- تعریف شرایط مرزی و ۰ چ- تفسیر و بررسی نتایج لا اولنه ۳ ز ول ۱ ۱ خروجی ۱ ۳ 6 ۵ +0 ۳ سح ۰ ۸ ۸ ۸ ۸ / : ث- انجام محاسبات شکل۱-۳- روند حل عددی یک مساله نمونه ژئومکانیکی ۳-۳- تعریف هندسه مدل در حل یک مساله» اولین قدم انتخاب هندسه مساله است که باید در برگیرنده محدوده مورد مطالعه و عوامل هندسی تاثیرگذار در رفتار محیط باشد. هندسه مدل باید بیانگر فیزیک مساله بوده و به اندازه کافی گسترده باشد تا بتوان به کمک آن مکانیزم حاکم بر رفتار مساله و همچنین گسترش ساختارهای زمین‌شناسی در منطقه مورد بررسی را پوشش داد. مدل باید به اندازه‌ای بزرگ باشد که مرزهای آن خارج از محدوده تاثیر فعالیت‌های مهندسی قرار گیرد. فاصله قرارگیری مرزهای مدل نسبت به منطقه ایجاد تغییرات» مثلا حفریه» شیروانی و نظایر آن نقش بسزایی در نتایج خروجی ایفا می‌کند. به عنوان یک برآورد کلی در شکل ۲-۲۳الف. ابعاد مدل برای پایداری یک شیبروانی» ۲-۳-ب. ابعاد مدل برای بررسی ۳-۳ انتخاب خصوصیات فیزیکی و پارامترهای مکانیکی واحدهای لیتولوزیکی در مسایل ژئومکانیکی» شناخت ویژگی‌های فیزیکی و مقاومتی توده در برگیرنده که سازه روی یا درون آن ساخته می‌شود. بسیار حایز اهمیت است. در هر روش تحلیل پس از اینکه با بررسی نیروها و بارهای وارد بر محیط سنگی یا خاکی وضعیت تنش,» کرنش و یا انرژی ذخیره شده پیش‌بینی شد. با استفاده از ویژگی‌های فیزیکی و مکانیکی می‌توان رفتار سنگ و توده‌های سنگی» وضعیت -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن (الف) (ب) 4 ما ولد ْ 5 : ْ *2 10 نقل کرادت اس 3* 0 (پ) شکل ۲-۲- ابعاد پیشنهادی برای مدل‌های عددی در مسایل ژئومکانیکی, الف - ابعاد مینیمم و شرایط مرزی برای مدل تحلیل شیروانی» ب- ابعاد مدل, شرایط مرزی و تنش‌های برجا برای شبیه‌سازی یک کاواک. پ- ابعاد مدل برای تحلیل تونل زیرزمینی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- مراحل مداسازی به منظور طراحی با روش‌های عددی ۹ ۱-۳-۳- ویژگی‌های فیزیکی ویژگی‌های فیزیکی مهم توده سنگ که اغلب در پروژه‌ها مورد آرزیابی قرار می‌گیرند عبارت از تخلخلء چگالیء میزان رطوبت و روش‌های عددی از بین این خواص و ویژگی‌هاء مقادیر چگالیء نفودپدذیری و سرعت آمواج در سنگ استفاده می‌شود. ۳-۳-۳- ویزگی‌های مکانیکی ویژگی‌های مکانیکی سنگ شامل ویژگی‌های مقاومتی و شکل‌پذیری است که با توجه به ماهیت ناپیوسته و درزه‌دار بودن توده سنگ می‌توان دو رویکرد مختلف برای برآورد این خواص در نظر گرفت. اگر توده سنگ به عنوان یک محیط پیوسته مدلسازی می‌شود باید خواص معادل محیط شامل ماده سنگ و درزه‌ها برآورد شود. اگر توده سنگ به صورت ناپیوسته مدلسازی می‌شود.ء باید خواص ناپیوستگ ها در کنار خواص ماده سنگ معرفی شود. خواص مقاومتی شامل چسبندگی و زأویه اصطکاک داخلی و خواص و برشی برای درزه سنگی است. در جدول ۱-۳ مشخصات یاد شده در مورد چند نمونه سنگ ارایه شده است. جدول ۱-۳- ۳ فیزیکی و مکانیکی(در مقیاس آزمایشگاهی) برای چند سنگ نمونه اس سس ی سس سم سم ۳-۳- تعیین شرایط مرزی حاکم بر مساله در تحلیل‌های عددی مسایل ژئومکانیکی بخش کوچکی از زمین شامل محدوده مورد مطالعه و تغییرات حین اجرا در آن محدوده در نظر گرفته می‌شود. به منظور شبیه‌سازی محیط بینهایت و فیزیک واقعی مساله باید در مرزهای مدل شرایطی را فراهم کرد که نزدیک‌ترین حالت را با واقعیت طبیعی مساله داشته باشد. در روش‌های مختلف. مرزهای مدل عددی به یکی از سه روش کنترل با تنش, کنترل با جابه‌جایی و سرعت ثابت تعریف می‌شود. در روش‌های عددی, روش تنش ثابت (یا تعریف شده) و جابه‌جایی معین کاربرد بیشتری دارند. برای مدل‌های نزدیک سطح که تغییرات تنش کم است» در صورت استفاده از مرزهای تنش تعریف شده» باید قبل از حل یک مدل عددی باید شرایط اولیه حاکم بر مساله تعریف شود. یکی از ورودی‌های مهم این بخش معرفی تنش‌های برجا در مدل است. روش‌های مختلفی برای اندازه‌گیری تنش‌های برجا در توده سنگ وجود دارد که به دو دسته آزمون‌های مخرب و غیرمخرب تقسیم می‌شود. در آزمون‌های مخرب شرایط توده به هم می‌خورد که شامل ایجاد کرنش» تغییر شکل, ایجاد ترک و افزایش بازشدگی است. روش‌های مخرب متداول شامل شکافت هیدرولیکی» مغزه‌گیری دوباره و جک تخت است. زمون‌های -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن ۱-۵-۳- مدل‌های رفتاری مصالح ژئومکانیکی مدل‌های رفتاری بر اساس قوانین تئوری الاستیسیته. پلاستیسیته و تسلیم» به فرم رابطه‌ای بین مولفه‌های تنش و کرنش در یک جسم تعریف می‌شوند که گویای رفتار آن در حین بارگذاری و تغییر شکل است. تابع ریاضی عمومی مدل رفتاری به صورت رابطه ۱-۳ است. (۱-۳) 0( ,ام ب0)/ 7 مولفه تنش میزان تغییرات تابع زمان مولفه کرنش 2 تغییرات تابع زمان کرنش در هنگام انتخاب مدل رفتاری برای تحلیل یک مساله ژئومکانیکی, باید به دو نکته زیر توجه داشت: - چه ویژگی‌ها و خواصی از مواد در برگیرنده سازه مورد بررسی» معلوم و مشخص است؟ بر اساس هدف تحلیل و همچنین پارامترهای موجود از توده در برگیرنده» می‌توان مدل رفتاری مناسب را انتخاب کرد. به طور کلی مدل‌های رفتاری پرکاربرد در زمینه ژئومکانیک را می‌توان به شش دسته کلی زیر تقسیم‌بندی کرد: در مدل کردن شکست در مصالح است. کاربرد عمده مدل‌های الاستیک در تحلیل‌های ساده و برآوردهای اولیه از هندسه مناسب مدل و شرایط مرزی است. در مدل‌های عددی برای شبیه‌سازی مصالح پیوسته» ایزوتروپ و همسانگرد مانند سازه‌های صلب و بتنی مدل‌های رفتاری الاستو-پلاستیک دو بخشی هستندء یعنی در بخش قبل از نقطه ماکزیمم مقاومت به صورت الاستیک و بعد از آن به صورت پلاستیک کامل هستند. تفاوت این مدل‌ها با مدل‌های الاستیک قابلیت مدلسازی شکست مواد است. در این مدل‌ها تا افزایش می‌یابد. معروف‌ترین مدل رفتاری الاستو-پلاستیک. مدل موهر-کولمب است که در بیشتر تحلیل‌های عددی از آن استفاده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- مراحل مداسازی به منظور طراحی با روش‌های عددی )۲ می‌شود. این مدل رفتاری بر اساس معیار شکست موهر-کولمب ( 1۵1۷ ,6 +0 < 7) توسعه یافته است. پارامترهای ورودی آن؛ مدول دگرشکلی (ت]» ضریب پواسون (0» چسبندگی )» زاویه اصطکاک داخلی (0)) و زاویه اتساع (ل۷) است که با استفاده از تست‌های آزمایشگاهی به دست می‌آیند. پ- مدل‌های رفتاری کرنش -نرم‌شوندگی " در بین مدل‌های رفتاری این مدل شباهت بیشتری به رفتار تنش -کرنش واقعی سنگ دارد. یعنی بعد از نقطه ماکزیمم مقاومت. افت تنش را نشان می‌دهد و میزان تحمل تنش نمونه با افزایش کرنش‌های پلاستیک کمتر می‌شود. از زمینه‌های کاربردی این مدل رفتاری می‌توان به مطالعه رفتار بعد از شکست سنگ در پروژه‌های شامل ریزش و شکست پیشرونده» تسلیم شدن لنگه‌های معدنی و تخریب سقف اشاره کرد که در آن‌ها در عین حالی که توده به شکست رسیده است ممکن است پایداری نسبی داشته باشد. ت- مدل‌های رفتاری کرنش -سخت‌شوندگی " در این مدل رفتاری بعد از نقطه اوجء با افزایش کرنش پلاستیک. ظرفیت بارپذیری جسم افزایش می‌یابد. در این مدل‌ها نکته مهم تعریف تابع (قانون) سخت‌شوندگی است که تغییرات تنش را با افزایش سطح کرنش پلاستیک نشان می‌دهد. این مدل رفتاری بیشتر در محیط‌های خاکی و سازندهای نمکی و همچنین در شرایطی که فشار محصورکننده زیادی بر محیط حاکم باشد. قابل ث- مدل‌های رفتاری تابع زمان (ویسکوپلاستیک) بعضی مواد مهندسی, رفتاری تابع زمان دارند یعنی با گذشت زمان تغییرات تنش» کرنش و جابه‌جایی در مواد ایجاد می‌شود. در توده‌سنگ‌های لهیده و تورمی این رفتار زیاد مشاهده می‌شود. سنگ‌های رسوبی تبخیری و نمک‌ها نیز رفتاری تابع زمان دارند که برای شبیه‌سازی آن‌ها باید از مدل‌های رفتاری تابع زمان استفاده کرد. ج- مدل‌های رفتاری درزه‌ها و ناپیوستگی‌ها برای شبیه‌سازی ناپیوستگی‌ها و گسل‌ها و دیگر عوارض ساختاری زمین‌شناسی» در روش‌های عددی پیوسته از المان فصل مشترک استفاده می‌شود. در نرم‌افزارهای ناپیوسته به دلیل وجود الگوریتم مکانیک تماس قوی و سیستم بلوکی» نیاز است که مدل رفتاری مجزایی برای درزه‌ها و ناپیوستگی‌ها تعریف شود. پایه و فرمول‌بندی اولیه بیشتر این مدل‌ها بر اساس مدل رفتاری موهر کولمب است. از مهم‌ترین این مدل‌ها می‌توان به مدل لغزش کولمب و مدل بارتن- بندیس آشاره کرد که در مقایسه با دیگر مدل‌ها کارًیی بیشتری دارند. ۲-۵-۳ نحوه انتخاب مدل رفتاری مناسب هر مساله باید در ابتدا با ساده‌ترین مدل‌های رفتاری مورد تحلیل قرار گیرد. در بیشتر حالت‌ها مدل رفتاری الاستیک یا در موارد پیچیده‌تر استفاده از مدل رفتاری موهر-کولمب توصیه می‌شود. یکی از نکات مهم در انتخاب مدل رفتاری, میزان سطح تنش وارده در مواد مورد بررسی است. در پروژه‌هایی که سطح تنش وارده خیلی کمتر از مقاومت توده سنگ است. مثلا در شیب‌های کوتاه و تونل‌های کم عمق در محیط‌های سنگی, تفاوت چندانی بین |- 5۳۵1-۵8 2- 51۳۵1۱۱۱- 8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن پیش‌بینی مدل‌های رفتاری مختلف نخواهد بود. بنابراین استفاده از مدل‌های ساده الاستیک و الاستوپلاستیک دقت مناسبی خواهند در حفریات زیرزمینی به دلیل افزایش سطح تنش وارده به ویژه در مناطق با تمرکز تنش بالا مانند محل تقاطع‌هاء لنگه‌های معدنی و کارگاه‌های جبهه‌کار بلند ممکن است به توده سنگ تنشی بیش از مقاومت حداکثر وارد شود.ء بنابراین استفاده از مدل‌های رفتاری کرنش نرم‌شوندگی توصیه می‌شود. اما در حفریات متداول مانند تونل‌ها و چاه‌ها استفاده از مدل رفتاری موهر-کولمب نیز جواب‌های نسبتا مناسبی آرایه می‌کند. با توجه به جنس توده در برگیرنده و رفتار آن در پایداری دراز مدت سازه‌های زیرزمینی و روباز معدنی» به ویژه در سازندهای نمکی و سنگ‌های رسی, تحلیل تابع زمان مساله با مدل‌های رفتاری مرتبط با آن توصیه می‌شود. ۳-۵-۳- معیارهای تجربی شکست 60 > ر0 > ,0 برقرار است. مجموعه مقادیری از ,0» د0 و ,0 که به ازای آن شکست در یک جز از جسم رخ می‌دهد به وسیله یک نقطه در فضای مختصاتی ,6» «6 و د60 مشخص می‌شود. محموعه چنین نقاطی رویه شکست را تعیین می‌کنند. یعنی: (۲-۲) 0 (6ور6ی6)] پر کاربردترین آن‌ها معیار شکست هوک -براون و موهر -کولمب است که هم برای ماده سنگ و هم برای توده سنکگ ارایه شده است. یکی از زمینه‌های کاربردی معیار هوک-بروان و موهر-کولمب در برآورد ویژگی‌های توده سنگ در اختیار داشتن رده‌بندی 0051 توده سنگ و چند پارامتر ساده دیگر است که بر اساس آن می‌توان پارامترهای ژئومکانیکی توده سنگ ر تخمین زد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ های انتخاب روش‌های عددی در مسایل زئومکانیکی معلدن -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۴- آشنایی یکی از مهم‌ترین پیشرفت‌ها در تحلیل و طراحی مسایل ژئومکانیکی در سال‌های گذشته پایه‌گذاری و توسعه نرم‌افزارهای متعدد بر پایه روش‌های عددی مختلف بوده است که قابلیت شبیه‌سازی جنبه‌های مختلف تغییر شکل و شکست در پروژه‌های اجرا شده در در این فصل دستورالعمل انتخاب و انجام یک مدلسازی عددی مناسب ارایه شده است. مدل عددی نباید تنها به عنوان یک "پردازنده منفعل " در نظر گرفته شود به طوری که تنها یک سری داده ورودی گرفته و از طرف دیگر خروجی‌هایی از رفتار سیستم ارایه کند. مدل عددی هر مساله زئومکانیکی باید به دقت و با علم کامل به الگوریتم نرم‌افزار و روش عددی متناظر آن ساخته شود و همچین برای درک کلی مکانیزم حاکم بر رفتار مساله مدل‌های متعددی اجرا شود. ۳-۳- الگوریتم اجرای مدل‌های عددی روند کلی انجام یک تحلیل عددی در مسایل ژئومکانیکی معادن مطابق روندنمای نشان داده شده در شکل ۱-۴ است. در مرحله اول باید مساله پیش رو به خوبی شناخته شده و انتظارات از تحلیل با جزییات کامل تعیین شود. بر اساس زمین‌شناسی منطقهء هندسه مساله و اهمیت تحلیل (پیوسته, ناپیوسته یا دو بعدی و سه بعدی) تعیین می‌شود. برای تعیین پارامترهای ورودی مدلء یک ارزیابی میدانی زئومکانیکی دقیق از توده سنگ در برگیرنده محدوده مورد مطالعه لازم است. در صورت لزوم باید منطقه از نظر خواص ژئومکانیکی پهنه‌بندی شود. برای واسنجی (کالیبره کردن) و اعتبارسنجی مدل می‌توان نتایج را با داده‌های مشاهده شده (مناطق ناپایداره حجم ریزش و سطح شکست) و ابزاربندی‌ها (در صورت وجود) مقایسه کرد. مدل باید قابلیت پیش‌بینی مکانیزم کلی و عمومی ناپایداری در مساله را داشته باشد و مناطق با پتانیسل خطر بالا و مناطق ایمن را با ارایه ضریب اطمینان مناسب مشخص کند. در جدول ۱-۴ راهنمای کلی مدلسازی به صورت گام به گام ارایه شده است. جدول ۱-۳۴- گام‌های اجرای یک مدل عددی در زئومکانیک ساخت و اجرای مدل‌های ایده‌ال و ساده شده از مساله مورد مطالعه تهیه مدل‌های متعدد با اطلاعات جزبی‌تر از مساله مورد مطالعه بررسی نتایج خروجی, تفسیر آن‌ها و ارایه نتیجه نهایی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ راهنمای کاربرد روس‌های عددی در طراحی زنومکانیکی معادن - آیا شکست در تحلیل بررسی می‌شود؟ - شکست ناشی از عوارض ساختاری است یا خیر؟ - دو بعدی یا سه بعدی - مدل رفتاری مناسب اطلاعات آزمایشگاهی تخمین خواص توده سنگ بهنه‌بندی و رده‌بندی م‌هندسی - آزمایش فشاری تک محوری - شرایط تنش برجا - 0/8 0 یا آ08 - آزمایش بار نقطه‌ای - مدول تغییر شکل‌پذیری - توصیف درزه‌هاء گسل‌ها و دیگر - آزمایش سه محوری - معیار هوک و بروان و تعیین بازه تغییرات خواص عوارض ساختاری اطلاعات میدانی واسنجی مدل - اطلاعات سپستم نگهداری و اصلاح خواص و جزییات جام تحلیل پارامتری برای مقلذیر مختلف خواص شکست‌ها برای سازه‌ها (کارگاه, پایه و _ مقایسه نتایج حروجی با داده‌های مشاهده‌ای و در صورت نظایر آن) استخراجی و تاثیرات زئومکانیک در آن - ویژگی‌سنجی‌های ژئوتکنیکی - گزارشات ابزاربندی و تغییرات انجام تحلیل‌های طراحی - تشخیص مکانیزم شکست به صورت جزیی‌تر - برآورد ضرایب ایمنی در روند توالی اجرا - تحلیل سیستم‌های نگهداری و پایدارکننده شکل ۱-۴- الگوریتم کلی برای استفاده از مدل عددی در مسایل زئومکانیکی معدن -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳- انتخاب روش عددی و نرم‌افزار مربوطه در بسیاری از مسایل چندین روش و نرم‌افزار متناظر ممکن است برای تحلیل, مناسب تشخیص داده شود. تصمیم‌گیری در مورد انتخاب بین آن‌ها معمولا بر اساس میزان تجربه و آشنایی طراح با روش‌های عددی و نرم‌افزار است. به عنوان مثال در طراحی یک تونل در محیط سنگی بدون ناپیوستگی‌های شاخص که فرض پیوسته بودن منطقی است. روش‌های پیوسته و نرم‌افزارهای متناظر آن‌ها مانند ۳]۸۴. ۳1۵<5. 2 ۳۳۵90 و ۸۳۸۵۵ قابل استفاده است که بسته به آشنایی طراح با هر یک از این نرم‌افزارها طراحی انجام می‌شود. مدلسازی شرایط واقعی زمین بسیار مشکل است زیر در مورد شرایط زیرسطحی توده در برگیرنده شامل خواص مواد و توزیع عوارض ساختاری عدم قطعیت‌های فراوانی وجود دارد. در مدلسازی مسایل به ویژه مسایل ژئومکانیکی معادن با داده‌های محدود. نیاز به ساده‌سازی‌هایی در روند مدلسازی است. ساده‌سازی‌ها در مدل واقعی, حالت‌های مختلفی دارند که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: - مدلسازی شرایط سه بعدی مساله با فرضیات دو بعدی (کرنش صفحه‌ای, تقارن محوری و تنش صفحه‌ای) - مدلسازی محیط ناپیوسته به صورت محیط معادل پیوسته و یا محیط پیوسته با عوارض ساختاری اصلی - استفاده از شرایط تقارن در مدل و یا مدلسازی در مقاطع دو بعدی مختلف برای تفسیر شرایط سه بعدی - ساده‌سازی در روند مدلسازی اجرای پروژه و شرایط زمین ۱-۳-۴۳ مدل دو بعدی یا سه بعدی توزیع میدان تنش و جابه‌جایی در مسایل فیزیکی عموما حالت سه بعدی دارد. بنابراین برای بررسی دقیق‌تر میدان تنش -تغییر عواملی وجود دارند که الزاما باید به صورت سه بعدی مدلسازی شوند و فرضیات دو بعدی برای آن‌ها صادق نیست. از مهم‌ترین این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: - مناطق نزدیک دهانه‌های تونل و ورودی کارگاه‌ها - لنگه‌های معدنی به ویژه در حالت شکل نامنظم - جبهه‌ کار تونل و کارگاه‌های استخراجی در بعضی مسایل, تحلیل سه بعدی چندان لزومی ندارد. این مسایل شامل مواردی است که بتوان فرضیات ساده‌سازی دو بعدی (کرنش صفحه‌ای» تنش صفحه‌ای و تقارن محوری) را در آن‌ها در نظر گرفت. از مهم‌ترین این مسایل می‌توان به پایداری شیب دیواره‌های بلند با تغییرات انحنا کم تحلیل پایداری تونل در مقاطع با فاصله از جبهه‌کار» کارگاه‌های جبهه‌کار بلند. مقطع عرضی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن ۲-۳-۳۴ مدل پیوسته یا ناپیوسته معیار انتخاب بین مدل پیوسته و ناپیوسته شدت درزه‌داری و ابعاد مساله مورد مطالعه است. به صورت کیفی محدوده بین مدل ۲/۲ لب بل / 7/7/77 ۲۱/۲/7 بل لللب/// 777 7 1 ۳ ۹۱ ۱ 1 توده سنگ به شدت درزه‌دار اساس کاهش فاصله‌داری درزه‌ها نسبت به ابعاد تونل یکی دیگر از معیارهای مهمی که در این مورد وجود دارد فاکتور پیوستگی است. این فاکتور (۳۳) به صورت نسبت قطر تونل ((1) به قطر بلوک‌ها (,(]) تعریف می‌شود که نشان دهنده تعداد بلوک‌های موجود در سقف تونل است: (۱-۴) 2/10 <0۳) |- 0011۱1۷ 120107 ))-۳( -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- معیارهای انتخاب روش‌های عددی در مسایل ژزئومکانیکی معادن ۳۹ - پیوسته-سالم: تعداد درزه کم یا فاصله‌داری بسیار زیاد» در حدود کمتر از ۶ بلوک (۳>6)) در امتداد سقف یا دیواره حفریه - ناپیوسته (بلوکی): توده سنگ با درزه‌داری کم تا زیاد که بلوک‌هایی با ابعاد گسترده با حجمی در حدود چند ده متر مکعب تا چند صد متر مکعبء بین حدودا ۳ تا ۳۰ بلوک در سقف یا دیواره حفریه ( معادل با )۲۳-3-3) - پیوسته معادل: قطعات سنگی و دذرات ریز با پیوندهای ضعیف و سست.ء توده سنگ‌های به شدت درزه‌دار خرد شده» بلوک در سقف حفریه وجود خواهد داشت (معادل با ۳<15-)). ابعاد بلوک برای بازه‌های متنوع پیوستگی و سه اندازه تونل در جدول ۲-۴ نشان داده شده است. جدول ۲-۳۴- محدوده تغییرات ابعاد بلوک در زمین به ازای فاکتورهای پیوستگی مختلف 30 1000 فاکتور پیوستگی (۲۴) مقدار(۲۴) ناپیوسته -< پیوسته (بلوکی - معادل) (۳-۰/۳۵۱۲۱) 1 ۰.۳ تمه ۰.۳ ناپیوسته(بلوکی) (1 ۳-۴۰) 1۹ ۰۴ پیوسته - ناپیوسته(سالم- بلوکی) با استفاده از رده‌بندی‌های 133/14 و 051 نیز می‌توان تا حدودی به پیوسته یا ناپیوسته بودن محیط پی برد (جدول ۳-۴). جدول ۳-۴- رده‌بندی‌های 111۹ و ‎٩1‏ برای تعیین ببوسته یا ناپیوسته بودن محیط پیوستگی 0۳ ‎7٩1 051] ٩۳ ۱0 ‏سس 30>051[ 0۳ 0 051 0۳ ۱/۲ 0 پیش‌بینی اولیه در مورد مکانیزم حاکم در مساله (ناپایداری ساختار -کنترل کننده یا تنش -کنترل کننده) نوع تحلیل پیوسته یا ناپیوسته را انتخاب کند. مقایسه بین نتایج تحلیل‌های عددی پیوسته و ناپیوسته در یک مساله اهمیت هر روش را در مدلسازی و همچنین مکانیزم ناپایداری حاکم را مشخص می‌کند و در تحلیل‌های بعدی مساله به عنوان معیاری برای انتخاب بین مدل پیوسته یا ناپیوسته در نظر گرفته می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ کاربرد روش‌های عددی زنومکانیکی معادن روباز -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- کاربرد رو ش‌های عددی در طراحی ژزئومکانیکی معادن روباز ۳۳ سا ۱-۵- آشنایی در سال‌های گذشته با استخراج معادن نزدیک سطح بیشتر معادن روباز برای رسیدن به اعماق بیش از ۱۰۰۰ متر طراحی می‌شوند. انباشتگاه‌های حاصل از سنگ‌های باطله به ارتفاعی بیش از ۶۰۰ متر می‌رسند» سدهای باطله به ارتفاع بیش از ۲۰۰ متر توسعه می‌یابند و توده فروشویی به بیش از ۱۵۰ متر ارتفاع می‌رسند. این حرکت و جهش به سمت بلندترء عمیق‌تر و پرشیب شدن سازه‌ها در کنار تجهیزات پیشرفته و بزرگ استخراج و تولیدء نیاز به استفاده از روش‌های تحلیل و طراحی پیشرفته‌تر دارد. با پیشرفت علم کامپیوتر و روش‌های عددی, استفاده از این روش‌ها و نرم‌افزارهای مرتبط در تحلیل و طراحی ژئومکانیکی معادن روباز گسترش تخمین قابل قبولی از ویژگی‌های تغییر شکل‌پذیری و مقاومتی توده سنگ برای هر نوع روش تحلیلی که در طراحی معادن مورد استفاده قرار می‌گیرد باید انجام گیرد. استفاده از رده‌بندی‌های شاخص مانند [05) در مقایسه با دیگر معیارهای رده‌بندی مهندسی, به دلیل الگوی ساختاری مناسب و پارامترهای آندازه‌گیری صحرایی ساده» برای تخمین خواص توده سنگ کاریرد بیشتری دارد. به عنوان مثال نرم‌افزار 1۳001۵0 برای محاسبه خواص مقاومتی و تغییر شکل‌پذیری توده سنگ بر اساس معیار هوک و براون و رده‌بندی 051 پایه‌گذاری شده است. یکی از نکات مهم دیگر در برآورد خواص» در نظر گرفتن تاثیر مقیاس و شرایط زمین‌شناسی است. ناپایداری‌ها به طور کلی ممکن است در خود توده سنگ یا در امتداد ناپیوستگی‌ها رخ دهند. در شکل ۱-۵ مفهوم کلی رده‌های مقاومت توده سنگ بر اساس مقیاس ناپایداری ارایه شده است. در تحلیل پایداری شیب‌ها باید مقاومت برشی ناپیوستگی‌ها با توده سنگ استفاده کرد. ۳-۵- تحلیل پایداری و طراحی دیواره‌های معادن روباز طراحی زاویه شیب معادن روباز به دلیل افزایش عمق معدنکاری بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. تغییرات اندک در زاویه شیب نهایی معادن نتایج قابل ملاحظه‌ای در اقتصاد کلی معدن و پایداری آن دارد. فاکتورهای مهم تاثیرگذار در طراحی دیواره عبارت از ارتفاع شیبء زمین‌شناسی,» مقاومت توده سنگ» فشار آب زیرزمینی و روش آتشباری است. روش‌های طراحی شیب به چهار دسته کلی روش‌های تجربی» روش‌های تعادل حدی» روش‌های احتمالاتی و روش‌های عددی تقسیم‌بندی می‌شوند. مدلسازی عددی به عنوان کارآمدترین روش» ویژگی‌های خاصی برای انجام تحلیل دارد که در ادامه شرح داده شده است. ۱-۳-۵- تحلیل دو بعدی و سه بعدی دیواره در ابتدای تحلیل مسایل شیب برای درک مکانیزم کلی ناپایداری» مدلسازی به صورت دو بعدی انجام می‌شود. به طور کلی در شرایط زیر تحلیل‌های سه بعدی توصیه می‌شوند: - امتداد ساختارهای زمین‌شناسی اصلی که بیش از ۲۰ تا۲۰ درجه با امتداد دیواره اختلاف داشته باشد. - زاویه محور ناهمسانگردی مواد با حالتی که با امتداد دیواره بیش از ۲۰ تا۳۰ درجه باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۴ راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن - جهت تنش‌های اصلی موازی یا عمود بر دیواره نباشند. - توزیع واحدهای ژئومکانیکی در امتداد دیواره متغیر باشند. - هندسه دیواره در نقشه به کمک تحلیل‌های دو بعدی و فرضیات کرنش صفحه‌ای و تقارن محوری, قابل تحلیل نباشد. شکل ۱-۵- رابطه بین ساختارهای زمین‌شناسی و رده‌های مقاومتی توده سنگ ۳۲-۳-۵- تحلیل پیوسته و ناپیوسته دیواره گام بعدی در مدلسازی» تعیین روش پیوسته یا ناییوسته برای تحلیل است. تمام مسایل تحلیل پایداری دیواره به نوعی شامل اپیوستگی‌ها در مقیاس‌های مختلف هستند. زمانی که توده سنگ یکپارچه باشد و عوارض غالبی در توده سنگ نباشد فرض محیط طولی زیاده تحلیل باید با روش‌های ناپیوسته انجام شود. مدلسازی‌های پیوسته برای تحلیل پایداری در محیط‌های شامل توده سنگ یکپارچه و سالم سنگ‌های ضعیف یکیارچه و توده سنگ‌های به شدت درزه‌دار با رفتار شبیه خاک به کار برده می‌شود. مدلسازی ناپیوسته برای تحلیل دیواره‌ها که رفتار آن‌ها با ۳-۵- تحلیل پایداری و طراحی شیب دیواره‌های بلند با افزایش عمق معدنکاری در معادن روبازء ارتفاع دیواره‌ها زیاد می‌شود که در آن‌ها بحث پایداری و کنترل ایمنی معدن اهمیت خاصی دارد. در تحلیل پایداری دیواره‌های بلند نسبت به دیواره‌های کوتاه» فاکتورهای خاص دیگری مانند شرایط تنش در کاواک. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن روباز ۳۵ تاثیرات فشار آب زیرزمینی و تنش موثرء شرایط زمین‌شناسی به ویژه وجود ساختارهای بزرگ‌مقیاس» هندسه کاواک و انحنای آن موثرند. برای طراحی دیواره‌های بزرگ» به دلیل تنوع مواد با رفتارهای مختلف و عوارض ساختاری متعددء داده‌های اندک و پیچیدگی‌های هندسی,» عموما روش‌های عددی مورد استفاده قرار می‌گیرند. روش تعادل حدی به دلیل الگوریتم محاسباتی ساده‌تر برای تحلیل‌های سریع و برآورد اولیه از پایداری دیواره‌های کوتاه بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد. روند کلی حل در این روش‌ها بررسی نسبت نیروهای محرک به مقاوم در دیواره و برآورد ضریب ایمنی است. استفاده از این روش در محیط‌های پیوسته و بدون عوارض ساختاری و همچنین در دیواره‌های کم ارتفاع کاربرد گسترده‌ای دارد. از نقاط ضعف روش‌های تعادل حدی فرض صلب بودن المان‌هاء عدم در نظر گرفتن بحث تنش -کرنش و همچنین از پیش تعریف شدن سطح شکست است. از نرم‌افزارهای پرکاربرد دو بعدی بر پایه این روش می‌توان به نرم‌افزار 51106 000-51006 و از نرم‌افزارهای سه بعدی به نرم‌افزار ۸[۳۸]آل) و 312-51006 اشاره کرد. استفاده از روش‌های عددی در مقایسه با روش‌های تعادل حدی در طراحی دیواره‌های بلند به دلیل اهمیت تنش‌های برجای بزرگ در محیط. ضرورت بیشتری دارد. ۵-۵- تحلیل پایداری انباشتگاه‌های (دپوهای) معدنی انباشتگاه‌های معدنی به دلیل ماهیت نسبتا یکسان» به صورت محیط پیوسته فرض می‌شوند. برای تحلیل پایداری دیواره در این سازه‌هاء روش‌های طراحی دیواره‌ها که در بخش‌های قبل گفته شد (به ویژه روش‌های عددی و تعادل حدی) قابل استفاده است. با توجه به ماهیت این سازه‌ها مدلسازی عددی در این مواد عموما به صورت پیوسته انجام می‌شود. تحلیل مسایل پایداری دیواره در آن‌ها شباهت زیادی به تحلیل مسایل پایداری شیب در مکانیک خاک دارد. معمولا به دلیل ارتفاع نسبتا کم در خاکریز انباشتگاه‌های معدنی» نتایج روش‌های تعادل حدی و روش‌های عددی تفاوت چندانی با هم ندارند ولی با افزایش ارتفاع انباشتگاه‌ها بهتر است از مدلسازی‌های عددی استفاده شود. بررسی تغییر شکل پی و ظرفیت باربری در پی انباشتگاه‌ها نیز اهمیت بالایی در طراحی آن‌ها دارد که بر اساس نوع شرایط زمین‌شناسی پی به صورت پیوسته یا ناپیوسته تحلیل می‌شود. ۶-۵- تحلیل پایداری سدهای باطله پایداری شیب یکی از ملاحظات مهم در طراحی و اجرای تاسیسات ذخیره‌ای باطله و توده‌های فروشویی در معادن است. شباهت سدهای باطله به سدهای خاکی و سنگریزه‌ای (از نظر هندسه)» راهنمای مناسبی در روند مدلسازی و بررسی پایداری آن‌ها فراهم می‌کند. تفاوت بارز در تحلیل این سدها در خواص مواد درون سد است که در مورد سدهای باطله شامل مواد دانه‌ای باطله به صورت اشباع است. تحلیل‌ها عموما به صورت دو بعدی و پیوسته (مشابه سدهای خاکی و سنگریزه‌ای) و در مقاطع بحرانی» سد باطله با شیب و ارتفاع بیشتر انجام می‌شود. در استفاده از ابزار عددی برای انجام تحلیل این سازه‌هاء انتخاب داده‌های ورودی مناسب اهمیت زیادی دارد. تعیین خصوصیات مقاومتی برای مواد باطله و گرفتن نمونه‌های دست نخورده از توده باطله بسیار پیچیده و مشکل است. انجام آزمون‌های برجا اعتبار -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ راهنمای کاربرد رو ش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن بیشتری در این محیطها دارند. آزمون‌های نفوذ مخروط (]۳۳) و برش پره از کاربردی‌ترین آزمون‌ها برای تخمین خواص مقاومتی در باطله‌ها به حساب می‌آید. ۷-۵- تحلیل و محاسبات جریان آب در معدن بررسی شرایط آب زیرزمینی نقش مهمی در طراحی پایداری دیواره‌های معدنی دارد. در مناطق با آب و هوای بارانی که تغییر در سطح آب زیاد است» باید همیشه در طراحی‌هاء تغییرات سطح ایستابی لحاظ شود. بررسی میزان فشار آب باید در حالت‌های بحرانی, یعنی در زمان‌های اوج بارش و سطح آب زیرزمینی انجام شود. در معادن روباز نصب پیزومترها برای تعیین سطح ایستابی و تغییرات آن استفاده بسیار زیادی دارد و می‌توان از نتایج آن‌ها برای تحلیل‌های پایداری دقیق‌تر استفاده کرد. در معادن روباز» گام اول در تحلیل هیدرولیکی و بررسی شدت جریان ورودی به کاواک. جمع‌آوری داده‌های آب‌زمین‌شناسی است که باید با پیشروی معدن» بخشی از این داده‌ها به روز شوند. بعد از جمع‌آوری داده‌هاء گام بعدی توسعه یک مدل آب‌زمین‌شناسی است که با پیشرفت علوم کامپیوتر و روش‌های عددی با استفاده از نرم‌افزارهای مختلف می‌توان میدان جریان آب زیرزمینی در محدوده معدن را به صورت گرافیکی و واضح‌تر مشخص کرد. از نرم‌افزارهای مهم می‌توان به ۷ م0ععی 310 ۵00 20 مععی ۳1۵۵۲ و ۳1۵۷ و نظایر آن‌ها اشاره کرد. ۸-۵- تحلیل تاثیر آب بر پایداری دیواره‌ها تاثیر فشار آب در کاهش تنش موثر و مقاومت برشی ناپیوستگی‌ها و نهایتا کاهش پایداری دیواره به خوبی شناخته شده است. برای بررسی تاثیر آب بر پایداری دیواره‌ها روش دقیق انجام تحلیل جریان هیدرولیکی کامل (به کمک معادلات هیدرولیکی) بر اساس توزیع فشارهای منفذی به همراه توزیع تنش‌های برجا است که به عنوان تحلیل‌های توامان هیدرومکانیکی مطرح می‌شود. انجام یک تحلیل هیدرومکانیکی در نرم‌افزارهای عددی متعدد. قابل اجرا است. در بحث تحلیل هیدرومکانیکی دو مفهوم نفوذپذیری معادل (در تحلیل پیوسته) و نفودپذیری ناپیوستگی‌ها (در تحلیل ناییوسته) مطرح است. در مورد مفهوم دوم فقط درزه‌ها و ناپیوستگی‌ها به عنوان مسیرهای جریان هیدرولیکی فرض می‌شوند. نرم‌افزارهای عددی برای مدلسازی محیط‌های ناپیوسته با قابلیت انجام تحلیل‌های هیدرومکانیکی 106[] و 312126 است و در محیط‌های پیوسته می‌توان از نرم‌افزارهایی نظیر 310 ۵۵0 210 چ۳1]۸, 5ن])۸۲۸ و ۳1۵*1۵ استفاده کرد. ۹-۵- تحلیل تاثیر بارگذاری دینامیکی ناشی از انفجار بر پایداری دیواره‌ها انفجار و لرزش‌های حاصل از آن در مقایسه با ساختارهای زمین‌شناسی و آب زیرزمینی» به دلیل قابلیت کنترل بهتر آن» تاثیر کمتری در ناپایداری دیواره‌های معادن دارند. عدم اجرای اصولی فرآیند انفجار» ممکن است منجر به آسیب‌های جدی شود. اصلی‌ترین سیب ناشی از انفجار به دلیل ارتعاش و لرزه‌های آن است. تحلیل پایداری دیواره برای در نظر گرفتن لرزش‌های طبیعی یا مصنوعی با دو رویکرد تحلیل شبه‌استاتیکی و دینامیکی انجام می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن روباز ۳۷ ۱-۹-۵- روند تحلیل شبه‌استاتیکی در تحلیل شبه‌استاتیکی پایداری دیواره در مقابل بارهای دینامیکی زلزله» روش‌های تعادل حدی و عددی با در نظر گرفتن ضریب‌های شتاب افقی و قائم مورد استفاده قرار می‌گیرند. به منظور افزایش ضریب اطمینان از ضریب شتاب قائم صرف نظر می‌شود و برای شتاب افقی ضرایبی بین ۰/۱۵ تا ۰/۳۵ شتاب جاذبه در جهت افقی در تحلیل‌ها انتخاب می‌شود. در مورد بارهای ناشی از انفجارء روند تحلیل شامل محاسبه حد لرزش مجاز بر اساس وزن خرج مورد استفاده در هر تاخیر است. محدوده مجاز ارتعاش در دیواره‌ها بر اساس سرعت ذره‌ای ماکزیمم بحرانی " (۲۳۳۷) بیان می‌شود. برای اطلاعات بیشتر به نشریه "راهنمای ارزیابی و کنترل پیامدهای ناشی از انفجار در معادن سطحی " مراجعه شود. ۳-۹-۵- تحلیل دینامیکی در تحلیل‌های دینامیکی روند مدلسازی مشابه تحلیل‌های شبه‌استاتیکی است ولی چند تغییر مهم باید لحاظ شود. صرف نظر از نوع روش عددی و نرم‌افزار مربوطهء تعریف ضرایب میرایی مواد (به عنوان خواص ورودی)» تعریف مرزهای جاذب در اطراف مدل به منظور جلوگیری از انعکاس و برگشت موج‌های منتشر شده و اعمال بار دینامیکی به صورت تاریخچه تنش» سرعت و شتاب به مدل, اصلی‌ترین تفاوت‌ها نسبت به تحلیل شبه‌استاتیکی هستند. در بیشتر نرم‌افزارهای عددی از روش میرایی رایلی برای شبیه‌سازی پدیده میرایی موج در محیط استفاده می‌شود. در این روش دو پارامتر 2 و ط به عنوان دو ثابت» به ترتیب متناسب با جرم و سختی مواد تعریف می‌شود. اعمال مرزهای جاذب در طرفین مدلء به نوعی مشکل انعکاس امواج را حل می‌کند. برای ایجاد مرزهای جاذب روش‌های متعددی در نرم‌افزارها وجود دارد. استفاده از مرزهای ویسکوزء در نظر گرفتن مواد با خواص سختی بسیار کم و گرانروی بالا در مرز و همچنین تعریف میدان آزاده نمونه‌هایی از این روش‌ها هستند. در حالت میدان آزاد. تمامی گره‌های روی مرزهای جانبی مدل با میراگرهایی به یک محیط با خواص مشابه محیط بینهایت (میدان آزاد) متصل می‌شوند. بار دینامیکی و اعمال آن به مدل, به عنوان سومین پارامتر» ممکن است به صورت تاریخچه تنش, سرعت و شتاب به مدل اعمال شود. در بحث پایداری معادن و فرآیند انفجارء بار دینامیکی حاصل از آن اغلب به صورت یک پالس مثلنی ساده شده به مدل اعمال می‌شود. با وارد کردن بار دینامیکی و در نظر گرفتن سایر تغییرات یاد شده نسبت به تحلیل شبه‌استاتیکی» می‌توان پاسخ دینامیکی یک دیواره را تحت بار لرزشی انفجار و یا زلزله پیش‌بینی کرد و تغییرات میزان جابه‌جایی و پتانسیل ناپایداری به ازای الگوهای مختلف بارگذاری دینامیکی را ارزیابی کرد. 02061 امعم [0۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ د روش‌های عددی در طراحی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شدشم- کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن زیرزمیدی )۳ ۱-۶- آشنایی به منظور ارزیابی مکانیزم شکست و پیش‌بینی ریسک‌های ژئومکانیکی» مدلسازی عددی در مطالعات امکان‌سنجی و طراحی حفریات زیرزمینی معدنی استفاده می‌شود. ۳-۶- بررسی سشرایط حاکم بر سازه‌های معدنی زیرزمینی طراحی سازه‌های زیرزمینی در سنگ با طراحی دیگر سازه‌ها به دلیل شرایط بارگذاری متفاوت است. در سازه‌های متداول سطحی, هندسه سازه و کاربری آن بارهای وارد بر سیستم را تعیین می‌کند. سازه‌های زیرزمینی به دلیل افزایش عمق محیط تحت تنش‌های اولیه‌ای قبل از حفاری و استخراج قرار دارند. وضعیت تنش نهایی بعد از حفاری در سازه در نتیجه وضعیت تنش اولیه و تنش‌های القایی ناشی از حفاری است. بنابراین تخمین وضعیت تنش اولیه قبل از معدنکاری زیرزمینی یکی از پارامترهای طراحی است که باید مورد بررسی قرار گیرد. ۳۲-۳۲-۶- پیوسته و ناییوسته بودن محیط از دیگر ویژگی‌های معدنکاری زیرزمینی جنس محیط است که اغلب رفتار ناپیوسته دارند. در این محیط‌هاء دو مکانیزم ناپایداری شامل ناپایداری با کنترل ساختاری و ناپایداری تحت تنش متمرکز در نظر گرفته می‌شود. عموما به دلیل عمق زیاد معادن زیرزمینی و مکانیزم عملکرد تنش‌های محصور کننده» سهم ناپایداری‌های با کنترل ساختاری کمتر از سازه‌های سطحی است. مکانیزم‌های غالب ۳-۶- روش‌های تحلیل پایداری کارگاه‌های استخراج در پایداری کار گاه‌هاء بررسی پایداری سقف.؛» کف 9 دیواره‌ها مطرح است. بررسی پایداری سقف 0 دیواره کار گاه مشابه تحلیل مسایل تونل است که با شبیه‌سازی‌های عددی به صورت دو بعدی (در مقاطع با فاصله از جبهه‌کار) قابل تحلیل است. در مورد کارگاه‌های جبهه‌کار بلند بررسی توزیع تنش در محدوده جبهه‌کار و ناحیه سیستم نگهداری اهمیت بیشتری دارد. بنابراین» به دلیل ماهیت سه بعدی در محدوده نزدیک به جبهه‌کارء عموما تحلیل‌ها به صورت سه بعدی انجام می‌شود. در روش استخراج جبهه‌کار بلند» به دلیل بزرگ بودن طول کارگاه, می‌توان از ساده‌سازی‌های دو بعدی مانند استفاده از تحلیل کرنش صفحه‌ای برای فواصل دور از جبهه‌کار استفاده کرد. در روش استخراج اتاق و پایه به دلیل ماهیت سه بعدی و تقاطع راهروهاء مدلسازی عموما به صورت سه بعدی در نظر گرفته می‌شود. در مورد دیگر روش‌های استخراجی اگر کرنش صفحه‌ای صادق باشد (طولانی بودن یک بعد نسبت به دو بعد دیگر) نظیر ذخایر لایه‌ای به ویژه زغال‌سنگ» می‌توان از شرایط دو بعدی کرنش صفحه‌ای و متعاقب آن» مدلسازی‌های دو بعدی استفاده کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ راهنمای کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن ۴-۶- روش‌های تحلیل پایداری پایه‌های معدنی در بررسی پایداری پایه‌ها باید سیستمی متشکل از سقف» پایه و کف پایه را در نظر داشت زیرا وضعیت توده سنگ در کف و سقف پایه و نیروهای بین فصل مشترک‌ها در بحث پایداری لنگه‌ها بسیار حایز اهمیت است. به دلیل ماهیت سه بعدی در محدوده لنگه‌ها و راهروهاء عموما تحلیل‌های عددی به صورت سه بعدی انجام می‌شود. همجنین به منظور کاهش حجم محاسبات و زمان اجرای برنامه» معمولا محدوده لنگه‌ها به صورت جداگانه و سه بعدی شبیه‌سازی می‌شود. اگر عوارض زمین‌شناسی بارزی در محدوده لنگه‌ها مشاهده شود و در ناپایداری آن نقش داشته باشدء بهتر است تحلیل به صورت سه بعدی ناپیوسته انجام شود. روش دو بعدی تقارن محوری نیز تا حدودی در تحلیل پایه‌های دایره‌ای شکل قابل استفاده است. ۵-۶- روش‌های تحلیل پایداری تونل‌هاء چاه‌ها و تقاطع‌های اصلی معادن تونل‌ها و چاه‌ها بخش بزرگی از مسیرهای دسترسی و خدماتی در معادن زیرزمینی را تشکیل می‌دهند. تحلیل پایداری این سازه‌ها نیز یکی دیگر از کاربردهای دیگر مکانیک سنگ در طراحی ژئومکانیکی معادن زیرزمینی است. ۱-۵-۶- تونل‌ها عوامل مهم در طراحی تونل‌ها بررسی توزیع تنش القایی» مناطق با تمرکز تنش بالاء ناحیه با رفتار پلاستیک اطراف تونل و الگوی جابه‌جایی و همگرایی تونل است. ابزار عددی برای تحلیل مسایل تونل به دلیل توانایی در تحلیل رفتار غیرخطی مواد. هندسه‌های پیچیده سازه‌های زیرزمینی» اندرکنش تونل-سازه و همچنین توانایی شبیه‌سازی روش‌های اجرای مختلف تونل» کارآیی زیادی دارند. برای تحلیل مسایل اندرکنش بین تونل‌های در حال اجرا و سازه‌های قدیمی‌تر» شبیه‌سازی عددی ابزار مناسبی است. مسایل تونل اغلب به صورت دو بعدی تحلیل می‌شوند. با توجه به اینکه این مسایل ماهیت سه بعدی دارند در مسایل دو بعدی باید مقطع مورد نظر به اندازه کافی از جبهه‌کار تونل دور باشد. در تحلیل‌های دو بعدی تونل, باید مفهوم رهاسازی تنش و زمان نصب سیستم نگهداری بر اساس منحنی پاسخ زمین در نظر گرفته شود. زمانی که بررسی پایداری محدوده جبهه‌کار تونل مد نظر باشد. باید شبیه‌سازی به صورت سه بعدی انجام شود. اگر عوارض زمین‌شناسی در الگوی جابه‌جایی و مکانیزم ناپایداری تونل نقش داشته باشد.ء باید مدلسازی به صورت ناپیوسته و با وارد کردن هندسه و خواص عوارض ساختاری انجام شود و در نقطه مقابل به دلیل یکپارچگی محیط سنگی و عدم تاثیر ناپیوستگی‌ها در مکانیزم ناپایداری» شبیه‌سازی تونل به صورت پیوسته انجام می‌شود. در چنین مواردی باید خواص معادل توده سنگ به عنوان خواص ژئومکانیکی محیط در نظر گرفته شود. ۳-۵-۶- تقاطع‌ها امتدادهای مختلف یا تقاطع تونل‌ها اجرا شود. تقاطع‌ها نقش مهمی در تامین پیوستگی بین عملیات مهم معدنکاری مانند تهویه» حمل و نقل پرسنل و انتقال مواد معدنی دارند. بنابراین پایداری آن‌ها اهمیت بالایی در معادن زیرزمینی دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن زیرزمیدی ۳۳ این مسایل باید به صورت سه بعدی دسته‌بندی شوند.ء زیرا در مورد آن‌ها نمی‌توان فرضیات ساده کننده دو بعدی کرنش صفحه‌ای و تقارن محوری را در نظر گرفت. توزیع تنش و تغییرات کرنش نیز به صورت سه بعدی است و تغییرات این کمیت‌ها در سه جهت رخ می‌دهد. بنابراین تحلیل‌های عددی در این سازه‌ها به صورت سه بعدی انجام می‌شود. ۳-۵-۶- چاه چاه‌هاء حفریات با امتداد قائم یا نزدیک به قائم هستند که در صنعت معدنکاری کارآیی زیادی دارند. طراحی چاه‌ها شباهت زیادی به طراحی توئل‌ها دارد یعنی باید نگهداری اولیه و ثانویه برای این سازه در نظر گرفته شود. مدلسازی عددی چاه‌ها همانند تونل‌ها به صورت دو بعدی و سه بعدی انجام می گیرد. در تحلیل‌های دوبعدی چاه‌هاء هر دو فرض کرنش صفحه‌ای و تقارن محوری قابل اجرا است. در صورتی که هدفء بررسی مقطع عرضی (افقی) از چاه باشد. می‌توان از تحلیل کرنش صفحه‌ای مدلسازی را انجام داد. در حالتی که شرایط هندسی, بارگذاری و جنس زمین‌شناسی نسبت به محور چاه متقارن باشدء می‌توان با مدل کردن مقطع طولی از چاه تحلیل دو بعدی تقارن محور را انجام داد. در مورد طراحی چاه‌ها در نواحی نزدیک به ورودی و انتهای چاه که فرضیات دو بعدی صادق نیستء شبیه‌سازی باید به صورت سه بعدی انجام شود. ۳-۶- تحلیل دینامیکی سازه‌های زیرزمینی معدنی تمام فرآیندهای استخراج و حفاری در سنگ, ارتعاش و لرزش‌هایی را به زمین و سازه‌های مجاور وارد می‌کنند. لرزش‌های عمده ناشی از چالزنی و انفجار است. در صورتی که در اثر حرکت ماشین‌آلات و حفاری آن‌ها لرزش‌های با بزرگای کمتر رخ می‌دهد. بررسی عملکرد این لرزش‌ها بر محیط اطراف و سازه‌های مجاور اهمیت بالایی دارد. به منظور ارزیابی تاثیرات بارهای دینامیکی در معادن زیرزمینی» عموما پارامترهای زیر مورد بررسی قرار می‌گیرند: - جابه‌جایی و تغییر شکل ایجاد شده در حفریات در آثر بار دینامیکی - اندازه‌گیری واکنش محیط در برگیرنده و سازه‌های مجاور و سیستم‌های نگهداری موجود در اثر لرزش‌ها - تعریف مقادیر مجاز ارتعاش برای جلوگیری از آسیب‌های احتمالی برای مدلسازی دینامیکی سازه‌ها همانند تحلیل شبه‌استاتیکی عمل می‌شود که چند تغییر اساسی در روند مدلسازی مورد نیاز است که در بخش ۹-۵ به آن‌ها اشاره شد. این تغییرات شامل شرایط مرزی» بارگذاری دینامیکی و پارامترهای میرایی هستند. در تحلیل دینامیکی سازه‌های زیرزمینی» برخلاف سازه‌های سطحی» تمام مرزهای مدل به صورت جاذب تعریف می‌شوند تا از انعکاس آامواج به درون مدل جلوگیری شود. خواص مواد مورد استفاده در تحلیل‌های دینامیکی شامل خواص میرایی محیط در برگیرنده و خواص دینامیکی (پارامترهای فیزیکی» مقاومتی و شکل‌پذیری مواد در حالت دینامیکی) است. در انجام یک تحلیل دینامیکی ابتدا باید مدل در حالت شبه‌استاتیکی به تعادل برسد. بعد از تعریف شرایط مرزی جاذب, بارهای دینامیکی بر اساس مدت زمان تعریف و به مدل وارد می‌شود. از نتایج مهم تحلیل دینامیکی» بررسی تغییرات جابه‌جایی یا سرعت در -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ راهنمای کاربرد رو ش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن قاط حساس مدل (نقاط با احتمال بیشترین تغییرات و آشفتگی) در طول زمان اعمال بار دینامیکی است. در تحلیل دینامیکی حفریات زیرزمینی معدنی از نرم‌افزارهایی نظیر تالا و ۳].۸ در تحلیل دو بعدی و از نرم‌افزارهای 31 و 31 چ۳1]۸ در تحلیل‌های سه بعدی استفاده می‌شود. ۷-۶- روش‌های تحلیل و بررسی نشست در مقیاس کل محدوده معدن نشست سطح زمین به عنوان یکی از مسایل مهم با تعداد رخداد فراوان در معادن زیرزمینی است. میزان نشست به خواص زئومکانیکی سنگ و عوارض زمین‌شناسی موجود در منطقه» شرایط هندسی کانسار». ضخامت منطقه استخراج شده, عمق ذخیره روش استخراج و معدنکاری و دیگر فاکتورها بستگی دارد. واکنش‌های تنش-تغییر شکل توده سنگ را می‌توان به صورت مستقیم در معدن و در حین اجرای سازه‌های زیرزمینی بررسی کرد و یا اینکه به منظور طراحی‌ها از قبل بر اساس تحلیل‌های تجربی» محاسباتی» آزمایشگاهی و مدلسازی عددی پیش‌بینی کرد. مدلسازی عددی استخراج ماده معدنی و بررسی تاثیرات آن این امکان را فراهم می‌کند که بتوان مکانیزم رفتاری پدیده‌های زئومکانیکی را تشخیص داد و تغییرات تنش و جابه‌جایی و همچنین اندرکنش آن‌ها طی اجرای مرحله‌ای سازه‌های مختلف را به دلیل وسعت زیاد محدوده معدنکاری زیرزمینی و زون تاثیر نشست آن» محدوده مورد بررسی از نظر زمین‌شناسی متجانس نیست. بنابراین استفاده از مدلسازی‌های عددی با قابلیت مدلسازی مواد مختلف در یک مدل و با در نظر گرفتن رفتار غیرخطی موادء به منظور برآورد میزان نشست حاصل از استخراج معادن زیرزمینی» مدل شامل سطح زمین و معدن زیرزمینی در عمق است و معمولا از تحلیل‌های دو بعدی پیوسته و یا ناپیوسته با در نظر گرفتن گسل‌های اصلی و درزه‌ها با تداوم طولی زیاد استفاده می‌شود. در بررسی نشست سطح زمین حاصل از استخراج» به دلیل بزرگی مدل‌هاء حجم بالای محاسبات و مدت زمان زیاد اجرای برنامه؛ مدلسازی‌های سه بعدی استفاده کمتری دارند. مدلسازی‌های دوبعدی با نرم‌افزارهای مختلف پیوسته و ناپیوسته نظیر نح۸. ]۳ انا ۳1۸۹2 قابل اجرا است. استفاده از مدلسازی‌های عددی درک مساله نشست سطح و پیش‌بینی میزان آن» ناشی از استخراج معادن زیرزمینی را بهبود می‌بخشد و می‌توان بر اساس نتایج آن روش‌های بهینه‌ای برای کنترل نشست انتخاب کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء با گذشت بیش از چهل سال فعالیت تحقیقاتی و مشخصات فنی عمومی, نشریه و مقاله, به صورت تالیف و ترجمه, تهیه و ابلاغ کرده است. ضابطه حاضر در به کار برده شود. فهرست ضوابط منتشر شده در پایگاه اطلاع‌رسانی1160721111211111.1۳ قابل دستیابی می‌باشد. امور نظام فنی و اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- 0 0۳۲ ع۷۳11امع1۳ 1513016 ۳130010۶0 200 ۱۷1202826601 دی دود 222۶52۵ م دص 46 .۲10 6 200 ۱۱6 ,10۶1۷۰ 01 ۱۷1۱1۹1۲۷ ٩1 ۱11۴ ۸11۵۲5 200 ۱۷1۵|‏ را0] 1 6اع 51۳316 1۵۲ 10 ا0 016 ۰165 ۸110۳5 ۳0۲۱۷۵ 200 [2ع01ط0ع1 01 ۱021۵۱ 01166 ۱۵۲ ۷1۱۱۳۵ 506۳۷15101 40 ۳0 13733 13333331 2016 -------- صفحهٔ بعد -------- کاربرد روش‌های مدلسازی عددی را در بررسی مسایل ژئومکانیکی معادن مورد بررسی قرار می‌دهد. مدلسازی عددی یک ابزار کارآمد در تحلیل و طراحی مسایل ژئومکانیکی معادن است که به کمک آن مکانیزم‌های ناپایداری» میزان تغییر شکل‌پذیری» ضرایب ایمنی و عملکرد سیستم‌های نگهداری مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.