سند 3362

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. )1 8 (1 6 ۱ ۷۷/7 [ ی اون م ی ی کوو رکه شش 4 مک تب زط کی سوم ال ه- مس ۰ ۹ هه (سا) 5 اس رز کد خه تیا 54 بت 4 ۳ ۹ َ» رح مه 4 ۶ دب نز و تسه ۹ 2 ۸ هم ۳ [ رم ۳ - ِ ا ش۵ ۳ ۴ 9 ۹ َ» مه لس ۹ ۹ 7 یس بو مد ۹ ً د << مت 1 مر ی : 7 ۹ هه 1 مس .۹ ۲ » ۹ 81 : : ۳ ۱ ْ. ی ,۶ ۱ ۳ س م _ ۰ ا ار مه ان ۰ سره ۹ چ 4 ۹ ِ ۶ کم ۰ 8 یه ار یه ‌ِ ۸ رو وی : ن ها ۱ سس ِ 5 / ۹ ۰ پر میرم ند 5 ۰ 4 9رد ۳ اس : ْ ۱ 7 1 , را و ۰ یی ۳ ۰ از ۳ 1 ۱ ۹ که ام ۰ : رم 1 5 ۹ ی ۸ !1 ۹ 1 ۹ ی : سا دا / ی ۹ ۳ / : و هم : زو : ۳ هم ۹ ط ۷ ِا 7 6 ۱ ۱ ۱ , ۰ ار ۱ ۱ 4 د- تا ۷( / ۱ ۳ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ : ۱ ز هسوسو ۱ اد ور رت ۱ ۱ ‌ رو ۱ [ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ری ام ان وزارت رام مسا زی آیی‌نامه طراحی معابر شهری بخش سوم: اجزای فیمرخ‌های عرضی تهیه کننده: معاونت حمل‌ونقل وزارت راه و شهرسازی مجری: معاونت پژوهشی دانشگاه تهران تاریخ: تیر ماه ۱۳۹۹ -------- صفحهٔ بعد -------- مسر را ۲ 7 ی -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی وزارت راه و شهرسازی با استفاده از نظرات ک ارشناسان برجسته ، اقدام به تهیه آیین « نامه طراحی معابر شهری و رده ک » آن را جهت استفاده جامعه مهندس ک ن ی شور عرضه نموده است. با وجود تالش فراوان، اثر نیا مصون ی از ا رادها ی مفهوم ،ی فن و ی ابهام، االت ک اش و هام یا موضوع ی نی ست. از رو نیا از شما خواننده گرام ی ی صم مانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هر گونه ، ال ک اش و راد یا مراتب به را صورت زیر گزارش فرما د: یی 1 - شماره بخش، شماره بند و صفحه مورد نظر را مشخص کنید. 2 - راد یا مورد نظر به را صورت خالصه ان یب کنید . 3 - در صورت ، ان ک ام اصالح ات مورد نظر را به منظور ، ینی گز ی جا ارسال .دیی نما 4 - اطالعات را خود به منظور تماس احتمال ی ذکر کنید. ک ارشناسان امر نیا ، نظرها و پیشنهادها دقت به را ی افت ی در ی مطالعه کرده و اقدام مقتض را ی معمول خواهند داشت. پی و ی ار ک هم از شی شاپ دقت نظر خوانندگان محترم قدردان می ی . شود اطالعات تماس: ،تهران دان یم آرژانت ین ، بلوار آفر قا ی ، اراض ی عباس آباد، ساختمان شه دی دادمان ، وزارت راه و شهرسازی ج.مهوری اسالمی ایران ک د پست ی : 1519660802 :تلفن9 - 88878031 - 021 Email: -------- صفحهٔ بعد -------- 22 / 90 / 9900 صادره921991/999 ندارد موضوع: اعالم و ابالغ مصوبه شورایعالی شهرسازی و معماری ایران آیین نامه طراحی معابر شهری با سالم و احترام به استحضارمی رساند: شورایعالی شهرسازی ومعماری ایران درجلسه مورخ 2/4/ 99 پیرو مصوبات جلسات موورخ 7/9/ 77 و 99 / 99 / 94 خوود در و اجورای مصوبه مورخ 97 /8/ 94 هیات محترم وزیران مبنی لزوم بر به روزرسانی آئین " نامه طراحی های راه شهری " توسط وزارت و راه شهرسوازی ، آئوی نامه اصالح شده پیشنهادی معاونت حمل نقل و وزارت و راه شهرسازی و ( معاونوت پژوهشوی دانشوااه تهوران را ) پیورو تصووی درجلسوه موورخ 2/4/ 99 شورایعالی ترافیک شهرهای کشور مورد بررسی قرارداد و ضم تصوی نهوایی مقررنموود سوند موککور بوا اعموا اصوالحات منودر در صورتجلسوه موورخ 73 / 99 / 98 کمیته فنی شماره 5 ( شورا کمیته فنی طرح های فرادست وکالن مقیاس ) توسط دبیرشورایعالی به مراجع ذیوربط ابوال شوود . همچنوی مقرر شود معاونت حمل ونقل وزارت و راه شهرسازی تدابیر جهت الزم انتشار عمومی آئی نامه مصوب را اتخاذ نماید . لکا دراجرای ماده42 آیی نامه نحوه بررسی وتصوی طرحهای توسعه وعمران مصوب مورخ32 / 34 / 9799 شورایعالی شهرسازی و معماری ایران پیرامون آیین نامه طراحی معابر شهری به پ ، یوست آیی نامه مککور در92 بخش در قال یک حلقه لوح فشرده جهت اجرا ابال می گردد. آیی نامه حاضر در راستای انجام تکالیف قانونی وزارت راه وشهرسازی با توجه به ابالغی شما ره 999592 / 59324 مورخ93 /9/ 94 هیات محترم وزیران درخصوص ب ه روزرسانی آیی نامه طراحی راههاو خیابانهای شهری(مصوب 7/9/ 77 شورایعالی شهرسازی و معماری ایران) با عنوان آیین نامه طراحی معابر شهری توسط معاون ت حمل و نقل وزارت متبوع تدوی وپس از تصوی دریکصدو پنجاه وچهارمی ویکصدوپنجاه وپنجمی جلسه شورایعالی هماهنای ترافیک شهرهای کشور ، در جلسات مورخ 99 / 99 / 9794 و32 / 34 / 9799 شورایعالی شهرسازی و معماری ایران مورد بررسی و تصوی نهایی قرار گرفت . ضمناً الزم می داند به دلیل اهمیت موضوع و ضرورت تحقق اهداف مورد پیایری آئی نامه (از جمله به روزرسانی رویکردها، مفاهیم و نحوه طراحی خیابان،بهبود کیفیت طرح ها بااعما سیاست ها، خط مشی های اساسی و اصالح الاوهای مربوط به حمل و نقل شهری، وفراهم ساخت یک مرجع وا حد مورد استناد) برلزوم اجرای مصوبه شورایعالی شهرسازی ومعماری (مبتنی بر نظرات صورتجلسه مورخ 73 / 99 / 98کمیته فنی آن شورای عالی) تصریح و تاکید شود: -------- صفحهٔ بعد -------- 22 / 90 / 9900 صادره921991/999 ندارد 1 - تمامی نهادهای ذیربط در امر تهیه ، بررسی و تصوی و اجرای طرح های توسعه شهری مکلف به رعایت ای آئی نامه بوده و الزم است تمهیدات حقوقی، قراردادی، مالی و اعتباری و اجرایی الزم برای تحقق آن را فراهم آورند. 2 - جایااه ای آئی نامه در نظام فنی و اجرایی کشور ظرف مدت7 ماه پس از ابال آن توسط دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری، با هماهنای های الزم با دفتر نظام فنی و اجرایی سازما ن برنامه و بودجه، تعیی خواهد شد. 3 - بازناری وبروز رسانی آئی نامه با ارائه پیشنهادازجان معاونت هماهنای امورعمرانی وزارت کشور، معاونت حمل و نقل یامعاونت شهرسازی معماری وزارت راه وشهرسازی به دبیرخانه شورایعالی شهرسازی ومعماری ص ورت خواهد گرفت. 4 - نظر به اهمیت نظام م دیریت اجرایی و پایش و بهنگام سازی آئی نامه،ای نظام مبتنی بر الزامات ساختاری و فرایندهای اجرا و کنتر آئی نامه( چه کنشارانی با چه نقش و وظیفه ای طی چه فرایندی عمل نمایند) در سه سطح الف : تهیه طرح های شهرسازی و ترافیکی( طرح های جامع ترافیک، طرح های توسعه شهری)، ب: پروژه های اجرایی مثل طراحی تقاطع ها و اجرایی کردن طرح های توس عه شهری و طرح های جامع ترافیکی، و پ: پایش و نظارت و ارزیابی اقدامات ظرف مدت6 ماه توسط معاونت حمل ونقل وزارت راه و شهرسازی تهیه و برای اخک مصوبه تکم یلی ازشورای عالی شهرسازی و معماری به دبیر خانه ای شورا ارائه خواهد شد. 5 - نظر به اهمیت حرکت پیاده درشهرهای امروز و وجود برخی کاستی ها و ناهماهنای های موجود در طراحی و احداث و بهره برداری پیاده راه های شهری، وز ارت کشور و شهرداری ها ، حداکثرظرف مدت یک سا در ساختار تشکیالتی خود بخش ویژه ای به عنوان متول ی مدیریت ای سهم از جابه جایی ها در شهرها را پیش بینی و اجرایی خواهند نمود. 6 - با ت وجه به تصوی آئی نامه درشورایعالی شهرسازی ومعماری وشورای عالی هماهنای ترافیک شهرهای کشور ضروری است مرات از طریق ای دوشورا مو ردنظارت وپیایری قرارگیرد.بر ای اساس دبیرخان ه شورایع الی شهرسازی ومعماری با همکاری معاونت هم اهنای امور عمرانی وزارت کشور ومعاونت حمل ونقل وزارت راه و شهرس ازی، گزارش تحقق ای ابالغیه (و موانع احتمالی) را، م تناس با زمانبندی احکام آن، به شورای عالی شهرسازی و معماری ارائه خواهد کرد. با ابالغ این آئین نامه، آئین نامه قبلی ( مصوب 7 / 9 / 77 شورای عالی شهرسازی و معماری ) لغو و آئین نامه جدید جایگزین آن خواهد شد. بر این اساس تعاریف واژه های تخصصی بکار رفته در این آئین نامه نیز جایگزین تعاریف گذشته شده و از این پس مالک عمل خواهند بود. خواهشمند است دستور فرمایید مراتب به نحو شایسته به تمامی مراجع ذیربط انعکاس یابد. -------- صفحهٔ بعد -------- پیشگفتار وزیر راه و شهرساز ی سی و رئ شورا ی عال ی شهرساز ی و معمار ران یا ی شبکه معابر شهری از جمله فضاهایی است که به سبب وجود نقش های عملکردی مختلف، نحوه طراحی آن از اهمیت باالیی برخوردار است. در سال های گذشته نامه ن یی آ« طراح راه ی ی ها »ی شهر مصوب سال 1373 شورا ی عال ی شهرساز ی و معمار ران یا ی به عنوان یک مرجع واحد و مبنای مشخص به منظو ر طراح ی و ارز ی اب ی طرح ی ها مرتبط با شبکه معابر شهر ی نظیر طرح های توسعه و عمران (جامع) شهری، طرح های هادی، تفصیلی و ... مورد استفاده و استناد قرار می گرفت. تناسب محتوایی این آیین نامه با اقتضائات زمان خود از یک طرف و نیازهای عصر حاضر جوامع شهری از طرف دیگر س بب شده تا با توجه به گونه های مختلف حمل ونقل پایدار و لزوم تغییر نگرش در طراحی شبکه معابر شهری، به روزرسانی این آیین نامه به عنوان مبنایی برای طراحی های آینده در دستور کار قرار بگیرد. در نظر گرفتن نیاز همه کاربران شبکه معابر، بازیابی نقش اجتماعی این فضاهای شهری، اولویت دهی به کاربران آسیب پذیر نظیر عابران پیاده و دوچرخه سواران، اهمیت حمل ونقل همگانی و کاهش وابستگی به خودروی شخصی تنها بخشی از مسائل اساسی در به روزرسانی آیین « نامه طراحی راه های شهری » بر اساس اصول توسعه پایدار بوده است. هیأت وزیران در جلسه 13 /8/ 1394 به استناد اصل یکصد و سی و چهارم قانون اساسی جمهوری اسالمی ایران با پیشنهاد به روز رسانی آیین « نامه طراحی راه های شهری » بر اساس اصول حمل و نقل پایدار موافقت کرد. دستگاه مجری این مصوبه « وزارت راه و شهرسازی » ، دستگاه همکار « وزارت کشور » و دستگاه ناظر « کمیسی ن و خاص امور کالن شهرها » معرفی شد. خالصه آن چه که به عنوان ا هد ا ف اصلی از تهیه نسخه بازنگری شده آیین « نامه طراحی راه های شهری » دنبال شده عبارت ا ست از: - به روزرسا نی مفاهیم، رویکردها و شیوه های طراحی معابر شهری بر اساس اصول حمل و نقل پایدار - بازنگری در ضوابط طراحی شبکه معابر شهری با رویکرد انسان محوری - توجه به نقش های مختلف معابر شهری شامل نقش ها ی ترافیکی، اجتماعی و زیست محیطی - ای جاد یک پارچگ ی در شب ی ها هک ارتباط ی شهرها و استفاده ی به نه از ش ی ها وه ی مختلف سفر شامل پیاد ه، دوچرخه، حمل و نقل همگان ی و خودرو ی خص ش ی - فراهم کردن یک مرجع واحد، کاربردی و بومی به منظور یکپارچه سازی ط رح ها و ارزیابی ها - آموزش روش های جدید طراحی معابر شهری به طراحان و جامعه حرفه ای -------- صفحهٔ بعد -------- طبق بند4 از ماده 2 قانون تأس شو سی رای عالی شهرسازی و معماری ایران، نسخه بازنگری شده آیین « نامه طراحی راه های شهری » تحت عنوان آیین « نامه طراحی معابر شهری » و به عنوان بخشی از آیین نامه های شهرسازی در تاریخ 02 / 04 / 1399 به تصویب شورای مذکور رسید. محمد اسالمی -------- صفحهٔ بعد -------- پیشگفتار معاون حمل ونقل وزارت راه و شهرساز ی ا مع بر شهری به عنوان عنصری که بیشترین سهم را در میان انواع فضاهای همگان ی شهری به خود اختصاص داده و بخش مهمی از ساختار فضایی شهر را شکل می ،دن ده از اهمیت زیادی در طراحی و توسعه شهرها برخوردار هستند . معابر از همان زمان شکل گیری ، مرکز حیات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی شهرها بوده اند، ولی این نقش ها در ادامه با فراگیر شدن مدرنیسم، تغییر کرده و تا حدودی از بین رفت ه است ن ی . ا یی تغ ر با در نظر گرفتن خطوط عبور متعدد و عریض برای خودروها و فضایی اندک برای حرکت عابران پیا به ده عنوان مبنای طراحی معابر در سر تا سر جهان در نظر گرفته شد. ب ه ا ین ترتیب ، بسیاری از خیابان های ش هری در درجه اول به داالنی برای جابجایی و حضور انواع وسایل نقلیه به ویژه سواری شخصی تبدیل شدند. اتخاذ همین رویکرد در طراحی معابر شهرهای کشورمان در سال های گذشته ، موجب کم رنگ شدن نقش اجتماعی اده ی و پ مداری خیابان ها ، عدم توجه کافی به حمل و نقل همگانی و به خطر افتادن ایمنی عابران پیاده و دوچرخه سواران شده است. نگرش پیشین ، یعنی تأمین عرضه متناسب با تقاضای استفاده از خودروی شخصی، موجب توجه بیش از حد به این ش یوه سفر در شهرهای کشور شده است. پی امدها ی منف ی حاصل از برنامه ریز ی و طراح ی خودرو محور معابر و تالش های انجام شده برای مقابله با مشکالت ناشی از این شیوه طراحی، منجر به ظهور مباحث نوین حمل و نقل شهری پایدار و به تبع آن تغییر اولویت شیوه های سفر در سال های اخیر شده است. رویکرد های ی جد د برنامه ریزی ، در طراح ی شبکه معابر ین ی شهر ز منع ک س شده و منجر به توسعه خیابان های دوستدا ی ر پ اده، دوچرخه و حمل ونق ل همگان در ی کشورهای توسعه یافته شده و حر ک ت سواری های شخصی را محدود کرده است. از این رو، با توجه به تغییر نگرش جهانی نسبت به موضوع طراحی معابر شهری و تأکید متخصصان این حوزه بر لزوم پیاده سازی اصول حمل و نقل پایدار در طراحی ها، موضوع بازنگری آیین « نامه طراحی راه های شهری » بر اساس اصول حمل و نقل پایدار از اواخر سال 1396 در دستور کار وزارت راه و شهرسازی قرار گرفت و انجام آن به معاونت پژوهشی دانشگاه تهران واگذار شد. پیش نویس اولیه این آیین نامه در اردیبهشت 1398 ارائه شد. پس از آن با برگز اری جلسات متعدد کارشناسی و مدیریتی در حوزه معاونت حمل ونقل وزارت راه و شهرسازی، کمیته فنی شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور، کمیته فنی شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و همچنین اخذ نظرات مجامع دانشگاهی، جامعه مهندسین مشاور و شهرداری های شهرهای مختلف، پیش نویس این آیین نامه مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت. -------- صفحهٔ بعد -------- یکی از چالش ی اصل ی ها در طراح ی شبکه معابر شهر ی ، حل تعارض م ی ان نقش تراف یکی و نقش اجتماع ی معبر است. لذا تدو ی ن مرجع ی واحد بر اساس د ی دگاه ی ها متخصصان حوزه های شهرسازی و حمل و نقل شهری، می تواند راه ار ک ی حل آمد در جهت حل ا ی ن مش ک ل باشد. از این رو در مراحل مختلف تدوین نسخه بازنگری شده آیین نامه، جلسات متعددی با حضور کارشناسان این دو حوزه برگزار شد و پس از دریافت و اعمال نظرات آنها، محتوای نهایی آیین نامه ب ه دست آمد. در نهایت ، نسخه بازنگری شده با عنو ان آیین « نامه طراحی معابر شهری » در یکصد و پنجاه و چهارمین و یکصد و پنجاه و پنجمین جلسه شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور مصوب شد و سپس در جلسه مورخ 02 / 04 / 1399 به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران رسید. در نسخه جدید این آیین نامه که همچون نسخه پیشین در دوازده بخش تدوین شده ، توجه به اصول حمل و نقل پایدار مورد تأکید قرار گرفته است. بخش اول این آیین نامه، تحت عنوان « مبانی » ، در واقع تو ضیح مفصلی از تغییر رویکردهای ب ه وجود آمده در زمینه طراحی معابر شهری ، مطابق با آخرین تحقیقات و دستاوردها است که مبنایی برای تدوین سایر بخش های این آیین نامه بوده و در آن اصول کلی و حاکم بر طراحی ها و معیارها، تشریح شده است. با توجه به اهمیت مباحث مربوط به شیوه سفر همگانی ، بخش جدیدی با عنوان « حمل و نقل همگانی » ارائه شده است. همچنین مطابق با نسخه قبلی، بخش های جداگانه ای به شیوه های سفر پیاده و دوچرخه اختصاص یافته است. الزم به ذکر است که با توجه به اهمیت شیوه های سف ر غیر موتوری و حفظ ایمنی کاربران این شیوه ها، بخش جداگانه ، ای تحت عنوان آرام « سازی ترافیک » به نسخه جدید آیین نامه اضافه شده است. در نهایت دوازده ، بخش آیین نامه با عناو « ین مبانی « ، » پالن و نیمرخ های طولی « ، » اجزا ی نی مرخ عرض ی ها « ، »ی تندراه ها و تبادل ی ها ابان یخ« ، »ی شهر ی ها آرام « ، »ی شهر سازی ترافیک « ، » تقاطع « ، » ها حمل ونقل همگانی « ، » حمل ونقل و کاربری زمین « ، » مسیرهای پیاده مس « ، » یرهای دوچرخه « و » تجهیزات ایمنی » تدوین شده است. بر اساس مطالب ارائه شده در بخش های مختلف آیین نامه، طراحان باید استفاده همه کاربران معبر اعم از عابران پیاده، دوچرخه سواران، استفاده کنندگان از حمل ونقل همگانی، شخصی و خودروهای باری را در نظر بگیرند و نه تنها حرکت خودرو که جابجایی افراد و توزیع بار در شبکه ر ا نیز مد نظر قرار دهند. در طراحی معابر شهری ، ضمن رعایت ضوابط و استانداردهای آیین این نامه دی با به کمک ایده های خالقان ه، سازگار، مقرون به صرفه و انعطاف پذیر، بین ابعاد مختلف زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی طرح، توازن ایجاد شود و نیازهای استفاده کنندگان مختلف پوشش داده . شود از طرفی تدوین دستورالعمل های محلی ب ه اقتضای شرایط هر منطقه با رعایت مفاهیم و معیارهای ارائه شده، می تواند مد نظر قرار گیرد. جهت پوشش کامل برخی مفاهیم در بخش های مختلف به مراجع و مستندات مربوطه نیز ارجاع داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- جامعه هدف این آیین نامه، طراحان و مهندسان مشاور عهده دار تهیه طرح های شهرسازی در تمام سطوح و مقیاس های مختلف، مراجع بررسی، تأیید ، تصویب و اجرای طرح های توسعه شهری نظیر طرح های توسعه و عمران (جامع)، طرح های هادی، طرح های تفصیلی، طرح های بازآفرینی شهری، طرح های بهسازی و نوسازی، طرح های آماده سازی، طرح های جزئیات شهرسازی، احداث معابر جدید، بازسازی و نوسازی معابر موجود، طرح های اصالح ترافیکی، طرح های اثرسنجی ترافیکی، طرح های ساختمانی (از نظر نحوه اتصال به معابر شهری) در محدوده و حریم شهرها و طرح های انواع شهرک های مسکونی، تفریحی و صنعتی هستند. امید است تدوین آیین « نامه طراحی معابر شهری » گامی مؤثر در راستای تحقق اهداف حمل ون قل پایدار بوده و به تغییر شی وه طراحی خیابان ها و تندراه های شهری و توسعه معابر انسان محور در شهرهای ایران بینجامد. در پا ان ی از زحمات سرکار خانم دکتر فرزانه صادق مالواجرد (معاون شهرساز ی و معمار ی وزارت راه و شهرساز )، ی جناب ی آقا مهندس مهد ی جمال ی نژاد (معاون عمران و توسعه امور شهر ی و روس یی تا وزارت کشور)، جناب ی آقا دکتر مهرداد تق ی زاده (معاون سابق حمل ونقل وزارت ر اه و شهرساز ی ) و ت تحق می ی قات ی دانشگاه تهران که در ته نامه ن یی آ« هی طراح ی معابر شهر ی» همکار ی نموده اند، قدردان ی کرده و توف روز قی افزون ا ی شان را از خداوند منان خواستارم. شهرام آدم نژاد غ ور ی -------- صفحهٔ بعد -------- مجری: شهاب‌الد ین کرمانشاهی دانشگاه تهران دکتری برنامه‌ریزی حمل‌ونقل علیرضا رامندی دانشگاه تهران کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی حمل‌ونقل مهدی بشیری‌نیا دانشگاه تهران دکتری برنامه‌ریزی حمل‌ونقل حسین دشتستانی‌نژاد دانشگاه تهران دکتری برنامه‌ریزی حمل‌ونقل کیوان آقا بیک دانشگاه تهران دکتری برنامه‌ریزی حمل‌ونقل هانی ژاله دوست دانشگاه تهران کارشناسی ارشد راه و ترابری علی اکبر لبافی دانشگاه تهران کارشناسی ارشد راه و ترابری مریم موْمنی دانشگاه تهران کارشناسی آرشد مدیریت شهری مینو حریرچیان دانشگاه تهران کارشناسی ارشد طراحی شهری محیا آزادی دانشگاه تهران کارشناسی ارشد طراحی شهری حمید شمعانیان اصفهانی دانشگاه تهران کارشناسی آرشد برنامه‌ریزی حمل‌ونقل مارال اسماعیلی دانشگاه تهران کارشناسی ارشد طراحی شهری دستگاه کار فرما: محسن صادقی وزارت راه و شهرسازی دکتری راه و ترابری سعید توفیق‌نزاد وزارت راه و شهرسازی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی حمل‌ونقل حامد خرمی وزارت راه و شهرسازی کارشناسی ارشد راه و ترابری مهدی شکرگزار وزارت راه و شهرسازی کارشناسی ارشد راه و ترابری زهره فدایی وزارت راه و شهرسازی کارشناسی آرشد برنامه‌ریزی حمل‌ونقل دستگاه نظارت: غلامرضا کاظمیان وزارت راه و شهرسازی دکتری برنامه‌ریزری شهری پوریا محمدیان وزارت کشور دکتری مدیریت راهبردی فرشاد غیبی وزارت کشور کارشناسی آرشد برنامه‌ریزی حمل‌ونقل قدردانی: به این وسیله از زحمات خانم مهندس مهسیما مقدسی, آقای مهندس محمدرضا مس‌چی و آقای مهندس مهدی معینی کربکندی که با ارائه نقطه نظرات سازنده خود به قوام بخش سوم آیین‌نامه کمک کرده‌اند. قدردانی می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱- معرفی اجزای نیمرخ‌های عرضی ۱ ۱-۱- خیابان شهری ی ی ۱۳ ۲-۱- تندراه شهری ۱ ۲- انواع خطوط عبور و ی مک م۳ ۴ ۱-۳- تعریف‌ها بر ۱ ۲-۲- کلیات و ۱۳ ۳-۲ خط اصلی ۳ ۸ ۳-۲ خط کندرو و ۵-۲- خط گردش و ی ۱-۵-۲- خط گردش به راست و م۷ ۳-۵-۲۳ خط گردش به چپ و و ۱۷ ۶-۲۳- خط ویژه تردد وسایل نقلیه امدادی و ۷-۳۲- خط ویژه دو چر خه و همم موم ۸ ۸-۳- خط و بره حمل‌ونقل همگانی موم و و و و و و و و و موم و و و و ۸ ۹٩-۲‏ خط کمکی و ۱-۹-۲- خط تغییر سرغعت و و و و و و و و مهم ۹ ۲-۹-۲- خط تداخل و ۵0 ۳-۹-۲ خط سربالایی ۱ ۳- شانه م ‏ وم ی مش م۱ ۳- میانه و جداکننده کناری یر ۱۵ ۱-۴- کلیات ۱ ۲-۴- تندراه‌ها رب بر ۱۳ ۳-۴- خیابان‌های شهری ۵ ۵- پار کینگ حاشیه‌ای ما ۶ شیب عرضی نه منظور جمع‌آوری اب‌های سطحی موم ما ۳۲ ۱-۶- میزان شیب عرصی موم همم ۳۲ ۲-۶- اعمال شیب عرضی ۵ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- 7 - کناره ابان یخ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..35 7 - 1 - هی ناح مخصوص عبور اده یپ عابر ................................ ................................ ................................ ................................ .....36 7 - 2 - هی ناح مبلمان تجه و زات ی ی شهر ................................ ................................ ................................ ................................ ...37 7 - 3 - هی ناح کنار ساختمان ها ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 38 8 - جدول ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 39 8 - 1 - انواع جدول ها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......39 8 - 1 - 1 - جدول قائم ی ها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....39 8 - 1 - 2 - جدول لی ما ی ها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..40 8 - 2 - موارد استفاده از جدول ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 42 8 - 3 - محل نصب جدول ................................ ................................ ................................ ................................ .............................. 43 9 - فضا ی سبز ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .....44 9 - 1 - طراح ی فضا ی هی حاش در سبز تندراه ها ................................ ................................ ................................ ........................ 45 9 - 2 - طراح ی فضا ی ابان یخ هی حاش در سبز ی ها ی شهر ................................ ................................ ................................ .....45 9 - 3 - طراح ی فضا ی انه یم در سبز ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 46 10 - شی یس و ی روان ستم آب هی تخل ی ها ................................ ................................ ................................ ......................... 47 10 - 1 - ها فی تعر ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 47 10 - 2 - شی ی روان ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 47 10 - 3 - سی ستم آب هی تخل ی ها ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 49 11 - هی حاش معبر ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 50 11 - 1 - ها فی تعر ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 50 11 - 2 - مانع از ی عار هی ناح ................................ ................................ ................................ ................................ ......................... 50 11 - 3 - فاصله ی جانب ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....53 12 - ی تأس سات ی شهر ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 54 12 - 1 - ضوابط ی کل ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......54 12 - 2 - چی دمان خطوط ی تأس سات ی شهر ................................ ................................ ................................ .............................. 55 13 - مقطع عرض پل در ی و ها روگذرها ................................ ................................ ................................ .......................... 58 14 - مقطع عرض تونل در ی یز و ها رگذرها ................................ ................................ ................................ ...................... 61 15 - کنترل آلودگ ی ی صوت ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 65 -------- صفحهٔ بعد -------- 15 - 1 - استفاده پست از بلند و ی نی زم ی ها ی ................................ ................................ ................................ .......................... 66 15 - 2 - استفاده از موانع فیزیکی ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 67 16 - روشنا یی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 69 16 - 1 - ها فی تعر ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 69 16 - 2 - اصول ی کل ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 69 16 - 3 - زان یم روشنا در یی معابر ی شهر ................................ ................................ ................................ ................................ ..70 16 - 4 - چی دمان سی ستم روشنا در یی معابر ی شهر ................................ ................................ ................................ ............... 71 16 - 5 - روشنا تونل در یی یز و ها رگذرها ................................ ................................ ................................ ................................ ...74 17 - بهساز ی فضا ابان یخ ی ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 76 17 - 1 - پارک زیر ( پارکلت ) ................................ ................................ ................................ ................................ ......................... 76 17 - 2 - دان یم ( گاه پالزا ) ................................ ................................ ................................ ................................ .............................. 79 17 - 3 - جدول موقت ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....80 منابع و مراجع ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......81 واژگان فارس انگل به ی یسی ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 83 واژگان انگل به یسی فارس ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 85 -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست شکل ها شکل 1 - 1 - اجزا ی نی مرخ عرض ابان یخ ی ی ها ی شهر ................................ ................................ ................................ ................................ ....2 شکل 1 - 2 - اجزا ی نی مرخ عرض ی تندراه ی ها ی شهر ................................ ................................ ................................ ................................ ......3 شکل 2 - 1 - روش ی ها شمات یک اضافه کم و کردن خطوط تداخل ین در مرخ عرض ی معابر ................................ ................................ . 10 شکل 2 - 2 - مشخصات هندس خط ی کمک ی سرباال یی ................................ ................................ ................................ ................................ 11 شکل 3 - 1 - محل نظر در گرفتن عرض شانه ابان یخ در ی ها ی شهر ی دارا جدول ................................ ................................ ............... 13 شکل 3 - 2 - محل نظر در گرفتن عرض شانه در حالت ی ها مختلف وجود شی ی روان ................................ ................................ ............. 14 شکل 3 - 3 - محل نظر در گرفتن عرض شانه در حالت ی ها مختلف وجود حفاظ کنار ی ................................ ................................ ....15 شکل 4 - 1 - فی تعر محدوده ی برا انه یم معابر ی شهر ................................ ................................ ................................ ................................ ..16 شکل 4 - 2 - فیر تع محدوده جداکننده کنار ی برا ی معابر ی شهر ................................ ................................ ................................ ............ 16 شکل 4 - 3 - نمونه عی وس انه یم بدون حفاظ ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 18 شکل 4 - 4 - نمونه با ه ان یم حفاظ صلب ی طول ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 19 شکل 4 - 5 - نمونه با انه یم حفاظ صلب مه ین ی طول ................................ ................................ ................................ ................................ .....19 شکل 4 -6 - نمونه با انه یم حفاظ ی طول انعطاف ری پذ ................................ ................................ ................................ ................................ ...19 شکل 4 - 7 - نمونه جداکننده کنار ی خطوط کندرو ................................ ................................ ................................ ................................ ....20 شکل 4 - 8 - نمونه جداکننده کنار ی خطوط ژه یو حمل ونقل همگان در ی تندراه ی ها ی شهر ................................ .............................. 20 شکل 4 - 9 - مشخصات هندس با انه یم ی حفاظ صلب ی طول در آزادراه ................................ ................................ ................................ ....20 شکل 4 - 10 - مشخصات هندس با انه یم ی حفاظ صلب مه ین ی طول در آزادراه ................................ ................................ ........................ 21 شکل 4 - 11 - مشخصات هندس با انه یم ی حفاظ ی طول انعطاف در ری پذ آزادراه ................................ ................................ ...................... 21 شکل 4 - 12 - مشخصات هندس ی جداکننده خطوط کندرو با حفاظ صلب ی طول در آزادراه ................................ .............................. 21 شکل 4 - 13 - مشخصات هندس ی جداکننده خطوط کندرو با حفاظ صلب مه ین ی طول در آزادراه ................................ .................... 21 شکل 4 - 14 - مشخصات هندس ی جداکننده خطوط کندرو با حفاظ ی طول انعطاف در ری پذ آزادراه ................................ ................... 21 شکل 4 - 15 - مشخصات هندس ی جداکننده ی ان یم ژه یو خط حمل ونقل همگان در ی آزادراه ................................ .............................. 22 شکل 4 - 16 - نمونه انه یم بدون محدود یت فیزیکی و ً صرفا خط با ی کش ................................ ................................ ................................ . 24 شکل 4 - 17 - نمونه انه یم ی دارا سکو ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 24 شکل 4 - 18 - نمونه انه یم ی دارا جداساز ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 24 شکل 4 - 19 - نمونه انه یم ی دارا پوشش و ی اه یگ فضا ی سبز ................................ ................................ ................................ ................... 25 شکل 4 - 20 - نمونه انه یم تسه ی دارا الت ی مربوط آب هی تخل به ی ها سطح ی ................................ ................................ ......................... 25 شکل 4 - 21 - نمونه جداکننده ژه یو ری مس حمل ونقل همگان ابان یخ در ی ی ها ی شهر ................................ ................................ .......... 25 شکل 4 - 22 - مشخصات هندس انه یم ی ی دارا جداساز بی ترک ( جدول و نرده ) ................................ ................................ ..................... 26 شکل 4 - 23 - مشخصات هندس انه یم ی ی دارا سکو، پوشش ای ی اه یگ کانال آب هی تخل ی ها سطح ی ................................ ................ 27 شکل 4 - 24 - مشخصات هندس ی جداکننده ژه یو خط دوچرخه ابان یخ در ی ها ی شهر ................................ ................................ ......27 شکل 4 - 25 - مشخصات هندس ی جداکننده ژه یو خط حمل ونقل همگان ابان یخ در ی ی ها ی شهر ................................ .................... 28 -------- صفحهٔ بعد -------- شکل 4 - 26 - مشخصات هندس به انه یم ی منظور اضافه کردن خط گردش در چپ به تقاطع ................................ ........................... 28 شکل 5 - 1 - اعمال محدود پارک خط ی برا تی یکی نزد در یاهی حاش تقاطع ها ................................ ................................ ...................... 30 شکل 5 - 2 - ات ی جزئ طراح پارک ی نگ ی موتورس کلت ی ابان یخ هی حاش در ................................ ................................ ................................ . 31 شکل 5 - 3 - ات ی جزئ طراح پارک ی نگ ی دوچرخه ابان یخ هی حاش در ................................ ................................ ................................ ......... 31 شکل 6- 1 - نحوه اعمال عرض بیش به ی منظور جمع آب ی آور ی ها سطح در ی معابر انه یم ی دارا ................................ ................... 33 شکل 6- 2 - اعمال عرض بیش در ی مقاطع معمول، قوس نقاط و ی افق ی ها اتصال ................................ ................................ ............... 34 شکل 7 - 1 - موقع نواح تی سه ی گانه کناره ابان یخ ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 35 شکل 8 - 1 - مشخصات هندس ی جدول قائم ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 40 شکل 8 - 2 - مشخصات هندس ی انواع جدول لی ما ی ها ................................ ................................ ................................ ............................... 41 شکل 10 - 1 - اجزا ی شی ی روان ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 48 شکل 11 - 1 - روش هی حاش در ی من یا نی تأم ی ها معابر ی شهر ................................ ................................ ................................ .................. 51 شکل 12 - 1 - و بی ترت نحوه قرارگ یری خطوط ی تأس سات در ی شهر کناره ابان یخ ................................ ................................ ............... 55 شکل 13 - 1 - مقطع عرض ی انواع معابر در ی شهر امتداد پل و ها روگذرها ................................ ................................ ............................. 59 شکل 14 - 1 - نمونه مقطع عرض ی زی رگذرها تونل و ی ها کوتاه ................................ ................................ ................................ .................. 62 شکل 14 - 2 - نمونه مقطع عرض تونل ی ی ها طوالن ی ................................ ................................ ................................ ................................ ...63 شکل 14 - 3 - مشخصات هندس ی توقف گاه اضطرار تونل در ی ی ها طوالن ی ................................ ................................ ............................ 64 شکل 15 - 1 - کنترل آلودگ ی قی طر از ی صوت طراح ی معابر به صورت ن یی پا گذر ................................ ................................ .................. 66 شکل 15 - 2 - کنترل آلودگ ی قی طر از ی صوت طراح ی معابر به صورت باالگذر ................................ ................................ ...................... 67 شکل 15 - 3 - نمونه ی ها قی عا با ی صوت جنس ی کس ی پر گالس ................................ ................................ ................................ ................. 67 شکل 16 - 1 - انواع چی دمان نصب هی پا چراغ ی ها روشنا در یی امتداد معابر ................................ ................................ ............................ 72 شکل 17 - 1 - انواع ی ها وه یش اجرا پارک زیر ی ( ها پارکلت ابان یخ در ) ها ی ها ی شهر ................................ ................................ ............. 77 شکل 17 - 2 - نمونه اجرا پارک زیر ی ( پارکلت با ) موانع ر یی تغ و یکیزیف روساز ی ( واشنگتن، ) کا ی آمر ................................ ............... 78 شکل 17 - 3 - نمونه اجرا پارک زیر ی ( پارکلت با ) موانع فیزیکی (فی الدلف ) کا ی آمر ا، ی ................................ ................................ ............. 78 شکل 17 - 4 - نمونه اجرا ی پالزا با مبلمان سبک و فضا ی یوین( سبز ورک، ) کا ی آمر ................................ ................................ .............. 79 شکل 17 - 5 - نمونه اجرا ی پالزا با مبلمان سبک و فضا ی ( سبز واشنگتن، ) کا ی آمر ................................ ................................ .............. 80 شکل 17 -6 - استفاده از جدول موقت رنگ ر یی تغ و روساز به ی منظور عرض شی افزا اده یپ در رو تقاطع ................................ ........ 80 -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جد ول ها جدول 2 - 1 - بازه ی ها مجاز ی برا تعداد خطوط عبور کی تفک به ی اصل انواع معابر ی شهر ................................ ................................ ......5 جدول 2 - 2 - بازه ی ها مجاز عرض ی برا خطوط عبور کی تفک به ی اصل طبقه ی بند معابر ................................ ................................ ........ 6 جدول 2 - 3 - بازه ی ها مجاز عرض ی برا خط گردش کی تفک به چپ به طبقه ی بند معابر ................................ ................................ ......7 جدول 3 - 1 - بازه ی ها مجاز عرض ی برا شانه بر اساس طبقه ی بند معابر نوع و خطوط عبور ................................ .............................. 12 جدول 3 - 2 - حداقل عرض شانه راست بر اساس نوع عملکرد ................................ ................................ ................................ .................. 13 جدول 4 - 1 - حداقل عرض جداکننده نوع کی تفک به ها عملکرد در تندراه ی ها ی شهر ................................ ................................ ....... 22 جدول 4 - 2 - حداقل عرض جداکننده نوع کی تفک به ها عملکرد ابان یخ در ی ها ی شهر ................................ ................................ ......23 جدول 6- 1 - محدوده مجاز عرض بیش ی جهت جمع آب ی آور ی ها سطح در ی انواع معابر ی شهر ................................ ................... 32 جدول 8 - 1 - ارتفاع مطلوب جدول ابان یخ در ی ها ی شهر ................................ ................................ ................................ ......................... 42 جدول 10 - 1 - حداکثر ارتفاع مجاز خاکر یزی بدون استفاده از حفاظ ی طول ................................ ................................ ......................... 48 جدول 11 - 1 - عرض مانع از ی عار هی ناح بر ( حسب ) متر ................................ ................................ ................................ .......................... 52 جدول 11 - 2 - مقاد یر حداقل و مطلوب فاصله ابان یخ در ی جانب ی ها ی شهر ................................ ................................ ........................ 53 جدول 15 - 1 - حد مجاز آلودگ ی بر ( ی صوت حسب بل ی دس در ) انواع مناطق شب و روز کی تفک به ی شهر ................................ ....65 جدول 16 - 1 - زان یم درخشندگ ی برا ی انواع معابر ی شهر ................................ ................................ ................................ ........................ 70 جدول 16 - 2 - شدت روشنا ابان یخ ی برا یی ی ها نوع کی تفک به ی محل کاربر ی پی رامون ی ................................ ................................ ....70 جدول 16 - 3 - حداقل شدت روشنا و اده یپ ی رها ی مس ی برا یی دوچرخه ................................ ................................ ................................ 71 جدول 16 - 4 - ارتفاع مناسب چراغ ی ها روشنا ی برا یی انواع معابر ی شهر ................................ ................................ .............................. 74 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۳ ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 1 1 - معرفی اجزای نیمرخ های عرضی 1 - 1 - خیابان شهری پوسته: مجموعه بستر و کناره های خیابان (حد فاصل بین دیواره ساختمان های پیرامونی و مقابل یکدیگر) . بستر: مجموعه سواره روها، میانه، جداکننده های کناری، شانه ، ها خطوط پارک حاشیه ای و خطوط دوچرخه (حد فاصل بین جدول های حاشیه دو طرف خیابان) . کناره خیابان: مجموعه فضای کنار ساختمان ها، پیاده رو، فضای سبز و مبلمان شهری (حد فاصل جدول حاشیه خیابان تا دیواره ساختمان های پیرامونی) . سواره رو: مجموعه یک یا چند خط عبور هم جهت برای تردد وسایل نقلیه . میانه: نوعی جدا کننده بین دو سواره ی رو مجزا و خالف جهت . جداکننده کناری: نوعی جدا کننده بین دو سواره روی مجزا و هم جهت . خط پارک حاشیه ای: فضای اختصاص داده شده به پارک وسایل نقلیه در حاشیه خیابان . خط اصلی: نوعی خط عبور وسایل نقلیه موتوری که در طول زیادی از معبر ادامه دارد. خط ویژه همگانی: خط عبور اختصاص داده شده به وسایل نقلیه همگانی . خط ویژه دوچرخه: خط عبور اختصاص داده شده به تردد دوچرخه . عرض خط عبور: فاصله بین محور خط کشی های دو طرف یک خط عبور مشخص. پیاده رو: تسهیالت ویژه توقف و تردد عابر ان پیاده ، موازی و هم امتداد با محور خیابان و در حاشیه آن. شانه: قسمتی از خیابان که به منظور ایجاد فاصله ایمن از لبه جدول یا دیواره ، پشتیبانی از روسازی و فراهم کردن فضای پارک حاشیه ای ، در نظر گرفته می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 2 شکل1-1 - اجزای نیمرخ عرضی خیابان های شهری 1 - 2 - تندراه شهری پوسته: مجموعه بستر و فضاهای سبز و باز اطراف (حد فاصل بین دیواره ساختمان های پیرامونی و مقابل یکدیگر). بستر: مجموعه سواره روها، میانه، جداکننده های کناری و شانه ها (حد فاصل بین حفاظ های طولی حاشیه دو طرف تندراه). سواره رو: مجموعه یک یا چند خط عبور هم جهت برای تردد وسایل نقلیه. میانه: نوعی جدا کننده بین دو سواره روی مجزا و خالف جهت. جدا کننده کناری: نوعی جدا کننده بین دو سواره روی مجزا و هم جهت. خط اصلی: نوعی خط عبور وسایل نقلیه موتوری که در طول زیادی از معبر ادامه دارند. خط کندرو: نوعی خط عبور وسایل نقلیه موتوری که به منظور افزایش ظرفیت و اتصال به خیابان های شهری و رابط ها به خطوط اصلی اضافه می . شود -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 3 :خط ویژه همگانی خط عبور اختصاص داده شده به وسایل نقلیه همگانی . عرض خط عبور: فاصله بین محور خط کشی های دو طرف یک خط عبور مشخص. شانه: قسمتی از تندراه که به منظور ایجا د فاصله ایمن از لبه ، پشتیبانی از روسازی و فراهم کردن فضای فرار و توقف اضطراری وسایل نقلیه در شرایط خطر یا وقوع تصادف، در نظر گرفته می شود. شکل 1- 2 - اجزای نیمرخ عرضی تندراه های شهری -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 4 2 - انواع خطوط عبور 2 - 1 - تعریف ها سواره رو: مجموعه یک یا چند خط عبور هم جهت برای تردد وسایل نقلیه. عرض خط عبور: فاصله بین محور خط کشی های دو طرف یک خط عبور مشخص. خط اصلی: نوعی خط عبور وسایل نقلیه که در طول زیادی از معبر ادامه دار د. خط کندرو: نوعی خط عبور وسایل نقلیه که به منظور افزایش ظرفیت و اتصال به خیابان های شهری و رابط ها به خطوط اصلی اضافه می . شود خط کمکی: نوعی خط عبور وسایل نقلیه که به طور موضعی و کوتاه به خطوط اصلی اضافه می شود. خط تغییر سرعت: خط ی که به منظور ایجاد فرصت برای کاهش یا افزایش سرعت وسایل نقلیه به هنگام ورود به خطوط اصلی یا خروج از آن در نظر گرفته می شود. خط تداخل: خط کمکی اضافه شده در فاصله بین یک رابط ورودی و رابط خروجی واقع شده در مجاورت و بعد از آن، به منظور تسهیل انجام حرکت های تداخلی. خط سرباالیی : خط کمکی اضافه شده به منظور سبقت سایر ی وسا ل نقل ی ه از وسا نق ل ی لیه ه ک ینی سنگ سرعتشان به علت حرکت در سرباال ک یی اهش ی افته است. 2 - 2 - کلیات در مقطع عرضی یک معبر، انواع خ طوط عبور می تواند وجود داشته باشد. هر کدام از آن ها، هدف مورد نظر خود را داشته و در نتیجه ، ابعاد و اندازه های متناسب با آن هدف را نیاز دارند. این خطوط با هدف یکپارچه کردن کلیه شیوه های سفر، باید به گونه ای طراحی شوند که مناسب برای عبور انواع وسایل نقلیه، شامل اتوبوس ها، وسایل نقلیه بار ی ، وسایل نقلیه شخصی و دوچرخه ها باشند. سرعت طرح، اولویت شیوه های و فر س تعادل بین انواع نیازهای عملکر د ی و کاربری های پیرام ونی ، مالحظاتی هستند که باید برای انتخاب تع داد، ابعاد و نوع مناسب خطوط عبور یک معبر در نظر گرفته شوند . -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 5 خطوط عبور معموالً محل بروز تعارضات عملکردی بین شیو ه های مختلف سفر خصوصاً عبور عرضی عابرا ن پیاده هستند. از این رو، چگونگی طراحی آنها برای کاهش اثرات نامطلوب این تعارضات ، مهم است. خطوط عبور رایج مورد استفاده در معابر شامل خطوط عبور اصلی، خطوط عبور کندرو، خطوط گردشی، خطوط ویژه دوچرخه، خطوط ویژه حمل ونقل همگانی و خطوط کمکی است . 2 - 3 - خط اصلی رایج ترین خط عبور مورد استفاده در معابر، خط اصلی است. کلیه معابر شهری ، حداقل باید دارای یک خط اصلی باشند تا بتوانند جریان ترافیک را بد ون مانع در نقاط مختلف شهر جاب جا کرده و برای کاربری های پیرامونی، دسترسی ایجاد کنند . از طرف دیگر، زیاد بودن تعداد خطوط عبور باعث افزایش سرعت، بی ن ظمی در حرکت، کاهش ایمنی و افزایش طول گذرگاه های عرضی عابر پیاده خواهد شد. در جدول 2 - 1 حداقل و حداکثر تعداد خطوط اصلی در هر جهت به تفکیک انواع معابر شهری ارائه شده است. جدول 2 -1 - ه باز های مجاز برای تعداد خطوط عبور اصلی به تفکیک انواع معابر شهری طبقه بندی معبر تعداد خط عبور در هر جهت توضیحات آزادراه حداقل 3 اضافه شدن بیشتر از4 خط به کمک کندرو بزرگراه حداقل 2 اضافه شدن بیشتر از4 خط به کمک کندرو خیابان شریانی حداکثر 3 اضافه شدن حداکثر1 خط به کمک کندرو خیابان جمع وپخش کننده حداکثر 2 حداکثر3 خط در صورت یک طرفه بودن خیابان خیابان محلی حداکثر 1 حداکثر2 خط در صورت یک طرفه بودن خیابان در صورت افزایش سرعت طرح و تردد و سایل نقلیه سنگین، عرض خطوط عبور ، افزایش یافته و با کاهش سرعت و اولویت دهی به عابران پیاده، این عرض، کمتر در نظر گرفته می شود. بازه های مجاز برای عرض این خطوط بر حسب طبقه بندی معابر در جدول 2 - 2 .بیان شده است به طور کلی در تعیین عرض خطوط عبور ، توجه به موارد زیر ضروری است: - عرض سواره رو در قوس های افقی با توجه به سرعت و شعاع قوس، افزایش می یابد. برای اطالعات بیشتر در این مورد به بخش دوم آیین نامه، « پالن و نیمرخ های طولی » مراجعه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 6 - توصیه می شود، به منظور کنترل و کاهش سرعت حرکت در خیابان های شهری، عرض خطوط عبور ، کمتر در نظر گرفته شود. - توصیه می شود، به منظور افزایش اولویت حرکت عابران پیاده، دوچرخه سواران و وسایل نقلیه همگانی در خ یابان های شهری، عرض خطوط عبور وسایل نقلیه موتوری، محدود شود. - بهتر است در نزدیکی تقاطع ها، به منظور افزایش تعداد خطوط توقف قبل از تقاطع و ایجاد خطوط مخصوص گردش، عرض خطوط عبور کمتر از این عرض در فواصل دور از تقاطع باشد. جدول 2 - 2 - ازه ب های مجاز برای عرض خطوط عبور اصلی به تفکیک طبقه بندی معابر طبقه بندی معبر عرض خط عبور )(متر آزادراه 4/3 تا6/3 بزرگراه 3/3 تا5/3 خیابان شریانی 0/3 تا3/3 خیابان جمع وپخش کننده 7/2 تا0/3 خیابان محلی 5/2 تا7/2 2 - 4 - خط کندرو این خطوط با توجه به محیطی که در آن واقع شده و کاربری های اطراف آن، می توانند عملکردهای مختلفی داشته باشند. این عملکردها شامل کنترل تعداد اتصال های تندراه ها ، تأمین دسترسی به کاربری ها و خدمات اطراف خیابان های شریانی و جداسازی جریان ترافیک محلی از جریان ترافیک پر سرعت است. این خطوط غالباً در تندراه ها در نظر گرفته شده و نقش جمع آوری ترافیک خیابان های شهری و انتقال آن به تندراه ها و بالعکس را ایفا می کنند. خطوط عبور ک ندرو، به طور موازی با خطوط اصلی ، در دو سمت یا یک سمت معابر در نظر گرفته می ن شو د. فاصله این خطوط از خطوط ا صلی، به شکل شبکه، سرعت خطوط اصلی، موقعیت خطوط کمکی، فاصله اتصال ها و تعداد خطوط عبور ، وابسته بوده و مقدار آن متغیر ا ست. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 7 2 - 5 - خط گردش خطوط اختصاصی گردش، از خطوط اصلی جدا شده و برای وسایل نقلیه ای که در تقاطع ها قصد گردش دارند، فضایی برای انتظار و یافتن فاصله مناسب بین جریان های متقاطع فراهم می کنند. وجود خط های گ ردش، برای تأمین نقش های ب جا جایی و دسترسی معابر ضروری است. تحلیل های ترافیکی، نوع، طول و تعداد این خطوط را در جهت برقراری تعادل بین تأم ی ن نیازهای وسایل نقلیه مختلف مشخص می . کند 2 - 5 - 1 - خط گردش به راست رکت ح های راستگرد در تقاطع ها، حتی اگر هیچ گونه تداخلی با جریان ترافیک مخالف نداشته باش د، ن ظرفیت و عملکرد ترافیکی تقاطع را تحت تأثیر قرار می . دن ده از این رو، در تقاطع ها و در سمت راست خط های اصلی، خط گردش به راست در نظر گرفته می شود تا وسایل نقلیه ای که قصد گر د ش به راست دارند، بدون آن که مسیر ترافیک عبوری را ود سد م کنند، حرکت خود را انجام دهند. فایده خط گردش به راست افزایش ظرفیت و ایمنی پیاده و سواره است. عرض خط گردش به راست بر اساس عرض خط های اصلی مجاور آن ، شعاع قوس گوشه تقاطع و نوع وسیله نقلیه تیپ تع یین می شود. به منظور جداکردن خط گردش به راست از جریان ترافیک عبوری می توان از جزیره های جدا کننده استفاده کرد. برای اطالعات بیشتر در زمینه طراحی خط گردش به راست و جزیره ها ی جدا کننده آن به بخش هفتم آیین نامه، « تقاطع » ها مراجعه شود. 2 - 5 - 2 - خط گردش به چپ خط گردش به چپ، قبل از تقاطع در سمت چپ خط های اصلی ایجاد می شود تا وسایل نقلیه ای که قصد گردش به چپ دارند، در آن خط برای به دست آوردن فرصت عبور مناسب و یا سبز شدن چراغ مخصوص گردش به چپ منتظر بمانند . خط گردش به چپ ظرفیت و ایمنی تقاطع ها را برای وسایل نقلیه م وتوری ا فزایش می دهد. عرض این خطوط مطابق با جدول 2 - 3 مشخص می ( د شو بخش هفتم آیین نامه، « تقاطع ). » ها جدول 2 - 3 - بازه های مجاز برای عرض خط گردش به چپ به تفکیک طبقه بندی بر ا مع طبقه بندی معبر عرض خط گردش به چپ )(متر تندراه 0/3 تا4/3 خیابان شریانی 7/2 تا0/3 خیابان جمع وپخش کننده 5/2 تا7/2 -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 8 2 - 6 - خط ویژه تردد وسایل نقلیه امدادی در حاشیه معابر شهری (به ویژه آزادراه ها، بزرگراه ها و تونل های شهری) خط ویژه تردد وسایل نقلیه امدادی تعبیه می شود. این خط مخصوص عبور اضطرار ی هی نقل لی وسا امداد ی است و تردد سا یر وسایل نقلی ه از آن ممنوع است. 2 - 7 - خط ویژه دوچرخه خط های دوچرخه، انواع مختلفی دارند (جدا شده فیزیکی، جدا شده با خط کشی و مشترک با سایر وسایل) و به شیوه های متفاوتی می توان آنها را در مقطع عرضی در نظر گرفت. برای اطالعات بیشتر در زمینه طر احی این خطوط به بخش یازدهم آیین نامه، « مسیرهای دوچرخه » مراجعه . شود 2 - 8 - خط ویژه حمل ونقل همگانی توصیه می شود از که خطوط ویژه حمل ونقل همگانی در خیابان های پر رفت وآمد ه ک دارای تقاطع های پیچیده ترافیکی هستند و انواع شیوه های سفر در آنها تردد دارند ، استفاده شود. این کار منجر به بهبود نق ش جابجایی و سهولت حرکت وسایل حمل ونقل همگانی در خیابان می شود . شیوه های مختلفی برای مکان یاب ی و طراحی این خطوط در مقاطع عرضی خیابان ها وجو د دارد. این شیوه ها به لحاظ نوع وسایل نقلیه همگانی استفاده کنند گان از خطوط، نوع و مکان ایستگاه های همگانی و چگونگی اتصال به آنها با یکدیگر متفاوت هست ند. برای اطالعات بیشتر در زمینه طراحی خطوط ویژه حمل ونقل همگانی به بخش هشتم آیین نامه، « حمل ونق ل همگانی » مراجعه شود. 2 - 9 - خط کمکی خطوط کمکی به بهبود عملکرد جابجایی وسایل نقلیه موتوری کمک می د. ن کن این خطوط به منظور افزایش ظرفیت، ایمنی، روان تر شدن جریان ترافیک و راحت تر کردن رانندگی به خط های اصلی اضافه می شوند. هر خط کمکی برای یک منظور مشخص در نظر گرفته می شود. ا نواع خطوط کمکی را می توان به صورت زیر دسته بندی کرد: -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 9 - خط تغییر سرعت - خط تداخل - خط سرباالیی خطوط گردش نیز یکی از انواع خطوط کمکی هستند که به دلیل اهمیت بیشتر به صورت جداگانه ب ه آن پرداخته شد. 2 - 9 - 1 - خط تغییر سرعت خطوط تغییر سرعت، برای کاهش یا افزایش سرعت وسایل نقلیه به هنگام ورود به خطوط اصلی ی ا خروج از آنها در نظر گرفته می شوند. ً این خطوط، غالبا در تندراه های شهری مورد استفاده قرار می گیرند. از نظر ایمنی، وسایل نقلیه نباید در محدوده خط های اصلی معابر دارای سرعت ًنس زیاد بتا ، کاهش سرعت قابل ت وجه داشته یا با سرعت کم وارد جریان های سریع تر شوند . به منظور ورود وسایل نقلیه از تندراه با جریان سریع به یک رابط با سرعت کم به یک خط کمکی نیاز است تا سرعت در طول آن کاهش یافته و با شرایط معبر جدید متناسب شود . این نوع خط کمکی، « خط کاهش سرعت » نام دارد . برعکس، وسایل نقلیه ای که قصد ورود به جریان ترافیک پر سرعت د را ارند، ابتد ا باید در یک خط کمکی ، سرعت خود را افزایش داده و سپس در پی ایجاد فرصت مناسب برای وارد شدن به جریان اصلی باشند. این نوع خط کمکی، « خط افزایش سرعت » نام دارد . عرض ای ن نوع خطوط برابر با عرض خط ه ای اصلی مجاور آن در نظر گرفته می د. شو پیشنهاد خطوط تغییر سرعت در نیمرخ عرضی معابر به عواملی نظیر سرعت طرح، حجم ترافیک، ظرفیت معبر، طبقه بندی معبر، تواتر تقاطع ها و سابقه تصادفات در یک معبر بستگی دارد. 2 - 9 - 2 - خط تداخل در صورتی که یک ورودی در نزدیکی و قبل از یک خروجی قرار داشته باشد ، ترافیک ورودی برای پیو ستن به جریان اصلی ناگزیر به تداخل با جریان ترافیک خروجی است . به همین ترتیب جریان خروجی نیز برای خارج شدن از معبر با جریان ورودی تداخل پیدا می کند. در این موارد، به منظور افزایش ظرفیت و جلوگیری از ایجاد تداخل ترافیکی، ممکن است الزم شود یک یا چند خط کمکی در فاصله بین ورودی و خروجی معبر در نظر گرفته شود. این خط خط « ها وط تداخل » نامیده می . وند ش -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 10 شکل2 - 1، روش های اضافه و کم کردن خطوط تداخل را به صورت شماتیک نشان می دهد. عرض خط های تداخل باید برابر با عرض خط اصلی مجاور آن در نظر گرفته شود. شکل 2 -1 - روش ی ها شماتیک اضافه و ک م ک ردن خطوط تداخل در نیمرخ عرضی معابر 2 - 9 - 3 - خط سرباالیی خط سرباالیی، نوعی از خطوط کمکی است که به منظور افزایش ایمنی و ظرفیت در سرباالیی های ت ند و طوالنی به سواره رو اضافه می شود. به این ترتیب، وسایل نقلیه سنگین از خط سرباالیی استفاده رده ک و موجب کاهش سرعت حرکت جریان اصلی ترافیک نمی شوند ( شکل 2 - 2). در طراحی معابر شهری، باید از شیب های طولی تند پرهیز شود . بنابرای نً ، استفاده از خط سرباالیی معموال کاربرد ندارد. ولی در موارد دارای شیب طولی تند و طوالنی و همچنین در صورت زیاد بودن سهم وسایل نقلی ه سنگین، اثر ب خشی خط سرباالیی باید بررسی شود. توصیه می شود عرض خط سرباالیی برابر با عرض خط اصلی مجاور آن در نظر گرفته شود. ولی در ص ورت محدودیت عرض، می توان عرض خط سرباالیی را 3/0 متر کمتر از عرض خطوط اصلی در نظر گرفت. -------- صفحهٔ بعد -------- ار نمی ۵۱ ی نوای معابر دو عمطلوب محذو ده یمن برا ل 3 ‌ مر 11 و 1 43 2 چ م۳ 9 ۹ معنر 1 کی ۵۱ را کمکی سربالایی شکل ۲-۲- مشخصا ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 12 3 - شانه شانه قسمتی از معبر است که به منظور ایجاد فاصله ایمن از لبه معبر، پشتیبانی از روسازی معبر و فراهم کردن فضای فرار و توقف اضطراری وسایل نقلیه در معابر پر سرعت به هنگام خطر یا وقوع تصادف د ر ن ظر گرفته می شود. ایجاد شانه، منجر به گشایش فضایی و احساس آسایش و راحتی بیشتر در رانندگی با سرعت های باال خواهد شد. باید توجه شود که شانه به عنوان یکی از خطوط عبور قابل استفاده نباشد. از جمله عملکردهای شانه م ی توان به موارد زیر اشاره کرد: - بهبود فاصله دید در قوس های افقی - هدایت آب های سطحی به چاهک ها و کانال های اطراف - عبور وسایل نقلیه اضطراری نیروهای انتظامی، آمبوالنس و آتش نشانی در ترافیک و راه بندان - ایجاد فضای نسبتاً امن برای توقف اضطراری وسایل نقلیه به منظور حفظ ایمنی و تخلیه آب های سطحی در معاب ر دو طرفه دارای میانه، بین خط ممتد لبه سمت چپ سواره رو و لبه جدول یا حفاظ میانه، فاصله ای با عنوان « شانه سمت چپ » در نظر گرفته می شود. در خیابان های شهری در صورت وجود جدول، خط پارک حاشیه ای به اضافه فاصله بین جدول و خط ممتد لبه سواره رو (3/0 متر) به عنوان شانه خیابان شناخته می شود. محدوده مجاز عرض شانه به تفکیک به طبق ندی معابر و نوع عملکرد شانه، مطابق با جدول 3 - 1 و جدول 3 - 2 تعیین می شود. جدول 3 -1 - بازه های مجاز برای عرض شانه بر اساس طبقه بندی معابر و نوع خطوط عبور طبقه بندی معبر نوع خط عبور عرض شانه راست)(متر عرض شانه چپ)(متر آزادراه اصلی و کندرو 0/2 تا0/3 0/1 تا5/1 کمکی 0/1 تا0/2 - بزرگراه اصلی و کندرو 0/1 تا5/2 5/0 تا0/1 کمکی 0/1 تا0/2 - رابط - 5/2 تا0/3 5/0 تا0/1 خیابان شریانی - 0/2 تا5/2 3/0 تا5/0 خیابان جمع وپخش کننده و محلی - 5/0 تا5/2 0/0 تا3/0 -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 13 جدول3 - 2 - حداقل عرض شانه راست بر اساس نوع عملکرد عملکرد شانه حداقل عرض )(متر پشتیبانی از روسازی یا ایجاد فاصله ایمن از لبه 5/0 توقف اضطراری 0/2 عبور وسایل نقلیه اضطراری 5/2 مسیر انحرافی در دوره فعالیت کارگاهی 5/2 تأمین فاصله دید در قوس های افقی بر اساس شعاع قوس و موانع موجود در تعیین عرض شانه ، رعایت موارد زیر ضروری است: - در خیابان های شهری، در صورت عدم وجود خط پارک حاشیه ای، اگر در لبه سواره رو فقط جدول وجود داشته باشد، حداقل 3/0 متر و اگر جدول و آبرو وجود دارد، حداقل5/0 متر به عنوان شانه در نظر گرفته شده و از طریق خط سفید ممتد مشخص می شود ( شکل 3 - 1 .) شکل3 -1 - محل در نظر گرفتن عرض شانه در خیابان های شهری دارای جدول - در خیابان های شهری، در صورت عدم وجود خط پارک حاشیه ای و جدول، مسیرهای پیاده و دوچرخه با حداقل عرض 5/1 متر به عنوان شانه خیابان در نظر گرفته می شوند. - در صورت وجود شیروانی با شکستگی گرد نشده در کناره معبر، عرض شانه از محل شکستگی در نظر گرفته می شود (مقطع الف « در » شکل 3 - 2 ). در صورتی که محل شکستگی، گرد شده و شیب شیروانی، مالیم تر از 1 به4 باشد نیز عرض شانه از محل شکستگی در نظر گرفته می شود (مقطع در »ب« شکل 3 - 2 ،). تنها در صورتی که شیب شیروانی تند بوده و محل شکستگی گرد شده باشد عرض شانه باید از ابتدای شروع گرد شدگی در نظر گرفته شود (مقطع در »ج« شکل 3 - 2 .) -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 14 شکل3 - 2 - محل در نظر گرفتن عرض شانه در حالت های مختلف وجود شیروانی - در صورت وجود جدول یا حفاظ بتنی در کناره معبر، عرض شانه از لبه جدول یا لبه قاعده بتنی حفاظ، سنجیده خواهد شد (مقطع الف « » شکل 3 - 3 ). در صورتی که کناره معبر توسط نرده یا حفاظ فلزی محصور شده باشد، عرض شانه با فاصله 5/0 متری از لبه آن در نظر گرفته می شود (مقطع » ب« شکل 3 - 3 .) -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 15 شکل3 - 3 - محل در نظر گرفتن عرض شانه در حالت های مختلف وجود حفاظ کناری - شانه های چپ و راست باید روسازی شوند و رویه آنها از جنسی باشد که تحت شرایط جوی مختلف ، حالت پایدار خود را حفظ کند. با این حال، به منظور عدم استفاده شانه به عنوان سواره رو، پیشنهاد می شود رویه آن از جنس آسفالت سرد و زبر ساخته شود. - شانه ها و توقف گاه های اضطراری از اجزای مهم مقطع عرضی در تونل ها به خصوص تونل های طویل به شمار می روند. برای ا طالعات بیشتر در این زمینه به بند « مقطع عرضی در تونل ها و زیرگذرها » مراجعه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 16 4 - میانه و جداکننده کناری 4 - 1 - کلیات جدا کننده ها از نظر محل استفاده و عملکرد به دو دسته کلی تقسیم می شوند: - میانه که به منظور جدا کردن حرکت های ترافیکی در جهات مخالف (رفت و برگشت معابر) استفاده می شود. میانه فاصله بین خطوط ممتد لبه سمت چپ سواره روهای دو جهت معبر است و شامل دو شانه سمت چپ جهت های رفت و برگشت معبر می ( شود شکل 4 - 1). شکل4 -1 - تعریف محدوده میانه برای معابر شهری - جداکننده کناری که به منظور جدا کردن حرکت های ترافیکی هم جهت و موازی (خطوط کندرو و ویژه) استفاده می شود. جداکننده کناری فاصله بین خط ممتد لبه سمت چپ یک سواره رو و خط ممتد لبه سمت راست سواره روی دیگر است و شامل یک شانه سمت چپ و یک شانه سمت راست می ( شود شکل 4 - 2). شکل4 - 2 - تعریف محدوده جداکننده کناری برای معابر شهری میانه ها به دو دسته تقسیم می شوند: - میانه های دارای موانع فیزیکی ( برآمدگی، جدول ، حفاظ و پوشش گیاهی که ) به صورت فیزیکی م انع از ورود وسایل نقلیه به مسیر مقابل می شوند. - یانه م های غیر فیزیکی (تغییر رنگ، روسازی یا خط کشی) که تنها به صورت قانونی ، مانع از ورود وسایل نقلیه به مسیر مقابل می شوند . -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 17 جداکننده های کناری در ، کناره خطوط اصلی واقع شده و جریان ترافیک در دو طرف آن هم جهت است. این جداکننده ، ها غالباً برای جداسازی خطوط اصلی از خطوط ویژه، خطوط فرعی و کندروها، استفاده می شوند . به صورت کلی میانه ها و جداکننده های کناری در موارد زیر کاربرد دارند : - کنترل تعداد اتصال ها و دسترسی کاربری ها - جدا کردن خطوط عبور ویژه شیوه های مختلف سفر - کاهش تصادفات جلو به جلو در معابر دوطرفه - کنترل و کاهش سرعت - فراهم کردن فضایی برای تأسیسات جمع آوری و تخلیه آب های سطحی - فراهم کردن فضایی برای قرارگیری پایه پل ها - فراهم کردن فضای توقف و انتظار برای حرکت گردش به چپ - فراهم کردن فضایی ایمن برای انتظار و عبور عابران پیاده - فراهم کردن فضایی برای استقرار تجهیزات روشنایی مانند تیر برق و عالئم ترافیکی همچون ت ابلوها و چراغ های راهنما - بهبود زیبایی بصری خیابان به وسیله ایجاد فضای سبز و محوطه سازی به منظور رعایت مالحظات پدافند غیر عامل در طراحی و استفاده از میانه و جداکننده ، توجه به موارد زیر ضروری است: - در طراحی معابر اصلی (تندراهی و شریانی) و خروجی های شهر، الزم است در فواصل مناسب بازشوهای اضطراری در میانه (به عنوان نمونه با المان های متحرک) برای گردش وسا یل نقلیه امداد و نجات پیش بینی شود. - در صورت واقع شدن مراکز حساس و کلیدی شهر در حاشیه ، بر مع الزم است جداکننده ها توسط المان هایی به زمین متصل شوند تا احتمال تخریب آنها و صدمه زدن به این مراکز کاهش یابد. - در میانه ها و جداکننده های عریض باید به قابلیت استفاده برای اسکان در شرایط اضطراری توجه . ود ش -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 18 4 - 2 - تندراه ها به طور کلی، جداکننده ها در تندراه ها به دو دسته بدون حفاظ و دارای حفاظ تقسیم می شوند. عرض جدا کننده ها برای آن که به ظا حف طولی نیاز نداشته باشند، باید حداقل برابر با 9 .متر در نظر گرفته شود میانه هایی که دارای حفاظ طولی هستند، عالوه بر این که احتمال برخورد وسایل نقلیه در جهت مخالف را کاهش می دهند، برای جدا ک ردن ترافیک موتوری از پایه پل ها ، تجهیزات ترافیکی و سایر موانع فیزیکی استفاده می د. ن شو حداقل عرض مو ر د نیاز برای میانه ، ها با فرض وجود حفاظ طولی صلب، در بزرگراه ها برابر ب ا 2 متر و در آزادراه ها برابر با 3 .متر است حداقل عرض میانه به منظور ایجاد خط کشی مخصوص گردش به چپ در محدوده تقاطع یا استقرار ایستگاه ویژه حمل ونقل همگانی با حذف جداکننده ، برابر با 0/3 .متر است در صورتی که الزم باشد پس از ایجاد خط گردش به چپ (0/3 متر)، قسمتی از میانه (حداقل5/1 متر) به منظور ایمنی گردش وسایل نقلیه حفظ شود، حداقل عرض مورد نیاز آن برابر با 5/4 .متر خواهد بود چنانچه عبور عرضی عابران پیاده نیز وجود دارد ، حفظ میانه با حداقل عرض 0/2 .متر نیاز است به منظور جدا کردن خطوط کمکی، کندروها و خطوط ویژه حمل ونقل همگانی از خطوط اصلی تندراه ، استفاده از جزیره های جداکننده کناری به همراه حفاظ طولی الزامی است. مقادیر حداقل عرض جداکننده ها بر حسب عملکرد آنها در تندراه های شهری در جدول 4 - 1 .بیان شده است شکل 4 - 3 - نمونه میانه وسیع بدون حفاظ -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 19 شکل4 - 4 - نمونه میانه با حفاظ طولی صلب شکل 4 - 5 - نمونه میانه با حفاظ طولی نیمه صلب شکل 4 - 6 - نمونه میانه با حفاظ طولی انعطا فپ ذیر -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 20 شکل4 - 7 - نمونه جداکننده کناری خطوط کندرو شکل 4 - 8 - نمونه جداکننده کناری خطوط ویژه حمل ونقل همگانی در تندراه های شهری شکل 4 - 9 - مشخصات هندسی میانه با حفاظ طولی صلب در آزادراه -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 21 شکل4 - 10 - مشخصات هندسی میانه با حفاظ طولی نیمه صلب در آزادراه شکل 4 - 11 - مشخصات هندسی میانه با حفاظ طولی انعطا فپ ذیر در آزادراه شکل 4 - 12 - مشخصات هندسی جداکننده خطوط کندرو با حفاظ طولی صلب در آزادراه شکل 4 - 13 - مشخصات هندسی جداکننده خطوط کندرو با حفاظ طولی نیمه صلب در آزادراه شکل 4 - 14 - مشخصات هندسی جدا کننده خطوط کندرو با حفاظ طولی انعطا فپ ذیر در آزادراه -------- صفحهٔ بعد -------- خط ممتد لبه سواره‌رو لو اچ ۱ شکل ۱۵-۴- مشخصات هن جدول ۱-۴- حداقل عرض پم حداقل ۱ متر ۵ مت جحداکننده کناری حداقل ۲/۵ مت دسی حداکننده خط ویژه جداکننده‌ها به تفکیک ز ۳۲ ۱ ۱ را ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۰ ۱۱۱ ث خ ید ۱ ۱ ر ۵ مر ۱ ۹ ۱ شم ۱ میانی حمل‌ونقل همگانی ۱ ن سوم: اجزای نیمرخ‌های عرض ممتد لبه سواره‌رو ط ویژه همگانی در آزادراه شهری (متر) ۹۰ نک -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 23 الزم به ذکر است که برای مقادیر ارائه شده در جدول 4 - 1، حداقل فاصله ایمنی و عرض شانه مورد نیاز در نظر گرفته شده است. در صورتی که در فضای میانه یا جداکننده کناری، جسم ثابت (نظیر پایه پل، تجهیزات کنترل هوشمند و سیستم روشنایی) وجود داشت ه و نیازمند محافظت باشد، باید عرض جسم و فضای ایمن مورد نیاز برای تغییر شکل حفاظ (با توجه نوع آن) به مقادیر حداقل عرض میانه اضافه شود. برای اطالعات بیشتر در مورد میزان تغییر شکل هر یک از انواع حفاظ های طولی به بخش دوازدهم آیین نامه، « تجهیزات ایمنی » مراجعه ش ود. 4 - 3 - خیابان های شهری رعایت ایمن ی عابران پیاده در تعیین عرض جدا کننده ها در خیابان های شهری در کنار رعایت سایر مالحظات، ا لزامی است. مقادیر حداقل عرض جدا کننده ها بر حسب عملکرد آنها در خیابان های شهری در جدول 4 - 2 .بیان شده است جدول 4 - 2 - حداقل عرض جدا کننده ها به تفکیک نوع عملکرد در خیابان های شهری عملکرد جداکننده حداقل عرض )(متر میانه بدون محدودیت فیزیکی و صرفاً خط کشی 5/0 میانه دارای جدا ساز 5/1 میانه دارای سکو 5/2 میانه دارای پوشش گیاهی 5/2 میانه دارای تسهیالت مربوط به تخلیه آب های سطحی 5/2 جدا کننده مسیر ویژه حمل ونقل همگانی، خطوط کمکی و کندرو 0/1 جدا کننده مسیر ویژه دوچرخه 5/0 -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 24 شکل4 - 16 - ًنمونه میانه بدون محدودیت فیزیکی و صرفا با خط شی ک شکل 4 - 17 - نمونه میانه دارای سکو شکل 4 - 18 - نمونه میانه دارای جداساز -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 25 شکل4 - 19 - نمونه میانه دارای پوشش گیاهی و فضای سبز شکل 4 - 20 - نمونه میانه دارای تسهیالت مربوط به تخلیه آب های سطحی شکل 4 - 21 - نمونه جدا کننده مسیر ویژه حمل ونقل همگانی در خیابان های شهری -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 26 الزم به ذکر است که برای مقادیر ارائه شده در جدول 4 - 2 ، حداقل فاصله ایمنی و عرض شانه مورد نیاز در نظر گرفته شده است. د ر صورتی که در فضای میانه یا جدا کننده کناری، جسم ثابت (نظیر پایه پل، تجهیزات کنترل هوشمند و سیستم روشنایی) وجود داشته و نیازمند م حافظت باشد، باید عرض جسم و فضای ایمن مورد نیاز برای تغییر شکل حفاظ (با توجه نوع آن) به مقادیر حداقل عرض میانه اضافه شود. برای اطالعات بیشتر در مورد میزان تغییر شکل هر یک از انواع حفاظ های طولی به بخش دوازدهم آیین نامه، « تجهیزات ایمنی » مراجعه شود. میانه در خیابان های شهری می تواند تنها از دو جدول بتنی پشت به پشت با ارتفاع 3/0 تا5/0 متر تشکیل شود. همچنین، می توان از نرده برای جدا کردن ترافیک دو طرف استفاده کرد یا جدول و نرده را با هم ترکیب کرد. در این صورت باید حداقل 3/0 متر بین نمای جدول و خط ممتد لبه سواره رو فاصله وجود داشته باشد (به عنوان شانه). در این نوع میانه ها که از ترکیب نرده و جدول ب ه وجود آمده اند، حداقل عرض برابر با 5/1 متر در نظر گرفته می شود ( شکل 4 - 22). استفاده از این نوع میانه ها باعث محدود شدن تردد عرضی عابران پیاده شده و در خیابان های دارای عبور عرضی زیاد با حاشیه و کاربری های فعال، توصیه نمی شود. شکل 4 - 22 - )مشخصات هندسی میانه دارای جداساز (ترکیب جدول و نرده نوع دیگری از جداسازهای ترافیکی، عالئم برجسته نظیر تجهیزات چشم گربه ای است. عالئم برجست را ه همراه با خط کشی وسط و در مواردی به کار می برند که عرض موجود ، کمتر از حداقل های الزم برای انوا ع دیگر میانه ها باشد. عرض میانه های دارای پوشش گیاهی بر حسب سرعت عملکرد خیابان هایی که در آن استفاده می شوند و نوع پوشش گیاهی استفاده شده در آن متغیر است ( شکل 4 - 23 ). در استفاده از انواع میانه ها به ازای هر 100 متر در طول خیابان های جمع وپخش کننده و هر 200 متر در طول خیابان های شریانی در نظر گرفتن یک بازشدگی برای ایجاد گذرگاه عابر پیاده الزامی است. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 27 شکل4 - 23 - مشخصات هندسی میانه دارای سکو، پوشش گیاهی یا کانال تخلیه آب های سطحی عرض میانه های دارای تسهیالت مربوط به تخلیه آب های سطحی، بر اساس نوع سیستم تخلیه آب مورد استفاده در آن، متغیر است. اگر این میانه ها به صورت کانال یا نهرهای روباز هستند، رعایت مالحظات زیر در طراحی و نگهداری آنها ضروری است: - .برای جلوگیری از سقوط، باید نرده، حفاظ و یا مانع فیزیکی در نظر گرفته شود - مسیری برای دسترسی وسایل نقلیه خدماتی به کانال ها و نهرها در نظر گرفته شود. - برای گذر عرضی ع ابر پیاده، پل ها و گذرگاه های ایمن در نظر گرفته شود. حداقل عرض جداکننده خطوط ویژه اتوبوس، خطوط کمکی و کندروهای خیابان های شهری در صورت استفاده از جدول و موانع فیزیکی غیر قابل عبور یا در صورت استفاده از خط کشی بدون موانع فیزیکی ب رابر با 0/1 متر در نظر گرفته می شود ( شکل 4 - 25 .) شکل4 - 24 - مشخصات هندسی جداکننده خط ویژه دوچرخه در خیابان های شهری -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 28 شکل4 - 25 - مشخصات هندسی جدا کننده خط ویژه حمل ونقل همگانی در خیابان های شهری حداقل عرض میانه به منظور ایجاد خط کشی مخصوص گردش به چپ در محدوده تقاطع یا استقرار ایستگاه ویژه حمل ونقل همگانی با حذف جداکننده برابر با 0/3 متر است . در صورتی که الزم باشد پس از ایجاد خط گردش به چپ (0/3 متر)، قسمتی از میانه به منظور ایمنی گردش وسایل نقلیه (حداقل5/1 متر) و عبور عرضی عابران پیاده (حداقل 0/2 متر) حفظ شود، حداقل عرض مورد نیاز برای میانه برابر با5/4 متر و0/5 متر خواهد بود ( شکل 4 - 26 .) شکل4 - 26 - مشخصات هندسی میانه به منظور اضافه کردن خط گردش به چپ در تقاطع -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 29 5 - پارکینگ حاشیه ای در نظر گرفتن خط پارک حاشیه ای، منجر به کاهش عرض خیا بان شده و به همین دلیل به کنترل سرعت وسایل نقلیه موتوری در خیابان های شهری کمک می کند. همچنین، این پارکینگ ها دسترسی وسایل نقلیه موتوری را به کاربری های اطراف خیابان تسهیل می ن کن د. در نظر گرفتن پارکینگ حاشیه ای در تندراه ها مجاز نیست. عرض مورد نیاز برای پارک وسایل نقلیه شخصی در حاشیه خیابان برابر با 0/2 تا5/2 متر است. در صورتی که ناگزیر الزم باشد از خطوط پارکینگ به عنوان خط عبور در ساعات اوج ترافیک استفاده شود، این عرض را می توان برابر با 0/3 متر در نظر گرفت. در صورت کم بودن عرض پوسته تأمین شده برای معاب ر، از خط پارک حاشیه ای می توان به منظور بارگیری و باراندازی کاربری های مجاور معبر و تردد دوچرخه در کنار وسایل نقلیه پارک شده نیز استفاده کرد. در خیابان های شریانی، اختصاص حداقل دو فضای پارک حاشیه ای برای افراد دارای معلولیت به فاصله حداکثر 500 متر از یکدیگر و در محدوده ساختمان های عمومی الزامی است. این پارکینگ ها با نصب عالمت افراد دارای معلولیت در خیابان ها مشخص می شوند. همچنین در خیابان های شریانی در نظر گرفتن توقف گاه ویژه افراد دارای معلولیت برای پیاده شدن از وسیله نقلیه و سوار شدن آنان الزامی است. این توقف گاه ها به صورت فرورفتگی سواره رو در پیاده رو یا فضای سبز به عرض 5/3 متر و طول6/6 متر در نظر گرفته می د. ن شو برای اطالعات بیشتر در زمینه طراحی پارکینگ حاشیه ای و توقف گاه های ویژه افراد دارای معلولیت « به ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت »، مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مراجعه شود. در صورت امتداد خط پارک حاشیه ای تا نزدیکی تقاطع ها، ممکن است از این فضا برای ایستادن یا عبور وسایل نقلیه استفاده شده و در نتیجه منجر به افزایش عرض عبور عابران پی اده در تقاطع ها شود. به همین دلیل توصیه می شود که خط پارک حاشیه ای در فاصله مشخصی از تقاطع ها پایان یابد ( شکل 5 - 1 .) -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 30 شکل5 -1 - اعمال محدودیت برای خط پارک حاشیه ای در نزدیکی تقاطع ها پارک وسیله نقلیه در خط پارکینگ بهتر است به طور موازی با جهت ترافیک باشد. طراحی خط پارکینگ در خیابان های شریانی به نحوی که وسیله نقلیه مورب یا عمود بر جریان ترافیک توقف کند، م جاز نیس ت. در خیابان های جمع وپخش کننده و محلی نیز طراحی خط پارکینگ با امکان پارک مورب و عمود توصیه نمی شود. زیرا باعث افزایش عرض سواره رو شده، عبور عابران پیاده را مشکل کرده و در صورت خالی بودن، سبب افزایش سرعت وسایل نقلیه نیز می شود. به طور کلی، تعیین تکل یف نهایی در مورد وجود یا عدم وجود خط پارک حاشیه ای در معابر شهری، عرض آن و زاویه پارک وسایل نقلیه، منوط به انجام مطالعات مدیریت تقاضای پارکینگ در محدوده مورد نظر بوده و نتایج این مطالعه شرایط پارک حاشیه ای در معبر را مشخص خواهد کرد. در خیابان هایی که پارک حاشیه ای مجاز است ، الزم است به ازای هر 30 فضای پارک و یا هر250 متر طول خط پارک حاشیه ای، معادل یک فضای پارک حاشیه ای وسایل نقلیه به وسایل دوچرخ (موتور و دوچرخه) اختصاص یابد. بهتر است فضاهای اختصاص یافته به وسایل نقلیه دوچرخ در طول خیابان توزیع شود که امکا ن دسترسی در نقاط مختلف معبر فراهم باشد. این فضاها باید به و سیله تابلوها و عالئم راهنمایی و رانندگی مشخص شده و قابل رؤیت و شناسایی باشند. پارک ی نگ با جاد ی با ا دی فضا ی برا یی قفل و بست موتورس کلت ی و دوچرخه ی امن ت داشته و هنگام ورود به فضای پارک و خروج من یا آن از باشد . هر موتور سیکلت به فضایی به عرض 0/1 متر و طول5/2 متر برای پارک حاشیه ای نیاز دارد. در شکل 5 - 2 و شکل 5 - 3 جزئیات طراحی پارکینگ موتور سیکلت و دوچرخه در حاشیه خیابان نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 31 شکل5 - 2 - جزئیات طراحی پارکینگ موتورسیکلت در حاشیه خیابان شکل 5 - 3 - جزئیات طراحی پارکینگ دوچرخه در حاشیه خیابان -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 32 6 - شیب عرضی به منظور جمع آوری آب های سطحی 6 - 1 - میزان شیب عرضی در نظر گرفتن میزان شیب عرضی، از اجزای مهم و ضروری ن یمرخ عرضی معابر است. چرا که ایمنی وسایل نقلیه ایجاب می کند که آب های بارش به سرعت از سطح سواره رو خارج شو ن د. با این حال، حرکت در شیب عرضی زیاد، برای وسایل نقلیه موتوری، ناراحت کننده بوده و حرکت پیاده ها و دوچرخه ها را دچار مشکل می کند. برای تعیین شیب عرضی در مقاطع معمول معابر شهری مطابق با جدول 6- 1 عمل می شود. جدول 6 -1 - محدوده مجاز شیب عرضی جهت جمع آوری آب های سطحی در انواع معابر شهری طبقه بندی معبر شیب عرضی )(درصد آزادراه 5/1 تا5/2 بزرگراه 5/1 تا5/2 خیابان شریانی 5/1 تا0/3 خیابان جمع وپخش کننده 5/1 تا5/2 خیابان محلی 5/1 تا0/2 در تعیین شیب عرضی به منظور جمع آوری آب های سطحی ، رعایت موارد زیر ضروری است: - توصیه می شود، برای دو خط مجاور محور خیابان از حداقل شیب عرضی در بازه های مجاز و برای خطوط مجاور جدول و آبرو از حداکثر ها استفاده شود. - شیب عرضی خطوط پارک حاشیه ای را می توان به میز ان 5/0 تا0/1 درصد بیشتر از حداکثرهای مجاز در نظر گرفت. - شیب عرضی در شانه سمت راست تندراه ها با توجه به نوع روسازی، نحوه تخلیه آب های سطحی و اقلیم منطقه در حدود 2 تا6 درصد در نظر گرفته می شود. بهتر است شیب عرضی شانه سمت راست 1 .درصد بیشتر از شیب خط عبور مجاور شانه باشد شیب عرضی در شانه سمت چپ در صورت وجود میانه نفوذپذیر ، می تواند حداقل برابر با 2 درصد و به سمت میانه باشد . - در مناطقی که در طول سال بارندگی های شدید وجود دارد می ، توان شیب عرضی را برای معابر سه خط ه و بیشتر، 4 .درصد نیز در نظر گرفت -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 33 6 - 2 - اعمال شیب عرضی محور معابر دوطرفه ، باید به عنوان خط تقسیم آب های سطحی در نظر گرفت ه شده و سطح معبر از این خط به دو طرف شیب داشته باشد . در خیابان های محلی کم اهمیت می توان بر خالف این قاعده عمل کرد . محور این خیابان می ها تواند به عنوان خط تجمع آب های سطحی در نظر گرفت ه شده و سطح خیابان از دو لبه به سمت محور خیابان ، شیب داشته باشد. در معابر دارای میانه و جدا کننده فیزیکی ، با شیوه های مختلفی می توان آب های سطحی را جمع آوری و به خارج مسیر هدایت کرد ( شکل 6- 1). بر اساس شرایط موجود و توسعه های آتی معبر، می توان شیوه مناسب اعمال شیب عرضی به منظور جمع آوری آب های سطحی را انتخاب کرد. شکل 6 -1 - نحوه اعمال شیب عرضی به منظور جم عآ وری آب های سطحی در معابر دارای میانه در صورت شیب بندی دوطرفه معبر ، تخلیه آب های سطحی از خطوط عبور ، سریع تر انجام می شود ولی هزینه های اجرایی افزایش می یابد . به همین دلیل ، شیب بندی دوطرفه ف قط در آزادراه ها و بزرگراه های دارای سه خط عبور و بیشتر ، کاربرد دارد . در تند راه ها، شیب های یک طرفه نباید به سمت میانه در نظر گرفته شود. زیرا آب های جمع آوری شده از تمام عرض سواره رو از طریق خط سمت چپ که مخصوص وسایل نقلیه پر سرعت است، تخلیه شده و ایمنی را نندگان را به خطر می اندازد . -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 34 6 - 3 - حداکثر تفاوت شیب های عرضی تفاوت جبری شیب های عرضی دو خط مجاور (حتی شانه معبر) نباید از 8 درصد بیشتر باشد. سواره رو در قوس های افقی، دارای بربلندی یک طرفه و به سمت مرکز قوس است. به همین دلیل در بعضی از قوس های افقی ممکن است، شیب ناگزیر به طرف خطوط پر سرعت بوده و عبور عرضی آب های سطحی برای رانندگان این خطوط خطر ایجاد کند. در این صورت به منظور تعدیل، باید سعی شود تا در حد امکان، جهت شیب عرضی شانه واقع در لبه خارجی قوس متفاوت در نظر گرفته شود. به این من ظور، رعایت موارد زیر الزامی است : - ( اگر تفاوت جبری بربلندی و شیب عرضی شانه در محدوده مجاز حداکثر 8 درصد) است، شیب عرضی شانه باید در خالف جهت بربلندی و به سمت خارج آن در نظر گرفته شود. برای تأمین این شرایط، شیب عرضی شانه در محدوده قوس های افقی می تواند 2 .درصد باشد - در صورتی که تفاوت جب ری بربلندی و شیب عرضی شانه در محدوده مجاز ( حداکثر 8 ،درصد) نباشد باید شیب عرضی شانه هم جهت با بربلندی و برابر با آن در نظر گرفته شود. در دهانه ورودی ها و خروجی ها نیز اختالف جبری شیب های عرضی مجاور باید حداکثر 8 .درصد باشد شکل 6 - 2 - اعمال شیب عرضی در مقاطع معمول، قوس های افقی و نقاط اتصال -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 35 7 - کناره خیابان منظور از کناره خیابان، بخشی از خیابان است که بین جداره ساختمان ها و لبه جدول یا شانه سواره رو واقع شده و به سه ناح ی ه جداگانه زیر تقسیم می ( شود شکل 7 - 1). - ناحیه مخصوص عبور عابر پیاده - ناحیه مبلمان و تجهیزات شهری - ناحیه کنار ساختمان ها شکل 7 -1 - موقعیت نواحی سه گانه کناره خیابان از میان نواحی سه گانه ذکر شده، در نظر گرفتن ناحیه عابر پیاده در کناره کلیه خیابان ها ی شهری ض روری است. استفاده از سایر نواحی ، در شرایط مختلف، بر اساس دست ه بندی معابر و ویژگی های محیط پیرامونی ، اختیاری بوده و بر مبنای تصمیم طراح است . -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 36 7 - 1 - ناحیه مخصوص عبور عابر پیاده ناحیه عابر پیاده با اهداف اصلی زیر در کناره خیابان ها در نظر گرفته می شود: - برقراری ارتباط بین کاربری های مختلف از طریق دسترسی پیاده - برقراری ارتباط بین گونه های مختلف حمل ونقل - جدا کردن تردد سواره از پیاده برای ارتقای ایمنی عابران پیاده - تشویق پیاده روی به عنوان یک شیوه جابجایی برای سفرهای درون شهری این ناحیه، بخشی از شبکه مسیرهای پیاده شهر محسوب می شود که باید پیوستگی و یکپارچگی در نآ نقاط مختلف حفظ شود . در ضمن، رعایت ضوابط مناسب سازی معابر شهری برای افراد دارای معلولیت ، مطابق « با ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت »، مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران ، در این ناحی ه ضروری است. عرض در نظر گرفته شده برای این ناحی ه ، نباید کمتر از 5/1 متر باشد. در نظر گرفتن عرض بیشتر برای این ناحی ه ، منجر به ارتقای دسترسی و سهولت جابجایی برای عابران پیاده خواهد شد. در تعیین عرض این ناحی ه ، در نظر داشتن مالحظات زیر ضروری است: - در مناطق مرکزی شهر با تمرکز بر پیاده ر وی به عنوان شیوه غالب جابجایی ، برای افزایش احساس امنیت و راحتی عابران پیاده، توصیه می شود عرض ناحی ه بیشتر در نظر گرفته شود. - در مناطق تجاری با جداره های تجاری طبقه همکف ساختمان های مجاور خیابان، برای راحتی عا بران پیاده و تشویق به پیاده روی ، پیشنهاد می شود عرض این ناحیه بیشتر در نظر گرفته شود. - در خیابان هایی که حجم تردد عابران پیاده زیاد است، برای راحتی تردد ، بدون ایجاد تداخ می ، ل توان حداقل عرض پیاده روها را برابر با 3 .متر در نظر گرفت - حداقل عرض3 متر در نواحی پر تردد برای عابر ان پیاده، برای عبور دو صندلی چرخ دار از کنار یکدیگر نیز مطلوب است (حداقل عرض مورد نیاز برای عبور دو صندلی چرخ دار از کنار یکدیگر، برابر با 8/1 متر است) . برای اطالعات بیشتر در زمینه تسهیالت پیاده به بخش دهم آیین نامه ، « مسیرهای پیاده » مراجعه ش ود. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 37 7 - 2 - ناحیه مبلمان و تجهیزات شهری ناحیه مخصوص مبلمان و تجهیزات شهری بین دو ناحیه مخصوص عبور عابر پیاده و سواره رو به عنوان یک نوار حائل، واقع شده و ارتباط این دو ناحیه را برقرار می کند. این ناحیه، فضای مناسبی را برای استق رار انواع مبلمان شهری، ایستگاه حمل ونقل همگانی، چراغ راهنمایی، سیستم روشنایی ، شیر آتش نشانی، گ لدان، پارکومتر و سایر تجهیزات شهری در حاشیه پیاده رو فراهم می کند. عرض این ناحی ه به منظور استقرار عناص ر ذکر شده، نباید از 0/1 متر کمتر در نظر گرفته شود در . طراحی و تعیین عرض این ناحی ه ، توجه به مالحظات زیر ضروری است: - برای استقرار ایستگاه حمل ونقل همگانی در ناحیه مبلمان و تجهیزات شهری، در نظر گرفتن حد اقل عرض سکو متناسب با ابعاد وسیله نقلیه همگانی از 0/1 متر برای تاکسی تا 5/2 متر برای اتوبوس الزامی است . برای اطالعات بیشتر در زمینه طراحی سکو در ایستگاه های حمل ونقل همگانی به بخش هشتم آیین نامه، « حمل ونقل همگانی » مراجعه شود. - توصیه می شود، حداقل عرض ای ن ناحیه در مناطق تجاری برابر با 5/1 .متر در نظر گرفته شود - در مناطق کوهستانی که ممکن است برف در حاشیه پیاده رو و خیابان انباشته شود، توصیه می شود عرض این ناحی ه بیشتر در نظر گرفته شود. - به منظور تأمین فاصله ایمن بین سواره رو و پیاده رو در خیابان های پر سرعت ، پیشنهاد می شود ع رض این ناحی ه بیشتر در نظر گرفته شود. - در طراحی مبلمان و تجهیزات شهری باید به رویکرد چند منظوره مبلمان با قابلیت ایجاد جان پن اه در شرایط بحرانی توجه شود. - مصالح مورد استفاده در مبلمان و تجهیزات شهری باید از نوع غیر ترکش شونده و مقاوم در مقابل آتش باش د. - در استفاده از مبلمان و تجهیزات شهری در مجاورت مراکز کلیدی شهر، باید این مبلمان با المان های ی به زمین متصل شود تا احتمال تخریب آنها و صدمه زدن به این مراکز کاهش یابد. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 38 7 - 3 - ناحیه کنار ساختمان ها این ناح یه، شامل جداره ساختمان ها و سطح مجاور آن بوده و عملکرد اصلی آن برقراری ارتباط بین خیابان و کاربری های اطراف ، بدون ایجاد تداخل با تردد عابر پیاده در پیاده رو است. همچنین این ناحیه، فضای ی برای سر ریز فعالیت ها به داخل پیاده رو، استقرار فعالیت های موقت، تبلیغات و نشستن در اطراف کاربری هایی همچون رستوران و کافه به وجود می آورد. عرض این ناحیه، از 0/1 تا5/3 متر در نظر گرفته می شود. در نظر گرفتن این ناحیه در خیابان های مسکونی با حاشیه غیر تجاری و تردد کم عابر پیاده، ضروری نیست. اما می توان در مناطق مسکونی و به منظور جلوگیری از برخورد ناشی از ورود و خ روج ساختمان ها با عابران پیاده در حال عبور ، عرض های کمتر از 0/1 متر در نظر گرفت . مقادیر بیش از تر5/3 متر برای عرض این ناحیه، فضایی برای استقرار مبلمان نظیر ، میز صندلی و سایه بان در اطراف کافه ها و رستوران ها را فراهم می کند. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 39 8 - جدول معموالً از جدول در خیابان های شهری اب و اهداف زیر استفاده می شود: - هدایت آب های سطحی در لبه روسازی - مشخص کردن لبه های خیابان برای هشدار به رانندگان - مشخص کردن و ایمن ساختن پیاده رو - زیبایی بصری خیابان و اطراف آن - کنترل توسعه کاربری های پیرامونی به داخل سواره رو جدول ها باید در شب قابل رؤیت باشند تا نقش خود را در مشخص کردن لبه سواره رو و ایمن سازی آن به خوبی ایفا کنند. جدول ها معموالً به روش های زیر قابل رؤیت می شوند : - استفاده از سیمان سفید در ساخت - رنگ آمیزی با رنگ های شب نما یا معمولی (الزامی به رنگ آمیزی تمامی جداول کنار سواره رو نیست. فقط در صورت عدم وجود قابلیت تشخیص ح دود سواره رو از رنگ آمیزی جدول استفاده می ). شود - نصب عالئم برجسته بازتابنده در خط ممتد لبه سواره رو - تأمین روشنایی 8 - 1 - انواع جدول ها 8 - 1 - 1 - جدول های قائم نمای رو به خیابان جدول های ً قائم، تقریبا قائم ًبوده و معموال بین 15 تا20 سانتی متر ارتفاع دار ند ( شکل 8 - 1 .)در صورت برخورد وسایل نقلیه به جداول قائم با سرعت کم ( کمتر از 50 ًکیلومتر بر ساعت)، معموال نمی توانند از روی آن عبور کنند. چنانچه در مواقع اضطرار الزم باشد که وسایل نقلیه از روی جدول عبور کنند، ارتفاع جدول قائم باید حداکثر برابر با10 سانتی متر در نظر گرفت ه شود . -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 40 شکل8 -1 - مشخصات هندسی جدول قائم در موارد زیر باید از جدول های قائم با ارتفاع 15 سانتی متر استفاده شود: - جلوگیری از خروج وسایل نقلیه از سواره رو معابر کم سرعت - جدا کردن پیاده روها و جزایر ایمنی میانی - جدا کردن جزایر مختص نصب عالئم و تابلوها استفاده از جداول قائم با ارتفاع بیشتر از 15 سانتی متر در موارد زیر توصیه می : شود - جلوگیری از چپگرد وسایل نقلیه در میانه بلوک ها - جدا کردن جزایر جریان بندی ترافیک تقاطع ها - انتقال آب های سطحی ناشی از بارندگی های شدید و متواتر - جلوگیری از خروج وسایل نقلیه از سواره رو معابر پر سرعت، تونل ها و زیرگذرها 8 - 1 - 2 - جدول های مایل از این جدول ها در شرایطی استفاده می شود که و سیله نقلیه بتواند در صورت لزوم از روی آن عبور کند . شکل 8 - 2 مشخصات هندسی انواع جدول های مایل را نشان می دهد. لبه این جدول ها، برای راحتی تردد وسایل نقلیه، باید به خوبی گرد شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 41 شکل8 - 2 - مشخصات هندسی انواع جدو ل های مایل از جدول های مایل در ترکیب با آبرو می توان برای تخلیه آب های سطحی استفاده کرد. عرض جدول های آبرو (کانیو) ً معموال بین 3/0 تا0/1 متر و شیب عرضی کف بتنی آنها برابر با5 تا8 درصد است . در استفاده از جداول آبرو ، موارد زیر باید در نظر گرفت ه : شود - اگر شیب عرضی کف تنی ب آبرو کم باشد ، در بارندگی ، ها سطح آب از سطح آبرو تجاوز کرده و مقدار ی از عرض شانه یا روسازی معبر را می گیرد. - اگر شیب عرضی کف بتنی آبرو زیاد باشد ، تمیز کردن آن دشوار خواهد بود . -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 42 - عرض آبرو ی کنار جدول، جزء عرض خط عبور معبر محسوب نم ی شود ، ولی این عرض می را توان جزء شانه محسوب کرد . - در تجدید روسازی ها، اضافه کردن الیه هایی به رویه ، عملکرد آبرو را دچار مشکل می کند. - اجرای جداول آبرو غالباً مش کل بوده و هزینه باالیی دارد . 8 - 2 - موارد استفاده از جدول استفاده از جدول به ویژه جدول قائم در تندراه ها توصیه نمی شود. چرا که وسایل نقلیه ای که با سرعت حرکت می کنند در صورت برخورد با جدول، تعادل خود را از دست داده، به جریان ترافیک برگشته و خطرات قابل توجهی به بار می آورند. به عالوه ، جدول نمی ت واند مانع از خروج وسایل نقلیه پر سرعت شود و برای م مانعت از خروج وسایل نقلیه در تندراه ها، استفاده از نرده اظ فح و کناری الزامی است . علی رغم نامناسب بودن جدول در تندراه ها، غالباً برای تخلیه آب های سطحی در این معابر از جدول آبرو و استفاده می شود. در این صورت باید شرایط زیر برقرار باشد: - از جدول به عن وان حفاظ برای وسایل نقلیه استفاده نشود. - جدول در حد خارجی شانه و یا دورتر از آن قرار گیرد . - حداکثر ارتفاع جدول برابر با 15 سانتی متر باشد . - ،با رعایت شرایط فوق شب نما کردن جدول ضروری نیست . ارتفاع مطلوب انواع جدول برای هر یک از انواع خیابان های شهری، در جدول 8 - 1 بیان شده است . جدول 8 -1 - ارتفاع مطلوب جدول در خیابان های شهری طبقه بندی خیابان ارتفاع جدول (سانتی)متر شریانی 15 تا20 جمع وپخش کننده 10 تا15 محلی 10 تا15 -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 43 8 - 3 - محل نصب جدول چگونگی و فاصله نصب جدول های قائم و مایل در حاشیه معابر شهری، بر حرکت وسایل نقلیه تأثیرگذار است. به طور کلی، جدول های کوتاه با لبه های شیب دار، مانعی برای نزدیک شدن و عبور رانندگان ب ه وجود نمی آورند. در حالی که جدول های قائم با ارتفاع زیاد و جدول های مایل با شیب تند کف بتنی ، باعث دور ش دن رانندگان از لبه جدول شده و در نتیجه به عرض بیشتری از سواره رو نیاز دارند. از این جداول به منظور کاهش سرعت وسایل نقلیه نیز استفاده می شود. فاصله مطلوب لبه سواره رو تا جدول در خیابان های شهری بین 3/0 تا5/0 متر در نظر گ رفته می شود. در تعیین این فاصله ، رعایت موارد زیر ضروری است: - توصیه می شود، در خیابان های شریانی که سرعت وسایل نقلیه و احتمال برخورد آنها بیشتر است ، فاصله جدول تا لبه سواره رو 5/0 متر در نظر گرفته شود . - توصیه می شود، فاصله لبه سواره رو از جداول پیرامونی جزیره ها، به دلیل احتمال برخورد بیشتر ، برابر با 5/0 .متر در نظر گرفته شود - توصیه می شود، در خیابان های جمع وپخش کننده و محلی، فاصله بین جدول و لبه سواره رو ود حد 3/0 متر در نظر گرفته شود . -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 44 9 - فضای سبز در نظر گرفتن فضای سبز در معابر شهری ، منجر به بهبود عملکرد اکولوژیکی و کالبدی آنها شده و بهبود نقش اجتماعی را نیز در پی خواهد داشت. بهبود عملکرد اکولوژیکی معابر شهری ، منجر به کاهش آلودگی هوا و آلودگی ی صوت شده و در کنترل روشنایی برای تأمین آسایش عابران پیاده مؤثر خواهد بود . از فضاهای س بز می توان در کناره و میانه معابر به منظورهای زیر استفاده کرد : - جلوگیری از فرس ایش خاک در قسمت های روسازی نشده - زیباسازی معبر و محیط اطراف آن - متمایز کردن خیابان های محلی و جمع پخش کننده از خیابان های شریانی با نوع پوشش گیاهی - شکستن نور ترافیک مقابل در شب - کاهش تأثیرات نامطلوب زیست محیطی با وجود فواید بسیار فضاهای سبز شهری، تبدیل قسمت هایی از کناره معبر به فضای سبز در همه موارد ، به یک شکل، مفید نیست. برای این کار باید محدودیت های اجرایی و ع ملکردی استقرار پوشش گیاهی در معابر را در نظر گرفت و پوشش مناسب را انتخاب کرد . این محدودیت ها شامل موارد زیر هستند : - چگونگی تأمین آب و طراحی سیستم آبیاری - ،نحوه نگهداری با توجه به نوع گیاه امکانات و محدودیت های موجود در اقلیم - نحوه استفاده از فضای سبز با توجه به نیازهای محلی - عدم استفاده از پوشش گیاهی انبوه و فشرده به دلیل ایجاد احساس ترس و کاهش امنیت - اصول طراحی فضاهای سبز هماهنگ با ویژگی های محیط پیرامونی و ساختار معماری شهر -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 45 9 - 1 - طراحی فضای سبز در حاشیه تندراه ها فضا ی سبز در ه ی حاش تندراه ، ها برای ک اهش آلودگ ی هوا و آلودگی ی صوت نقش مهم ی ای کی فا م ند. چن ین فضاها ی در ی سبز درجه اول، ک عمل ی دارا رد ز ست ی یطی مح بوده و به بهبود زیبایی بصری نیز کمک می کنند . به دلیل عدم وجود نقش اجتماعی در تندراه ها و حرکت سریع وسایل نقلیه در این معابر، نقش بهبود عملکرد اجتماعی معبر برای فضاهای سبز در این موارد مطرح نیست . رعایت موارد زیر به بهبود عملکرد اکولوژیکی فضاهای سبز در حاشیه تندراه ها کمک می کند: - طراح ی فضا ی سبز حاش ه ی تندراه ها به منظور ک اهش خستگ ی رانندگان - توجه به سطح تمرکز رانندگان و عدم تنوع زیاد در طراح ی پوشش گیاهی و فضای سبز - استفاده از گیاهان کم ارتفاع در قسمت جلو ی ها ان اه ی و گ یی بلند در قسمت عقب ی ها تر به منظور عدم اختالل در دید رانندگان - عدم استفاده از طرح های خرد و جزئی به دلیل زیاد بودن سرعت و دیده نشدن - استفاده از گونه های گیاهی با نیاز به مراقبت به کم منظور صرفه جویی اقتصادی - توجه به موقع ی ی ان ک ت م واحد آال نده ی نسبت به واحد در افت ی ک ننده سروصدا به منظور ک اهش آلودگ ی ی صوت - استفاده از اش وب ک و تر ی بند کی ب مناسب گ ی اهان به منظور ک اهش آلودگ ی ی صوت - توجه به عرض مورد نیاز برای نوار گ ان اه ی به منظور ک اهش آلودگ هوا ی 9 - 2 - طراحی فضای سبز در حاشیه خیابان های شهری فضا ی ه ی حاش در سبز خیابان های شهری ، در ک نترل د ی د و تعر ی ف مس ی فا ی ر، ا ی نقش م ند. کی برای طراحی فضای سبز در اطراف این معابر، رعایت موارد زیر الزامی است: - در صورت امکان در ه ی حاش سواره هر ی رو دو طرف خیابان ، ها فضای سبز ایجاد شو د. - عرض فضای سبز، 90 تا150 ی سانت متر در نظر گرفته . شود -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 46 - فاصله گیاهان از اولین قسمت ساختمان، در حد امکان 0/3 تا5/3 .متر در نظر گرفته شود - ارتفاع تاج گیاهان (قسمتی که بیشترین گستردگی را در عرض دارد) در اطراف خیابان های شهری ، حداقل برابر با 3 متر در نظر گرفته می . شود - سطح خا ک استفاده شده در حاشیه خیابان ها ی ، با د نسبت به سطح سواره ن یی پا رو تر باشد. - در صورت عدم وجود جدول در لبه پیاده رو، جایگزین کردن آن ، به وس ی له گ ی اهان با ارتفاع حدا ثر ک 50 ی سانت متر توصیه می . شود - در نزدیکی تقاطع، گوشه تقاطع ، محل پیاده گذر و در قوس های افقی، گیاهان نباید فاصله دید را محدود کن ن د. در این موارد ، بدون مانع و باز بودن دید در حد فاصل ارتفاع ی بین 5/0 متر تا0/2 متر برای گیاهان موجود در فضای سبز الزامی است . 9 - 3 - طراحی فضای سبز در میانه کاربرد ای ن نوع فضا ی سبز، جدا سازی مسیر رفت و برگشت، ایجاد زیبایی ک و نترل نور مسیر مقاب ل است. در طراحی فضای سبز میانه ها، رعایت موارد زیر ضروری است: - به منظور ک نترل نور مسیر مقابل باید یگ از ه ک ی اهان از ی تر ن یی پا ن سطح ممکن ، شاخه ی بند دارند، استفاده . شود - به منظور افزایش سطح پوشش ، بهتر است ، گیاهان به صورت ما ل ی نسبت به خطوط عبور اشت ک ه شوند. - انتخاب نوع گی اهان برا ی میانه ، باید بر اساس نی از به حفظ و نگهدار ی انجام شود. گی ه د ک ی اهان ی ارا شاخ و برگ گسترده بوده و رشد سریعی دارند، به رسیدگی بی از ین ی شتر داشته و برای میانه من اسب نیستند . - استفاده از گ ی ک ی اهان ه دارا ی می وه خورا ی نت ی ا ز ی و یک هستند در میانه مناسب ن . ست ی -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 47 10 - شیروانی و سیستم های تخلیه آب 10 - 1 - تعر یف ها پ اشنه شیروانی: محل تالقی امتداد شیب شیروانی خاکریزی با امتداد شانه . شیروانی خاکریزی: شیروانی سرپا ی ینی برای وسیله نقلیه خارج شده از معبر. شیروانی خاکبرداری: شیروانی سرباالیی برای وسیله نقلیه خارج شده از معبر. پای شیروانی: ین پای ترین نقطه شیروانی خاکریزی . پخی: سطح گرد شده ای که به منظور جلوگیری از فرسایش و افزایش ایمنی، در محل برخورد شیروانی خاکبرداری و خط زمین و یا در محل پاشنه ایجا د می شود. سیستم تخلیه آب باز: سیستمی که در آن، آب های سطحی روی شیروانی خاکریزی یا در کناره جدول، جاری شده و به مجاری یا کانال های تخلیه آب روباز واقع در کناره معبر می رسند. سیستم تخلیه آب بسته: سیستمی که در آن، آب ی ها سطح ی از طر ی جو قی کنار جدول جمع ی آور شده و سپس از محل بر ی دگ ی جدول و چه ی در ای چاهک به مجار هی تخل ی و لوله ینی زم ریز ی ها تی هدا می شوند . 10 - 2 - شیروانی شیروانی به منظور بهبود عملکرد و ثبات معابر در نظر گرفته شده و فرصتی برای به حداقل رساندن آسیب ها و بازیابی وسایل نقلیه خارج شده از مسیر فراهم می کند. در شهرها به علت کمبود فضا و محدودیت زمین های قابل بهره برداری در نظر گرفتن این نواحی امکان پذیر نبوده و توصیه می شود از حفاظ های فیزی کی به منظور تأمین ایمنی وسایل نقلیه استفاده شود. با این حال در مواردی که شرایط ف راهم ب اش د، رعایت ض وابط ذکر شده در این فصل برای طراحی این نواحی ضروری است. شیروانی به منظور کاهش خطر برای وسایل نقلیه خارج شده از مسیر و کنترل آنها دارای سه قسمت اصلی است : پاشنه شیروانی، شیروانی خاکریزی و پای شیروانی ( شکل 10 - 1 .) -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 48 شکل10 -1 - اجزای شیروانی به طور کلی برای کاهش خطرات ناشی از خروج وسایل نقلیه از معبر و واژگونی آنها ، باید شکستگی پاشنه شیروانی را پخ کرده و شیب شیروانی خاک ریز ی را در حد امکان مالیم در نظر گرفت . هر چه حجم تردد و سرعت طرح در معبر بیشتر باشد، هزینه های مالیم سازی شیب شیروانی ها بیشتر توجیه می شود. شیب شیروانی خاکریزی در حالت مطلوب برابر با 1 به4 و در شرایط خاص برابر با 1 به3 در نظر گرفته می شود. اگر به دلیل محدودیت های مالی و اجرایی، مالیم کردن شیروانی امکان پذیر نبود، ایمنی وسایل نقلیه را باید با استفاده از حف ی ها ظا طولی تأمین کرد . حداکثر ارتفاع مجاز خاکریزی ( تفاوت ارتفاع خط زم در نی یش ی پا ی روان خاکر یزی و پاشنه ش ی روان ی) بدون استفاده از حف ا ظ طولی بر حسب شیب شیروانی در ج دول 10 - 1 بیان شده است . جدول 10 -1 - حداکثر ارتفاع مجاز خاکریزی بدون استفاده از حفاظ طولی شیب شیروانی خاکریزی * حداکثر ارتفاع مجاز خاکریزی )(متر 0/1 به5/1 و تندتر 0/1 0/1 به0/2 0/2 0/1 به5/2 0/3 0/1 به0/3 و مالیم تر نامحدود »*« :نسبت ارتفاع به عرض مسیر -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 49 شیب شیروانی خاکبرداری با توجه به میزان پایداری خاک تعیین می شود و ممکن است تا 0/1 به1/0 هم رسیده و حتی قائم باشد . با این حال، این مقدار در حالت مطلوب برابر با 1 به3 و یا مالیم تر در نظر گرفته می شود. ب رای شیب های تندتر از 1 به2 ، با توجه به نوع خاک و پایداری زمین، استفاده از دیوارهای نگهدارنده ضروری است . به منظور حفاظت در مقابل انوا ع فرسایش و همچنین ایجاد زیبایی بصری ، بهتر است شیروانی د ها ارای پوشش گیاهی باش ند . نوع مناسب پوشش گیاهی با توجه به شرایط اقلیمی، مصال ح محلی، وسعت شیروان ی و هزینه های نگهداری تعیین می شود. در انتخاب شیب شیروانی نیز باید نوع پوشش گیاهی آن در نظر گرف ته شود. در خاکبرداری های بزرگ، باید به امکان تبدیل شیروانی ها به فضای سبز توجه کرد و در صورت لزوم شیب آنها را با توجه به حداکثر مورد قبول برای ایجاد و نگهداری این فضاها تعیین کرد. شیب 1 به3 برای شیروانی، حداکثر مطلق به منظور ایجاد و نگهداری فضاهای سبز است. ولی در حالت مطلوب ، بهتر است ا ن ی مقدار تندتر از 1 به4 .نباشد 10 - 3 - سیستم های تخلیه آب برای تخلیه آب های سطحی هدایت شده به لبه معبر از دو سیستم باز و بسته می توان استفاده کرد. ر د سیستم تخلیه باز، آب های سطحی روی شیروانی خاکریزی یا در کناره جدول، جاری شده و به مجاری یا کانال های تخلیه آب روباز واقع در کنار ه معبر می د. ن رس این سیستم در معابر شهری کاربرد زیادی نداشته و تنها ممکن است در تن دراه ها مورد استفاده قرار گیرد. در سیستم تخلیه بسته، آب های سطحی از طریق جوی کنار جدول جمع آوری شده و سپس از محل بر یدگی جدول و یا دریچه چاهک به مجاری تخلیه و لوله های زیر زمینی هدایت می .دن شو با توجه به مفاهیم رویکرد خیابان کامل ، به منظور ایجاد اولویت برای تردد عابران پیاده و معلولین در خیابان ها، استفاده از س یستم بسته در شبکه معابر شهری توصیه می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 50 11 - حاشیه معبر 11 - 1 - تعریف ها ناح ی عار هی از مانع: یاهی ناح بدون مانع و قابل عبور در کنار ه معبر که از لبه سواره رو شروع و در جهت عمود بر معبر تا عرض مشخص ی ( بر اساس حجم تراف ی ک، سرعت طرح و ش یب شی )ی روان ، ادامه م .د اب یی فاصله جانب ی: فاصله نزدیک ترین مانع عمودی جانبی تا لبه جدول، حفاظ طولی یا خط ممتد لبه سواره رو (در صورت عدم وجود جدول و حفاظ). ناح :ی اب ی باز هی ناحیه ای که راننده وسیله منحرف شده از مسیر در صورت عدم واژگونی و عدم برخورد ب ا موانع می ، تواند کنترل وسیله را در اختیار گرفته و به مسیر برگردد یا متوقف شود. 11 - 2 - ناحیه عاری از مانع در معابر شهری، برای حفظ ایمنی و جلوگیری از برخورد با موانع کنار ی ، دو روش وجود دارد. در روش اول از حفاظ های فیزیکی برای جلوگیری از خروج وسایل نقلیه از مسیر اصلی و برخورد با موانع کنار ی ا ستفاده شده ( مقطع الف « » در شکل 11 - 1 )و در روش دوم، فاصله ای در مجاورت معبر به عنوان ناحیه عاری از مانع، برای جلوگیری از برخورد وسایل نقلیه با موانع کناری در نظر گرفته می شود (مقطع » ب« در شکل 11 - 1). ،ناحیه عاری از مانع یک ناحیه بدون مانع و قابل عبور بوده که بالفاصله از لبه سواره رو شروع شده و در جهت عمود بر معبر ادامه م . ابد یی عرض این ناحیه بر اساس حجم تراف ی سر ک، عت و ش یب شی روان ی، طوری تعیین می شود که وسیله نقلیه خارج شده از مسیر اصلی بتواند وسیله را قبل از برخورد با موانع کن اری کنترل کند ( جدول 11 - 1)یش بی . ش ی روان موجود در ا دی با زین هی ناح نی قابل عبور باشد تا وس هی نقل له ی پس ا ز انحراف و خروج از مسیر با کمتر ین خسارت، متوقف شده ی ا به مس باز ی اصل ری گردد. این ناحیه معموالً در تندراه ها که سرعت طرح در آنها باال بوده و احتمال خارج شدن وسایل نقلیه از مسیر و برخورد با موانع کناری بیشتر است، در نظر گرفته می شود. اگر در اطراف این معابر، مطابق با روش اول از جدول و یا حفاظ فیزیکی استفاده شده باشد، در نظر گرفتن مقادیر ذکر شده در جدول 11 - 1 .ضرورتی ندارد با این حال، رعایت حداقل فاصله جانبی 5/0 متر در پشت جدول و حفاظ فیزیکی تا لبه سواره رو الزامی است. این فاصله در تقاطع ها و ورودی و خروجی ها برابر با 0/1 متر در نظر گرفته می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 51 شکل11 -1 - روش های تأمین ایمنی در حاشیه معابر شهری در صورتی که شیب شیروانی خاکریزی 1 به3 و تندتر باشد، عبور وسایل نقلیه از آن مشکل بوده و در نظر گرفتن ناحیه بازیابی در این شیب ممکن نیست. به همین دلیل باید به منظور بازیابی وسایل نقلی ه، عرض پای شیروانی بر اساس عرض پوسته، مالحظات محیطی و اقتصادی و مالحظات مرتبط با تأمین ایمنی وس ایل نقلیه، بیشتر در نظر گرفته شود. بنابراین در این موارد، تعیین مقدار عرض ناحیه عاری از مانع ، امکان پذیر نخواهد بود. با توجه به کم بودن سرعت طرح و حجم تردد در خیابان های شهری، رعایت حداقل عرض ناحیه عاری از مانع برای تأمین ایمنی وسایل نقلیه الزامی نیست. از طرف دیگر، به دلیل کم بودن عرض پوسته معابر و ارزشمند بودن زمین های پیرامون خیابان های شهری، تأمین حداقل عرض الزم برای ناحیه عاری از مانع به لحاظ اجرایی و اقتصادی نیز توجیه ندارد. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 52 جدول11 -1 - عرض ناحیه عاری از مانع ( بر حسب متر) سرعت طرح ( km/h ) متوسط ترافیک روزانه شیب شیروانی خاکریزی * شیب شیروانی خاکبرداری * 1:6 و مالیم تر1:5 تا1:4 1:3 و تندتر 1:4 تا1:5 1:6 و مالیم تر 60 و کمتر کمتر از 750 0/2 تا0/3 0/2 تا0/3 0/2 تا0/3 0/2 تا0/3 0/2 تا0/3 750 تا1500 0/3 تا5/3 5/3 تا5/4 0/3 تا5/3 0/3 تا5/3 0/3 تا5/3 1500 تا6000 5/3 تا5/4 5/4 تا0/5 5/3 تا5/4 5/3 تا5/4 5/3 تا5/4 بیشتر از6000 5/4 تا0/5 0/5 تا5/5 5/4 تا0/5 5/4 تا0/5 5/4 تا0/5 70 و80 کمتر از750 0/3 تا5/3 5/3 تا5/4 5/2 تا0/3 5/2 تا0/3 0/3 تا5/3 750 تا1500 5/4 تا0/5 0/5 تا0/6 0/3 تا5/3 5/3 تا5/4 0/3 تا5/3 1500 تا6000 0/5 تا5/5 0/6 تا0/8 5/3 تا5/4 5/4 تا0/5 5/4 تا0/5 بیشتر از6000 0/6 تا5/6 5/7 تا5/8 5/4 تا0/5 5/5 تا0/6 0/6 تا5/6 90 کمتر از750 5/3 تا5/4 5/4 تا5/5 5/2 تا0/3 0/3 تا5/3 0/3 تا5/3 750 تا1500 0/5 تا5/5 0/6 تا5/7 0/3 تا5/3 5/4 تا0/5 0/5 تا5/5 1500 تا6000 0/6 تا5/6 5/7 تا0/9 5/4 تا0/5 0/5 تا5/5 0/6 تا5/6 بیشتر از6000 5/6 تا5/7 0/8 تا0/ 10 0/5 تا تا5/5 0/6 تا5/6 5/6 تا5/7 100 کمتر از750 0/5 تا5/5 0/6 تا5/7 0/3 تا5/3 5/3 تا5/4 5/4 تا0/5 750 تا1500 0/6 تا5/7 0/8 تا0/ 10 5/3 تا5/4 0/5 تا5/5 0/6 تا5/6 1500 تا6000 0/8 تا0/9 0/ 10 تا0/ 12 5/4 تا5/5 5/5 تا5/6 5/7 تا0/8 بیشتر از6000 0/9 تا0/ 10 0/ 11 تا5/ 13 0/6 تا5/6 5/7 تا0/8 0/8 تا5/8 110 و بیشتر کمتر از 750 5/5 تا0/6 0/6 تا0/8 0/3 تا5/3 5/4 تا0/5 5/4 تا0/5 750 تا1500 5/7 تا0/8 5/8 تا0/ 11 5/3 تا0/5 5/5 تا0/6 0/6 تا5/6 1500 تا6000 5/8 تا0/ 10 5/ 10 تا0/ 13 0/5 تا0/6 5/6 تا5/7 0/8 تا5/8 بیشتر از6000 0/9 تا5/ 10 5/ 11 تا0/ 14 5/6 تا5/7 0/8 تا0/9 5/8 تا0/9 »*« :نسبت ارتفاع به عرض مسیر -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 53 11 - 3 - فاصله جانبی فاصله جانبی، فاصله نزدیک ترین مانع عمود ی جانبی تا لبه جدول ، حفاظ طولی یا خط ممتد لبه سوا ره رو (در صورت عدم وجود جدول و حفاظ) است. این فاصله غالباً در خیابان های شهری که تأمین حداقل های مورد نیاز برای ناحیه عاری از مانع امکان پذیر نیست، در نظر گرفته می ( شود جدول 11 - 2) ،. با این حال رعایت این فاصله در تندراه های دارای جدول یا حفاظ کناری نیز الزامی است. رعایت فاصله جانبی در بهبود موارد زیر مؤثر است: - کاهش اثرات نامطلوب ناشی از خروج وسایل نقلیه از مسیر اصلی و برخورد با موانع - جلوگیری از برخورد آینه ها و در های اتومبیل با موانع کناری در صورت توقف و یا حرکت در قوس ها - بهبود رانندگی و فاصله دید افقی - افزایش ظرفیت خطوط اصلی جدول 11 - 2 - مقادیر حداقل و مطلوب فاصله جانبی در خیابان های شهری وضعیت حاشیه خیابان حداقل فاصله )(متر فاصله مطلوب )(متر دارای جدول 5/0 5/1 بدون جدول 0/1 حداقل فاصله جانبی در تقاطع های همسطح دارای جدول برابر با 0/1 متر در نظر گرفته می شود. با توجه به عدم امکان در نظر گ ر فتن ناحیه عاری از مانع در خیابان های شهری ، در موقعیت هایی که احتمال برخورد با موانع کنار ی بیشتر است، فاصله جانبی می تواند از مقادیر ذکر شده در جدول 11 - 2 بیشتر تا و 0/3 متر در نظر گرفته شود. این مو قعیت ها شامل موارد زیر است : - خیابان های فاقد پارک حاشیه ای، با سرعت طرح زیاد و دارای سابقه تصادف با موانع کناری - قوس های افقی به منظور بهبود فاصله دید - لچکی کاهش تعداد خطوط عبور یا عرض سواره رو -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 54 12 - تأسیسات شهری ً تأسیسات شهری معموال تأثیر زیادی بر طراحی هندسی معابر شهری ندارند، با این حال باید موقعی ت خطوط این تأسیسات به عنوان یکی از محدود یت های مهم طر احی در نظر گرفته شود. این تأسیسات باید تا حد امکان به گونه ای طراحی شوند که در آینده نیازی به جابجایی آنها نباشد . ا انو ع تأسیسات شهری، ش امل خطوط فاضالب، خطوط ت أ مین و عرضه آب، خطوط لوله های گاز، نفت و فرآورده های نفتی، خطوط باالسری و زیرزمینی انرژی و ارتباطات نظیر فیبر نوری، خطوط جمع آوری و تخلی ه آب های سطحی و آبیاری، مبدل های حرارتی و تونل های دسترسی برای تعمیر و نگهداری است که بنا بر موقعیت و نیاز پروژه از آنها استفاده می . شود خطوط زیرزمینی تأسیسات شهری، در حد امکان باید خارج از سواره رو و در حاشیه معبر در نظر گرفته شوند. در مواردی که استفاده از سطح سواره رو برای گذراندن خ طوط زیرزمینی تأسیسات شهری، گریز ناپ ذیر است، باید خطوطی که به تع میرات و دسترسی کمتری نیاز دارند (نظیر خطوط فاضالب و تخلیه آب ها ی سطحی) در سواره رو قرار گیرند . 12 - 1 - ضوابط کلی ایجاد تونل مشترک تأسیسات به ویژه در شهرهای جدید الزامی است. نحوه استقرار عناصر و خطوط تأسیسات شهری در بستر معابر شهری با ید با رعایت حداقل تزاحم، تداخل و آشفتگی کارکردی و بصری به ویژه برای عابران پیاده باشد. خطوط تأسیسات شهری در معابر جدید باید با توجه به توسعه های آتی ج انمایی شوند که در آینده نیاز به جابجایی نداشته باشند. به طور مثال، اگر لوله های زیرزمینی تخلیه آب های سطحی در لبه خارجی شانه موجود واقع شو ند، در صورت ت عریض معبر در سواره رو قرار می گیرند. با صرف هزینه بی شتر ، این خطوط می توانند در فاصله مناسبی قرار گیرند تا پس از تعریض نیز در خارج از سواره رو واقع شوند . در جانمایی خطوط تأسیسات شهری، باید به ن حوه دسترسی به آنها برای تعمیر و نگهداری توجه ش ود. به علت محدودیت دسترسی پیاده به تندراه ، ها موقعیت خطوط تأسیسات باید طوری تعیین شود که جهت تعمیر و نگهداری به صورت پیاده قابل دسترسی باشند. بر همین اساس، اگر خطوط هوایی انرژی ، تندراه ها را قطع می کنند، برای دسترسی پیاده به پایه های آنها باید مسیرهایی پیش بینی شود. همچنین برای عبور خ طوط تأسیسات زیرزمینی که به مراقبت نیاز دارند، از عرض تندراه ها، این خطوط باید داخل کانال قرار گیرند . -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 55 12 - 2 - چیدمان خطوط تأسیسات شهری اگر خطوط زیرزمینی و هوایی تأسیسات در امتداد معبر واقع شده باش ن د، باید دقیقاً موازی با آن و اگ ر معبر را قطع می کن ند باید دقیقاً عمود بر امتداد آن باش ن د. رعایت این ضابطه، خصوصاً در رابطه با خطوط هوایی حائز اهمیت است. چرا که مایل بودن و زاویه داشتن امتداد این خطوط نسبت به راستای معابر از نظر زیبایی بصری محیط پذیرفته نیست. به من ظور سادگی نصب و دسترسی به خطوط زیرزمینی تأسیسات شهری، بهتر است که فاصله افقی و همچنین عمق آنها نسبت به یک امتداد ثابت (مثالً لبه سواره رو یا جدول) ، مشخص و استاندارد باشد . در ای ن راستا، اندازه های موجود در شکل 12 - 1 به عنوان نمونه توصیه می شود . شایان ذکر است که هر یک از سازمان های متولی تأ سیسات شهری ، استانداردهایی برای عبور ت أ سیسات دارند که ممکن است با این توصیه مغایرت داشته باشد. در این صورت ارجحیت با ا ستاندارد سازمان مربوطه خواهد بود. شکل 12 -1 - ترتیب و نحوه قرارگیری خطوط تأسیسات شهری در کناره خیابان -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 56 نقطه فوقانی لوله های فاضالب باید حداقل 0/2 متر پایین تر از سطح روسازی معبر باشد. به عالوه نقطه تحتانی این لوله ها باید حداقل 75 سانتی متر پایین تر از نقطه تحتانی لوله های آب باشد تا در صورت نشت فاضالب، آب آشامیدنی آلوده نشود. سایر خطوط تأسیساتی باید باالتر از لوله آب قرار گیرند تا نشت آب باعث خسارت به آنها نشود . در رابطه با خطوط هوایی تأسیسات نیز باید حداقل ارتفاع آزاد ذکر شده در بخش آیین دوم نامه، «پ الن و نیمرخ های طولی » رعایت شود. برای قرار دادن خطوط تأسیسات شهری در محدوده تندراه ها، موارد زیر باید در نظر گرفت ه شود : - قرار دادن خطوط هوایی و زیرزمینی تأسیسات شهری در پوسته تندراه ها و به موازات آنها مجا ز نیست ، مگر در شرایط زیر: ● خطوط تأسیسات مربوط به خود تندراه باشند. ● سازمان متقاضی تأسیسات شهری نشان دهد که راه حل دیگری وجود نداشته، به ایمنی تن دراه لطمه ای وارد نمی شود و همه ضوابط رعایت خواهد شد . - خطوط تأسیسات شهری که به منظور مراقبت، مستلزم ایجاد دسترسی پیاده هستند ، نباید در ق ی سمت از تندراه که دسترسی پیاده ها کنترل و محدود شده، قرار گیرند . - عبور خطوط تأسیسات شهری از عرض تند راه ها با رعایت موارد زیر مجاز است: ● عدم وجود پایه های خطوط هوایی تأسیسات در ناحیه عاری از مانع ● عدم تداخل دسترسی های خطوط تأسیسات و اتصال های تندراه ● عدم ایجاد مانع برای دید وسایل نقلیه عبوری ● عدم نیاز به تعمیرات و بازبینی تأسیسات در کانا ل های عبوری از تندراه ● ایجاد دریچه های بازدید خطوط زیرزمینی تأسیسات ، خارج از محدوده روسازی شده تندراه ● در حد امکان ، پرهیز از عبور خطوط تأسیسات شهری از داخل تونل ها ● ممنوعیت اکید عبور تأسیسات و خطوط نفت و گاز از داخل تونل ها -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 57 به طور کلی، خیابان های شریانی به عنوان کریدور اصلی برای عبور خطوط تأسیسات شهری محسوب می شوند برای و عبور تأسیسات از محدوده این خیابان ها ، رعایت موارد زیر الزامی است : - در حد امکان ، خطوط تأسیسات باید خارج از عرض سواره رو و در کناره خیابان واقع شوند. در شرایط خاص ، خطوطی که به تعمیرات و مراقبت کمتری نیاز دارند از سواره رو عبور . ند کن - در هر جهت از تقاطع ، باید یک کانال مشترک برای خطوط زیرزمینی آب، انرژی و ارتباطات در نظر گرفته شود. - باید در حد امکان از قراردادن دریچه های بازدید در سواره رو پرهیز شود. - سیستم تخلیه آب های سطحی، باید در لبه معابر به گونه ای طراحی شود که محور چاهک های آب یر گ بر محور لوله ها منطبق باشد. - ،خطوط آب انرژی و ارتباطات، باید در خارج از فضای سبز کناره خیابان و یا در پیاده رو قرار داده شوند. - رعایت فاصله افقی5/0 .متری بین لبه جدول خیابان و لبه پایه تأسیسات هوایی، الزامی است در صورت وجود طرح تعریض خیابان، بهتر است پایه در نزدیکی لبه پوسته موجود و با فاصله ب یشتر از سواره رو نصب شود. برای عبور خطوط تأسیسات شهری از محدوده خیابان های جمع وپخش کننده و محلی، موارد زیر باید در نظر گرفته شود : - ضوابط مربوط به رعایت ارتفاع آزاد برای خطوط هوایی ت أ سیسات شهری در خیابان های شریانی، در رابطه با خیابان های جمع وپخش کننده و محلی نیز الزامی است. - در توسعه های جدید، باید مسیر اصلی و اتصال های فاضالب به کاربری های پیرامونی به صورت همزم ان و قبل از روسازی سواره رو و پیاده رو اجرا شوند. - ،خطوط آب انرژی و ارتباطات باید در پیاده رو طراحی د. ن شو -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 58 13 - مقطع عرضی در پل ها و رو گذرها در هر دو طرف کلیه پل ها و رو گذرها در امتداد خیابان های شهری ، باید پیاده رو در نظر گرفت ه شود ، به جز مواردی در تند راه ها که مسیر مجزایی برای عبور عابران پیاده وجود دارد . پیاده رو و مسیر پیاده ، باید قبل یا همزمان با سازه پل و ر و گذر ایجاد شود تا احداث خیابان و تندراه باعث قطع پیوستگی مسیر عابران پی اده نشود. رعایت این قاعده حتی در صورت عدم وجود پیاده رو در مقطع اصلی معبر ، ضروری است. عرض پیاده رو در پل ها و رو گذرها نباید از 5/1 .متر کمتر باشد به منظور حفظ ایمنی و کوتاهی مسیرهای پیاده باید در حد امکان از ایجاد مسیرها ی پیاده و دوچرخه در امتداد تندراه ها خودداری شود . در صورت وجود مسیرهای پیاده یا دوچرخه در امتداد تندراه ها در شرایط خاص ، این مسیرها باید به صورت فیزیکی و با نرده مخصوص از سواره رو جدا شوند ( شکل 13 - 1 .) این جدا کننده های فیزیکی به منظور جلوگیری از سقوط وسایل نقلیه ، عابران پیاده و دوچرخه سواران در موارد زیر استفاده می شو ند: - جلوگیری از دسترسی عابران پیاده و دوچرخه سواران به سواره رو - جلوگیری از سقوط اشیای سنگین به مسیر ها و معابر زیرین - محا فظت از عابران پیاده و دوچرخه سواران در مقابل برخورد با وسایل نقلیه پر سرعت عرض سواره رو در پل ها و رو گذرها دی با برابر با عرض سواره رو در سا یر قسمت ی ها معبر بوده و برای رعایت ایمنی دی نبا عرض و تعداد خطوط عبور ر یی تغ داده شود. به طور کل ی عرض شانه در سازه ی ها واقع در تندراه ها نبا ید کاهش داده شود، مگر آن که برای صرفه یی جو در هز نه ی ی ها ساخت و بهره بردار در ی سازه ی ها طوالن از تر ی30 متر و در بزرگراه ی ها کم سرعت، عرض شانه کاهش یابد . با ا ین حال، در ه یچ دی نبا ،یطی شرا عرض شانه راست در سازه یی ها با طول ب ین 30 تا200 ،متر از 0/1 متر و با طول ب ی از شتر200 متر از5/1 .متر کمتر در نظر گرفته شود -------- صفحهٔ بعد -------- ایین‌نامه طراحی معابر شهری الف- خیابان‌های شهری معمول مسیر دوچرخه جدا کننده شانه ب- خیابان‌های شهری دارای مسیر دوچرخه ۱ حداقل ۱/۵ متر ۱ یم ۵ تا ۱۰ شانه سواره‌رو حداقل ۵ مد حداقل ۱/۵ مت ۵ مرا جدافل ۵ یر پیاده‌رو ۱ مسیر دوچرخه شکل ۱-۱۳- مقطع عرضی انواع معابر شهری در امتداد پل‌ها و روگذرها ۵۹ -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 60 توجه به توصیه های زیر به منظور کاهش مخاطرات دفاعی و امنیتی در طراحی پل ها و روگذرها الزامی است: - در نظر گرفتن محل هایی برای پناهگاه درفضای سرپوشیده مجاور پل ها و روگذرها - در نظر گرفتن مسیر خروجی اضطراری در پل ها و روگذرهای طوالنی تر از 200 متر - مجهز کردن محوطه عرشه پل ها و روگذرها به دوربین های نظارتی پلیس و شهرداری - در نظر گرفتن دسترسی پیاده در کلیه پل ها و روگذرهای شهری به منظور امدادرسانی در شرایط بحرانی - تأمین روشنایی کامل پل ها و روگذرها همچون سایر قسمت های معبر - پیش بینی مسیرهای جا یگزین برای استفاده در شرایط بحرانی در صورت آسیب دیدن پل ها و روگ ذرها - دسترسی پل ها و روگذرها به سیستم های اطالع رسانی رادیویی جهت ارائه اطالعات ضروری همچون وضعیت ترافیکی به شهروندان در شرایط بحرانی (عدم قرارگیری این سازه ها در نقاط کور) - دسترس ی به س ی ستم های اطالع رسان یی ویدیو ی جهت ارائه اطالعات ب ین مراکز مد و ی ات ی عمل ،یتیری امداد ی از طر ی نور بر یف قی و شبکه ب یسیم - دسترس ی به س های م ست ی اطالع رسان ی ماهواره ای جهت ارتباط و رساندن اطالعات اضطرار ی به ستاد مرکز ی و مناطق مجاور در شرایط بحرانی - به طور کلی در نظر گ ر فتن سازه های فنی کمتر (پل ها، روگذرها، تونل ها و زیرگذرها) از نظر دفاعی مناسب تر است. چرا که بازسازی و مرمت این سازه ها، در صورت تخریب یا آسیب دیدگی، پیچیده، زمان بر و پر هزینه خواهد بود . - برای اطالعات بیشتر در این زمینه به « دستورالعمل الزامات و مالحظات دفاعی و پدافند غیر عامل ر د طرح های توسعه و عمران شهری » ، مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مراجعه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 61 14 - مقطع عرضی در تونل ها و زیرگذرها طراحی و اجرای سازه های تونل و زیرگذر هزینه باالیی داشته و تنها در موارد زیر توجیه پذیر است: - مواردی که عرض پوسته موجود کم بوده و الزم است تا کل سطح آن به سواره رو اختصاص یابد. - محل تقاطع های وسیع مهم یا محل برخورد چند خیابان مورب به صورت نامنظم - .مواردی که به گذر غیر همسطح عابر پیاده و دوچرخه نیاز است - محل تقاطع معبر با ایستگاه های راه آهن و باند فرودگاه - فضاهای عمومی و پارک ها، در حالت موجود یا برنامه ریزی شده به طور کلی، طول تونل ها و زیرگذرها باید تا حد امکان کوتاه در نظر گرفته شود تا محصوریت باال و آلودگی صوتی فضای آنها برای رانندگان قابل تحمل باشد. باید سعی شود تونل ها و زیرگذرها در محل قوس های افقی تند قرار نگیرند ، چرا که منجر به افزایش طول و محدودیت دید رانندگان خواهد شد. شیب طولی تونل ها و زیرگذرها باید با توجه به راحتی رانندگان و هزینه های ساخت آن تعیین شود به ، گونه ای که در حداقل شیب ممکن بتوان به کوتاه ترین طول و ارتفاع مورد نظر دست پیدا کرد. طول رمپ های ورودی و خروجی تونل و زیرگذر باید با توجه به حداقل ارتفاع آزاد برای تابلوها و عالئم راهنمایی و رانندگی واقع در دهانه های ورودی و خروجی تعیین شود. توصیه می شود این طول برابر با 300 متر در نظر گرفته شود. همچنین باید سعی شود تا جریان های همگرایی، و اگرایی و تداخلی در تونل ها و زیرگذرها ایجاد نشوند. به همین دلیل باید در حد امکان از رابط های ورودی و خروجی در طول تونل و زیرگذر اجتناب شود. از نظر مالحظات ترافیکی، جزئیات مربوط به مقطع عرضی تونل ها و زیرگذرها تفاوت چندانی با گذرگاه های غیر همسطح ندارد، با این تفاوت که برای به حداقل رساندن هزینه ساخت، در اغلب موارد حداقل های تعیین شده برای گذرگاه های غیر همسطح، در نیمرخ طولی و عرضی در نظر گرفته می شود. شک ل 14 - 1 ، مقادیر حداقل برای اجزای مقطع عرضی زیرگذرها و شکل 14 - 2، مقادیر مطلوب برای اجزای مقطع عرضی در تونل های طوالنی را نشان می دهد. مشخصات نمایش داده شده در ای ن شکل ها با فرض وجود دو خط عبور هستند. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 62 در زیرگذرها و تونل های کوتاه، عرض سواره رو (از جدول تا جدول) باید حداقل به میزان 5/0 متر از هر ط رف بیشتر از مجموع عرض خ طوط عبور در نظر گرفته شود. بنابراین در هیچ شرایطی نباید عرض سواره روی تونل و زیرگذر کمتر از 0/7 متر باشد. در صورت در نظر گرفتن پیاده رو در تونل ها و زیرگذرها باید ضوابط طراحی و دسترسی افراد دارای معلولیت در آنها رعایت شود. در زیرگذرها با طول کمتر از 60 متر ، حداقل عرض پیاده روها برابر با 2/1 متر و در تونل ها و زیرگذرها با طول بیشتر از 60 متر، حداقل عرض پیاده روها برابر با 8/1 متر در نظر گرفته می شود. در غیر این صورت باید هر 60 متر، یک بازشدگی با حداقل عرض8/1 متر و طول 0/2 متر برای پیاده رو در نظر گرفته شود. در تونل هایی که به دلیل تغییر در مقطع عرضی امکان فراهم کردن این بازشدگی ها در پیاده رو وجود ندارد، حداقل عرض پیاده رو در سراسر طول تونل باید برابر با 8/1 متر باشد. به منظور رعایت ایمنی عابران پیاده در حد امکان باید از ایجاد مسیرهای پیاده در تونل های واقع در امتداد تندراه ها خودداری شود. با این حال بهتر است برای استفاده مأموران بهره برداری و افرادی که خودروی آنها دچار مشکل شده است، حداقل مقادیر ذکر شده برای پیاده روها رعایت شود. توصیه می ، شود عرض (فاصله دیوار تا دیوار) در زیرگذرهای کوتاه ، حداقل برابر با 10 متر و در تونل های طوالنی ، حداقل برابر با 12 .متر در نظر گرفته شود حداقل ارتفاع تونل ها و زیرگذرها برابر با حداقل های تعیی ن شده برای ارتفاع آزاد، 5/4 متر در خیابان های شهری و 0/5 متر در تندراه ها در نظر گرفته می شود. در تعیین ارتفاع نهایی تونل ها و زیرگذرها باید به افزایش ارتفاع سطح در اثر بازسازی روسازی در طول زمان توجه شود. شکل 14 -1 - نمونه مقطع عرضی زیرگذرها و تونل های کوتاه -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 63 شکل14 - 2 - نمونه مقطع عرضی تونل های طوالنی به طور کلی در نظر گرفتن مقادیر مطلوب برای عرض شانه، خصوصاً در تونل های طویل، از اهمیت باالیی برخوردار است. در غیر این صورت، از کار افتادن وسایل نقلیه در تونل منجر به مسدود شدن مسیر منتهی به آن خواهد شد. همچنین، امکان تردد وسایل نقلیه اضطراری و امدا درسان نیز در طول تونل وجود نخواهد داشت. در صورت مناسب نبودن شرایط برای فراهم کردن عرض مطلوب شانه ها، می توان از عرض در نظر گرفته شده برای پیاده رو ها، به صورت همسطح با خیابان، ب ه عنوان شانه استفاده کرد. شانه سمت راست در تونل ها، به منظور تردد وسایل نقلیه ا ضطراری باید دارای روسازی متفاوت و مشخص باشند. در تونل های با طول بیشتر از 1 کیلومتر، باید در هر500 متر یک توقف گاه اضطراری با مشخصاتی مشابه شکل 14 - 3، د ر نظر گرفته شود. در تونل های دوطرفه بهتر است این توقف گاه ها مقابل یکدیگر قرار نگیرند. توجه به توصیه های زیر به منظور کاهش مخاطرات دفاعی و امنیتی در طراحی تونل ها و زیرگذرها الزامی است: - در نظر گرفتن پناهگاه در مجاورت زیرگذرها و تونل ها به منظور استفاده د ر شرایط بحرانی - در نظر گرفتن مسیر خروجی اضطراری در تونل های طوالنی تر از 200 متر -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 64 - استفاده از سیستم برق اضطراری مستقل در تونل های طوالنی تر از 200 متر با قابلیت یک ساعت کارکرد در شرایط بحرانی - مجهز کردن فضای تونل ها و زیرگذرها به دوربین های نظارتی پلیس و شهرداری - پیش بینی مسیرهای جایگزین برای استفاده در شرایط بحرانی در صورت آسیب دیدن تونل ها و زیرگذرها - خوانایی عالئم و تابلوهای راهنمایی و رانندگی در تونل ها و زیرگذرها - برای اطالعات بیشتر در این زمینه به « دستورالعمل الزامات و مالحظات دفاعی و پدافند غیر عامل در طرح های توسعه و عمران شهری » ، مصوب شواری عالی شهرسازی و معماری ایران مراجعه شود. شکل 14 - 3 - مشخصات هندسی توقف گاه اضطراری در تونل های طوالنی -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 65 15 - کنترل آلودگی صوتی میزان آلودگی صوتی تولید شده در انواع معابر به عوامل مختلفی نظیر ویژگی های ترافیکی (سرعت ، حجم و ترکیب ترافیک)، ویژگی های زمین (پوشش گیاهی، موانع طبیعی و فاصله) و ویژگی های معبر (روسازی، ش یب طولی و انواع تسهیالت) بستگی دارد پیش . بینی میزان آلودگی صوتی تولید شده، عمدتاً بر اساس ح جم ترافیک در ساع ا ت مختلف شبانه روز انجام می شود. میزان تأثیر آلودگی صوتی در محیط های مختلف بسته به نوع کاربری غالب، متفاوت است. به طور مثال، میزان ثابتی از آلودگی صوتی، در مناطق صنعتی بیش تر از مناطق مسکونی قابل تحمل است . حد مجاز آلودگی صوتی در انواع مناطق شهری، در « ماده 2 آیین نامه اجرایی نحوه جلوگیری از آلودگی صوتی »، به تفکیک برای ساعات روز و شب، بیان شده است ( جدول 15 - 1 .) جدول15 -1 - حد مجاز آلودگی صوتی (بر حسب دسی بل) در انواع مناطق شهری به تفکیک روز و شب نوع کاربری غالب ساعات روز ( از ساعت 7 تا ساعت 22 ) ساعات شب (از ساعت 22 تا ساعت 7 ) مسکونی 55 45 تجاری ـ مسکونی 60 50 تجاری ـ اداری 65 55 مسکونی ـ صنعتی 70 60 صنعتی 75 65 در صورتی که میزان صوت تولید شده در یک منطقه شهری بیش تر از موارد ذکر شده در جدول 15 - 1 ،باشد برای کنترل و کاهش اثرات نامطلوب آن از راهکارهای عمده زیر استفاده می . شود برای اطالعات بیشتر در این زمینه به نشریه شماره 342 ،سازمان مد یریت و برنامه ریزی کشور با عنوان « راهکار کاهش نوفه کی تراف ی برا ساختمان ی ها حواش ی بزرگراه ی ها »ی شهر مراجعه شود. - استفاده از پستی و بلندی های زمین - استفاده از موانع فیزیکی -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 66 15 - 1 - استفاده از پستی و بلندی های زمین از شرایط پستی و بلندی زمین می توان به گونه ای استفاده کرد که ضمن حفظ زیبایی های معبر، به عنوان عایق صوتی نیز عمل کند . در این راستا، طراحی معابر به صورت پای ین گذر توصیه می شود. دیواره های اطراف این گونه معابر، همچون عایق صوتی برای کاربری های اطراف عمل می ( ند نک شکل 15 - 1 .) شکل15 -1 - کنترل آلودگی صوتی از طریق طراحی معابر به صورت ذر گنی پای برای کنترل آلودگی صوتی با استفاده از پستی و بلندی های زمین می توان معابر را به صورت باالگذر ن یز طراحی کرد. به این ترتیب، کاربری های اطراف، تحت تأثیر آلودگی صوتی تولید شده در این معابر قرار نمی گیرند ( شکل 15 - 2). همچنین، در معابر باالگذر، بنا بر ارتفاع ساختمان های اطراف، می توان از موانع فیزیکی نیز برای کنترل آلودگی صوتی استفاده کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 67 شکل15 - 2 - کنترل آلودگی صوتی از طریق طراحی معابر به صورت باال ذر گ 15 - 2 - استفاده از موانع فیزیکی از موانع فیزیکی در شرایطی که پستی و بلندی های طبیعی زمین برای کنترل آلودگی صوتی مناسب نبوده و راهکار دیگری امکان پذیر نب ، د اش به عنوان راه حل آخر، استفاده می شود. دیواره های بتنی، چوبی، فلزی، سنگی های ه وار ید ا و ی شفاف از جنس پر ی کس ی گالس با ارتفاع 5 تا6 متر که در امتداد حاشیه معبر نصب م ی شوند ، برای کنترل آلودگی صوتی مؤثر هستند ( شکل 15 - 3). بر اساس تحقیقات انجام شده، این دیواره ه ا قادر به کاهش آلودگی صوتی تا میزان 17 دسی بل در نزدیکی خود هستند ولی . باید توجه شود که در صورت استفاده از موانع فیزیکی، ممکن است در فواصل دورتر نسبت به این دیواره ها، آلودگی صوتی افزایش یابد. شکل 15 - 3 - نمونه عایق های صوتی با جنس پریکسی گالس -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 68 از موانع طبیعی، همچون بوته ها و درختچه ها نیز می توان برای کنترل آلودگی صوتی استفاده کرد. اما این موانع در مقایسه با سایر موانع فیزیکی ، به دلیل نفوذپذیر ی در مقابل امواج صوتی ، تأثیر کمتری دار ند. با این حال، تأثیر آنها در کنترل آلودگی صوتی، در صورت استفاده به شکل متراکم و مجاور یکدیگر، افزایش یاب یم د. عالوه بر این، استفاده از موانع طبیعی ، به دلی ل بهبود زیبایی بصری معبر و بهبود ویژگی های زیست م حیطی شهر نیز مطلوب بوده و توصیه می . شود رعایت مالحظات زیر در استفاده از موانع فیزیکی ضروری است: - در نصب این موانع، رعایت فاصله جانبی و در نظر داشتن فضای الزم برای استقرار تابلوها و عالئم ترافیکی الزامی است. - در نظر گرفتن فاصله دید توقف برای تعیین محل قرارگیری این موانع در قوس های افقی به وی در ژه قسمت داخلی قوس الزامی است. در صورت مسدود شدن دید راننده ، باید از نصب موانع فیزیکی برای کنترل آلودگی صوتی در نیمرخ عرضی قوس ها پرهیز . شود - موانع فیزیکی واقع در مجاور ت مراکز حساس و کلیدی شهر باید در مقابل انفجار و آتش سوزی مقاوم سازی شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 69 16 - روشنایی 16 - 1 - تعریف ها شار نوری: توان قسمت قابل رؤیت تشعشعات الکترومغناطیسی یک منبع نور بر حسب لومن شدت نور: تراکم شار نوری در فضا یا نسبت شار نوری به زاویه فضایی بر حسب کاندل شدت روشنایی: مقدار نوری که به طور یکنواخت به واحد سطح می تابد بر حسب لوکس (یک لوکس معادل تابش یک لومن نور به یک متر مربع اس ت) درخشندگی: نسبت شدت نور به مساحت یک سطح در یک جهت مشخص بر حسب کاندل بر متر مربع 16 - 2 - اصول کلی روشنا یی معابر ، عالوه بر ا ی جاد دید مناسب و ی من یا در جاب یی جا هی نقل لی وسا و کاربران معبر ، نقش اجتماع ی گسترده ای داشته و به کمک ک در یی سزا اهش جرائم و افزایش حس امن ی ت شهروندان دارد . همچن ن ی موجب رونق اقتصادی و تجاری ک مرا ز شهرها در شب و ی افزا ش گردشگر ی می شود. قواعد و اصول کلی روشنایی معابر به منظور رفت وآمد وسایل نقلیه، شامل موارد زیر است: - هدف اصلی از روشن کردن معابر ، ایجاد تضاد بین محیط و اشیا ء و روشن کردن سطح روسازی است. - سی ستم روشنا ی با یی د راننده را از مس ی ر و حدود معابر به ویژه در تقاطع ها و قوس های افقی آگاه ند. ک ی ه ا ب ن منظور در صورت تغییر شرایط ی ، س ری مس ستم روشنا یی و عالئم هشداردهنده م ک مل آن ب د یا بتوان ن د لبه ی مس ی ها ر و حدود معبر را مشخص کنند . - ای اش ی واقع در پ اده ی ک ، رو ناره ی ها سواره و رو قوس های افقی ً معموال به خوب ی دی د ی و با د ون ش می ن ده ر نو بیشتری ی در افت نند ک ن ی . ا روشنایی کمک ی برا به در ک راننده از سطح پ اده ی رو، موانع و افراد پی اده و همچن ی ن برا ی آگاه ک ردن رانندگان از ورو د افراد پ ی اده به سواره ی و رو ا آگاه رد ک ن افراد پ ی اده از خروج وسا ی ل نقل ی ه از لبه ی ها معبر ضرور است ی . -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 70 16 - 3 - میزان روشنایی در معابر شهری وضعیت روشنایی سطح معابر مختلف به کمک دو معیار « شدت روشنایی « و » درخشندگی » سنجیده می شود. معیارها ی میانگین شدت روشنایی و میانگین درخشندگی ، از طریق اندازه گیری و میانگین یری گ در نقاط مختلف یک معبر ب ه دست می آید. عالوه بر رعایت حدود این معیار ها ، حداقل شدت روشنایی در هر یک از نقاط معبر، نباید از یک مقدار مشخص ی کمتر باشد ی برا . اطالعات ب ی در شتر مورد روشنا یی معابر ب ه نشر یه شماره 614 با عنوان « مشخصات فن ی عموم ی و اجرا یی روشنا راه یی » ها مراجعه شود. ار ی مع سنجش روشنا یی در آزادراه ها ، بزرگراه ، ها خیابان های و ی ان ی شر خیابان های جمع وپخش کننده، نی انگ یم درخشندگ ی سطح سواره رو بوده و به م کی تراف نی انگ ی روزانه بستگ ی دارد ( جدول 16 - 1 .) جدول16 -1 - میزان درخشندگی برای انواع معابر شهری طبقه بندی معبر میانگین ترافیک روزانه )(وسیله بر روز میانگین درخشندگی سطح سواره رو ( کاندل بر متر مربع ) آزادراه - 0/2 تا2/2 بزرگراه - 5/1 تا7/1 خیابان شریانی و جمع وپخش کننده 15 هزار و کمتر 0/1 تا2/1 بیشتر از15 هزار 5/1 تا7/1 ی برا سنجش روشنا یی در خیابان های ،ی محل از مع ی را می گنا ین و حداقل شدت روشنا یی استفاده م ی شود . نی در ا دسته از معابر به دلیل در نظر گرفتن نی ازها ی عابران پ اده ی و دوچرخه سوار زان یم ،نا روشنا یی مورد ، از ین وابسته به نوع کاربر ی پی رامون است ی ( جدول 16 - 2 .) جدول16 - 2 - شدت روشنایی برای خیابان های محلی به تفکیک نوع کاربری پیرامونی نوع کاربری پیرامونی میانگین شدت روشنایی )(لوکس حداقل شدت روشنایی )(لوکس مسکونی 0/5 تا0/9 0/1 تجاری 0/ 10 تا0/ 18 0/3 مختلط 5/7 تا0/ 12 5/1 -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 71 ،در مسیرهای پیاده و دوچرخه میزان بازتاب نور ، وابسته به رنگ لباس کاربران بوده و میزان روشنایی مؤثر، تابع نوع روسازی نیست. عالوه بر این، احساس امنیت و آرامش برای عابران پیاده و دوچرخه سواران حائز اهمیت است. در صورتی که دوچرخه سواران و عابران پیاده ، قادر به تشخیص چهره افراد پیرامون خود باشند، احساس آرامش خواهند داشت . از این رو، میزان روشنایی در ارتفاع 7/1 متری از کف مسیرهای دوچرخه و پیاده نباید از حداقل های ذکر شده در جدول 16 - 3 .کمتر باشد جدول 16 - 3 - حداقل شدت روشنایی برای مسیرهای پیاده و دوچرخه نوع مسیر نوع کاربری پیرامونی روشنایی در کف مسیر )(لوکس روشنایی در ارتفاع 7 /1 متر )(لوکس پیاده گذر و مسیر درجه 2 دوچرخه تجاری 9 20 مختلط 6 10 مسکونی 2 5 زیرگذر مخصوص عابر پیاده و دوچرخه - 40 50 پیاده راه و پیاده رو همه کاربری ها 5 5 مسیر درجه1 دوچرخه پله و شیبراهه مطابق با « ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت » ، مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران ایرب رعایت حال افراد دارای معلولیت در سطوح شیب دار، ورودی ها، پله ها و سایر سطوح حساس ، حداقل شدت روشنایی باید به طور طبیعی یا مصنوعی برابر با 100 لو کس در نظر گرفته شود. 16 - 4 - چیدمان سیستم روشنایی در معابر شهری در طراح ی سی ستم روشنا یی معابر با د ی اجزای این سیستم در طول یک معبر با یکدیگر همگون بو د ه و با محیط اطراف نیز سازگاری داشته باشد . برای ایجاد این هماهنگی، باید یکی از انواع چیدمان های زیر برای پ ایه چراغ های روشنایی در امتداد معبر در نظر گرفته شود: 1) :نصب در وسط ای ن نوع چیدمان ً معموال ی برا آزادراه ، ها بزرگراه ها و تقاطع های T شکل مناسب است . -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 72 2 )نصب روبه رو: این نوع چیدمان در معابر عریض، آزادراه ها و بزرگراه ها، که به دلیل میانه کم عرض و محدودیت های دسترسی، چیدمان وسط در آنها قابل استفاده نباشد، کاربرد دارد. 3 )نصب ز ی گزاگ: ای ن نوع چیدمان به طور عمده در معابر مجاور نواح و ی ون ک مس ی خیابان های ی محل ک اربرد دارد. 4 )نصب د کی ر طرف: ای ن نوع چیدمان در معابر کم عرض ، معابر دارای جداکننده میانی و کناری ، معابر کوهستانی چی مارپ و معابر لغزنده ک اربرد دارد. 5 )یک تر ب نصب در وسط و روب یا از رو: ه ن نوع چیدمان ی برا معابر دارای سواره ی رو عریض و در نقاط تالقی دو معبر ی آرا که ش نصب در وسط ی ا روب ه رو به تنها یی کافی نیست، استفاده می شود. شکل 16 -1 - انواع چیدمان نصب پایه چر اغ های روشنایی در امتداد معابر -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 73 به منظور تعیین محل مناسب پایه های سیستم روشنایی و چیدمان آن، رعایت موارد زیر الزامی است: - انتخاب چیدمان مناسب برای سیستم روشنا یی بر اساس مالحظات اقتصاد ی و با در نظر گرفتن و یطی مح یاهه جنب زیبایی بصری صورت می گیرد . - در معابر دوطرفه دارای میانه ضی عر ، روشنا یی برای هر طرف از معبر د ی با به صورت مستقل طراح ی . شود - در صورتی که کل سواره و رو میانه معبر ی عر ض نباشد، م ی توان معبر دوطرفه را به عنوان یک معبر یکط رفه د ر نظر گرفت ه و با توجه به ارتفاع نص ب، نوع المپ و چراغ انتخاب شده، از چیدمان های زی گزاگ ی ا نصب روب ه رو در لبه خارج دو ی ها هی پا یا ی طرفه در میانه معبر (نصب در وسط) استفا ده . رد ک - ی ها هی پا روشنا ی با یی د طور ی نصب شوند در ه ک حد ، ان ک ام دید نمای ساختمان ی ها ا آثار تار و یخی معمار ی شهر مخدوش نشود. - محل نصب پایه های روشنایی باید به گونه ای باشد که باعث بریدن درختان ن شود. - در طراحی و نصب پایه های روشنایی باید به پایداری پایه توجه ویژه ای داشت که در حوادث مختلف طبیعی و غیر طبیعی باعث مسدود شدن معابر نشوند. - به منظور طراح ی سی ستم روشنا ی برا یی بلوارها و خ ابان ی ی ها درخت ی ار ک شده ، نصب پایه ها در میانه معبر مناسب تر است. در این موارد ی با د ارتفاع چراغ ی ها روشنا یی کوتاه تر در نظر گرفته شود تا شاخ و برگ درختان باعث انسداد نور چراغ ها نباشد . - برای جلوگیری از برخورد وسایل نقلیه با پایه های روشنایی ، باید حداقل فاصله افقی برابر با ف اصله جانبی از موانع عمودی (حداقل 5/0 )متر در نظر گرفته شود. - به دل ی ل حفظ ز یی با ی بصری ، ارتفاع چراغ های روشنا د ی نبا یی بیشتر از ساختمان ی ها مجاور باشد. عالوه بر این، جدول 16 - 4 می تواند به عنوان راهنمای تعیین ارتفاع مناسب چراغ های روشنایی در انواع معابر شهری استفاده شود . به طور کلی هر چه ارتفاع چراغ بیشتر باشد، روشنایی با شدت کمتر ولی به رت صو یکنو اخت تر به سطح مورد نظر می رس د. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 74 جدول16 - 4 - ارتفاع مناسب چراغ های روشنایی برای انواع معابر شهری طبقه بندی معبر ارتفاع چراغ )(متر آزادراه و بزرگراه 12 تا15 شریانی 8 تا12 جمع وپخش کننده و محلی 5 تا6 16 - 5 - روشنایی در تونل ها و زیرگذرها طراحی سی ستم روشنا یی در تونل ها با ا ین هدف انجام م ی ک شود ه رانندگان وسا ی ل نقل ی ه بتوانند با همان سطح ا ی من ی و آسا یشی ک ه قبل از ورود به تونل داشته اند، در داخل تونل ن ی ز تردد کنند. ا ی ن امر در صورت ی محقق م ی شود ک ه رانندگان د ی امل ک د ی نسبت به مس ی ر روبرو ی خود داشته و قادر به رؤ یت گر ید هی نقل لی وسا ی و ا موانع احتمال ی موجود در مس ی ر تونل باشند. در هنگام نزد یک شدن به تونل و ورود به آن، چشمان راننده سع ی در تطابق با مح ی ط تار یک اطراف دار د. تطابق عمل پ ی وسته ای است ک ه در نت ی جه آن م ی توان در د اخل تونل و در طول مشخص ی از آن، بر ک اهش سط ح روشنا یی به صورت تدر یجی غلبه کرد، به طور ی ک ه چشم به یک حد ثابت ی از روش یی نا در ناح ی ه داخل ی تونل عادت کند. به هنگام خروج از تونل در روز، عمل تطابق چشم به صورت مع ک وس بوده و در ا ی ن حالت چشم ی با د از یک سطح روشنا تر ن یی پا یی به سطح روشنا یی باالتر (در مح ی ی ط ب رون از تونل) عادت ک ند. ب نابرا ین الزم است تا با تأم ین روشنا یی در ورود ی و خروج ی تونل، شرا ی برا طی تطابق سر تر عی چشم با نور مح دی جد طی فراهم . شود معموالً ا جاد ی روشنا یی مناسب برا تونل ی ها عالوه بر شب در روز ن یز الزم است ، مگر در حالتى که طول تونل کمتر از 25 متر بوده و دارا ری مس کی ی مستق یم باشد. نی تأم روشنا تونل یی ها از طر یق نصب سیس تم های روشنا یى در د ای ه وار ی سقف تونل انجام م ی شود . تعداد چراغ زان یم به ها روشنا یى مورد ن از، ی نوع چراغ (المپ)، فاصله و آنها جنس دیواره، سقف و روس ازی تونل بستگى دارد. میزان درخشندگی الزم برا بخش ی ی ها مختلف تونل از ی تابع ، میزان درخشندگی معابر قبل و بعد از تونل، حجم و ترک کی تراف بی هی نقل لی وسا و سرعت مجاز است زان یم . درخشندگ ی شب هنگام در داخل تونل ی با د حداقل برابر با میزان درخشندگ بر ا مع ی متصل به آن بوده ی نبا و د از 3 برابر درخشندگ ی آن مع ا بر ب ی شتر باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 75 با توجه به تردد وسا هی نقل لی با نور پا ای ن یی چراغ کوچک در داخل تونل و نصب عالئم و تابلوها در ارتف اع، محل و میزان روشنایی داخل تونل باید تی رؤ ی برا تابلوها و عالئم از فواصل دور مناسب باشد. ی برا اطالعات ب ی در شتر مورد روشنا تونل یی ها ، به نشر یه شماره 614 با عنوان « مشخصات فن ی عموم و ی اجرا یی روشنا راه یی » ها مراجعه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 76 17 - به سازی فضای خیابان به منظور به سازی فضای خیابان ها و ارتقای کیفیت و حضورپذیری آنها می توان از راهکارها، مصالح و تجهیزات ارزان قیمت و سبک نظیر رنگ و مبلمان شهری استفاده کرد . راهکارها ی بهسازی فضای خیابان ها در شرایط زیر قابل استفاده هستند: - طرح های بزرگی که اجرای آنها زمان بر و پر هزینه است، از این طریق با سرع ت بیشتر و هزینه کمت ر اجرا شده، تأثیر اجرای موقت آن بررسی می شود و در صورت نیاز، برای اجرای دائم مورد بازنگری قرار می گیرد (به عنوان مثال: پیاده راه). - طرح های خرد مقیاس و اقداماتی که به علت محدودیت های مالی و اجرایی، سرمایه گذاری روی آنها اولویت ندارد. - طرح های بزرگ تغییر مق طع عرضی موجود معابر که اجرای آنها غیر ممکن ی ا دشوار است. در ادامه تعدادی از پر کاربردترین راه کارهای سریع، کم هزینه و قابل اجرا در مقاطع عرضی که منجر به بهسازی و بازسازی فصای خیابان های شهری و ارتقای حضورپذیری انسان می ها شود، معرفی شده است . 17 - 1 - ( ریز پارک پارکلت ) در خیابان های جمع وپخش کننده و محلی با متوسط حجم ترافیک روزانه کمتر از 20 ،هزار وسیله نقلیه می توان تعدادی از فضاهای پارک حاشیه ای در م قابل کاربری های جاذب سفر (کافه و رستوران) را به صورت موقت یا دائم در اختیار مبلمان شهری و فضاهای همگانی قرار داد. این فضاهای کوچک همگانی که از پارک حاشیه ای خیا بان حذف شده اند، به اصطالح ریز « پارک یا پارکلت » نامیده می د. ن شو اجرای این گونه فضاها ر د خیابان ، منجر به سرزندگی اجتماعی و اقتصادی و بهبود عملکرد کاربری ها شده و شیوه های متنوعی دارد ًه ک معموال با یکپارچه کردن دو یا چند فضای پا رک حاشیه ای صورت می ( یرد گ شکل 17 - 1 .) -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 77 شکل17 -1 - انواع شیوه های اجرای ریز پارک ها ( پارکلت ) ها در خیابان های شهری در طراحی ریزپارک ها (پارکلت ، ها) رعایت مالحظات زیر الزامی است : - به منظور حفظ ایمنی، رعایت حداقل فاصله0/1 متر در اطراف پارکلت ها و جدا کردن آنها با موانع فیزیکی ، نظیر استوانه های ارتجاعی ، گلدان و مبلمان شهری ، الزامی است. - حداقل عرض پارکلت برابر با5/1 متر است ولی بهتر است این عرض برابر با عرض خط پارک حاشیه ای در نظر گرفته شود. - در صورت ایجاد تغییر فیزیکی در روسازی و مقطع خیابان در محل پارکلت، باید شرایط تخلیه آ ب های سطحی کنترل و تأمین شود. - حداقل فاصله لبه پارکلت تا شروع قوس گوشه تقاطع برابر با 5 متر در نظر گرفته می شود. - در صورت وجود جوی و آبرو در لبه سواره رو، پوشاندن آن با مصالح سبک و قابل جابجایی، به منظور ایمنی عابر پیاده و دسترسی افراد دارای معلولیت ضروری است. - در صورت استفاده از مبلمان شهری، اتصال مناسب تجهیزات به زمین و عدم استفاده از مصالح ترکش شونده ضروری است. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 78 شکل17 - 2 - نمونه اجرای ریز پارک ( پارکلت ) با موانع فیزیکی و تغییر روسازی ( واشنگتن ، آ مریکا) شکل 17 - 3 - نمونه اجرای ریز پارک ( پارکلت ) با موانع فیزیکی ( فیالدلفیا ، آ مریکا) -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 79 17 - 2 - میدان گاه ( پالزا ) قسمت های غیر فعال و بدون کاربرد در پیاده روها و سواره روهای خیابان های جمع وپخش کننده و محلی با متوسط حجم ترافیک روزانه کمتر از 20 هزار وسیله نقلیه ، می ن توان د به کمک مبلمان شهری، فضای سبز و تغییر روسازی، به صورت موقت یا دائم، به فضاهای همگانی تبدیل شوند. این فضاهای کوچک همگانی که باعث سرزندگی اجتماعی خیابان هستند ، به اصطالح « پالزا یا میدان گاه » نامیده می شوند. در طراحی پالزاها، رعایت مالحظات زیر الزامی است : - مرز محدوده پالزا باید به کمک خطوط مشخص نظیر رنگ آمیزی یا تغییر روسازی کامالٌ تعریف شده و از سوا ره رو جدا شو د. - .به منظور تأمین امنیت در شب، محدوده پالزا باید دارای روشنایی و دید مناسب باشد - پالزاها نباید مانع دسترسی وسایل نقلیه باری و اضطراری به کاربری ها شوند. - رویکرد استفاده چند منظوره به ویژه برای اسکان اضطرار ی در شرایط بحران مورد توجه قرار گیرد. - اتصال مناسب تجهیزات و مبلمان به زمین و عدم استفاده از مصالح ترکش شونده ضروری است. - برای دفع آب های سطحی، ایجاد سطوح نفوذپذیر ی کپارچه به همراه کانال های آبرو الزامی است. شکل 17 - 4 - ( نمونه اجرای پالزا با مبلمان سبک و فضای سبز نیویورک ، آ مریکا) -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ های عرضی 80 شکل17 - 5 - نمونه اجرای پالزا با م بلمان سبک و فضای سبز (واشنگتن، آ مریکا) 17 - 3 - جدول موقت تغییرات سریع و کم هزینه در مقاطع عرضی خیابان های شهری، می تواند از طریق جابجایی جدول جدا کننده موجود با استفاده از مصالح سبک انجام شود. از جدول های موقت معموالً برای ایجاد پیش آمدگی پیاده رو در نزدیک ی تقاطع ها و پیاده گذرها به همراه تغییر رنگ یا جنس روسازی خیابان استفاده می ( شود شکل 17 -6 ). در استفاده از این نوع جدول ها باید شرایط حین اجرا و آب های سطحی خیابان در نظر گرفته شود. شکل 17 - 6 - استفاده از جدول موقت و تغییر رنگ روسازی به منظور افزایش عرض پیاده رو در تقاطع -------- صفحهٔ بعد -------- آیین نامه طراحی معابر شهری 81 منابع و مراجع 1. ( ،وزارت مسکن و شهرسازی1375 ). ن یی آ نامه طراحی راه های شهری، " بخش 3: اجزای نیمرخ های عرضی ". 2. ( ،وزارت مسکن و شهرسازی1375 ). ن یی آ نامه طراحی راه های شهری، " بخش 7: تقاطع ." ها 3. سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، (1396 ). "الزامات، راهبردها و چارچوب های کلی حفاظت و احیا بافت های تاریخی کشور ". 4. ( ،شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور1397 ). " دستورالعمل عالئم ترافیکی افقی در معابر شهری ". 5. شورای عالی هما هنگی ترافیک شهرهای کشور، (1397 .) "دستورالعمل عالئم عمودی تر افیکی در معابر شهری ". 6. ( ،وزارت راه و شهرسازی1398 .) "ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت ". 7. معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبرد ی رئ ی س جمهور ، (1391 ). ن یی آ نامه طرح هندس راه ی یا ی ها ران، نشر " ه ی415 ". 8. معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبرد ی رئ ی س جمهور ، (1389 ). ضوابط طراح ی فضاها ی سبز شهر ، ی نشر " ی ه شماره 203 ". 9. معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبرد ی رئ ی س جمهور ، (1392 .) مشخصات فن ی عموم ی و اجرا یی روشنا راه یی نشر " ، ها ی ه شماره 614 ". 10 . شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، (1396 ). " دستورالعمل الزامات و مالحظات دفاعی و پدافند غیر عامل در طرح های توسعه و عمران شهری ". 11. American Association of State Highway and Transportation Officials (AASHTO), (2018). “Policy on Geometric design of Highways and Streets”, 7th Edition, Washington D.C. 12. American Association of State Highway and Transportation Officials (AASHTO), (2011). “Policy on Geometric design of Highways and Streets”, 6th Edition, Washington D.C. -------- صفحهٔ بعد -------- بخش سوم: اجزای نیمرخ‌های عرضی ,(10 ۸57 ۸) دل۵ 01110 1۳۵۹001۵110 ۵00 1۲11۵2۳۵ عاهاک او ناه ممددش۸ م۸ .۱35 1.6۰ ۷۷۵۵۳۱۳۵2100 لب معز 1 ۰۳۸۵۵۹۱۵6 .(2002) 0 مم.(2018) ب(۷۷5101) 1۳۵۵۵0۵00 ۵۲ 6 10 عاداک مماعصناحد ۷۷ ۱4۰ ۱۷/13۵ 0 ۲1۱۵۷۵۷ .(2016) ,(1۵0۵ه)) 1۳30۹001۵110 ۵۲ م1 منصهماناهت .۱5 )۲ ,۳۵۱۱1۵۵ 61 ,(/1110۸) ۱۸1۵۵۱ 1065 0006 نصا ۲۵۵۵ ما علوسی" .(2016) بودماد۸ ۱6۰ [10۳۵:)* .(2016) ,(010ع0۸) 0165 مرملااها م1۳۵۹ بسا اه م۸ ۱۵0۵ ۱7۰ ۰ ب۸6۷۷ ۳۵۱10۰ 51| ع0ا ی 0ع 1 5۵۵۲ ,۲ ,01208 ها ها ۳۵۳۵۵ یک ععممم۸" ۵۵۳۵۵ امد ام تن .۱۵ ۸۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ایین‌نامه طراحی معابر شهری آزادراه آلودگی صوتی آلودگی هوا ایمنی تقاطع بالاگذر برپلندی بزرگراه پستی و بلندی زمین پل پلازا (میدان گاه) پوسته معبر پیاده‌رو تابلو تاسیسات هوایی تندراه توقف اضطراری جابجایی جداره ساختمان جداکننده‌های کناری جدول واز کان فارسی به انکلیسی /(۵ ۲۳۳۵۵۷۷ جدول آبرو ع[۲]0 جدول بتنی ۸:۲ جدول قائم 521 11116۳۹601100 جدول مایل 0ع1ع۳ جدول موقت 50 جزیره جریان‌بندی ۳ جمع‌آوری و تخلیه آب‌های سطحی 100۵ حجم ترافیک ۳۵121 حضور پذیری 8 0-51۳6 خط افزایش سرعت اهنت و۱8 خط تداخل 100082720۷" خط تغییر سرعت ع8ل 5 خط سربالایی ۳1۵ خط عبور ۵۱۷ 1۹۱211-01-۷۷ خط کاهش سرعت ۹.01 خط کمکی 0 وا خط کندرو وی خط گردش به چپ 711165] 11۳۳۵ خط گردش به راست 5 ۸1۳ خط ویژه حمل‌ونقل همگانی 58 ما70 ]" : ی : ای ح‌ 1 خط وبره دو چر حه ۵ خط؟: 68( ۳۱۳۳۵۵۷ خطه‌ط ا. تاطات ۳0 خیابان جمع‌وپخش کننده 0 0(:۱۴۲) خاا- ش ا: این خیابان محلی ۸۳ 67 200 اس جات 00۵۲6 ۹۷۷/۵۲11۵۵ ات 51001۳8 1011300۲۵۲۷ )۳ ۲3۵0611715 40 1۱۳ 6 1۳011106 ۳۳ 6,] ۸002167۵11010 6 ۹۷/۵۵۷۱۱۲۵۶ 6 ع32۳۵2) 506۵۵0 6 ۲110۱۵2۶ :1 1602167۵1101 6 ۸[[1۵۳۷ ],6 1۳۵1۵26 6 1۵11 1۳۳ ])6 ۲۱۵۲۲ 1۲ ]6 1۳0۲۹1] 6 6 ع0[6 1 نارای ابا ]۲0131۵۵1100 65 56۷/۵۳۴ 61 0[[6010۲) ۱1 ۸۲۱۵۲۵۱ 61 آ002] -------- صفحهٔ بعد -------- دوچرخه‌سوار دوطرفه رابط خروجی رابط ورودی روسازی ساعت اوج سرعت طرح سواره‌رو شانه شعاع قوس شیروانی خاکبرداری شیروانی خاکریزی شیوه‌های سفر صندلی چرخ‌دار عابر پیاده عایق صوتی فاصله جانبی بخش سوم: اجزای نیمرخ‌های عرضی ددعمن۸0 فاصله دید 606 اا۱اع51 اج ۱ فاصله دید توقف 006 )2 ز5 51۵1۳۵ 10۷-۷" فاصله عاری از مانع 6 2۳ع1) ۳۹۱ قوس افقی [۵ ۲10۳1700 ۳۹۲۳۵۱۵6 کاهش تعداد خطوط 0 1۵6 ۳ کناره خیابان (خ 6 و۱ 11۵۶۲ ۲۳۵۵ کنترل دسترسی |0۸۳۵ ددعمن۸ 4 126۵120 کنترل سرعت |0۵ 50660 ۷۷۵۱۷ 1۳۵۷۵160 لچجکی 177 5۳0۱ مبلمان روشنایی 1118 )۲ ۲00۵۱۱ مبلمان شهری 6 ۲7۳۳۵ 1201۵ 0۳۷۵ محوطه‌سازی (منظرسازی) 0 ]1 06 0055 مسیر انحرافی ۳:ا0ع(1 1۳6۷۵۲۹۵ معبر 61 عم ۲112۳۵۷ |۱0۳۵ میانه [(و 1 و را نی :3 میانه دارای مانع فیزیکی ۱101۵ ۳006 ناحیه بازیابی 06 11600۷۵۲۷ 65 1۳۵۷6" ناحیه کنار ساختمان‌ها 06 ۲۳۵۱۵86 ۷۹/617 ناحیه مبلمان شهری 6 ۲۳۳۹۳۱۱۱۶ [ او نج که نیمرخ عرضی 0 005 7 5۵ وسیله نقلیه اضطراری ۷۵۵ ۳۳۳۵۳۵۵۷ 06 آ۲۵ع۵1 ]۲ وسیله نقلیه موتوری ع[اع ۷ ۱10۵10۳1760 ۸۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ایین‌نامه طراحی معابر شهری جمع‌آوری و تخلیه آب‌های سطحی بالاگذر توقف اضطراری وسیله نقلیه اضطراری رابط ورودی رابط خروجی بزرگراه جداره ساختمان شیروانی خاکریزی آزادراه خط کندرو ناحیه کنار ساختمان‌ها تندراه معبر قوس افقی ایمنی تقاطع محوطه‌سازی (منظرسازی) خط عبور کاهش تعداد خطوط فاصله جانبی خط گردش به چپ خیابان محلی میانه وا ز کان انکلیسی به فارسی 1210۳ خط افزایش سرعت ع1(۳ دسترسی ۳10 کنترل دسترسی 68 ۳۱۱۵۲۵20۷۷ آلودگی هوا 6 ۳۹۵۳۵۵ تاسیسات هوایی 0 ۳۳۵۳۵۵ خیابان شریانی ]۳۳۱ خط کمکی /(۵ ۲:۲۵ شیروانی خاکبرداری ۳6 خط ویژه دوچرخه ۳00 دوچرخه‌سوار /(۳۳۵ پل 06,] ۲۳۵۲۵86 جزیره جریان‌بندی 6 ۲1۳۵۱۵86 فاصله عاری از مانع 06 ۲۳۱۹۱۱۱۵ خط سربالایی ع 7 خیابان جمع‌وپخش کننده 61 عک ۲118۷/۵۵۷ خطوط ارتباطات 6 |[۵ ۲710۳70 جدول بتنی 1۷ 1116۲۹6110 شرایط زمینه ۱۳ نیمرخ عرصی ]1 شیب عرضی 26 ] جدول 6 1.216۲۵ جدول آبرو 6] 7۳۵ 61۲۲ ] پیش‌آمدگی جدول ]1 شعاع قوس 1 آ00۵] خط کاهش سرعت با 1 پایین گذر وه سرعت طرح هو 6آ] ۸006167۵1101 ددع۸0 |0۵ ددعمن۸ 0 ۸1۲ ۸:1۲ ]5 ۸۲۵۲۵ 1 ۸۱۱11۵۲۷ ],6 ۳100 510/016 ]6 (1 6و5 40 ع2 ۳۵۵1171 6 ۲۱62۳ 6 ۲11602 61 010۲ع0(1) ]۲0۵13۳۳۳1۵110 طاس) ۲0۱۵۳۵۱۵ ۲00۱۲۲0 0 دد000) 6 00055 دا 200 اس 0 وا 12015 0۳۷6 6] 1606167۵110 اقهخ هد روت 8 4 0ع1دع12 -------- صفحهٔ بعد -------- فاصله دید جدول مایل عایق صوتی بربلندی جدول موقت بخش سوم: اجزای نیمرخ‌های عرضی 006 ]572۱۲ میانه دارای مانع فیزیکی 7 0120ع۱/1 51 جابجایی 010 ار 510۵1۳8 وسیله نقلیه موتوری ۷6 ۱۷1010۳1760 7۳ 50۵ آلودگی صوتی 0 عد 3101 6]آ 3۵0866 50620 شیب عرضی معمول |۲0۳۲۳۵ [0001۳۵ 5۳6۵۵ پار کینگ حاشیه‌ای 8 0-51۳6 06 5۱2۲ 5100/01۳8 جداکننده‌های کناری 0 01 اور ها زان پار کلت (ریزپارک) ۳21 وت 1۱ روسازی ۳7 ا) 16۲00۲۵۲۷" ساعت اوج 1107 ۲۳۵۵ 10008272۱" عابر پیاده [ 6 ۲0۷-7" پلازا (میدان گاه) ۳۱ 6 1۳۵11106 حضورپدیری ۳ 17۵111 ناحیه بازیابی 6 11600۷۵۲۷ 6] 1۳۵۹۱۲" شیب عرضی مخالف رز ات در 4 171۵۷61 خط گردش به راست 6] 1۷۲۵ ۲۹۱2۳۲ ۷( 17۵۷120" پوسته معبر 1181-0۲-0 6 1770۵ کناره خیابان ع 1 65] 177۳۵۳ بستر معبر ون طاربت) |[۵۲۱۵۵ ۷۷ خطوط فاضلاب 5۹ 56۷/۵۳ 6 ۷۷/۵۸۷1۲۵۳۶ شانه وت ۷ پیاده‌رو 51011 ۸۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ ه ۹ 7 نم یبد ‌. تست وروی با ۱ سس مه ۰ رم رف ۷/۱۹9 سک ۰« ما زج کیک ۷ ی ۶ ۰ ۰ ۹4۹ ۰ ۰ , ۳ ما العله ۷ ناعان خمانامم ایا مرمتالای ی ۶ ۳ ۰ ی ۰ / ۰ ۹ ی ه ۰ )۹ ک*(نا 12 مت لم کر :۱12 ۰۰ 4۰