دفتر مهندسی و معیارهای فنی

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. وزارت نیرو دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا پیش‌نویس نشریه شماره ۳۷۸- اف تیر ماه ۱۳۹۰ -------- صفحهٔ بعد -------- پیش‌نویس ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران نشریه شماره ۳۷۸- الف تیر ماه ۱۳۹۰ -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی پیشرفت جوامع» تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوم و فنون در جهان امروزء تیه ضوابط معیارهاً 9 استانداردها در هر رمینه به مجامع فنی تخحخصصی واگذار شده است. با در نظر گرفتن مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران» تهیه استاندارد در بخش آب از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و از این رو طرح تهیه ضوابط ومعیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیرو با همکاری معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری به منظور تامین اهداف زیر اقدام به تهیه استانداردهای صنعت آب نموده - ایجاد هماهنگی در مراحل تهیهء اجراء بهره‌برداری و ارزشیابی طرح‌ها - پرهیز از دوباره‌کاری‌ها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور تدوین استانداردهای صنعت آب با در نظر داشتن موارد زیر صورت می‌گیرد: - استفاده از تخصص ها و تجارب کارشناسان و صاحب‌نظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و مأخذ معتبر و استانداردهای بین المللی توجه به اصول و موازین مورد عمل موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موسسات معتبر تهیه کننده استاندارد استانداردها ابتدا به صورت پیش‌نویس برای نظرخواهی منتشر شده و نظرات دریافتی پس از بررسی تیم تهیه‌کننده و امید است کارشناسان و صاحب‌نظرانی که فعالیت آنها با این رشته از صنعت آب مرتبط می باشدء با توجهی که مبذول می‌فرمایند این پیش‌نویس را مورد بررسی دقیق قرار داده و با ارائه نظرات و راهنمایی های ارزنده خود به دفتر طرح» این دفتر را در تنظیم و تدوین متن نهایی یاری و راهنمایی فرمایند. ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان صفحه چکیده دم ی ی و فصل اول - مقدمه. چارچوب‌ها و محدوده‌ی نشریه و و ۵ ۱-۱- مقدمه ۱۳ ۳-۱- هدف ۱۳ ۳-۱- دامنه‌ی کار و چارجوب‌های نشریه و متدولوژزی ۱۵ ۴-۱-وظایف و مسئولیت‌های مهندسان سد اور ور ور ری پر پر یرو ور ور ری یر ور را ۸ ۱1 ۵-۱- آیین اخلاق حرفه‌ای مهندسان مشاور یی 0 ۱ فصل دوم - راهبردهای محوری دموو و و و و و ۱ ۱-۲ مقدمه و ۱ ۲-۲- انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ براساس تحلیل‌های ریسک اقتصادی ۱ ۳-۲- ارائه پیشنهاد ریسک قابل قبول اجتماعی در ایران و ۱۹ ۱-۳۲ ریسک هم‌سنگ ۵ ۳-۳- ۳-ایمنی در زندگی اجتماعی و خطرپذیری مجاز و و ۱۳۳ ۴-۲- تعیین ریسک حداقل قابل قبول اجتماعی در جهان ۱۳۳ ۵-۳- تعیین ریسک قابل قبول اجتماعی در ایران در رابطه با ایمنی سدها ۳0 ۶-۲- نتایج محوری ۰ ۵ ۱۳ فصل سوم - آارائه توصیه‌های راهبردی در مورد روش‌های مختلف محاسبه سیلاب طراحی سدهای بزرگ ۳ ۱-۳ مقدمه و ۳ ۲-۳- روش‌های مختلف برآورد سیلاب طراحی ۱۳ ۱-۳-۳- استفاده از سیلاب‌های تاریخی ۳ ۳-۲-۳ فرمول‌های تجربی و ۳/0 ۳-۳-۳ پوش سیلاب یووم ۳ ۴-۳-۳ تحلیل فراوانی وم ۹ ۳ ۱-۴-۲-۳ توصیه‌های گروه مهندسی ارتش آمریکا اس ۵-۲-۳ تحلیل منطقه ای ی ی ی ی ی ی ی ی و ی ی ی ی ی ی ی پر هو | ۶-۳-۳ مدل‌های بارندگی - رواناب ۳۳۹ ۱-۶-۲-۳ - منافع ۰ ۱۳۹ ۲-۶-۲-۳ معایب یووم ۱۳ ۷-۳-۳ بر ورد سیلاب‌های نادر با استفاده از روش دیرینه سیلاب ۱ ۳۳ ۳-۳- توصیه (01[1:) | در مورد استفاده از روش‌های مختلف ۱۳۳ ۴-۳- ضوابط و توصیه‌های راهبردی در مورد محاسبه سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران یی ۱۵ فصل چهارم - ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ابران ۳ ۱- ۴- مقدمه و و ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۴- ضوابط مدون کشورهای مختلف ۳ ۳-۴- سه نسل ضوابط ۱۳۳ ۴-۴- طبقه‌بندی سدهای بزرگ ایران (گزینه اول) ۱۳۳ ۵-۴- طبقه‌بندی سدهای بزرگ ایران (گزینه دوم) ۳۳ ۶-۴- سیلاب‌های طراحی و آزمون ایمنی سدهای ایران ۳ ۷-۴- فلسفه‌ی انتخاب سیلاب‌های طراحی و آزمون ایمنی سدهای بزرگ ایران ۳ ۸-۴ ارزیابی عواقب مرحله‌ای برای تعیین سیلاب طراحی و ۹ ۱۳ ۹-۴- کاربرد تحلیل ریسک و 0۳ ۱۰-۴۳ ضوابط مربوط به ایمنی هیدرولوژیکی سدهای احداث شده ۸۵ ۱۱-۴- سرریزهای دریجه‌دار و 0۳ ۱۲-۴ - طرح عملیاتی شرایط اضطراری ۵۳ ۱۳۴- ضوابط مربوط به سیلاب طراحی سیستم‌های انحراف سیلاب و فرازبندها ۴ فصل پنجم - مدیریت سیلاب‌های طراحی و آزمون ایمنی در مخزن را ۸۱ ۱- ۵- مقدمه 0 ۱-۱-۵- تراز اولیه در روند سیلاب‌های طراحی در مخزن ی ی ی ی ی ی ی ی پر ی ۸ ۳-۱-۵ نراز اولیه در روند سیلاب‌های با دوره‌ی با زگشت تا ۳۰۰ سال در مخزن سدها ی ی ی ی ی ۸ ۳-۱-۵- الزامات بهره‌برداری از مخزن ی ی ی ی ی ی و ی رب و پر ی پر پر و ری ی ی یر ۵ ۴-۱-۵- سرریزهای دریچه‌دار یا بدون دریچه و ۵-۱-۵- ملاحظات طراحی و و ۳ و ۱-۵-۱-۵- سرریزهای اصلی ی ی ی ری ی ی ی یر رو ۵ ۲-۵-۱-۵ سرریزهای کمکی ی ی پر ره ۳-۵-۱-۵- سرریزهای اضطراری ۳ ۴-۵-۱-۵ - استفاده از تخلیه کننده عمقی ۳ ۶-۱-۵- سرریزهای دریچه‌دار و ۷-۱-۵- ارتفاع آزاد ی ری ی ی ی ی ی رو ی ور ی ری ی ی و و و ی ی ی ی یا فصل شسم - پیوست‌ها و پیوست ۱- تحلیل ریسک. نسل سوم ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ رم پ (۱-۱- تحلیل ریسک در سدها ۹ پ ۳-۱ - مراحل تحلیل و براورد ریسک 1 پ ۱ -۳- درخت وقایع 1 پ ۴-۱ - کاربرد تحلیل ریسک در سازمان عمران آمریکا ۴ ۳ پ ( -۵- توصیه‌هایی در مورد کارگاه‌های تحلیل ریسک ی ی ۳ ۱۵ پ (- ۶- مراجع تحلیل ریسک ی ی ی ی ی ی ی ی ی ری ی ی پر ری ی ی ی ری ی یر ۱۵ پیوست ۲- استفاده از فیوزگیت در سرریزها ی ی ۷۵ پیوست ۳- مقاوم‌سازی سدهای خاکی, سنگریزه‌ای و بتنی در مقابل سیلاب و۷۸ پیوست ۴- نقش روش‌های غیرسازه‌ای در کاهش ریسک سدهای بزرگ 1 پ-۱-۴ - بولتن روش‌های غیرسازه‌ای کاهش ریسک سدها ((120[ 7) ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی یو -------- صفحهٔ بعد -------- پ-۴ -۲- جمع‌بندی بولتن 1۲0.2 یمام پ-۳-۴- مزایای روش‌های غیرسازه‌ای در مدیریت جامع منابع اب ۳ پ-۴-۴- مدیریت تطبیقی منابع آب و ۳ پ-۴ -۵- جمع‌یندی ۴ ۵ پیوست ۸ انتخاب سیلاب طراحی سیستم انحراف در حین احداثت بخ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان صفحه شکل ۱-۳۲- نسبت خسارات اضافی ناشی از شکست سد به هزینه‌ی مرحله‌ای سرریز برای نسبت سود به هزینه ۱ ۱ شکل ۲-۲-ارکان مدیریت ریسک در ایمنی سدهای بزرگ ۳ شکل ۳-۲- دیدگاه جامع‌گرایانه پیش‌نیاز ار تقاء ایمنی عمومی ی ۳ ۱۵ شکل ۴-۲- دوره‌ی بازگشت و تلفات محتمل فجایع مختلف ۱۳۳ شکل ۱-۳- پوش سیلاب فرانکو - رودیر ی ۳۹ شکل ۲-۳- حداکثر سیلاب‌های مشاهده‌ای در جهان و در آفریقای جنوبی و پوش سیلاب فرانکو - رودیر ۱ شکل ۳-۳- شماتیک انواع مختلف اطلاعات به‌دست آمده از شاخص‌های هیدرولوژیکی در مطالعات دیرینه سیلاب ره شکا ۱-۴-.ا تامی. | ۱ ها گ کن ۱ راهبرد میس بمی ب برای سد ی بزراگ ر را ار ار ری با 8 ۳8 7 ی 5 شکل پ ۱-۱- درخت وقایع برای تحلیل ایمنی هیدرلوژیکی یک سد بتنی قوسی و ۱ شکل پ ۱-۲- اجزای مختلف یک فیوزگیت نمونه و و و ۱۳ شکل پ ۲-۲- نیروهای وارد بر فیوزگیت ۳ شکل پ ۳-۲- عملکرد فیوزگیت در سیلاب‌های کوچک و بزرگ ۵ شکل پ ۴-۲- افزایش ۳۰۰ درصد ظرفیت سرریز سد ] :5110/0۷۷1 به ۵۰۰۰ متر مکعب بر ثانیه در آفریقای جنوبی ۱۵ شکا اس پ-۱-۳- مقاومت رویه بتن غلتکی سد 02012 در مقابل ۲۵۰۰ بار روگذری در ۳۰ سال! ۱ شکا ای پ -۲-۳۲- عملیات مقاوم‌سازی یک سد خاکی در مقابل روگذری سیلاب ره ۵ شکا ای پ ۳-۲- هیدرولیک سرریز پلکانی بر روی بدنه‌ی سد خاکی رب را ۸۸ شکل ب-۱-۴- تکاما روش‌های غیرسازه‌ای در مهندسی آب ۹ شکل پ -۲-۳- مفهوم جدید ایمنی سدها در سوئیس یی شکل بپ -۳-۳- مزایای روش‌های غیرسازه‌ای در مدیریت جامع منابع آب ره شکل پ -۱-۵- نمونه‌ای از بهینه‌یابی اقتصادی سیستم انحراف برای انتخاب سیلاب طراحی 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ذرست جداول عنوان جدول ۱-۲- هفت سناریوی عواقب سیلاب‌ها ۱ جدول ۲-۲- نتایج مربوط به ریسک هفت سناریو ۸ ۱۵ جدول ۱-۳- ضوابط انتخاب سیلاب طراحی کشورهای مختلف ۳ جدول ۲-۴- طبقه‌بندی سدهای بزرگ ایران ۱۳۳ جدول ۳-۴- طبقه‌بندی پروژه‌های برقابی و منابع آب ۱۳۳ جدول ۳-۴- درجه‌بندی سازه‌های هیدرولیکی ۸۳ ۱ جدول ۵-۴- سدهایی که درجه آنها اضافه می‌شود ( با توجه به ارتفاع سد) ی ۸ ۱ جدول ۶-۴- سیلاب‌های طراحی و آزمون ایمنی سدهای بزرگ ایران و ۱۵ جدول ۱-۵-ارتفاع آزاد لازم برای سرریزهای آزاد در شرایط مختلف به متر ره ۵ جدول پ ۱-۳- راهکارهای سازه‌ای ارتقای ایمنی هیدرولوژیکی سدها ور ۷۸۸ جدول پ-۱-۴- تکامل روندهای طراحی پروژه‌های آب در اولین دهه قرن ۲۱ میلادی ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- روا براساس بولتن کمیته‌ی بین‌المللی سدهای بزرگ مهم‌ترین فعالیت در حین طراحی. احداث و بهره‌برداری سدهای بزرگ. تدوین ضوابط و استانداردها است. در همین چارچوب در جریان طرح تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایرانء پس از مطالعه و جمع‌بندی ضوابط مدون در بیش از ۰ کشور جهان و صدها کتاب و مقاله در زمینه‌ی مدیریت ریسک. ایمنی هیدرولوژیکی سدهای بزرگ و هیدرولیک سدهاء نتایج محوری و کلیدی زیر تبیین شد. در مرحله‌ی بعد براساس این نتایج و با لحاظ نمودن شرایط خاص ایران. ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران تدوین گردید. ا- ریسک و ریسک قابل قبول اجتماعی ۱-۱ - مقوله ریسک و ایمنی عمومی از پیچیدگی‌های خاص برخوردار است و اعمال دیدگاه جامع‌گرایانه در این رابطه از اهمیت خاصی برخوردار است. ۲-۱ - فراهم کردن ایمنی مطلق برای سدها و سازه‌های دیگر امکان‌پذیر نیست و خطرات پایین‌دست. تعیین کننده‌ی اصلی طبقه‌ی خطرپذیری سدهای بزرگ است. ۳-۱ - استفاده از تحلیل ریسک که نسل سوم ضوابط انتخاب سیلاب طراحی محسوب می‌شود و به حصوص خاص آن به‌دست دهد. قبول اجتماعی را برای هر جامعه تعیین نمود. ۵-۱ - در دو دهه‌ی اخیر معیار ریسک قابل قبول اجتماعی, به‌عنوان یک ضابطه‌ی جامع‌نگر برای پذیرش محدوده‌ی ریسک قابل قبول در کشورهای پیشرفته به کار گرفته شده است. این معیار جامع‌نگری و تطبیق با واقعیات جوامع را ممکن کرده است. راهبرد اصلی این معیار آن است که با توجه به محدودیت منابع مالی در تمامی کشورهاء باید الویت‌بندی این منابع محدود. به‌نحوی صورت پذیرد که ۶-۱ - با مطالعه فجایع عظیم تاریخی و پیش‌بینی‌های آینده» با اطمینان می‌توان احتمال یک واقعه در ده هزار سال نا یک واقعه در یکصد هزار سال را برای تخریب فاجعه‌بار یک سد بزرگ. یک حداقل محافظه کارانه یا بسیار محافظه‌کارانه در سطح جهانی محسوب نمود. ۷-۱ - با توجه بهه آمار بسیار بالای مرگ و مبر در اثر تصادفات جاده‌ای. آلودگی هواء زلْزله 9 اعتیاد. ریسک قابل قبول اجتماعی ۱ در ۲۰۰ سال تا ۱ در ۱۰۰۰ سال می‌تواند برای سدهای بزرگ آایران مطرح شود. ولی در این مرحله و گام اول با دیدگاه محافظه‌کارانه. ریسک قابل قبول اجتماعی ۱ در ۱۰۰۰۰ تا ۱ در ۰ سال برای سدهای بزرگ ایران انتخاب شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳- ایمنی هیدرولوژیکی سدهای بزرگ ۲-- تا کنون سدها در مقایسه با دیگر ساخته‌های دست بشر خطر نسبتاً کمی را به مردم تحمیل کرده است. این مسئله تا حدود زیادی به‌علت محافظه‌کاری خردمندانه‌ای بوده است که در طراحی و احداث این سازه‌های عظیم توسط مهندسان اعمال شده است. بنابراین حتی با وجود پیشرفت فن‌آوری‌ها باید محافظه‌کاری منطقی را در تدوین ضوابط انتخاب سیلاب سدهای بزرگ اعمال نمود. ۳-۲- ریسک تخریب یک سد عمدتاً بسیار کمتر از احتمال وقوع سیلاب طراحی سرریز آن است. ۳-۲- انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ نه تنها به مسائل فنی بلکه به‌نحو قابل توجهی به ملاحظات و عوامل جغرافیایی» تاریخی, اخلاقی اجتماعی و سیاسی وابسته است. ۴-۲- با وجود پیشرفت‌های چشمگیر علم هیدرولوژی در سه دهه‌ی اخیرء به هیچ‌وجه نمی‌توان آن‌را یک علم دقیقه محسوب نمود. در این چارچوب و به‌خصوص با درنظر داشتن اثرات تغییر اقلیم. عدم قطعیت‌های برآورد سیلاب‌های نادر از جمله سیلاب بیشینه محتمل می‌تواند بسیار زیاد باشد. ۵-۲- با توجه به اینکه ریسک برابر احتمال وقوع حادثه ضرب در عواقب آن است در اکثر سدها ریسک بازه‌ی سیلاب‌های ۵۰ تا ۲۰۰ ساله در پایین‌دست بیشتر یا بسیار بیشتر از ریسک بازه سیلاب‌های با دوره بازگشت ۱۰۰۰۰ سال تا ۳۸۸۳ است. این رابطه باید عواقب مرحله‌ای را محاسبه و به عنوان ملاک اصلی مورد استفاده قرار داد. ۷-۲- در عمل سود به هزینه‌ی سرریز زمانی که برای سیلاب‌های نادر ۱۰۰۰۰ ساله و ۳۸/۲ طراحی شود. می‌تواند به نحو باورنکردنی‌ای پایین باشد. ۸-۲- در جریان سیلاب‌های بسیار نادرء مشروط به پایدار ماندن سد می‌توان تخریب سازه‌های جانبی مانند چارچوب استفاده از سیلاب طراحی و سیلاب آزمون ایمنی و تفکیک سرریزها به اصلی (سرویس)» کمکی و اضطراری بر منطق استوار است. ۹-۲ با توجه به تعدد عوامل درگیر و پیچیدگی‌های خاص هر سد. استفاده از خرد جمعی کارشناسی و تیم‌های تخصصی می‌تواند در افزایش ایمنی سدها نقش کلیدی ایفا کند. ۱۰-۲ با توجه به اینکه عواقب تخریب سدهای در حال بهره‌برداری با عواقب سدهای در حال طراحی مشابه است. ضوابط ایمنی یکسانی باید در مورد کلیه سدهای بزرگ اعمال خواهد شود. ۱۱-۲- در مقیاس جهانی کاهش ریسک تلفات و خسارات سیلاب که به‌وسیله سدهای بزرگ بدست آمده بسیار بیشتر از ریسکی بوده که در اثر احداث سدها متوجه پایین‌دست شده است. ۰ ۰ ۱۲-۲- استفاده از ضوابط بسیار سخت و شدید برای طرح‌های عمرانی و محکم‌کاری‌های غیرضروری منجر به دفن سرمایه‌های محدود ملی در تعداد محدودی از تأسیسات ولو بسیار مفید و ارزشمند می‌شود و آن بهره همگانی و عمومی که در نهایت از این گونه فعالیت‌ها انتظار می‌رود. عاید نمی‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳- کاهش ریسک سدها به‌وسیله روش‌های سازه‌ای ۱-۳- در سال‌های اخیر صدها سد کوتاه خاکی و بتنی در حال بهره‌برداری که طبق ضوابط نیاز به ارتقاء هیدرولوژیکی داشتند. در مقابل روگذری سیلاب مقاوم شده‌اند و براساس تجارب جهانی این روش موثرء کم‌هزینه و کارا ارزیابی شده است. در این چارچوب باید اشاره نمود که در اکثریت قریب به اتفاق سدهای مقاوم شده در مقابل روگذری سیلاب. ایمنی سد در صورت وقوع سیلاب‌های بزرگتر از سیلاب آزمون ایمنی نیز حفظ می‌گردد: ۲-۳ کارکردهای اصلی مقاوم‌سازی سدها در برابر روگذری به شرح زیر است: * ارتقاء ایمنی هیدرولوژیکی سدهای خاکی احداث شده با ظرفیت سرریز ناکافی * کاهش دوره‌ی بازگشت سیلاب طراحی و ابعاد سرریز * کاهش دوره‌ی احداث ۳-۳ براساس تجارب جهانی, استفاده از سرریزهای بدون پوشش و المان‌های فیوزی (فیوزپلاگ و فیوزگیت) برای ارتقاء ایمنی هیدرولوژیکی سدهاء موثرء کاراً و کم هزینه است. ۴- کاهش ریسک سدها به وسیله‌ی روش‌های غیرسازه‌ای ۱-۴- هنگامی که خطرات محتمل به کمک بررسی گسترده‌ی راه‌های ممکن برای شناسایی مشکل و با هشدار به جمعیت پایین‌دست مشخص شوند. آنگاه کاهش ریسک این خطرات با استفاده از یک رویکرد جامع‌گرایانه. متعادل و در نتیجه مقرون به صرفه امکان‌پذیر می‌گردد. ۲-۴ براساس تجارب کشورهایی مانند سوئیس, فرانسه و هلندء ریسک تخریب یک سازه‌ی آبی می‌تواند چند هزار برابر کمتر از احتمال وقوع سیلاب طراحی باشد و براساس بولتن (01)| می‌توان با استفاده از روش‌های غیرسازه‌ای کارا و کم‌هزینه. ریسک تخریب فاجعه‌بار سدها را به حداقل قابل قبول کاهش داد. ۳-۴ با توجه به عدم قطعیت‌های مختلف در رابطه با ایمنی هیدرولوژیکی سدهای بزرگ. تدوین طرح عملیاتی برای مدیریت شرایط اضطراری سدهای پرخطر به عنوان یکی از الزامات مهم برای ایمنی سدها محسوب می شود. ۴-۴- براساس مطالعاتی که در مورد طبقه‌بندی رودخانه‌های کشور از نظر خصوصیات فصلی صورت گرفته. در حدود ۸۰ درصد از سدهای کشورء بحرانی‌ترین سیلاب از نظر حجم در بهار و اوایل تابستان روی ۱: -------- صفحهٔ بعد -------- ۵- تحلیل نجارب _جهانی تخریب سدهای بزرگ ۱-۵- عمده‌ی سدهای تخریب شده در آثر سیلاب. سدهای خاکی و سنگریزه‌ای کوتاه‌تر از ۳۰ متر بوده‌اند. ۲-۵- تحلیل‌های آماری سدهای تخریب شده نشان می‌دهد که روگذری در اثر سیلاب. بزرگترین خطر برای سدها بوده است. نتایج این تحلیل‌ها نشان می دهند که از ۱۰۰ سدی که از سال ۱۹۵۰ تاکنون ۰ به بعد)» سه مورد دراتر روگذری سیلاب بوده است (بدون احتساب کشور جچین). ۳-۵- هیچ گزارشی از تخریب اثر روگذری سیلاب از ۱۲۰۰ سد بتنی بلندتر از ۳۰ متر که در صد سال گذشته احداث شده‌اند. ارائه نشده ولی ۲۲ تخریب در ۲۰۰۰ سد خاکی بلندتر از ۳۰ متر در اثر روگذری گزارش شده است. ۴-۵ اکثر سدهای تخریب شده در اثر روگذری سیلاب به‌علت اشتباهات اساسی در برآورد سیلاب. مدیریت مخزن و شرایط اضطراری, انتخاب سیلاب طراحی و یا ترکیبی از موارد فوق خراب شده‌اند. امید است با نهایی شدن ضوابط انتخاب سیلاب طراحی ایران و با تکیه بر خردجمعی, بتوان منافع زیر را هم‌زمان به‌دست آورد: ۳- افزایش منافع منابع آب و برقابی سدها؛ ۴- کاهش هزینه‌های اجرایی و دوره‌ی احدات. الگوریتم انتخاب سیلاب طراحی براساس ضوابط پیشنهادی در زیر ارائه شده است: ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- الگور بتم انتخاب سیلا لمناوم‌ساری سد در مقابل روگدری یلاب لندوین طرح عملبانی شرایط اصطراری لمقاوم‌ساری سد برای مقاومت موفت در پرابر روگدری سیلاب لاندونی طرح عملیانی اب اصطراری سر بر گزاری کارگاه ارزش و ربسک کاهش رسک باز نشدن هردر بجه به ۱ واقعه در ۱۰۰ سال ب طراحی سدهای بزر؟ بسن آنعادت سازه‌های هدرولمکی آبسته‌یابی ارتفاع سشد و عرض سرریز) بر آورد پباسیل سیلاب ۱۰۰ ساله در ماه‌های مختلف (برای کلاس ۱و۳) تسس خی قرمان برای هلاک موتر سبلاب‌های با ۱۰۰ ساله در محزن برای کلاس ۱۱و۱۲ ی ابر آن اننخات دو روش کد هم‌خوانی بر داسته باسند محاسبه سیلاب‌های در محل ساختگاه (منانگین دو روش خیر ت بلی برآورد سبلاب‌های بادر با روش دبریشه سبلاب و سیلاب‌های بار بخی ۳ بلی ی خبر 1یا سد در بلی کلاس ۳ طبقه‌بندی می‌شود؟ خبر ۱۲ تفن سبلات بلراحی سسنم انحرای براساس 2 م رسک افنسادی محل ساخنگاه تا در مقابل روگدری دور ی بار کشت ۱۰۰۰ ات سال با تحلبل فراوانی محاسبه سبلاب‌ها در محل ساخنکاه با دوره‌ی بازگشت ۱۰۰۰ برگزاری کارگاه لِ ۷ تلفیمی مهندسی مىطقه‌ای ارزش و ریسک حوضه با دوره‌ی 0 رس محاسبه سیلاب‌ها در محل ساخنگاه با دوردی ۱۰۰۰ سال با مدل‌های پارندکی رواناب -------- صفحهٔ بعد -------- ژدل اول- متدمه» چارجرب‌هدا و محدوددی فشریه ۱-۱- متدمه سدهای بزرگ از نظر سازه‌ای» عظیم و در عین حال مجذوب‌کننده بوده و نمایان‌گر قدرت و مهارت مهندسی هستند. سدها از همان آغاز تمدن و فرهنگ با انسان رشد کرده و تا به حدی رسیده‌اند که امروزه بیش از ۴۰۰۰۰ سد با ارتفاع بیش از ۱۵ متر در جهان وجود دارد. البته بیش از ۹۰ درصد آنها عمری بیش از ۵۰ سال ندارند. سدها بشر را قادر به ذخیره‌سازی ۶۰۰۰ میلیارد متر مکعب آب نموده‌اند (رقم ذکر شده معادل با ۱۳ درصد متوسط سالانه‌ی آبدهی کل رودخانه‌های جهان است). عامل تخریب سدها بوده است و با وجود کاهش قابل ملاحظه درصد سدهای تخریب شده نسبت به سدهای احداث شده در سال‌های اخیر,ء خرابی‌های ناشی از سیلاب در حدود ۳۵ تا ۳۰ درصد ثابت مانده است. هزینه سرریز به‌طور متوسط کمتر از ۱۰ درصد هزینه کل سدهای بتنی و ۱۵ تا ۳۰ درصد هزینه‌های سدهای خاکی را به خود اختصاص می‌دهد و انتخاب سیلاب طراحی موجب بحث‌ها و بزرگ می‌تواند موجب ایجاد فاجعه‌ی عظیم انسانی و خسارات مالی گردد و از طرف دیگر فراهم نمودن ایمنی کامل برای سدها عملاً غیرممکن است و محافظه‌کاری بسیار شدید می‌تواند جامعه را از منافع حیاتی سدها محروم نماید [112] [90] [70]. ۲-۱- ددف هدف از تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران» فراهم کردن استانداردهاء توصیه‌های فنی و راهنمایی‌های لازم برای تیم‌های طراحی و کارفرمایی در مراحل مقدماتی» توجیهی, طراحی و همچنین احداث و بهره‌برداری است. به‌علاوه این نشریه. ضوابط و توصیه‌های فنی لازم در رابطه با ایمنی سدهای احداث شده را نیز ارائه می‌دهد. در اینجا لازم به ذکر است که در جریان تدوین ضوابط حاضر گزارش‌های تفصیلی برای ناظران طرح ارسال گردیده ولی در اینجا فقط نتایج محوری به همراه ضوابط نهایی به‌صورت بسیار خلاصه ارائه می‌گردد. ۱-۱- دامنه‌ی ار و چارجچوب‌دای فشریه و متدوآروژی تمرکز این نشریه بر طبقه‌بندی سدها از دیدگاه ایمنی هیدرولوژیکی. تدوین معیارهای انتخاب سیلاب طراحی و ایمنی سرریزهاء روند سیلاب طراحی و ایمنی در مخزن و ارتفاع آزاد است. این نشریه ضوابط و ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- توصیه‌های فنی در رابطه با موارد فوق را ارائه می‌نماید. در رابطه با ضوابط و توصیه‌های فنی» تصریح لازم ارائه شده» تلاش شده است تا دلایل و9 پایه‌های نظری و تجربی ضوابط در قالب نتایج محوری ارائه شود. محور اصلی تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران. دید گاه جامع گرایانه " است. دید گاه جامع گرایانه برای اولین بار توسط اسماتز" سیاستمدار و فیلسوف آفریقای جنوبی در سال ۱۹۲۶ مطرح بیولوژیکی, اجتماعی. اقتصادی» شیمی و ...) تنها با استفاده از اجزای آن توصیف کرد. در این دیدگاه. جریان» تفکر بشر در هزاره‌ی سوم میلادی را هدایت خواهد کرد: تئوری نسبیت خودش و دیدگاه جامع گرایانه اسماتز. او همچنین اعتقاد داشت که اسماتز را می‌توان یکی از ۱۱ نفری دانست که در کل دیدگاه جامع‌گرایانه ۵۰ سال بعد از انتشار کتاب اسماتز با چاپ مجدد آن مورد توجه قرار گرفت و در اوایل دهه ۱۹۸۰ طب جامع گرایانه " پایه‌گذاری گردید. از مهم‌ترین ویژگی‌های طب جامع گرایانه می‌توان به ترکیب درمان و پیشگیری و لزوم نگریستن به کل انسان- بدن, فکرء احساسات و محیط او- به‌جای بررسی یک عضو منفرد اشاره نمود. این دیدگاه» طیف وسیعی از درمان‌ها (مانند طب غربی) و روش‌های ۸ ۰ 2 م.. ۰ موی ,۳ ۰ سم ۰ ۰ پا 2 !۰ حفظ سلامتی را در بر گرفته و بر خودمراقبتی (مانند تغذیه مناسب و تمرینات ورزشی) و خود فنی و مهندسی دیدگاه جامع گرایانه از اوایل دهه ۱۹۹۰ مورد توجه قرار گرفته است. تعداد مقالاتی که از دیدگاه جامع‌گرایانه در مسائل فنی و مهندسی استفاده کرده‌اند. از سال ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۷ تقریباً ۷ برابر شده است [33] [125]. در رابطه با مهندسی سد. می‌توان به مقاله‌ای که در سال ۲۰۱۰ در رابطه با لزوم برخورد سیستمی و تجارب تخریب سدها نشان می‌دهد که در اکثر مواردء تخریب ناشی از یک واقعه نادر به تنهایی نبوده بلکه حداقل مطلوب. باید مدهای سیستمی حوادث و شکست‌ها را شناسایی نمود [107]. 0 11011911 1 ۹ ).ل 2 6 17011911 3 ۱۲ه۵٩‏ 4 5 ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱--۳- ونثاث و مسا ژبت‌دای درندسان سد سدها و مخازن آنها سازه‌های عظیمی هستند که هم در طراحی و هم در اجرا از پیچیدگی خاصی برخوردار هستند. طراحی و اجرای سدها باید به صورتی باشد که این سازه‌ها عملکرد رضایت‌بخشی در می‌کند. بنابراین یک مهندس سد با افزایش حساسیت‌های اجتماعی و سیاسی, باید دغدغه توسعه پایدار سد را در ذهن داشته باشد و زمینه پذیرش آن را در جامعه فراهم کند. به‌طور کلی امروزه وظیفه مهندسان بیش از پیش برقراری ارتباط دوجانبه میان مهندسی ساخت و محیط اجتماعی است که این مسأله نیاز به خلاقیت. درک مسائل میان‌رشته‌ای و توانایی ارائه‌های متقاعدکننده دارد. در این چارچوب قابلیت‌های حرفه‌ای عالی و تمایل به پذیرش مسئولیت حتی نسبت به نسل‌های آینده کلیدی خواهد بود. جامعه مهندسان مشاور ایران با تعیین کمیته‌ای برای تدوین استراتژی جامعه و آیین اخلاق حرفه‌ای مهندسان مشاورء این آیین اخلاقی را تدوین کرده است. آیین اخلاق حرفه‌ای مهندسان مشاور حول پنج محور اساسی شامل تعهدات مشاور نسبت به منابع ملی» محیط زیست و فرهنگ. تعهدات مهندسان مشاور نسبت به کارفرمایان» تعهدات مهندسان مشاور نسبت به حرفه مهندسی مشاورء تعهدات مهندسان مشاور نسبت به یکدیگر و تعهدات مهندسان مشاور نسبت به کارکنان و سهامداران خود تدوین شده با توجه به محورهای فوق مشخص است که اولویت قرار دادن منافع ملی و حراست از محیط زیست و میراث فرهنگی, کاهش اثرات نامطلوب ناشی از اجرای طرح‌های محوله و اتلاف منابع و رعایت استانداردهای متداول فنی و حرفه‌ای از جمله مهم‌ترین دستورات اخلاقی آیین‌نامه مهندسان مشاور در ارتباط با حفظ منابع ملی است. در بیشتر موارد. تعهدات پنج‌گانه‌ی مهندس مشاور می‌تواند با یکدیگر تضاد داشته باشد و در این چارجوب مهندسان مشاور باید با ارائه راه‌حل‌های خلاقانه بتوانند سناریوهای همه‌برنده را تبیین نموده و در تضمین توسعه‌ی پایدارء دانایی‌محور و همه‌جانبه نقش کلیدی ایفا نمایند. در تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایرانء محورهای آیین اخلاق حرفه‌ای مهندسان مشاور به‌طور پیوسته مد نظر بوده است. ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ندال دوم- راعبرددای ری ۱-۲- متدمه براساس مطالعاتی که در رابطه با تدوین ضوابط سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران انجام گرفته است. سطح ایمنی مطلوب هیدرولوژیکی بستگی به عوامل متعدد فنی» اقتصادی, اجتماعی. جغرافیایی و اخلاقی دارد. تعداد پارامترهای درگیر و اندرکنش آنهاء تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ را با پیچیدگی خاصی مواجه نموده است و در نتیجه هر کشور باید با توجه به شرایط اجتماعی, جغرافیایی, ویژگی‌های خاص کشورمان در رابطه با موضوعات محوری ضوابط سیلاب طراحی سدهای بزرگ مورد توجه قرار گیرند. این موضوعات عبارتند از: [142] [140] [130] [77] [62] * پتانسیل وقوع تلفات جانی در اثر شکست سد * _ریسک قابل قبول اجتماعی * وضعیت اقتصادی و تبعات اجتماعی ناشی از فشارهای اقتصادی به‌نوعی تدوین ضوابط سیلاب طراحی خود یک تحلیل ریسک است با هدف توازن میان ایمنی پایین‌دست (مردم و آموال) با اقتصاد پروژه. مقوله ریسک و ایمنی عمومی از پیچیدگی‌های خاص برخوردار است و اعمال دیدگاه جامع‌گرایانه در این رابطه از اهمیت خاصی برخوردار است [1] [25] [30] [54] [72] [107]. در مهندسی سد. ایمنی سد در وقایع حدی و نادر الویت بسیار بیشتری بر مدیریت سیلاب‌های کوچکتر از سیلاب طراحی داشته است [57]. در عمل با توجه به احتمال بسیار بیشتر سیلاب‌های با دوره‌ی بازگشت حدود ۱۰۰ سال نسبت به سیلاب بیشینه‌ی محتمل, محاسبات نشان می‌دهد که با سناریوی‌های مختلف ریسک سیلاب‌های باتوجه به اینکه ریسک برابر حاصلضرب احتمال در عواقب است. هفت سناریوی مختلف با فرضیاتی عموماً بسیار دست بالا و محافظه‌کارانه در مورد نسبت عواقب سیلاب‌های مختلف برای یک سد فرضی تعریف شده و با استفاده از این سناریوهاء ریسک کلی (5) در چهار بازه زیر محاسبه شده است: * ریسک بازه‌ی سیلاب ۲ تا ۱۰۰ ساله * ریسک بازه‌ی سیلاب ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ ساله * ریسک بازه‌ی سیلاب ۱۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ ساله * ریسک بازه‌ی سیلاب ۱۰۰۰۰ ساله تا سیلاب بیشینه‌ی محتمل ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۱-۲- هفت سناریوی عواقب سیلاب‌ها ۲۱0000 ۲۱000 «) رو سا اک 0 0 * ن)- عواقب جدول ۲-۲- نتایج مربوط به ریسک هفت سناریو عنوان سناریوی | سناریوی . سناریوی | سناریوی ستاریوی سناریوی | سناریوی اول دوم چهارم ششم ۹ ۹ ات در این چارچوب باید اشاره کرد که در مقیاس جهانی کاهش ریسک تلفات و خسارات سیلاب که به‌وسیله سدها به‌دست آمده بسیار بیشتر از ریسکی بوده است که در اثر احداث سد متوجه پایین‌دست شده است و با افزایش پتانسیل سیلاب و همچنین جمعیت و دارایی‌ها در پایین‌دست سدها می‌توان انتظار داشت که نقش سدها در مدیریت سیلاب به‌نحو قابل ملاحظه‌ای افزایش یابد [72] [74]. براساس بولتن ۱۲۳۵ 0[ در حالت ایده‌ال. سدهای بالادست نواحی در معرض باید بتوانند سیلاب ۱۰۰۰ ساله را در مخزن مستهلک کنند ولی در عمل در بیشتر موارد این امر برای سیل‌های ۵۰ تا ۲۰۰ ساله می‌تواند تحقق یابد [74] ۲-۲ انتثاب سبااب داراحی سددای بزرگ براساس تحارل‌دای رسک اتتصادی بهینه ارائه داد که در این روش» عواقب شکست سد شامل تلفات انسانی هم بود. در روش پیشنهادی ۱ 8 ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- توصیه شده بود که ارزش جان یک فرد برابر درآمد آینده او فرض شود (این برآورد در برخی دعاوی حقوقی این کشور مورد استفاده قرار می‌گرفت) [5]. ارزش مادی برای جان انسان‌ها قائل شدن, با واکنش این روش مرگ یک بازنشسته از دیدگاه اقتصادی سودآور محسوب می‌شود و با این دیدگاه مهندسان و مدیران در مورد ارزش جان انسان‌هاء. شاید بهتر باشد همه بازنشستگان و افراد فقیر را در سیلاب‌دشت‌های پرخطر اسکان داده و افراد جوان و خوش‌آتیه را به نواحی بلندتر و امن‌تر جایجا کنند. مباحث این چنینی موجب گردید که فشار افکار عمومی, امکان ارائه ضوابط برای انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ براساس تحلیل‌های ریسک اقتصادی را در آمریکا تقریباً غیرممکن کند (برای شرایطی که شکست سد منجر به تلفات انسانی گردد). [22] با توجه به ضرایب مختلف ایمنی که در طراحی هیدرولیکی سدهای بزرگ اعمال می شود و عدم در نظر گرفتن ایمنی اضافی ناشی از روش‌های غیرسازه‌ای مانند پیش‌بینی‌های فصلی و هشدار سیلاب. ریسک تخریب سدها کمتر از احتمال وقوع سیلاب آزمون ایمنی است. برای نمونه در مطالعه‌ای در چین رقم‌هایی تا ۱۰۰۰ برابر برای نسبت ریسک تخریب سد به احتمال وقوع سیلاب آزمون ایمنی به‌دست آمده است. با این وجود. حتی اگر ریسک تخریب سد برابر احتمال وقوع سیلاب آزمون ایمنی فرض شود. سود به هزینه‌ی سرریز زمانی که برای سیلاب‌های نادر ۱۰۰۰۰ ساله و ۳۸۸۲ طراحی شود. می‌تواند به نحو باورنکردنی پایین باشد. برای مثال اگر سیلاب ایمنی سدی ۳۱/۳ با احتمال حدود ۱ در ۱۰۰۰۰۰ سال باشدء سود به هزینه‌ی مرحله‌ای سرریز برای ۳۸۸۲ تنها در شرایطی برابر ۱ خواهد بود که نسبت خسارات اضافی ناشی از شکست سد در ۳۸/۲۳ به هزینه‌ی سرریز ۳۸/۳ حدود ۱۰۰۰۰ باشد. به‌عنوان نمونه اگر برای یک سد ۱۰۰۰ میلیارد ریالی» ۱۰۰ میلیارد ریالی هزینه‌ی افزایش ظرفیت سرریز برای عبور ۳۸/۸۲ باشد. خسارات اضافی ناشی از شکست سد باید ۱۰۰ میلیارد دلار باشد. (یعنی معادل ۲ برابر مارس ۳۰۱۱ ژاپن) تا سود به هزینه‌ی افزایش ظرفیت سرریز معادل ۱ شود [100] بدیهی است که این فرض برای بدترین شرایط متصور نیز به هیچ‌وجه امکان‌پذیر نیست. در همین چارچوب رئیس اسبق کمیته‌ی بین‌المللی سدهای بزرگ. استفاده از ۳۸/۳ را بسیار محافظه‌کارانه و غیراقتصادی ارزیابی کرده و این موضوع در مقالات دیگر نیز ارائه شده است [13] [31]. در همین چارچوب در صورتی‌که خسارات تخریب سد. فقط هزینه‌های اجرایی سد و درآمد از دست رفته برای ۱۰ سال اول بهره‌برداری باشد و هزینه‌ی سرریز ۱۰ درصد هزینه‌ی احداث کل سد فرض شود. دوره‌ی بازگشت بهینه سیلاب آزمون ایمنی سد.ء در محدوده‌ی ۱۵۰ تا ۲۰۰ سال است. ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- در یک نگاه کلی نسبت خسارات اضافی ناشی از شکست سد به هزینه‌ی مرحله‌ای سرریز برای نرخ‌های مختلف بهره برای درجات مختلف ایمنی سد زمانی که سود به هزینه‌ی مرحله‌ای سرریز برابر ۱ باشد در شکل ۱-۲ ارائه شده است: درخ هر دا در مس احنما" ی ۷ ام << ۱ ! اه ا - حنمال ۱ در ۱سا برای تخریب ده حنمال ۱ در ۱ سل برای تخریپ دم سر ۱ حتمال ۱ در ۱۰۰۰۰ سل برای تخریب ند شکل ۱-۲- نسبت خسارات اضافی ناشی از شکست سد به هزینه‌ی مرحله‌ای سرریز برای نسبت سود به هزینه ۱ با توجه به موارد فوق می‌توان نتیجه گرفت که در اکثریت قریب به اتفاق موارد سود به هزینه‌ی سرریزهای سدهای بزرگ بسیار کمتر از یک بوده و احداث این سازه‌ها کاملاً غیر اقتصادی است. سدهاء ریسک بازه‌ی سیلاب ۲ تا ۱۰۰ ساله بیشتر از ریسک بازه‌ی ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ ساله است و ریسک سیل‌های ۰ ساله تا سیل‌های بیشینه‌ی محتمل نسبت به دو بازه فوق بسیار کمتر است. بنابراین الویت اصلی برای کاهش ریسک پایین‌دست. مدیریت سیلاب‌های ۵۰ تا ۲۰۰ ساله در مخزن سد است. در اکثریت قریب به اتفاق سدهاء شاخص‌های اقتصادی سرریزها به نحو باورنکردنی پایین است. ۲-۲- ارائه وبشا :اه ریسک بل ق ول اجتداعی در ایران برای اولین بار در کنگره کمیته بین‌المللی سدهای بزرگ در سال ۲۰۰۰ ریسک و تحلیل ریسک به‌عنوان یک موضوع محوری در مهندسی سد و یکی از ۴ سئوال کنگره پیکن مطرح گردید [57]. دلایل توجه بیشتر به این موضوع به‌شرح زیر است: * افزایش عمر متوسط سدهای احداث شده. * این عقیده که نتایج آرزیابی ایمنی به‌وسیله تحلیل ریسک از روش‌های قطعی معمول به واقعیت *‏ جلب توجه عمومی به کمّی کردن ریسک فجایع به علت استفاده از آن در صنایع هسته‌ای و هوانوردی. ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- * امکان استحصال منافع اقتصادی از تحلیل‌های ریسک (در عمل در اکثریت قریب به اتفاق پروژه‌هاء تحلیل ریسک هر سیستم از ارکان اصلی مدیریت ریسک قبل از طراحی تا حین بهره‌برداری آن سیستم است و شامل مراحل زیر می‌شود [75] [87] [93] [123] [146]: * شناسایی وقایعی که می‌توانند منجر به تخریب شوند * برآورد احتمالات وقایع مختلف * برآورد عواقب تخریب و محاسبه ریسک پس از برآورد ریسک باید با توجه به کلیه شرایط منطقه این ریسک با ریسک قابل قبول اجتماعی مقایسه شود و در صورت اختلاف بیش از حد مجاز با آن در جهت نزدیکی آن به ریسک قابل قبول اجتماعی اقدام کرد. کنترل یا مهار ریسک باید به‌کمک روش‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای انجام شود. در این چارچوب مشخص است که تعیین ریسک قابل قبول اجتماعی زیربنای اصلی تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران محسوب می‌شود. ۹ اقداماتی در جهت : : جایگزینی گزینه‌های دیگر کاهش ریسک با علاج بخشی بازبینی ضوابط پذیرش ریسک ضوابط پذیرش ریسک ریسک قابل قبول کی اس مر ۳ ۳ ۳ ریسک قایل کر ۳ سر قبول چقدر گ 4 ز سر ۷ ی ی کر . چ بزرگ است کی سر اس ی هی ی سر 5 ۹ ۹ سس ی اقدامات لازم جهت . ی آیا ریسک سد در مر رس‌ندن ریسک به مقایسه شرایط موجود نس محدوده َ محدوده قابل قبول با شرایط قابل قبول قبلقبول واقع ۳ کر است ی -------- صفحهٔ بعد -------- فلسفه کاربرد ریسک هم‌سنگ در فهم جمله معروف «زنجیر از ضعیف‌ترین حلقه خود پاره می‌شود» نهفته است. از این جمله دو برداشت می‌توان داشت: اول آن که محکم‌ترکردن حلقه‌های محکم. هدر دادن وقت و هزینه است و دوم آنکه برای بالابردن ایمنی. حلقه ضعیف را باید تقویت نمود. در حقیقت تحلیل ریسک شناسایی همین حلقه‌های ضعیف و میزان ضعف آنها است (شکل ۳-۲)). ایمتی درمقایل ایمنی عمومی در یی لرزه ای ایمنی هیدرولوزیکی ‏ ابمنی هیدرولوزیکی ۳ اینی حوادت در منزل بیماری ها رابطه با سفرهای هوایی سد سد در حال ساخت در اولین سال بهره برداری ای ۶۳ ر منز دص کم اس ها 2 3 ص سس با رلرله رابطه با الودگیها رمین لعرس دوره‌ی بهره برداری شکل ۳-۲- دیدگاه حامع گرابانه پیش‌نیاز ارتقاء ایمنی عمومی مسأله پراهمیت دیگر در این زمینه که باید مورد توجه قرار گیرد. هم‌سنگ نمودن ایمنی در مقابل سیلاب در مراحل مختلف اجرا و بهره‌برداری است. خطری که به‌دنبال احداث یک سد متوجه پایین‌دست می‌گردد. حاصل جمع خطراتی است که در مراحل مختلف احداث و بهره‌برداری وجود دارد [67] [30] [146] [1]. علاوه بر ریسک هم‌سنگ مکانیزم‌های مختلف تخریب. باید به ریسک هم‌سنگ با مناطق مختلف. زمان‌های مختلف و اشخاص مختلف نیز توجه نمود. فاز اول و مهم همسان‌نمودن ریسک‌های هیدرولوژیک. ژئوتکنیک. سازه‌ای, آنسانی, لرزه‌ای (به عبارت بهتر شکست‌های داخلی و خارجی سد) که در ملاحظات ایمنی سد در نظر گرفته می‌شوند. است [57]. فاز دوم هم‌سنگ نمودن ریسک‌های مراحل مختلف ساخت. اولین آبگیری, بهره‌برداری اولیه و درازمدت سد است. از آنجا که زمان ساخت پروژه‌های سدسازی عموماً زیاد است اگر طراحی به‌گونه‌ای باشد که دوره ساخت را طولانی‌تر کند (مثلاً ساخت یک سرریز با سیلاب ۳۸۸۳ در مقایسه همان طرح با سیلاب ۱۰۰۰ ساله)» ممکن است ریسک‌های دوره اجرا بیشتر و قابل تأمل‌تر از ریسک‌های دوره بهره‌برداری گردد. به‌عنوان مثال می‌توان اشاره کرد در صورتی که سد گلستان در جریان سیلاب مردادماه ۱۳۸۰ احداث نشده بود. امکان وقوع یک فاجعه بسیار عظیم با ده‌ها هزار نفر کشته وجود داشت. این در حالی است که سد در سال ۱۳۷۹ آبگیری گردید. بنابراین یک سال تأخیر در تکمیل سد به‌علت اعمال رویکردهای محافظه‌کارانه‌تر می‌توانست در عمل موجب افزایش ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- بسیار زیاد ریسک شود[385]. به‌عنوان مثال دیگر می‌توان به سیل فاجعه‌بار پاکستان در تابستان سال ۰ ممبلادی آشاره نمود. نتایج مطالعات اولیه که پس از وقوع سیل انجام شد نشان می‌دهد که در فاز سوم» هماهنگی بین ریسک‌های موجود در جامعه مانند ریسک بیماری‌هاء ریسک رانندگی. ریسک صنعتی از قبیل کارخانه‌های شیمیایی و پالایشگاه‌ها و ... و ریسک فنی در حوزه طرح‌های عمرانی از قبیل سدسازی, جاده‌ها و ... است. در این فاز سعی می‌شود که توزیع منابع و سرمایه‌گذاری‌ها با دو هدف تأمین رفاه و امنیت مردم به‌صورت عادلانه و همسان بین بخش‌های مختلف انجام گیرد. این مباحث. در رویکرد تحلیل ریسک نقش کلیدی و محوری دارد [55] [65] [67] [96]. ۳-۳-۲ ایمنی در زندگی اجتداعی و خارپذیری مناز کمیته ملی سدهای بزرگ آفریقای جنوبی کتاب راهنمای ایمنی سدها در برابر سیلاب را در سال ۶ منتشر کرد. در این راهنماء ایمنی سدها و ارتباط آن با مسائل اقتصادی و اجتماعی مطرح می‌شود [1۱10]. براساس این راهنما سوالی که هم مهندس طراح سد و هم مردم (که هزینه ساختمان سد را می‌پردازند. از فواید آن بهره‌مند می‌شوند و در اثر شکست سد در معرض خطرات جانی و مالی قرار می‌گیرند) با آن روبرو هستند. آن است که معیارهای ایمنی این سازه‌ها کدامند؟ تأمین ایمنی مطلق در برابر گزند پدیده‌های خطرناک و زیان‌بار طبیعی, نظیر سیل و زلزله. نه از نظر مالی و اقتصادی امکان‌پذیر است و نه از نظر فنی میسر و ممکن. برای حل این مسأله باید تعادلی بین فایده‌هایی که از سد عاید می‌شود و آن حدی از ایمنی که معقول و منطقی به نظر می‌رسد و فراتر از آن حد. ضرورتی به محکم‌کاری بیشتر و افزایش ایمنی نیست. برقرار گردد. یافتن و برقراری این تعادل البته به معنای حذف خطر نیست. بلکه به مفهوم کاهش خطر تا بدان حدی است که قابل قبول و پذیرفتنی اهداف طرح‌ها و پروژه‌ها را غالباً از دو دیدگاه معین مورد توجه قرار می‌دهند: نیل به کارآیی اقتصادی و کوشش برای برقراری عدالت اجتماعی. کارآیی اقتصادی به مفهوم استفاده هر چه بهتر از سرمایه‌گذاری‌ها از طریق کاهش هزینه‌ها و در واقع یافتن بهینه اقتصادی در امر سرمایه‌گذاری است. برخی از محققین بر این عقیده‌اند که میزان خطراتی که بر هر جامعه تحمیل می‌شود را می‌توأن به سطوح مختلف مخاطراتی ربط داد که در زندگی روزمره مردم عملاً وجود داشته و اعضای جامعه با این برای آرزیابی ریسک قابل قبول اجتماعی چهار روش به شرح زیر وجود دارد[ ا] [25] [30] [146]: ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- *‏ روش ترجیح واقعی " که بر پایه مشاهده ریسک‌هایی است که مردم در عمل آن را پذیرفته‌اند. روس برجیح دهنی که با پرسس و نظرسنجی از مردم ارزش‌های انها را روشن می‌کند. * 1۰ ۳ ا ۰ 2 ۰ ح * روش استاندارد طبیعی که در آن به نوعی بار سنگین تصمیم‌گیری که متوجه مردم است. به طبیعت واگذار می‌شود. به این معنی که هر سطحی از ریسک که انسان و حیوانات در گذشته با آن زندگی کرده‌اند در آینده هم قابل قبول خواهد بود. * روش تحلیل منفعت - هزینه" که بر مبنای هزینه‌ها و منافع اقتصادی, ریسک‌ها را با یکدیگر مقایسه ۳-۲- تین ریسک <دازل ثابل قزول اجتداعی در زان در ابتدا مناسب است که محدوده‌ی منطقی برای احتمال وقوع فجایع بزرگ انسانی تبیین شود. براساس تحقیقات دانشمندان در محدوده‌ی احتمال وقوع ۱ واقعه در صد هزار سال تا ۱ میلیون سال. وقایعی می‌توانند روی دهند که بخشی یا کل تمدن بشری را نابود کنند (بخش تحت تأثیرء یک یا چند * احتمال برخورد شهاب سنگ‌هایی به قطر نیم و یک کیلومتر به‌ترتیب ۱ در ۲۵۰ هزار سال و ۱ در سیبری روسیه به زمین برخورد کرد. ۱۰۰۰ برابر انرژی بمب اتمی هیروشیما برآورد شده است. بنابراین قدرت تخریبی شهاب سنگی به قطر نیم تا یک کیلومتر چند صد هزار تا چند میلیون برابر انرژی بمب اتمی هیروشیما خواهد بود [105] [126]. * براساس تحقیقات انجام شده., برخورد شهاب سنگ عظیمی به قاره‌ی آمریکا در حدود ۵۰۰ هزار سال پیش موجب انقراض پستانداران بزرگ در این قاره گردید [105] [126]. کام مرگ کشید و دمای زمستانی آمریکای تازه استقلال یافته را ‎٩‏ درجه‌ی سانتیگراد افزایش داد! [109] [105] * در گزارش میانکار این پروژه» مطلب زیر در مورد امواج سونامی مطرح شده بود: آدر ۵۰ سال (از سال +۰ تا سال ۲۰۱۰) سه زلزله بالای ‎٩‏ ریشتر در اقیانوس‌های آرام و هند روی داده است. بنابراین اگر مبنای ریسک قابل قبول در مقابل سونامی ۱ در ۱۰۰۰۰ یا ۱ در +۰ سال باشد. بسیاری از شهرها و بنادر ساحلی جهان باید به طور کامل جابجا شوند و مردم کشور اسکاتلند از ترس یک واقعه‌ی با دوره‌ی بازگشت چند هزار ساله (مشابه آنچه ۷۰۰۰ سال پیش روی داده است) باید به کشور 40 ۳۳۲۵1۲۵۲۱۵ 1 م1 2 5 121۳2 3 4 70۵11-141 ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- دیگری مهاجرت کنندا" شایان ذکر است که این گزارش قبل از سونامی عظیم مارس ۲۰۱۱ ژاپن ارائه شده بود و شوربختانه زلزله ‎٩‏ ریشتری و سونامی حاصل از آن با قربانی کردن حدود ۳۰۰۰۰ نفر در پیشرفته‌ترین کشور از نظر مدیریت بحران مصداقی بارز برای مدعای فوق گردید. با توجه به ابعاد عظیم فجایع این چنینی که وقوع آن چندان قابل کنترل بشر نیست. با اطمینان می‌توان احتمال یک واقعه در ده هزار سال تا یک واقعه در یکصد هزار سال را برای تخریب فاجعه‌بار یک سد بزرگ یک حداقل محافظه‌کارانه یا بسیار محافظه‌کارانه در سطح جهانی محسوب نمود و در عمل نیز ایمنی سدهای احداث شده در جهان در حدود ۱ تخریب در هر ۱۰۰۰۰ سد - سال (بهره‌برداری) بوده است. در بسیاری از رشته‌های مختلف مهندسی ریسک‌های بیشتر ازمحدوده‌ی فوق را مورد پذیرش قرار می‌دهند. برای مثال دوره‌ی بازگشت زلزله‌ی طراحی پل معروف و استراتژیک گلدن‌گیت در سانفرانسیسکوی آمریکا ۱۰۰۰ سال است [78]. در همین چارچوب می‌توان اشاره نمود که احتمال سقوط هواپیما در مناطق مسکونی اطراف فرودگاه هیترو لندن که ریسک غیر داوطلبانه محسوب می‌شود ۱ در ۴۱ جانی‌(نفر ( ی ۰۷ ی ۰ ۱۰ ی ۱.۰۵ ۱۰ ۱۰ ۱۰ دوره با ز گشت(سال) ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۲- زین ریس ذازل 3 ول اجتناعی در ایران در رابثه با ایتنی سدد) ویژگی‌های خاص ایران در رابطه با ریسک قابل قبول اجتماعی عبارتند از [141] [146] [148] * ریسک بسیار بالای حوادث رانندگی در مرحله‌ی اول و زلزله در مرحله‌ی بعد نسبت به بیشتر کشورهای جهان * آسیب‌پذیری بالای چندین شهر و مراکز جمعیتی کشور (از جمله تهران) در صورت وقوع زلزله‌هایی با دوره‌ی بازگشت بیش از ۲۰۰ سال (از ۱۲ زلزله‌ای که در جهان در طول تاریخ, بیشترین تعداد تلفات انسانی را موجب شدند. ۲ واقعه مربوط به ایران است (زلزله سال ۸۵۶ میلادی دامغان و زلزله تبریز در سال ۱۷۸۰ میلادی هرکدام با حدود ۰ کشته). * محدودیت جدی منابع مالی برای کاهش ریسک‌های ناشی از بلایای طبیعی * پذیرش ریسک‌های بالا توسط مردم مانند اسکان در شهرهای بزرگ مانند تهران و تبریز و ریسک سفرهای زمینی و هوایی برای استحصال منافع *‏ مشکلات الودگی هوا در شهرهای بزرگ و به‌خصوص تهران که براورد شده است سالانه موجب مرگ هزاران نفر و خسارات چند میلیارد دلاری می‌شود * ابعاد معضل اعتیاد در ایران ۱۰ برابر متوسط جهانی است. * به طور خوشبینانه می‌توان احتمال مرگ ناشی از حوادث در ایران ۵ در ۱۰۰۰۰ در هر سال برای هر نفر برآورد نمود که این احتمال ۵ برابر احتمال مشابه در کشور هلند است [141]. ۶-۲- تایع ری در دو دهه‌ی اخیر معیار ریسک قابل قبول اجتماعی, به‌عنوان یک ضابطه‌ی جامع‌نگر برای پذیرش محدوده‌ی ریسک قابل قبول در کشورهای پیشرفته به کار گرفته شده است. این معیار جامع‌نگری و تطبیق با واقعیات جوامع را ممکن کرده است. راهبرد اصلی این معیار آن است که با توجه به محدودیت منابع مالی در تمامی کشورهاء باید الویت‌بندی این منابع محدود به‌نحوی صورت پذیرد که جان افراد بیشتری حفظ شود و در حالت ایده‌آل بیشترین منافع اقتصادی حاصل شود. از طرف دیگرء ریسک پروژه‌های جدید باید کمتر از ریسک‌های موجود در جامعه انتخاب شود [1] [25] [54] [57] [94] [96]. در مدیریت بلایای طبیعی کاربرد اصل پاراتو از اهمیت زیادی برخوردار است. طبق این اصل ۸۰ درصد تلفات جانی در نتیجه‌ی ۲۰ درصد حوادث روی می‌دهد. بر این اساس منطقی است که برای کاهش موْثر تلفات جانی در مرحله‌ی اول تمرکز بر ۲۰ درصد بلایای پرخطر باشد. برای مثال محققان پزشکی که به‌دنبال روش‌های جدید درمان سرطان هستند. در مرحله اول تحقیق خود را بر چهار نوع سرطان که عمده مرگ و میرهای ناشی از سرطان را موجب می‌شوند. متمرکز کرده‌اند. در این چارچوب با توجه به مواردی که ارائه گردید. مهم‌ترین دلایل مرگ و میر در اثر حوداث در آیران عبارتند از: تصادفات جاده‌ای زلزله آلودگی هوا ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ اعتیاد * آمار تلفات ناشی از سیلاب‌های طبیعی در ایران حدود ۱۰۰ نفر در سال برآورد شده که به نظر می‌رسد جز» تهدیدهای اصلی محسوب نشود. * براساس تجارب کشورهایی مانند سوئیس, فرانسه و هلند» ریسک تخریب یک سازه‌ی آبی می‌تواند چند هزار برابر کمتر از احتمال وقوع سیلاب طراحی باشد. مهم‌ترین دلایل این امر اعمال روش‌های غیرسازه‌ای و ضرایب ایمنی مانند ارتفاع آزاد است. در بولتن روش‌های کاهش ریسک سدها به‌وسیله‌ی روش‌های غیرسازه‌ای» کمیته‌ی بین‌المللی سدهای بزرگ هم بر امکان‌پذیری حداقل کردن ریسک‌ها به‌وسیله روش‌های غیرسازه‌ای تأکید کرده است [47] [72] [۱4۱]] * یکی از مهم‌ترین روش‌های تعیین ریسک قابل قبول اجتماعی, ترجیح واقعی بر پایه مشاهده ریسک‌هایی است که مردم در عمل آنها را پذیرفته‌اند. با توجه به آمار بسیار بالای مرگ و میر در اثر تصادفات جاده‌ای, آلودگی هواء زلزله و اعتیادء ریسک قابل قبول اجتماعی ۱ در ۵۰۰ سال تا ۱ در ۰ سال می‌توانست برای سدهای بزرگ ایران مطرح شود. ولی براساس مطالعات انجام شده به نظر می‌رسد با توجه به محافظه‌کاری خاص مهندسان سد. با ضرایب اطمینان بالاتر می‌توان سدهای بزرگ کشور را از دیدگاه ایمنی به محدوده‌ی حداقل محافظه‌کارانه در سطح جهانی رسانید. با توجه به موارد فوق. محدوده‌ی ۱ واقعه در ۱۰.۰۰۰ سال تا ۱ واقعه در ۱۰۰.۰۰۰ سال برای ریسک حقیقت فرض اصلی آن است که در جریان یک واقعه با دوره‌ی بازگشت هزار سال, سد از ایمنی کامل برخوردار باشد و با استفاده از ارتفاع آزاد و ضرایب ایمنی دیگر بتوان ریسک کلی تخریب فاجعه‌بار سد * ریسک ۱ در ده هزار سال که ۱۰ برابر ایمن‌تر از ریسک سقوط هواپیما در امریکاء اروپا و زاپن (بالاترین ایمنی هوایی در جهان [2)) به‌عنوان حداکثر ریسک قابل قبول پیشنهاد شده است. بنابراین کل محدوده‌ی ریسک قابل قبول اجتماعی پیشنهادی برای ایران می‌تواند به‌عنوان معیاری محافظه‌کارانه برای ایمنی سدهای کشور مورد استفاده قرار گیرد. ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ژدل نف تس ارائه کدی را<زردی در 2رد روشی‌دای هخناف محاسه ساب داراحی سد‌دای (زرگ ۱-۳- متدمه بسیاری از کارشناسان برجسته جهانی» محاسبه سیلاب طراحی سدهای بزرگ را مشکل‌ترین و است. در این فصل اصول بنیادی محاسبه سیلاب طراحی سدهای بزرگ که در بولتن‌های کمیته بین‌المللی سدهای بزرگ و گروه مهندسی ارتش آمریکا و دیگر مراجع بین‌المللی آورده شده» ارائه و سپس راهبردهای اصلی در رابطه با محاسبه‌ی سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران با توجه به تجارب براساس بولتن ۸۲ 1۳01-0» روش‌های مختلف برآورد سیلاب طراحی به شرح زیر هستند [77]: ۱ استفاده از سیلاب‌های تاریخی " ۰ ۳۲ ۲ فرمول‌های تجربی ۴ "تحلیل فراوانی ۵ آنالیز منطقه‌ای" ۶ مدل‌های بارندگی - رواناب" ۱-۲-۳ استناده از سیلاب‌های تاریخی مهندسان با استفاده از ترازهای سبلاب‌های تاریخی. سرریزهای سدها را طراحی می‌کردند. در بسیاری از 1 ۲11910۲121 05 2 ۳:۲۱۵۱۳۲۱۵[ ۳۹۶۹ 3 ۳1000 5 4٩ ۳۲۵۹۵۲۲ 5 5 121002] 5 5 ۲۷۵۲۲ -[1 1۵۱۲2 6 را ۱1 ها ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- از سیلاب تاریخی به‌دست آورد. در کشورهایی مانند ایران که دارای سابقه تمدن طولانی هستند. با براورد نمود. در هر صورت با وجودی که کمتر از سیلاب‌های تاریخی در پروژه‌های سدسازی استفاده می‌شود. این سیلاب‌ها می‌توانند در برآورد سیلاب بیشینه راهنمای ارزشمندی باشند [77]. ۲-۳-۳- فرهول‌های قعربی می‌تواند بسیار گمراه‌کننده باشد. بنابراین تنها برای حوضه‌های فاقد اطلاعات هیدرولوزی و فقط برای برآورد اولیه می‌توان از این فرمول‌ها استفاده نمود. در حال حاضر روش‌های بسیار کارآتری برای برآورد سیلاب طراحی وجود دارد و استفاده از فرمول‌های تجربی به‌ندرت صورت می‌پذیرد [77]. ۳-۲-۳- پوش سیلاب در این روش حداکثر سیلاب‌های لحظه‌ای که در مناطق مشابه از نقطه‌نظر هیدرولیکی در برابر سطح حوضه رسم شده‌اند و یک منحنی پوش برای این نقاط ترسیم می‌شود. فرانکو و رودیر با استفاده از این روش در مقیاس جهانی فرمول زیر را پیشنهاد نموده‌اند[74] [77]: (10/ -۱) )سکس ۸0 00 - حداکثر سیلاب به متر مکعب بر ثانیه. ۸ < مساحت حوضه به کیلومتر مربع. ۵ * ۱۰۰ میلیون کیلومتر مربع. >ا< ضریب منطقه‌ای که عموماً در محدوده ۰ تا ۶ است. ۵ مجموع تقریبی کلیه حوضه‌های آبریز جهان شامل دریاچه‌ها است. (بیابان‌ها و مناطق قطبی در 7 م2 1۳۲۸۲۱۲۵۷ ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- منحنی‌های فرانکو و رودیر در شکل‌های ۱-۳ 9 ۲-۳ نشان داده شده است 9 برای حوضه‌های بزرگتر از ۰ کیلومتر قابل استفاده است. پوشش‌های فرانکو و رودیر در ۷ کشور در جنوب آفریقا برای محاسبه ۷ ۵۷۱ 8۷۶6۵۹5 _ااهذ ۵۶ ۲۱۵۷ ۳۸۸۷ ۲۹۲۸ 10 یز 10 0 10 13 شکل ۱-۳- پوش سبلاب فرانکو - رودبر ۴-۲-۳ تال فراوانی دبی رودخانه یک متغیر است و می‌توان با استفاده از قوانین احتمالاتی. سبلاب طراحی را با استفاده از مار موجود به‌دست آورد. این زمانی ممکن است که دوره بازگشت سیلاب طراحی از طول آمار چندان بزرگتر نباشد. در غیر این صورت عدم قطعیت‌های برون‌یابی مانع از برآورد دقیق سیلاب طراحی می‌گردد. در همین راستا بسیاری از برنامه‌های کامپیوتری تحلیل فراوانی را حداکثر تا دوره بازگشت ۱۰۰ یا ۲۰۰ ساله محاسبه می‌نمایند. عدم قطعیت‌های مهم در تحلیل فراوانی به شرح زیر است [77]: ۱ خطاهای سیستماتیک در اندازه‌گیری دبی ۲ ناهمگونی داده‌ها در اثر تغییر حوضه آبریز ۳ داده‌های نامتجانس (مانند سیلاب ناشی از باران یا ذوب برف) ۴ نامناسب بودن مدل احتمالی مورد استفاده ۵ خطای مربوط به برآورد پارامترها با توجه به موارد ذکر شده. کمیته بین‌المللی سدهای بزرگ توصیه می‌کند زمانی که آمار مورد اطمینان برای ۳۰ تا ۱۰۰ سال موجود است. می‌توان پیک سیلاب ۵۰۰ ساله را با روش‌های آماری برآورد نمود. به‌علاوه زمانی که ضریب تغییرپذیری سیلاب‌ها زیاد باشد باید در استفاده از روش‌های آماری بسیار محافظه کارانه عمل کرد. ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- .۰ ۰.۵ 5و1 ری ری ۹ پس ۰ ما زه 1۵ ی جل ضریب منطقه-ای فرانکو- رودیر پیک-های سیلاب ثبت شده دنیا در ۱۹۶۰ ۵ پیک-های سیلاب ثبت شده دنیا در ۱۹۸۴ 8 پیک-های سیلاب ثبت شده آفریقای جنوبی در ۱۹۶۰ 0 پیک-های سیلاب ثبت شده آفریقای جنوبی در ۱۹۸۸ * ۸1 مساحت حوضه آبریز -. مت . ظ - ۸ 6 0 10 10 ۹ شکل ۲-۳- حداکثر سیلاب‌های مشاهده‌ای در جهان و در آفریقای جنوبی و پوش سیلاب فرانکو - رودیر ۱-۴-۲-۳- توصیه‌های گروه ههندسی ارتش آمریتا توصیه‌های گروه مهندسی ارتش آمریکا در مورد تحلیل فراوانی به شرح زیر است [120]: * عوامل هیدرولوژیکی و روابط در جریان یک سیلاب ناشی از باران در پاییز معمولاً با یک سیلاب ناشی از ذوب برف در بهار کاملاً متفاوت است. دو یا چند نوع سیلاب که کاملاً از یکدیگر متمایز هستند و به‌صورت ترکیبی روی نمی‌دهند. نباید در یک دسته تحلیل فراوانی به‌کار روند. معمولاً تحلیل فراوانی سبلاب در دو یا چند دسته نتایج قابل اتکاتری را به‌دست می‌دهد. در پایان می‌توان نتایج تحلیل‌های 9 درصورتی ۱ خلاء آماری در اثر تخریب ایستگاه در جربان یک سیلاب بزرگ حاصل شده باشد. عدم ۰ آمار ثبت شده در ار شرابط مصنوعی (مانند پایین‌دست سدهای مخزنی) تا ا آنجا که میک است باند به ۵-۲-۳ نحل منشته به منظور کاهش اثرات داده‌های نادرست و پرت و استفاده سیستماتیک از اطلاعات دیگر ایستگاه‌هاء روش‌های متعدد تحلیل منطقه‌ای ابداع گردید. در بیشتر این روش‌ها نسبت سیلاب با دوره بازگشت خاص به سیلاب متوسط سالانه, برای مناطق مختلف حاصل می‌گردد. با توجه به آمار بیشتری که در روش منطقه‌ای در دست است. می‌توان از توزیع‌هایی که به پارامترهای بیشتری احتباج دارند. استفاده نمود. از طرف دیگر در روش‌های دیگر تحلیل منطقه‌ای می‌توان روابطی میان سیلاب و پارامترهای -------- صفحهٔ بعد -------- بنا به تعریف. بزرگترین بارندگی محتمل عبارت است از بیشترین ارتفاع بارندگی که در یک مدت معین بارندگی در یک سطح حوضه آبریز در یک فصل معین از سال که به‌طور فیزیکی امکان بارش داشته باشد.ء رخ دهد. دانش کنونی هواشناسی هنوز در آن حدی نیست که بتواند سازوکار رگبارها و بازده باران‌سازی آنها را شناخته و در نتیجه یک برآورد دقیق از حد بالای مقادیر بارندگی به دست دهد. بنابراین» برآوردهای بزرگترین بارش محتمل, در حد یک تقریب قابل قبول است. به‌علت در دسترس نبودن اطلاعات لازم هواشناسی, بارندگی‌های شدید مشاهده‌ای به‌عنوان نماینده غیرمستقیم پتانسیل عدم قطعیت‌هایی نیز در شرایط اقلیمی قبل از توفان» دوره بحرانی و چگونگی تبدیل بارش به رواناب وجود دارد. مهم‌ترین مزیت سیلاب بیشینه محتمل مطابقت با واقعیت‌های فیزیکی برای وجود سقف بارندگی است. در روش‌های دیگر مانند روش‌های آماری این سقف وجود ندارد و سیلاب طراحی می‌تواند بسیار دست بالا برآورد شود. از طرف دیگر فرضیات اصلی مورد استفاده در مطالعات بارش بیشینه محتمل هنوز از اواسط دهه ۰۱۹۶۰ مدل‌های مختلفی برای شبیه‌سازی حرکت آب در حوضه ایجاد گردیدند. در این مدل‌ها رفتار حوضه به‌عنوان حاصل جمع رفتار زیر حوضه‌ها محاسبه می‌گردد. منافع و معایب مدل‌های بارندگی رواناب به شرح ذیل هستند: ۱-۶-۲-۳ منافع ۳ اثرات احداث سدهای دیگر در حوضه را می‌توان برآورد نمود. ۴ در به‌دست آوردن رواناب چند توفان پیاپی, استفاده از مدل‌های بارندگی - رواناب غیر قابل اجتناب ۵ با گذشت زمان و با استفاده از تکنیک‌های پیشرفته و نوین دقت مدل‌های بارندگی- رواناب افزایش می‌یاید. 1 ۳۲۹,۵۱۵ ۷122770 ۳7 ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ در شرایطی که آمار دبی موجود نباشد یا آمار ناکافی باشد. استفاده از این مدل‌ها غیر قابل اجتناب ۲-۶-۲-۳ متایب ۱ مشکلات برآورد شرایط حوضه در شروع توفان. 7۲ مشکلات کالیبره‌کردن مدل. ۳ کالیبره‌کردن مدل ممکن است تنها در طولانی مدت ممکن شود. ۴ مشکلات برون‌یابی دقیق پارامترهای حوضه برای سیلاب‌های بزرگ. ۵ برای حوضه‌های بزرگ. به‌دست آوردن پارامترهای حوضه در بیشتر موارد فاقد دقت لازم است. ۷-۲-۳ ب رآورد سیلاب‌دای نادر با استناده از روش دیرینه سیلاب اصولاً یکی از چالش‌های محاسبه سیلاب طراحی سدهای بزرگ. وجود آمار درازمدت. همگن و قابل اعتماد است. چرا که عدم قطعیت‌های تطویل اطلاعات به روش‌های آماری بسیار زیاد و تأثیرگذار است. اما در هیدرولوژی دیرینه سیلاب. مطالعات و جممع‌آوری اطلاعات مبتنی بر واقعیت‌های حرکت آب در رودخانه‌ها و دره‌هاء رسوب و نشانه‌های این‌چنینی است که می‌تواند برای بازسازی سیلاب‌های نادر تا ۰ سال پیش از آن استفاده نمود. وازه لاتین معادل دیرینه سیلاب برای اولین بار در سال ۱۹۸۲ به کار گرفته شد. اما روش‌های مختلف برآورد دیرینه سیلاب‌ها در سراسر جهان از جمله آمریکاء. چین. استرالیاء هندء اسپانیاء ژاپن» آفریقای جنوبی و چند کشور دیگر به وفور مورد استفاده قرار گرفته‌اند [143]. هیدرولوژی دیرینه سیلاب در حقیقت مطالعه جریان‌های متعلق به دوره‌های گذشته زمین‌شناسی است که در سال‌های اخیر تحولی اساسی در این زمینه ایجاد شده است. اساس هیدرولوژی دیرینه سیلاب. زمین‌شناختی و جغرافیایی بوده و مبتنی بر مطالعه فرسایش و رسوب ناشی از سیلاب است. یکی دیگر از مسایلی که در مطالعات دیرینه هیدرولوزی باید مورد توجه قرار گیرد. تفاوت میان سیلاب‌های اما دیرینه سیلاب‌ها براساس واقعیت‌های طبیعی قابل استخراج هستند. بنابراین استناد دیرینه سیلاب‌ها در مواردی می‌تواند حتی از سیلاب‌های تاریخی نیز بیشتر باشد. یکی از مهم‌ترین روش‌های تخمین دیرینه سیلاب» تعیین تراز آنها (دیرینه داغاب) با توجه به رسوبات ماندأبی تشکیل شده در ارتفاعات و در حاشیه سواحل رودخانه‌هاء به ویژه در بالادست آنها است که در هنگام وقوع سیلاب و در مرز جریان سیلابی و جریان آرام تشکیل شده‌اند. همچنین اثرات لای بر روی دیواره یا بستر سخت. شسته شدن دیواره‌های با مصالح رگولیتی. شیارهای ایجاد شده بر صخره‌ها و خراش‌های ایجاد شده در حلقه‌های رشد درختان. همگی از آثار دیرینه داغاب‌ها بوده و با تعیین عمر آنها می‌توان تعیین نمود که چه سیلابی, با چه حجمی و در چه زمانی رخ داده است. ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- رک ی ی ۰ ۹ از رسویات مقندایی / 1 که - سح 2 سح سس مسج 5 ر ۹ ۹ 0 هدکهد ی هم آبراهه کم‌ای ۱ روج شکل ۳۳ شماتیک نواع مختلف اطلاعات به‌دست آمده از شاخص‌های هیدرولوژیکی در مطالعات یرنه سیلاب در واقع باید در نظر داشت که نمی‌توان از واقعیت‌های گذشته به دلایل تئوریک صرف‌نظر نموده و تحلیل‌های تئوریک را برای بازه‌های بلندمدت. حتی در صورت مغایرت با واقعیت گذشته پذیرفت. به طور خلاصه. برتری اساسی هیدرولوژی دیرینه سیلاب در مقایسه با هیدرولوژی معمول, در تلاش آن برای فهم گذشته و روند واقعیت‌هاء به جای تکیه‌ی صرف بر تئوری و روش‌های علمی است. جهت تعیین دبی دیرینه سیلاب مورد نظرء چون برداشت شاخص‌های دیرینه سیلاب در کل طول مسیر آبراهه از لحاظ هزینه ممکن نیست. لذا باید محدوده‌های مناسبی را که بتوان با انجام مطالعات در آنها کل جریان را مدل کرد. انتخاب نمود. پس از شناسایی عوارض و طبقه‌بندی آنها براساس نوع شاخصی که ارائه می‌دهند. سن آنها تعیین شده و با مدل‌سازی هیدرولیکی و روش‌های عددی مبتنی بر سعی و خطاء پروفیل سطح آب محاسبه شده و با پروفیل حاصل از عوارض طبیعی و متخلخل و در نهایت دبی مقاطع مختلف یک رودخانه قابل محاسبه خواهد بود. این کار معمولاً زمان‌بر و دشوار است. زیرا پارامترهای مجهول (مثلاً زبری کانال) بسیار زیاد خواهد بود. در مرحله‌ی بعد داده‌های به‌دست آمده مورد تحلیل‌های آماری قرار می‌گیرند. روش‌های بسیار متفاوتی در زمینه سن‌یابی مصالح موجود بر روی زمین وجود دارند. که از آن جمله می‌توان به دو روش سن‌یابی مطلق ‏ و سن‌یابی نسبی " اشاره نمود. سن‌یابی نسبی رسوبات سیلایی مطلق, به محل قرارگیری آنها وابسته است. این در حقیقت یک نوع مقایسه جهت تشخیص سن شاخص‌های به‌دست آمده ناشی از تغییرات سطحی زمین, هوازدگی سنگ‌ها و فرآیند تکامل خاک است و معمولاً برای سن‌یابی. شاخص‌ها در حدود سن‌های چند صدساله به کار می‌روند. 1 ۸0۹0|۲۵ 8 2 161201۷6 86 ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- از معمول‌ترین روش‌های سن‌یابی مطلق نیز می‌توان روش سر‌یابی رادیوکربنی شاخص‌های گیاهی, روش تحلیل حلقه‌های رشد درختان و نیز روش گرمالیانی را نام برد. روش سن‌یابی رادیوکربنی شاخص‌های گیاهی, ابزار اساسی سن‌یابی در مطالعات دیرینه هیدرولوژی است و به همراه تحلیل‌های حلقه‌های رشد درختان برای تخمین سن خشکسالی‌ها و سیلاب‌ها و نیز بازسازی اطلاعات بلندمدت هیدرولوژیکی به‌کار برده می‌شود. براوردهای دیرینه سیلاب نیاز به شرایطی دارد که در تمام حوضه‌ها وجود ندارد. خوشبختانه شرایط اقلیمی ایران به دلیل قرار گرفتن در اقلیم نسبتاً خشک برای این مطالعات مساعد است. چرا که تجارب جهانی نشان می‌دهد که استفاده از این روش‌ها در مناطق دارای اقلیم‌خشک و نیمه‌خشک نتایج قابل قبولی را به دست داده است [143]. ۲ ۲-توصیه 1-010 در :ورد استناده از روش‌دای مختلف بر طبق بولتن ۸۲ ([0:)| در محاسبه سیلاب طراحی سدهاء پدیده‌های بسیار زیاد و متغیری وجود دارند که یک روش قادر به تفسیر تمامی این پدیده‌ها نیست. در صورت امکان استفاده از چند روش برای مقداری که در نهایت برای سیلاب طراحی انتخاب می‌شود به‌دست دهد [77]. 2-۳۲ وایتد و قوصیه‌دی راخبردی در :زرد محاسبه سبااب راراحی سد‌دای بزرگ ایران براساس مطالعات انجام شده, توصیه‌های راهبردی و ضوابط مربوط به محاسبه سیلاب طراحی سدهای بزرگ عبارتند از: ض-۱-۳ با وجود پیشرفت‌های چشمگیر علم هیدرولوژی در سه دهه‌ی اخیرء به هیچ‌وجه نمی‌توان آن‌را یک "علم دقیقه ۳" محسوب نمود [22]. با توجه به تعدد عوامل تأثیرگذار در توزیع زمانی و کمی رواناب» نمی‌توان در آینده‌ی نزدیک انتظار داشت که هیدرولوژی یک علم دقیقه محسوب شود [22]. مهندسان آارشد سوئیسی که ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ این کشور را تهیه کرده‌اند اعتقاد دارند که برآورد سیلاب بیشینه محتمل با دقتی قابل قبول برای حوضه‌های این کشور که اتفاقاً آمارهای طولانی و قابل اتکا هواشناسی و هیدرومتری دارند. امکان‌پذیر نیست. به همین علت یک و نیم برابر سیلاب ۱۰۰۰ ساله را به‌عنوان سیلاب آزمون ایمنی مورد استفاده قرار می‌دهند [19]. در ضوابط کشور اسپانیا نیز با اشاره به اینکه در بیشتر کشورهای اروپایی از تحلیل فراوانی برای برآورد سیلاب‌های 2 ۲۳:۳: 6 ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- طراحی استفاده می‌کنند. کاربرد این روش برای برآورد سیلاب‌ها توصیه شده است. با توجه به مطالعاتی که در چارچوب تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران صورت گرفتهء راهبرد آروپایی نسبت به راهبرد آمریکایی برای شرایط امروز ایران ارجح شناخته می‌شود. در این چارچوب. ابتدا سیلاب‌ها با دوره‌ی بازگشت تا ۱۰۰۰ سال برآورد شده و سیلاب آزمون ایمنی به‌صورت ضریبی از سیلاب ۰ ساله در نظر گرفته می‌شود. برای برآورد پیک و حجم سیلاب‌ها تا دوره‌ی بازگشت ۱۰۰۰ سال کاربرد همزمان سه روش زیر توصیه می‌شود: *‏ تحلیل فراوانی * بارش - رواناب بدیهی است در روش بارش - رواناب ابتدا مشخصه‌های بارش با دوره‌های بازگشت مختلف (تا ۱۰۰۰ سال) برآورد شده و فرض می‌شود بارش با دوره بازگشت ۱ ساله منجر به جاری شدن سیلاب ‏ ساله می‌شود. با توجه به عدم قطعیت‌هایی که در هر سه روش وجود دارد. توصیه می‌شود میانگین دو روشی که نتایج نزدیکتری دارند به عنوان نتیجه نهایی در نظر گرفته شود. ض-۳-۳ محاسبه سیلاب طراحی سدهای کوتاه‌تر از ۳۰ متر باید توسط یک هیدرولوژیست حرفه‌ای برای سدهای بلندتر از ۳۰ متر حداقل تجربه کاری ۱۵ سال است. مدارک کارشناسی ارشد و دکتری معادل ۲ و ۴ سال تجربه‌ی کاری محسوب می‌شوند. حداقل ۵۰ درصد سابقه کاری باید در زمینه ت-۱-۳ سازمان هواشناسی جهانی تأکید دارد که تضمینی برای افزایش دقت برآوردهای سیلاب‌های نادر با استفاده از مدل‌های جامع‌تر وجود ندارد. اگرچه آن‌ها در تهیه اطلاعات بیشتر و اجازه به‌کارگیری اطلاعات و تجربیات جدید انعطاف پذیرتر هستند. ض-۳-۳ تحلیل فراوانی دو یا چند نوع سیلاب که کاملاً از یکدیگر متمایز هستند و به‌صورت ترکیبی روی نمی‌دهند. نباید در یک دسته تحلیل فراوانی به‌کار روند. دلیل اصلی این امر آن است که عوامل هیدرولوژیکی و روابط در جریان یک سیلاب ناشی از باران در پاییز معمولاً با یک سیلاب ناشی از ذوب برف در بهار کاملاً متفاوت است[120]. ت-۳-۳ به منظور کاهش عدم قطعیت‌های تحلیل‌های فراوانی, انجام تحلیل منطقه‌ای سیلاب مطابق توصیه‌های مراجع بین‌المللی آلزامی است. ت-۳-۳ در محاسبه سیلاب طراحی سدهای بزرگ. پدیده‌های بسیار زیاد و متغیری وجود دارند که یک روش قادر به تفسیر تمامی این پدیده‌ها نیست. درصورت امکان استفاده از چند روش مختلف ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- باشند که هر کدام از این روش‌ها محدوده کاربرد مشخصی دارند و هر کدام درصدی از واقعیت هیدرولوژی سیلاب را به‌دست می‌دهند. بنابراین توصیه می‌شود که نتایج نهایی با تلفیق خروجی کلیه‌ی روش‌ها جمع‌بندی شود [77]. ض-۴-۳ با توجه به اهمیت فوق‌العاده‌ی خصوصیات فصلی رودخانه‌ها در مدیریت سیلاب‌های در مخازن سدهاء مهندسان مشاور ملزم به برآورد پتانسیل سیلاب‌ها در ماه‌های مختلف هستند. با توجه به توصیه می‌شود پتانسیل سیلاب‌های فصلی با استفاده از تحلیل فراوانی حجم سیلاب‌های ‏ روزه در ماه‌های مختلف برآورد شود. بدیهی است که ۱ با توجه به زمان هیدروگراف سیلاب طراحی انتخاب خواهد شد. در صورت استفاده از مدل‌های بارش -رواناب نیز باید». سیلاب برای فصل‌های مختلف به‌صورت جداگانه محاسبه شود. ت-۴-۳ برای سدهای بزرگ و سیستم‌های چند سدی با حجم کل بیشتر از ۱ میلیارد متر مکعب. علاوه بر سه روش ض-۰۱-۳ برآورد سیلاب‌ها با استفاده از روش دیرینه سیلاب و سیلاب‌های تاریخی ت-۵-۳ برای سدهای بتنی» روش فرانسوی برای دور زدن معضلات ناشی از برآورد سیلاب‌های نادر ت-۶-۳ توصیه می‌شود مهندسان مشاور در رابطه با صحت برآورد و اندازه‌گیری حداکثر سیلاب مشاهده‌ای رودخانه دقت بسیار زیادی مبذول دارند. ض-۵-۳ پس از محاسبه‌ی سیلاب‌های نادرء تیم مهندسان مشاور باید پس از بازدید کامل از حوضه و رودخانه در بالادست ساختگاه. هم‌خوانی سیلاب‌های محاسبه شده و مشخصات حوضه‌ی آبریز و رودخانه را مورد مطالعه قرار دهد و گزارش لازم را تهیه و به کارفرما ارائه دهد. ت-۷-۳ مطالعات هیدرولوژی سدها بزرگ. باید توسط یک پانل که توسط کارفرما از ۳ کارشناس محل ساختگاه تشکیل می‌گردد. به انجام رسد. در جریان این کارگاه باید بازدید جامعی از حوضه و رودخانه برای تطبیق سیلاب‌های برآورد شده با واقعیت‌های هیدرولیکی رودخانه صورت پذیرد. برای سدهایی با حجم بیشتر از ۱ میلیارد متر مکعب برگزاری پانل میانکار نیز توصیه می‌شود. ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ض-۶-۳ محاسبات سیلاب طراحی سدهای بزرگ باید هر ۵ سال یکبار به‌هنگام شوند. در این راستا مطالعات هیدرولوژی به‌صورت کامل در اختیار کارفرما قرار گیرد تا به‌هنگام شدن مطالعات سیلاب ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ندال + :ارم- د رابط افنتاب ساب داراحی سه‌دای بزرگ ادران ۱-۳- متدهه در این فصل براساس نتایج محوری فصل‌های قبل ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران ارائه می‌گردد. این نتایج عبارتند از: * تا کنون سدها در مقایسه با دیگر ساخته‌ها دست بشر خطر نسبتاً کمی را به مردم تحمیل کرده است. این مسئله تا حدود زیادی به‌علت محافظه‌کاری خردمندانه‌ای بوده است که در طراحی و احداث این سازه‌های عظیم توسط مهندسان اعمال شده است. بنابراین حتی با وجود پیشرفت فن‌آوری‌ها باید محافظه‌کاری منطقی را در تدوین ضوابط انتخاب سیلاب سدهای بزرگ اعمال نمود. * در اکثریت قریب به اتفاق سدهای بزرگ ریسک سیلاب ۵۰ تا ۲۰۰ سال مهم‌ترین تهدید برای پایین‌دست محسوب می‌شود و سود به هزینه‌های سرریزها به‌نحو چشمگیری کمتر از یک است. * فراهم کردن ایمنی مطلق برای سدها و سازه‌های دیگر امکان پذیر نیست و خطرات پایین‌دست. تعیین کننده‌ی اصلی طبقه‌ی خطرپذیری سدهای بزرگ است. * در اکثریت قریب به اتفاق سدهای بزرگ. کاهش ریسک سیلاب‌ها در پایین‌دست در اثر احداث سد دارد. * بر پایه مشاهده ریسک‌هایی که مردم در عمل و زندگی آنها را پذیرفته‌اند. می‌توان ریسک قابل قبول اجتماعی را برای هر جامعه تعیین نمود. * با دیدگاه جامع‌گرایانه و با اطمینان می‌توان احتمال یک واقعه در ده هزار سال تا یک واقعه در یک‌صد هزار سال را برای تخریب فاجعه‌بار یک سد بزرگ یک حداقل محافظه‌کارانه در سطح جهانی محسوب نمود. * با توجه به آمار بسیار بالای مرگ و میر در اثر تصادفات جاده‌ای, آلودگی هواء زلزله و اعتیاد. ریسک قابل قبول اجتماعی ۱ در ۲۰۰ سال تا ۱ در ۱۰۰۰ سال می‌توانست برای ایران مطرح شود. ولی براساس مطالعات انجام شده به نظر می‌رسد حداقل کردن ریسک سدهای ایران با روش‌های غیرسازه‌ای کم‌هزینه عملی باشد و لذا می‌توان سدهای بزرگ کشور را از دیدگاه ایمنی به محدوده‌ی حداقل محافظه‌کارانه در سطح جهانی رسانید. * بدیهی است که در جریان وقایع نادر باید ضرائب ایمنی کوچکتری مورد استفاده قرار گیرد و در این چارچوب استفاده از دو سیلاب طراحی و آزمون ایمنی برای طراحی سرریزها منطبق بر منطق بوده و در ضوابط ایران نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. ۲۳- وان هشون کم وردی هتنتش ضوابط و استانداردهای انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ در کشورهای مختلف با یکدیگر بسیار متفاوت است. این مسأله نشان دهنده این است که انتخاب سیلاب طراحی نه تنها به مسائل فنی بلکه ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- به‌نحو قابل توجهی به ملاحظات و عوامل جغرافیایی. تاریخی. اخلاقی. اجتماعی و سیاسی وابسته است [142] [۱3] [77]. در برخی کشورها مانند فرانسه و سوئیس, ضوابط مدونی وجود ندارد و به‌جای آن از از کشورها توصیه‌ها و دستورالعمل‌ها به‌وسیله سازمان‌های حرفه‌ای و فنی فراهم شده است. این دستورالعمل‌ها بدون آنکه الزامات قانونی داشته باشند. به‌طور عام توسط مهندسین سد مورد پذیرش فرار ۲ راهبرد آمریکایی که استفاده از سیلاب طراحی ۸/۳ محاسبه سیلاب‌ها با استفاده از مدل‌های بارش رواناب و بارش بیشینه محتمل و استفاده از تلفات و خسارات اضافی ناشی از شکست سد برای طبقه‌بندی سدها از نظر خطرپذیری مشخصه‌های آن است. ۳ راهبرد زاپنی که با محوریت الویت مدیریت سیلاب‌ها نسبت به ایمنی سد. دوره‌ی بازگشت ۰ تا ۰ سال سیلاب طراحی, مدیریت شرایط اضطراری کاراً و مورد اتکا و محاسبه سیلاب‌ها با استفاده از تحلیل فراوانی تبیین شده است. مطابق جدول ۰۱-۴ از ضوابط مدون ۲۱ کشور حدود ۷۵ درصد مبتنی بر راهبرد اروپایی و ‎۱٩‏ درصد مبتنی بر رأهبرد آمریکایی بوده و ۶ درصد نیز با الهام از راهبرد ژاپنی تبیین شده‌اند. ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ 2 طراحی کشورهای مختلف با توجه به خطرات پایین‌دست. کلیه سدها در کلاس اول خطرپذیری طبقه‌بندی شده‌اند. بهره‌برداری از مخازن سدها با هدف کاهش قابل ملاحظه‌ی پیک سیلاب صورت می‌گیرد زیرا ۵۰ درصد جمعیت و ۷۵ درصد دارایی‌های ژاپن در مناطق سیل‌گیر واقع شده سیلاب در قرن ۱۹ تخریب شده است. از پوش فرانکو رودیر محاسبه شده و تقریباً ۵۵ درصد ۳۸/۲ است. در ضوابط این کشور اشاره شده که محافظه‌کاری شدید می‌تواند خود یک بلای بزرگتر از سیلاب و زلزله برای یک جامعه در محاسبات سیلاب‌های برفی و بارانی در دو گروه متمایز برنامه‌ریزی شرایط اضطراری جزء آلزامات این کشور است. در روند سیلاب آزمون ایمنی ارتفاع آزاد در نظر گرفته نمی‌شود. نو طبق این ضوابط در این کشور به‌جای دوره باز گن کشت سیلاب طراحی از درجه ایمنی استفاده می‌شود. در سدهای بتنی و بنایی لغزش و و پایداری سد و در سدهای خاکی. فرسایش معیار حداکثر تراز ایمن است اگر سدهای بتنی و خاکی در مقابل روگذری مقاوم باشند. 0,000 تا 0/0 برای سیلاب طراحی به کار برده می‌شود. ار تفاع مجاز روگذری سدهای خاکی مقاوم شده, ۳۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر است ارتفاع آزاد ۵ درصد ارتفاع سد در نظر گرفته می‌شود. عبور سیلاب ارتفاع آزاد سدهای بتنی ۱ متر و سدهای خاکی ۱/۵ تا ۴ متر است هیدروگراف سیلاب ایمنی با اعمال ضریب مربوطه در هیدروگراف سیلاب طراحی حاصل می‌شود. در سیلاب آزمون ایمنی روگذری از سدهای بتنی مجاز است. ارتفاع آزاد سدهای بتنی ۰/۵ تا ۱ متر و ارتفاع آزاد سدهای خاکی ۱/۵ تا ۳ متر است مدیریت سیلاب در محازن باید به نحوی باشد که خسارات سیلاب ضوابط این کشور الزام قانونی محسوب می‌شود. سیلاب طراحی ۰ ساله با در نظرگرفتن ارتفاع آزاد است در سیلاب‌های بهاره تراز اولیه مخزن راساس منحنی فرمانی در اواخر زمستان قبل از شروع سیلاب طراحی فرض می‌شود. برای سدهای بتنی و خاکی ارتفاع مختلف در نظر گرفته می‌شود و اشاره شده که محاسبه ۳۸/۲ برای حوضه‌های کوهستانی کوچک بسیار مشکل است ۰ سد چین در ۵ طبقه دسته‌بندی شده‌اند. معیارهای مسکونی و کشاورزی (۲ معیار). سطح شبکه‌ی آبیاری و توان نیروگاه است. برای تضمین ایمنی سد در سیلاب حدی, فیوزپلاگ. سرریزهای اضطراری و ارتفاع آزاد به کار گرفته می‌شوند. ۰ راهبرد اروپایی آمریکایی -------- صفحهٔ بعد -------- َ ضوابط سیلاب طراحی در این کشور الزام قانونی نیست. سدها در روسیه براساس ارتفاع و نوع پی طبقه‌بندی می‌شوند و ۴ کلاس 2 طبقه‌بندی وجود دارد. برنامه عمل شرایط اضطراری یک الزام قانونی نیست ولی برنامه مدیریت بحران در سیلاب وجود دارد که شامل دستورالعمل‌هایی برای سدها است. در سوئد یک روش خاص برای محاسبه سیلاب طراحی استفاده می‌شود و مخزن در سیلاب بهاره نیمه خالی و سیلاب تابستانه و پاییزه پر فرض می‌شود. دوره‌ی سدهای بتنی با پی آبرفتی مانند سدهای خاکی در نظر گرفته می‌شوند. طبقه‌بندی سدهای استرالیا براساس نتایج شکست سد و تلفات و خسارات اضافی انجام می‌شود. تاکید شده که مطالعات ایمنی هیدرولوژیکی باید در چارچوب مطالعات جامع ایمنی و نه به تنهایی صورت پذیرد. براساس مطالعات منابع آب و انرژی و منحنی فرمان می‌توان تراز اولیه مخزن را کمتر از تراز نرمال انتخاب نمود. کوچکترین سیلابی که عواقب آن معادل عواقب شکست سد باشد را می‌توان به‌عنوان سیلاب طراحی استفاده کرد. این سیلاب معمولاً با روش آماری محاسبه می‌شود و در بیشتر سدهاء 2 سیلاب‌های بارانی ابعاد بزرگتری نسبت به سیلاب‌های برفی داشته‌اند. معیار ایمنی سیل‌بند و سازه‌های محافظ دریایی از ایمنی یک واقعه در ۱۲۳۵۰ سال تا یک واقعه در ۱۰۰۰۰ سال متفاوت است. در نزدیک به ۶۰ درصد سازه‌هاء از سال ۱۹۵۰ تا ۰۱۹۸۰ بیش از ۶۰۰ سد بزرگ در این کشور احداث گردید. به‌طور سنتی سیلاب طراحی براساس هدف اصلی پروژه انتخاب می‌ گردید. اگر زمان پیش‌هشدار بیش از ۲ ساعت باشد عواقب جانی کم خواهد بود و دوره بازگشت سیل طراحی در محدوده‌ی ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ سال انتخاب می‌شود تحلیل‌های اقتصادی به دست می‌آید کمتر باشد. سیلاب ۱۰۰۰ ساله با فرض کلیه دریچه‌ها باز و سیلاب ۱۰۰ ساله با فرض یک دریچه بسته در مخزن سد روندیابی می‌شوند. به‌علت توپوگرافی این کشور قسمت عمده سدهای این کشور کوتاه‌تر از ۳۰ متر و با مخزن کوچکتر از ۶۰ م م م هستند و در نتیجه ]۳۸ برای درصد کمی از سدهای این کشور به‌کار گرفته شده است. سیلاب با دوره‌ی با زگشت 1 سال,. ,5 * ایمنی ۱ در 1 سال 2 راهبرد اروپایی اروپایی آمریکایی آمریکایی آمریکایی اروپایی آمریکایی آمریکایی -------- صفحهٔ بعد -------- براساس مطالعات و جمع‌بندی‌های انجام شده» به‌نظر می‌رسد که راهبرد آروپایی برای شرایط امروز ایران مناسبت بیشتری دارد: دوره بازگشت ۳۱/۳ صدهزار تا یک میلیون سال برآورد می‌شود و اگر فرضیات محافظه‌کارانه مانند پربودن مخزن در شروع سیلاب. عدم وجود سامانه‌ی هشدار سیلاب و طرح عمل اضطراری, عدم امکان استفاده از برخی خروجی‌های سد و غیره محسوب شوند. احتمال تخریب فاجعه‌بار سد که منجر به تلفات انسانی زیاد شود می‌تواند یک در چندین میلیون سال یا حتی کمتر باشد که این نتیجه از نظر ریسک قابل قبول اجتماعی به معنای هزینه‌های هنگفت و عدم افزایش ایمنی جامعه خواهد بود. * سود به هزینه‌ی سرریزهایی که برای عبور ۳۸/۸۲ احداث می‌شوند عموماً بسیار کمتر از یک است. در همین چارچوب آقای برگا. رئیس اسبق کمیته‌ی بین‌المللی سدهای بزرگ و رئیس کمیته‌ی سد و طفیان, استفاده از ۳۱/۴ را بسیار محافظه‌کارانه و غیراقتصادی ارزیابی کرده و این موضوع در مقالات دیگر نیز ارائه شده است [13] [31]. برای عبور ]۳۸4 نیاز به احداث سرریزهای بزرگی خواهد بود و این سرریزها در اکثر موارد موجب کاهش اثر مخازن بر سیلاب‌های ۵۰ تا ۲۰۰ ساله می‌شوند و در نتیجه ممکن است در عمل ریسک کلی هیدرولوژیکی سد افزایش یاید. * از طرف دیگر آطبقه‌بندی سدها براساس خسارات اضافی" از راهبرد آمریکایی و الویت دادن به کاهش پیک سیلاب‌هایی که دوره‌ی بازگشت کمتر از ۲۰۰ سال دارند از راهبرد ژاپنی با ارزش ارزیابی شده و در ضوابط پیشنهادی ملحوظ شده است. ۲۱-۳ سه فدل اد ضوابط انتخاب سیلاب طراحی را می‌توان در قالب ۲ نسل مختلف طبقه‌بندی نمود[13]: * انتخاب سیلاب طراحی در نسل اول براساس تجربه و ملاحظات عمومی و بدون در نظر گرفتن ابعاد. نوع» حجم مخزن و خطرات پایین‌دست برای هر سدی و در هر شرایطی صورت می‌گرفت. برای مثال ۲ * در ضوابط نسل دوم طبقه‌بندی سد براساس پارامترهای متفاوتی از جمله ابعاد. حاصلضرب ارتفاع در حجم. مشخصات نیروگاه و غیره صورت می گرفت. با این وجود در بیشتر موارد خطرات محتمل در پایین‌دست تعیین کننده بود. * با توجه به کاستی‌های ضوابط نسل دوم توسعه روش‌ها و ضوابط جدید برای انتخاب سیلاب طراحی باتوجه به مقطع زمانی که ضوابط ایران ارائه می‌شود. می‌توان ضوابط پیشنهادی را تلفیقی از نسل دوم 12 ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳۲- ثبته‌بندی سددای بزرگ ایران (۶زینه اول) ض-۱-۴ طبقه‌بندی سدهای بزرگ ایران براساس خطرات پایین‌دست. مطالعات شکست سد و تلفات * می‌توان تعداد افراد در معرض خطر را از تعداد خانه‌های واقع در پهنه‌ی آبگرفتگی اضافی ناشی از شکست سد نسبت به آبگرفتگی سیلاب ۱۰۰۰ ساله محاسبه نمود. با داشتن مناطق مشخص تحت‌تأثیر از آب‌گرفتگی شکست سد. تعداد افراد در خطر را می‌توان با شمارش ساختمان‌ها در نقشه‌ها جدول ۲-۴- طبقه‌بندی سدهای بزرگ ایران اقتصادی و در آمدهای از دست کلاس خطربد سد تعداد افراد در < س خطرپذیری فراد در خطر رفته مرحله‌ای شکست سد به ۹ اگر سدی در کلاس ۴ طبقه‌بندی شود. تعداد افراد در خطر معادل تعداد خانه‌های واقع در پهنه‌ی آبگرفتگی اضافی ناشی از شکست سد نسبت به آبگرفتگی سیلاب ۵۰۰ ساله محاسبه می‌شود. برای برآورد خسارت‌های اقتصادی و درآمد از دست رفته مرحله‌ای نیز به‌صورت مشابه عمل خواهد شد. اگر براساس این محاسبات. یکی یا هر دو شاخص این جدول افزایش یابد و سد در کلاس ۲ طبقه‌بندی شود. همین کلاس برای سد منظور خواهد شد. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۳- ته‌بندی سد‌دای بزرگ ایران (۶زینه دوم) این کزینه با الهام از ضوابط کشور جین در طبقه‌بندی پروژه‌های برقابی 9 منابع اب تدوین شده است. بدون شک طبقه‌بندی سدهای چین جامع‌ترین طبقه‌بندی سدها محسوب می‌شود زیرا نسبت به طبقه‌بندی سدها در کشورهای دیگر شاخص‌های بیشتری در آن مورد استفاده قرار گرفته است. در کشور ض-۱-۴ طبقه‌بندی سدهای بزرگ ایران براساس طبقه‌بندی پروژه‌ها و درجه‌بندی سازه‌های هیدرولیکی مطابق جداول ۳-۴ و ۴-۴ صورت می‌گیرد. سیلاب طرح با توجه به درجه سازه تعیین می‌گردد. درجه سازه با توجه به اندازه پروژه تحت عنوان اهمیت سازه مشخص می‌گردد. جدول ۳-۴- طبقه‌بندی پروژه‌های برقابی و منابع آب ۹ 9 ابیاری تنظیم طق زمین‌های اهمیت پروژه و 3 شده توسط سازه کشاورزی در تامین آب ۱۰۰۱1۱ کونی و نیروگاه(۸1۱۷) (۱۰۰۰ هکتار) حفاظت‌شده شرب و صنعت (۱۰۰۰ هکتار) کت در رابطه با کاربرد این جدول برای طبقه‌بندی پروژه‌ها باید نکات زیر را مورد توجه قرار داد: اگر حتی یکی از چهار شاخص ارائه شده مربوطه به هر طبقه ۴ مشخصات پروزه اد تطبیو داشته باشد. پرورزه در آن دسته بندی می‌شود (بد هی است که طبقه‌بندی از طبقه ۱ شروع می‌شود و برای مثال اگر یک شاخص با طبقه ۱ مطابقت داشته و ۱ شاخص دیگر با طبقه ۲. طبقه پروژه ۱ سطح شبکه آبیاری طراحی پروژه به عنوان شاخص مورد استفاده قرار می گیرد. معیار سطح شبکه آبیاری در مورد سدهای انحرافی و تنظیمی که نقش تنظیم آب روزانه دارند. مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. مخزنی آن پروژه ۱ء درجه پل جاده دسترسی ۳ و درجه فرازبند آن ۴ خواهد بود. 2 -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۴-۴- درجه‌بندی سازه‌های هیدرولیکی درجه‌بندی سازه دائمی ۱ و ۱ درجه‌بندی سازه موقت ۱ ۳ ۴ ۴ ۳ ۳۲ ۵ ۳۴ ۵ ۵ در رابطه با کاربرد این جدول باید نکات زیر را مورد توجه قرار داد: تعریف سازه اصلی: شکست آن سبب ایجاد خطر برای پایین‌دست یا ایجاد اختلال در بهره‌برداری عادی پروژه از جمله بهره‌برداری از سد. سرریزء خروجی‌هاء سیستم انتقال آب و نیروگاه می‌گردد. سازه‌هایی موقت در حین احداث مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای سازه‌های درجه ۲ تا ۵ می‌توان با توجه به ملاحظات زیر درجه‌ی سازه را تغییر داد: در صورتی که شکست سازه (شامل سازه‌های موقت) سبب خرابی‌های چشمگیری شود. درجه سازه را می‌توان ۱ یا ۲ درجه افزایش داد. در صورتی که سازه دارای شرایط خیلی پیچیده زمین‌شناسی با ارتفاع سد بالاتر از انجه در جدول ۵-۴ آمده است. باشد. باید ۱ درجه افزایش برای سازه ملحوظ گردد. درجه سازه‌های که شکست آن خسارات زیادی را موجب نشود را باید کاهش داد. جدول ۵-۴- سدهایی که درجه آنها اضافه می‌شود ( با توجه به ارتفاع سد) : ار تفاع سد سدهای بتنی و بنایی ۳ ۳-۴ سدهای تنظیمی و انحرافی پایین‌دست سدها که ارتفاع آزها نسبت به بستر رودخانه کم تر باشد. بدون انجام مطالعات شکست سد. در کلاس ۲ طبقه‌بندی می‌شوند. ۳-۴ سدهای خاکی کوتاه‌تر از ۵۰ متر و سدهای بتنی کوتاه‌تر از ۶۰ متر که در کلاس ۱ بندی شدند باید در مقابل روگذری سیلابی معادل «.,,۱.50 مقاوم شوند. مراجع متعددی در رهای اجرایی مقاوم سازی سدها در مقابل روگذری وجود دارد که مهمترین آنها نشریه منتشر . انجمن مهندسان راه و ساختمان آمریکا است [6] [24] [35] [77] [43] [55] [57] [58] .]145[ ]106[ ]95[ ]80[ ]79[ ۵ تر از و۲ مورد [59] -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۳- سیااب‌دای داراحی و آزه ون ادمنی سد‌دای ابران ض-۴-۴ طراحی سدهای ایران برای ایمنی هیدرولوژیکی با استفاده از دو سیلاب زیر صورت خواهد * _سیلاب طراحی " * سیلاب آزمون ایمنی " سیلاب طراحی برای طراحی هیدرولیکی سرریز و حوضچه آرامش به‌کار می‌رود و ضریب ایمنی به صورت ارتفاع آزاد در نظر گرفته می‌شود. در روند سیلاب آزمون ایمنی در مخزن, سد با بحرانی‌ترین شرایط سیلابی که می‌تواند بدون تخریب آن رخ دهد روبرو می‌گردد. [77]. سیلاب‌های طراحی و آزمون جدول ۶-۴- سیلاب‌های طراحی و آزمون ایمنی سدهای بزرگ ابران کلاس سد 1 0000 0000 000 000 (سدهای خاکی و سنگریزه‌ای) سیلاب آزمون ایمنی ی 1۰70۵0 1.500 0 0500 (سدهای خاکی و سنگریزه‌ای) ۷-۳- ذلسخه‌ی افنتخاب سیلاب‌دای داراحی و آزه ون ایعنی سددای بزرگ ایران براساس نتایج فصل‌های قبل, فلسفه‌ی انتخاب سیلاب‌های طراحی و آزمون ایمنی سدهای بزرگ ایران در جدول ۶-۳ در این بخش ارائه می‌شود: * در رابطه با پرخطرترین سدها که در کلاس یک طبقه‌بندی شدند. هدف اصلی تامین ایمنی معادل یک واقعه در ۱۰۰۰۰ تا ۰ سال است. در این جارجوب با انتخاب سیلاب هزار ساله و روش‌های سازه‌ای, ایمنی ۱ در هزار سال برای سد تامین می‌شود. در مرحله‌ی بعد با تامین ارتفاع آزاد و اطمینان حاصل‌کردن از ایمنی سد در سیلاب آزمون ایمنی که برای پرخطرترین سدها دوره‌ی بازگشتی حدود ۰ تا ۱۰۰۰۰ سال با بیشتر دارد. ایمنی سد به حدود ۱ در ده‌هزار سال افزایش می‌یابد. در نهایت با استفاده از روش‌های غیرسازه‌ای مدیریت سد و مخزن, ریسک کلی را می‌توان ۱۰ تا ۱۰۰ بار یا حتی 1 69160 40 2 ۹۵1۵ 6۱۵6 040 ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- باشد. این راهبرد در شکل ۱-۴ ارائه شده است: ۶ ۵ ۴ رگ ۹۱۰ ۹۱۰ ۹۱۰ ۹۱۰ شکل ۱-۴- راهبرد تامین ایمنی مطلوب برای سدهای بزرگ کشور سد کشور در آن ذخیره شده, متوسط نسبت سیلاب ۱۰۰۰۰ ساله به سیلاب ۱۰۰۰ ساله حدود ۱/۶۱ برآورد شده است و در ۷۰ درصد سدهاء این نسبت از ۱/۷ کمتر است (با حذف ۱۰ درصد سدهایی که برآورد بسیار بالا یا بسیار پایین دارند. در حدود ۸۰ درصد سدها نسبت سیلاب ۱۰۰۰۰ ساله به سیلاب ۱۰۰۰ ساله کمتر از ۱/۷ خواهد بود). با توجه به موارد فوق 1.701000 به‌صورت محافظه کارانه به عنوان سیلابی با دوره‌ی بازگشت ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سال برای سیلاب آزمون ایمنی پرخطرترین سدهای کشور انتخاب شده است. * براساس مطالعاتی که در مورد طبقه‌بندی رودخانه‌های کشور از نظر خصوصیات فصلی صورت گرفته و نتایج آن در فصل ۷ در رابطه با تراز اولیه مخزن ارائه شده» حدود در ۸۰ درصد سدهای کشورء بحرانی‌ترین سیلاب از نظر حجم در بهار و اوایل تابستان روی می‌دهد [33] [144]. بدیهی است در این سدها ذوب برف نقش کلیدی در شکل‌گیری سیلاب دارد و براساس تجارب جهانی مدیریت سیلاب در سدهایی که بر روی رودخانه‌های با رژیم برفی احداث شده‌اند. کاملاً امکان‌پذیر است [4] [10] [11] [12] [14] [53]. برای مثال براساس تحقیقی که انجمن مهندسان راه و ساختمان آمریکا در سال ۱۹۳۶ در رابطه با مدیریت سیلاب در سدهای نزدیک به بوستون انجام داده‌اند. سدهایی که برای اهداف منابع آب احداث شده بودند» نقش مهمی در مدیریت سیلاب‌های آن سال داشته‌اند زیرا با توجه به پوشش برفی انبوه در زمستان, قبل از وقوع سیلاب‌های بهاره تخلیه شده بودند [33]. بدیهی ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- است پس از ۷۵ سال و با استفاده از پیشرفت‌های فن‌آوری‌های مختلف, تضمین ایمنی سدها و مدیریت سیلاب‌های رودخانه‌هایی که رژیم برفی - بارانی دارند. عملی است ولی افزایش ایمنی سدهای مخزنی ایران با تکیه بر مدیریت بهره‌برداری مخزن و کاهش تراز اولیه به عنوان یک لایه‌ی ایمنی اضافی محسوب شده و در روند سیلاب‌های طراحی و آزمون ایمنی, تراز نرمال به عنوان تراز اولیه مخزن مورد استفاده قرار گرفته است. در ۱۵ درصد سدهای کشور سیلاب بحرانی از آذر تا بهمن روی می‌دهد که مخزن عموماً به علت مصارف تابستانه نیمه پر است به‌طوری که در جریان سیلاب عظیم آذر ۱۳۶۵ با دوره بازگشت چند صدسال در سد درودزن, خروجی سرریز صفر گزارش شده است [33] [144] [147] [148] همان‌طوری که قبلاً اشاره شده عدم قطعیت در برآورد سیلاب‌های نادر با دوره‌ی بازگشت بیش از ۰ سال بسیار زیاد است و آگاهی به این عدم قطعیت در اکثر موارد موجب می‌شود سیلاب‌های نادر به‌صورت بسیار محافظه‌کارانه و دست‌بالا محاسبه شوند. به‌علاوه برخورد کاملاً قطعی با محاسبه‌ی سیلاب‌های نادر موجب می‌گردد که عدم قطعیت بالای این برآوردها آن‌طوری که باید برای کارشناسان رشته‌های مرتبط در طراحی, احداث و بهره‌برداری مشخص نشود. در همین راستا در سال‌های اخیرء اجتناب از محاسبه‌ی سیلاب‌های بسیار نادر با دوره‌ی بازگشت بیش از ۱۰۰۰ سال مطرح شده است. به‌نحوی که براساس ضوابط کشور سوئیس برای سیلاب آزمون ایمنی از ۱/۵ برابر سیلاب هزار ساله استفاده می‌شود [۱7] [15] [19]. این راهبرد با چارچوب کلی نتایج مطالعات انجام شده همخوانی داشته و در تدوین ضوابط ایران مورد استفاده قرار گرفته است. تلفات انسانی ناشی از شکست سد به‌شدت کاهش می‌یابد [33] [94]. با این وجود این ظرفیت در طبقه‌بندی سدهای کشور مورد استفاده قرار نگرفته است. در این رابطه باید اشاره شود که تدوین طرح عملیاتی برای مدیریت شرایط اضطراری سدهای پرخطر به عنوان یکی از الزامات در این پیش‌نویس ملحوظ شده ولی به عنوان یک ضریب ایمنی اضافی در نظر گرفته شده و نمی‌توان با اتکا بر آن تعداد افراد در خطر را کاهش داد. در تمامی مراجع ومنابع معتبر مهندسی سد. تمایز جدی سدهای بتنی و خاکی - سنگریزه‌ای در رابطه با مقاومت در مقابل روگذری سیلاب مطرح شده است و با مطالعه تجارب جهانی نیز به وضوح آسیب‌پذیری بسیار کمتر سدهای بتنی در سیلاب‌ها را در مقایسه با سدهای خاکی می‌توان استنتاج نمود [63] [77] [79] [80] [82] [83] [90] [97] [112] [۱18] [۱19] [121] [33] [46]. در این راستا در جدول ۶-۲ محافظه‌کاری کمتری در رابطه با انتخاب سیلاب طراحی و آزمون ایمنی سدهای براساس تجارب جهانی حدود ۷۵ درصد سدهای تخریب شده در آثر روگذری سیلاب سدهای خاکی کوتاه‌تر از ۳۰ متر بوده‌اند [70] [90] [147]. در همین جچارچوب در سال‌های اخیر صدها سد کوتاه خاکی و بتنی در حال بهره‌برداری که طبق ضوابط نیاز به ارتقا» هیدرولوژیکی داشتند. در مقابل روگذری سیلاب مقاوم شده‌اند و براساس تجارب جهانی این روش کم‌هزینه و کارا ارزیابی شده است [6] [24] [35] [77] [43] [55] [57] [58] [59] [60] [79] [80] [95] [106] [145]. بر این اساس و با توجه به عدم قطعیت‌های بیشتر برآورد سیلاب‌های طراحی سدها و حوضه‌های کوچک. در ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- صورتی که سدهای کوتاه خاکی و بتنی از ابتدا در مقابل روگذری مقاوم شوند. بسیار محتمل است که ایمنی آنها در سیلاب‌های بسیار بزرگتر از سیلاب طراحی و آزمون ایمنی. حفظ شود. ۸-۳- ارزیایی 2/اقب مرحاه‌ای برای تنسن سبااب داراحی براساس گزینه‌ی اول برای طبقه‌بندی سدهای بزرگ ایران» ارزیابی خطر مرحله‌ای برای تعیین سیلاب طراحی باید انجام گیرد. این راهبرد مشابه راهبردی است که در ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای آمریکا برای تعیین خسارت اضافی مرحله‌ای مطرح شده است [53]. برای ارزیابی افزایش عواقب به علت شکست سد. ابتدا شرایط ورودی عادی و تراز نرمال مخزن در نظر گرفته می‌شود. سیلاب‌ها باید با فرض شرایط فوق در سد و مناطق پایین‌دست با فرض اینکه سد سالم باقی می‌ماند. روندیابی شوند. سپس برای همان سیلاب با فرض اینکه سد خراب می‌شود. مجدداً روندیابی صورت گیرد. افزایش در ارتفاع سطح پایین‌دست میان شرایط شکست و بدون شکست باید تعیین شود. به عبارت غیرقابل قبول شود. نیاز به اقدام اصلاحی است. اگر مطالعه تحت شرایط عادی جریان» عواقب مغایری نشان ندهد. همان تحلیل‌ها باید برای چند تراز حداکثر سیلاب‌های بزرگ‌تر انجام شود. تحت هر شرایط جریان ورودی بزرگ‌ترء نتایج شکست را تعیین می‌کند. (سیلاب ورودی بزرگ‌تر تا حداکثر 1. 7)((000 برای سدهای خاکی و 1.30000 برای سدهای بتنی می‌تواند انتخاب شود). * فرض کنید که سد طی شرایط غیرشکست در مکان باقی می‌ماند. * فرض کنید وقتی که آب به تراز پیک در اثر سیلاب ورودی مفروض می‌رسد. سد دچار شکست می‌شود. مراحل انتخاب سیلاب طراحی براساس خسارات اضافی ناشی از شکست سد در شکل ۲-۴ نشان داده ض-۵-۴ اگر عواقب مرحله‌ای شکست سد در جریان سیلابی کوچکتر از سیلاب آزمون ایمنی که ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ شرایط اولیه: - تراز نرمال مخزن از شکست تا مناطقی که سیلاب تهدیدی برای جان انسان‌ها و دارایی‌ها محسوب نشود. ۴ با فرض یک سیلاب ورودی بزرگتر ۳ آیا افزایش خسارات مرحله‌ای ناشی از (قا 1.70 یا م۱. 30) گام دو را تکرار کنید. شکست سد قابل قبول است؟ بله ۵ آیا شکست در اثر یک سیلاب ورودی بزرگتر می‌تواند به عواقب غیرقابل قبول احتمال بیانجامد؟ ۶ براساس نتایج مطالعات شکست سد و عواقب می‌گردد. شکل ۳-۴ ارزیابی عواقب مرحله‌ای برای تعیین سیلاب طراحی -------- صفحهٔ بعد -------- افزایش مرحله‌ای تراز سیلاب ۲ ۹ ۹ +7 ۲,2 یی 2 َ بدون شکست سد 7 ۱/۸ ِ ۰ ۳۳۳ بدون شکست سد با فرص شکست سد ص۳۳ ۹ سم سره هم ۹ انیا ها ۹ جمههه مش محدوده‌ی آبگرفتگی در کت نس شکل ۳-۴- ارزیابی عواقب مرحله‌ای شکست یک سد نمونه ۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹-۳- تاربرد نت ل ردستک استفاده از تحلیل ریسک نسل سوم ضوابط انتخاب سیلاب طراحی محسوب می‌شود و به‌خصوص برای سدهای بزرگ و پرخطر می‌تواند راهکارهای کاهش ریسک مناسب هر سد را با توجه به شرایط خاص آن به‌دست دهد [9] [20] [48] [72] [75] [84] [87] [116] [123] [146]. تحلیل ریسک را می‌توان استفاده از اطلاعات موجود به منظور تخمین ریسک از خطرات تعریف نمود. در این تعریف» ریسک معیاری از احتمال و شدت یک پدیده مخرب است که به‌صورت کمی متر مکعب دارند و با توجه به خطرات سد و اهمیت اقتصادی آنها لازم است مطالعات ایمنی هیدرولوژیکی با استفاده از تحلیل ریسک انجام گردد. ض-۶-۴ برای سدهایی با حجم مخزن بزرگتر از ایک میلیارد متر مکعب لازم است ایمنی هیدرولوژیکی در فاز یک یا ابتدای فاز ۲ با تشکیل یک کارگاه تلفیقی تحلیل ریسک 7 مهندسی آرزش ۲ روزه آرزیابی شود. تیم این مطالعه باید از رشته‌های لازم مانند هیدرولوژی. هیدرولیک. هیدرومکانیک. بهره‌برداری» سازه ژئوتکنیک و منابع آب انتخاب شوند. در این کارگاه با تهیه درخت وقایع. تعیین سناریوهای مختلف و برآورد احتمالات وقایعی که ایمنی هیدرولوژیکی سد را دچار خطر می‌کنند. ایمنی هیدرولوژیکی سد برآورد می‌شود. در همین کارگاه با استفاده از متدولوژی ارزش» پیشنهادیه‌هایی برای افزایش ایمنی و کاهش هزینه‌های سازه‌های هیدرولیکی سد تهیه می‌شود. ت-۱-۴ ممکن است حجم مخزن سد کمتر از یک میلیارد متر مکعب باشد ولی به دلایل مختلف ریسک سد یا فرصت کاهش هزینه‌ها توسط کارفرما یا مشاور زیاد آرزیابی شود. در این شرایط توصیه ت-۳-۴ متدولوژی سازمان عمران آمریکا" برای تحلیل ریسک و متدولوژی انجمن مهندسی ارزش آمریکا" برای کارگاه تلفیقی تحلیل ریسک - مهندسی ارزش توصیه می‌شود [123] [138]. ۱۰-۳ دای دورو به ادتنی دبد‌روارزیی سددای احداث شده ض-۷-۴ با توجه به اینکه عواقب تخریب یک سد اعم از اینکه احداث شده باشد یا در حال طراحی باشد برابر است یا حتی در موارد زیادی احداث سد و کنترل سیلاب‌ها در سال‌های اولیه‌ی بهره‌برداری توصیه‌های این نشریه عیناً برای سدهای احداث شده باید اعمال شود. 1 ۹۰ 2 ۹۸۱۳: 1۲۲۱1۱ 10:|[ ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ض-۸-۴ در فاصله‌ی زمانی هر ۵ سال کارگاه تلفیقی تحلیل ریسک - مهندسی ارزش باید برای سدهای بزرگ کشور با حجم مخزن بزرکتر از ۱ میلیارد متر مکعب مطابق ض-۶-۴- برگزار شود. ض-۹-۴ در صورتی‌که براساس نتایج کارگاه ض-۸-۴» ایمنی سد بیش از استاندارد ضوابط حاضر باشد.ء در همان کارگاه یا کارگاه دیگری باید راهکارهای استفاده از ظرفیت هیدرولیکی بیش از نیاز سد برای افزایش کارکردهای پروزه ارائه شود. برای مثال افزایش تراز نرمال و حجم مخزن. اختصاص حجمی به کنترل سیلاب. تغییر منحنی فرمان, تامین آب بیشتر برای اهداف محیط زیستی» تغییر برنامه‌ی عملیاتی شرایط اضطراری و غیره می‌تواند مطرح شود تا از سرمایه‌گذاری انجام شده حداکثر منافع حاصل ض-۱۰-۴ در صورتی که براساس نتایج کارگاه» ایمنی کمتر از استاندارد ضوابط حاضر باشدء در همان کارگاه یا کارگاه دیگری باید راهکارهای افزایش ایمنی هیدرولوژیکی سد مطرح شوند. استفاده از روش‌های غیرسازه‌ای کاهش ریسک مانند آنچه در بولتن ۳01-1 ارائه شده, کاهش تراز اوجی سرریز و نصب فیوزگیت یا اجرای فیوزپلاگ. مقاوم‌سازی در مقابل روگذری سیلاب و غیره می‌تواند مطرح شود [72]. ض- ۱۱-۴ در صورتی که برای تامین ایمنی هیدرولوژیکی یک سد احداث شده نیاز به اقدامات سازه‌ای پرهزینه باشد. در صورت اطمینان از کارکرد یک سامانه‌ی پیش‌بینی و هشدار سیلاب. در روند سیلاب طراحی و آزمون ایمنی می‌توان تخلیه مخزن در مراحل اولیه سیلاب را با استفاده از این سامانه در نظر گرفت. در همین راستا می‌توان با استفاده از روش‌های غیرسازه‌ای با اطمینان حاصل کردن از زمان هشدار حداقل ۱۰ ساعته. تعداد افراد در خطر را کاهش داده و در نتیجه کلاس خطریذیری سد تغییر خواهد کرد [20] [72] [69] [92] [99] [104] [113]. ۱۱-۳- سرریزدای درییه‌دار در این بخش ضوابط کلی مربوط به دریچه‌ها مطرح می‌شود و در فصل بعد موارد تکمیلی اضافه می‌شود. ض-۱۳-۴ در صورتی که سرریز سد دریچه‌دار باشد باید در شرایط باز نشدن یکی از دریچه‌ها بتوان سیلاب ۱۰۰ ساله را به ایمنی از سد عبور داد. ض-۱۳-۴ سرریزهای دریجه‌دار باید حداقل دارای دو دهانه باشند و دهانه‌ها برای عبور تنه درختان و دیگر اجسام شناور به اندازه کافی عریض انتخاب شده باشند. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ض- ۱۴-۴ برای سرریزهای دریجه‌دار باید احتمال باز نشدن هر کدام از دریجه‌ها را به یک در صد سال کاهش داد. ت-۳-۴ استفاده ترکیبی از فیوزگیت و دریچه‌ها توصیه می‌شود زیرا فیوزگیت‌ها اتکاپذیری بیشتری دارند و از طرف دیگر با استفاده از سرریز دریچه‌دار تخلیه‌ی زودهنگام مخزن امکان‌پذیر می‌شود [51] ۱۲-۳ دارح عتاباتی شراین! اضداراری باید طرح عملیاتی شرایط اضطراری برای سیلاب‌های مختلف و شکست سد تدوین گردد. هر ۵ سال با توجه به تغییرات شرایط پایین‌دست. باید این طرح عملیاتی را به‌روز نمود [27] [72] [99] [127] ض-۱۶-۴ نصب و راه‌اندازی سامانه‌های پیش‌بینی و هشدار سیلاب» پیش‌نیاز طرح‌های عملیاتی شرایط اضطراری محسوب می‌شوند [127]. ض-۱۷-۴ براساس مطالعات انجام شده. باید در چارچوب طرح‌های عملیاتی شرایط اضطراری, ترازهایی در مخزن به‌عنوان تراز آمادگی» تراز هشدار و تراز تخلیه مشخص گردد و زمان پیش‌هشدار براساس این ترازها محاسبه شود. ض-۱۸-۴ در طرح‌های عملیاتی شرایط اضطراری پیش‌نیازهای لازم برای اینکه در شرایط دشوار و سخت طوفان‌های بزرگ مدیریت کارأی سد و مخزن صورت گیرد. باید ارائه شود. ت-۴-۴ استفاده از پیام کوتاه تلفن همراه که برای تمامی دستگاه‌های واقع در یک منطقه ارسال می‌شود می‌تواند یک سامانه هشدار سیل کارا محسوب شود. به‌خصوص زمانی که افراد بتوانند مشاهدات خود از سیلاب را نیز با استفاده از همین سامانه به مدیریت سد و مدیریت شرایط اضطراری انتقال دهند. ۱۱-۳۲ وایتد دورویوط به سبااب داراحی سیستم‌دای انتراف سبااب و ذرازبنددا) ض-۱۹-۴ در حالت عمومی باید دوره‌ی بازگشت سیلاب طراحی سیستم انحراف آب سدهای کلاس ۱و ۲ در دوره‌ی احداث با استفاده از تحلیل‌های ریسک اقتصادی تعیین شود (در پیوست ۵ کلیات مربوط به تحلیل ریسک اقتصادی ارائه شده است). به‌خصوص باید توجه کرد که دوره‌ی احداث گزینه‌های زودهنگام یا عدم‌النفع تاخیر در بهره‌برداری نیز در تحلیل‌های اقتصادی لحاظ شود. در همین چارچوب استفاده ثانویه از سازه‌های سیستم انحراف سبلاب نیز باید جزء منافع گزینه‌ها محسوب شود. برای 2 -------- صفحهٔ بعد -------- سدهای کلاس ۲و ۴ براساس صلاحدید کارفرماء مشاور می‌تواند از تحلیل‌های ریسک اقتصادی استفاده نماید یا براساس قضاوت مهندسی, فرازبندهای خاکی و سنگریزه‌ای را برای سیلاب ۲۰ تا ۵۰ ساله و فرازبندهای بتنی و بتن غلتکی را برای سیلاب ۵ تا ۲۰ ساله طراحی نماید. ض-۳۰-۴ در شرایطی که تخریب فرازبند خاکی یا سنگریزه‌ای بتواند موجب تلفات جانی یا خسارات مالی عمده شود.ء فرازبند باید مقابل روگذری سیلاب مقاوم‌سازی گردد. در شرایط دیگر نیز در اکثر موارد فرازبندها و نشیب‌بندهای مقاوم در مقابل روگذری می‌توانند ایمنی بیشتر و شاخص‌های اقتصادی بهتری به‌دست دهند. ت-۵-۴ با استفاده از خصوصیات فصلی سیلاب. سرعت زیاد اجرای سد اصلی (مانند سدهای رویه بتنی و سدهای بتنی غلتکی) و مقاومت در مقابل روگذری سیلاب (مانند سدهای بتنی غلتکی) می‌توان از سیلاب‌های طراحی نسبتاً کوچک (مانند سیل ۱۰ ساله) برای سیستم انحراف سیل برخی سدها استفاده نمود. ت-۶-۴ برای سدهای بزرگ, استفاده از یک سامانه‌ی هشدار سیلاب ابتدایی می‌تواند منافع زیادی از نظر کاهش خسارات محتمل در سیلاب‌های محتمل در زمان احداث به‌دست دهد. در همین چارچوب تهیه یک طرح عملیاتی شرایط اضطراری برای سیلاب‌های بزرگتر از سیل طراحی توصیه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ندال پنجم- مدیریت سااب‌دای داراحی و آزدرن ایننی در دزن ۱-۵- متدمه در این فصل الزامات مدیریت و هدایت سیلاب‌های طراحی و ایمنی در مخزن سد شامل تراز اولیه در روند سیلاب‌هاء سرریزهای دریچه‌دار و ارتفاع آزاد ارائه می‌شود. ۱-۱-۵- تراز اولیه در روند سیلاب‌دای ثراحی در مخزن در ضوابط کشور سوئد دو معیار مختلف برای طراحی سرریز مطرح است و هرکدام که شرایط * روند سیلاب ۱۰۰ ساله با تراز اولیه‌ی نرمال مخزن * _روند سیلابی با دوره‌ی بازگشت حدود ۱۰۰۰۰ سال و مخزن نیمه‌پر (در حال آبگیری). بنابراین استفاده از بخشی از حجم مخزن سد در روند سیلاب طراحی می‌تواند تفاوتی معادل سیلاب ۰ و۱۰۰ ساله ایجاد نماید. در آخرین ضوابط آمریکا نیز اشاره شده که اگر مطالعات منابع آب نشان دهد که سطح مخزن طی فصل بحرانی سیلاب طراحی پایین‌تر از حداکثر تراز نرمال خواهد بود. نتایج مطالعات منابع آب و انرژی باید برای تعیین تراز اولیه‌ی مناسب مخزن برای روندیابی سیلاب طراحی تحلیل شوند [53]. ض-۱-۵ تراز اولیه‌ی مخزن برای روندیابی سیلاب‌های طراحی و آزمون ایمنی سدهای بزرگ ایران» حداکتر تراز نرمال است. ۳-۱-۵- تراز اولیه در روند سیلاب‌دای با دوره‌ی بازگشت تا ۲۰۰ سال در مشزن سددا در جارجوب این دستورالعمل, تراز اولیه برای مدیریت سیلاب‌های تا ۲۰۰ ساله در مخزن سدهای کلاس ۱ و ۲ با توجه به خصوصیات فصلی سیلاب رودخانه‌های ایران تعیین می‌شود. براساس تحلیل خصوصیات فصلی برای ۵۰ رودخانه بزرگ کشور نتایج ذیل به‌دست آمده است [33]. نتایج این مطالعات به‌صورت گرافیکی در شکل ۱-۵ آورده شده است. طبقه‌بندی ارائه شده در این نمودار یک پیشنهاد اولیه است و مهندس مشاور باید همان‌طوری‌که در فصل هیدرولوزی آشاره شد. راساً خصوصیات فصلی سیلاب رودخانه را در محل ساختگاه محاسبه نماید. ۵. ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۱-۵- گروه‌بندی رودخانه‌های ابران با توجه به خصوصیات فصلی سیلاب به طور کلی رودخانه‌های گروه ۱و۲ رودخانه‌های کوهستانی با رژیم برفی هستند و قسمت اعظم رواناب سطحی کشور در این رودخانه‌ها جریان می‌یاید. حداکثر لحظه‌ای سیلاب‌های این رودخانه‌ها در پاییز می‌تواند در حدود پیک‌های سیلاب‌های بهاره یا حتی بزرگتر باشد.ء ولی حجم سیلاب‌های بهاره بیشتر از حجم سیلاب‌های پائیزه است. رودخانه‌های گروه ۴ در جنوب کشور واقع‌اند و دارای رزیم بارانی هستند و در همین منطقه بود که سیلاب‌های بزرگ آذر ۱۳۶۵ و دی ۱۳۸۰ رخ داد. رودخانه‌های گروه پنج در جنوب شرقی و در استان سیستان و بلوچستان واقع شده‌اند و در تابستان تحت‌تأثیر باران‌های موسمی اقیانوس هند قرار می‌گیرند. ۱- بزرگ‌ترین سیلاب‌های گروه ۱ در فروردین ماه و بزرگترین سیلاب‌های گروه ۲ در اردیبهشت. خرداد یا حتی ماه‌های تابستان روی می‌دهد. در مورد گروه‌های ۱ و۲ رودخانه‌های ایران که دارای رزیم برفی هستند. می‌توان تراز اولیه کاهش یافته را در روند سیلاب به‌کار گرفت. این روند مشابه ضوابط کشور سوند است. در این کشور تراز اولیه مخزن در سیلاب طراحی کمتر از تراز نرمال فرض می‌شود. زیرا قاعده بهره‌برداری در این کشور به‌نحوی است که در سال‌هایی که پوشش برفی انبوهی وجود داشته باشد.ء بدون آنکه اطلاعی از بارندگی‌های بهاره وجود داشته باشد. قسمتی از حجم مخزن خالی می‌شود. زیرا به پرشدن مخزن در این سال‌ها اطمینان وجود دارد. درصدی از حجم مخزن که تخلیه آن موجب کاهش ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- غیرقابل قبول حجم تنظیمی سالانه و انرژی برقابی تولید شده نشود را می‌توان با استفاده از مطالعات منابع آب و انرژی محاسبه نمود. در بسیاری از رودخانه‌های گروه‌های ۱ و۲ پتانسیل سیلاب‌های پاییزه سیلاب‌های بهاره است و به‌علاوه حجم قابل ملاحظه‌ای از مخزن به‌علت مصارف تابستانه خالی خواهد بود که مبزان این خالی‌بودن را یک مدل منابع آب و آنرژی می‌تواند به دست دهد. پتانسیل سیلاب‌های زمستانه این دو گروه به‌علت یخبندان به‌نحو قابل ملاحظه‌ای کمتر از پتانسیل سیلاب‌های بهاره و پاییزه است. بنابراین به‌نظر می‌رسد اختصاص حجم قابل ملاحظه‌ای از مخزن به کنترل سیلاب در روند سیلاب‌های طراحی برای سرریز و همچنین مدیریت سیلاب بدون کاهش قابل ملاحظه‌ی حجم تنظیمی مخزن امکان‌پذیر باشد. ۲- بعد از گروه‌های (و۲ مهم‌ترین گروه. گروه چهار است. بزرگترین سیلاب‌های این رودخانه‌ها که عمدتاً در جنوب و جنوب غرب ایران واقع شده‌اند. در اواخر پاییز تا اواسط زمستان به‌وقوع می‌پیوندد. در این گروه از رودخانه‌ها باید بررسی نمود که اعمال منحنی فرمان در ماه‌های آذر تا بهمن تا چه میزان از حجم تنظیمی یا انرژی برقابی تولید شده می‌کاهد. در بسیاری موارد به‌نظر می‌رسد اثرات مثبت منحنی فرمان به‌نحو قابل ملاحظه‌ای بیشتر از اثرات منفی آن باشد» زیرا در پاییز عموماً به‌علت مصارف تابستانه و آورد کم رودخانه در تابستان و اوایل پاییزء می‌توان به خالی بودن بخشی از مخزن اطمینان داشت. سیلاب‌های رودخانه‌های گروه ۵ در بهار و تابستان روی می‌دهند. از نقطه نظر پیک سیلاب. به‌نظر می‌رسد در بیشتر این رودخانه‌هاء سیلاب‌های تابستانه بزرگ‌تر باشند. ض-۳-۵ اگر مطالعات منابع آب و انرژی نشان دهد که سطح مخزن طی فصل بحرانی سیلاب پایین‌تر از حداکثر تراز نرمال خواهد بود. نتایج مطالعات منابع آب و انرژی باید برای تعیین تراز اولیه‌ی با توجه به خصوصیات فصلی رودخانه‌های ایران, راهکارهای تعیین تراز اولیه‌ی مخزن عبارتند از: * برای رودخانه‌های گروه ۱ و ۲ لازم است برای احجام مختلف کنترل سیلاب در سیلاب‌های بهاره, احجام تنظیمی مخزن محاسبه شود. در این رابطه می‌توان از آمار بارش یا برف برای عملکرد هوشمند بهره‌برداری در سال‌های پرآب. متوسط و کم‌آب استفاده نمود. با مقایسه احجام تنظیمی می‌توان منافع حجم کنترل سیلاب (کاهش سیلاب‌های کوچک (۲۰ تا ۵۰ ساله)) و سیلاب‌های بزرگ (بزرگتر از ۰ ساله). کاهش خسارات مخزن و کاهش ابعاد سرریز را با خسارات آن در رابطه با حجم تنظیمی و انرژی تولیدشده مقایسه نمود. بدیهی است که ملاک مقایسه‌ی اقتصادی هزینه‌ها و درآمدهای به‌روز شده خواهد بود. * در مورد رودخانه‌های گروه ۳ براساس مطالعات منابع آب می‌توان منحنی فرمان را برای ماه‌های آبان تا بهمن تعریف نمود و اختلاف حجم تنظیمی مخزن با حجم کنترل سیلاب و بدون آن را مقایسه نمود. ۵۸ -------- صفحهٔ بعد -------- به علت خالی‌بودن مخزن در اواخر تابستان در بیشتر موارد می‌توان درصدی از حجم مخزن را در شروع سیلاب خالی فرض نمود.ء بدون آنکه به کارکرد اصلی سد لطمه‌ای وارد شود. * در مورد گروه ۵ در صورتی‌که سیلاب‌های تابستانه کنترل‌کننده باشد.ء می‌توان عیناً مشابه گروه ۱ عمل نمود. در مورد سیلاب‌های بهاره باید براساس ترازهای اولیه مشاهده‌ای در جریان سیلاب‌های مشاهده‌ای (در صورتی که آمار طولانی موجود باشد) عمل نمود. ض-۳-۵- در محاسبه‌ی تراز اولیه مخزن در دوره‌ی بهره‌برداری برای رودخانه‌های گروه ۱ و ۲ با توجه به قابلیت پیش‌بینی آورد بهار رودخانه‌هایی با رژیم برفی» باید چند منحنی فرمان مختلف در بهار را فصلی اولیه را با استفاده از روش شبکه عصبی مصنوعی یا رگرسیون چندگانه تهیه کنند و با واسنجی مدل اتکاپذیری آن‌را در دوره‌ی آماری تعیین کرده و بر این اساس در مدل‌های منابع آب و انرژی در هر بهار از منحنی فرمانی که مدل پیش‌بینی فصلی به‌دست می‌دهد استفاده کنند. ض-۴-۵ در مورد رودخانه‌های گروه‌های ۱ و ۲ در دوره‌ی بهره‌برداری» ایجاد سامانه‌ی پایش پوشش ض-۵-۵ در رابطه با تراز اولیه در روند سیلاب‌های طراحی و آزمون ایمنی در مخازن, نباید کاهش تراز مخزن را با استفاده از سامانه‌های پیش‌بینی و هشدار سیلاب در نظر گرفت. با توجه به عدم‌قطعیت‌های مریوط به سیلاب‌های نادرء استفاده از سامانه‌های پیش‌بینی و هشدار سیلاب در سدهای پرخطر کاملاً الزامی است ولی اثر آنها به عنوان یک لایه‌ی اضافی ایمنی فرض می‌شود. ض-۶-۵ در صورتی‌که فیوزپلاگ یا فیوزگیت در اوجی سرریز استفاده شده باشد لازم است که روندیابی با تراز نرمال و ترازهای اولیه کمتر از نرمال با یکدیگر مقایسه شود. در برخی شرایط. بر خلاف انتظار»ء فرض تراز اولیه کمتر از نرمال در این سدها در برخی شرایط می‌تواند از نظر روند سیلاب شرایط بحرانی‌تر نسبت به تراز نرمال داشته باشد. ض-۷-۵ برای سدهای کلاس ۱ و ۲ مدیریت مخزن باید به نحوی صورت گیرد که سیلاب خروجی در مخزن در سیلاب ۱۰۰ ساله یا ترجیحاً ۲۰۰ ساله کمتر از ظرفیت ایمن رودخانه در پایین‌دست باشد زیر مطابق نتایجی که در فصل دوم ارائه شدء ریسک سیلاب‌های ۵۰ تا ۲۰۰ ساله در اکثریت قریب به اتفاق موارد بزرگترین تهدید برای پایین‌دست محسوب می‌شود. ۳-۱-۵- الزامات برره‌برداری از مخزن ابزارهای مدیریت کاراأی سیلاب در مخازن سدها عبارتند از: * مدل‌های پیش‌بینی آورد فصلی رودخانه 8 منزبت: های فرمان و دستورالعمل‌های مدیریت محزن ۸ ات -------- صفحهٔ بعد -------- * سامانه‌های پیش‌بینی و هشدار سیلاب پرسنل مجرب و آموزش دیده * طرح عملیاتی شرایط اضطراری محدودیت‌های مخزن: در دستورالمعل‌های روندیابی سیلاب در مخزن. باید قیدهایی که ممکن است تخلیه دریچه‌ها و دیگر تسهیلات. آتکاپذیری جاده‌های دسترسی و حضور پرسنل بهره‌بردار در سد در خروجی‌های کنارگذری نیروگاه‌ها هم می‌تواند مورد استفاده واقع شود در صورتی‌که بتوان توربین‌ها را * در مراحل اولیه روند سیلاب تأکید بر سیلاب خروجی غیرتخریبی پایین‌دست است. از یک تراز خاص ۰ 5 ی ۱ متداول یا دینامیکی باشد. روندیابی تمامی مخازن پایین‌دست بعدی باید یک روندیابی دینامیکی باشد. در ت-۳-۵ سامانه‌ی پایش و هشدار زمین لغزش اگر یک مخزن در یک محل کوهستانی واقع شود (جایی که احتمال زمین لغزش در مخزن وجود دارد)» باید تدابیر لازم برای راه‌اندازی یک سامانه‌ی پایش و هشدار زمین لغزش پیش‌بینی شده و الزامات لازم برای مدیریت بحران زمین لغزش‌ها در برنامه‌ی عملیاتی شرایط اضطراری ملحوظ گردد. ۵ م06 |ا[-071[70 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۱-۵- سرریزهای دریچه‌دار با بدون دریچه یک سرریز بدون دریچه هنگامی که سطح جریان از سطح تاج سرریز تجاوز می‌کند. آب را رها می‌کند. یک سرریز دریچه‌دار می‌تواند رهاسازی را در یک طیف گسترده از تراز آب تنظیم کند. سرریزهای بدون عملکرد سرریزهای دریچه‌دار و پا مراحل تنظیم آنهاء باید به طور کلی تضمین کند که پیک سیلاب خروجی از جریان طبیعی پایین‌دست که بدون سد رخ می‌دهد. تجاوز نمی‌کند. انتخاب یک سرریز از نوع دریچه‌دار یا بدون دریچه برای یک سد به‌خصوص بستگی به شرایط مکان, اهداف پروژه» عوامل اقتصادی, هزینه بهره‌برداری و نگهداری مقدار سیلاب طراحی و دیگر ملاحظات دارد [53]. ت -۳-۵ ملاحظات مهم در انتخاب میان سرریزهای دریجه‌دار و بدون دریجه عبارتند از [53]: در شرایطی که تراز اولیه مخزن در برای دوره‌ی بهره‌برداری کمتر از تراز نرمال تعیین شده» وجود سرریز دریچه‌دار بسیار مطلوب است. فیوزگیت: سرریزهای مجهز به فیوزگیت در عمل سرریز آزاد محسوب می‌شوند [15] [51] ظرفیت تخلیه: برای یک طول تاج مشخص سرریز و حداکثر تراز آب مجاز مشخص, یک سرریز دریچه‌دار می‌تواند برای تخلیه دبی‌های بالاتری نسبت به سرریز بدون دریچه طراحی شود. زیرا ارتفاع تاج ممکن است پایین‌تر از تراز نرمال مخزن باشد. این مسأله هنگامی که محدودیت‌هایی در طول تاج سرریزء اهداف و انعطاف پذبری پروژه: سرریزهای دریچه‌دار طیف وسیعی از رهاسازی را ممکن نموده و قابلیت تخلیه مخزن قبل از سیلاب‌ها را دارند. بهره‌برداری و نگهداری: سرریزهای دریچه‌دار ممکن است مشکلات بهره‌برداری بیشتری را تجربه کنند و نسبت به سرریزهای بدون دریچه در ساخت و نگهداری گران‌تر هستند. رسیدگی دائمی یا چندین بازرسی در روزه توسط یک بهره‌بردار وقتی که تراز آب بالاست حتی وقتی که کنترل‌های اتوماتیک یا از ره دور وجود دارد. برای سدهایی با سرریزهای دریچه‌دار بسیار مطلوب است. در زمان جریان‌های سیلاب اصلی, سرریز باید از نزدیک کنترل شود. سرریزهای دریچه‌دار بیشتر در معرض مسدود شدن با آشغال‌ها و ضربه‌خوردن با قطعات یخ هستند. در حالیکه سرریزهای بدون دریچه که به طور مناسب طراحی شده‌اند. اساساً فارغ از این مشکلات هستند. سرریزهای دریچه‌دار نیازمند نگهداری مرتب و آزمایش دوره‌ای عملکرد دریچه‌ها هستند. هر چند سرریزهای بدون دریچه می‌توانند تخته‌های سرریزء دریچه‌های لغزشی" و دریچه‌های آب‌بند" داشته 1 11291 0 2 826۹ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- باشند و مشکلات بهره‌برداری در سیلاب‌ها می‌تواند به وقوع بپیوندد.ء بنابراین ممکن است نیاز به توجه دائمی یا چندین بازرسی در روز به هنگام تراز بالای آب داشته باشند. (برای سدهای بزرگ با سازمان بهره‌برداری قابل اتکاء در صورتی که سرریزهای دریجه‌دار اقتصادی‌تر از سرریزهای آزاد باشند. استفاده از سرریزهای دریچه‌دار آرجح است). قابلیت اعتماد: ماهیت سرریزهای بدون دریچه از پتانسیل شکست سد در ارتباط با عملکرد و آغاز رواناب تا اوج جریان فقط چند ساعت است (کمتر از ۱۲ ساعت)» سرریزهای بدون دریچه مخصوصاً برای سازه‌هایی با خطر بالا بیشتر قابل اعتماد هستند (ض -۶- ۲). عواقب شکست تجهیزات بهره‌برداری یا خطا در بهره‌برداری می‌تواند برای سرریزهای دریچه‌دار شدید باشد. در این شرایط استفاده از فیورگیت حوضه‌هایی با زمان تمرکز کمتر از ۲۴ ساعت احداث می‌شوند. وجود حداقل یک دهانه‌ی سرریز آزاد یا مجهز به فیوزپلاگ الزامی است (ض -۳-۵). حداکثر ظرفیت سرریز دریچه‌دار در تراز نرمال: به منظور اطمینان از عدم رهاسازی سیلاب بزرگ از سد در شرایط عادی., طراحی باید بصورتی باشد که در تراز نرمال بهره‌برداری حداکثر ظرفیت سرریز دریچه‌دار (با فرض باز بودن کلیه‌ی دریچه‌ها) معادل سیلاب طبیعی ۵۰ ساله در محل سد باشد (ض-۵- ۵( اطلاعات و کنترل‌های مورد نیاز: جهت بهره‌برداری از سرریزهای دریچه‌دار وجود یک سامانه‌ی پیش‌بینی و هشدار سیلاب قابل اتکا و داده‌های زمان واقعی هیدرولوژیکی و هواشناسی الزامی است. تخلیه اضطراری: در حالت کلی تخلیه‌ی مخازن سدهایی که سرریزهای بدون دریچه دارند در شرایط اضطراری سیلاب عملی نیست. زمانی که پایین‌کشیدن تراز آب پشت سد در مواقع اضطراری برای ایمنی بالای دریچه تا تاج سرریز یک مزیت است (ت-۲-۵). ملاحظات اقتصادی انتخاب: طرح‌هایی که قرار است آرزیابی شوند باید از دیدگاه فنی گزینه مناسبی باشند. امکان انتخاب ترکیبی از دو نوع سرریز نیز می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد و دربسیاری موارد می‌تواند مزایای هر دو نوع سرریز را در یک زمان به‌دست دهد. انتخاب نهایی نوع کنترل تاج باید براساس یک تحلیل جامع از تمامی عناصر وابسته شامل منافعء معایب. محدودیت‌ها و عملی‌بودن گزینه‌ها صورت 1 ٩۱۵0 86 1۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۵-۱-۵- ملاحنثات داراحی ت-۴-۵ سدها و سازه‌های آنها باید برای عملکرد رضایت بخش طراحی شوند. این دستورالعمل سه طبقه‌بندی ویژه سرریزها (اصلی» کمکی و اضطراری) و خروجی‌ها را مشخص می‌کند که برای عبور سیلاب استفاده می‌شوند و هر کدام یک وظیفه به‌خصوص خود را انجام می‌دهند. الزامات کارکردی هر کدام در زیر ارائه شده است [53]. ۱-۵-۱-۵- سرریزهای اصلی! سرریزهای اصلی باید برای استفاده مکرر و سالانه طراحی شود و به طور ایمن آب‌های رهاشده از یک مخزن را به مسیر آبی طبیعی پایین‌دست از سد انتقال دهد. ملاحظات باید بر منطقه آزاد آبراهه». طول که سازه تاج سرریزء کانال تخلیه (به عنوان مثال؛ شوت. آبراهه, تونل) و مستهلک‌کننده انرژی به هنگام در مواجهه با جریان‌های مکرر و طولانی همچون سیلاب‌هایی با ۱ درصد احتمال وقوع داشته باشند. ۲-۵-۱-۵- سرریزهای کمکی ۲ معمولاً برای استفاده هر چند سال یکبار طراحی می‌شوند و در این نوع سرریز تحمل خسارت محدود طی عبور سیلاب طراحی قابل قبول خواهد بود. طراحی سرریزهای کمکی باید براساس ملاحظات اقتصادی باشد و الزامات ذیل نیز ملحوظ گردد: سرریزهای کمکی باید به مسیر آبی تخلیه شوند که به اندازه کافی از تکیه‌گاه فاصله داشته باشند تا مانع خسارت به آن شوند. باید به رودخانه اصلی با فاصله کافی از پنجه سد در پایین‌دست تخلیه شوند به طوری که سلامت سازه‌ای سد و کارکرد سرریز اصلی را به خطر نیندازند. کانال سرریز کمکی یا باید در سنگ سخت اجرا شود پا در طول کافی محافظت شود تا از فرسایش تاج سرریز که می‌تواند منجر به از خواهد بود) جلوگیری کند. 1۹۵۲۷۱۶۶ ۹7 2 ۸٩۱۱۱۱۵۲۲ ‏زر‎ 7 ۹1۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۵-۱-۵- سرریزهای اضدثراری! سرریز اضطراری ممکن است برای به‌دست‌آوردن میزان بالای ایمنی هیدرولوژیکی با حداقل هزینه اضافی مورد استفاده قرار گیرد. به علت استفاده کم. برای آنها تحمل خسارت عمده هنگام استفاده قابل قبول بوده و نسبت به سرریزهای کمکی با استانداردهای سازه‌ای پایین‌تر طراحی می‌شوند. لازم است یک سرریز اضطراری جریان‌های ناشی از عمل‌نکردن یا بد عمل‌کردن دیگر سرریزها و خروجی‌ها را عبور دهد. به طور کلی آنها به اندازه‌ای ساخته می‌شوند که سیلابی کوچکتر از سیلاب طراحی را عبور دهند. تاج سرریز اضطراری باید بالای حداکثر تراز نرمال آب قرار داده شود که تراز آب هنگام عبور سیلاب طراحی به آن برسد. به طوری که در نتیجه افزایش تراز آب در اثر وزش باد و امواج مخزن سرریز نخواهد کرد. طراحی یک سرریز اضطراری باید تحت محدودیت‌های زیر صورت پذیرد: ۱ پایداری سازه‌ای سد نباید با عبور سیلاب‌های نادر از سرریز به خطر بیفتد. حجم قابل ملاحظه‌ای از مخزن نباید در نتیجه فرسایش تاج طی بهره‌برداری از دست رود. تأثیرات سیلاب پایین‌دست در نتیجه آزادسازی کنترل‌نشده ذخیره مخزن نباید بزرگ‌تر از سیلاب ایجاد شده به وسیله سیلاب طراحی بدون سد باشد. ۲ قابلیت اعتماد بستگی به موارد زیر دارد: * شرایط پی * اتکاپذیری سازه‌ای * آسیب‌پذیری آبگیرها و آبراهه‌ها در مقابل مسدود شدن * قابلیت مدیریت بهره‌برداری ۳-۵-۱-۵ استناده از دنلشه‌کننده عمقی ت-۵-۵ به‌طور کلی تخلیه‌کننده‌ها نباید برای بهره‌برداری ترکیبی سرریز و تخلیه‌کننده طراحی شوند. مع‌هذاء وقتی بتوان از کارآیی تخلیه‌کننده اطمینان حاصل نمود و ظرفیت تخلیه‌کننده زیاد باشد. کارشناس طراح ممکن است استفاده از یک تخلیه‌کننده را برای کمک به سرریز در تخلیه سیلاب طرح در نظر بگیرد. بهره‌برداری ترکیبی سرریز و تخلیه‌کننده را باید به لحاظ منافع اقتصادی» هیدرولوژیکی و هیدرولیکی آرزیابی نمود. استفاده از تخلیه‌کننده‌ها به‌ویژه برای رهاسازی جریان‌های ورودی غالب و دراز مدت سیلاب‌های طرح وقتی که از ذوب‌شدن برف جاری می‌شوند. مناسب است [63]. تصمیم به استفاده از تخلیه‌کننده‌ها در تخلیه سیلاب‌های طرح معمولاً وابسته به میزان قابلیت اطمینان و مسائل اقتصادی است. در مطالعات اقتصادی به ندرت دیده می‌شود که بتوان با تکیه بر ۳۵۳۵۵۲ 1 1 -------- صفحهٔ بعد -------- تخلیه‌کننده‌ی عمقی یک سرریز را حذف نمود. در مواردی که حذف سرریز اقتصادی به نظر می‌رسد. ایمنی سد به‌طور دقیق باید در نظر گرفته شود. بزرگترین خطر از ناحیه سیلاب‌های طراحی, وقوع سیلاب‌های پیاپی خواهد بود. در این موارد میزان هزینه. ذخیره‌کردن همه حجم سیلاب است. اما بسیاری از طراحان داشتن نوعی از سرریز را در چنین مواردی لازم می‌دانند. یک سرریز اضطراری در رقومی هم تراز و یا بالاتر از رقوم حداکثر سطح آب دریاچه می‌تواند یک آقدام دفاعی مناسب باشد. با تقسیم حجم سیلاب خروجی بین دو مجرای تخلیه می‌توان اعتبار بهره‌برداری را بهبود بخشید. برای بهره‌برداری از دریچه‌هاء پیش‌بینی نیروی برق کمکی دائم الزامی است و بهره‌برداری دستی هیچگاه نباید به عنوان یک منبع نیروی کمکی در نظر گرفته شود. ۶-۱-۵- سرریزهای دریته‌دار ض-۹-۵ تنها در صورتی می‌توان از سرریز دریچه‌دار استفاده نمود که از وجود یک سیستم پیش‌بینی و هشدار سیلاب کارآمد در دوره بهره‌برداری بتوان اطمینان حاصل نمود. به‌علاوه باید اطمینان حاصل نمود که شرایط حاکم در سیلاب‌های بزرگ. نتواند خللی در کارایی دریچه‌ها ایجاد نمایند (مانند قطع جاده‌های دسترسی, قطع برق و غیره) [53]. ض-۱-۵ با ایجاد سیستم‌های پشتیبانی باید ریسک بازنشدن دریچه‌ها در شرایط سیلابی به ۱ بار در ۰ سال یا کمتر کاهش یابد. در تحلیل‌های ریسک باید کلیه عوامل از جمله قطع برق. قطع‌شدن راه‌های دسترسی, آبگرفتگی محوطه برق اضطراری و غیره در نظر گرفته شوند. ت -۶-۵ توصیه می شود از سرریز آزاد یا دریچه‌دار برای عبور سیلاب‌های ۲ تا ۱۰۰ ساله استفاده شود. برای گذردهی سیلاب‌های بزرگ درصورت امکان استفاده از فیوزگیت. فیوزپلاگ و سرریزهای بدون پوشش پیشنهاد می‌شود. از مزایای فیوزگیت‌ها می‌توان به این مسأله اشاره نمود که معمولاً زمان واژگونی هر فیوزگیت با دیگر فیوزگیت‌ها متفاوت است و در نتیجه در سیلاب‌ها بزرگ سیلاب خروجی از سد گام به گام و کنترل شده افزایش می‌یابد[15] [51]. در مورد فیوزپلاگ‌هاء باید طراحی به‌صورت انجام شود که شسته‌شدن فیوزپلاگ موجب افزایش ناگهانی سیلاب در پایین‌دست نشود. ۹1۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷-۱-۵- ارتناع آزاد ت-۷-۵ محاسبه ارتفاع آزاد مطابق نشریه شماره‌ی ۲۹ کمیته‌ملی سدهای بزرگ یا نشریه‌ی سازمان عمران آمریکا انجام می‌گیرد [121]. در زیر توصیه‌هایی در این رابطه ارائه شده است: * ارتفاع آزاد باید براساس شرایط ساختگاه و نوع سد (بتنی یا خاکی) انتخاب شود. ارتفاع آزاد نرمال و حداقل باید در تعیین ارتفاع تراز تاج ارزیابی گردد. ارتفاع بزرگ‌تر تراز تاج باید برای طراحی بدنه انتخاب شود. محدوده ارتفاع آزاد برای عملکرد امواجی که بر اثر باد به وجود می‌آیند. باید براساس بیشترین اطلاعات قابل اعتماد موجود در مورد باد باشد. ارتفاع موج قابل ملاحظه کم‌ترین میزانی است که برای تعیین ارتفاعی که موج روی سد بالا می‌رود (خیزش موج)» مورد استفاده قرار گیرد. ارتفاع آزاد برای موج حاصل جمع دو مژلفه اخیر است. * محاسبات ارتفاع موج بر اثر باد و بالارفتن موج از سد باید شامل انتخاب وقوع ترکیب منطقی از رویداد همزمان پارامترهایی مانند سطح مخزن, شدت بادء جهت باد و مدت باد براساس مطالعات ساختگاه باشد. بسیار بعید است که حداکثر سرعت باد هنگامی که تراز آب مخزن در نتیجه روندیابی سیلاب طراحی به حداکثر ارتفاع آن می‌رسد به وقوع بپیوندد. مگر این که ظرفیت مخزن در مقایسه با حجم سیلاب کوچک باشد زیرا حداکثر تراز معمولا فقط برای یک مدت نسبنتاً کوتاه ادامه دارد (چندساعت). بنابراین بادهای انتخاب شده برای محاسبه ارتفاع موج برای مدت کوتاهی که مخزن به تراز حداکثر یا نزدیک آن می‌رسد. باید مناسب باشد. تراز نرمال مخزن برای دوره طولانی ادامه پیدا می‌کند. در نتیجه حداکثر سرعت باد باید برای محاسبه ارتفاع امواج استفاده شود. * در هنگامی که عدم قطعیت در روش‌های محاسباتی یا اطلاعات لازم در طراحی خیز سد" وجود داشته باشند. ارتفاع آزاد برای افزایش ایمنی در مقابل نشست پی و خاکریز باید ملحوظ شود. دامنه ارتفاع آزاد برای سدهای خاکی به منظور افزایش ایمنی در صورت وقوع حرکت‌های ناشی از زمین‌لرزه. که منجر به موج ملایم در مخزن می‌شوند و جابجایی‌های دائم خاکریز یا تغییر شکل‌هاء اگر سدی در یک کوچک باشد یا موانع در مخزن از ایجاد موج جلوگیری کنند و یا حفاظت خاص شیب و تاج سد اجرا شده باشد.ء می‌توان از ارتفاع آزاد کوچک‌تری استفاده نمود. ض-۱۱-۵ ارتفاع آزاد لازم برای سدهای خاکی و بتنی در شرایط مختلف در جدول ۱-۵ ارائه شده است: ]1 11 -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۱-۵- ارتفاع آزاد لازم برای سرریزهای آزاد در شرایط مختلف به متر 00 : سیلاب طراحی. .: سیلاب آزمون ایمنی برای سرریزهای دریچه‌دار با توجه به مشکلات احتمالی بهره‌برداری از دریچه‌هاء مطابق توصیه سازمان عمران آمریکا باید ارتفاع آزاد را ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر برای سدهای بتنی و ۵۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر برای سدهای خاکی و سنگریزه‌ای با توجه به درجه‌ی اتکاپذیری دریجه‌ها افزایش داد [121]. ۹1۷ -------- صفحهٔ بعد -------- 2 ل سنم- وزءست‌د) دست ۱- نا ل ردست» ندال ییاناد و اند ناب ساب داراحی سددای بزرگ در این پیوست چارچوب‌های اصلی تحلیل ریسک برای ایمنی سدها به‌صورت بسیار مختصر ارائه می‌شود. تحلیل ریسک به عنوان یکی از رویکردهای جدید در مدیریت ایمنی سدها طی کنگره 01| در سال ۲۰۰۰ در پکن و در قالب پرسش ۷۶ (076)) به‌طور جدی مورد توجه کارشناسان صنعت سدسازی قرار گرفته است. این دیدگاه بر ترکیب شرایطی که منجر به تخریب سد شود. تمرکز می‌کند در صورتی که روش‌های سنتی طراحی سدهاء به‌دنبال اجتناب از واقعه‌ای مشخص هستند. مدیریت ریسک شامل ارزیابی ریسک‌های سیستم و مقایسه آن با سایر ریسک‌های موجود در جامعه است. در نهایت لزوم بررسی مکانیزم‌های تخفیف یا مهار ریسک‌های سیستم با لحاظ مسائل اقتصادی و فنی دنبال می‌شود. این نوع مدیریت. رویکردی موْثر در همسنگ‌سازی ریسک‌های سد در طول دوره‌های چرخه عمرء در مکانیزم‌های مختلف شکست و در مقایسه با ریسک‌های اجتماعی دیگر محسوب می‌شود [87] براساس تجارب جهانی, می‌توان نتیجه‌گیری نمود که تحلیل ریسک امکان بررسی عمیق‌تر و همه‌جانبه‌تر ایمنی سدها را ممکن می‌سازد و می‌تواند در گستره وسیعی تمامی عواملی که ایمنی سد را تهدید نموده و یا آن را بهبود می‌بخشد شامل شود. تحلیل ریسک نشان می‌دهد که امروزه افزایش دقت قضاوت مهندسی بیشتر از مدل‌های ریاضی دقیق می‌تواند موجب افزایش ایمنی سدها شود [87]. تجارب جهانی نشان می‌دهند که تحلیل ریسک بیشترین کارایی را در برآورد ایمنی سدها داشته است. منافع اصلی انتخاب سیلاب طراحی به‌وسیله تحلیل ریسک به‌شرح زیر است[87]: * به‌دست دادن ایمنی همسنگ در مراحل مختلف مانند احداث. اولین آبگیری و بهره‌برداری * جلوگیری از صرف هزینه هنگفت برای کاهش غیرملموس ریسک امکان بررسی اثرات کلیه گزینه‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای برای افزایش ایمنی * به‌دست دادن ایمنی همسنگ با دیگر فعالیت‌های بشر * به‌دست آوردن ایمنی همسنگ مکانیزم‌های مختلف تخریب * مشخص نمودن خطرات سیلاب‌های کوچکتر در مقابل خطرات ناشی از تخریب سد *‏ امکان انجام دقیق‌تر مطالعات سود - هزینه * امکان دور زدن و اجتناب از مشکلات برآورد احتمال وقایع نادر * امکان‌پدیرشدن دسته‌بندی مکانیزم‌های تخریب سد از نقطه‌نظر قابل پیش‌بینی بودن و نحوه شکست ۹1۸ -------- صفحهٔ بعد -------- نقطه شروع تحلیل ریسک در مهندسی سد. مطالعه دقیق دلایل اصلی تخریب است. این امر یک تحلیل تشریحی و کیفی است. ضروری است عللی که موجب تخریب سد می‌شوند نادیده گرفته نشوند و انتخاب علل تخریب در دسترس باشد. مطالعات شناسایی نقاط ضعف و بارگذاری‌های نامطلوب برای هر سد منحصر به‌فرد است. در بسیاری از سدهاء شرایط حدی مانند روگذری در سیلاب ۳۸۸۲ و زلزله )۱۷ کوچکتر با احتمال بزرگتر می‌توانند ریسک بزرگتری را در برداشته باشند. برای مثال می‌توان به مسدودشدن دهانه سرریز در یک سیلاب متوسط و مسدودشدن دسترسی به سد در یک سیلاب معمولی که بازکردن دریجه‌ها را غیرممکن کند و یا اشتباهات انسانی مانند نظارت ناکافی بر افزایش نشت از بدنه سد یا پی اشاره نمود[67]. پ۲-۱- مراحل قتارل و برآورد ریسک گام‌های مختلف تحلیل و بررسی ریسک یک پدیده در زیر آمده است[87]: * شناسایی وقایعی که می‌توانند برای سیستم منجر به تحمیل خسارت و یا شکست اهداف تعریف‌شده * برآورد احتمالات وقایعم مختلف * محاسبه احتمال رخداد خسارت یا شکست برآورد عواقب شکست و محاسبه ریسک سیستم مهم‌ترین بخش تحلیل ریسک. تعیین و برآورد احتمالات وقایع و به‌ویژه احتمال وقایع نادر است. برای تعیین این تواتر این رخدادها سه روش برای جمع‌آوری اطلاعات مرسوم است: * پایگاه‌های اطلاعاتی تخریب‌ها و حوادث (اطلاعات آماری) * قضاوت مهندسان * مطالعات تحلیلی پ۳-۱- درخت وذایع سیستم‌های موجود حاصل می‌شود. این درخت با تعریف یک حادثه اولیه شروع می‌شود. در جواب حادنه اولیه سیستم ایمنی و هر یک از اجزا» سیستم وظایفی دارند که در انجام آن به‌صورت حدی با موفق حادثه اولیه به دست می‌آید [9] [20] [48] [72] [75] [84] [87] [116] [123] [146]. 1 -------- صفحهٔ بعد -------- در درخت وقایع احتمال هر رویداد نوشته شده و احتمال یک حادثه از ضرب کل احتمال وقایع آن مسیر به‌دست می‌آید. در نهایت با لحاظ هزینه پا خسارت هر مسیر ریسک انتخاب یک گزینه به‌دست می‌آید. در شکل پ ۱-۱ یک نمونه از درخت حوادث برای تحلیل ایمنی هیدرولوژیکی یکی از سدهای بزرگ کشورمان ارائه شده است. 0۹۹ ۳-۳0, 8۹ پ۴-۱- تاربرد تحثرل ریسک در سازمان عمران آمریتا آمریکا ساخته شده‌اند بر عهده دارد. اکثر سدهای تحت تملک ‎]115٩۳[4‏ مطابق با تکنولوژی‌های جدید ساخته و طراحی نشده‌اند. تقریباً همه تصمیم‌های چند سال اخیر 115171 درباره ایمنی سدها با استفاده از تحلیل ریسک اتخاذ شده‌اند [123] [146]: ۰ محور تحلیل ریسک در 11۹51 خرد جمعی. کار گروهی و چند رشته‌ای مشابه کار گاه‌های مهندسی * این تیم جند رشته‌ای پس از مطالعات اولیه و بازدید از سد. به آماده‌سازی درخت‌های حوادث مراحل به‌صورت گروهی و برخی از آنها در جلسات توفان فکری به انجام می‌رسند. -------- صفحهٔ بعد -------- * مشابه کارگاه‌های مهندسی ارزش از یک تسهیلگر ۱ به منظور رسیدن به تفاهم و اجماع تیمی استفاده می‌شود. * سازمان عمران آمریکا یک مجموعه ضمایم (تقریبا ۲۰ ضمیمه) برای معرفی روش‌شناسی خود به پ۵-۱- توصیه‌هایی در «ورد کار گاهدای تحلیل ریسک *‏ تحلیل ریسک مستلزم کاری تیمی است و باید حتی‌المقدور به‌صورت کارگاهی و با شرکت متخصصان * معمولاً در برآورد احتمال شکست از درخت حوادث استفاده شده است و تنها در چند مورد از روش‌های تحلیلی - احتمالاتی استفاده شده است. * در هر سد به جز چند واقعه که برآورد آنها بر پایه آمار و تحلیل احتمالات میسر است بقیه موارد باید به کمک قضاوت مهندسی ارزیابی و برآورد شوند. * در برخی موارد نتیجه تحلیل ریسک می‌تواند به انجام توام اصلاحات سازه‌ای در سیستم تخلیه سیلاب و اصلاحات غیره‌سازه‌ای از جمله ایجاد سیستم هشدار سیلاب منجر شود. * مدت زمان انجام مطالعات تحلیل عمدتاً کوتاه و در قالب جلسات متعدد کارشناسی انجام می‌پذیرد. * مطالعات شکست سد از جمله ابزارهای اساسی تحلیل ریسک است [123]. پ۶-۱- مراجع تتلیل ربستک مجموعه مقالات سئوال ۷۶ کمیته‌ی بین‌المللی سدهای بزرگ در پکن در سال ۲۰۰۰ و انتشارات سازمان عمران آمریکا در این زمینه می‌تواند به عنوان مرجع برای کاربرد تحلیل ریسک در سدها بکار گرفته شود [87] [123] مر[ ۷۱ -------- صفحهٔ بعد -------- وزیوست ۲- استناده از و زگیت در سرریزدا فیوزگیت در دهه‌ی ۱۹۸۰ توسط آقای لامپریه رئیس کمیته‌ی هزینه‌های 01| در فرانسه ابداع گردید و از اوایل دهه‌ی ۱۹۹۰ تاکنون در ۵۰ سد در ۲۰ کشور دنیا مورد استفاده قرار گرفته است. فیوزگیت‌های را می‌توان معادل مکانیکی فیوزپلاگ دانست. فیوزگیت‌ها را به‌صورت واحدهای مستقل بر کرده ولی با رسیدن تراز مخزن به یک تراز از پیش‌تعیین شده و ورود آب به ورودی ناودان شکل فیوزگیت. فشار بالابر موجب واژگونی آن می‌شود شکل‌های پ۲-۲ و پ ۳-۲ بدون آنکه نیاز به مدیریت بهره‌برداری یا تجهیزات خاصی باشد. بنابراین فیوزگیت مزایای سرریزهای دریچه‌دار از نظر افزایش حجم مخزن و سرریزهای آزاد از نظر اتکاپذیری را داراست. از طرف دیگر برعکس فیوزپلاگ که پس از شروع روگذری سیلاب کاملاً شسته می‌شود. فیوزگیت‌ها به‌ترتیب و با افزایش سیلاب واژگون می‌شوند و در نتیجه موجب افزایش ناگهانی سیلاب در پایین‌دست نمی‌شوند. فیوزگیت‌ها را می‌توان برای افزایش حجم استفاده از فیوزگیت‌ها به دست آمده ۷۰ و ۷۵۰ درصد بوده است. ارتفاع حداکثر فیوزگیت‌هایی که در دنیا مورد استفاده قرار گرفته حدود ‎٩‏ متر بوده است. تحقیقات و آزمایش‌های مختلف در رابطه با اتکاپذیری فیوزگیت‌ها در جریان زلزله و یخبندان و در مقابل عبور امواج و اجسام شناور صورت گرفته و نتایج اتکاپذیری فیوزگیت‌ها را مورد تایید قرار داده است. مراجع و کارشناسان مستقل مانند ژورنال هیدرلیک انجمن مهندسان عمران آمریکا" هم فیوزگیت را موثرء کارء انعطاف‌پذیر» کم‌هزینه" و اتکاپذیر ارزیابی کرده‌اند[51]. فیوزگیت‌ها در کشورهای در حال توسعه در آفریقاء آسیا و آمریکایی جنوبی هم با موفقیت به کار گرفته شده‌اند. در برخی موارد در مدت کوتاه چند ماهه فیوزگیت‌ها بر روی سرریزها با موفقیت نصب شده‌اند. در کتاب هیدرولیک سرریزها و مستهلک‌کننده‌های انرژی" که در سال ۲۰۰۴ منتشر شده است یک فصل به فیوزپلاگ و فیوزگیت اختصاص یافته است [15] [51] [86]. در سال‌های اخیر آزمایشات موفقیت‌آمیزی در کشورهای مختلف بر روی بلوک‌های بتنی که نقش فیوز را ایفا 1۳ ۲ استفاده از فیوزگیت‌ها در یکی از سدهای آمریکا موجب صرفه‌جوبی ۲۰ میلیون دلاری شده است. 2 ۱1 .۲6 0۱ (2004) 1۹۹10215 ۳۵۵۹ 200 ۵۱۹ م٩‏ او کما۹۵ 11۱۵ 3 ۷۲ -------- صفحهٔ بعد -------- دیواره ورودی یوک انسال ۵/۲ ۳۳ آب بند کناری پائین دست (/ ۱ ۱ ۱ ۹ مکی لک السال ۴ات 4 > نوار آب بند بالا دست پائین اس رح ۹ مرن وت جرا پالادستت 7 بایه 7 شکل پ۱-۲- اجزای مختلف یک فیوزگیت نمونه ۱ ک5/لا ۳ 9 ۷۱/۲ ۱ | 15 ۳ م۳ ۱ فشار بالابر شکل پ۲-۲- نیروهای وارد بر فیوزگیت ۷۳ -------- صفحهٔ بعد -------- آب از روی تاج فیوز گیت عبور می‌کند رم ورودی آب (سنگین کننده-وزنه سنگین کننده) نش ر ‎٩۱‏ 0 معفظ بلو هه ای ۱ آب داخل دیبواره ورودی می‌شود آ ۱ س هت سس ۳ / اس و ی / / 0 : / سر زا سم 1 ۹ هم ۳ هر جمسه ‎٩‏ 8 1 712 توالی عملکرد در فیوز گیت شکل پ ۳-۲- عملکرد فیوزگیت در سیلاب‌های کوچک و بزرگ 2 1 ۱ د ۱ سوه رورش رم . ۱ ی :/ خ 0 ۱ هگ تن هن و وج ۰ , و ۹ ۰ : سا 1 هر هیون 1 ۰ ط ۰ 4 ۰ از * ی( و و ز چم و چگ ار و ۱ : ۸ ! کر ی را را : ۰ ۳ 1 7 :۳ : 1 ی کت ۱ ۰ ِ که 9 ۹ ان ۹ ۰ [ ۳ ۶ هگ 7 ۱ او اه یه اه ام ۱ و رو سم ۹ : ۰ ی ۱ : ۱ ْ یو . ۱ : ۱ ار ۱ ۰ ۱ 1 ۹ ۱ ۰ : 1 ۳ : ۹ یه ْ. ۳ ۹ ۰ ۰ 9 ره له ناه مه ی ۳ + نم کی از ‌ ۸ ۰ مه 4 وکا ۰ نا ای ۳ ام ما 1 ی ۸ که سس 4 هک ۹ ور م ماه ی هزم ۴ ور ۷ - ۳3 دا ام تور نا 0۳ دهر_ کدی ۳ استفاده از فیوزگیت ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- پزوست ۱- متاوم‌مازی سددای خای» ست‌ریزدای و بتنی در منارل ساب از دهه ۱۹۸۰ تاکنون. حدود ۲۰۰ سد خاکی. سنگریزه‌ای و بتنی که از نقطه نظر هیدرولوژیکی نیاز به ارتقاء ایمنی داشتند. در مقابل روگذری سیلاب مقاوم شده‌اند. با توجه به اطلاعات موجود. مقاوم سازی این سدها در مقابل روگذری سیلاب. منافع اقتصادی و اجرایی قابل ملاحظه‌ای در مقایسه با دیگر کوبیدنی و بلوک‌های بتنی پیش‌ساخته برای سدهای کوچک‌تر و دال‌های بتن مسلح درجا برای سدهای بزرگتر است. در ارتقای ایمنی هیدرولوژیکی سدهای احداث شده. دو راهبرد سازه‌ای و غیرسازه‌ای مطرح است. راهبرد سازه‌ای با جلوگیری از روگذری سیلاب و مقاوم‌سازی در مقابل روگذری انجام می‌شود. جدول پ ۱-۳- راهکارهای سازه‌ای ارتقای ایمنی هیدرولوژیکی سدها جلوگیری از روگذری حفاظت از روگذری - گزینه‌های مربوط به افزایش ارتفاع سد - بتن کوبیدنی غلتکی (۱1۴6۴) تجارب موجود روگذری, عملکرد رضایت بخش مقاوم‌سازی بوسیله بتن غلتکی را نشان می‌دهند. مزیت مهم این روش این است که رویه‌ای که برای ارتفاع خاص روگذری طراحی شده است. می‌تواند ارتفاعهای روگذری بیشتر و سیلاب‌های بزرگ‌تر را بدون تخریب از خود عبور دهد و با توجه به غیرخطی بودن رابطه دبی - ارتفاع روگذری, عدم قطعیت برآوردهای هیدرولوژیکی کمتر می‌تواند ایمنی سدهایی که در مقابل روگذری سیلاب مقاوم شده‌اند را با خطر مواجه کند. به‌عبارت دیگر ایمنی سد مقاوم شده آنچنان زیاد است که عدم قطعیت‌های سیلاب‌های طراحی نمی‌توانند موجب تخریب سد شوند. استفاده از این روش بخصوص برای سدهای کوتاه بتنی و خاکی می‌تواند پتانسیل مناسبی از نقطه نظر کاهش هزینه‌ها و دوره‌ی احداث سدها بهمراه داشته باشد [6] [24] [35] [77] [43] [55] [57] [58] [59] [106] [145] [60] [79] [80] [95]. با توجه به اهمیت ارتقاء ایمنی سدهای در حال بهره‌برداری» کارگروه ویژه‌ای توسط کمیته‌ی هیدرولیک انجمن مهندسان عمران آمریکا در زمینه بررسی گزینه‌های حفاظت سدها در برابر روگذری در اکتبر ۱۹۹۰ تشکیل شد. این کارگروه با انجام مطالعات لازم» مصاحبه با مهندسان و تهیه و جمع‌بندی پرسش‌نامه‌هایی در مورد پروژه‌های ایمن‌سازی سدهاء بولتن گزینه‌های حفاظت از روگذری برای سدها را در سال ۱۹۹۹ منتشر کرد [6]. ۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- روش انتخاب‌شده برای یک پروژه خاص به مشخصات موجود طرح از جمله توپوگرافی» زمین‌شناسی و در آمریکا مقبول‌ترین روش برای مقاوم سازی سدهای خاکی, استفاده از بتن غلتکی به‌صورت پلکانی آن‌را اجرا نمود (حداکثر چند هفته). سد 020002 در آمریکا را می‌توان به عنوان نمونه‌ی بارز کارآیی مقاوم‌سازی سدها در مقابل روگذری سیلاب ارائه نمود. این سد با ارتفاع ‎٩‏ متر و طول تاج ۱۴۰ متر یک سد سنگریزه‌ای با رویه‌ی چوبی است که در سال ۱۹۱۲ احداث گردید. کارفرمای پروژزه به منظور افزایش پایداری در هنگام روگذری از ریپ‌رپ استفاده نمود ولی هر بارء روگذری سیلاب موجب شسته‌شدن پوشش ریپ‌رپ گردید. در نتیجه کارفرما تصمیم به استفاده از گزینه‌ای دیگر گرفت و در سال ۱۹۸۰ رویه بتن غلتکی بر روی ریپ‌رپ به شیب یک به دو (قائم : افقی) اجرا گردید. حجم بتن غلتکی مورد استفاده حدود ۲۸۰۰ متر مکعب بود. به منظور ایجاد عمق لازم برای قایقرانی در پایین‌دست. این سد به‌طور عمدی سالانه حدود ۸۰ بار روگذری را در ۸۰ روز تجربه می‌نماید. کارفرمای پروژه در ازای آنرژی و آب از دست رفته. مبالغی را از صاحبان قایق‌ها دریافت می‌کند. در سال ۱۹۹۶ تعداد روگذری‌ها به‌علت سیلاب بزرگ این سد روگذری به ارتفاع نزدیک ۴ متر را تجربه کرده است. اکنون بعد از ۲۰ سال و صدمه عمده‌ای مشاهده نمی‌شود. ۹ آانتشار یافته به صورت تفصیلی آرائه شده است: ۲06 126 ۸۹5۲۳ ۶۷ (1999) 1۵0۵ 0۶ ۳۳۵10۵۵ 8 01000 1۵۳ کع ۸1۵1 ۱ ۰ 3۵016۴ ,۳۴۹۵۲۹۶۳۵ ۰ ۴۰ بط (2005) کاد م01 ۳۵۳۵۵ مه کید۳ ۱ امک ام کعزا۵ 11۷۵ .2 60 ]00۲ 110 0۶ (2009) ۶5ر۱۳۵ ارگ مقل ۳۵۳۲۳ 300 هدید ۳۳۵0۵ 00110 ۳۳۵۵۵۵۲ .3 [۵۵ ۱۷۱ 200 11۵۷68 ۳۰ ۷۷/۵۱۵۲ :۳۵۱۵۲۵ م1 لته نناک بخاع۵ م1 :0۵90۵ ۱۵ بر4 بط)) و1 ۱ ۷۹ -------- صفحهٔ بعد -------- «دچ یحو زج یچ ۳-2 | سا ی 0 وه ۳ : ی ۳ ای ۹ 0 پر لس : ما ی و بر در تن ری یو جرا اپ ۹ مر 7 ۸ 1۱ 7 این 1 1 واه ۳ ۳ پا 1" ل ۹ 15 ز ره ۹ ۹ لا و کر سود اه ان ل ری یک رو و سل این و : خی ار وا اس حوت و یک رج ۳ مچ یا وان نیا وا را وا ترا درد نا ی ازاد فا یو او سد یا یو | و یه وا وم ری متسه < رورا ایا رن اد فک رو اما ی وا فا ها بهود ده 7 1 یه ۲ زا فل ی ین ی وس یه 27 بنج چ مه میت هی ما 3 آز ام مج شا چچ۹ ی بر ح لد و ارو ار ری دم ۶ و اه و هو ۱ ای دا سک ی دی ده اه 7 - هت حر رک ۴ و ِ سوه رسد . را 3 راخ میگ ۹ ضوح ۹ و و و ورس کت که ویک کب وه که و 5 0 سووا ۱۸۲ 1 11 ان سب کی ات و ۳ ۴۳۳ و ۳ ۱۳۳۱/۵ مر صصت 9 مایم و ۱۹ تا نا سیب ار 8 ۹ ری ویر را ری کاوسم کی 2 2:1 9 ق‌ ۹ ]1 ۳ ۷ دس سر ی و انس ی ی یی بو کاس ونر سکاو وود ری دا ای و رس یی و کیت مس بخ و چا و ۲ موه ی جمعک جح : ۳ 4 8 ۳ و تشاک مت یی ۱ او برد کوک ۳ سکس اضر چی 9 0 رس تیا ار یدموا اد ی تاو سار سک که 96 یج ۹ تسوت مب و عم ی ِ و وس سوه ۳ خ ۳۳ حییهه یس ی ۵ ۰اه ۷ ۳ - _- ۱ ج تا رد کی نگ تس ومد انا نا سا کی وکا کاس سک شکل پ-۱-۳- مقاومت روبه بتن غلتکی سد 20662( در مقابل ۰ بار روگذری در ۳۰ سال! ۳ پ ۷ ط ۹ یچ ۹ ع‌ 2 و ما ۱ :1 ۱ ۸ راید ای یی ۰ ۳ ۳ ۸4 , بر ۴۳ هط دک و 1۷ ار( رگا لس اب ۱ ۱ ری ۳ پیات یسک ود هون ۲۱۴ اه م۱ 1 1 1 ۳۳ ۳ ی ا 5 ٩۷ ۱‏ ما ی 1 سل اس ی اند« با اه *ق" ها پسه 5 ام متا ک ۳ 9 س نم ست ی ام ها ۳ ۹ ( و 0 7 ۹ سس ی پچ ینید واه پ وی ب سقتد ما ۱ هم ۱ اما کی رورت وه رد یدای تسس من پا ی ۰ ۱ :۳۳ شاه ۹ ۹ ۳۳ ر7 9 ۷۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳0101 (700 10۳0/8 80۵۵۵۲۷ 7 شکل پ ۳-۳- هیدرولیک سرربز پلکانی بر روی بدنه‌ی سد خاکی ۷۸ 11۵ 102 4۵ -------- صفحهٔ بعد -------- وزوست ۳- نتش روش دای فبرسازدای در آاخش ریسک سددای بزرگ ربع قرن آخیر را می‌توان به جرأت دوران اوج‌گیری روش‌های غیرسازه‌ای در مدیریت سیلاب. مهندسی رایانه‌ای و مهم‌تر از آنها ارتقا» تخصص, تجارب. اتکاپذیری و مهارت‌های مدیران و کارشناسان و بهره‌برداران. نقش روش‌های غیرسازه‌ای از مکمل روش‌های سازه‌ای به محور اصلی مدیریت جامع منابع آب تبدیل شده است. این تغییر راهبرد می‌تواند فرصتی بزرگ برای مدیریت سیلاب در مخازن سدها و کاهش قابل ملاحظه‌ی ریسک آنها در اختیار قرار دهد. در این فصل تکامل روش‌های غیرسازه‌ای در بیست و پنج سال اخیر به‌صورت بسیار خلاصه ارائه می‌شود. نقاط عطف این تکامل عبارتند از: ۱- راهبرد نوین ایمنی سدها در سوئیس (دولت سوئیس - ۰۱۹۸۵ شکل (پ-۲-۴-) [129] [144]. [17] [186] [1۱9] کمیته‌ی بین‌المللی آبیاری و زهکشی ‏ - 127[))۱۹۹۹]. ۳- بولتن روش‌های غیرسازه‌ای کاهش ریسک سدها (کمیته‌ی هزینه‌های 12010 - 72[)۲۰۰۱]. ۴- روش‌های غیرسازه‌ای برای معضلات مدیریت منابع آب (فاز پنجم برنامه‌ی بین‌المللی هیدرولوژی, یونسکو - ۲۰۰۱) [113]. ۵- مدیریت تطبیقی منابع آب (رسته‌ی مهندسی ارتش آمریکا - ۲۰۰۴)) [101]. ۶- همایش هم‌زیستی هارمونیک با سیل (کمیته‌ی بین‌المللی آبیاری و زهکشی - ۲۰۰۵) [41]. همایش همزیستی هارمونیک با سیلاپ (1):117۲۰۰۵) آنتشار کتاب راهنمای تطبیقی پرای برنامه ریزی منابع آپ (۲۰۰۴ 75)0]) کار گاه روشهای غیر سازهای برای معضلات منابع آپ ۲۰۰۱۱ 500ت71+ت انتشار پولتن روشهای غیر سازهای کاهش ریسک سدها ۳۰۰۱ 10011 ۳۱ عیرسازه‌ای 1601100۱ ۹۹۹ تشکیل کارگروه روش‌های غغیرسازه‌ای مدیریت سیلاپ 1010۱۹۹۰۱ آرائه راهبرد نوین ایمنی سدها در سویس(۱۹۸۵) راهپرد کنترل سیلاب با محوریت روشهای سازه‌ای و نقش تکمیلی شکل پ -۱-۴- تکامل روش‌های غیرسازه‌ای در مهندسی آب 1 1316۳۵0۲ ۵[| 60۲۲1116۴ 0۳ 1۳۲16211070 20 6 ۷۹ -------- صفحهٔ بعد -------- با اس سس ت‌ هد 7 را 4 1 3 اضر اری درمررد ایمنی ریسک سرت ریک لو تلاشهابی برای کاهش ریسکگ الزام ۲ ارام ۱ شکل پ -۲-۴- مفهوم جدید ایمنی سدها در سونیس پ-۱-۴- بولتن روش دی غبرسازدای انش ریسک سدها (۱1۲01. 0) کمیته‌ی بین‌المللی سدهای بزرگ در سال ۲۰۰۱ بولتن روش‌های غیرسازه‌ای کاهش ریسک سدها را منتشر کرد. هدف از تدوین این بولتن بررسی منافع و هزینه‌های برخی از روش‌هایی است که ریسک‌های مراحل احداث و بهره‌برداری سدها را کاهش می‌دهند. به دلیل تأکید مهندسان بر ظرفیت هیدرولیکی آبراهه‌ها و قابلیت تحمل بار سدهاء تا دهه‌ی ۱۹۹۰ راه‌حل‌های سازه‌ای در ایمنی سدها مورد تأکید بیشتر قرار گرفته‌اند. به دلیل اهمیت بالای ایمنی عمومی. بررسی طیف گسترده‌ای از روش‌های آثربخش در کمینه‌کردن ریسک. جایگاه ویژه‌ای خواهد داشت. ۸۰ -------- صفحهٔ بعد -------- براساس جمع‌بندی این بولتن» کاهش ریسک به شیوه‌ای کارآمد و مقرون به صرفه و در حداقل زمان ممکن, از راه‌هایی به جز تغییر و تقویت سازه‌ای امکان‌پذیر است. علیرغم تمام‌دقت و توجهی که برای ایمنی سد به کار گرفته می‌شود. مادامی که انسان و ثروت وی در مسیر سیلاب ناشی از شکست احتمالی سد و یا بهره‌برداری نامناسب از آن قرار دارد» همجنان سد محدودیت‌هایی هنگام طراحی و ساخت سدها اعمال می‌شود. واضح‌ترین آنها محدودیت اقتصادی است و منافع حیاتی سد محروم گرداند. در این بولتن روش‌های کاهش ریسک در ۷ بخش به به همراه مطالعات موردی از کشورهای مختلف آرائه می‌شود: * آموزش *‏ پایش عملکرد سازه‌ای * برنامه‌ی عمل شرایط اضطراری * سامانه‌های هشدار زودهنگام نگهداری اثربخش اصلاح بهره‌برداری از سد پ-۲-۴- جمع‌بندی بولتن ۲010 ] عواقب شکست سدها سهمگین است. بنابراین مسئولان سدها و بهره‌برداران باید پیوسته به دنبال راهکارهایی برای کمینه‌کردن ریسک باشند. هم‌چنین مسئولیت به‌کارگیری روش‌های اقتصادی برای احداث و بهره‌برداری از تسهیلات ذخیره آب نیز بر عهده آنان است. براساس تجارب جهانی, دستیابی به کاهش ریسک مطلوب سدهای بزرگ از طریق اعمال روش‌های غیرسازه‌ای کم‌هزینه‌ترء امکان‌پذیر است. در این چارچوب باید اشاره شود که ریسک‌های مناسب و قابل قبول موضوعات بسیار مهم هستند که باید براساس نظرات و دیدگاه‌های جامعه و قانون‌گذار تعریف شوند. هم‌فکری میان جامعه و متخصصین برای هنگامی که خطرات محتمل به کمک بررسی وسیع راه‌های ممکن برای شناسایی مشکل و یا هشدار به جمعیت پایین‌دست تحلیل شوند. آنگاه کاهش ریسک این خطرات با استفاده از یک رویکرد جامع گرایانه. متعادل و در نتیجه مقرون به صرفه امکان‌پذیر می‌گردد. این دیدگاه باید شرایطی که ارتباط مستقیمی با سد ندارد را نیز شامل شود. به عنوان مثال آبگرفتگی پایین‌دست و عواقب آن در نتیجه شکست. باید با جزئیات کامل مورد توجه قرار گیرد. ۸۱ -------- صفحهٔ بعد -------- پ-۳-۴- مزایای روش‌های غیرسازه‌ای در مدیریت جامع منابع آب در کل براساس جمع‌بندی‌های ارائه شده می‌توان مزایای روش‌های غیرسازه‌ای در مدیریت جامع منابع متکی بر نیروی همخواتی با اتساتی و مدیریت مدیریت جامع درلزمدت منابع آب هزینه های کمتر هم خواتی با و پخش آن در توسعه پایدار زمان استفاده از ۶ ۹ ۳۳ داتش هزیته‌ی ووشدای ای و عروسمرهای ۱ انس رسک سف‌دا یک الزام زمان بزرگ کاهش ریسک تطبیق‌پذیری بیشتر سیلاب‌های ۵۰ تا با ستاریوهای محتمل ۰ ساله مشارکت اتعطاف تسل بعد پذیر شکل پ-۳-۴- مزایای روش‌های غیرسازه‌ای در مدیریت جامع منابع آب پ-۴-۴- مدیریت تثبیقی منابع آب تطبیقی منابع آب عبارتند از [ 101 ]: * پذیرش عدم قطعیت‌های جدی در پارامترهای کلیدی پروژه‌های منابع آب *‏ لزوم تطبیق‌پذیری با تغییرات و تبدیل تهدیدها به فرصت‌ها * نهادینه‌شدن انعطاف پذیری در تصمیم‌گیری * استفاده از دانش جدید * اجتناب از اشتباهات غیر قابل اصلاح ۸۲ -------- صفحهٔ بعد -------- * افزایش قابلیت انجام واکنش به‌موقع به‌روز کردن اهداف جدول پ -۱-۴- تکامل روندهای طراحی پروژه‌های آب در اولین دهه قرن ۲۱ میلادی محدوده پروزه سیستم پروژه‌ها ار /ر‌ نا زار همان‌طوری‌ که ملاحظه می‌شود در مدیریت تطبیقی تأکید بیشتر بر مدیریت درازمدت و روش‌های غیرسازه‌ای به منظور تطبیق‌پذیری بیشتر با تغییرات درازمدت و ریسک‌های محتمل قرار گرفته است. براساس تجارب جهانی در چارچوب توسعه‌ی پایدار و دانایی‌محور منابع آب. مدیریت درازمدت و روش‌های غیرسازه‌ای نقش کلیدی دارند. در رابطه با ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ. باید در نظر داشت که روش‌های غیرسازه‌ای کم‌هزینه‌تر دستیابی به کاهش ریسک مطلوب را امکان‌پذیر نموده است. نکته مهم آن است که با پیشرفت فن‌آوری‌ها و علوم مربوطه و در دسترس بودن اطلاعات بیشتر, کارآیی و کارکرد روش‌های غیرسازه‌ای افزایش می‌یابد و امکان تطبیق با شرایط غیرمترقبه‌ی ناشی از * در بسیاری از کشورهای آروپایی مانند سوئیس, فرانسه و اسپانیاء براساس اجماع کارشناسی, این اعتقاد وجود دارد که روش‌های غیرسازه‌ای می‌تواند ریسک سدهای بزرگ را ۱۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ برابر کاهش دهد [47] [72] [14[1] [۱46]. بر خلاف روندهای نیمه‌ی دوم قرن بیستم میلادی, در مدیریت جامع منابع آب. روش‌های غیرسازه‌ای نقش محوری و روش‌های سازه‌ای نقش مکمل دارند [113]. * هنگامی که خطرات محتمل سدها به کمک بررسی وسیع تمامی راه‌های ممکن برای شناسایی مشکل رویکرد جامع‌گرایانه. متعادل و در نتیجه مقرون به صرفه امکان پذیر می‌گردد [72]. ۸۳ -------- صفحهٔ بعد -------- پ-۵-۴- جمی‌بندی علیرغم مواردی که در مورد اثربخشی و کارآیی روش‌های غیرسازه‌ای ارائه گردید. در ضوابط حاضر در رابطه با ایمنی سدهای کشورء روش‌های غیرسازه‌ای نقش مکمل روش‌های سازه‌ای را آیفا می‌کند و به مدیریت سیلاب‌های پایین‌دست در مخزن سد. که در عمل در اکثر موارد ریسک آن بزرگتر از ریسک تخریب سد است. روش‌های غیرسازه‌ای نقش محوری و کلیدی دارند. براساس ض- ۷-۵ سیلاب‌های با دوره‌ی بازگشت ۱۰۰ سال را باید در مخزن سد به‌نحو موثر مستهلک نمود و در این راستا بستر سازی برای کاربرد موثر و کارأی روش‌های غیرسازه‌ای الزامی است. در عمل مدیریت هوشمند مخزن می‌تواند ایمنی هیدرولوژیکی سد را نیز افزایش دهد. با توجه به تجارب جهانی و محدویت‌های مختلف. بنظر می‌رسد که آهمیت روش‌های غیرسازه‌ای در ارتقاء ایمنی سدها و مدیریت سیلاب در مخزن روند افزایشی ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- دوزرست ۵- انتتاب سبامب راراحی سیستم انترافش در حبن احداث بهترین مرجع در زمینه‌ی طراحی سیستم انحراف بولتن شماره ۴۸۵ کمیته‌ی بین‌المللی سدهای بزرگ تحت عنوان کنترل رودخانه در حین احداث سد است [[6]. در اینجا توصیه‌های این بولتن برای انتخاب سیلاب طراحی سیستم انحراف با استفاده از تحلیل ریسک اقتصادی به اختصار ارائه می‌گردد. براساس این بولتن, انتخاب سیلاب طراحی در عمل یک بهینه‌یابی با هدف حداقل‌کردن موارد زیر است: * هزینه‌های اجرایی سیستم انحراف * خسارتی که به علت عدم کفایت سیستم انحراف در دوره‌ی احداث در محل سد و پایین‌دست آن ایجاد شود (بدیهی است که عدم‌النفع ناشی از تأخیر در بهره‌برداری ناشی از تخریب سیستم انحراف نیز باید در خسارات لحاظ شود). ارائه شده است. اساس این مطالعات تحلیل فراوانی سیلاب‌های رودخانه است. ابتدا منحنی پیک سیلاب‌ها در بالای نمودار ترسیم می‌شود و دوره‌ی بازگشت سیلاب احتمالی مربوطه نیز در سمت چپ نمودار قرار می‌گیرد. در پایین نمودار مربوط به سیلاب. نمودار هزینه‌ها و خسارات قرار می‌گیرد. توصیه می‌شود محور افقی نمودار سیلاب‌ها با نمودار اقتصادی یکسان باشد. در نمودار هزینه‌ها و خسارات. هزینه‌ی اجرایی سیستم انحراف برای کنترل پیک سیلاب‌های مختلف محاسبه می‌شود و تبدیل به هزینه‌ی سالانه می‌گردد. در مرحله بعد خسارات محتمل از عدم کفایت سیستم انحراف برای سیلاب‌های مختلف محاسبه شده و در احتمال سیلاب مربوطه ضرب شده و منحنی مربوطه ترسیم می‌شود. در مرحله‌ی بعد هزینه‌های اجرایی سیستم انحراف و خسارات محتمل جمع شده و به صورت منحنی هزینه کل ترسیم می‌شود. نقطه‌ی کمینه‌ی این منحنی ظرفیت اقتصادی بهینه‌ی سیستم انحراف خواهد بود. بدیهی است که عدم قطعیت‌های زیادی در برآورد سیلاب‌ها و همچنین برآورد هزینه‌های اجرایی و خسارات محتمل وجود دارد و مناسب است برای این موارد حدهای دست‌بالا و با فرضیات دست‌بالا و دست‌پایین تفاوت زیادی با نتیجه‌ی منحنی اصلی ندارد. برای پروژه‌ی نمونه که در شکل ارائه شده, دوره‌ی بازگشت سیلاب برای سیستم انحراف بهینه ۱۵ سال با پیک ۱۷۰۰ مترمکعب بر ثانیه برآورد شده است. ۸۵ -------- صفحهٔ بعد -------- پیک سیلاب (متر مکعب بر ثانیه) ( 39 500 1000 1500 20000 200 3000 10 0 500 1000 15300 2000 200 3000 ظرفیت سیستم انحراف(متر مکعب بر ثانیه) شکل پ -۱-۵- نمونه‌ای از بهینه‌یابی اقتصادی سیستم انحراف برای انتخاب سیلاب طراحی ۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- دراجت دی 0 ۸ :۳۷۵/۵10 ادا ع6(ط70103 ۵ م0 ۷ ده و۶۲ ۷۳۱۵ هسیک (خ2008)... .1 (ط :00-500 65ع10 300 کل ۵۳ 65 نع ماک 1/036 8 م00 0۵5 ۳۴ 30 10 012۵ع مل۲مکن] ی 2 ۹۰ 0۳ با ۲2020 ۸۲۲2۳12۳1000 0۵ 65لع ۲۵" (2007) 0لم0اج۸ بد و 136۲۳۷۵/۲5 27 ۳۳۵ 10005 ۳۵۵ 20 لوط 7 عمسما * (ر7998) بش مشعکم 4 ۵37 ۲061165 200 1۵5 26۷ 023 522200522 11202 ۳6 ۶ ۲۰02028 -۱297 ,50270 5۳3761002۰ مواکدد ۲۵۱/1۱6 7256 ,ک22 ‎٩1‏ واعا 52 ع81 ]قرط ۵۶ کم ۳۵/۵۵0۵" (973ل۷) سکم .کد ۳116615 [ 07۲07۷ برع وک ۸/۵ 3۵۵ ۸/00۳ ۹/000 ۲10۵۵ ون ره ]امک لکش ,"" 010225 001602 0۷۵۲1۵۱/۵ ۵۳ ۸/۵۵1/۵۹5 *" , (1995) کم .6 7 ۳۵۲۵۲۲۶۱۶ ۳۷۵1۵10 ۸۹۲۳" (1986) 1000 «رعتععل بر اند 0۵ ععاا ند که .7 ۸ ,025 1 راع 5:3 108۶7 لممرط 202164 ( ۳۳۹۵/62 12 ک122 رهگ ها 227512102 5210 و1 ** (2007) جع ع1۱ ملعممم .5 5-0[ رم ,5ع 75]ط۳ ۲735 یک «مارد 7 ۳۲0۵ 1327 [[ل۲۵ 52710276 ۳۵ 01 دصرد۸ اکتا ۸ (2000) 0 8اک0 .2 (ل‌عاععط 9.۰ 076 ,۷۵/۰1 02685 107 20۳ تلک۸ .11 بکعنل 702 .ل ,6۹۵۲۷۵۲۹۰ ۲ ۹۵۵۳۵۱۵۵ ]0۵۵ ۳1۵۵۵ ب(7963) کلسا م8620 .10 1-۰ ,(89)1 5۰ ۷/2160 01 بل ,1000 ]6۵ 0 ۶ 0610210 ]۳۲۲۵ .(7990) کال ملظ .11 .369-1۰ ,(116)3 ۸۹5۲ 1181 ۸۵0 وصصواط 07 ۳81661۶ 700/0816 7۸6 ,1۵۵۵/۲۹ بط 0۵۳۵۱ ۳1۵۵۵ ب(7976) کلنا معط 12 کل ‎٩۶۳۵1665,‏ ۲0۵۹ ٩۶ 1۵ 11621710121‏ ۳۳۵۲۵۵۵0۵ ,! بواعا 3 آه 08۶1 ]هط 1۶ 9۹5 20 * (1998) با موو هط .13 7۰ 1099-17 بون2گ ,8276102۰ 53120 بو 0۵ 60061165 20 ۳۹۶ 6۷ 022 5222005102 0263180 50711۳8 ۵ ۶1061165 ۵۷۷ 710۷۵۳۵۹" (1988) ۳ .ظ 0/155 پگ 868300 14 ۸) ,۳7۵07900 527 :۳07 ,63 0 ,0868 (لا6 | 1۲-0 ,5۳۵۵ 7 ,ان 5111/۵ ۹۳۳۵66 ۵۳ 165 82ع13] 018016 ناک کم 7080" .ر7992) ب بط .15 7 1099-17 ,لوگ 82۳6100۵۰ ما52 20 ۵ ۲06165 200 705 200 0 51001 ۲256 8 ۵1 کالطادع1 ]1775 - ]112738660 اکتا برع[(1۷۵ جوو** (2000) بش معط 16 ۰ 076 ,۷۵/1 ۹5 وه 10-07 ۶۵.20 ۷2/۵0 ع0 :۸۶ نل هط 06 ۲0۱۲6 5۳۹5 16 1 1610001 کل ۵۶ ا0ع ۵ وا هک :(7997) با عولط 17 55-۰ .0 ,7126712370اگ ,3060 ,3-4 ع7] ومد یط ول 59 مدا 1و0 ۵۵ ,1980 6 ۸/3170 5۳۹۶5 ,ک72 5 رگ ,13220 71267اگ 122 باع هگ برنو1 ,رک1985) نک م2 0ظ .۱۵ 5۰ ۸۲86 آ 07 (1986) .00 ,[270 ما 200 ۴ ,ها ۷ موتعا فصن 772 کال |۳۲ مولع نک معط 19 ,7۳3۹۵7024 11000 0468182 300 01۱012 0263180 :10005 282151 0225 555 017 با ۹۹ 0 ,63( 8 (۱999) مسفشقشا یک یگ 320 ,010 ۳ 7 و0 عمش کل بل یگ 1 ,80۷/65 .20 21و۸9 3 ۸/1616 ,کع 50 ۲۹36 300 ۳۶۳0|68 تعسو عمنعم۸ 7 معط ید12 مد 5۰ ۸81۶ ۷/۸ ع21ع1 ,کع هگ عساع[ منکن 5 کل ,63 ,2112اکنش۸ ,65 1لع0باع 000 جروزعع(1" (1986) بلس ۸ ۸ کا 200 ا ظ م([ع 0 .21 ,۳۳۵۱7۹00 5272 7 6۹۵[۵ ۷۵۶ 101612170221 ,واه 2 ۵ 2601 1۵ 200 2212 ۵0۵0۵0[ ۲" (71993) .لل موفععهت 22 5 بل .|۷۵ ,2۷۵121702 اع 53 :02 40 ۷۲ 0۹10673110 *" (1968) بل ۷/۵/۵0۵۰ 200 ملگ مسا 0.۳۶ مرول بل مولقعهت م23 ,063) ,۷۵/4 7730320100 با" 1000 «عافعل 2 1۱۵۵/07 ۶۵ ععلمل ۳۵ ۵ 553-4 ,ک 2 12786 02 ۲۵8۳۹5 11210۵1 ۸۷ -------- صفحهٔ بعد -------- 51207 بکاع 1203 :12375 ب اک وع ]هرک ۵۳۵1/۵0 0۳[] 0۷۵۳ ]00 ماو" (2009) لا وسوعصفت فد ,5 ۳ 66 مک 2/0۷۵ ,(فع 83 6 ل(ع هل 00و ععرونا .۵۲ ۷2/۵ نا لط) موسو 2 200 12 0 ,7211070 70725 ,ماک 07 رام نکنام 7۵۵ ( 0998) :7 و۶ 00 کل له بکد 121026 30 ۶1000 - کوو12 01 ب0ع ۹3" (1985) عوو ۵۶ ات ودک وس ععااسس٩سمه‏ م2 0 رو 7200010 200 ع0 نع ۷۵۸۵ 07 کعمهساه عطا لسن عمط قاس ۰أ۲۵۵ (لع2ع:ع/ ۸000021 مکس‌اهرگ اعنسلع7 هد عدوس‌معسا جه تکوس ۰ 374 ,۳۳655 ۸2000 ۸۵1031 معبل موره‌اعمط ۷2 ,7783193011015 ۲ ,ک1237 عو ها ۵۲ کو2اط ۸۶۱۵۵ نو ۳۵ و7 (997ل) م۲۸ ,م0۹ 27 5۰ 786 0 ۲۳۵۱/۹۶/۵02 ]1103110۵ ,ک1232 13786 0 08۳55 طلا ۸/0 (/۷ ۸۳۵۵ مانمگ جرز 1981 07 10005 8016 او" (1984) مفموط .۵ 200 1 بل مس مت 26 5 0 ۹312 ۵ ۵۵۳۵۵ |[۵۵ ۱۵۳۵ ۰۶۳۵ ۶۲۳۵۵۵02۵ ,عسعل ۷21 عم ما0 16۱-5۰ رم ۲۵۰ط00 ۳5 ,1168731100 مادک ۹۷۵/۲ 300 ۶10005 رهگ م۸0 ب(2002) ۳ 29 0 ,۳۹13175 مک -ع۳1310 ,11224708 121-11306 1۵ [ ۵۵ 820 :8 21 [ 0 راک" (2003) .۲ ماع .30 5131210 68116618۰ 30 50606 0010222002 1 کعناکک 1 اقلا ۰ 00 ۲/۵06 ما اک 3۰ ۸0۲۱۲ 4-6 ۵00 0ع897ع12 بر۳۵ 1 نگ ۵۸ بن:ا۳۵ط هک دورو(" بر1996) وس بک ۸ 300 کا بل علاط .31 1603-9۰ .00 1۹064 ,122 ۷۵/06 ما 8۳8 300 عطسلط معا 1 که ۷/۵100 10100210021 مناد جوا جرنه هوالع 5" بر[200) کال تسا 32 ۳34-5 عون 7 ,0۶۳۷۱۵ 0 .۳ب" کع انا اک ان 22 302016 01 عافعل 70132" (1998) کل عمط 33 72230 مولع 017 00۶ 52۶1۶ [ 11160۳1311012 01 ۳۳۵۵20108 با 53 220 1 10۷۵1100 820 :العای ع ۳" (ر1998) بکا قق9ا 34 1437-444 .۳ ,76 31گ 1008۰ع0 82۳ اغ 523 و1 07 2 05 رگ [ 11271211012 ,ااک 0017202 ]1815130 11000 :لا برااهگ ووزد ۰02 (2002) کل 4و1 35 ۰ 15506 ,۸776 ۷۵/۲۵ ,ک1230 یک 0000۵ 07 آعوس 7 ع۶ ها ]0 ۶1000 «روزیع( 01 درواعلعک5 ۱۵ ح لد م۸ منز ‎۸٩‏ " (2005) کل و1 360 72113 پ(ل 01160 8 عع21 آهنسمم۸ 0۶7370 و۲۰0 0 0001182 01 02016 11150208 یش هل ۵5081 انسگا *" (ر2005) بگا موقوا 37 ,722 ,1-0 017 2/1 ۸۵۵۱ 0۶7370 وک 11 00012 200 1 ۳10005 000168120 06 065 001 ۳۵ ۱۵ رل م۸ م۲ ۸۹ (2005) نگ سول 35 6-۰ ,8 1[/ع8۳ ۱ ۵۵86۹۹ 107 ۰/۶ ۳۵08 ۱22۵0۰ معا 2002 2۵ 1 7116 ,۳816018 ۷2۵1/06 برط ۳10002۵۱5 9۸۵ رو علا 1۵ 2ع0" (20053) نک منوا 39 ۰ ا/ ۲۷۷۵ 1 ۵۵۲۵۵ 8 1 1۷2/۵ 1031 دا ۸٩ 10۷83100 1۵۳ 0۵00108 ۷ ۵۲]311765 11 7‏ تااع زاگ ها" (2005) کال تسا .40 ۷ 72/08 1001 0۱ 1122108 آهسسمم۸ ۶730 و ۲۲۰۵۵0 ,"دعس 7 ۳۲۵۵۵۵2۲2۶ , * 5165 0۵۷/۵ ۸۵0۷۵ ۱۶ ونیا عاعنا7] * (2005) بگا نسوس 4۱۰ 32 ,8 61[117 1 08۳655 (لل | (ا۱9 ع لا دز 3 دروناعدل0 121۷05100 300 وا دلنوگ ۵۲ ۸۹۲۱۵۵ معط آو اب-۹" (2008) نک مسا 42 7627377 بکا۵120 70000۵۶ 30 کو وا 0۱ عع و 0 مک 51513211ع11000-7 ۷۷۱ راما 52 و5 ۰1002" (2002) دریگ روگ 200 1۸ منطعع۸ کال بنوعوسا .43 ۳۶9-۰ ,6 عناک15 ,9 ۷۵106 ,کو12 300 عم 20لا 0۵ امموسمل نعدم ماس عل م0 1 22177 2 0 5100165 187667108 ۷2]06 073 5385 062۱ (2005) اد اع مگ ۲۳۳۵۵9۷ 44 ۰ ا ۹۲۲۳۵ 1 ۲۵۱۵۲۵۵۵ ۳81018 ۷2106 ]۱0۵ 0۱2 05۱ 706 ,17817 17 082177 ۲8۶۷121708 112000 ۵۶ و۲810 ۷2/۵" بر2003) له اع با منوا 45 ی ۳876018 2270 ۱0 با ات1200 [ و5" (2005) سوک م۸ ‎٩2‏ وونل مک تسا .46 ,7231 ,01100 ۸۵۵/112218 01۶7370 عومععهو ۲۶۴ 77072 ,(.کلن1) ناگ 30 عمبووط عمجم عطا اه عمسانم [[0۷3* (1980) متا لوا 47 ۳۳3-۰ ,70[/200] لع2] مرو 0/0ل0ع7 01 وانع سا ۱ مشع ساسا اداعد 0۶ کاه م۸ 5 م1۲00 ۳۲۲۵.20 توعل «عل(2ل//۷2 عطلا اه کنصروا و۸ معط" (2000) (22+0ع00 مارسا .48+ 9۰ ,0760 ,1۷۵/1 ۸۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷/3۱۵۲ ]11002 3ع11 بک نز 1۵ اند ۵۶ 11000 ول م۵0" (7979) ا ۰ م۲۹۵۱ .49 4 79 ,۳۵۱۹1۲۸/۵ 1237 30 [ 700122 11216۳13110131 با اعا 52 0200 200 1100085 و کعل ره[ ا نگ" ,(7999) ببا.۲ مول‌عسطاا۶ 50 ۱20-7 ,15024 بک ۷۵/6 مکق12 300 م00 0 702 01 هل ب "جعا دی معا 07 جونی 1 مد ععران 02" ر1995) لا و۶31 .51 ۸ ,111181106118 7 ۳۷۵12۵۵ 1۵۵ ۵۶ ۲0001065 ووز سا تکوس مالیا روط الم 2دک 7 ۶10005 مزع ایع2(] 0۳لا ۸0۵۹2۵8 200 عوهملاع5" بر۱993) کا‌عروط موم 2۰ ۲20167 ",ک:23] ۷ ۸۵۱۵۵21/۱۶ 200 01108ع1ع۹ مزاع 52 120 ۵۶ کعولع 00 ]۲002 (2004) ۶۲۲ 3دک ۵0۶ 10005 ۲ 0عع2] 4 0 لا۳۵//0۷ لل0 ,۲۷۳۵/۵10۹ ووع :۸00 معط !لا۷۷ وورزا2ع(1** (0994) عز ۶ فک 5 رم ,ب36کاها ,۲۵۱۱۵۵ 58 7 لا 00061606 16013141100 * (1995) 7 عاونا بط و0 ۷ بع ۶70 کک ۳۲1/045۰ ماگ۸ ,0/۵06 5 ۳۵ جع سم ۷۵۵۶ و0۱ 0 131106 2317 01573۷1 بوازا(ط ۵۳0۳۵ 227/۳6 (2000) ۷۳۰ معا لوط 7 وک 2 مت ص56 ال ,076 ,[./۷۵ بک5ع 0۵08۳ 1۲07 2000 ۵۶۶۵۵ ۵۵۵1۵0 ۲۵ 58 07 00066 0077030160 01167 (1995) ۲ ق۸100 مللگل علاط 57 --6 ۳۲۱01 ,1995 ماگ۸ ,0/0 کع سکع00 م۸ و000 ۲ 0۷۵۲۷۵۷۵ ۸۵۵ شکلا 1۵86 1 220۹ ۶ ۱۵۵ ۱۵//ط ۳۵ ۵۶ 6060 ", (ر1992) لا مو‌عمعلل .55 22-6۰ ب۸کل] ۸2 10۶ ۸/00 ناگم .اطط بلللعاع 0 0) 0ع0 :م۲9 7 1۲1۵10211 ,1۳۵۵ 876 2200 0[0 ۰170۶ (7999) بط مللعلدهط مه لا پوس‌عصقعتز .59 40-۰ معلل ال 051700170۰ (1283:0 یک و۲ 0 501۷01105 1۵0۷۵1۷۵ :۷۱ 000016106 1۵/21121100 ۵1 باوع ۶" ,(1990) بلط بیناعس 7 .60 5 1 آهسسم۸ شطاکم نا دمم ماما اطعا وا ,00 وونل کع 1002 ۰ 5۱۱ ,۲۵۱۷۵۲۱/۵ ۰ 177ع//۵ ,۲۵۵۱۲۱۵ 137 0۵/8 ۵۲" ,ر1986) 10 .67 5۰ ورلاع[لاظ ,ع 22 ۸۵۶ ‎1۵٩6‏ انم" ,(1987) 10 .62 5۰| جرزاع| لبط ,"" کننعل ۱۶ /0۵0۱۲۵ ۵۶۱۱۶۵۵۵" ,(1996) 10۳00 .63 (11ع 1 تا ,23لا کع سا ناک نان 22 ۶ 0630۵ (9860/) 1۲0۲ .604 ۰ درتاع الا ,5212010 1۵۵۶ 00 رام ما نام 156 بقاس‌اسی وال دوه(" (ر7988) 00| .که ۰ 7(0اع1لطاظً 00۶1۳11۵۶۰ 2270 1۱ 5۹۷/8" (1969) 100 .66۵ ۰ 170ع 1 بات ,۵۳۵۵۶۵۹ 300 کلصرا ۸۵۵ - هکل 22 ۳6 0۵ ۵۱ ۵3۱ ر992ل) 100 .67 0 ۷۷۰ع۷ع1 ی ]۵21۳۵112172621 87 300 5ع۷ ال زاگ هرانک" (0992) 0 ال0ع .65 ۰ ]12لا ,۲۵00127162021105 0 زاغ [ ناج ,0۳۷۵۱/۵۵۰ 80006001 00۹۳/۵0 18:0 (992/) 120 .69 ورناع باه ,302515 ]5131151103 ۸706 7و1" ,(ر71995) 100 .70 ۰ تاع1آاظ ,۲۵0۱۵۵1/05 30 ۷۵۷ بکلکرا ۸۵۵ ۴10۵۵0 جع و(" (رخ99 0 1020 .71 ,128375 ۸۵0۶ 00515 20 80028715 بکع ۱2۹ 1۵۵۵۶۵ ما۲ آدسا‌مساحعس/۹* ([200) ت10 .72 ۰ 1111 065 ع936ق 200 00010611065 - کار ۵/1۵۵8 22 ۸۱۵۵۱۵۵" (2003) 10 .73 ۰ | زاغ |انها 57| راغ [اباظا ,۹10۳/3( عکه0 300 کعصللع 00 - 0005 مضه عوو ۱" (ر2003) 00| .74 ۲0۵0۵1۹5۹۵۵2 ۸ ۸13038002001 مادک و1 جز اع و ع ۸۶۹ ماکها" (2005) 1-0 .75 80112110 ,۸001103105 ات ده 005ع1 الط ۰ 0112110 ,۸۲۵۵۷/۳۷۹ - 217831100 2۶1000 ۱ کس و 0۶ ام" (2006) 100 .76۵ 11(0ع11[ا8 ,1000 0763180 ۹۵/200" (۱992) 1007 .77 6 0۳ ۱۲۵/۱ ۹/۹2" (1996) 70 ۳ 220 ,300 ۸۶ هل م۸ یک بل 7 مننقطاعدا .78 2و۳ جره جوا ۷۷0 1۱۴ هط ۶ جمصنوعمط وود عادن0 ما0 ۳ 6 2118116271178 21 : راغ 52 6۷۵/۲ع] 30 ۶10005 " (1990) +عع و نعسا [ 070 هلاس ادا .79 مل]," 6 2۱816671118 37 : زاع] 52 ۹۵۲۷۵۱۲ع 1 30 ۲]0005 " (1978) بعمعسا امن ان ماس اعدا ‎٩0۰ ۰ بل0]," ۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- 1۳۵٩5 ", ۳۲۵۵۵21۲85 7‏ امد 92160 ۶ 23180 200 ]83363301 امک" (1992) یک بن‌کدم/ .51 ب(/ ع70070) 0277گ ,02302 ,۲1۵0005 ۳۹۳۵۵ 200 وا ره سک مرگ 11۵۵۵ ]170-1 ۳ ,120۵ یک ل] ," زاعا 3 علطم مه کوو 1" (۱983) :7 مفعمعل 852 0 ,0۵57001101 بزلعا3ع0 ۵7 ۵816218 ۵۵ ۸۵۲۵۵" ب(رخ196) ما کل بقل .53 ۸051720/61 ۷2۵۶ ۰" 12100 :/ط ۲۵۵ 0 77726 07 کلقهزل202 اک" ب,(1997) معا قالط ۷۵ به یک ا۸.ط بو‌عمقط0ل 54 ]9 17000 ,10000 ۵۶ معا | ناماما محسهو الما 6۴ 0۷۵۷/۵۷ ۸ (2003) کارا بعطارها ۶۲.۸7۸ 0000 ۷۵۵ هیک مصقفسالمول 55 ,۸99 1121627135 017112227005 ]1003 -ع8 022 60006 200 0۱116 55| ۵0۶ کع 13 ما۲ 0 ]1 .۳0طظ ,عللع(] ]۱13۳0۵ م00 )0133102 رون 200 هره انم ۵7 کعنلن مرا (2004) الط معنسکاهططا .56 ۸/2۷۷ 0 260151015 ناگلدد حطعل 50007۲ ۵) 5لهرا303 5+ 01 عکن 76 (2000) لا بضصهمطا ‎٩57 ]0۲ ,0760 , ]۷۵/۰ بذکه‌ و00 10 لا20 ۲۲۵۵ظ ,1113112826101 71 عک ۳۵۷۷۵۲ ۷۷۵۱۵۲ ]10162170021 110005 ۵ 1۴/2100 دا باعا 53 برع(" (1989) با ,عا ما .585 9 ]۸0۶ ,۲0۹۱۵۵۰ 0 2 [۳ 0۳۵۵3 16 0255 ۱۵ (0377 1 ق7022 31 006210 ع۷اسمه عل" (7989) ۵ ۶ بععا .69 ۸ برط اطنطظ .(013) |[ ۷ 100 0 عع )۲ ادا همادا عولط 0009 143-2 م 0۹5۸] ۸/۳۵۶۵ 171068 70 07 202615 جق :110008 روط 0ع1ها 3۷6 اهطا عووو(1" (ر7993) ط مع مسا 90 ۳۱9-4 ,00 /. 520 ,031۳06110 (ق(] 20 ۲0۵۵۳ ۷۵۵۳ 02] ۵1 ۲۳۵۵۵/۲۵5 ,۸۵/2 ]5 مگ ۱0 ۲1۵0005 «روزیع(] 07 جرونهعاعگ5" (2002) بل مرا .]9 0 من لل۲ | ,30-8168 ع 0 6 0-501 0 ۳ ع ها | ۹ ادا نز۸13 بک 1229 20 170000۳67 بقع هرز ۷۵۵ ع ها و( ,(1995) بر بل و۸۵ 92 .5 (ز ,71766 15906 ,2 1۵/276 ک123[7 27281166718۲ 02771 270 1110001082165 1313860226221 اکتا ** ([200) بلط ۸1350 .93 ۰ ۳۳35 گک 13107 ,0۵0۳۱۵ ۳۵۵۴۵۵ 4 راغ 53 (377ل ۸0۶ 55| غ71ا 318" ,(2002) 8ع متا یگ 1220 200 300 2 با مالعل0ع/ 94 با(17261ع8 ۸12112 مدنگ براعا دک جو] ۵۶ عاا اعدا لد مه 6۳ ۵ 2۵ ۸۶۵۵۷۷ 25531 ٩1212‏ لوالا ۵020202601 ۵۶ 00۳۵۲۵ 00020160 ع[|م" (7993) ب(1 کال غالا 0 ۲ بقل .95 ۷ ۸۹۲ بط ۶۳۵۳/20 ک3 ر ممهاط۶۲ آ وال0۱ وم نامهم م0۷۵0 ۱55-9 مش۸کل] ۸ 0۶۲/۵ 300201326 21 ۰۰16/0/08 (2000) با ۸ مسسامقمقلف) 200 ۸ بلعمل۸ معصمعلا مل معسل 2 .96 ,۲۳۵0۱51761102 1283777 یک ۳۵۷۵۲ ۷/۵۵ ]101031102 71371300 ۵۶ بری :۳ ۵۵200 ]۲ 24-5۰ ,2000 افناعس۸ ۲10005 و0 ۷۵ دنک مععم و بط عط اه موم" ر998ل) عا بلا ب ۸0۶ 97 - ]1/54 .۳ ب6 ال 1 3 رگ 83۳61002۰ ماع هگ 120 0۳7 ماک میگ 0۶1۵02 7 6 ۱16 10 22085 ۰۲ ۵0۵۲۵0۵ ۵0۶ 5 0/۲۵ع ۰ ([200) کل 1/0070 .96 5۰ ۳30 گ +7210 با 0۵01 ۳۵۴2۵ ۱ 122045 )کی | 7 ]۲ ۸۲۱1۵۵ ۰۱۱۲۶2 ,(1996) مققاعطع70 با 200 ,۸10/05۶00 کل بابک [ ۸/003 .99 بل ,۳107606 ,0۵087655 190 1۳0 ,۳۳۵۷ رز معط معط مسا کاه‌ م۸ علاط 721 0 2010۳ 01 ۸۶۹۶۹۱ بر 2 نز۳۲۳ *" (2010) ال امعسعیککا۸ 120226 #مما۶ ۸ 1۵0۰ 51۳3168 ۸۵1210 200 ۱۱1۳۵۷5 0۷۵۵26 ۳۲۵/200 تصعافتاوط درز کل دموا [(8611767 ۸/1213 ۸۵۷۷۵" (2004) تنعل 5122 ۹۹0۲۵ ۵۶ ا 12280 ۸2016 ج اآعووط ]10 5۰ ۸۲۵2006 ۸31031 و م۶ ۶۲/60 کعمسمکط ۷۵ ما [ 0601601023 ,"" 8011005 00۳۳۵۵۱/۷۵ 2270 ۵۶ 0011013 ۱ 120۷210012621" ,(ر1993) الا بزاع و۲ 102 شل۲؟۸ بط 0ع 3 5:اط۳ اهاط هل ۵ 0206 ]0۱۹ مک3 رز ناه اطط آج هدک 5 ب۸ک۹ل] ۸/2 10۶۵ ۸/۲ ,267 برع 0۱70010 ]703 11238662 1۵000 200 ادزم ۶7000" (2002) بل ما ,عولط .103 211 [101-51700103 (117ع1221 ۵120 0۷۵0۵1102 راعقه 22770 ۰۰۹13002 (2000) سا مکداعا۶20 104 ۳303-32 ,076 , [./۷۵ مککع‌مو مه 100 200 ۳۲۶۵۵ ال هی | اند 10۳ ۵ اناد ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- 7 1:0 0010 ۷۵۶/۵ ۵۲۵ ۷2۸۵ 20" ,(2000) 1120316 1 800 کب بااع۲0ط .105 ۰ ,001006 ,۸138272706 (--237715] 11803007611 0۷۵۲۵8 (1968) هگ با ب(1 00و کا 6 ۳۲0۳/0 .106 ,0 52 :19 کل ,63 0 ,لل 10-0 160 ,۶10002 هگ ۸۲۵0۵۵۵۱۵۵ ۵ ۸۱۵۵۱۷۵ ۹۸( 521 درو( ۲۵ 2 م۸0 عاعام7 ۸ 5 که کرررق(1" (2010) ا.طظ بصقع۸ .107 6 لکلا اهنوس۸ 30 ,ک0ع ۷۵۱۵ ماد ماما ۶ وس دما عمط هلا لک لا برط 1705120 ,2010 ,16 -12 [:۸0۳ م۵2 ۵0اق) با 53002 206۷610017167015 ببع/۹" (2001) 7.2800 ک جوع الط بدومعملااط کل ۸9 .۱06 07 ,00121 ۳۲۷۳۵۳۴۵ ۱0 ک:122 ا ‏ 3 ع 3 اک ۵ 00 ه 0۵ وانانطنعی۲ ماد صعل 5۰ ۳73000۶ که 6 2001 00100/0۷۵ ,1128272106 الا ,۹۷۵/۵۵06 ((200) ۷/0 جومط 109 ۰ /007۲ع1 ,110005 ۱۵ 16/210 1 نناا هه 0 68 1أعلسع 5۸۵/۲۵0۲7" بر[ 199 ) 5۸/۲0 .110 ۰ ۸۸۸ ب 73705ر(م لنالعکن 76 - "کل 07 معط ۸ (0994) بلا۸ )رانک .111 هت [ 116۳12110113 16 01 ۳۲۵۰2۵۵2۵ ,۵۷۵۲۱۵۵۲ ۱۵ 72285 01 کعن|//۹ ۳" (1984) با .ل بو 72عگ 112 )6 م2175 آ0 زا 3 0 0001266 ,0۳۵ 1113113861176111 ۷8۵۱۵۲ 107 116835065 ]0103 ۹/0-51*" ,(2002) .۳ یگ ,0 20120۷7رز7گ 13[ 7 20 18 ,20202 ,01270 000دما ,۷۵۶۶0۵ ها دا عطا 0۶ معمسلععهمط 5۰ ,۹500 ۸/۳ ,56 .2/0 و0010 ۵ کامعسس ۵ اه ما7 17۳-۷ ,200 7 1165 ع01ا8۲ 2/0۳۷/812" ( 2۷2/2001 ک 0۰170101۵ معلل ۱.8۳۵ 12 بلفساعماگ ۱۱4۰ ۰ ,۳0۳1132605 ۲3005 ک رد7 انامه عمط بر و هرا همه یط صعل لا ,۳۵۳/7۶8 ۶۹/۵۵۲ ,۳۷۵/۵۵ 200 «رکتا70 2" (20060) 0 بل بکانویگ .115 ل(اع53 0227 1۵/۵/2 زا ۳۳۲۵۵۳685" ب,([200) ۲.۵ ک 1/06 یگ 1 ما13 :اک .116 5 مک 07لر73 باا0۵0 ۲۵6۵ دز ک و1 اه 3022 اکن 0۶ معط انیا نت نا 7 1۵۳۳ برع 1100010ع11 ]2556551601 0056006206 ۸۹" ([200) ا۸ 0 لا مک.۶ 00 806 ماگ 117 ۳5۰ ۳305 ک ما7 ,00 00062 چا کووا ,هام۲۷ 0 0۳ 50711۵ آ0 ۱6 وونا120ع5 ۵۶ عا م۳۲" (رخ7198) 130 بل 200 یگ ما72 .1186 ۸ ,۳۳۵۱0/900 522 :19 ,603 0 بلل 12-0 ۱6 ,73020 1۵ کصعل آماس0ه 7 1130021 و۳87" ,(ر1988) عع مرو( 00ه 200ع 1 7 عاسانهما عکعمدمدل 7136 ۱19 42 [[:۳ :12۳31286 200 1۳۳122110 ب 100 - ۱8180 300 و معا" (0993) کی‌عمووسا ام وم سم کلنا .120 1110-2-14 ۳۸1 ,۸۵8 5 10۳ 0010611068 800 1۱۵/۵ ۳۶۳۵۵۶۵ (/198) 0 ملگ ۶ معط کلا .121 2/0 3003۵022 هل 7 ۸۲کس هد اک ۵۶ کع دم ملن۸ ۳۳۵۹۶۵ کل 3 یگ 1300105۰ ۵0۶ ]۸120۵ :0003105 0272 ۵۶ ۳773۵8 (/98ل0) کت 122 ارو 010 1/2100 کلصرا همم معط برع هک و۰۱ (2003) مطکنا .123 0 6 1377-8۵3 0ع7 ابوک 2۷۷5 706 ب([198) 270 با ب(1 300 ۸ بل ,۷۵۵0۲6 124 ۸13120 ,18 رگ 571۷۵7 ,567۷6 ۷/۵316 ]3302 بلع100 و٩۲۶2 ۹۱ رق 7" (2010) ۷۵۵/۵ .125 اع 121 310 10125 110۰ 0۷1123 ۵ کاکلگا ,(201/0) ۷00602 .126 7 ۰۰۸/12021 ,(1999) ا 2280 000 ۱۵ کعل 20002 ]هن انا ۸/0 ۵ و0 هس۷۷ ۱27 9 ,)| ,11131286172601 11000 1۵ 200۵02065 10-۹1۳۲۱۲۵۱ ۰۰۹/132 (2006) 1120280001 ۶1000 ۵ کع لد م۸0 516 0و۲ 0۳ سوت هس۷۷ .۱25 17 ,131228002621 11000 1۵ 3000265 ]5۳۵ 0 ۹ امامیکامران (۱۳۷۹)» کاهش ریسک سدها بوسیله روش‌های غیرسازه‌ای. چهارمین همایش سدسازی, تهران. ۰ امامی,کامران (۱۳۸۰) انتخاب جامع گرایانه سیلاب طراحی سدهای بزرگ. کارگاه آموزشی تحلیل ایمنی هیدرولوزیکی سدهای بزرگ.» کمیته ملی سدهای بزرگ. ۳۱ امامی.کامران (۱۳۸۲). نگرشی جامع گرایانه به تجارب سیلاب‌های گلستان در سال‌های ۱۳۸۱ و ۰.۱۳۸۲ ۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ امامی,کامران (۱۳۸۳)» تراز اولیه مخزن در روند سیلاب‌های طراحی رودخانه های برفی اولین کنفرانس منابع آب ایران, تهران. ۳ امامی .کامران (۱۳۸۴)» مطالعات مهندسی ارزش سرریز سد شهید مدنیء همایش طرح آجی‌چای, تبریز, ۰.۱۳۸۴ ۴ امامی,کامران (۱۳۸۴)» نقش کلیدی برنامه عملیاتی شرایط اضطراری در مدیریت کارأًی سیلاب, اولین همایش مدیریت جامع بلایای طبیعی, تهران, ایران. ۵ امامی.کامران (۱۳۸۵)» تطبیق خلاقانه با پدیده‌های نادر طبیعی بوسیله مهندسی ارزش, کنفرانس بین‌الملی مدیریت جامع بحران» تهران ایران. ۶ امامی.کامران (۱۳۸۶)» طراحی تطبیقی سازه‌های هیدرولیکی, کا رگاه فنی اثرات تغییر اقلیم در مدیریت منابع ۷ امامیکامران (۱۳۸۷) افزایش ایمنی و منافع سدها با استفاده از پیش بینی‌های دراز مدت آورد. سومین ۸ امامی.کامران (۱۳۸۷)» مهندسی ارزش و چالش‌های عظیم بشر در قرن ۳۱ معاونت آموزش, تحقیقات و فن‌آوری وزرات راه و ترابری. ۹ امامی.کامران (۱۳۸۸)» سد تاریخی عباسی مصداق بارز ایمنی و پایداری سدهاء کارگاه تخصصی سد ایمن و پایدار»ء کمیته‌ی ملی سدهای بزرگ ایران» تهران. ۰ امامیکامران و علی هادی‌زاده (۱۳۸۷)» ضوابط پیشنهادی سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران» دومین کنفرانس ملی سد و نیروگاهای آبی, تهران. ۴۱ بزرگ‌زاده». مصطفی, طرح پژوهشی بررسی و پیشنهاد ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران» ۳۵ ۲ مهندسان مشاور گریت‌کاراً (۱۳۸۴) گزارش نهایی پروژه‌ی تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران» جلد ۱: جمع‌بندی ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ در جهان, تهیه شده برای سازمان آب و برق خوزستان. ۳ مهندسان مشاور گریت‌کاراً (۱۳۸۴) گزارش نهایی پروژه‌ی تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران. جلد ۲: مقایسه روش‌های محاسبه سیلاب طراحی سدهای بزرگ. تهیه شده برای سازمان آب و برق خوزستان. ۴ مهندسان مشاور گریت‌کاراً (۱۳۸۴) گزارش نهایی پروژه‌ی تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران» جلد ۳: کاهش ریسک سدها به وسیله روش‌های غیرسازه‌ای, تهیه شده برای سازمان آب و برق خوزستان. ۵ مهندسان مشاور گریت‌کاراً (۱۳۸۴) گزارش نهایی پروژه‌ی تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران, جلد ۴: مقاوم‌سازی سدها در مقابل روگذری سیلاب. تهیه شده برای سازمان آب و برق خوزستان. ۶ مهندسان مشاور گریت‌کاراً (۱۳۸۴) گزارش نهایی پروژه‌ی تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران, جلد ۵: کاربرد تحلیل ریسک در انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ. تهیه شده برای سازمان آب و برق خوزستان. ۷ . مهندسان مشاور گریت‌کاراً (۱۳۸۴) گزارش نهایی پروژه‌ی تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران». جلد ۶: تحلیل و جمع‌بندی تجارب سیلاب‌های بزرگ در سدهاء تهیه شده برای سازمان آب و برق خوزستان. ۸ مهندسان مشاور گریت‌کاراً (۱۳۸۴) گزارش نهایی پروژه‌ی تدوین ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران» جلد ۷: پیش‌نویس ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران, تهیه شده برای سازمان آب و برق خوزستان. ۹۲