مهلونت برنامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. حمهوری اسلامی ابران مهلونت برنامه‌ریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهور فهر ست خدمات و راهنمای معقالعات دور سنحی فر اکتشاف مواذ معدفی فشریه شمطاره ۶۱۵ وزارت صنعهت» معدن و تهعارت امور نغلام فنی دفتر نغفارت و بهره‌برداری 0 13333333 ۱۳۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ریاست جممهوری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور شماره: بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکاران ۰ ۹ ۹1۱/۱ ۱۳۹۱/۱۲/۱۹ :خرات‎ ٍ ٍ موضوع : فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکتشاف مواد معدنی به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و ماده (۶) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲ و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویبنامه شماره ۷۹ مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیأت محترم وزیران)» به بیوست نشریه شماره ۶۱۵ امور نظام فنی» با عنوان «فهرست خدمات و راهنمای مطالصات دورساجی در اقتشاف مسواد معدنی» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. ٍ رعایت مفاد این ضابطه برای دستگاه‌های اجرایی, مشاوران» پیمانکاران و سایر عوامل ذی‌نفع ا نظام فنی و آجرایی. در صورت نداشتن ضوابط معتبر بهتر از تاریخ ۱۳۹۳/۱ اجباری است. وز مرا -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی برجسته مبادرت به تهیه این نشریه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه از این‌روء از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و انشسکال فشی مراتب را به صورت زیر گزارس فرمایید: (- سماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۳ ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان مت ن اصلاح نسده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۰-5 نضانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این آمور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نضانی برای مکاتیه : تهران, میدان بهارستان» خیابان صفی علیشاه» معاونت برنامه‌ریزی و نظارت و نم اس با اد ۵( -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره۴۲۳۳۹/ ت ۳۳۴۹۷ ه مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات وزیران) به کارگیری معیارهاء استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام شده طرح‌ها را مورد تاکید جدی قرار داده است و این امور به استناد ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و نظام فنی اجرایی کشور وظیفه تهیه و تدوین ضوابط و معیارهای فنی طرحهای توسعه‌ای کشور را به عهده دارد. دورسنجی یکی از جدیدترین و موثرترین روش‌های تولید آنبوه داده‌های مرتبط با زمین است. کشور ایران با خاک وسیع, منابع سرشار زمینی» پوسته فعال» زمین‌شناسی پیچیده و قرارگیری در کمربند خشک کره زمین» برای به کارگیری توانمندی‌های متنوع و یکتای فناوری دورسنجی مناسب است. دورسنجی منبع تولید اطلاعات سطحی و مکمل سایر داده‌های علوم زمین است. سرعت تولید داده در دورسنجی بسیار بالا و هزینه آن بسیار پایین است. دورسنجی عمدتا از فاصله دور داده‌ها را برداشت می‌کند. اما برای واسنجی (کالیبراسیون)» هدایت پردازش‌ها و ارزیابی نتایج نیازمند داده‌های زمینی یا "طیف‌سنجی زمینی" نیز است. بنابراین دورسنجی در پی بهینه‌سازی نحوه استفاده از منابع محدود مالی و انسانی از طریق هدایت هوشمندانه آن‌ها به مناطق کوچکتر و مستعدتر است. با وجود قدمت چندین ساله به کارگیری داده‌های دورسنجی در بررسی‌های زمین‌شناسی و اکتشاف مواد معدنی, خلا ناشی از نبود رویه‌ای استاندارد و جامع» استفاده‌های نامناسب و سلیقه‌ای از این داده‌ها را به دنبال داشته که حاصل آن اغراق در توانایی‌های دورسنحی و یا به کل, نادیده انگاشتن آن بوده است. نشریه حاضر گام نخست برای هماهنگی و استانداردسازی زنجیره تهیهء پردازش» تحلیل, تفسیر و اعتبارسنجی این داده‌ها در زمین‌شناسی و اکتشاف است. هدف اصلی این نشریه کمک به بهره‌برداری بهینه از پتانسیل دورسنجی در علوم زمین از طریق تعریف چارچوب‌های نظری و عملی» حدود و راهبردها برای تمامی مراحل است. در نشریه "فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکتشاف مواد معدنی" سعی شده در هر بخش ضمن مرحله‌بندی و تعیین استانداردها و انتظارات» زمینه علمی موضوع نیز به اختصار بررسی شود. بخش‌هایی مانند زمین‌شناسی طیفی و یا مدل کانی‌سازی به دلیل تازگی و یا اهمیت ویژه با تفصیل بیشتری بحث شده‌اند. در کنار داده‌های چندطیفی فضابردء به داده‌های فراطیفی هوابرد. حرارتی» راداری و زئوفیزیکی نیز پرداخته شده و توجه خاصی به مبحث طیف‌سنجی زمینی شده است. با همه‌ی تلاش انجام شده قطعا هنوز کاستی‌هایی در متن موجود است که ان‌شاءا... کاربرد عملی و در سطح وسیع این نشریه توسط مهندسان موجبات شناسایی و برطرف نمودن آن‌ها را فراهم خواهد نمود. در پایان» از تلاش و جدیت جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان امور نظام فنی همچنین جناب آقای مهندس وجیها... جعفری مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی بخش معدن کشور در وزارت صنایع و معادن» کارشناسان دفتر نظارت و بهره‌برداری معادن و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این نشریه, تشکر و قدردانی می‌نماید. امید است شاهد توفیق روزافزون همه‌ی این بزرگواران در خدمت به مردم شریف ایران اسلامی باشیم. معاون نظارت راهبردی اسفند ۱۳۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه وکنترل فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنحی در اکتشاف مواد معدنی (نشریه شماره ۶۱۵) مجری طرح آقای وجیه‌ا... جعفری معاون آمور معادن و صنایع معدنی - وزارت صنایع و معادن خانم سیمین مهدیزاده‌تهرانی آقای سعید اسدزاده اعضای شورای عالی به ترتیب حروف الفبا خانم فرزانه آقارمضانعلی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری ‏ کارشناس ارشد مهندسی صنایع آقای بهروز برنا سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور کارشناس مهندسی معدن آقای وجیه ا... جعفری وزارت صنایع و معادن کارشناس مهندسی معدن ُقای عبدالعلی حقیقی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری ‏ کارشناس آرشد زمین‌شناسی آقای عبدالرسول زارعی وزارت صنایع و معادن کارشناس آرشد زمین‌شناسی آقای ناصر عابدیان سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور کارشناس ارشد مهندسی معدن آقای هرمز ناصرنیا سازمان نظام مهندسی معدن کارشناس ارشد مهندسی معدن اعضای کار گروه اکتشاف به ترتیب حروف الفبا علی اصفغرزاده سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران ‏ کارشناس ارشد مهندسی معدن بهروز برنا سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور کارشناس مهندسی معدن نعمتا... رشیدنژاد عمران دانشگاه تربیت مدرس دکترای پترولوژی ناصر عابدیان سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور کارشناس ارشد مهندسی معدن عبدالمجید یعقوب‌پور دانشگاه تربیت معلم دکترای زمین‌شناسی اقتصادی اعضای کار گروه تنظیم و تدوین به ترتیب حروف الفبا آقای مهدی ایران‌نژاد دانشگاه صنعتی امیر کبیر دکترای مهندسی فرآوری مواد معدنی آقای مصطفی شریف‌زاده دانشگاه صنعتی امیر کبیر دکترای مهندسی مکانیک سنگ علیرضا غیائوند وزارت صنعتء معدن و تجارت کارشناس ارشد زمین‌شناسی اقتصادی اعضای گروه هدایت و راهبری پروژه خانم فرزانه آقارمضانعلی رئیس گروه آمور نظام فنی آقای علیرضا فلسفی کارشناس عمران آمور نظام فنی آقای علیرضا غیائوند رئیس گروه ضوابط و معیارهای معاونت امور معادن و صنایع معدنی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- ارتباط دورسنجی با اکتشاف مواد معدنی ۱-۱- آشنایی ۱۳ ۲-۱- مفاهیم کلیدی دورسنحی ۳ ۳-۱- کاربردهای دورسنجی در اکتشاف مواد معدنی یا ۱-۳-۱- الگوی کانی‌شناسی ی ری را ۲-۳-۱ الگوی سنگ‌شناسی ی ی را ۳-۳-۱ الگوی هندسی- ساختمانی ی ۴-۱- راهبردهای استفاده از دورسنجی در اکتشاف مواد معدنی یر ۵-۱- مدل فلززایی و کانساری م۰ ۱۳ ۱(-۱-۵- مدل فلززایی ی ی ی یی ی یی ری وی ری ری ۱۵ ۲-۵-۱ مدل کانساری م۰ ۱۳۴ ۳-۵-۱- مرور مدل‌های کانساری وم ۱۹۴ ۶-۱- زمین‌شناسی طیفی ۱ ۷-۱- زمین‌شناسی تصویری (فتوژئولوژی) 06۹1 فصل دوم- انواع داده‌های ماهواره‌ای ۱-۲- آشنایی ارو ۲-۲- وضوح زمانی و تاریخ تصویر ۳۳ ۳-۲- وضوح مکانی و مقیاس تصویر ۱۳۳ ۴-۲- تعداد باند طیفی ی ی ۵ ۱ ۵-۲- مرور انواع داده‌های دورسنجی ۳ ۱-۵-۲ ماهواره‌های منابع زمینی ۳ ۲-۵-۲ داده‌های فرامکانی هر ۳-۵-۲ داده‌های فراطیفی ۳ ۴-۵-۲ داده‌های راداری ری یویر از ۵-۵-۲ سایر داده‌های دورسنجحی هر ۶-۵-۲- آینده داده‌های دورسنجی ۳ ۶-۲- معیارها و استانداردهای انتخاب داده‌های ماهواره‌ای ی را ۷-۲- جستجو و سفارش تصاویر ی را ۱-۷-۲- سفارش خرید از آرشیو تصاویر ۳ ۲-۷-۲- سفارش اخد داده جدید را فصل سوم- استانداردهای پیش پردازش داده‌های ماهواره‌ای ۱-۳- آشنایی ۳۵ ۲-۳- تصحیح هندسی یرورپ یویر ری ری ریب ور یور ریپ یر یرو ور یرو ری وروی ۸ ۱ ۱-۲-۳- تصحیح دوبعدی (زمین‌مرجع‌سازی) ی هرا ۲-۲-۳- تصحیح سه‌بعدی (متعامدسازی) ها -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۲-۳- گردآوری نقاط کنترل زمینی را ۴-۲-۳ انتخاب مدل رقومی ارتفاع ۳ ۵-۲-۳- اعمال تصحیح هندسی بر تصویر ۵ ۳-۳- تصحیحات رادیومتری ی ری ۸۵ ۱-۳-۳- واسنجی باندها در ۲-۳-۳ تصحیح اتمسفری ی ی ی یر ۵ ۲-۲-۳ تصحبح توپوگرافی ی ی یپ ریپ پر پر ری پر ۵ ۴-۳-۳- سایر تصحیحات رادیومتری رز ۳۴-۳- کاهش نویز تصاویر ی ی ی ی یر ویر او ی ۵-۳- موزاییک کردن (یکپارچه‌سازی) تصاویر ۳ ۶-۳- واضح‌سازی تصاویر ۳ ۷-۳- سایر موارد پیش‌پردازش و 8 ۵ فصل چهارم- استانداردهای پردازش داده‌های دورسنجی ۱- ۴- آشنایی رابزه ۲-۴۳۴ تعبیر و تفسیر چشمی تصاویر دورسنجحی ریییرررر پر ر و یییییریوی ور وررررررر پز ۸ ۱-۲-۴- اشکارسازی و ساخت ترکیبات رنگی بر ری ۲-۲-۴- فتوزژئولوژی برای تهیه نقشه زمین‌شناسی اولیه اه ۳-۴- پردازش طیفی داده‌های ماهواره‌ای برای برداشت کانی‌ها ی بیری رها ۱-۳-۴- بررسی و تعیین کانی‌های هدف ی ی ی ره ۲-۳-۴- کاهش ابعاد داده و تبدیلات رن ۳-۳-۴ الگوریتم‌های پردازش طیفی ی یر ۵ ۴-۳-۴- نقشه فراوانی کانی‌ها ۳ ۴-۴- شناسایی تغییرات و۱۰ 8 و ۵-۴- تولید و پردازش مدل رقومی ارتفاع ی ریا ۱-۵-۴- فتوگرامتری رقومی تصاویر ماهواره‌ای و ۲-۵-۴ استفاده از تصاویر راداری 5۸۲۳۹ ی ی ری ی ی ها ۳-۵-۴- فناوری 1۱0۸۳۹ دمم ۶ ۴-۵-۴- درون‌یابی نقشه‌های کنتوری ما ۶-۴- پردازش داده‌های راداری ی ی را ما ۷-۳۴- پردازش داده‌های زئوفیزریکی رورا با فصل پنجم- استانداردهای ساخت پایگاه داده‌های مکانی, تفسیر و تلفیق اطلاعات ۱- ۵- آشنایی رم( ۲-۵- اهمیت و نقش 5ات) در زمین‌شناسی و اکتشاف ۵ ۳-۵- ساخت پایگاه داده مکانی ی ری او ۵ ۴-۵- تفسیر و اعتبارسنجی اطلاعات اکتشافی ۵ ۱-۴-۵- تفسیر کانی‌شناسی ۱ ۲-۴-۵- تحلیل ساختاری ی ری ری ری ری پر ور و ری ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۴-۵- تفسیر سنگ‌شناسی ۱ ۴-۴-۵ ارتباط دورسنجی با ژئوفیزیک و ژئوشیمی ۱ ۵-۵- تلفیق اطلاعات اکتشافی ی ی ی ری ی پر ور ری ۵ ۶-۵- رده‌بندی و انتخاب آنومالی‌های اکتشافی ۱ ۷-۵- استانداردهای خروجی‌گیری و نمایش اطلاعات استخراجی ی ی ی ی ری ۵ ۱-۷-۵- نقشه و عکس- نقشه ۱ ۳-۷-۵- جدول‌ها و متون وم ۰ ۱/۹ ۳-۷-۵- خروجی‌های چندرسانه‌ای ۱ ۱- ۶- اشنایی ی یی پر ی ری ور ور ری ی پر ۵ ۲-۶- طیف‌سنجی زمینی یویر ور ری ری ی یویر ور یور ویر پر رورا ۵ فصل هفتم- فهرست خدمات دورسنجی ۱- ۷- مرور کلی داده‌های ماهواره‌ای ی ۵ ۲-۷- بررسی فرآیندی کاربردهای دورسنجی ری ۳-۷- فهرست خدمات دورسنجی در مراحل مختلف اکتشافی ری وروی ری ار ۵ نا ۱-۳-۷- فهرست خدمات دورسنجی در مرحله شناسایی ار ۵یا ۲-۳-۷- فهرست خدمات دورسنجی در مرحله پی‌جویی م۹ ۳-۲-۷- فهرست خدمات دورسنجی در مرحله اکتشاف عمومی ری ۵ ۴-۳-۷- فهرست خدمات دورسنجی در مرحله اکتشاف تفصیلی یر ۱ پیوست -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ ارقباط دورسنجی با اکتشاف مواد معدنی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱- آشنایی یکی از مهم‌ترین ابزارهای مورد استفاده در تولید داده‌های علوم زمین» بر میدان‌های پتانسیل و آنرژی الکترومغناطیسی استوار است. روش‌های مبتنی بر اندازه‌گیری میدان‌های پتانسیل نظیر مغناطیس‌سنجی " و گرانی‌سنجی " هستند در حالی که روش‌های ژئوفیزیکی الکترومغناطیسی " و پرتوسنجی " در کنار روش‌های مدرن دورسنجی (بازتابی» حرارتی و راداری) همگی مبتنی بر اندازهگیری انرژی الکترومغناطیسی در تعامل با مواد عمقی و سطحی زمین یعنی سنگ‌ها در حالت عام و کانی‌ها و کانی‌سازی در حالت خاص هستند. روش‌های یاد شده که امکان به کارگیری آن‌ها بر روی سکوهای در حال حرکت مثل هواپیما نیز فراهم است. برداشت داده در گستره‌های وسیع را به آسانی میسر می‌کنند و از این رو مزیت ویژه‌ای در زمین‌شناسی و اکتشاف مواد معدنی دارند. علاوه بر این» در دورسنجی امکان سنجش از فاصله خیلی دور یعنی با ماهواره و از فضا میسر است که این قابلیت منجر به برداشت پیوسته و کم هزینه داده‌ها می‌شود. همچنین اندازه‌گیری‌های این روش بر خلاف روش‌های نقطه‌ای" ژئوفیزیکی (و زئوشیمیایی) معرف یک سطح است. به عبارت دیگرء نمودار طیفی ثبت شده در هر پیکسل, ترکیبی خطی و گاه غیرخطی از بازتابش تمامی مواد موجود در آن سطح است. وسعت و دقت این سطح نه تنها قابل تنظیم استء بلکه محتوی طیفی پیکسل, شناسایی و تفکیک مواد از راه دور را نیز میسر می‌کند. ترکیبات رنگی تصاویر دورسنجی, زمین را به شکل واقعی و قابل درک برای چشم انسان (با تمامی اطلاعات توپوگرافی و مرفولوژی آن) نمایش می‌دهد و در نتیجه مشاهدات محدود زمینی به نواحی وسیع‌تر قابل تعمیم می‌شود. در کنار این مزیت‌هاء دورسنحی محدودیت‌های عمده و ذاتی نیز دارد. در دورسنجی اندازه‌گیری‌ها محدود به چند میلی‌متر تا چند سانتی‌متر زیر سطح است. راه حل مناسب در این شرایط استفاده از مدل‌های سه‌بعدی زمین‌شناسی مثل مدل کانی‌سازی برای مرتبط ساختن عوارض سطحی با پدیده‌های عمقی است که البته همیشه با درجه معینی از ریسک همراه است. ۲-۱- مفاهیم کلیدی دورسنجی دورسنجی علم کسب اطلاعات درباره یک شیء محدوده و یا پدیده بدون تماس فیزیکی با آن است که به کمی‌سازی رفتار مواد در تعامل با انرژی الکترومغناطیسی می‌پردازد و بیشتر شامل سامانه‌های مشاهده زمین " از بالا می‌شود. است که رادیانس" نامیده می‌شود. حذف اثر اتمسفر و منبع انرژی (خورشید) از رادیانس ثبت شده داده بازتابی؟ تولید می‌کند. محدوده |- ۷10816116 68 2- 0۲۵۷1۷ 68 3- ۳1601012816116 8 4- 11۵0101161۳16 8 5- 1 6- ۳:۵۳ ۵0۹6۳۷۵110۱ 3 7 7 6-06 09-6 -------- صفحهٔ بعد -------- 3 فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکتشاف مواد معدنی تشعشعات ارسالی از زمین در محدوده مادون قرمز طول موج متوسط و بلند (چ۷1۷۷/1 و 1۷۷1۲) را اندازه‌گیری کرده و داده‌های ۰ ۰ ۱ ۰.۰ ۰۰ ۰ ۰ ۰.۰ ی ۰ ۰ ه ۰.۰ ۰.۰ ۰.۰ ۰ ۰ ۰.۰ اس ۰.۰ ۰ ۰ تابشی تولید می‌کنند. سنجنده‌های راداری نیز در طول موج بیش از یک میلی‌متر فعال هستند. تغییرات انرژی ثبت شده» تابعی از نوع ۸.20۸ ۶ ل ۱ ا کی با ح ۱ ۱ 7 3۷05 33 1 14.3 22 شکل ۱-۱- بخش‌های مختلف طیف الکترومغناطیسی بر اساس طول موج (حاشیه بالا) و فرکانس (حاشیه پایین) سنجنده‌های هوابرد بر روی سکوی متحرک در ارتفاع کم (در حد ده‌ها کیلومتر) نصب می‌شوند (شکل ۲-۱). این سکوها بیشتر سید | 9 ۱ ۱ ۳ ۱ ۱ ۱ ا شکل ۲-۱- سکوهای متداول دورسنجی و تقسیم‌بندی آن‌ها بر اساس ارتفاع از سطح زمین ۰ ۰ ۰ ۴ ۰ ۰ بیج ۰ ۰.۰ ۰ ۰ .۰ ۰ ۰ سنجنده‌های فضابرد در مدارهای خارج از جو و در ارتفاع بین چند صد تا چند هزار کیلومتری بر روی ماهواره‌ها نصب می‌شوند. 6 ]| 2-0 0 -3 4-6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- ارتباط دورسنجی با اکنشاف مواد معدنی جغرافیایی» سیاسی و طبیعی است. شاخص‌های مداری ماهواره شامل ارتفاع زاویه تمایلء دوره برداشت » زمان بازدید مجدد و قابلیت جهت‌گیری یا نشانه‌روی " است. شاخص‌ها و پارامترهای زیر برای توصیف و بیان عملکرد سنجنده‌ها به کار می‌رود: - وضوح مکانی ", اندازه پیکسلی " یا فاصله نمونه‌برداری زمینی " - وضوح طیفی * که شاخص توانایی یک سنجنده برای تفکیک عوارض طیفی است و متاثر از بازه طیفی " و پهنای طیفی باند" ۰ ۰ ۹ ۰ ۰ 2 ۰ ۸ ی ۰ یس ۰ 2 3 ۰ . 2 - وضوح رادیومتری" یا نسبت سیگنال به نوی" (اختلاف بین رادیانس واقعی و رادیانس اندازه‌گیری شده یا نسبت بین میانگین سیگنال به واریانس آن) - وضوح زمانی"" یا زمان بازدید مجدد (چابکی یک سنجنده در تصویربرداری از یک نقطه ثابت از زمین طی دوره‌های زمانی متوالی) سنجنده‌ها بر اساس تعداد باند و وضوح طیفی به گروه‌های زیر تقسیم می‌شوند: - سنجنده‌های فوق طیفی " (با چندین تا چند ده باند طیفیء طراحی شده برای کاربردهای خاص) - سنجنده‌های فراطیفی " یا طیف‌سنج تصویری"" (با چند صد باند طیفی» چند منظوره) - سنجنده‌های ماوراطیفی " (با چند هزار باند طیفی, مطالعه گازهای اتمسفر) سنجنده‌های فراطیفی قادرند با اندازه‌گیری انرژی در باندهای باریک و پرشمار» طیف پیوسته‌ای مشابه انواع آزمایشگاهی یا زمینی (طیف‌سنج‌های قابل حمل) برای هر پیکسل تصویر ثبت کرده و امکان مطالعه طیفی مواد درون هر پیکسل را فراهم کنند. | - 40 1۷[ هه ۳۵۱۵۵ -2 3 502112 -3 6 اع ۳:۷ -4 5- 00۵۵ 52 ‏ام‎ 8 211٩1۵06 ))051( 6- 50602] 7- 50601۵1 6 8- 50601۵ 9- 1001011161۳16 0 10- 5120۵[ ۵ ۵1٩6 0 |1- 1000۲۵ 0 7 ]۱1۵111۹0601۳۵ -2 ۱ 6 ]06012 06۹اگ -13 7 ۲1۷0۵۳۵۵۲۵ -14 ۵۳601016۷ 1۵82108 -5 | 71 ]0601۲۵ 711۳3۵] -16 -------- صفحهٔ بعد -------- 7 فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنشاف مواد معدنی ۳-۱- کاربردهای دورسنجی در اکتشساف مواد معدنی مطالعات زمین‌شناسی و پروژه‌های اکتشافی در هر مرحله و مقیاسی برای کسب اطلاع و کمی‌سازی دو یا سه‌بعدی الگوهای چهارگانه زیر به انجام می‌رسند: - الگوی توزیع عناصر - الگوی کانی‌شناسی - الگوی هندسی- ساختمانی با این دیدگاه داده‌های زئوشیمیایی برای تعیین الگوی توزیع عناصر و داده‌های مغناطیسی برای یافتن الگوی گسترش عمقی توده‌های ماگمایی کاربرد دارند. سیر نزولی ارزش اطلاعاتی این توالی با سیر صعودی هزینه کسب اطلاعات رابطه عکس دارد. به همین دلیل استخراج اطلاعات عنصری و کانی‌شناسی در مراحل تکمیلی‌تر دنبال می‌شود. دورسنجی با توانایی‌های بالقوه در کمی‌سازی سه الگو از چهار الگوی یاد شده» در اکتشاف یا زمین‌شناسی برای کاهش حجم و هزینه‌های عملیات زمینی و افزایش احتمال موفقیت (در اکتشاف) به شرح زیر مطلوب است: ۱-۳-۱ الگوی کانی‌سناسی کانی‌ها معرف محیط‌های خاص زمین‌شناسی مانند هوازدگی, دگرسانی» اکسیداسیون- احیاء رسوب‌گذاری و پهنه‌های دگرگونی هستند. به کمک داده‌های چندطیفی/ فراطیفی می‌توان پارامترهای زیر را در مورد وضعیت کانی‌شناسی کمی کرد: - شناسایی گروه‌های مختلف کانی‌ها و تعیین الگو و موقعیت مکانی زون‌هاء فراوانی نسبی" و همراهی کانی‌ها" - کمی‌سازی ترکیب و درجه تبلور کانی‌ها - نقشه‌برداری موقعیت مکانی رگه‌ها و پرشدگی‌های معدنی نقشه‌های کانی‌شناسی به این معناء حلقه گمشده بخش زمین‌شناسی و به ویژه اکتشافی هستند. این اطلاعات در کمی‌سازی شرایط کانی‌شناختی» زئوشیمیایی و بررسی سیستم‌های کانی‌سازی کاریرد دارند. پایش آلودگی‌های زیست‌محیطی معادن, مطالعه تغییرات در حوضه‌های رسوبی» تعیین شوری خاک» بررسی مناطق زمین گرمایی و نظایر آن از دیگر کاربردهای این اطلاعات است. ۲-۳-۱- الگوی سنگ‌شناسی در این الگو تهیه نقشه زمین‌شناسی " با اطلاع از نحوه گسترش مکانی سنگ‌ها شروع می‌شود و تصاویر ماهواره‌ای با نمایش طبیعی سطح زمینء مبنای گرافیکی ایده‌آلی در موارد زیر به شمار می‌آیند: - تفکیک و تعیین حدود گسترش سطحی واحدهای سنگی ٩5۳۵11۵ 645‏ -| ۵ 861۵00۷6 -2 1605 01 که هام۸ -3 8 ]0601021۵ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- ارتباط دورسنجی با اکتشاف مواد معدنی ۲ - به هنگام‌سازی نقشه‌های قدیمی, یکیپارچه‌سازی نقشه‌ها و حذف خطاهای هندسی - مطالعه ارتباط ذخایر معدنی با الگوی سنگ‌شناسی در قالب فعالیت‌های ماگمایی و یا فرآیندهای رسوبی ۳-۳-۱- الگوی هندسی- ساختمانی این الگو در واقع بررسی اثرات نیروهای درونی و بیرونی زمین بر شکل هندسی و ساختمانی سنگ‌ها است که با تغییر شکل (چین‌خوردگی)» گسست (گسل‌خوردگی) و تغییر ارتفاع توپوگرافی همراه است. نقش داده‌های دورسنجی در این الگو شامل موارد زیر است: - برداشت خطواره‌های ناحیه‌ای و تعیین الگوی مکانی پیدایش و توزیع کانسارها و فعالیت‌های آذرین - برداشت شکستگی‌ها و تعیین نقش آن‌ها در گسترش مکانی- زمانی واحدهای سنگی - برداشت شکستگی‌های مرتبط با تمرکز کانی‌سازی - مطالعه چین‌ها و کمی‌سازی پارامترهای آن‌ها - تهیه نقشه‌های توپوگرافی بزرگ‌مقیاس بر اساس زوج تصویر استریوسکوپی " ماهواره‌ای - مطالعه تغییرات مکانی (مولفه افقی یا قائم) و زمانی پدیده‌های زمین‌شناسی (گسلش, فرونشست. رانش زمین» حرکت گنبدهای نمکی و نظایر آن‌ها) 2-۱- راهبردهای استفاده از دورسنجی در اکتشاف مواد معدنی داده‌های خام " و رقومی ثبت شده به وسیله سنجنده‌های دورسنجی طی فرآیندی سلسله‌وار موسوم به پردازش, به اطلاعات و آنگاه با جچهت‌دهی و تفسیر صحیح به دانسته‌های زمین‌شناسی- اکتشافی تبدیل می‌شوند. این فرآیند مستلزم به کارگیری دانش‌هاء روش‌ها و مهارت‌های مختلف است (شکل ۲-۱): ۷( 0۵1۴ 516۲۵0 -۱ ۷-۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنشاف مواد معدنی ابزارها و کامپیوتر رمینه موصوع - سیستم عامل - نرم‌افزارهای پردازش تصویر - ریاضیات و الگوریتم دورسنجی برای اکنشاف مواد معدنی تعیین راهبرد مدل(های) کانی‌سازی یا نیازهای زمین‌شناسی . . اطلاعات پردازش طیفی بارزسازی تصویر سایر داده‌های علوم زمین 5آن) - توصیفی (کیفی) - اندازه‌گیری (کمی) داده‌های واقعی شکل ۳-۱- روندنمای بخش‌های مختلف زنجیره دورسنجی -------- صفحهٔ بعد -------- - زمینه موضوع : شامل رادیومتری» اپتیک. طیف‌نگاری" و دانش نرم‌افزاری در کنار علوم زمین‌شناسی است. راهبرد" انتخاب داده» تعریف مساله و گزینش روش: لازمه آن شناخت کافی از انواع داده‌ها و درک درست پدیده مورد مطالعه است که در اکتشاف با مدل کانی‌سازی بیان می‌شود. این موارد موضوع فصل ۱ و ۲ است. - پیش پردازش ": آماده‌سازی داده‌های انتخابی متناسب با نیاز تعریف شده است (فصل ۳). - استخراج اطلاعات: استخراج اطلاعات بر پایه زمین‌شناسی تصویری و زمین‌شناسی طیفی با انواع روش‌های ریاضی و مهارت‌های چشمی است (فصل ۴). - تفسیر اطلاعات " و تولید محصولات: شامل بررسی و تفسیر موازی محصولات و اطلاعات استخراج شده است که ممکن است با کار زمینی همراه باشد (فصل ۵). - تلفیق اطلاعات": برای پشتیبانی و تکمیل نتایج ممکن است اطلاعات استخراجی با دیگر لایه‌های اطلاعاتی در محیط 5 تلفیق شود (فصل ۵): - داده‌های واقعی زمینی: برای اعتبارسنجی و کنترل» اطلاعات تفسیری باید با واقعیت زمینی مطابقت داده شوند. این مرحله معمولا در انتهای زنجیره یاد شده جای می‌گیرد (فصل ۶). با در نظر گرفتن توانایی‌های غالب دورسنجی یعنی سرعت بالاء پوشش وسیع» هزینه کم و محدودیت آن در نفوذ به عمق و با آگاهی از مرحله‌ای بودن فرآیند اکتشافء می‌توان جایگاه و اولویتی مطابق نمودارهای ۴-۱ و ۱- ۵ برای استفاده از این داده‌ها در بررسی‌های زمین‌شناسی و آمور اکتشافی پیشنهاد کرد. وسیع و متنوعی از پردازش‌ها را شامل شود. خروجی‌های مهم و متداول مورد انتظار از داده‌های دورسنجی (شامل نقشه کانی‌شناسی» نقشه پتانسیل معدنی, نقشه‌های زمین‌شناسی و توپوگرافی و نیز عکس- نقشه) و جایگاه آن‌ها در فرآیند پردازش در شکل ۶-۱ آمده است. به استانداردهای خروجی‌گیری از این محصولات در فصل ۵ پرداخته شده است. [| - ۹۵ 2- 5060110500۱ 3- 18( 48 5- 1010۳۵1100 3 6- 0 7- ]10۳1۵1100 5۵ 6- 00۳0۵ 1۳۷۲۳ 4۵ -------- صفحهٔ بعد -------- و سس ی ‎ -_-‏ << سل ...<< (ض ی شکل ۶-۱ روندنمای به کارگیری داده‌های دورسنجی در تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- ارتباط دورسنجی با اکنتساف مواد معدنی تعریف محدوده مطالعاتی و مقیاس پردازش داده‌های زئوفیزریک پردازش و تفسیر داده‌های هوایی دورسنجی نمونه‌برداری ژئوشیمیایی (آبراهه‌ای) انتخاب مناطق و کاهش مساحت داده دورسنجی با وضوح بالاتر پردازش و تفسیر داده‌های دورسنجی تهیه نقشه اولیه زمین‌شناسی (فتورئولوژی) محدوده دارای کانی‌سازی شکل ۵-۱- فلوچارت جایگاه و اولویت پیشنهادی برای به کارگیری داده‌های دور )۱ پی‌جویی و اکتشاف ناحیه‌ای سنجی در یک فرآیند اکتشافی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ یه دی تفسیر چشمی (فتوژئولوژی) سس دی نقشه‌های معدنی شکل ۰۹-۱ توالی ساده شده فرآیند پردازش داده‌های دورسنجی و خروجی‌های مهم و متداول حاصل 1 ۱ ۰ ۲ کانسار پدیده زمین‌شناختی سه‌بعدی, شامل تمرکز غیرعادی از یک با چند عنصر است که به صورت بارزی از محیط اطراف متمایز می‌شود. کانی‌سازی در پوسته زمین نادر (از دیدگاه اقتصادی) و استثنایی (از دیدگاه زمین‌شناسی) است. اما پدیده‌ای تصادفی |1306 ۷121011086110 -| [ع۵ 040600:11 [۵۲۵ ۱11 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- ارتباط دورسنجی با اکنشاف مواد معدنی ۱۳ فلززایی و کانی‌سازی (یا مدل‌های زایشی نهشته ) بیان می‌شود. یک منطقه اکتشافی بسته به بود یا نبود کانسارهای اکتشاف شده قبلی به دو گروه کار نشده" و کار شده" تقسیم‌بندی می‌شود. در اکتشاف به کلی مفهومی و متکی به مدل‌های کانی‌سازی و فلززایی است. ۱-۵-۱ مدل فلززایی فلززایی قانونمندی طبیعی حاکم بر چگونگی تشکیل کانسارها را تعیین می‌کند و موضوع اصلی در آن فاکتورهای تکتونو ماگمایی کنترل‌کننده توزیع ناحیه‌ای کانی‌سازی است. فلززایی در پیوند با زمین‌ساخت ورقه‌ای تفسیر صحیحی از تکامل سیستم‌های کانی‌زایی شکل گرفته در پوسته زمین را ارایه می‌کند. فلززایی بسته به مقیاس و وسعت به ترتیب شامل ایالت. کمربند و منطقه فلززایی است. ایالت گستره وسیعی با تنوعی از انواع کانی‌سازی‌ها است. کمربند انواع مدل‌های کانساری خطی کشیده شده درون یک ایالت با شرایط زمین‌شناختی یکسان و رویداد تکتونیکی " مشخص (مانند کمان‌های آذرین* مرتبط با فرورانش» محیط برخوردی" و ریفتی") و منطقه فلززایی بخش‌هایی از یک ایالت یا کمربند با روند و واحدهای سنگی مشخص است. ۲-۵-۱ مدل کانساری مدل‌های کانساری» برای تصمیم‌گیری در مورد نحوه عملیات اکتشافی به کارگرفته می‌شوند. در یک مدل کانساری فرأیندهای زایشی یک نهشته نظیر نیروهای تحرک, مهاجرت و تمرکز عناصر توصیف می‌شود و از این رو پایه‌ای مفهومی برای تعیین استراتژزی اکتشافی, انتخاب داده» گزینش الگوریتم‌های پردازش و در نهایت تفسیر و تلفیق اطلاعات استخراجی ایجاد می‌کند. هاله‌های دگرسانی حاصل فرآیندهای گرمابی در بسیاری از ذخایر معدنی جزو معیارهای کلیدی شناخت" یک مدل کانساری مواقع عامل محدودکننده دورسنجی است, اما در بسیاری موارد تغییرات کانی‌شناسی همراه با هوازدگی (به ویرزه اکسیدها و9 هیدروکسیدهای آهن) به عنوان یک شاخص اکتشافی با داده‌های دورسنجی نقشه‌برداری می‌شود. |- 12600۵11 26116110 ۵٩ 2- )0۳6611[5 3- 3۲0۷/۵٩ 4- 10010010 1 5- 16160۹5 0 6-0 7 8 8- 0100۵ [ ۳۳008111000 4 -------- صفحهٔ بعد -------- با ورود زمین‌شناسی طیفی به اکتشاف» نیاز است که مدل‌های کانی‌سازی موجود برای پررنگ‌تر کردن نقش الگوهای ۳-۵-۱ مرور مدل‌های کانساری برخی از مهم‌ترین مدل‌های کانساری فلزی مورد انتظار در پهنه زمین‌ساختی ایران (عمدتا برخوردی- فرورانش) که امکان به کار گیری داده‌های ماهواره‌ای در اکتشاف آن‌ها وجود داردء در جدول ۱-۱ ارایه شده است. این مدل‌ها بیشتر شامل انواع کانسارهای مس» طلاء سرب- روی» آهن» آلومینیم» منگنز و قلع است. به کارگیری دورسنجی طیفی در اکتشاف مستقیم سایر مدل‌های فلزی- غیرفلزی مبهم است.ء زیرا یا کانه‌سازی با الگوهای کانی‌شناسی مشخص همراه نیست. یا تاکنون با دیدگاه کانی‌شناسی- طیفی مورد بررسی قرار نگرفته است. کانسارهای طلای اپی‌ترمال (سولفیداسیون بالا" و سولفیداسیون پایین") و مس پورفیری به دلیل تنوع کانی‌های دگرسانی برای اکتشاف با داده‌های چندطیفی/فراطیفی ایده‌آل هستند. سایر مدل‌های مهم کانساری در پوسته ایران که قابلیت اکتشاف با دورسنجی دارند» شامل موارد زیر است: - نهشته‌های سرب و روی چینه کران " دره می‌سی‌سی‌پی" و سدکس ‏ در ایران مرکزی - سولفیدهای توده‌ای تیپ قبرسی همراه با افیولیت‌ها در جنوب» شرق و شمال غرب کشور - آهن‌های اسکارنی همراه با زون فرورانش جزایر قوسی و تصادم قاره‌ای - بوکسیت‌های نازک لایه و گسترش یافته در نیمه شمالی کشور برای استفاده از داده‌های دورسنحی در اکتشاف مدل‌های آرایه شده در جدول ۰۱-۱ محدودیت‌ها و ملاحظات دیگری نیز وجود دارد که در بحث انتخاب داده ماهواره‌ای (فصل ۲ پردازش طیفی (فصل ۴) و فهرست خدمات دورسنجی (فصل ۷) مورد بحث قرار جدول ۱-۱- مدل‌های کانساری فلزی قابل اکتشاف با داده‌های دورسنجی و خلاصه ویژگی‌های آن سک باه مس پورگیری بخش آتشفشانی جزایر اند را بورنیت. سیلوانیت. کوارتزء پیریت. هک ها پا ۱ , گرانودیوریت. اد فلااد مد کلاهک آهنی و (+/- طلا و قوسی, زون‌های فرورانش و | توده‌های پورفیری رین ال کوارتزء فلدسپات بیوتیت. کلریت, ی کوارتزمونزونیت تا دیوریت | . مر : کربنات مس اسفالریت و گالن 015 عل |۱۵۲۵ 02160 -1 2-۲2-۹3 3-10-50 4 40 (۱۷7) ۷۳۵ |۷۵ ام ادداد۱/۵- 5 (5141112) 67۳۵1011۷6 6-5601161۵ -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول- ار مدل کلیمکس طلای اپی ترمال سولفید بالا طلای اپی ترمال سولفید پایین طلای کوهزایی (مزوترمال) طلای کارلین سولفید توده‌ای قبرسی (۷17۷15) سرب و روی اکسید آهن مس -طلا سرب و روی اگزالاتیو (51:1(۲: 2) رگه‌ای ادامه جدول جایگاه زمین‌ساختی در پوسته‌های ضخیم دور از حاشیه قاره‌ای و مناطق کششی کراتون‌ها جزایر قوسی حاشیه‌های قاره‌ای نوع غنی از گوگرد در جزایر قوسی و حاشیه‌های قاره‌ای و نوع فقیر از گوگرد در شرایط کششی واقع در قوس‌ها و نیز در شرایط بعد از کوهزایی دگرگونی کمان آتشفشانی یا ریفت‌های پشت کمانی کمربندهای کوهزایی حاشیه قاره‌ای سکوی قاره‌ای پایدار و درون قاره‌ای گرابن‌های کم عمق ساختمان‌های نیمه‌گرابنی و گسل‌های هم‌زمان با رسوب‌گذاری جزایر قوسی و حاشیه قاره‌ای ساری فلزی قابل اکتشاف. سنگ درونگیر /میزبان اندزیت. ریوداسیت و گریواک. چرت. شیل و سیلتستون‌های زغال‌دار استوک‌های گرانودیوریتی تا کوارتز مونزونیتی و نفوذی در کربنات‌ها افیولیت (دونیت و هارزبورژیت و گابرو) برش‌های گرانیتی و چرت و آهک‌های مونزونیت, دیوریت تا گرانودیوریت- آندزیت با داده‌های دورسنجی و فلوئوریت. فلدسپات (آنارژیت» لوزونیت)» اسفالریت. گالن, کوارتزء طلای آزاد. طلای آزادء پیریت. اورپیمان» سینابرء باریت و کوارتز بورنیت و پیروتیت مار کاسیت. باریت. کالکوسیت. باریت طلای آزاد. پیریت. گالن, آرسنوپیریت ۱ هوازدگی ژاروسیت و ژاروسیت و آلونیت قرمز گوسن‌های کربنات و سیلیکات روی اکسیدهای آهن از کربنات سرب و روی -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ مدل هن آذرآواری (الگوما) منگنر ولکانوژن قلع گرایزنی داده‌های انواع َ - خاک, ی ادامه جدول ۱-۱- مد حاشیه قاره‌ای و جزایر قوسی محیط کمان ولکانو-پلوتونی ریفت‌های درون قاره‌ای فرورانش حاشیه قاره‌ای گسل‌های کنترل ریفتی محیط‌های ریفتی درون قاره‌ای. کمپلکس‌های تفریقی الترابازیک آلکالن زیردریایی و زون‌های تصادم حوضه‌های رو به خشکی ((33۵۹17 1۵0ع10۳) سرزمین‌های پایدار تکتونیکی با آب و هوای گرم شکاف میان اقیانوسی و جزایر قوسی کمربندهای چین خورده سنگ‌های آتشفشانی ,دورسنجی همچنین برای رد دارد. این کانی‌ها شامل ای صنعتی و انواع کانیه ی قابل اکتشاف با داده‌هاه سنگ درونگیر /میزبان آهکی دگرگونه جریان گدازه‌های آندزیتی سازندهای کربناتی - رسوبی- آذرآواری متاثر از متاسوماتیسم رسوبات آواری آب‌های عمیق سنگ‌های رسوبی - (اهک. ماسه‌سنگ و دولومیت) مواد هوازده غنی از آلومین لوکوگرانیت نوع 5 و راهنمای مطالعات دو مس دورسنجی و خلاصه و بورنیت و کالکوپیریت کوارتزء ترمولیت و ۳ پلاژیو کلازء آلبیت کوارتز ردو کروزیت. کلسیت. رودنیت. اپال ۷170 دار کاسیتریت. مولیبدنیت. گونی از کانی‌های غیر 3333333333333333 اکسیدهای آهن هیدروکسیدهای زیر به طور -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- ارتباط دورسنجی با اکنشاف مواد معدنی ۷ - سیلیس‌های گرمابی و رسوبی - واحدهای تبخیری (مثل زییس, نمک‌ها) - سنگ‌های نما و ساختمانی ۱۰ . ۰ طیف‌نگاری" علم مطالعه رفتار مواد (جامد. مایع و یا گاز) در مقابل امواج الکترومغناطیسی به صورت تابعی از طول موج است. رفتار مواد در محدوده مریی تا مادون قرمز ۰,۴-۲,۵ میکرومترء بازتابی و در محدوده حرارتی ۳ تا ۱۴ میکرومترء تابشی است. زمین‌شناسی طیفی شاخه‌ای از طیف‌نگاری است که تمرکز ویژه آن مطالعه رفتار طیفی کانی‌ها و سنگ‌ها است. هر کانی دارای نمودار بازتاب طیفی " یکتا با جذب و بازتاب‌های منحصر به فرد در طول موج‌های مشخص است (شکل ۷-۱) که گاه به آن‌ها اثر انگشت طیفی " می‌گویند. جذب ممکن است ناشی از پدیده‌های تشدید الکترونیک؟, لرزش " و چرخش" اتمی و مولکولی باشد. از این رو طیف هر کانی ارتباط مستقیمی با ترکیب کانی‌شناسی و سیستم تبلور آن دارد. جذب‌ها مینای شناسایی کانی‌ها (و سنگ‌ها) از راه دور هستند و عمده روش‌های پردازش طیفی بر توانایی تشخیص آن‌ها استوار است. کانی‌ها به طور ذاتی تغییرات فیزیکی و شیمیایی زیادی از خود نشان می‌دهند که در طیف آن‌ها منعکس می‌شود. این تغییرات موجب جابه‌جایی" موقعیت جذب آن‌ها و یا تغییر در عمق, پهنا و شکل جذب می‌شوند. ولی شکل کلی طیف حفظ می‌شود (پیوست. شکل ۱). این نوسانات طیفی بیانگر تغییر در شرایط فیزیکی- شیمیایی محیط تشکیل کانی‌ها هستند و در استخراج اطلاعات ۱- 5000۵] (۷ 2-0 6 ۳۵11001206 [ا0 50 -3 6 [۵ 5 -4 5- 1100100 6 6- ۷1۳۵10۵] 06 7- 50116 6 86- 1 -------- صفحهٔ بعد -------- 1۸ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکتشاف مواد معدنی واه و ) د(۳0 .2442( 027) م0 م(ل۸ 8 و( ع۸4) ان[ ) 10 )و ده ۱۱13 )م0 کلف , لش خ 1 ۸1.0 0 1 6 درداشگ 25 20 15 10 05 #رها نیت ان دار شکل ۷-۱- طیف بازتابی چند کانی رسی به همراه ترکیب شیمیایی آن‌هاء موقعیت و علل جذب موقعیت, شکل, عمق, پهنا و تقارن عوارض جذبی توسط ساختار بلورین خاصی که گونه جذبی را در خود دارد (مانند عامل :*: 00) و نیز شیمی و ساختار کانی و نوع شبکه بلورین کنترل می‌شود. از این رو کانی‌ها بر اساس بنیان کاتیونی مشترک آن‌ها طبقه‌بندی و مطالعه طیفی می‌شوند. جدول ۲-۱ کانی‌هایی را که به روش طیفی قابل شناسایی‌اند بر اساس بنیان کاتیونی آن‌ها فهرست کرده رفتار طیفی بسیاری از کانی‌ها در آزمایشگاه یا در زمین مطالعه و در قالب کتابخانه‌های طیفی" ارایه می‌شود. یک کتابخانه طیفی در واقع بیان رقومی (برداری) کانی‌ها به وسیله رایانه است. مهم‌ترین کتابخانه‌های طیفی از سوی سازمان زمین‌شناسی آمریکاء بط[ ناساء دانشگاه جان هایکینز» 51110) و نیز آزمایشگاه تحقیقاتی نیروی هوایی آمریکا" تهیه شده است. این کتابخانه‌ها نقطه شروع پردازش طیفی‌اند و به عنوان یکی از داده‌های مرجع (فصل ۶) در کنترل نتایج مورد استفاده قرار می‌گیرند. جدول ۲-۱- کانی‌های قابل شناسایی به روش طیف‌سنجی بازتابی بر اساس عامل جذبی و مولکولی گروه کانی‌های ۸1-017 گروه کانی‌های 1[-51 اپال» کوارتز هیدروترمال 11۵۷۷ [50601۲۵ -1 (1715605) ۲۷۵۷ [10۵ع 20010 15] -2 ۳ ۳:۵0 2۳10۲۵6 کنا -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- ارتباط دورسنجی با اکتشاف مواد معدنی ۹ ادامه جدول ۳-۱- کانی‌های قابل شناسایی به روش طیف‌سنجی بازتابی بر اساس عامل جذبی و مولکولی ۷-۱- زمین‌شناسی تصویری! (فتوژولوژی) اصول تفسیری زمین‌شناسی تصویری (فتوژئولوزی) مستقل از نوع تصویر و یا طول موج برداشتی بر همه داده‌های هوابرد/ فضابرد بازتابی و تا حدودی تابشی قابل تعمیم است. فتوژئولوژی ممکن است بر روی یک زوج عکس هوایی با دید استریویی" و یا یک تصویر رنگی از داده‌های چندطیفی با دید مونوسکوپی انجام شود که به ترتیب بعد ارتفاعی و محتوی طیفی عامل اصلی در فتوژئولوژی از عواملی مانند تراکم» الگو و شکل مقطع آبراهه‌ها (منعکس‌کننده میزان نفوذْپذیری و مقاومت سنگ در مقابل فرسایش)» تغییرات در رنگ و تن» میزان هوازدگی» ساخت سنگ (مرتبط با ماهیت شیمیایی و ابعاد اجزای تشکیل دهنده)» همراهی و توالی واحدهای سنگی و وضعیت و تراکم گیاهان برای شناسایی و تفکیک واحدهای سنگی استفاده می‌شود. در شناسایی و تفسیر ساختارها (گسل‌هاء خطواره‌هاء درزه‌ها و شکستگی‌ها) فتوژئولوژی بر عواملی مانند دره‌ها و آبراهه‌های خطی شده یا دارای تغییر مسیر ناگهانی (به ویژه در مورد گسل‌های پرشیب)» قطع امتدادهاء تکرار, جابه‌جایی یا حذف چینه‌های یک سکانس یا یک واحد آتشفشانی (به ویژه برای گسل‌های کم شیب) تفاوت تن و بافت تصویر و نیز گیاهان رونددار تکیه دارد. ۷(ع ۳۹۵۵۵2010 -1 ۷۷ 51۳60۵00016 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ انواع دادمه‌های ماهواره‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- انواع داده‌های ماهواره‌ای ۳۳ ۱-۲- آشنایی ۰ 5 5 ۰ ۰ ۰ ۱ سه پارامتر وضوح مکانی (اندازه پیکسلی)» وضوح طیفی و وضوح زمانی به ترتیب برای بیان کمی جزییات مکانی » اطلاعات طیفی " 9 تکرر برداشت داده‌های ماهواره‌ای بد کار برده می‌شوند. در این فقصل صضصمن بررسی نفش این پارامترها در مطالعات و استفاده از داده‌های ماهواره‌ای مورد بحث قرار گرفته‌اند. ۳-۳- وضوح زمانی و تاریخ تصویر مقصود از وضوح زمانی» توانایی تکرار تصویربرداری از یک نقطه ثابت از زمین است که مختص داده‌های ماهواره‌ای است و در مورد داده‌های هوابرد مصداق ندارد. این پارامتر بیشتر برای مطالعه پدیده‌های زمین‌شناسی پویا مانند زلزله» فوران آتشفشان, زمین‌لغزش و یا مطالعه دوره‌ای معادن در حال استخراج و نیز پایش اثرات زیست‌محیطی آن‌ها اهمیت می‌یابد. با توجه به آن که بسیاری از پدیده‌های زمین‌شناسی و اکتشافی ایستا هستند و در فواصل زمانی کم تغییر نمی‌کنند. لذا نه تنها تاریخ برداشت‌ها کم اهمیت می‌شود.ء بلکه در بسیاری مواقعء داده‌های قدیمی به دلایل زیر برتری نسبی پیدا می‌کنند: - اثرات به هم‌خوردگی سطحی ناشی از فعالیت انسان (احداث معادن» فعالیت‌های کشاورزی و کشت محصول, جاده‌های احدانی و توسعه شهرها) در آن‌ها حداقل است. قابلیت تکرار زمانی» بیشتر برای ماهواره‌های با وضوح مکانی بالاا مورد تاکید است زیرا تشخیص و مطالعه پدیده‌های پویا را تنما بر روی این تصاویر می‌توان انجام داد. میانگین زمان عبور مجدد این ماهواره‌ها بسته به طول و عرض جغرافیایی محل برداشت تصویر از ۱,۱ روز تا ۴ روز در تغییر است. زمان نسبی برداشت داده‌های دورسنجی در طول سال نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. به دلایل زیر داده‌های فصول گرم با تابستان بر داده‌های دیگر فصل‌ها برتری دارد: - زاویه تابش خورشید نسبت به افق بیشترین است و کانی‌ها و سنگ‌های سطح بیشترین مقدار انرژی را دریاشت می‌کنند. بنابراین تباین (کنتراست) طیفی مواد بیشینه و طول سایه‌ها کمینه است. - با توجه به فراوانی ارتفاعات در کشورء گرمای تابستان موجب آب شدن بیشتر برف‌های ارتفاعات می شود و سنگ در معرض دید ماهواره قرار می‌گیرد. - به دلیل پایداری نسبی جو ایران در فصل تابستان» احتمال وجود ابر کم است و رطوبت خاک به کمترین مقدار ممکن می‌رسد؛ ابر در سطح زمین سایه می‌اندازد و رطوبت سطحی نیز تباین طیفی و کیفیت تصویر را کاهش می‌دهد. 1- 50211۵[ 4212 2- 5060۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکتنشاف مواد معدلی - پوشش گیاهی فصلی با رسیدن فصل گرما به حداقل رسیده و مانع رویت سطح زیرین به وسیله سنجنده نمی‌شود. میزان تاثیر این عوامل به طول و عرض جغرافیایی» وضعیت توپوگرافی» وضعیت اقلیمی و دسترسی به داده‌های جایگزین و نیاز پروژه بستگی دارد.ء به طوری که گاه می‌توان داده‌های فصل زمستان و بهار را نیز در مطالعات به کار برد. ۳-۲۳- وضوح مکانی و مقیاس تصویر 9 3 ۰ وا و و1000 سس ‌ 100000 را ٍ اس را ی سر سک ۳ 1000 ۲ 100 100 80 یکی ( 1 01 شکل ۱-۲- نمودار ارتباط خطی بین اندازه پیکسلی (متر) و مقیاس مطالعاتی (مقیاس محورها لگاریتمی است) پروژه‌های اکتشافی در چهار مقیاس زیر مطالعه می‌شوند. این مقیاس‌ها با کمی تعدیل برای مطالعات زمین‌شناسی نیز کاربرد دارند: ره ۵ ها ۱۳۰ و کوچکتر پ- کتشاف عمومی که برای تعیین محدوده یک سیستم کانی‌سازی و عوامل کنترل‌کننده آن انجام می‌گیرد. مقیاس کار: ۰ ما ۱:۱۰ حفریات اکتشافی, تعیین ذخیره و تکمیل بررسی‌های امکان‌سنجی انجام می‌گیرد. مقیاس کار: ۱:۵۰۰۰ و بزرگتر 1-11 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- انواع داده‌های ماهواره‌ای ۳ ابعاد پیکسلی متناسب با این مقیاس‌ها به صورت زیر است: - مقیاس ۱:۳۵۰۰۰۰۰ و کوچکتر: اندازه پیکسل ۷۰ متر و بیشتر (وضوح پایین) - مقیاس ۱:۱۰۰۶۰۰۰ تا ۱:۵۰۰۰۰۰: اندازه پیکسل بین ۳۰ تا ۱۵ متر (وضوح متوسط) - مقیاس ۱:۳۵۰۰۰ تا ۱:۱۰۰۰۰: اندازه پیکسل بین ۷,۵ تا ۲۸۵ متر (وضوح بالا) - مقیاس ۱:۵۰۰۰ و بزرگتر: اندازه پیکسل حدود ۱۸۵ متر و کمتر (وضوح خیلی بالا) داده فرامکانی" اصطلاح دیگر داده‌های با وضوح مکانی خیلی بالا است. 2-۲ تعداد باند طیفی تعداد باند طیفی بر روی انتخاب داده‌های ماهواره‌ای به ویژه در بررسی کانی‌ها اهمیت دارد. به طور کلی با افزایش مقیاس مطالعاتی نیاز به داده‌های با سطح اعتماد بیشتر برای کمی‌سازی الگوی کانی‌شناسی بیشتر می‌شود و لذا افزایش تعداد باند طیفٍ ضرورت می‌یابد. به عبارت دیگر در حالت ایده‌آل, کار با داده‌های چندطیفی " در مقیاس‌های کوچک برای شناسایی زون‌های مستعد ۰ ۰ اد هم 2 2 ۴ ۰ ۰ سک ۰ ۰ عَ ۰ کانی‌سازی شروع می‌شود و با داده‌های فوق‌طیفی " یا فراطیفی" در مقیاس‌های بزرگتر» برای تشخیص انواع کانی‌ها و دگرسانی‌ها خاتمه می‌یابد. ارتباط بین اندازه پیکسلی (مقیاس) و تعداد باند طیفی آنواع سنجنده‌ها در شکل ۲-۲ نشان داده شده است. ۱(۱(( ۰ ی درو مر میم مه اط ۱۵ ۰ ۹1۱۲۱ و خی و و ری ی رم کر ی ۹1 1 [ و م ندمت ( ۹۱۱۱۹ موم و هم موه و و مه مه مه ۱ ی یر 1 ۸۱] ۸ا۹٩‎ 6 ری آ هت ۸۱ : / 10 ی ی در نر +۰ ی 7۹ ۸ یا 1 یه ی دمت نم رد کی 03 ۳005 اج اون مدا 1۸ ۳ 8۸ ناگی ۸ ۳1 ۹۹ 5 :1 (51 ین در در مه ی ز ا 4.۰ و1 ۸ ر ۸ ۹( را نج ی 1۳ ۱۱ 01 یه زره رن ۱1۱۱۳1۵۲ ۰ ۱۳ 9۸5 که کی ی ی ( بت ی موش هر هک کمک هی مرها ۱۱ رم ی :1۳۳ ۳۹ : ٩۱۱۱‏ ]۹۰۱ ۹ ]1۹۹۰۱۱۱۱ 7 (۲۳) || (۳۱۱۳۹3]۲ ر۲ ل رای 0 1 ۱ ۱ 1 ۱ آ و اندازه پیکسلی (۲) شکل ۲-۲- سنجنده‌های مختلف دورسنجی از دیدگاه اندازه پیکسلی (متر) و تعداد باند طیفی ۱- ۲1۷6۲:۵1۵1 [01۳۵ع3/](11906 -2 |[ 506۲:601۵ -3 [ ۲1۷۳۵۲۹۵۵۲۵ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنشاف مواد معدنی ۵-۲ مرور انواع داده‌های دورسنجی داده‌های دورسنجی متداول و قابل استفاده در زمین‌شناسی و اکتشاف در سه گروه کلی داده‌های ماهواره‌های منابع زمینی" (شامل سنجنده‌های چند/فوق‌طیفی)» داده‌های فراطیفی (طیف‌سنج‌های تصویری) و داده‌های فرامکانی (داده‌های با وضوح مکانی خیلی بالا) قابل بررسی هستند. داده‌های راداری در مبیحث جداگانه‌ای بررسی می‌شوند. ۱-۵-۲ ماهواره‌های منابع زمینی الف - سنجنده +۲۲۷1 سطح زمین را بده طور دوره‌ای و9 کامل تصویربرداری کرده‌اند. این سنحنده که از ۱۵ آوریل ۱۹۹۹ در مدار نصب شده دارای سه ریر (رادیومتری-هندسی) در داده سطح 10| رفع شده به نحوی که در مناطق با ارتفاع کم» خطای هندسی آن‌ها کمتر از ۲۵۰ متر است. در داده‌های سطح 16| و ]| جابه‌جایی ارتفاعی با نقاط کنترل زمینی (در صورت وجود) تصحیح می‌شود. همه سطوح داده‌ای معمولا به فرمت 002011 و یا ۳۵۹۲-۳۵1۵ آرایه می‌شوند. ابزار 51۳ لندست-۷ که حرکت رو به جلوی ماهواره را جبران می‌کند. از ۳۱ می ۲۰۰۳ دچار نقص فنی شده و در نتیجه از آن زمان به بعد بعضی از خطوط تصاویر دچار فقدان داده (گپ) می‌شود. داده‌های برداشتی پس از این تاریخ را داده‌های با مد 1.۴ 5-خاموش " و قبل از آن را مد حا5-روشن" می‌نامند. جدول ۱-۲- مهم‌ترین ویژگی‌های ماهواره لندست +۲:1۱1 ویژگی مداری ارتفاع: ۷۰۵ کیلومتر» زمان عبور از استوا: ۱۰ صبح, 1: 0.45 2 2: 0.52-0.60 3: 0.63 9 4: 0.76-090 5: 1655 5 7: 2.08-5 6: 10.4 5 ۴۸۵: 0.52-00 :6 ب300 :7 ,1-05 ۲۳۵۳:۱5۰۶ ۵ کیلومتر |- 11۵۳ ۳۹۵۳۵۴ ‏ع11[[ع21: 2- ٩] 6-07۲ 6 3- ٩1-01۱1 06 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- انواع داده‌های ب- سنجنده ‎٩1۳.1 سنحنده چ[:۸۹]۳ ٩‏ باند بازتابی و ۵ باند کیلومتری از سطح زمین دید به پهلو" (قابلیت ج واحدهای زمین‌شناختی کانی‌های کربن کانی‌شناختی آن‌ها ایدهآ| کانی‌های اصلی تشکیل باندهای طیفی ۱۹1۳1۹ و 718 ثبت می وا ۱۰:۳۰ صبح است. پهنای 5۷۷۱6 ۳[ آ» محمو. منبع مهمی برای شناسایی جذب مولکولی مشخصی . ۸ تنها داده چندطیفی حرار فلدسپات و نیز دگرسان گ مهم ترین ویزژگی‌های سنجنده . محدوده طیفی (میکرومتر) سا ۳۹ ۰۷۸-۸۶ ۸/۸ ۱۶-۷ ۲۱۳۵-۸۵ ۲۱۱۸۵-۲۲۵ ۲۲۳۵-۲۳۸۵ ۲۲۹۵-۲۵ ۲۳۶۰-۳۰ ۸۱۲۵-۷۵ ۸,۳۷۵,۸۲۵ ۸/۹۲۵/۳۷۵ ۵ ۱۰,۳۵۰ ۱ ۰۹۵-۵ ۳۷ نستند. در ۶ باند بررسی ترکیب که در کمی‌سازی . در شکل ۲۳-۲ 0 ۱-16۳۵ 1 5۷۵۱۱ -2 م۳۸ 0855 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی د راکنشساف مواد معدنی زمین را در یک دوره تکرار نمی‌پوشاند. تخمین زده شده که ۸5116 تاکنون به طور متوسط سه بار از کل سطح زمین تصویربرداری کرده است. ری م سس پی. چم ح 4 4 4 13 2 1۱1 10 9 7 6 5 ل 3 2 1 سس ‌ ۱ ‌ ۱ سس : باز تاب 7 1:11 ۵ 7 5 4و و 2 ۲1 120 10.0 10 2.4 2.0 1.6 1.2 0.8 0.4 7 ۲1۱۴۳۱۵ « ۳ 7 ۱۱۵۱۴ ۹۱۵۳۱ « ۳ 7 ۸۵۳ ۰ ۱۱۵۱۵۱۴ شکل ۳-۲- مقایسه ویژگی موقعیت و تعداد باندهای طیفی سنجنده‌های +11۹1 با ۸۹571:13 داده‌های ۸5717۳:1۹ به صورت معمول در دو سطح پردازشی 12 و 1۳ در قالب فایل‌های ۲11۳ ارایه می‌شوند. داده‌های سطح 10 دارای مختصات اولیه در سیستم مختصاتی 177۸/1 هستند و با مدار ماهواره هم راستا شده‌اند و جابه‌جایی بین باندها در تلسکوپ 4[ رفع شده است. داده‌های برداشتی سنجنده ۸۹51۳ دارای سه کاستی زیر است: - پدیده نشت باندی" که طی آن فوتون‌های ۳4 51/114 به سایر باندهاء به ویژه باند ۵ و ‎٩‏ نشت می‌کند. - وجود حسگرهای ]5۷۷1 ناکار آمد" که موجب بروز آنومالی نواری ؟ در داده‌ها می‌شود. - افزایش تدریجی دمای حسگرهای 5۷۷11 از سال ۲۰۰۷ که نتیجه آن کاهش کیفیت رادیومتری داده‌ها است. داده‌های برداشتی 5۱۷114 پس از آوریل ۲۰۰۸ عملا غیرقابل استفاده است. پ- سنجنده ]۹۳01 ماهواره 5۳017 مشابه لندست دارای مداری دایره‌ای» نزدیک به قطب و خورشیدآهنگ است. ارتفاع اسمی مدار آن از سطح زمین ۲ کیلومتر و زاویه انحراف آن ۷ درجه است و با یک روند نزولی در ساعت ۱۰:۳۰ صبح به وقت محلی از استوا عبور می‌کند. پهنای روبش 5۳07 در امتداد شاغولی " برابر ۶۰ کیلومتر است و الگوی مداری آن هر ۲۶ روز یک بار تکرار می‌شود. 5۳07 اولین سامانه نوری قابل جهت‌گیری " است که با سیستم پهلونگر هم تصاویر استریو برداشت می‌کند و هم موجب کاهش زمان دیدار مجدد به ۱ تا ۴ روز می‌شود. ماهواره 5۳01-5 که در سال ۲۰۰۲ به وسیله دولت فرانسه به فضا پرتاب شده» دارای دو ابزار با وضوح ۰.۰ ۷ ۰ ۰ ۰ ۰ ی ع ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ تصویری بالا » ابزار استریوسکوپی با وضوح بالا و ابزار شناسایی گیاهان است. در مجموع ۳ باند طیفی با وضوح مکانی ۱۰ متر در |- ۳۵1-0140 [2دد00) -2 3- 5۷۷1 020 1 4- 68 5- 7 6- ۳۵11۵016 5 7- ۲112 ۳۵۵111۵ 20016110 )۲1۲60( -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- انواع داده‌های ماهواره‌ای ۳۹ محدوده طیفی [7ا: ۰,۵-۰,۵۹ میکرومتر» 2]: ۰,۶۱-۰,۶۸ میکرومترء 3: ۰,۷۸-۰/۸۹ میکرومتر» یک باند طیفی با وضوح مکانی آرایه خطی با دقت ۵ متر در ایستگاه‌های زمینی موجب ایجاد یک تصویر پانکروماتیک با دقت ۲,۵ متر می‌شود. برنامه 5۳07 ت- ماهواره ۸17105۸7-1/2) و سایر ماهواره‌های 115 ماهواره ۲۸1۹7105۸17-1 (یا 15-۳5) در پنحم ماه می سال ۲۰۰۵ در مدار دایره‌ای شکل نزدیک به قطب و خورشیداهنگ, با زاویه میل ‎٩۷,۸۷‏ درجه و ارتفاع ۶۱۸ کیلومتری قرار گرفته و دوره تکرار آن ۱۲۶ روز است. ماهواره» دو سنجنده پانکروماتیک با خود حمل می‌کند که با بازه طیفی ۰/۵۰/۸۵ میکرومتر» وضوحی برابر ۲,۱ متر دارند و به صورت جلو- عقب تصاویر استریو در پهنای ۰ کیلومتر با سطح کمی ۱۰ بیتی فراهم می‌کنند. قابلیت جهت‌گیری ماهواره موجب شده است که زمان دیدار مجدد آن به ۵ روز کاهش یابد و کاربرد عمده داده‌های آن در کارتوگرافی, مدلسازی زمین و تولید نقشه‌های کاداستر است. به دنبال 2-۸1۹705۸7-1 ماهواره ۲۸۹705۸7-2 به طور موفقیت‌آمیزی در تاریخ ۱۰ ژانویه ۲۰۰۷ در مدار قطبی خورشیدآهنگ با زاویه میل ‎٩۷,۹‏ و ارتفاع ۰ کیلومتر قرار گرفت. داده‌های ماهواره به وسیله یک دوربین پانکروماتیک در بازه طیفی ۰,۴۵-۰/۸۵ میکرومتر با وضوح مکانی ۸ متر در سه وضعیت ]5001 ۳۳۷۹ ۳۵۱11 و ۸1111۷10۷۷ تهمیه می‌شود. در وضعیت نخست نوارها در امتداد مسیر ماهواره و در راستای شمالی- جنوبی برداشت می‌شود. در وضعیت دوم برای افزایش پهنای روبش ۹۸۶ کیلومتری, دوربین چرخانده شده و در وضعیت آخر یک محدوده خاص سه بار متوالی در زوایای مختلف تصویربرداری می‌شود تا پوشش استریویی به دست آید. این ماهواره در ردیف داده‌های فرامکانی قرار می‌گیرد. سری ماهواره ۸1105۸1 در ادامه ماموریت ماهواره‌های 1165-۳6 با ۲۳۹۵۱۲۲۳۹۸1-۱ و سری ۳5-1۸[ تا ]۱165-11 هند طراحی شده است. ماهواره 7-1 0۳5۸ ]1۳۹0 در ۱۷ اکتبر ۲۰۰۳ در مدار قرار گرفته است. این ماهواره در مدار دایره‌ای شکل نزدیک به قطب و خورشیدآهنگ. با زاویه میل ۹۷/۶۹ درجه و ارتفاع ۸۱۷ کیلومتری فعالیت می‌کند. ۱۰۱,۳۵ دقیقه طول می‌کشد تا ماهواره یک تحول" خود به دور زمین را کامل کرده و در ۲۴ روز با ۳۴۱ مدار»ء پوشش کل زمین را تکمیل می‌کند. زمان عبور آن از استوا ۱۰:۳۰ صبح است. چهار سنجنده مستقر در سکوی ماهواره شامل 5-3کلا 55-4۱/1000اا, 1155-4۱120 و ۸۷۷/۱۳۹ است که در نتیجه داده‌های با وضوح طیفی» مکانی و زمانی مختلف آرایه می‌کنند. مشخصات سنجنده‌های سازمان فضایی هند (115) در جدول ۳-۲ آمده است. 0 ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ 1۹5-۸ 115-۳ 1۹5-1 (]15-1 ث- ماهواره ۱ ماهواره 5( خورشیداً هنگ؟ سنحنده ۱۲۹1|5۸ ۰- برخی از مهم‌ترین ویژز؟ ۰۴۵-۲ ۰۵۲-۵۹ ۰۶۲۸ ۰۷-۸۶ ۰۵۲-۵۹ ۰۶۲۸ ۰۷-۸۶ مشابه بالا ۰۵-۵ ۰۶۲۸ مشابه بالا 02: ۰۵۲-۹ 03: ۰۶۲۸ 4: ۰۷۷-۶ مشابه بالا 02: ۰۵۲-۹ 823: ۰۶۲۸ 4: ۰۱۷۷-۸۶ ۱۵۵-۰ :05 دقیق زمین در محدوده ت. ۸1].05 سه سنحنده پهنای ۳۵ کیلومتر و وضو ی‌های سنجنده‌های مستق وضوح مکانی (متر) ۳۳( ۳۶( ۳ ۷۵ ۵:۸ ۱۸۹ ۵۸ ۶ (در 1001۳) تا ۷۰ اپتیکی تا ماکروویو طراً به نام‌های ۳115۸1 . ازه طیفی ۰,۷۷- ۰,۵۲ مای مطالعات دورسنجی در در ماهواره‌های 115 ۷۰ ۸۰ مشابه با ۳۳۹ مشابه با ۳۲ ۸۷/۸۷1 و ۸.5۸۹ بیکرومتر برای تصویربردا 6 0۹6۲۷1۲۶ اکتنشاف مواد معدلی سطح کمی‌سازی (بیت) مشابه بالا ۱۰( مشابه بالا ۱ ژانویه ۲۰۰۶ در مدار دارد (جدول ۳-۲). ی از جلوء زیر و عقب 0 ۱۵0 ۸۵4۷07060 -1 ۹۱۱-۹۵۵ -2 0-0 ۸|0 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- انواع داده‌های ماهواره‌ای )۳ نسبت باز به ارتفاع" یک برداشت می‌شوند و قابلیت تولید نقشه‌های توپوگرافی با مقیاس تا ۱:۱۰۰۰۰۰ را دارند. اگر ماهواره از قابلیت جهت‌گیری خود استفاده کند. دوره بازدید مجدد ۴۶ روزه آن به ۲ روز کاهش می‌یاید. سنجنده ۸۷۸۷1-2 چهار باند طیفی با وضوح ۱۰ متر و قابلیت چرخش تا ۴۴ درجه دارد (جدول ۴-۲). ۳۸18۸ یک سنجنده باند ا (۱,۲۷ گیگاهرتز) ]5۸ است که برای ادامه ماموریت ماهواره |-۳]1۹۹5[ طراحی شده است. این سنجنده قادر است در دو حالت یکی برداشت با وضوح بالا (۱۰ متر) با پهنای ۷۰ کیلومتر برای مشاهده تفصیلی منطقه‌ای و دیگری اینترفرومتری " و اسکن با پهنای بین ۲۵۰ تا ۳۵۰ کیلومتر داده گردآوری کند. جدول ۶-۲- ویژگی‌های عمومی سه سنجنده مستقر در ماهواره ۸1,05 سم ومع ۳ فرکانس (گیگاهر تز)/طول ۳۳۵ موج (میکرومتر) ۰۵۲۶ (۵۳۵ آ) 6017 ۱/۲۷ ۰۵۲-۷۷ ۹/ع ۰ شاک 7 عم ۷۷/۷ ,۲7۷ ۲-۵-۲ داده‌های فرامکانی وضوح داده‌های فرامکانی از ۱,۵ متر شروع می‌شود و تا ۴۰ سانتی‌متر افزایش می‌یابد. در عمل این تصاویر جایگزین عکس‌های هوایی در تولید انواع نقشه‌های بزرگ‌مقیاس توپوگرافی و زمین‌شناسی شده‌اند. سنجنده‌های فضابرد فرامکانی علاوه بر کاهش چشمگیر هزینه‌های برداشت داده» امکان تصویربرداری به روز و دوره‌ای از یک نقطه/ منطقه نیز فراهم می‌کنند. عصر داده‌های فرامکانی با پرتاب موفقیت‌آمیز 0۸108-2] در سال ۱۹۹۹ آغاز شد و طی سال‌های اخیرء تعداد ماهواره‌های فرامکانی به شدت افزایش یافته است (شکل ۴-۲). داده‌های فرامکانی با یک باند پانکروماتیک با وضوح کمتر از یک متر و چند باند طیفی رنگی با وضوح حدود ۲ مترء در عملیات زمین‌شناسی و اکتشافی در زمینه‌های زیر مورد استفاده قرار می‌گیرند: 11 -10-ع: ۵ -| 11611061 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی د راکنشاف مواد معدلی - تولید نقشه‌های توپوگرافی یک‌دست با فاصله کنتوری تا ۱ مر به ویژه برای مناطق کوهستانی - تولید آنبوه اطلاعات زمین‌شناسی (بر اساس اصل حرکت از کلیات به جزییات) تا مقیاس ۱:۲۰۰۰ - طراحی» پیاده‌سازی,» بهینه‌سازی و نمایش موقعیت نقاط نمونه‌برداری زئوشیمیایی» حفریات اکتشافی (ترانشه)» خطوط پیمایش و ایستگاه‌های اندازه‌گیری ژئوفیزیکی بر روی تصویر - تفسیر سایر داده‌های نقطه‌ای بر روی داده‌های یکپارجه تصویری در محیط 715) - کمک به طراحی و پیاده‌سازی نقاط حفاری و گسترش و بهینه‌سازی شبکه - برنامه ریزی استخراج در معادن بر روی تصاویر به روز - تعیین محل تاسیسات. اسکان, جاده دسترسی» انباشتگاه باطله و نیز پایش سایت معدن - سه‌بعدی‌سازی و شبیه‌سازی مجازی سطح در مقیاس‌های مختلف به کمک رایانه (پیوست., شکل ۲). 0 ا ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ [ با وا را را ار را رب سای ۱ ۱ 2 ۳۱۹13/531 ۱ [ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ا ا ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ نت لته او ات لتنا2 ۹ ۱ اوه ْ ۱ 3۳0/۵۵ 0۷ ۸ 58 لش ل الا ال ال ال تا 2 3 ۱۳۴ ۱ ۱ ۱ اک دی ی 1 0دام(۳ ۱ 0 0053 ۱ ۱ ۱ ۱ در 5 2 ۷ 8 ۱ ۱ 2 ها عود و و هر و را ۳۲ ۳ و وا نا ۱ | 005۶6 ۱ 1 0 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 2010 2009 2008 2007 2006 5 2004 2003 2002 2001 سال شکل ۶-۲ انواع ماهواره‌های با وضوح مکانی خیلی بالا که طی ده سال گذشته به فضا برتاب شده‌اند. داده‌های فرامکانی متداول و قابل استفاده در اکتشاف و زمین‌شناسی شامل انواع زیر است: الف - ماهواره 1۳0۳30۹5-2 ماهواره 1۳00۲0۹5-2 که در تأریخ ۲۳۴ سیتامبر ۱۹۹۹ پرتاب شده» دورسنجی فضابرد را وارد عصر داده‌های فرامکانی کرد. این -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- انواع داده‌های ما بار زمین را دور می‌زند. 5 خود به طرفین تا ۵۲ درج سطح پردازشی 6760 ۲۲۵ ب- ماهواره 110131۲۵ 0 ) اولین ما کیلومتری از سطح زمین : زاویه تهیه تصویر دارد (جا دارد و در هر منظرء پهنایی هوارد‌ای )۳0| دو سنحنده چندطیفی 4 زمان بازدید مجدد آن از ۳۵ و ۳۲۵۵1۵10۳1۵۵ آرایه می‌شو 01 هواره از مجموعه ماهواره‌های در بالا از سطح زمین است. این م صب شده است. زمان عبور مج ول ۶-۲). این ماهواره یک باند معادل ۱۶,۵ کیلومتر را رویش جدول ۵-۲- مشخصان باند طیفی (میکرومتر) و پانکروماتیک با وضوح ۱ متری دارد (جدول ۲ روز به ۱/۵ روز کاهش می‌یابد. داده‌های تصحی 3 دست طراحی و ساخت شرکت دیجیتال گلوب ب اهواره در ۱۸ اکتبر ۲۰۰۱ در مداری خورشیدآه دد" آن بین ۱ تا ۳۸۵ روز در تغییر است که بست پانکروماتیک با وضوح ۶۱ سانتی‌متر و ۴ باند چ می‌کند. دقت مکانی زمینی" این داده‌ها بدون نقا ن فنی و ویژگی‌های ماهواره 1۳۳0۳05 0 را تس هس لا ۳۳ -۵) و با چرخش تلسکوپ رای ارایه داده‌های تجاری گ با ارتفاع تقریبی ۴۵۰ گی به عرض جغرافیایی و ندطیفی با وضوح ۲/۴ متر ط کنترل زمینی حدود ۲۰ 6 -] 16۷1۹1 -| ابان۸0 [010021100۵ع0) -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳: ماهواره 2181۳۵ زمین‌شناسی - اکتشاه پ- ماهواره 7-1 ماهواره ۷-1( بخش تجاری را از ار زمان عبور از استوا ۰ وضوح به ترتیب ۶۳ جدول تاریخ نصب موشک نصب ار تفاع مدار زاویه میل مدار سرعت زمان عبور از استوا طول مدت یک مدار زمان عبور مجدد دقت برداشت سطح کمی‌سازی وضوح باندهای تصویر (با) سالانه توان تولی | کاملی نیز دارد (به دوچندان می‌شود. اد 6 که در ۶ سیتام. ن خود کرده است. مد ۳ حصبح به وقت م مترمربع را تصویربردا ۱ متر و ۴۱ سانتی‌متر د که در نتیجه زمان 1-۲ - مشخصات فنی و ویژگی‌های ماهواره 11۳۵ا10ا ۸ اکتبر ۲۰۰۱ [] 1611۵ 506102 0 36 10۲06 ۸۳۲ 65 ۷/۵060 ۰ کیلومتر ۲ درجه. خورشیداهنگ ۱ کیلومتر در ثانیه ۰ صبح ۵ دقیقه ۱ تا ۳,۵ روز بسته به عرض جغرافیایی (*۳۰ 011-112611۳) ۵ کیلومتر»* ۱۶/۵ کیلومتر در 112611 ۳ متر افقی (149060آن)) (01۲1-112017 *25) ان 72 1۵ (۵01۲) 0 ]6 :۲۳:۵ (011-۵01۳ *25) 1 2.88 1۵ (۵0[7) ۵ 2.414 :۲۷۹ ۴۵۰-۰ نانومتر :۳۵۲ ۴۵۰-۰ نانومتر :16 ۵۲۰-۰ نانومتر :0۳۲661) ۶۳۰-۰ نانومتر :1۹60 ۷۶۰-۰ نانومتر :1۳6 ۸]007] د ۷۵ میلیون کیلومتر مربع داده تصویری را دارد و به دلیل برداشت ط ویژه برای مناطق کوهستانی و غیرقابل دسترس) که در نتیجه اهم ر ۲۰۰۸ با موشک دلتا-۲ درمدار نصب شده» بالاترین وضوح مکانٍ ار خورشیدآهنگ و قطبی ماهواره دارای زاویه میل ۹۸ درجه و ارتفاء حلی و با دوره تحول ۹۸ دقیقه. در هر روز قادر است ۱۲ تا ۱۳ مدا ری کند. تصاویر آن در دو وضعیت چندطیفی و پانکروماتیک به طور برداشت می‌شود (جدول ۷-۲). دوربین نصب شده بر روی ماهواره قا عبور مجدد آن به ۳ روز و کمتر کاهش می‌یاید. 1-ع«000۳) می‌توان ولانی مدت (بیش از بت آن برای کاربران موجود از زمین در , ۶۸۴ کیلومتر است. ر را کامل و سطحی مستقل و هم‌زمان با در است به طرفین با . عوارض زمینی را با -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- انواع داده‌های ماهواره‌ای ۳ دقت مکانی ۳ متر جانمایی کند. داده‌های این ماهواره در سطوح مختلفی از قبیل 02816 6060 0710 و 510۲00 آرایه می‌شود. داده‌های استریو برای تولید مدل رقومی ارتفاع مورد استفاده قرار می‌گیرد. پیش‌بینی شده است که ماهواره 2-(020۳) با ویژگی‌های عمومی 00020۳۷۵-1 در اوایل سال ۲۰۱۳ در مدار قرار بگیرد و داده‌هایی با وضوح ۲۵ سانتی‌متر برداشت کند. جدول ۷-۲- مشخصات فنی و ویژگی‌های ماهواره 7۵01176-1) ۰۴۵-۹ ۰۴۵-۲ آبی گر ۰۵۲-۰ سبز ۰۶۲۵-۰۵ قرمز هی طیفی ۰۷۶-۹ (۱116) ت- ماهواره ۲۷۷۵۳۱1۵۷:۵۷-1 ماهواره ۷۷۵۲1۵۷۱۵۷۷-1 اولین ماهواره نسل جدید شرکت 201006 11811۵ است که در ۱۸ سیتامبر ۲۰۰۷ به کمک موشک دلتا در مدار قرار گرفت. قدرت ذخیره‌سازی بالا و داده‌های سیاه-سفید با وضوح نیم متری از ویژگی‌های عمده آن است. ارتفاع مدار خورشیدآهنگ ماهواره ۴۹۶ کیلومتر از سطح زمین و زمان عبور مجدد آن به طور متوسط ۱/۷ روز و زمان تحول آن ۹۴/۶ دقیقه است و طی یک روز ۷۵۰۰۰۰۰ کیلومتر مربع تصویر را با وضوح نیم متری تهیه و در حافظه ۲۱۹۹ گیگابایتی خود ذخیره می‌کند. پهنای روبش ماهواره 1-/۷۷/۵۲1۵0۷1۵۷ معادل ۱۷/۶ کیلومتر است و به طور دوسویه سطح را در محدوده طیفی ۰/۴-۰/۹ میکرومتر روبش و در ۱۱ بیت ذخیره می‌کند که این امر موجب کیفیت رادیومتری بسیار بالای داده‌ها می‌شود. دقت مکانی زمینی این داده‌ها بدون نقاط کنترل زمینی بسته به وضعیت توپوگرافی و دید به پهلوء تا ۷۶ متر نیز می‌رسد. ث- ماهواره ۱۷۵۳1۵۲۷:۵۲۷-2 ماهواره 2-/0۷: ۷/۵۳10 در ۸ اکتبر ۲۰۰۹ در مدار خورشیدآهنگ در ارتفاع ۷۷۰ کیلومتری نصب شد. علاوه بر باند پانکروماتیک مشابه داده 1-/۷ع01710۷1/ این ماهواره ۸ باند رنگی با وضوح ۱۸ متری نیز دارد (جدول ۸-۲) و تمامی داده‌های آن به صورت ۱۱ بیتی کمی می‌شود. پهنای روبش ۷۷۷-2 برابر ۱۶,۵ کیلومتر و دقت زمینی آن بدون لحاظ نقاط کنترل زمینی ۱۰ تا ۱۳ متر است. زمان عبور مجدد آن نیز از ۱/۱ تا ۴,۲ روز نوسان می‌کند. کاربردهای آن تهیه نقشه زمین‌شناسی و 10۳3۸ و نیز اکتشاف منابع زمینی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ شده‌اند. ۳-۵-۲ داده‌های فراطی ویژگی‌های عمده یک طیف طیفی حدود ۱۰ نانومتر است؟ دست می‌آید. با پردازش این دا در سه دهه گذشته سنجنده‌هاء مهم‌ترین سنجنده‌های فراطیفی جدول ۸-۲- مشخصات ذ وضوح مکانی (متر) باندهای طیفی ار تفاع (کیلومتر) عبور مجدد (روز) نوع مدار قابلیت دید به پهلو سطح کمی‌سازی دقت مکان‌یابی آهنگ انتقال داده ی سنج تصویری برداشت داد له در نتیجه نمودار بازتابی یا ده‌هاء نه تزها تمایزء بلکه شن فراطیفی متعددی طراحی قابل دسترس سنحنده‌های نی و ویژگی‌های ماهواره ۱۷۷۵۲۱۵۷1۵۷۲۰2 ۱۷۷۹۲۱۵۷۱1۵-2 ۵ (۳۵۳) 251۱/۸ ۰۴۵-۲ آبی ۰۵۲-۹ سبز ٩‏ ۶۲-۰م ۰ قرمز ۰۷۶-۰۸۹ (۷]116) ۰۴۲۳-۲۳ (لذاحد)) ۴ ۰۵-۰ زرد ۳ ۰,۷ (11086] ۵۵) ۰۹-۵ (۱111-2) ۷۰ ۱۶۵ ۱ در ۱ متر تا ۴,۲ در ۰/۵۲ متر (751) دایره‌ای و خورشیداهنگ تا ۴۵۴ در ۴,۵۴ در ثانیه ۵ متر 1490ل) در 112017 )۱/1۹۲۵( ۰ تصویری در صدها باند پیوسته, با فاصله < سایی انواع کانی‌ها و ثبت تغییرات شیمیایی و توسعه یافته‌اند که مشخصات آن‌ها در ,۲1۷۱۵ و ۲1۷۵۵۳۱۵ هستند. نجی در اکنشاف مواد معدنی [ه)11211] با هم مقایسه لول موجی منظم و وضوح شابه انواع آزمایشگاهی به و بلورین آن‌ها ممکن می‌شود. جدول ‎٩-۲‏ درج شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- انواع داده‌های م سنجنده/ ماهواره ازجا * با 3112۳1۷5۵۱ 0 اور وت [-130 0۳ ۸۷۷115 ۲1۷1۳ [-۳0801 ۸83) ۲1۷/۵۳ 1۳۹-35 ۸15+»5 ۸151 ۸171 7۳15 ۸15 ۸1 055 55 الف - سنجنده ۸120 ۳ سنحنده‌ای توسط شرکت ۲1۷۷15۲1۵ هواره‌ای جدول ۹-۲- مهم‌ترین سن+ هآ 16:2۳ 10۲۵6 ۸1۲ 6 60010۲1 ۲۸۹5۸ ت۹9 ۱ 0 ]6[ ۲۸5۸ 1۳ جاهآ ۲۹۵۲۵۳ ۱0۷۵1 ۰ 501606 562۳0 ۲۵۳۵ 4 ۳۵:۵۲ 11۳۸4۹5 5 11127011 اوزی و نوریو ره ی 0 6 8 50601۳۵ هآ ۵۵۳0ع3 110۳۵6 ۸:۲ ۳1 هوابرد و تجاری با طراحی هنرم بهره‌برداری می‌شود. این سنحنا نده‌های فراطیفی موجود و یا د هدف نظامی 10 :6 3 سازمان فضایی علمی 0 :6 18 نظامی 10 :8 18 تجاری و کاربردی تجاری و کاربردی تجاری و کاربردی علمی 1 ک +[ دانشگاهی 1 یک +[ علمی 10 :8 18 01| ۸1۲ ۳۵10| نظامی 10 :6 18 ندانه است که توسط شرکت ۵ دارای وضوح مکانی ۵ م و و 01 7 و وروی ر دست ساخت تعداد باند ۳۵۶ ره ۲۲۳۴ ۲۳۱۰ ۱۳۸ تا ۲۲۸ ۲ ۱۳۶۶۲ ۲۳۱۱ ۱۳۸ ۳۱۰ ۳۸۴ ۳۴۰ ۱۲ ۳۵۶ ۸ و۱۲۸ استرال نر و بیشتر است که 0۲60 11312821086۶ 6 ۱۱1132826 0] 2601۳082120116 7 0 ۵11011 ۳:20 [1۵ 01116 ی( ۳۷ سا یا طراحی و ساخته شده و به ارتفاع پرواز هواپیما و 5 ۷1۹1016 ۸1۲۳۵۲۳۳۵ -۱ :ال [0601۵ :۲1۷06۳ -2 ٩‏ 217۳00۳6 001۱۵۸۵1 -3 7 ]۲1۷06۲۹0601۳۵ -4 ۵1 [۱۵ ۳۳۷1۳۵۲۵ -5 عک [5102ر 2000 -6 [ 113328188 ۸1۲۵۳۳۵ -7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی د راکنشساف مواد معدنی میدان دید اپتیک آن بستگی دارد. وضوح طیفی آن حدود ۱۵ نانومتر و وضوح رادیومتری یا نسبت سیگنال به نویز آن بیش از ۱۰۰۰ است. و ۱۳۶ باند دارد که با اسکنر نوع متقاطع با مسیر" یا ویسک بروم" و منشور تفکیک کننده" و ۴ آرایه جداگانه با ۳۲ حسگر برداشت می‌شود. ۲1۷۸/12۵0 همچنین پایدارکننده ژیروسکوپی دارد و لذا داده‌های برداشتی آن دارای حداقل خطای هندسی ب- سنجنده ۲1۲06۲۱۵۲ سنجنده 11۷00110 که در قالب برنامه هزاره جدید و به وسیله ۳1[ به همراه دو ابزار دورسنجی دیگر یعنی تصحیح گر اتمسفد" و سنجنده آرآ۸ در نوامبر سال ۲۰۰۰ در مدار قرار گرفته است. اولین ماهواره فراطیفی محسوب می‌شود. 0 داده‌هایی در محدوده بین ۰,۳۶-۲/۶ میکرومتر با وضوح طیفی تقریبا ۱۰ نانومتر و وضوح مکانی ۲۰ متر در ۲۴۲ باند طیفی فراهم می‌کند. برخی از باندهای آن در بخش‌های بالایی و پایینی محدوده» نسبت سیگنال به نویز پایین دارند و قابل استفاده نیستند و لذا طی پردازش‌های سطح یک. تنها ۱۹۸ باند کالیبره و استفاده می‌شود. پهنای روبش این سنجنده ۷,۵ کیلومتر است. 2-۵-۳ داده‌های راداری داده‌های ماهواره‌ای راداری در مطالعه پدیده‌های فعال سازه‌ای» نشست زمین» بررسی پایداری دیواره پله‌های معادن بر اساس روش تداخل‌سنجی» تولید مدل رقومی ارتفاع» مطالعات ساختاری و تفکیک واحدهای زمین‌شناسی بر اساس زبری کاربرد دارد (شکل ۵-۲). مهم‌ترین داده‌های راداری شامل موارد زیر است: - ماهواره ۳:135-1[ در ۱۱ فوریه ۱۹۹۲ در مدار خورشیدآهنگ با زاویه میل ‎٩۹۷/۷‏ درجه و ارتفاع ۵۶۸ کیلومتر قرار گرفت. سنجنده 5۸/4 آن در باند رآ (۱۱۳ گیگاهرتز) داده‌هایی با وضوح ۱۸ متری و پهنای روبش ۷۵ کیلومتری فراهم می‌کند. - ماهواره ۳:1185-1 در ۱۷ جولای ۱۹۹۱ و ۳:115-2 در آوریل ۱۹۹۵در مدار نصب شد و داده‌هایی با وضوح ۲۶ متر ارایه می‌کند. - ماهواره 1۸0۸79۸7-1 در ۴ نوامبر ۱۹۹۵ و 7-2 13۸۸/5۸ در ۱۴ دسامبر ۲۰۰۷ به فضا پرتاب شد و به ترتیب وضوح مکانی ۳۰ و ۳ متری دارند. - ماهواره 41 در اول مارس ۲۰۰۲ در مداری با ارتفاع ۸۰۰ کیلومتری قرار گرفت و سنجنده ۸5۸/۹ آن قادر است داده‌هایی با وضوح ۳۰ متر برداشت کند. از دیگر داده‌های راداری می‌توان به 26-]10۳۳۵5۸ و 1201۳۸ با وضوح امترء داده‌های 51۷16۵ 00۹11۵ با وضوح ۱ متر و سنحنده 5۸ ]۲۳۸ ماهواره ۸105 اشاره کرد. |- 00۵-6 2-0 3- 1111۳۵0110 68 4- ۸۵۹116۲1 07 -------- صفحهٔ بعد -------- قصل دوم- انواع داده‌های ماهواره‌ای ۳۹ ۱ ۱۷ ۱ ا شکل رک داده راداری ۳۸ بر دوی یک معدن در حال بهره‌برداری ِ ۵-۵-۳ سایر داده‌های دورسنجی عکس‌های هوایی جزو قدیمی‌ترین و (هنوز هم) مهم‌ترین داده‌های دورسنجی محسوب می‌شوند که هم به صورت آنالوگ و هم رقومی (اسکن شده با وضوح کافی) به کار می‌روند. عکس‌های هوایی در مقایسه با داده‌های ماهواره‌ای دارای تفاوت‌ها و مزایا/ - همپوشانی کافی عکس‌ها دید سه‌بعدی یا استریوسکوپی فراهم می‌کند. - وضوح مکانی عکس‌های هوایی به تراکم رنگ دانه‌های فیلم بستگی دارد و عملا بی‌نهایت است. - عکس‌های هوایی آنالوگ‌اند و باید برای استفاده در رایانه رقومی (اسکن) شوند. - هندسه عکس‌های هوایی ساده است و عموما دارای اعوجاج و جابه‌جایی در طرفین هستند. - عکس‌های هوایی بیشتر سیاه-سفید و فاقد رنگ هستند. نسل امروزی عکس‌های هوایی» رقومی و عموما رنگی است. سنجنده‌هایی مانند 11۳2-۵10[] که بر روی هواپیما نصب می‌شوند. قادرند تصاویری با وضوح مکانی چندده سانتی‌متری تهیه کنند. تصاویر این چنینی در عملیات تفصیلی با مقیاس بالاتر از ۱:۱۰۰۰ به ویژه برای مطالعه سایت معدن و عملیات استخراج» مورد استفاده قرار می‌گیرد. از دیگر داده‌های دورسنحی می‌توان ماهواره‌های ۸ ۰۱/0115 ۰۳۳0۱/۳۹۸1-2 ۰0۲۳۷۱۵۷-2 ۵1۵۳۷۵ 7 داده‌های حرارتی, داده‌های رُئُوفیزیک هوایی (گرانی‌سنجی, مغناطیس‌سنجی, الکترومغناطیس و پرتوسنحی گاما)» داده‌های مغناطیس ماهواره‌ای مانند 067۹1۵0 5۸-60 و 41 داده‌های 10۸1 داده‌های رقومی ارتفاعی و داده‌های طیف‌سنجی زمینی (دستگاه ۳1۸/1۸ و ([۸51) را نام برد که دو مورد اخیرء در فصل‌های بعد بررسی می‌شوند. |- ]1801 0461601101 2 8 -------- صفحهٔ بعد -------- 5۰ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنشاف مواد معدلنی 1-۵-۲ آینده داده‌های دورسنجی امروزه تولید و فروش داده‌های ماهواره‌ای به یک تجارت بسیار پرسود تبدیل شده است. جهت‌گیری و روند کنونی بازار» پاسخ به تقاضای فزاینده برای داده‌هایی با وضوح مکانی خیلی بالا (مانند 1,2-(060۳)) و وضوح زمانی کم (1-/۷ع۷/۵۲1۵0۷1) و نیز داده‌های استریویی (به طور نمونه ۸].05 ۸1105۸1 و [-/۷۷۵۲1۵۷: ۵۷) به منظور تولید مدل رقومی ارتفاع در مقیاس‌های بزرگتر برای پوشش پدیده‌های بسیار فعال مانند سیل, طوفان» زلزله سونامی, لکه‌های نفتیء آتش‌سوزی جنگل‌هاء فوران آتشفشان‌ها و نظایر آن‌ها است. پس از اشباع این بازار و یا به موازات آنء داده‌های دورسنجی منابع زمینی به ترتیب زیر رشد خواهند کرد: - ماموریت ماهواره‌هایی مانند لندست و اسپات با 20۹۵1-8] و 5۳01-6 ادامه خواهد یافت. - داده‌های فراطیفی فضابردء به دنبال موفقیت ۲1۷06۲1010 از رویا به واقعیت تبدیل خواهد شد. - داده‌های حرارتی هوابرد/فضابرد با تعداد باند بیشتر و وضوح مکانی بالاتر محقق می‌شود. - با داده‌های استریویی یا راداری» /2۳۸] وضوح بالای کل زمین تولید خواهد شد. - داده‌های فرامکانی و فراطیفی به صورت نسل ۷۷۵۲1۵0۷1۵۷-2 به هم پیوند می‌خورند. - داده‌های راداری 5۸16 و رادار تصویربردار نقش پررنگ‌تری در مطالعه زمین بر عهده می‌گیرند. - هواییماهای فوق سبک با انعطاف‌پذیری بالا در دورسنجی هوابرد جایگاه مهمی خواهند یافت. - هزینه‌های تهیه داده‌ها در اثر رقابت و گذر زمان به طور چشمگیری کاهش می‌یابد. - سطح پردازش و تنوع محصولات افزایش می‌یابد و اطلاعات پردازش شده جای داده خام را می‌گیرد. 1-۳ معیارها و استانداردهای انتخاب داده‌های ماهواره‌ای سوال اساسی در استفاده از داده‌های ماهواره‌ای این است که چه داده‌ای باید برای مطالعه پدیده زمین‌شناسی- اکتشافی پیش رو انتخاب شود؟ با افزایش و تنوع گزینه‌هاء انتخاب داده مناسب به یک مساله بهینه‌سازی تبدیل می‌شود که تابع هدف آن» تولید اطلاعاتی متناسب با نیاز پروژه با لحاظ کردن محدودیت‌هایی نظیر مقیاس, دسترسی, وضوح طیفی» محدودیت‌های مالی و نظایر آن‌ها است. نظر به اهمیت این مبحث فصل ۷ به طور ویژه به آن اختصاص یافته است. ۷-۳ جستجو و سفارش تصاویر سفارش و تهیه داده‌های ماهواره‌ای از دو طریق زیر میسر است: ۱-۷-۳- سفارش خرید از آرشیو تصاویر شر کت‌های آرایه دهنده داده‌های ماهواره‌ای, تصاویر برداشت شده را به سرعت وارد بایگانی خود می‌کنند و از این رو ابعاد یک بایگانی ارتباط مستقیم با عمر ماهواره دارد. داده‌های بایگانی شده از طریق تارنمای هر شرکت یا نرم‌افزارهایی مانند ]۳:۵۲ ع6[ع000) قابل جستجو و سفارش هستند. برخی از داده‌های ماهواره‌ای نیز به وسیله شرکت‌های خصوصی و یا سازمان‌های دولتی در ایران -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- انواع داده‌های ماهواره‌ای 5 بایگانی شده و در اختیار مراجعه‌کنندگان قرار می‌گیرد که از جمله آن‌ها داده‌های ۸57۳ و 1115-۳566 است. داده‌های بایگانی شده چند مزیت عمده دارند که از جمله آن‌ها هزینه کمتر» دسترسی آسان‌تر و سریع‌تر (بین چند روز تا چند هفته) و میزان ابر مشخص است. نحوه سفارش داده از یک بایگانی دو حالت یکی بر اساس منظر و دیگری بر اساس مساحت دارد. داده‌هایی که به صورت منظر یا ضریبی از منظر (۰۱,۲ ۱/۴ و ...) ارایه می‌شوند.ء بیشتر شامل داده‌های با وضوح مکانی کم تا متوسط هستند که قیمست پایین‌تری نیز دارند. داده‌های فرامکانی معمولا به صورت مساحتی (بر حسب کیلومتر مربع) در اختیار گذاشته می‌شوند. مساحت قابل سفارش محدودیت دارد و حداقل آن ۲۵ کیلومتر مربع است. ۲-۷-۲ سفارش اخذ داده جدید سنجنده‌هایی که اپتیک آن‌ها قابلیت نشانه‌روی داشته باشد.ء امکان اخذ تصویر جدید بر طبق سفارش مشتری را دارند. اخذ جدید در مواردی مانند نبود داده, نبود داده دلخواه (مانند داده استریو)» نبود داده با کیفیت مطلوب (داده آبری) و یا نبود داده به روز توصیه می‌شود. حداقل مساحت برای اخذ جدید بستگی به نوع ماهواره» نوع داده (استاندارد یا استریو) و عحله سفارش دهنده دارد و بین ۱۰۰ تا ۲۱۰ کیلومتر مربع در تغییر است. مهم‌ترین محدودیت‌های اخد جدید زمان نسبتا طولانی انتظار (در حد چند ماه)» قیمت بالاتر و پوشش ابر است. داده‌های با ۱۵ تا ۲۰/ ابر برداشت موفق محسوب شده و تحویل می‌شود. سفارش اخذد برای سنحنده‌های هوابرد (مانند ۲1۷۸/1۵) نیازمند اجاره سنحنده برای یک دوره زمانی مشخص و هواپیمای مناسب برای پرواز است که با توجه به محدودیت‌های اجرایی و هزینه‌ای, این امکان فقط برای سازمان‌های دولتی فراهم است. قیمت داده‌های دورسنجی به اندازه منظرء» وضوح مکانی,ء سطح پردازش و قدمت داده بستگی دارد. ماهواره‌هایی که تنوع داده دارند (داده پانکروماتیک. رنگی, راداری و استریو)» ممکن است داده‌های خود را جداگانه و یا به صورت یک‌جا" در یک منظر یا در سطح پردازش و محصولات داده‌های ماهواره‌ای بسیار متنوع و وابسته به نوع سنجنده است. برای اطلاع از جزییات. تنوع و ویژگی انواع مختلف و سطوح داده‌های یک سنجنده/ماهواره باید به کتابچه و راهنمای کاربر آن مراجعه کرد. در یک نگاه کلی مهم‌ترین سطوح پردازشی داده‌ها شامل موارد زیر است: - داده خام: پایین‌ترین سطح پردازش است و در آن بیشتر خطاهای ناشی از خود سنجنده اصلاح شده و داده به شکل یک تصویر ارایه می‌شود. - داده مختصات‌دار : تصویر به وسیله اطلاعات موقعیتی خود ماهواره در یک سیستم مختصاتی (بیشتر ۷۷0584) توجیه و نمونه‌برداری مجدد شده و خطای هندسی ناشی از چرخش زمین و انحراف مدار ماهواره رفع شده است. - داده تصحیح شده رادیومتری؛ عدد پیکسل‌های تصویر به رادیانس در سنجنده تبدیل شده است. - داده متعامد شده: هر دو جابه‌جایی افقی و قائم تصویر حذف می‌شود. |- [6 2- ۳۳۵10 3- 0۳1001۵ -------- صفحهٔ بعد -------- 2۲۳ قهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنشاف مواد معدنی - داده رنگی: ترکیبی رنگی از داده‌های چندطیفی آرایه می‌شود. - داده واضح شده : داده‌های چندطیفی رنگی با باند پانکروماتیک ترکیب می‌شود. - داده بارز شده : کیفیت عوارض خاصی در تصویر افزایش یافته است. - سطوح بالاتر پردازش : بر اساس تقاضای مشتری انواع تصحیحات رادیومتری بر روی داده‌ها اعمال می‌شود و گاه ممکن است |- ۳۵-۹۵ 2- 40 3- ۲110۳۵۲-۵۷۵۱ ۵۲۵۵۵۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ سس ستاند)ردهای پیش پردازش داده‌های ماهو ار ه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- استانداردهای پیش‌پردازس داده‌های ماهواره‌ای م52 ۱-۳- آشنایی داده‌های دورسنجی هوابرد/فضابرد از درون یا بیرون جو با سکوی در حال حرکت از سطح نسبتا ناهموار زمین به طور دوره‌ای و در زمان‌های مختلف برداشت می‌شوند و از این رو استخراج اطلاعات در بررسی‌های اکتشافی- زمین‌شناسی نیازمند یک سلسله ماهیت پروژه بستگی دارد. اعمال محموعه‌ای از تصحیحات قبل از به کارگیری داده‌ها الزامی است. پیش‌پردازش معمولا شامل دو گروه تصحیحات هندسی و رادیومتری است. اما استانداردهای یکپارچه و واضح‌سازی نیز در این فصل مورد بررسی قرار می‌گیرد. ۳۲-۳- تصحبح هندسی عمده‌ترین عواملی که سبب ایجاد خطای هندسی و اعوجاج" در تصاویر دورسنجی می‌شوند شامل تغییر وضعیت. ارتفاع و سرعت ماهواره, تغییر موقعیت هواپیما (جهش "ء پیچش " و چرخش) هندسه دوربین» دوران و انحنای زمین, اثر پانوراما" و از همه مهم‌تر پستی- بلندی سطح زمین هستند. در سطوح مختلف داده‌هاء اثر بیشتر این عوامل از تصویر حذف می‌شود. ولی خطای ارتفاعی به طور معمول تصحیح نمی‌شود. تصحیح هندسی, اولین و ضروری‌ترین تصحیح مورد نیاز داده‌های دورسنجی است و به دو صورت دوبعدی و سه‌بعدی انجام می‌گیرد. با اعمال تصحیحات هندسی» هر پیکسل تحت یک سیستم مختصاتی (معمولا ۷/0584) به موقعیت متناظر خود در سطح زمین مرتبط می‌شود و بنابراین ارتباطی دوسویه بین فضای تصویر و سطح زمین شکل می‌گیرد. عکس - نقشه حاصل را می‌توان به کمک 5آن) به سایر داده‌ها و با 0۳5) به عوارض زمینی مرتبط کرد. [|] 5 2- ۳:۵ 3- ۷۷ 4- ۳۵۵۳۵۲۱ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- اه فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنتساف مواد معدنی وس داده‌های توپوگرافی با مقیاس مناسب ۱ 8 ٍ استخراج و تفکیک لایه‌ها انتخاب 12-۳۵ و مدیریت خطا ی متعامدسازی داده‌ها (تصحیح زمین‌مرجع‌سازی داده‌ها (تصحیح مدل رقومی ارتفاع (1]۸/1(]) سه‌بعدی) دوبعدی) تصحیح اتمسفری و تولید داده را موزاییک و یکپارچه‌سازی بازتابی/ تابشی ۹ کاهش /حذف نویز اعمال ماسک» برش و نظایر آن‌ها شکل ۱-۳- مراحل آماده‌سازی و پیش پردازش داده‌های دورسنجی (باز تابی/تابشی) در یک برنامه مطالعاتی زمین‌شناسی -اکتشافی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- استانداردهای پیش‌پردازس داده‌های ماهواره‌ای 2۷ ۱-۲-۳ تصحیح دوبعدی (زمین‌مرجع سازی) در تصحبح دوبعدی,» بدون شناخت و یا مدلسازی منابع خطاء ارتباط بین مختصات جغرافیایی (۷ا,۷) زمین و مختصات پیکسل‌های تصویر ([. 1) با یک تابع تبدیل (معمولا چندجمله‌ای) برقرار می‌شود. تعداد و دقت نقاط کنترل زمینی انتخاب شده, ضرایب و درجه چندجمله‌ای را تعیین می‌کند. خطای مجاز که با روش کمترین مربعات تعیین می‌شودء باید کمتر از ۱ پیکسل باشد و درجه چندجمله‌ای بهتر است از یک یا دو فراتر نرود. بهترین موارد استفاده از این روش» زمین‌مرجع کردن نقشه‌های اسکن شده مانند نقشه ۲-۲-۳ تصحیح سه‌بعدی (متعامدسازی") روش دقیق‌تر تصحیح داده‌ها که بعد سوم یعنی ارتفاع (2) را نیز لحاظ می‌کند. متعامدسازی نامیده می‌شود. این تصحیح به ویژه برای داده‌های فرامکانی, تصاویر ورودی به 5آن) نقشه‌های دگرسانی و نیز ترکیب تصاویر سنجنده‌های مختلف با هم ضرورت دارد. در تصحیح سه‌بعدی, خطای تصویر با استفاده هم‌زمان از مدل سنجنده", در کنار تعداد محدودی نقطه کنترل زمینی و مدل رقومی ارتفاعی " تهیه می‌شود (شکل ۲-۳). ما۲ نم امد وس یات با - ]| |11۵6 50۵0۵۲ -2 (/1۳) |۵۵۵۱ ۷۵0ع۱ع [ه۵ازع] -3 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۸ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنشاف مواد معدنی عکس‌های هوایی به صورت یک قاب هم‌زمان برداشت می‌شوند و هندسه ساده‌ای دارند. پارامترهای مورد نیاز برای متعامدسازی آن‌ها شامل توجیه داخلی" و خارجی" عکس و یک 0۳۸1 مناسب است. توجیه داخلی برای برقرارسازی ارتباط بین دوربین و عکس از طریق نقاط معتمد", فاصله کانونی و توجیه خارجی برای مرتبط کردن عکس با زمین از طریق نقاط کنترل زمینی انجام می‌گیرد. تصاویر ماهواره‌ای هندسه پیجیده‌تری دارند. برای تسهیل فرآیند تصحیح, مدل‌های طولانی و پیجیده سنحنده‌های ماهواره‌ای با مدل‌های ساده‌تر زیر جایگزین می‌شوند: الف- مدل‌های جچندجمله‌ای نسبتی ماهواره‌ای : مدل‌های ریاضی تجربی ساده شده شامل دو نسبت چندجمله‌ای" درجه ۳ (طول, عرض و ارتفاع) برای محاسبه موقعیت خطوط اسکن و موقعیت ستون‌ها هستند و بیش از ۲۰ ضریب دارند. این ضرایب توسط شرکت آرایه دهنده داده, برای هر تصویر به طور جداگانه محاسبه می‌شود. این روش با عنوان قابلیت موقعیت‌یابی سریع " نیز شناخته می‌شود. ب- مدل ریاضی تابع نسبتی : این روش در مواقعی که اطلاعات مورد نیاز برای مدل ریاضی مطلق» ضرایب 1۳۳۲ و یا کل یک منظر در دسترس نباشد. پیشنهاد می‌شود. در روش تابع نسبتی ضرایب چندجمله‌ای بر اساس نقاط کنترل زمینی سه‌بعدی و یا پارامترهای توجیه خارجی"* (در صورت وجود) محاسبه می‌شود. پ- مدل ریاضی مدار ماهواره": این مدل‌های جامع و تجربی» معادلات ساده‌ای دارند که بر پایه شرایط خطی تبدیل بین فضای تصویر و فضای زمین» توسعه 4 قابل حل هستند. ت- مدل جایگزین سنجنده": این مدل عمومی است و با سطح اطمینان بالا می‌توان آن را تقریبا با همه مدل‌های سنجنده (هوایرد و فضابرد) جایگزین کرد. ۳-۲-۳- گردآوری نقاط کنترل زمینی نقاط کنترل زمینی در تولید /0۳۸آ, در تصحیح هندسی (دو/سه‌بعدی)» توجیه داخلی/خارجی عکس‌های هوایی و گاه در | 110۳10۳ 0 2-160۲ 0 3 -110001۵[1 5 د[ع0 0۳:عد 116 ]غامد [۵ 001۷0 1۵0۵۱- ‎٩ (1۹۳۲) 00611101601 [ 001۷0۵1۵ ۳۵۱۵۵۵۱ -5 (1۳) 20111۷ ره 00۹1110108 6-1۵10 5 7-1۲۸110۱۵ 8-11۵۲ 0۲161۵110۵ |۵6 ۵۲11 [۲۵(ط0۲ ۹۵1611116 9 |10 -1 0010001601 6۹۵۲ 1۵۵۵| )150/1( -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- اساندا/ردهای پیش پردازشس داده‌های ماهواره‌ای 2۹ - نقشه‌های پایه توپوگرافی با مقیاس متناسب - تصاویر تصحیح شده قبلی با وضوح مکانی مناسب - برداشت زمینی با سامانه موقعیت‌یاب جهانی (0۳5)) نقاط کنترل زمینی به طور مستقیم بر روی دقت مدل ریاضی و نتیجه متعامد/ زمین‌مرجع‌سازی تاثیر می‌گذارند و لذا اهمیت و حساسیت زیادی دارند. به هنگام جمع‌آوری نقاط کنترل زمینی نکات زیر باید مد نظر قرار گیرد: - نقاط کنترل برای زمین‌مرجع کردن شامل و لا است و برای متعامدسازی 7 نیز مورد نیاز است. - نقاط انتخابی در تصویر و نقشه پایه باید ثابت و دقیق باشند و از نقاط متحرک مانند سایه‌ها اجتناب شود. تحربه نشان داده که - حداقل تعداد نقاط مورد نیاز به نوع داده» وضعیت توپوگرافی و دقت مدل ماهواره‌ای بستگی دارد و معمولا نباید کمتر از ۶ نقطه - نقاط در سراسر تصویر و به ویژه در ارتفاعات باید توزیع مناسب/متناسب داشته باشند. ترتیب انتخاب نقاط نیز بر روی همگرایی 0 باشدء در آن صورتء کار انتخاب نقاط کنترل پایان یافته است. 2-۲-۳ انتخاب مدل رقومی ار تفاع مدل رقومی ارتفاع یا 10158/4, نمایش رستری و ناپیوسته ارتفاع سطح زمین است. وضوح مکانی" 1۳:۸1 معرف میزان دقت آن در نمایش مورفولوژی سطحی و دقت ارتفاعی بیانگر دقت مطلق در اندازهگیری ارتفاع است. از پارامتر "۲1390 برای بیان دقت نسبی" جانمایی افقی پیکسل‌ها و از پارامتر 1.90۳ برای بیان میزان دقت مطلق " ارزش عددی پیکسل‌های 10501 استفاده می‌شود. پارامتر نخست به معنی قطر دایره افقی محاط به 1۹۰ عوارض کنترلی و دیگری معرف فاصله عمودی (یر حسب متر) در برگیرنده 1۹۰ نقاما ۰ ۰.۰ ۰ ۰ اس سا ۶ ۷ کنترل است. در کنار 1۳-۸ به عنوان یک وازه عمومی, وازژگان تخصصی‌تر مدل رقومی سطح (15۸4) و مدل رقومی زمین |-5۵1۵ 0 72 آ0 0۳03 ۳01۵۳ -2 601 ۳۵1۵11۷6 -3 7 آ0 2707 (۵ع1۳] -4 5- ۸0۹۵|۱6 (۷ (/115۸) |۳۵۵۵ 06اه [۵ا(ع1 -6 (2/1آ1) |1۵۵۵ 12۳۳۵۱ [ها(ع(1 -7 -------- صفحهٔ بعد -------- (/107۸) قرار دارند که به ترتیب برای تعریف سطح زمین با همه عوارض (مثل درختان یا ساختمان‌ها) و سطح بدون عوارض نأمیرده به کار می‌روند. ارتفاع 01:۸4 نسبت به میانگین سطح دریای آزاد یا ژئُوئید تعریف می‌شود. روش‌های مختلف تولید 1۳۸/1 در فصل برای متعامدسازی تصویرء /0۳:۸] انتخابی لازم است وضوحی برابر یا بیشتر از وضوح تصویر مورد تصحیح داشته باشد. همچنین 1 ۰ بیا پا . ۰ ۲ ۰ ۰ ۰ ۰ ۶ ۰ ۳ ۰ ۰ 3 ۰ ۰ ییا از آنجایی که مولفه ارتفاعی ماهواره نسبت به بیضوی با مرکز زمین» یعنی سیستم جهانی ژئودزی تعریف می‌شود. لازم است ارتفاع 4 از سطح ژئوئید به سطح بیضوی تبدیل شود. ۰ ۰ خ ۰.۰ ی اس ۴ . برخی از دیگر کاربردهای 1۳:۸1 شامل تولید نقشه‌های تحسمی , شبیه‌سازی محازی دید استریویی» سه‌بعدی‌سازی و پرواز, تعیین شیب و امتداده حذف اثر تویوگرافی از داده‌های بازتابی و راداری» تصحیح اتمسفری داده‌های بازتابی» تصحیح داده‌های زئوفیزیکی (گرانی و مغناطیسی)» آنالیزهای زئومورفولوژی» تعیین مدل جریانات آب» محاسبه احجام و تهیه مقطع زمین‌شناسی است. ۵-۲-۳ اعمال تصحیح هندسی بر تصویر پس از گردآوری تعداد کافی نقطه کنترل زمینی و انتخاب 00۳۸1 باید بر اساس مدل ماهواره‌ای یا تابع تبدیل, داده‌ها متعامد/ زمین‌مرجع شوند. در متعامدسازی» معادلات مدل ماهواره برای تک-تک پیکسل‌ها حل می‌شود و از این راه پیکسل‌ها به جای واقعصی خود در زمین منتقل می‌شوند. در روش زمین‌مرجع‌سازی» پیکسل‌های بین نقاط کنترل با توابعی مانند چندجمله‌ای, مثلث‌بندی و 1 مرتبط می‌شوند. در صورتی که هدف استفاده از ویژگی‌های طیفی تصویر باشد. باید با روش نمونه‌برداری محدد نزدیک‌ترین همسایه" انتخاب شود. سیستم مختصاتی متداول در متعامدسازی ۷/0584-/77۸] است» اما سیستم‌های دیگر نیز برای تصاویر به کار می‌روند (فصل ۵): میزان خطای تصویر متعامد شده به دقت ضرایب چندجمله‌ای‌هاء تعدادء توزیع و دقت نقاط کنترل زمینی» دقت پارامترهای مدل ماهواره‌ای و9 وضوح مکانی و دقت 12۳.۸ بستگی دارد. برای کنترل صحت و دقت هندسه تصاویرء می‌توان از لایه‌های برداری جاده و9 آبراهه استفاده کرد. این عوارض در صورت تصحیح مناسب تصویر, باید در موقعیت مناسب حود قرار گیرند (پیوست. شکل ۷ سنحنده‌هایی مثل ۳1۷۸/1۵ با فایل‌های 07 که در آن موقعیت هندسی پیکسل‌ها تعریف شده‌اند» همراه می‌شوند. در این 004 -| 2-0 0 1 ع00ع8 ل[3-۷/0۲ 4 ۵۱28 362۳61 -5 (آان)) 6[ ) 1000 2010 0ع0 -6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- استانداردهای پیش‌پردازس داده‌های ماهواره‌ای 8 ۳-۳ تصحیحات رادیومتری واسنجحی فرآیند ساده تبدیل عدد رقومی ثبت شده به وسیله سنجنده به رادیانس در سنجنده! با واحد فیزیکی (۷۷/12۹1/۲) است. 01( باند (شکل ۲-۲۳) به همراه داده ارایه می‌شوند. سیگنال خروجی , ۰. 0۱1۹561 1 رادیانس ورودی شکل ۳-۳- ضرایب تبدیل خطی عدد رقومی ثبت شده به وسیله سنجنده به رادیانس ۲-۳-۳- تصحیح اتمسفری " گازها و ذرات معلق موجود در اتمسفرء رادیانس رسیده به سنجنده را تعدیل می‌کنند. بخار آب در طول موج‌های ۰۰/۹۴ ۰۱/۱۴ ۸ و ۱۸۸ میکرومترء اکسیژن در ۰/۷۶ میکرومتر و دی‌اکسید کربن در نزدیکی ۲,۰۸ میکرومترء باند جذبی دارند (پیوست. شکل ۸) به گونه‌ای که حدود نیمی از بازه ۰/۴-۲/۵ میکرومتر از این جذب‌ها متاثر می‌شود. در طول موج‌های کمتر از ۱ میکرومتر هم پدیده نشر اتمسفری ناشی از مولکول‌ها و درات معلق غالب است. برای احیای ضریب بازتاب سطحی مواد و رسیدن به داده بازتابی در سطح" باید اثرات گازها و ذرات معلق اتمسفر طی یکی از 6 ۸۲-۹۵۹۵۲ -| 0 ۸1۳۵۹16۲۱ -2 6 ما۸ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنشاف مواد معدلنی الف- تعدیل اتمسفری در این رویه که آن را روش تجربی بر مبنای سین" نیز می‌نامند. داده‌های بازتابی نسبی " تولید می‌شود و شامل دو گروه مستقل از اندازهگیری زمینی است. الگوریتم‌های گروه اول مثل 1۸14" و ۳۲" در مواقعی که دسترسی به روش‌های دقیق‌تر و کمی مقدور نباشد با رعایت شرایطی ویژه مانند آب و هوای خشک و بدون پوشش گیاهی, وجود یک محدوده با بازتاب طیفی خننی و یا غالب نبودن یک ماده/کانی خاص در تصویرء به کار می‌رود. ایراد عمده این روش تولید جذب‌های کاذب در طیف پیکسل‌ها است. از سوی دیگرء روش خطوط تجربی (-۳1) نیازمند اندازه‌گیری طیف بازتابی حداقل یک هدف روشن و یک هدف تیره بر روی زمین برای رگرسیون خطی تصویر در مقابل آن‌ها است. حاصل این روش بسیار دقیق و قابل مقایسه با طیف‌های آزمایشگاهی و با زمینی است. طیف مرجع ممکن است از یک تصویر تصحیح شده فراطیفی انتخاب شود که در آن صورت» روش واسنجی متقاطع سنجنده " نامیده می‌شود. ب- تصحیح اتمسفری این رویه که مدل جامع عبور تشعشع" نیز نام دارد, داده‌های بازتابی ظاهری (بدون تصحیح توپوگرافی) تولید می‌شود و طی آن» اثرات جمعی انتشار اتمسفر و ذرات معلقء اثر تفریقی جذب گازها و بخار آب موجود در اتمسفر و اثر ضربی رادیانس ورودی خورشید به وسیله مدل‌های جامع مبتنی بر ۸101116۸۲ مدل شده و از رادیانس اندازه‌گیری شده به وسیله سنجنده حدذف می‌شود. مهم‌ترین نرم‌افزارهایی که بر این اساس کار می‌کنند شامل ۸۳107 ۳1۸۸۹5۲1 ۸7۳0 11۸707 و ۲۷۲۵0" هستند که دو مورد آخر بر اساس کدهای :۸71۹" توسعه یافته‌اند. ۹ موه مه ۱۳ پ- روش تلفیفی علیرغم پیشرفت‌های فنون تصحیح اتمسفری هنوز هم دانش مطلقی نیست و خروجی آن‌ها با خطای باقیمانده همراه است. راه حل مناسب» تلفیقی از روش‌های تصحیح اتمسفری و واسنجی زمینی است. روش تلفیقی که پالایش بازتابی نیز نامیده می‌شود با الگوریتم موسوم به 1۳۳0/۹7" نیز به طور محدود قابل اجرا است. |- 5066-32۹60 001۳۵ 200۳۵۵06 2- 161011۷66 6 ع6ع :2۷6۳ |11۳۵ -3 4- ۳1۵ 40 5- ۳۳۵۱۲۱۵۱ 6 6- 00۵۵-6۵0۲ 0۵110۳۵110 7- ۲12010۷۵ ۳۵01011۷6 1۳۵۹16 8 8- ۸1۳۵۵6۳۵ 00۳۳۵۵11011۷۳ ۷۵۲۵۵۵ [01۳۵ع0د ان دزد امه 616 م2105 1 11-01-۵2 ۳۵۹۲ -9 0 م6[ ۵00۵2۲20 200 616 م۸0۹۵ -10 |1- ۲1۷۵۳:۵۵۵۱ 0 | 2- ۸۵۵ ۵]16۲1۵ ۲۵۱۳۵۷ ۵[ |3- ۲1۷۳۲۱۵ 65 14- ۳ ۵۳۵۵[ ۲1۵1 11۵۱0 ۵0011 ۵[ ۳1100120066 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- اساندا/ردهای پیش پردازشس داده‌های ماهواره‌ای ۰۳ تصحیح توپوگرافی شامل دو بخش است: در بخش اول» اثر توپوگرافی یعنی شیب و امتداد متفاوت سطح نسبت به ارتفاع و آزیموت خورشید کاهش می‌یابد. این تصحیح نیازمند یک مدل بازتابی (معمولا مدل بازتابی لامبرت") و داده‌های رقومی ارتفاع است. بخش دوم تصحیح اختلاف ارتفاع سطح 9 اثر آن بر روی رادیانس عبوری است که خروجی این تصحیح پیجچیده. داده‌های بازتابی مطلق تولید می‌کند. 2-۳-۳ سایر تصحیحات رادیومتری علاوه بر تصحیحات یاد شده» تصحیحات دیگری نیز باید انجام گیرد که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: - بعضی از تصحیحات خاص داده‌های فراطیفی؛ شامل حذف جریان تاریک. تصحیح لبخند" یا انحنای خطی و تصحیح پهنای باندی " - تصحیح اثر 141۳ برای جبران میزان بازتاب متفاوت سطح در اثر تغییر زاویه تابش و ارتفاع خورشید و زاویه برداشت تصویر - تصحیح داده‌های حرارتی " که مستقل از فرآیند یاد شده باید انجام شده و طیف‌های تابشی " در مقایسه طیف هر پیکسل با - تصحیحاتی به فراخور سنجنده مثل تصحیح نشت باندی" تلسکوپ 5۷۷1 سنجنده ۸571 2-۳- کاهش نویز تصاویر نویز نسبت به سیگنال تعریف شده و به هر اندازه‌گیری فاقد اطلاعات اطلاق می‌شود. وجود نویز کار پردازش طیفی را مختل و تفسیر چشمی را مشکل می‌سازد. نویز هم با داده‌های خام و هم با اطلاعات استخراجی همراه می‌شود. اولین نویزها به هنگام است تناوبی" (مثل نواری شدن) و با تصادفی باشد که مثال بارز آن نویز داده‌های /۰۳7۸ ۸57۳ و ۲1۷007100 است. نویز به حالت جمعی, ضربی و یا ترکیبی داده‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. حذف/کاهش نویز از داده‌های ماهواره‌ای به دلیل ناشناخته ماندن مولفه‌های آن مشکل است. به طور کلی کاهش نویز به دو حالت درون پیکسلی و درون تصویری قابل انجام است. در روش درون پیکسلی, نویز موجود در نمودار طیفی هر پیکسل بر اساس [ع 1100 ۲۵1160121106 2۳6۲۵ ] -| 3 مع[[ 5 -2 70701 -3 0 1۹11110 ۳۵۱1۵0106 [۵ 1-00 -4 0 21305066 |1۳۳۵ -5 6 -60 (- 100 -7 0 مالن|]-عدوت -۵ 0 -(0 -------- صفحهٔ بعد -------- 3 فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی د راکنساف مواد معدنی فرکانس مجاز تغییرات. مدل و حذف می‌شود (مثل روش‌های پالایش بازتابی در بند ۲-۳-۳ و الگوریتم‌های زمین‌آماری ). در روش درون تصویری, از انواع فیلترها مانند میانه» بالاگذر و انحراف معیار برای کاهش نویز تصادفی و از روش‌های رگرسیون برای حذف نویزهای تناوبی کمک می‌گیرند. فیلترهای انحراف معیار دارای مزیت حفظ فرکانس‌های بالای سیگنال هم‌زمان با حذف نویز هستند. فیلتر کردن را می‌توان هم در فضای تصویر و هم در فضاهای غیرهمبسته‌ای چون ۳-۸ و فرکانس (با تبدیل فوریه یا ]۳۳) بر داده‌ها اعمال کرد. ۵-۳- موزاییک کردن " (یکپارچه‌سازی) تصاویر یکپارچه‌سازی یا موزاییک کردن تصاویر عبارت از اتصال تصاویر دارای مرز مشترک به منظور دستیابی به یک تصویر یکپارچه است. در تولید تصاویر یکپارچه, لازم است داده‌ها متعامد شده باشند تا مرز اتصال آن‌ها فاقد جابه‌جایی مکانی باشد. از سوی دیگر برای تهیه تصاویر یکپارچه و یکدست, لازم است لبه‌ها منطبق و اختلاف رنگ تنظیم شود. بهتر است خطوط اتصال" لبه‌ها از بخش‌هایی با کمترین برجستگی و اختلاف رنگی عبور کند. در تنظیم رنگ بر مبنای مرز مشترک می‌توان از چندجمله‌ای درجه ۱ تا ۳ استفاده کرد. معیار و9 استاندارد قضاوت درباره یکدستی و یکپارچگی تصویر بررسی چشمی تر کیبات رنگی حاصل است. پیوست. از آنجا که تنظیم رنگ در فرآیند یکپارچه‌سازی موجب به هم خوردن مقادیر [00] پیکسل‌ها می‌شود. تصویر موزاییک شده برای ۰ ۵ 1-۳-واضح‌سازی تصاویر وضوح مکانی و طیفی داده‌های ماهواره‌ای با هم نسبت عکس دارند و نمی‌توان وضوح طیفی و مکانی تصویر را هم‌زمان افزایش داد. از این رو بیشتر سنجنده‌های کنونی, به ویژه انواع فرامکانی» با دو تلسکوپ جداگانه, داده‌های چندطیفی و پانکروماتیک را در دو در مواقعی که داده‌های رنگی چندطیفی با وضوح مکانی باند پانکروماتیک مورد نیاز باشد. می‌توان این دو را با هم ترکیب" و یا واضح کرد. واضح‌سازی را می‌توان بر روی داده‌های هم‌زمان یک سنحنده و یا تصاویری از سنجنده‌های مختلف اعمال کرد (پیوست. ۱-6۲0 ۲1۱6-۵۵ -2 8 3 65 -4 ۳-8 -5 (11510) 3/1086 -6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- استانداردهای پیش‌پردازس داده‌های ماهواره‌ای .2 شکل ۱۰). داده‌های چندطیفی و ۳۵ به دلیل برداشت هم‌زمان و هم‌مختصات بودن» بدون متعامدسازی هم قابل ترکیب هستند. اما داده‌های دو سنجنده مختلف باید در ابتدا با دقت زیاد متعامد شوند تا از هم‌مختصات شدن آن‌ها اطمینان حاصل شود. نسبت مجاز اندازه پیکسلی در واضح‌سازی ۴ به ۱ است.ء یعنی اندازه پیکسلی باند ۳۵۱ حداکثر باید ۴ برابر داده چندطیفی باشد. از لحاظ محدوده ترکیب تصاویر اصولا با تبدیلات خاص در فضاهای غیرهمبسته انجام می‌شود. برخی از مهم‌ترین الگوریتم‌های واضح‌سازی به ترتیب افزایش اهمیت شامل ۰1715 ۰۳۲۸ 0۳۵1-521۵۲ موجک " و نیز برخی روش‌های دورگه" است. مزیت و کارآیی یک 0 ای ۷-۳- سایر موارد پیش پردازش سایر موارد آماده‌سازی داده‌های دورسنجی به شرح زیر است: - برش تصویر به اندازه مورد نظر پروژه با مختصات یا با یک پلی‌گون (بهتر است تصویر کمی بزرگتر از مختصات چهارگوش مطالعاتی بریده شود.) - سایه انداختن (ماسک) موارد نامطلوب تصویر مانند ابرهاء گیاهان» سایه‌های بزرگ» دریاچه‌هاء حاشیه‌های تصویر و نظایر آن‌ها (این موارد را می‌توان از طریق پردازش طیفی استخراج و به عنوان پدیده ماسک در نظر گرفت.) - تغییر سیستم مختصات تصویر که لازمه آن پیچش " و نمونه‌برداری مجدد است. گزینه مطلوب در این موارد روش جامع است که تبدیل را برای تک-تک پیکسل‌ها محاسبه می‌کند. - تغییر اندازه پیکسلی از اندازه کوچکتر به بزرگتر و بالعکس که نیازمند نمونه‌برداری مجدد است. کاهش اندازه پیکسلی با روش نمونه‌برداری مجدد به هیچ وجه نشانه افزایش وضوح مکانی نیست. - یک کاسه کردن* داده‌های مختلف در یک فایل که همانند واضح‌سازی, داده‌ها باید ابتدا از طریق متعامدسازی هم‌مختصات شده باشند. |- ۲0-7 2-11 3- 4۵ 4-0 5-8 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ استاندار دهای پردازش داده‌های دورسنحی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جچهارم- استانداردهای پردازس داده‌های دورسنجی اهم ۱-2- آشنایی پردازش» عملیات تبدیل داده‌های تصویری تصحیح شده به اطلاعات زمین‌شناسی یا اکتشافی است و دو رویه کلی پردازش چشمی و رقومی را شامل می‌شود. در این فصل انواع روش‌های پردازش داده‌های دورسنجی به تفکیک بازتابی/تابشی» راداری و زئوفیزیکی برای استخراج اطلاعات کانی‌شناسی» سنگ‌شناسی و هندسی- ساختاری مورد بررسی قرار می‌گیرد. داده‌های تصویری دورسنحجی معمولا دوبعدی و گاه استریو برداشت می‌شوند. هر پیکسل این داده‌ها از 1 باند طیفی (11 بعد ظاهری) تشکیل شده است. روش‌های مختلف استخراج اطلاعات از تصاویر به سه گروه شناسایی الگوی مکانی, شناسایی الگوی طیفی و شناسایی الگوی زمانی تقسیم می‌شوند. الگوی مکانی از چیدمان پیکسل‌ها در کنار همء الگوی طیفی از محتوی 3 بعدی طیف هر پیکسل و الگوی زمانی از تغییرات زمانی دو الگوی دیگر برای شناسایی پدیده‌ها و استخراج اطلاعات کمک می‌گیرد. استخراج اطلاعات ممکن است با تکیه بر مهارت‌های چشمی مفسرء با انواع الگوریتم‌های رایانه‌ای خودکار و نیمه‌خودکار و یا با ۲-2 تعبیر و تفسیر چشسمی تصاویر دورسنجی ۱-۲-2 آشکارسازی و ساخت ترکیبات رنگی بر خلاف عکس‌های هوایی, تصاویر ماهواره‌ای قبل از شروع تفسیر باید به وسیله رایانه آشکارسازی شوند. آشکارسازی نمایش یک یا سه باند از محجموعه 1 باند تصویر به صورت خاکستری (سیاه و سفید) و یا ترکیب رنگی است. انتخاب سه باند از محموع 1 باندء باید به گونه‌ای باشد که بیشترین تباین را ایجاد کند. از آنجا که وابستگی خطی باندهای نزدیک به هم بالاست. بهتر است باندهای با فاصله‌های طول موجی بیشتر از هم با یکدیگر ترکیب شوند. آشکارسازی مستقل از نوع ترکیب رنگی ممکن است ۲ ۲۸۵ و یا ۳ بعدی (استریو) باشد (شکل ۱-۴). دید ۲,۵ بعدی با تصاویر سایه‌دار (پیوست. شکل ۱۱) و یا آناگلیف و دید سه‌بعدی با یک زوج تصویر برداشت شده با سنجنده یا زوج تصویر مجازی (تولید شده بر اساس 105۸1 با الگوریتم‌های خاص) میسر می‌شود. دید سه‌بعدی حاصل از تصاویر استریو افزون بر اندازه و شکل, اطلاعات مفیدی نیز درباره ارتفاع» عمق و حجم اجسام ارایه می‌دهد و به ویژه در تخمین شیب گسل‌ها و لایه‌ها و تفسیر ساختاری برتری آشکاری دارد. از این رو گاهی تصاویر ماهواره‌ای با کمک 11:۸1 به صورت تجسمی " نمایش داده می‌شوند. |- ۸۵21۷5 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ » قشم چا 0 9 5 ۳ کم ۳ ر مه وس هچ ۱ , ۳ 9 سب را وی رک رو مکی مر زا ی [ وگ رل عرص ال سم وا 5 رل ۷ َ زره / / ۷ زا : مومت * م ۴ ی زا و مها ۱ ار / و ۰ ! مم لس ۴ - که در قف ۰ ۸ شکل ۱-۶- نمونه‌ای از یک زوج تصویر استریو با دید برجسته (سه‌بعدی) برای تفسیر عوارض زمین‌شناسی ۳-۲-2 فتوزئولوزی برای تهیه نقشه زمین‌سناسی اولیه تهیه نقشه زمین‌شناسی, هم در بررسی‌های گوناگون زمین‌شناسی و هم در مراحل مختلف اکتشافی ضرورت پیدا می‌کند. عملیات متوالی و متنوع تهیه نقشه زمین‌شناسی به طور کلی سه مرحله تعیین موقعیت و گسترش (دو یا سه‌بعدی) سنگ‌ها و شکل هندسی برمی‌گیرد. مرحله نخست به طور کامل و مرحله دوم به طور محدود.ء به داده‌های دورسنجی تکیه دارند. برای این منظور داده‌های دورسنجی را به دو حالت زیر از دیدگاه فتوزئولوژی تفسیر می‌کنند: - انجام تفسیر بر روی عکس‌های هوایی استریو با استریوسکوپ و پیاده‌سازی خطوط ترسیمی روی نقشه توپوگرافی کاغدی که در عمل روشی مشابه فلوچارت شکل ۴-۱ به عبارت دیگر استفاده استادانه و موازی از هر دو روش برای پوشش ضعف‌های هر تفسیر فتوزئولوزی دو یا سه‌بعدی تصویر ماهواره‌ای/ عکس هوایی در موارد زیر کاربرد دارد: ۰ ی .<< ۱ ۰ 7 ۰ 01082۷ 11] -1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم- استانداردهای پردازس داده‌های دورسنجی 1 حاصل این فرآیند معمولا یک نقشه اولیه زمین‌شناسی است که باید با برداشت‌های زمینی (کنترل رخنمون‌هاء برداشت سنگ‌شناسی و تعیین سن) تصحیح و تکمیل شود. امروزه تفکیک واحدهای سنگ‌شناسی به صورت خودکار با الگوریتم‌هایی موسوم به استخراج عوارض تا حدودی ممکن شده است. داده‌های رادار اطلاعات مفیدی درباره بافت و زبری سطح آرایه می‌دهند و نقش مهمی در شناسایی خطواره‌ها و تفکیک واحدهای سنگی ایفا می‌کنند. خطواره عارضه‌ای خطی و ناپیدا در سطح است که با اثرات کنترلی آن بر توپوگرافی» فعالیت‌های ۳ یس ۲ ی ۹ ( 1/ ۰ مه 7 ف ند مسا ۳ ۰ چچح ی 1 ۸ ۸ ۳ ۵ هر ۰ ۱ ۸ وب هر هه هر رخ این ۷ ۱ 7 ی ما یک وخ سک نس هه ها ۰ ۰ 1 71 ۹ ٍ 1 شکل ۲-۶- نمونه‌ای از نقشه خطواره‌ها و شکستگی‌های تفسیر شده بر اساس داده‌های ماهواره‌ای پیاده شده و عوارض مورد نظر به طور هم‌زمان اصلاح و تفسیر/ تدقیق می‌شوند. - مدیریت و برنامه‌ریزی عملیات اکتشافی- زمین‌شناسی - استخراج دگرسانی‌های گرمابی (راه حل صحیح‌تر استفاده از روش‌های کمی, پردازش طیفی است.) 1 نآ[ -------- صفحهٔ بعد -------- 7۲۳ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنتساف مواد معدنی ۳-۶- پردازش طیفی داده‌های ماهواره‌ای برای برداشت کانی‌ها در گذشته, بخش‌های دگرسان شده بر اساس نمود ظاهری و یا روش مقایسه‌ای بر روی عکس‌های هوایی و نیز طی عملیات زمینی شناسایی می‌شد. اما امروزه ورود داده‌های چند/فراطیفی به بخش اکتشاف, نه تنها فرآیند شناسایی دگرسانی‌ها را تسهیل کرده» بلکه انقلابی در روش شناسایی و بررسی کانی‌ها ایجاد کرده است. تولید نقشه‌های کانی‌شناسی با روش طیفی مطابق فلوچارت شکل ۳-۴ از سه پایه اصلی تشکیل شده است. یکی مدل کانی‌سازی که کانی‌های هدف را تعیین و زمین‌شناسی طیفی (فصل ۱) که نمودارهای طیفی بازتابی/تابشی مرجع را فراهم می‌کند. دوم انواع الگوریتم‌های پردازش طیفی که استخراج اطلاعات کانی‌شناسی/ دگرسانی و در مواردی سنگ‌شناسی از تصویر را ممکن دنیای واقعی (کانی‌سازی) انتخاب داده چند/فراطیفی اعمال الگوریتم پردازش شکل ۳-۶- فلوچارت مراحل سه‌گانه برداشت کانی‌ها ۱-۳-2- بررسی و تعیین کانی‌های هدف آنچه در پردازش طیفی از تصویر استخراج و برداشت می‌شود. معمولا کانی با ترکیب شیمیایی و رفتار طیفی مشخص و گاه واحدهای سنگی است. الگوی کانی‌شناسی (فصل ۱) در شناخت انواع محیط‌های زمین‌شناسی (محیط‌های هوازدگی» اکسیداسیون - احیاء رسوب‌گذاری, دگرگونی)» مناطق زمین‌گرمایی» طبقه‌بندی انواع خاک‌هاء پایش شور شدن خاک» بررسی‌های زیست‌محیطی و نظایر آن‌ها نقش کلیدی دارد. در این نشریه تنها کاربردهای الگوی کانی‌شناسی در اکتشافات معدنی بررسی می‌شود. پارامترهای دگرسانی» هوازدگی و به طور محدودتر سنگ درونگیر (جدول ۱-۱)» ویژگی‌های کانی‌شناسی یک مدل را توصیف و کانی‌های بالقوه برای برداشت را پیشنهاد می‌کند. به هنگام پردازش طیفی برای استخراج الگوهای کانی‌شناسی بالقوه یک مدل, باید موانع و محدودیت‌های زیر را در نظر داشت: - محدودیت‌های داده یعنی تعداد باند» وضوح طیفی, رادیومتری و مکانی سنجنده - محدودیت‌های طیفی شامل حضور جذب و بازتاب‌های یکتا و اثر ترکیب‌شدگی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم- استانداردهای پردازس داده‌های دورسنجی 7۳ - محدودیت در توانایی الگوریتم‌ها (نرم‌افزاری) و رایانه‌ها (سخت‌افزاری) - محدودیت تصحیحات رادیومتری طیفی حاصل» وضعیت پنجره‌های اتمسفری و هم‌پوشانی جذبی دیگر مواد.ء کانی‌های قابل نقشه‌برداری را مشخص می‌کند. وضوح مکانی سنجنده» پدیده ترکیب‌شدگی, فرض‌های ساده‌کننده الگوریتم‌ها و یا برونزد محدود کانی هدف (مثل آنواع کانی‌سازی رگه‌ای) کانی‌های بالفعل ممکن است دارای ارتباط مستقیم با غیرمستقیم با کانی‌سازی باشند. در ذخایری مثل لاتریت‌هاء بوکسیت‌هاء هدف مستقیم نقشه‌برداری طیفی است در حالی که هاله‌های دگرسانی با مناطق هوازدگی, به طور غیرمستقیم به پهنه کانه‌دار مرتبط می‌شوند. ۲-۳-۶ کاهش ابعاد داده و تبدیلات داده‌های دورسنجی بازتابی/تابشی» به ویژه فراطیفی» به دلیل همبستگی بالای باندهاء نیازمند کاهش 1 باند طیفی به 1 بعد ذاتی" (۲۷<) با تبدیلاتی مثل ۸1۲/۲" و ۳۳۸ هستند. 1۵ باند حاصل استقلال خطی دارند و در آن نویز محو" شده است. ۳-۳-۶- الگوریتم‌های پردازش طیفی انبوه روش‌های پردازش طیفی در یک تقسیم‌بندی نوآورانه در دو گروه کلی زیر قرار می‌گیرند (شکل ۴-۴): در این روش‌ها بر اساس اطلاع قبلی از موقعیت جذب و بازتاب‌های یک کانی» اقدام به برداشت آن در حوزه طیفی می‌کنند و شامل تمام عملیات ریاضی است که برای کمی‌سازی موقعیت طول موجیء عرض» عمق و تقارن جذب‌ها بر روی باندها انجام 1 ۰ ب- روش‌های متکی بر داده" (دورسنجی) این روش‌ها بر اساس طیف‌های معرف حاصل از داده استواراند. طیف‌های معرف در روش‌های مشابهت‌سنحی (شکل ۴۳-۴) ممکن است از کتابخانه طیفی وارد شده و یا یک کلاس آموزشی آماری باشند. در سایر مواقع طیف معرف یک سرگروه است که با ترکیب خطی آن‌ها سایر پیکسل‌های مرکب تصویر ساخته می‌شود. سرگروه ممکن است وارداتی به تصویر (طیف آزمایشگاهی با ۷(][[ 01۵11012 13116۳۵11 -۱ 0 ۹۵ 38/1111۱۵۵۱ -2 8 11016 -3 ۵70۳001 1010-10۳1۷۵۲ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- 2 فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی د راکنشاف مواد معدنی ۰ ۰ 2 م. ۰ . خَ ۰ ی اپ 0 ۱ تا 0 ات زمینی) یا برگرفته از تصویر باشد که در حالت دوم با الگوریتم‌های استخراج سرگروه (مثل ۳۳1 ) انتخاب می‌شود. الگوریتم‌های کل-پیکسل, پیکسل‌ها تنها به یک سرگروه و در روش زیر-پیکسل, پیکسل‌ها به بیش از یک سرگروه نسبت داده می‌شوند. پردازش طیفی داده‌های دورسنجی با هر روشی که انحام گیرد باید اهداف زیر را برآورده کند: - همراهی کانی‌ها با هم از لحاظ مدل کانی‌سازی و شرایط زمین‌شناسی معنادار باشد. - نقشه کانی‌های ارایه شده با واقعیت‌های زمینیء چه کمی/کیفی و چه مکانی مطابقت داشته باشد. انواع آلگوریتم‌های برداشت طیفی کانی‌ها متکی به داده یا کانی‌های شبیه‌سازی شده روش‌های پیشرفته‌تر ٩۷ با5‎ ۸ ۱۷1۵۳۱۲۳۵ ] 040 ۳۳۲۴ ۸۲0 ۱۷1۵۵۵۵۱ 6 ۹1۳۳ ۲۱/113۱1۱06 شکل 5-۶ فلوچارت تقسیم‌بندی انواع روش‌های پردازش طیفی 2-۳-4 نقشه فراوانی کانی‌ها هی ۰ ۰ ۰۰ ۰ ار ۰۰ .۰ 2 ۰ ۱ ۰ ۰ حاصل نقشه‌برداری طیفی کانی‌هاء چسم داده‌های باندی به تعداد محندودی تصویر موسوم به تصو بر فراوانی کانی است. تصویبر فراوانی تغییرات در شدت. فراوانی یا شباهت را به صورت تغییرات خاکستری نشان می‌دهد. خروجی‌گیری و تفسیر این تصاویر در |- ۳:۷۵[ 00۳1۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جچهارم- استانداردهای پردازس داده‌های دورسنجی مه فصل ۵ مورد بحث قرار می‌گیرد. گاه در تصویر فراوانی» گروهی از پیکسل‌های غیرمرتبط یا جامانده دیده می‌شوند. علت این امر ممکن است وضوح طیفی ناکافی داده‌هاء خطا در انتخاب تعداد و نوع سرگروه‌هاء روش‌های نقشه‌برداری نامناسب» نویز باقی‌مانده در داده‌ها و نیز پیچیدگی رفتار نور در برخورد با محیط‌های زمین‌شناسی باشد. برای رفع خطای جاماندگی استفاده از دو روش زیر توصیه می‌شود: - تکرار پردازش با اصلاح یک یا همه عوامل خطا ی" ۲ ۰.۰ ۰ ۰ - پس‌پردازش و تعدیل پیکسل‌های خارج از ردیف 5-4- شناسایی تغییرات شناسایی تغییرات در پی یافتن تغییر یک پدیده مشخص طی توالی زمانی معین است. از آنجایی که زمان در تصاویر دورسنجی منحمد می‌شودء می‌توان با استفاده از تصاویر با تاریخ برداشت مختلف» تغییرات رخ داده بین دو زمان برداشت را شناسایی کرد. در این صورت تصاویر باید متعلق به یک سنحنده بوده و وضوح مکانی» هندسه برداشت. تعداد باند طیفی و ساعت برداشت یکسان داشته باشند. همچنین لازم است که تصاویر مورد استفاده به دقت (بین 2 تا ۱۵ پیکسل) هم‌مختصات شده باشند. به دلیل تاثیر منفی شرایط محیطی و جوی بر روی نتایج بهتر است تصحیحات اتمسفری و روشنایی نیز بر تصاویر اعمال شود. الگوریتم‌هایی مانند تفریق و نسبت باندی» کلاس‌بندی, تحلیل مولفه اصلی (۸-)۳) رگرسیون خطی و 5۸/1 برای شناسایی تغییرات مورد استفاده قرار می‌گیرند. در سری‌های زمانی روند تغییرات به دست آمده از پایش پیوسته یک هدف (مانند سبزینه گیاهان) توسط دورسنجی تحلیل می‌شود. شناسایی تغییرات در اکتشاف جذابیت و اهمیت چندانی ندارد.ء اما در مطالعات زیست‌محیطی پیرامون معادن» شناسایی تغییرات و پایش نحوه گسترش و توزیع آلاینده‌های معدنی» به ویژه عوامل کانی‌شناسی با تکنیک دورسنجی قابل اجرا است. در زمین‌شناسی پدیده‌های پویایی مانند حرکات تکتونیکی و زمینلرزه. فعالیت‌های آتشفشانی, خیزش کنیدهای نمکی, فرونشست زمین (در اثر معدنکاری,» برداشت هیدروکرین از مخزن یا برداشت آب از سفره‌های زیرزمینی)» رانش زمین» لغزش پله‌های معادن و نظایر آن‌ها با جابه‌جایی مکانی یا دگرشکلی " زمین همراه هستند. در این موارد, شناسایی میزان جابه‌جایی/ دگرشکلی در طی زمان, شناخت بهتر پدیده را میسر و پیش‌بینی خطرات احتمالی آن را ممکن می‌کند. روش شناخته شده برای این منظور استفاده از تکنیک تداخل‌سنجی راداری (پیوست. شکل ۱۳) و نیز فناوری 1200۳۹5 است. ۱- ۸۳۵۵۳۵ 6 2- ۳0-8 3 -------- صفحهٔ بعد -------- 7 فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنتساف مواد معدنی ۵-2 تولید و پردازش مدل رقومی ارتفاع مهم‌ترین روش‌های تولید مدل رقومی ارتفاع به جز پیمایش زمینی» استفاده از فناوری‌های دورسنجی است. به طور کلی سه روش فتوگرامتری تصاویر ماهواره‌ای» تداخل‌سنجی راداری و فناوری +[11۸.] برای این منظور وجود دارد. ۱-۵-4 فتوگرامتری رقومی تصاویر ماهواره‌ای دسترسی به زوج تصاویر استریویی" ماهواره ای (جدول ۱-۴) موجب جذابیت این داده ها برای تولید 1015۸1 شده است. زوج تصویر ماهواره‌ای ممکن است با برداشت استریویی متقاطع با- مسیر حرکت (یا خارج از- مسیر) از دو مدار مجاور هم طی دو زمان مختلف و یا برداشت استریویی هم امتداد با- مسیر (یا در-مسیر حرکت) از یک مدار واحد حاصل شود که البته حالت دوم به دلیل حداقل تغییرات رادیومتری و حداکثر دقت هندسی برتری دارد. توسعه مدل‌های فتوگرامتری بازنگری شده نظیر مدل مطلق و یا ۳۲۲ (بند ۲-۱-۳) موجب متداول شدن روش‌های خودکار با نیمه‌خودکار استخراج /۳۸] از تصاویر ماهواره‌ای شده است. فتوگرامتری رقومی مستقل از سنجنده شامل مراحل زیر است: - انتخاب چندین نقطه کنترل زمینی (02۳۶)) و نقاط گره" در زوج تصویر - محاسبه مدل سه‌بعدی بر اساس پارامترهای سنجنده و توجیه تصاویر اولیه به صورت تصاویر 6۳0100127 - انطباق‌یابی " پیکسل به پیکسل زوج استریو و محاسبه مختصات کارتوگرافی و ارتفاع پارالاکس " در یک شبکه منظم - تبدیل مختصات 1۳۸ حاصل به مختصات واقعی زمین و ویرایش حفره‌هاء بخش‌های ابری و نظایر آن‌ها کیفیت, دقت و مقیاس 10۳۳۸1 تولیدی با یک زوج استریو به عواملی مانند اندازه پیکسلیء نسبت باز به ارتفاع" (13/11) (با حالت بهینه بین ۰/۵ تا ۱ است)» کیفیت رادیومتری تصویرء الگوریتم مورد استفاده و در نهایت تعداد و دقت نقاط کنترلی بستگی دارد (جدول ۱-۴). در پیوست شکل ۰۱۴ نمونه‌های 1۳:۸ تولیدی با داده‌های ۸1].05 و |-020۳۱۷۵) نشان داده شده است. جدول ۱-۶- ویژگی‌های 1۳.۸1 مورد انتظار از داده‌های ماهواره‌ای با قابلیت برداشست تصاویر استریو رس مکی ۳8( ا هت ۳60 اس 1- 51۳۵0 0۵1۳ 861۷ 2- "112 1۵ 3 00 4- (17/ظ) ۳۵11۵ ۵1۵1 ۵ ۵۵6 -5 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم- استانداردهای پردازس داده‌های دورسنجی 7۷ ادامه جدول ۱-۶- ویژگی‌های 11:۸1 مورد انتظار از داده‌های ماهواره‌ای با قابلیت برداشت تصاویر استریو ی کی ۳ اس ۳ ۲-۵-2 استفاده از تصاویر راداری " 5۸ پیکسل‌های تصویر 5۸ متشکل از یک عدد مختلط است که در آن علاوه بر بزرگا" (یا دامنه") اطلاعات فاز سیگنال دریافتی نیز به صورت یک زاویه (رادیان) ثبت می‌شود. بزرگا وابسته به زبری سطح و فاز تابع فاصله آنتن از مجموعه هدف‌های درون پیکسل و خواص دی‌الکتریک آن‌هاست. هر دو پارامتر فوق می‌تواند به ترتیب زیر برای استخراج اطلاعات ارتفاعی به کار رود: - رادار گرامتری " تصاویر استریوی راداری و استفاده از اثر پارالاکس همراه با دامنه سیگنال ثبتی برای تولید /01:۸] - تداخل‌سنحی و استفاده از تفاوت فاز سیگنال دو تصویر مختلف برای ایجاد اثر استریویی و تولید 1۳۸/۸ در تکنیک تداخل‌سنجی (1۳5۸14 یا 115۸/1۹)» تداخل‌سنج با ضرب خارجی پیکسل‌های دو تصویر هم‌مختصات شده (با دقت ۰۱۱ پیکسل) تشکیل و سپس فاز واپیچی" می‌شود. پس از اعمال برخی اصلاحات از جمله انحنای زمین» آنچه در تداخل‌سنج باقی می‌ماند اثر توپوگرافی است. با انتقال ارتفاع نسبت به یک سطح مبنا و زئوکد کردن نقشه حاصل» 01۸ تولید می‌شود. تصاویر دوگانه مورد استفاده در تداخل‌سنجی می‌تواند به شکل عبور منفرد" یا عبور هم‌زمان با استفاده از دو آنتن بر روی یک سکوی واحد عبور چندباره یا تکرار برداشت‌ها با یک آنتن طی دوره‌های تکرار زمانی مشخص با تغییر جزیی زاویه نگاه و عبور دوگانه و هم‌زمان از دو مدار مختلف با ماهواره‌های مشابه تامین شود. از روش نخست طی سال ۲۰۰۰ داده موسوم به 513714" برای محدوده بین عرض ۶۰ شمالی و ۵۶ جنوبی زمین با اندازه پیکسلی ‎٩۰‏ و دقت ارتفاعی ۸ متر تولید شده است. در رویه عبور چندباره سنجنده‌های راداری آمده در جدول ۲-۷ می‌توانند برای تولید 12۳3۸۸ به کار گرفته شوند. در رویه سوم ماهواره‌های دوقلوی شرکت ۸5711۸1 (ینشی - ]10۳۳۵5۸ و 2-/120]10۳۸) از دو مدار مختلفء به طور موازی و هم‌زمان زوج تصویر تداخلی برداشت می‌کنند. با این روش تا سال ۰۲۰۱۴ 1۳:۸۸ کلیه خشکی‌های زمین از قطب تا قطب با مقیاس ۱:۲۵۰۰۰ تولید خواهد شد (پیوست, شکل ۱۵): ۱- 5۷۱۳۵۵ 206710۳6 ۳۵02۳ )5۸1٩( 2- 3- ۸ 0[1] 6 4۳ 5- ۳۳۸۹۵ ۷۳۵8 6- 51216 245 7- 5۳۵ ۵0۳ 100082121 -------- صفحهٔ بعد -------- 1۸ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنتساف مواد معدنی ۳-۵-2- فناوری چ۱1.10۸1 فناوری 10۸1۳ که به آن ارتفاع‌سنجی لیزر پا اسکن لیزری هوابرد نیز می‌گوینده از یک باریکه پرتو لیزر برای تولید اطلاعات ارتفاعی وضوح بالا با ماهیت نقطه‌ای استفاده می‌کند. با معلوم بودن موقعیت دقیق فرستنده و اندازهگیری زمان رفت و برگشت پالس لیزر ارسالی» می‌توان فاصله اشیا و زمین نسبت به سنجنده را به صورت سه‌بعدی ۸6۷۸7 با دقت بین ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متر تعیین کرد. تراکم بالای ابر نقاط تولید شده بی‌نیاز از درون‌یابی بوده و در نتبحجه 1۹/1( خروجی فوق‌العاده دقیق است. سرعت در برداشست و آماده‌سازی موجب اقبال بالای این فناوری در بخش‌های مختلف از جمله بخش معدنی شده است. ۸1۸14] می‌تواند بر روی سکوی متحرک هوابرد (هواپیما) یا فضابرد (مثل ماهواره 1۳1841 ) و یا بر روی زمین مورد استفاده قرار گیرد. 2-۵-2 درون‌یابی نقشه‌های کنتوری شوند. وضوح یا اندازه پیکسلی ۳۸] از این روش برابر با نصف فاصله منحنی‌های میزان است. 1-2 - پردازش داده‌های راداری در صورتی که در فاصله زمانی برداشت دو تصویر تداخلی ]5۸ زمین دجار دگرشکلی یا جابه‌جایی شده باشد.ء این تغییرات در میسر است. اما لازم است که در ابتدا اثر استریویی توپوگرافی از تداخل‌سنج به یکی از روش‌های دو- عبور (با استفاده از 1۳۸ موجود از منطقه) یا سه- عبور (دو تصویر برداشتی نزدیک به هم و فاقد سیگنال دگرشکلی) حذف شود. فاز باقیمانده از هر دوی این روش‌ها معرف میزان دگرشکلی سطحی بوده و با واحد رادیان اندازه‌گیری می‌شود. از آنجا که فاز ماهیتی تناوبی دارد؛ نتایج به صورت برای هر پیکسل تعیین می‌شود. عوامل مختلفی از جمله تغییر هندسه عوارض» خطای هم-مختصاتی, تغییر رطوبت خاک و نوسان میزان عبور اتمسفر موجب نویزی شدن فاز باقیمانده می‌شوند که راه حل استفاده از انواع فیلترها برای تقویت سیگنال فاز است. می‌توان داده‌های 5۸/4 را پس از آشکارسازی به صورت یک تصویر سیاه و سفید برای تفسیر پدیده‌های زمین‌شناسی و به ویژه عوارض ساختمانی به کار برد یا آن‌ها را مطابق شکل ۱۶ پیوست با دیگر داده‌ها (از جمله پرتوسنجی) تر کیب و مورد استفاده قرار داد. 8 2 046160110 1821] -| 6 616۷۵110 1200 200 واه بعم] -2 65 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- استانداردهای پردازس داده‌های دورسنجی 7۹ ۷-2- پردازش داده‌های زئوفیزیکی روش‌های ژئوفیزیکی مغناطیس‌سنجی و پرتوسنجی نه تنها در رویه برداشت. بلکه در رویکرد پردازش نیز مشابه داده‌های دورسنجی (بازتابی/تابشی) هستند و همواره به عنوان مکمل در کنار یکدیگر برای تفسیر بهتر اکتشافی استفاده می‌شوند. روش مغناطیس‌سنجی که مغناطیس باقی‌مانده و القایی سنگ را اندازه‌گیری می‌کند (پیوست. شکل ۱۷)» در تفسیر ساختاری» تفکیک سنگ‌شناسی و بررسی عمق دگرسانی‌ها به کار می‌رود. پردازش داده‌های مغناطیسی سه مرحله دارد: - درون‌یابی و تبدیل به فرمت رستری - اعمال فیلترهای برگرداندن به قطب, محاسبه مشتق و سیگنال تحلیلی - آشکارسازی و تولید داده‌های ۲ یا ۲,۵ بعدی سایه‌دار با آزیموت و ارتفاع مناسب روش پرتوسنجی» پرتوهای گامای ساطع شده از لایه‌های سطحی سنگ و خاک را غالبا به صورت هوابرد اندازه‌گیری می‌کند و داده‌های حاصل در کنار روش‌های دورسنجی برای تفکیک واحدهای سنگی و گاه شناسایی برخی دگرسانی‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد (پیوست. شکل ۱۷). پردازش داده‌های پرتوسنجی شامل مراحل زیر است: - آماده‌سازی» کاهش نویز و درون‌یابی نقاط اندازه‌گیری هر سه عنصر - آشکارسازی و تولید داده‌های رنگی شده - ساخت تر کیب سه‌تایی از داده‌های 211,70[6,[آ0 یا تولید نسبت‌های عنصری مانند 01۳/16 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ ۱ مها یه ی مکانی» تفسیر و تلفیق اطلاعلت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- استاندا ردهای ساخت پایکاه داده مکانی» تقسیر و تلقیق اطلاعات ۷۳ ۱-۵- آشنایی شناخت در زمینه پدیده مورد بررسی (در اکتشاف موقعیت. کمیت و کیفیت نهشته یا شواهد کانی‌سازی) است و بهترین ابزار برای رسیدن به این هدف 5آن) است. در شکل‌های ۴-۱ تا ۶-۱ جایگاه سامانه اطلاعات جغرافیایی در ارتباط با برنامه‌های اکتشافی- زمین‌شناسی به روشنی نشان داده شده است. غنای اطلاعاتی داده‌های دورسنجی از یک سو و امکانات بی‌شمار 5آل) از سوی دیگر موجب پیوند ناگسستنی و نباز متقابل این دو به هم شده است. به طور کلی 5آن) در زمین‌شناسی و اکتشاف سه کار کرد اساسی دارد: - محیطی برای کارتوگرافی و تولید انواع نقشه کار کرد اول و سوم در هر دو رمینه مشترک و کار کرد دوم خاص اکنشاف است. این کار کردهای 5ان داده‌هایی با سرشت به ظاهر متفاوت (توصیف/کمی کننده الگوهای چهارگانه اکتشافی) در مقیاس‌های مختلف از ناحیه‌ای" تا محلی " را برای رسیدن به هدف ۳-۵- ساخت پایگاه داده مکانی پایگاه داده‌های مکانی یا زمینی محجموعه منظمی از داده‌های مرتبط با هم به همراه ملزومات حفظ و استفاده از آن‌ها است. یک حد مجاز خطای انواع داده‌های رستری (تصویری) یا برداری وارد یا تولید شده در پایگاه داده (جدول ۱-۵) باید از قبل مشخص تعیین می‌شود (فصل ۳). خطای عوارض برداری به صورت متر بیان می‌شود و باید حداقل نصف اندازه پیکسلی متناسب با مقیاس |10۵۵ -| [02۵] -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۷ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنتساف مواد معدنی جدول ۱-۵- انواع داده‌های رستری و برداری متداول در زمین‌شناسی و اکتشاف انواع تصاویر رنگی ماهواره‌ای, نقشه فراوانی کانی‌هاء انواع نقشه‌های اسکن شده و نظایر آن‌ها نقطه (]۳۵11۱): محل‌های برداشت نمونه, ایستگاه‌های اندازه‌گیری» محل اندیس یا کانسارء نقاط جمعیتی خط (ع۳۵1[۷111): گسل, راه‌های دسترسی, خطوط تراز, آبراهه, مرزهای سیاسی و نظایر آن‌ها سطح (ع۳۵[۷82011): واحدهای سنگی, انواع دگرسانی‌هاء محدوده مطالعاتی و نظایر آن‌ها تصاویر آشکار و بارزسازی شده برای تفسیر و نقشه‌های اسکن و زمین مرجع شده برای تدقیق باید وارد پایگاه داده در 015 شوند. با به کارگیری اصول فتوزئولوزی مطابق شکل ۴-۱ می‌توان فرآیند تفسیر را با امکانات ترسیمی 0015 به سهولت به انجام رساند. عوارض تفسیری باید تراکم اطلاعاتی کافی متناسب با مقیاس نقشه داشته باشد. تدقیق نقشه‌های زمین‌شناسی نیازمند رقومی‌سازی عوارض و آنگاه پیاده‌سازی آن‌ها بر روی تصویر با مقیاس متناسب است. خطاهای زیر ممکن است در این نقشه‌ها مشاهده شود: - خطای تفسیری: نام‌گذاری متفاوت واحدهای سنگ‌شناسی یکسان به ویژه در محل اتصال نقشه‌ها و عدم تفکیک یا تفسیر مناسب واحدهای سنگ‌شناسی و عوارض ساختمانی - خطای هندسی: جابه‌جایی موقعیت مکانی و مرز واحدها نسبت به محل واقعی خود در زمین تدقیق معطوف به رفع خطای دوم است ولیکن اصلاح خطای تفسیری که ناشی از نقش بیش از حد سلیقه در تهیه نقشه و یا تکامل و تغییر علم زمین‌شناسی طی زمان است. با عملیات محدود زمینی مرتفع می‌شود. کاهش مقیاس نقشه‌های زمین‌شناسی یا تعمیم واحدها برای مطالعات فلززایی یا اکتشافی مجاز است ولی عکس آن یعنی افزایش مقیاس نقشه با بزرگنمایی یا زوم بیشتر به هیچ عنوان مجاز نیست. 2-۵ تفسیر و اعتبارسنجی اطلاعات اکتشافی آنجه پردازش‌های دورسنجی ارایه می‌دهد. اطلاع از بود (یا نبود) یک پدیده یا عارضه خاص است. تبدیل این اطلاعات به نقشه‌های شاهد" کانی‌سازی» نیازمند تفسیر اطلاعات با محور مدل کانی‌سازی است. تفسیر پیش در آمد تلفیق محسوب می‌شود. ۱-2-۵- تفسیر کانی‌شناسی در تفسیر نقشه‌های شاهد کانی‌شناسی/ دگرسانی الگوی توزیع و نظم و ترتیب مکانی کانی‌ها با هم و همچنین ارتباط آن‌ها با سنگ میزبان و کنترل کننده‌های ساختاری باید به دقت بررسی شود. نقشه‌های سه‌تایی برای مطالعه همراهی کانی‌ها و تعیین باروری یک سیستم دگرسانی مفید است. کانی‌های شاخص مدل‌های کانی‌سازی معمو لا" در یک سطح محدود و کانی‌های متداول در |- ۳۷1۵6۱6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- استانداردهای ساخت پایگاه داده مکانی؛ نفسیر و تلفیق اطلاعات ۳۵ گستره‌های وسیع و محیط‌های متنوع یافت می‌شوند. تغییرات فراوانی کانی‌ها در یک سیستم نیز ممکن است با اهمیت باشد. تفسیر کانی‌شناسی را می‌توان هم‌زمان با عملیات پس‌پردازش انجام داد. ۳-2-۵ تحلیل ساختاری بیشتر ذخایر معدنی با برخی تغییر شکل‌ها در پوسته زمین مرتبطاند و تکتونیک یا مفاهیم تغییر شکل, جز ثابتی از اکثر تئوری‌های تشکیل و تمرکز کانه‌ها هستند. ساختارها ممکن است از فرآیند تفسیر یا تدقیق تصاویر دورسنجی یا از داده‌های زئوفیزیکی به پایگاه داده وارد شوند. ارتباط الگوی ساختارها و کانی‌سازی پیچیده است و بررسی آن با دو رویکرد کلی انجام می‌شود: - رویکرد آماری- محاسباتی: تهیه نمودار گل سرخ» بررسی و مطالعه طول و امتداده محاسبه نقشه‌های چگالی ساختارها یا تقاطع خطواره‌ها و نظایر آن‌ها - رویکرد تحلیلی- مکانیسمی: تعیین رزیم تکتونیکی حاکم بر منطقه قبلء هم‌زمان یا پس از کانی‌سازی که این روش نیازمند از دیدگاه آماری کانی‌سازی ممکن است با محیطهای با تراکم شکستگی بالاء در محل تقاطع گسل‌های کوچک با خطواره‌های ناحیه‌ای یا ساختارهای حلقوی, تقاطع انواع ناحیه‌ای باهم» اطراف و پیرامون ساختارهای حلقوی و غیره همراه باشد. این در حالی است که از دیدگاه تحلیلیء بسته به فاز زمانی» کانی‌سازی نسبت به جهت تنش‌های اصلی در امتداد(های) خاصی قرار خواهد گرفت. به طور مثال بخش‌های خمیده رهایی" حاصل از تقاطع گسل‌های امتداد لغز می‌تواند محل مناسبی برای گردش سیالات گرمابی و کانی‌سازی برای تیپ‌هایی مثل مس پورفیری و طلای آپی‌ترمال باشد (پیوست. شکل ۱۸). ۳-2-۵- تفسیر سنگ‌شناسی مدل‌های فلززایی با نقشه‌برداری گسترش انواع ویژه‌ای از سنگ‌ها تعریف شده و جستجو برای اکتشاف یک مدل کانی‌سازی حرارتی سیستم‌های کانی‌سازی باشد. این اطلاعات معمولا از نقشه‌های موجود (پس از تدقیق) از فتوزئولوزی مستقیم تصویر و یا از برداشت‌های زمینی حاصل می‌شوند. پیچیدگی و تنوع واحدهای سنگ‌شناسی که با پارامتر آنتروپی " کمی می‌شود نیز ارتباط معناداری با تمرکز کانی‌سازی دارد. 2-2-۵ ار تباط دورسنجی با ژئوفیزیک و ژئوشیمی با وجود غنای اطلاعاتی داده‌های بازتابی/تابشی, محدودیت عدم نفود آن‌ها به عمق با تمهیدات زیر مرتفع می‌شود: - استفاده از داده‌های ژئوفیزیکی قابل تعمیم به عمق 1- 1۵۱۵۵۹۱۱2 4 2- 111۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۲۲ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنتساف مواد معدنی از آتحا که کشور ما در کمربند خشک جهان واقع شده» نقشه‌برداری مستقیم الگوی کانی‌شناسی بسیاری از مدل‌های کانساری (جدول ۱-۱) یب طور مستقیم با داده‌های ماهواره‌ای /هوابرد میسر است. تایید این آنومالی‌های کانی‌شناسی با داده‌های زئوفیزریکی مناسب موجب افزایش احتمال موفقیت اکتشافی می‌شود. در چنین شرایطی» بهتر است نمونه‌برداری‌های ژئوشیمیایی به دنبال پردازش داده‌های ماهواره‌ای- ژئوفیزیکی اجرا شود. مزیت این کارء بهینه‌سازی شبکه و عملیات زمینی» هدایت و تمرکز نمونه‌ها بر ۵-۵- تلفیق اطلاعات اکتشافی در صورتی که بر اساس اطلاعات حاصل از یک مجموعه داده به دلیل عدم قطعیت کافی نتوان به تنهایی حضور کانی‌سازی را پیش‌بینی کرد. لازم است اطلاعات حاصل از منابع مختلف با هم تلفیق شوند. حاصل تلفیق اطلاعات. افزایش دانسته‌ها درباره کانی‌سازی است که در قالب نقشه پتانسیل کانی‌سازی نمایش داده می‌شود. تلفیق وابسته به تیپ کانی‌سازی است و در همه موارد نیاز نیست. به طور مثال, محاسبه مطلوبیت معدنی مدل‌های کانی‌سازی مس پورفیری و طلای اپی‌ترمال با یک مجموعه داده (الگوی کانی‌شناسی- دگرسانی حاصل از داده‌های دورسنجی) میسر است. آنچه در این حالت لازم است ترکیب یا برهم نهی دادن" اطلاعات به جای تلفیق است. افزودن نتایج نمونه‌برداری‌های زمینی به پایگاه داده و یا افزایش مقیاس ممکن است سبب تکرار عملیات تلفیق شود. واضح است که در هر تکرار» تنوع» کیفیت و ارزش اطلاعات تولیدی افزایش, مساحت کاهش و دقت پیش‌بینی نقشه‌های پتانسیل کانی‌زایی افزایش می‌یابد. محاسبه پتانسیل کانی‌سازی» ممکن است داده‌محور یا دانش‌محور باشد. در رویکرد اول» روابط مکانی بین داده‌ها با نقشه‌های پیش‌بینی‌کننده و نقشه‌های واکنشی تخمین زده می‌شود و روش‌های رگرسیون لجستیک وزن‌های نشانگرء شبکه عصبی و نظایر آن‌ها را شامل می‌شود. در رویکرد دوم فرد تعیین‌کننده اهمیت این ارتباط است و روش‌های منطق فازی» احتمال بیسین " و تئوری دمپر- شفر" و نظایر آن‌ها به این رویکرد تعلق دارند. در صورتی که پتانسیل کانی‌سازی از طریق ترکیب شواهد انجام گیرد. فرد می‌تواند بسته به پارامترهایی چون شدتء وسعت. تنوع و همراهی کانی‌های دگرسانی به آنومالی‌های تولیدی» به جای نقشه‌های شاهد.ء وزن بدهد. 1-۵- رده‌بندی و انتخاب آنومالی‌های اکتشافی پس از تلفیق یا تر کیب اطلاعات. باید آنومالی‌های تولید شده رده‌بندی شوند و از میان آن‌ها مناسب‌ترین گزینه‌ها انتخاب شود. امتیاز کسب شده», مساحت. تعدد.ء راه دسترسی» فاصله» آزاد بودن منطقه/ محدوده, نزدیکی به معادن شناخته شده و در نهایت بودجه |- 0 0( 260 ما -2 6 عل شآ ۷۷۵۵۶۵ -3 4- 0 5- 166-5۳ ۵16۲ ۵1۵1 10 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- استانداردهای ساخت پایگاه داده مکانی؛ نقسیر و تلفیق اطلاعات ۳۷ مقیاس و کاهش مساحت به تعریف هدف و سرانجام تعیین محدوده کانی‌سازی ختم می‌شود. رستری و برداری» خروجی‌های مکمل دیگری مانند جداول, نمودارهاء شکل‌هاء متون» اسلاید و حتی فیلم نیز ممکن است آن‌ها را همراهی کند. این خروجی‌های متنوع ممکن است به صورت نسخه چاپی و یا الکترونیکی (بر روی لوح فشرده) آماده شود. یک نقشه یا عکس-نقشه چه به صورت الکترونیکی و چه به صورت چاپی باید دارای مقیاس, سیستم مختصاتی» راهنما و سایر ترکیبی (نقشه‌های پتانسیل کانی‌سازی) باشد. فرمت‌های متداول نمایش نقشه‌های رستری» به ویژه نقشه‌های حاصل از پردازش طیفی به صورت زیر است: - مجموعه‌ای از تصاویر خاکستری برای فراوانی هر کانی - رنگین کمانی" یا قطعه‌بندی شده چگالی آستانه‌دار " برای هر کانی با زمینه‌ای تصویری - ترکیب رنگی یا نمایش سه‌تایی از سه کانی به طور مستقل یا بر روی یک زمینه تصویری - کدبندی رنگی با تعیین آستانه که هر رنگ آن معرف یک کانی است. نقشه‌های کلاس‌بندی (یا نقشه‌های موضوعی) در این گروه جای دارند (پیوست. شکل ‎.)۱٩ مناسب‌ترین فرمت داده برای خروجی‌گیری به حالت نقشهء 1111 یا ](]۳ است. برای ذخیره یا خروجی‌گیری از داده‌های تصویری حجیم (در حد گیگابایت) فرمت‌هایی چون ‎۷1۲٩10‏ و 112-۷۷ توصیه می‌شود. ۳-۷-۵- جدول‌ها و متون جدول یا ستون‌های متصل به لایه‌های برداری در 5آن) اطلاعات توصیفی و مکانی زیادی را در خود جای می‌دهند. جدول همجچنین ممکن است برای معرفی» توصیف و رده‌بندی آنومالی‌ها تولید شود. در این صورت باید مختصات آنومالی, نوع دگرسانی‌هاء دگرسانی‌ها را نیز می‌توان به صورت یک جدول (کمی یا کیفی) ارایه کرد. جداول این چنینی قابلیت اتصال به پایگاه داده‌های مکانی 1- 11۵1۳0۷ 0000 2- "11۳۹۵40 -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۸ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی د راکنشساف مواد معدنی در 5ات6 را نیز دارند. در تدوین گزارش فعالیت‌های انجام یافته, باید داده‌های استفاده شده» روش‌های تصحح و پردازش و نتایج کسب شده واقعی» قابل فهم» شیوا و خلاصه ارایه شود. ۳-۷-۵- خروجی‌های چندرسانه‌ای " خروجی‌های چندرسانه‌ای شامل عکس؛ اسلاید و فیلم است. عکس ممکن است معرف یک نقشه. نمودارهای طیفی و با عکس‌برداری‌های زمینی باشد. فیلم در دورسنجی معمولا از فرآیند سه‌بعدی‌سازی و شبیه‌سازی پرواز حاصل می‌شود. شبیه‌سازی پرواز با ترکیب داده‌های ماهواره‌ای» به ویژه فرامکانی و یک 1۳۸/1 مناسب انجام می‌گیرد. این فن در امور اکتشافی و معدنی برای برنامه‌ریزی‌های زمینی و مکان‌یابی نقاط برداشت یا کنترل» مسیریابی و طراحی پروفیل‌های برداشت زمینی و یا نمایش نتایج پردازشی و برداشت‌های زمینی بسیار مفید است. همانند جداول, خروجی‌های چندرسانه‌ای را نیز می‌توان به صورت 119۷06۲-1116 به پایگاه داده افزود. [| - 40 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- -۱- آشنایی داده‌های واقعی برداشت زمینی در دورسنجی بازتابی/تابشی برای مقاصد زیر گرداوری می‌شوند: - برای کمک به پردازش و تفسیر داده‌ها (از طریق آرایه نمودار طیفی کانی‌های تحت بررسی) - برای واسنجی (کالیبره کردن) سنجنده (موضوع فصل ۳) - برای اعتبارسنجی اطلاعات استخراجی از فرآیند پردازش طیفی (نقشه‌های کانی‌شناسی) این داده‌ها از منابعی چون تصاویر با وضوح مکانی-طیفی بیشتر» مشاهدات زمینی» نقشه‌های زمین‌شناسی موجود. اندازه گیری‌های برجای زمینی یا آزمایشگاهی و نظایر آن‌ها حاصل می‌شوند که در این قسمت روش‌های برداشت طیف معرف زمینی ارایه می‌شود. در مناطق اکتشافی دست خورده اندازه‌گیری قبل از پردازش و در مناطق اکتشافی دست نخورده» اندازه‌گیری‌های پس از پردازش رایج است (شکل ۱-۶). اعتبارسنحی نقشه‌های کانی‌شناسی ممکن است هم‌زمان با کنترل کانی‌سازی در مناطق هدف انجام شود. اس شکل ۱-1- جایگاه» ترتیب و لزوم اندازه‌گیری‌های طیفی زمینی در یک مطالعه دورسنجی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنشاف مواد معدنی ۳- ۹- طیف‌سنجی زمینی نقطه شروع روش‌های طیفی دورسنجی, ساخت یا بهره‌گیری از کتابخانه‌های طیفی بازتابی/تابشی (فصل ۱) معرف تمامی پدیده‌های جذبی-بازتابی کانی‌ها است. کتابخانه طیفی به عنوان گونه‌ای از داده مرجع در پیوند با مدل کانی‌سازی در مراحل هدف‌گذاری (فصل ۴)» پردازش و تفسیر نتایج طیفی نقش کلیدی دارد. اندازه‌گیری‌های آزمایشگاهی این کتابخانه‌ها در شرایط کاملا ایده‌آل (نور و رطوبت) و بر روی نمونه‌های کوچک و خالص انجام می‌شود. با توجه به آنکه داده‌های برداشتی به وسیله سنجنده دورسنجی حاصل بازتاب بزرگ‌مقیاس از کل گستره یک پیکسل است» مرتبط کردن این دو با هم نیازمند طیف‌سنجی زمینی (شکل ۲-۶) است. و۶ چ ۰ ۰ دی ۰ 3 ٍ ۰ ۳ : ۰ ۰ ۰ شکل ۲-۹- نمونه‌ای از یک دستگاه طیف‌سنج قابل حمل زمینی در حال اندازه‌گیری طیف یک رخنمون سنگی در اندازه‌گیری‌های طیف‌سنجی زمینی حضور و آثر پارامترهای زیر لحاظ می‌شود: - تغییرات طیفی و همراهی کانی‌هاء بافت سنگ‌های در برگیرنده و میزان هوازدگی سطحی - تغییرات هندسی شامل شیب و آزیموت رخنمون‌ها نسبت به زاویه تابش خورشید - شرایط محیطی شامل میزان رطوبت» گسترش انواع گیاهان, خزه, گلسنگ و نظایر آن‌ها به این ترتیب» طیف‌سنجی زمینی در یک پروژه سبب شکل‌گیری بانک اطلاعاتی ویژه یک منطقه می‌شود که نتیجه منطقی آن گاهی امکان همراه داشتن طیف‌سنج در زمین مقدور نیست. در این صورت باید از سنگ‌ها و کانی‌های مورد نظر نمونه‌های دستی برداشت و طیف آن‌ها را در آزمایشگاه به وسیله طیف‌سنج اندازه‌گیری کرد. واضح است که در این صورت. دستیابی به پارامترهای مورد نخست امکان‌پذیر است. هنگام اعتبارسنجی نقشه‌های کانی‌شناسی/دگرسانی باید مقیاس» تلفیق و یا مغایرت طیفی کانی‌ها برای هر دو خطای جاماندگی و یا افزودگی (ناشی از فرض نادرست) بررسی شود. فرکانس مکانی هر دو روش نمونه‌برداری, باید از 1] - -------- صفحهٔ بعد -------- ابعاد آنومالی طیفی یا پدیده اکتشافی/ زمین‌شناسی مورد نظر کمتر باشد. جمع‌آوری داده‌های طیفی مانند دیگر روش‌های نمونه‌برداری کنترل زمینی در دورسنحی تا اندازه‌ای متفاوت از دیگر برداشت‌های زمینی است. از این رو بهتر است کارشناس دورسنحجی وظیفه برداشت زمینی را به عهده گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- : -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست یم سا ۱ زد ۱ چا ۹ ۳ : / 1 ۳ ۱ بش 2200 2310 224۵ 270 200 2030 ۹ ۷۷/۵۷۵۱۵۳۹1 شکل ۱- تغییر در نمودار طیفی بازتابی کانی سریسیت در اثر تغییرات جزیی در ترکیب شیمیایی آن ۹ هه ۳ با ی ۱۱,9 ۸ ادا زر ای و ارام مه ۱1( ما وان ار رح را تا ایس . لت 1 / ای / ای ۳ را پم مر / 7 ّ ۱ / : ُ اد .۶ تر ۱ را ۶ 1 7 2 وب اس اه قب یا : 1 ره َ ۰ ۱ ۳ 7 ۰ ۱ 9 0 ۴ ۷ سس 0 کر شکل ۲- غنای اطلاعاتی تصاویر ماهواره‌ای در کاربردهای زمین‌شناسی بر اساس فتوزئولوژی -------- صفحهٔ بعد -------- 7 ۰[ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکنشاف مواد معدلنی یش سس شک سل لح شش سم ۳ : 7 از ی ی سا ۶ و 2 2 هو که مار یر یا ی اد گی اکران 0 ی ی ۰ 1 : ۰ نویه رون هقی یی رو ی ۵6 ۳ 2 نا و ۱ 8 . ی ی ی ار ۰ ۹ وسو کی ۹ کی 2 شرس ۹ روص یگ ی ص 0 8 9 ۳ وه ی ۳ ی و 5 ام _ 2 0 َ 7 هیور بش َ 2 یه ۹ > َ جر ۳ ه یواح رک خ کر یوک ۱ ه 7 ۰ ۹ ۹ ۰ 9 کر 1 ۹ و یک س 8 روا 7 1 و تس ُ : ۰ ی » اس .۳ مه ار را ی ی 7 7 و ناراد تا ان سس ها 9 ۰ ی ات ی وه ۳ ّ ۰ اس ۰ ۹ مد 5 با 0 سا سر ۷ ۳ ۸ ۰ ار ۹ : اه 7 اه و ای اش ۰ 1 یه 9 - 6 ۷ سس مه 0 بو ما ری ۹ ی که و۸ ۱ : َ ۰ ۳ َ ات که ۰ : 0 یا ۹ اه ُ بط یه مه هت ۹ ۳ ۰ ی و شکل ۳- نمای سه‌بعدی ساخته شده با داده‌های رنگی واضح شده با باند (۳۵7] (11671,431) ماهواره 010111۳۵ و 11:81 مد رخ . هگ ۱ ۸ ۰ ۳ ۷ 4 9 1 وه و ۱ ول 1 ب 1 ۱ ۰ ۹ 1 : : ۳ ُ ۳-۰ 7 : ۴ ۶9۰ ۶ . ۰ 3 ۶ 1 َ ی 5 َ +« 9 ۰ ۶ ای ,۰ : 2 سر َ 9 : ۷ َ ۱ ۱ : ۹ ۱ ۱ : ۹ فر ۱ : ۱ ۰ ۰ و 8 را ۰ سا 5 ۰ زا : و ۳ ِ .۰ َ ۰ ّ ۲ ۹ 5 م۶ َ : - ی 5 ۰ راد ۱ ی ۹ ۲ ۱ ی ۹ مک کت سر .ی 0 ۹1 دض - اس ۰ شکل ۶- تصویر رنگی (11)713-532) و بارز شده داده ماهواره ۷۷۵۲1۵0۷1۵۷-2 در محدوده یک سازند آهن دار شش سس ] 08 سا ۳ ی شا لنل ی 5 ا ا ‏ مین مود 9 شا لا تلا 5 100 1000 900 800 700 000 100 100 (۱) ۷/۵3۷۵۱۵۲۹۵1۲ ۲ ۵ مقاسه باندهای جندطیف و 12۵1 سه ماهوار۵ 1,2 ۷۷۵۲1۵۷۱1۵۱۷۲۰ و 131۳۵ ۱:1 بسه , ی جشدطیشی و ر و -------- صفحهٔ بعد -------- رس ی ۹ ۹۳۵ س تا 0 ۱ > 1 ۹ / ۱ مر ۵۹ ۱ سس / ۹۹ ۸ ۱ تسه اس 24 2.3 22 21 طول موج شکل ۹- مقایسه طیف حاصل از ۲17812 با داده طیف‌سنج زمینی (سایه‌دار) برای سه کانی پیروفیلیت. کائولینیت و آلونیت ( ار م۱۱ ۳ ۱ لاه 2ل/ ۱۸۱/۸( ۱ / مخت اه / ۳ 1 و ۳ یت 8 ۱ / 7 ۱ ار ی 1 ۸ 7 1 ۹ 1 ۳ را کم اس 1 ۳ ۰ ۳1 ۳ رو سر ال بسا وا ار ۲ مس ۳ ده سا ی کی نهک و هم ۹ ۳ ۱ ۴ ۹ ج "وجم خر ‌ِ 4 هط نهک + شم نوی ی ۸ لاه ق ۸*۸ وا یش ام زاس ۲ یلو گم پیش ۷ کر چا یوم کر رز بسا ۷ وش 5 رس ات و یوک ی ولا و ان 2 ۳ 7 بن وا و وب لک ۹ سا, ۹ هر 7۶۰۲ ‏٩‎ لپ ۱ ( تا مر 1 ار رظ تن و رکب اون کی راد سای هرهم اه موی از ماتم ؟نچ ی ۳ و تا 1 کر چ همدآ 22 وم مر رون چم 1 ی در اش ردنا اه سس را رب ۸ سا شو ریس یا و بد سما سح ۹ 0-۱ 2 1 تمم؟ ۳ ۹و > ۸ یر نام 5 ۸ ۳ ات ی سا در اپ تمد وا مدا از ره نا را ۹ چو گیم یار را گر خ ۵و وا رپ ۱ ۳ "» +۹ مت 7 ۳ ۰ س وه بح « ا / ۳ هم ۵ ی موی زر ! ار کاس یس بعد از مامدسازی قبل از متمامدسازی شکل ۷- دقت هندسی تصویر ماهواره‌ای چ11:1٩۸۹‏ بر اساس لایه آبراهه‌ها قبل و بعد از عملیات متعامدسازی 1۱ 1 ۱ 18 ۱ 1 - ۱1 ۵ م* 4 | هش ۱ ۳ 1 ۱ ۰ ۱۱ لگ یک میتی شین ی ۱ بط ۱ ۵ ء 11 ۱ ۱ یس / ۹ 1 : 5 ا ۱ مکی م۱ ۹ ۱ ر 2 ید8۸ مر ۸۱۹۲/۹۵ ۷۷::۱۳ 0ا اه سب نبا ۱ شا اس 25۵ 210 230 2.20 2160 200 ۱90 1۱30 170 184 ۱30 ۱۹40 1۱39 ۱.20 110 ۱00 ۹ 11 و9۱۵0 ۷۷2۷ (,۸1۵ ,۲۴ ,۲۱۸0 ,۸10 ,۸0) گازهای نیتروژن دار 2 ۲ (0:لا) ازت (0,) بخارات آب ‏ 1 ]۲ )00(‏ مونواکسید کرین 2 ۲ (,ٍ00) دی اکسید کرین 1 ]۲ مولکول های اکسیژن ‏ 2 ۲ 0) متان 1 ۲ شکل ۸- محدوده طول موجی جذب مهم‌ترین گازهای موجود در اتمسفر -------- صفحهٔ بعد -------- خدهاه اهنمای مطالعات دورسه-< ر : ت حدمات و ر ۸ ۱ موی وود اند ] اس اس و از ۳ چا پ : 7 2 ۹ رس( 9 ُّ : 0 ۳3 : سا « و ی ود 8 حس ود که ات ی و وا چا شوه با زو اون ۸ مْ ۳ 1 ۹ و اچ 9 فک (یک یا یا وه هیچ سو سوم 0 هرس 5 5 رو ان و هت موه : برچ کت :۰۳۹ 0 ی ز ۳ و ۳ ۲ رای خی وه ی مرن # و ۳ ۵ 2 پا وت که ار ی ما ی و و روز و ری و ویوزت ید واویی را ار ارت ان لو وی ار نم و 0 اج یه نمی مس یک مک را ۵ ری رو اند وک بر 9 ی نک ید وا با ما و دا سا و دی وا اس و ۳ سار ما سور راوید موم و و سیر هو وید 3 9 اند ب۱و / شب 7 اد ی سر هیچ ۵ هرم ۸ دری و را و یر یا رو ای رید دش رل در ان ی و و هی با و رل و هم 8 هر 8 پا ۵ سا با یمه ای هه 3 خفن رود" درز ی 5 نها ما۱ ۸ 9 ید ۹ ی و مس مک و 1 جر 1 اس ۹ ار مد هو هه با اد ۹ ید 1 هه ری وا لاه هه 9 ‌ ۹ یر ۹ 0 اقا ی ی کز 2 ما یاوس و 2 ( اب یا را 4 ۹ ها نما 1 یا 3 6 اه ته دا دوو هد جایز وا ورا هر اس 7 نو ۹ ۱ مک ان لیگ هس اس که مر 5 تاد ۳ ی ی وت و ۱ اش ۵ و ی : چدن او : و یر اد تا ایر یر ا هی هر و ۳ یو و یو ها ادا چت هد ۱ 1 4 یک هچ سس ۳ 5 هدر اور رم و ی ار وگ ی رده یه ال ی رگ شهود ۵ پات او ۵ خد وی مگ واه یی و 4 ۹ و و ‎٩‏ ید 4 وم 6 را نی ی که ی وت وا 3 7 رو هو ی سک و یه دنه ۳ مس ۳۴ ی یا 5ج شود ده با ری 1 ۳ یه 1 را ساید 1 ن ۹ نا ۲ وا پر 1 4 هت ز ۱ هس۴۲ ۳ اس -٩ ۳‏ موزاییک تصاویر 1۹ رال ۳ شکل ‎-٩‏ موزایی : ۰ ی ۹ ات 2 ۹ و ( : 1۳ 1 ۷ 3۵ / 1 ۳ 8 را 6 2 ۳ ۰ #م ی 1 ۸ ا زمر 7 را ام ۵ : ّ چاو ۳/7 ید پا / 1 ۱ ار 2 0 ۳1 ۳ از ۰ مر وم ۳ ۹ ه ی .۸ ۰ ۹ ۱۳ ۹ ۹ 1 "۱ ۱ ( 7 وم اه ۱ 7 ۲۱۳ ۱ اس ۰ - ۸ ۹ 1 3 1 ۳ وا ۰ ی ۱ ۰ او اه 17 اس ۴۲ ۰ ۰ ۱ قزر ۲۳ ره مار زار از مد ۳ / ار 1 ۲ ی ُ را 1 یط از ۹ ۱۷ ن + یا مریم #۷ +۹ ۱ ۲ 1 غه دز ۱ رل ۰ خت مه ی ای پم 2 ی 7 ۱ ۳ موی / ۱0 ام موی را مق ۹ ۱ , ار 4 ۱ ۰« : ۳ موی ی ی ج تن ۸ یم ۴ ۹ / ۳ کر 4 3 ۱ 1 مج ی - ی علا پم « 5 ۳ ,۰ ی ۳ 2 اد و اد ار ۱ ۱ ی وم که ایو ار بر ۸ و ۳ 7 سک ۹:۸ 0 ی ۶ ۱ اوه ارم ها ۳ج راه اه مر ز ری ار ارآ ۱ 2 کم ۹/۸ ۱ ۸ ۰ ۵ ت ۱ ز ِا نگی ۷۶۱)» داده واضح شد ۱ ۰ متری لندست (ترکیب رنگی : شده از چپ به راست: داده ۳۰ متر ۲ (تر کیب رنگ طبیعی). ۱ 1 و ۸1.05 واضح شده از چپ به را تری ۸۷۸/113-2 با 1۳1115۸/1 (ترکیب ر : ۱- مثالی از داده ]۹۸1 و ٩متر‏ و داده واضح شده ۲,۵ متری ۹۰ ۰ ۰ ات شکل اده واضح شده با ۸۷۳۷114 با وضوح ۱۰ متر و ۵ متری, داده واضح -------- صفحهٔ بعد -------- ی | , ۶ وم زر اک میا ۱ اد هل ۲ درک ی یا ار تی ۱ هم یا خر[ 2 ۴ ط ی / 5 ری عم" 7 کی :2 ی گر وگن رز مه او ور زم ۶ مر ی هد ی 2 حور ۶/97 و سکس مرا ود له ینف 5 و ور ۲ زو رک و رین مه کر او ری با کرو ی کب ۱۰ 1 پاک ی ری 7 ۳ ۰ و , بحه اس ۰ 4 ۹ ی رده ی مان > وف سا ۲ ۷ زو نا را ی ماه 2 و م۳ پا میا هه کاب 1 ور وم ۲ / رگرب هم ۸ و 7 پا 1 ,۳ یت / ۳ و۳ ما » بمم | رمه گت * 2 4 که ایا کی وه وا م9۳ لهس 4 من72 4 ومد کم ریم ار ۴۳ ۳ سر ۷ یت سشکل ۱۱- مثالی از تصویر ۳۵ بعدی بارز سده حاصل ترکیب داده ماهواره‌ای با داده‌های رقومی ارتفاع جو-چوجت ود جح بنرجوه مکوو ۱ ۹ موز 7 ۳ ۹ ۹ ی" ۲۵ ۷ ۱۹ ی ۹ یی ۹۷ 8 رو 7 ز ۳ 1 ۹ 7*۸ ۹ ۲ ۹ َ > ۰ 1 ۳ ار < | که ۱ 2 وی ید َ و۶۳52 از مرن 8 *ی..م 9 4 : ز ی هه ۹ ۹ ۰ ۱ ۹ ی :۹ : ۳ زو و ۴ را 4 ۳ ۱ ۱ ۵ ۹ 2, از .« ۹ : َ. : ۰ ۲ 4 ۹ ۸ خجه 9 ۸ ۳ ۱ 5 ۱ ۳ ید خی ف مهرد ۳ ۱ ۱ پوس ور ی / 9 ۱ را ویو ۱ رال زر وا نی ای / 1 رتور ۴ 2 سوم ۳ ۱ ۱ ۱ ۹ ۱ ۱ وه وس ی 3 7 و۷ هویج 0 ۳ 7۵ ( ۹۳ ۱۳ 1 ۷ را : کب ۳و را 8 ام 1 ا م۲ 8 7 ۷ ۰ ۳ ( 5 ۹ ۰ ۳ 1 / ۸ اک 1 1 زا / » 1 1 ۳ ل | ی ۱ ۳ ۵9 ۳ 1 ۲ ۱ سنشی -. دمم کم ۳ مر ۸ با توح ی و ن ۱ ید 3 : ۹ ۹ ۳ مرو تخر 1 ٩‏ چو یچ بو جحوو یب -- یب سید 97 زرد که : ه اچم ۳ ۳ 1 2 ۱ ی گپ ۱ ( تا / ۱ لا ۷ ۱ / را انا 9 و۳ ۹ ۹ یا و ۹ ۱ ا ۰ ۱ ۸4 / / //۹1 ۱ توا 1 ی / / ۹ س واه و عناهم ۲۱۵۶ : و ۰ ۹۱۱7 ی ۰ ۹ ۱ ۳ ۱ سوت | ۱ ۲ ۹ ۹ 4 6 اش ۹ ی ۹ را زر 0 ۹ ووامدو ۷# ام سد. ۳۵۹۹۹۶ مرو ۹ 3 از : ۱ | 1 ۳ ۱ ی ۳ "7/7 مااومولا ها 09۳ ۲ ۱ . ۹ / ۱ ۱۱:1 ۱ ۱ 4 2 0 1 2 شکل ۱۳- نمونه‌هایی از تفاسیر انجام یافته بر روی تصاویر ماهواره‌ای بر اساس روش‌های فتوزئولوزی -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی د راکنشاف مواد معدنی وس #ل | رک ۳ ام - ۳ رک . کچ ی ۳ 9 ِ موی ی ی ناد ی ۳ ٍ ی # : اب ی ی ره یر سا +۰ 1 در 4 توس 7 ۳ ام ۳۳ ۹ ۴ ۳« ۹ را ۳ و 4 ۹ : 1 ۱ ۲ ال پل ِ ۳1 / ۲ ۳ ِ 1 و : ۰ / / .۸ # ۳7 ی یو ۳ ۳ ی 3 بر ی ۱ 1 ۰ ْ ۲ # 79 ار [6 9 لس / یط + , 7 د 9 یط ۶ ۳ یر ی : ۰ 2 ۹ : # 4۸ ۹ ۰ : ی : ۳ ۳ ماه پچ در 0 با کرد ۹1 - 9 2 فرش +قوح ا خس تم اح کاا هد دز یب 3 78 0 گ 2۳ 0و6 و82 0 را | ما وا وا 0 : سا سکن ی و کچ ی ی پیب ادا درد هاچ مه اک و اک مت نها ی رس وی اه م تین 4 ۳ 4 ۳9 8 وش 3 ۳ نک س توف ۴ ۱ 8 ۹ ۹ 6 ؛ یا 0 غْ ها / 8 رای ۳ ۳ ۲ ۳ ۱و" خن ی ۵ و ۸ ۹۳ ره را ریش اس ۰ پا اه -یظ ۰ 5 " یا ۱ یس ۳ یی مه 1 ۰/۹۱۸ یس مین اتود ادها 3 ی 2 [ ی اد وکا ۱ ۸ مس 9 ۹ ۱۱۹۹ ۳ :۸ 1 ی ۱ سا ها من ۱ ت‌ 5 ۱ پیش ی 1 | :۱ وا کیک رس / مت اب 1 : ۱ ۹ ۳۱ و ی و رای مس و را که هه ۱ خر ایا ۱ 7 ۳ مر ۸ کر کر ور س ض ی ا 1 ی /, ۱ ۸ ۱ ام / ۳1 1 ۳ ۳4 ام :‌ سر ۳ 1 1 / 1 1 ی ۲ 7 / ۰ ۷ ی ۰ 5 ۰ ۰ ی 2 ۰ ۰ 5 ۰ شکل ۱۶- تولید 11:۸1 با داده‌های ماهواره‌ای» سمت راست تولید شده با ۸1,05-11115۸/1 و وضوح ۵ و سمت چپ با 7001:6-1) و وضوح ٩امتر ۹ ۲ چ. جح ۳7 ۹ ۳ ۹ . ۹ ۱ ۹ ۳ ۰ ۱ ۹ ۹ ۹ ن ۱ ۱ 1 ۷ 04۱ تا ۹ ۹ ۹ 1 ۱ ۹ / ۲ ۹ ۱ ۳۹ 1 ۱ ۱ ۹ ۱ ۹ : 1 ۹ ۰ ۹ ۱ ۹ ۹ ۰ 2۸ ۹ ۱ 0 ۱ ۱ ۱ ۰۱ ۱ ۱ ّ 4 > ۰ یس 7۸ ۰ ۵ - ۳۹ تچ ضا ۵- مقایسه ]۱۷۵۲1۵1(1:۸ حاصل از ماهواره 10۲۳۵۹۸1-۹ با ‎٩111/1 -------- صفحهٔ بعد -------- هد و ی ۲ و جاور وی یط در بر وی ۳ نا ] 4 7 با ۳ را و ُ ,آق # ۳ 9 با #۳ دی 9 او 9 ری لش دمن 7 1 و شکل ۱۹- داده‌های پر توسنجی کاما د رب اس ی ۲۲ ۷.۳۳ ۳ ل 1 ۴صم ۱ دا 9 عم ان ۰ ۲۳ زد 8 از ۳ ۰ ۰ ۷ م ی ۱ با لخ ‏ ۱ 2۳ 1 ۳۹ ۹ یی ماد / سا ۱ را ی چا بر 5 با اه یه شکل ۱۷- نقشه سیگنال تحلیلی شدت کلی میدان مغنا زظ و۱ 3333333333333333 هش مربهکسد ن سین ی که اس اد و ام 9 ۰ ایا ی ۹ ۳ ۹ ی اور یه و مین زر موش اچ تجار ۹ وزرا را را دو اب رک رکه کی ایا | با از خخان ایا هو امش وهی ال وس و . ی 8۹ ۳ هما او هم هی در زد ب را ۸ و ,2 ان مه یا یی ۹ مره ی یر را با 8 ۰ رو بح او نوا چام هه اس ره مهد ارم 0 ریات و کر هی رم ۶ :۳ 1 این رز 5 ۳ ۳ ط ۳ ۳ ۹ ۳ ۱ هر ۹ ی 2 7 زیر وی شاد اس ار ۳ ی یی و سر و0 فا ...۰ ۲ ۹ گام ۱ ۰ 77 0 0 ۳ : ی اقا ۵ هم ترکیب با داده‌های راداری ]5۸ ۰ 5 8 ی ۱ نی یی [ و : : 2 ۲ ۰ 1 در نا یرک ی ّ ۶ 1 را اه رک ی و که او و دک اج ۹ ۹ ما و وی ون اه اس دا ان ی چا با ار زرا کی نک وا دای نایار بقل با ۹ 1 ارام و دار ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۰.۰ ۰ ست خدمات و راهنمای مطالعات دورس ی مواد معدلی 1 ا #۲ ۳۲۳۳۴ ۷ ۰ را ۳ ۷ ۱ ۹ یا مد / اوج ۰ ۸ ِم ۱ ایم 1 : یون وی ۳ ۱ ۱ ۵ ۳ 1 ۶ چا ( ۳ ۸۶۳۰۱ ۳ اسر نوا و هم ۳ سب -((] سا ۱ ۱ ‌ 09 4 رام نی ۱ ی / ۱ ی نها ۹ ۸ ل ۱ تما ا / یر ری 7 ۰ ۸ ۲ ً« سر ف ۹ خی ۴ ۹ 1 یو ۰ ۹ سس 1 1 9 : وس و ی ۴ 1 چا زا ۹ ۳ سا ۳ 8 بو نسم یچ ۷ ٩ب"‏ 4 هی 7 ۲ 8 ۹ 1 ام 1 یسح ۱ ۳ کح ۰/۶ ۹ ۱ ۹ ۱ ۸1 ۱ 3 1 م 8 ۱ سه ی رطس ۳ ۸ ق /, ۳ ۷ ۱ ۷ ل ۱ ۱ ۵ مه سط پا : 1 2 ۴ 1 ۱ ی / | 9 5 7و جح 9 0 م: 3 چا 92 پا 0 ۱ چا مه ای چا ما را و ۵ ۹ ک لا ی 7 7 / ۰ : ۹ 4 ۱ جرا 1 ۰ , ۰ ۳ ۱ / ۱۴ لت ۱ ۳ رز ۹81 مها ۹ ۵ ۰ اس 0 2 ۷۱ ۱ ۸ ۳ 6 ۱ : ۰ و ۱ ِ ۷ ا ۰ ۸ ۲ ۱ ز ۱ ر ۱ ا ۹ ا : ۱ کل ۵ ۹14 ره هس ایا با ۹ ۹ ام طرش اارد ۵ ام در ۴۷ ۹ ۹ ۰ 7 ن ۰ و ۸ ‌ : ۸ 7 ۹ و ِ ۳ 1 ۹ اچ. !1 زا رود 2 ۱ ۱ چج ۲ خر رگ ۷ ی ییاه و ری ۸۸ س 3 8 ۰ 1" ار ۹.۱ ِ 9 دا ۶ پر * وم 1 ۴ ۸۳ اهر رم ۹ یانما که هه ی باه 0 ی ۹ از ور از رازه سار مه نی ای ای الا و ۱ ۹ را وا باون هه 4 سس ک ۳ : رآ ۳ ۷ ۶ ۱ هو ۹ ۹ چا ‌ ا و سس ۳ درو ۸ ر2 - ده چه و۹ 8 1 ۳ ۰ اس ۱ ور ۳[ : اه ار یه ۳ ۴ ۹ 1 ا : ۳ ی :0 چا و فش 6 دا رم ۳۴ ه ی تا ینم برد پا 4 ام َ ۴ ار ۱ ۱ / ه ۱ ۳ هر واسو.. ۱ ارم ۱ 4 ۸۹ ۹ ای ۹ 5 ی ۹ سم ۹ 1 تم ۹: را مس سهام هی مر را و فان وک ی ۳۹ ز ۸ 71 ها مرها ید ی را و ۳ 0 کون ی اه 1 سود سرام ید و ۳ : را ری ۴5 رم ] یر ۳ ۹۱ 1 ۹ 4 :۹ , ۱ ۹ ۴ تروق مر ار یرم رو با کون ۳ 1 ۹ ۰ ان شکل ۱۸- بخش‌های : او سا ار نا ان موی بش ۹ نخس ی خمیده رهایی د ها ا انا هخا وه جر ۹۳ 4 ۲00۳16 | رای کی ر سل ی امتدادلغز محتمل : ۰ هدر 0 1995 ۸۷1815 5 ها ترین نقاط برای شکل‌گیر ۱ 1/26 5 نی کر هه ی 1 و 2 انس ره 3 زی در رزیم‌های فشارن 7 6 ها : ۹ + اه ناه دا نید موی ره 1222 ۳ : وا هه نک فشارسی 33 ۱ 1 ی 3 مهم و و وه ای 2۵ 1995 کرج ۷ ۱ زک که 0 رک رت آ ما : ها تا 2 ۵ ۳ ی 3 مه هی [ : ای5 : در ۳ ی 7 : ۹ هه ی چ ۱ 70۳۳ ما ود که کر مممس و ی هی هک لس ی هستی هر و سم و ی را سیم ع 5 1 ید و اهر 4 2 ی جح ی و تن لا ۳ ۵ ۳ 3 : راز پر س و و سم ۱ قاری هی نس رس 2 ۵ 5 ی ی ده رای کی دسر رن 1 ۸1 2 1 وا و 9 ید نا زگ 2 1 هتکن 6 5 نوات هر با و دی مدا 1 یت ۱ 1 وم را ی ۳ 8 زا را 4 و ند 9 نی خن 5 وا موی افو 216 ک 96 مه 1 ۳ یگ ها َ ۸ 8 زیرشنین 7 5 ود 1 0 ۳ ۷ ۹ اب 4 ۹ ه بو منوا ۳ ۵اه ان و23 ۵ وم 2 رد۲ 8 وا وا ی م۳۹ کر و رو ماو ول ام و ین ی ی ی اج و و 1 0 006-۸ تچ ی س‌پ وا سنا + ۳ ی و6 م۴ عم و را ۱ چا چا مسا نم نونج [1 ی ای اهاپ سوه ی ۳۳ 3 ( که + ۳۱۸۵۲۵۶ لاه وا نش ی 1 اد نهد ۲ ۱۵ ۹ ی و 2 ین اما ای نایار بسچ مر 8 ام نما مه و اشتششن بایان دهم ۸ ام ,8 ۸ ط فا ار ۱۷ ۹ دز 8 رس رز 1 و تابر ها ّ و 2 ۹ 5 ی ۸ ۱ 0 ۴ سم ۱ ۷ ۵ 1 ۰ ور ۹ + مامت و 1 ی ه ان ۳ 9 م۴۶ ی ۹ ۳ : ی ۵ ۱۸۵۳۸004[ 21۱ و۹ ی 2 رت 0 :۳۳۵۲۵۱9 هم کی ۱ امش اس رش او هر زر 5 ۹ : ایه ۱1 52 نر ی مد را 0 سم 2 ۲ کون ی 0 ۱ 0 وطادو0-**۴۵ ۱۵۱۵ و چا ره ۵ لک موس مد سرا او 7 4 ۲۳۵۷ هنت ۳۵۲5 وزج چات ویب 0 روروو ی اکن یی زاره ۰ یش اد و رهاظ و دز ار ی سچ زج رم رس ۷8 سا را نا ره را 5 گرو و9 وز از رز ۹ ها و و هر ([ 12 را و : ۴ مهف مدوم ۸ را 1 کش هر ما بو سی تولید شده با داده‌ها کر کر ۹ وه ماهر توسط : ما ۰.۰ .۰ ِ زمان زمین‌سناسی آمریکا -------- صفحهٔ بعد -------- امور نظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با گذشت بیش از سی سال فعالیت دستورالعمل, مشخصات فنی عمومی و مقالهء به صورت تالیف و ترجمه, تهیه و ابلاغ کرده است. نشریه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در پایگاه اطلاع‌رسانی 116721711213131.1۳ قابل دستیابی امور نظام فنی -------- صفحهٔ بعد -------- 1۹186 ۳۳۵۲۳۱1۵ 0۳۴ 0 ۷۵۵ ۳۹۱۵0۷ 1۵۲ 5۵1216 ۳120012 200 0 15ع 1 بای) مرو کعمزچرع؟ 0۲ 1.1۹ 65 ۹۲:16 ۹۳۹1۶ ع کم 0۳] ۳۲0 |[۵ ۱/1۵۲ ۳0.615 ۱11۵1۹۷ 01 1001۶۰, ۷116 200 6 160۷۷ ٩1۱1۵ ۸1121۲5 200 ۱116۳۵1 06۷1۹100-725 اگ 51۳316216 1۵۳ م1 1 016 16027160۲ 01 1663162 5 011106 1۵۳ 111۵8 506۳۷15101 40 ۳00 ۳( ی 2013 -------- صفحهٔ بعد -------- با هدف کمک به بهره‌برداری بهینه از پتانسیل دورسنجی در علوم زمین از طریق تعریف چارچوب‌های نظری و عملی و تبیین الزامات» حدود و راهبردها برای تمامی مراحل به همراه هماهنگی و استانداردسازی زنحیره تهیه. پردازش» تحلیل, تفسیر و اعتبارسنحی داده‌های دورسنحی در اکتشاف مواد معدنی آرایه شده است.