سازمان مدبریت و برنامه‌ربزی کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابرآن سازمان مدبریت و برنامه‌ربزی کشور ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخلزن آب زمینی (تحدید فظر اول) معاونت فنی و توسعه آمور زیربنایی وزارت نیرو امور نظام فنی و اجرابی کشور دفتر استانداردهای فنی. مهندسی. اجتماعی و زیست محیطی آب و آبفا ,32333 ادا را و ورا م۱۱ ۱۳۹۴ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- )[( ۰ ۰ ۰ سارمان بر مت و ام رری سور ربیس سازمان شماره: ۳۳۳۳۳۳۵ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران بخشنا تاریخ: ۱۳۹۳۳۱۳/۳۲ موضوع: ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب زمینی (تجدید نظر اول) به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و مواد (۶) و (۷) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲ و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویب‌نامه شماره ۹ ت ۳۳۹۷ ۳ مورخ ۱۳۸۵/۴۱۲۰ هیأت محترم وزیران)» به پیوست ضابطه شماره ۱۳۳ امور نظام فنی و اجرایی. با عنوان « ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مغازن آب زمینی (تجدید نظطر اول) » از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعایت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر. از تاریخ ۱۳۹۵/۰۴/۰۱ الزامی است. امور نظام فنی و اجرابی این سازمان دریافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را اعلام خواهد کرد. ۷۹۰۳۳۱: -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی: امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این ضابطه نموده و آن ر برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان. این اتر مصون از این رو از شما خواننده گرامی صمیمانه نفاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مرانب را به ۳- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۴- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. نشانی برای مکانبه : تهران. میدان بهارستان, خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۱ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء آمور نظام فنی و اجرایی ۷0:22 ۵3۵,33( -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- باسمه تعالی طراحی شایسته. انتخاب مناسب مصالح, ساخت و نگهداری مخازنی که برای ذخیره‌سازی آب آشامیدنی مورد استفاده شهروندان, هر ساله در نقاط مختلف کشور مخازن متعددی برای پاسخ‌گویی به نیازهای آبرسانی ساخته می‌شود. بنابراین» لازم است طرح و محاسبه این مخازن هماهنگ بوده و بر اساس آخرین استانداردهای ملی و جهانی انجام شود تا از مخازن آب تحت بارهای متفاوت. شرایط محیطی سخت و نیازهای سرویس‌دهی ویژه‌ای قرار می‌گیرند. بارهای وارده بر این سازه‌ها شامل بارهای معمول مرده و زنده و همچنین نیروهای هیدرودینامیکی است. شرایط سخت محیطی نیز مربوط به تر شدن و خشک شدن‌های متعدد بتن است. از نظر سرویس‌دهی نیز لازم است این سازه‌ها در مقابل گریز مایعات مقاوم باشند. به‌منظور دست‌یابی به نیازهای سرویس‌دهی., لازم است فرآیند طراحی, انتخاب مصالح و اجرا در حد مناسبی باشد تا بتنی توپرء مانا و تقریبا غیرقابل نفوذ با میزان ترک و تغییر شکل محدود پدید آید. نشتی نیز باید کنترل شود تا آلودگی از آب‌های زیرزمینی و سطحی و همچنین پرت آب به حداقل رسیده و ماندگاری سازه افزایش یابد. با توجه به اهمیت مبحث فوق. آمور آب وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء بازنگری ضابطه شماره ۱۲۳ با عنوان «ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب زمینی» را با هماهنگی امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور در دستور کار قرار داد و پس از تهیه. آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی و اجرایی کشور به این سازمان ارسال نمود که پس از بررسی, بر اساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه. آ یین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی و اجرایی کشور (مصوب شماره ۴۲۳۳۹/ت ۳۳۴۹۷ ه- مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. علیرغم تلاش, دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مجموعه صرف گردید. این مجموعه مصون از وجود اشکال و اپهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست می‌شود موارد اصلاحی را به امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ارسال کنند. کارشناسان سازمان پیشنهادهای دریافت شده را بررسی کرده و در صورت نیاز به اصلاح در متن ضابطه, با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناسان مجرب این حوزه» نسبت به تهیه متن اصلاحی, اقدام و از طریق پایگاه اطلاع رسانی نظام فنی و اجرایی کشور برای بهره‌برداری عموم. اعلام خواهند کرد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابلاغی معتبرء در بالای صفحات. تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده‌است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات. تاریخ آن نیز اصلاح خواهد شد. از اینرو همواره مطالب صفحات دارای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- بدین وسیله معاونت فنی و توسعه آمور زیربنایی از تلاش‌ها و جدیت رییس امور نظام فنی و اجرایی کشور جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم آمور نظام فنی و اجرایی و نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیروء جناب آقای مهندس تقی عبادی و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این ضابطه. تشکر و قدردانی می‌نماید. معاون فنی و توسعه آمور زیربنایی زمستان ۱۳۹۴ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب زمینی (تجدید نظر اول)» [ ضابطه شماره ۱۳۳] مجری: شرکت مهندسین مشاور بنداب مشاور پروژه: عباس یاری کرورانی ‏ شرکت مهندسین مشاور بندآب کارشناس مهندسی عمران - عمران اعضای گروه تهیه کننده: محمدرضا اخوان لیلابادی شرکت مهندسین مشاور بندأآب کارشناس آرشد مهندسی سازه علی پورفرزانه شرکت مهندسین مشاور بندآب کارشناس مهندسی مکانیک - سیالات هومن جلالی شرکت مهندسین مشاور بنداب کارشناس مهندسی مکانیک - سیالات علی حسنخانی شرکت مهندسین مشاور بنداب دکترای مهندسی عمران - سازه امیرحسین حمیدی‌راد شرکت مهندسین مشاور بندآب کارشناس ارشد مهندسی عمران - سازه آمنه راستینه شرکت مهندسین مشاور بندآب کارشناس مهندسی عمران < عمران محمد شکرچی‌زاده انستیتو مصالح ساختمانی دانشگاه تهران ‏ دکترای مهندسی عمران شاپور طاحونی دانشگاه صنعتی امیرکبیر کارشناس ارشد سازه علی عنایتی‌فر شرکت مهندسین مشاور بندآب کارشناس مهندسی مکانیک - جامدات عباس یاری کرورانی شرکت مهندسین مشاور بندآب کارشناس مهندسی عمران - عمران اعضای گروه نظارت: داوود آمینی شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور کارشناس آرشد مهندسی سازه ابوالقاسم توتونچی شرکت مهندسین مشاور ایراناب کارشناس آرشد مهندسی راه و ساختمان مینا زمانی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی کارشناس مهندسی شیمی صنعت آب کشور - وزارت نیرو حسن مهرابلی کارشناس آزاد کارشناس آرشد مهندسی صنایع اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی آب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): ابوالقاسم توتونچی شرکت مهندسین مشاور ایراناب کارشناس آرشد مهندسی راه و ساختمان علیرضا تولایی کارشناس آزاد کارشناس آرشد مهندسی راه و ساختمان عباس حاج‌حریری کارشناس آزاد کارشناس آرشد مدیریت صنایع -------- صفحهٔ بعد -------- حسن صادقپور شرکت تهران میراب کارشناس آرشد مهندسی عمران سیدعباس صادقیان شرکت مدیریت منابع آب ایران کارشناس مهندسی عمران < بهره‌برداری از سد و شبکه‌های آبیاری الهام عزیززاده آرائی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی کارشناس آرشد میکروبیولوژی صنعت آب کشور- وزارت نیرو سید احمد علوی کارشناس آزاد کارشناس ارشد مهندسی تبدیل آنرژی مجتبی فاضلی دانشگاه صنعت آب و برق دکترای مهندسی محیط زیست شایان ذکر است اولین متن این ضابطه با شماره ۱۲۳ از طرف سازمان برنامه و بودجه در سال ۱۳۷۲ چاپ شده است و ضابطه فعلی, بازنگری آن می‌باشد. اعضای گروه هدایت و راهبری (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور): علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی و اجرایی فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی و اجرایی سیّد وحیدالدین رضوانی کارشناس آبیاری و زهکشی, امور نظام فنی و اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول - نکات عمومی ۱-۱- کلیات ۳-۱ شرایط پی ۳-۱ طبقه‌بندی مخازن بتنی از لحاظ وضعیت استقرار نسبت به تراز زمین ۱-۳-۱- مخازن بتنی هوایی ۴-۱- طبقه‌بندی مخازن بتنی زمینی از لحاظ شکل هندسی و مشخصات ابعادی ۵-۱- سیستم سازه‌ای مخازن بتنی زمینی ۱-۵-۱- سیستم سازه‌ای سقف ۳-۵-۱ اتصال سقف به دیوار در مخازن بتنی زمینی ۳-۵-۱- سیستم سازه‌ای دیوار مخازن بتنی زمینی ۳-۵-۱ سیستم سازه‌ای کف مخازن بتنی زمینی ۵-۵-۱ سیستم سازه‌ای مقاوم در مقابل نیروهای زلزله در مخازن بتنی زمینی ۶-۱- فاصله ستون‌ها در مخازن بتنی ۷-۱- یخ‌زدگی در مخازن بتنی زمینی ۸-۱- تهویه در مخازن بتنی ۹-۱- محل قرارگیری مخازن ۱۰-۱ ابزاردقیق, کنترل و مانیتورینگ ۱۱-۱- ملاحظات پدافند غیرعامل فصل دوم -مصالح و کیفیت بتن ۱-۲- کلیات ۱-۱-۲- سیمان ۲-۱-۲- آب ۳-۱-۲- سنگدانه‌ها ۴-۱-۲ مواد افزودنی شیمیایی و مواد جایگزین سیمان ۱۰ ۱۰ ۱۲ ۱۴ ۱۴ ۱۵ ۱۵ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۳۱ ۳۳ ۳۳ ۲۳۳ ۳۴ ۲۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۵-۱-۲- آرماتور ۶-۱-۲- طرح اختلاط و ساخت بتن ۷-۱-۲ پایایی بتن ۸-۱-۲- بتن‌های خودتراکم (ع526) فصل سوم - تحلیل و بارگذاری مخازن ۱-۳- علایم اختصاری ۲-۳- کلیات ۳-۳ بارهای استاتیکی مخازن ۱-۳-۳ بار مرده ۳-۳-۳ بار زنده ۳-۳-۳- فشار استاتیکی مایع نگهداری شده ۴-۳-۳ - فشار استاتیکی خاک ۵-۳-۳- فشار برکنش ۴-۳- بارهای خاص ۱-۴-۳- اثرات ناشی از پدافند غیرعامل ۲-۴-۳ اثرات تغییرات دمای فصلی ۵-۳- بارهای دینامیکی ۱-۵-۳ روش تحلیل استاتیکی معادل برای بررسی اثرات ناشی از ارتعاش مایعات ۲-۵-۳ اضافه فشار دینامیکی خاک پشت دیوارهای پیرامونی ۳-۵-۳- ترکیب نیروهای داخلی به‌وجودآمده بر اثر زمین‌لرزه ۴-۵-۳ اضافه ارتفاع موج ناشی از ارتعاش افقی جرم مواج مایع نگهداری‌شده ۶-۳ ترکیب بارها فصل چهارم - طراحی مخازن ۱-۳- علایم اختصاری ۲-۴۳- کلیات ۳-۴ شرایط محیطی نگهداری شده ۲۳۶ ۲۳۶ ۳۸ ۳۲ ۳۵ ۳۷ ۴۰ ۴۰ ۴۰ ۳۱ ۳۱ ۳۱ ۳۲ ۳۲ ۴۲ ۳۲ ۳۳ ۴۴ ۵۵۵ ۵۵ ۵۶ 1۷ ۵۹ ۶۱ 9 ۶۲ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۴-۴- تامین شرایط بهره‌برداری ۱-۴-۴ محدود کردن حداکثر عرض ترک ۲-۴-۴- کنترل تغییر شکل ۳-۳-۴- پوشش بتنی برروی میلگردها ۴-۴-۴- حداکثر فاصله میلگردها ۵-۳-۴- حداقل ضخامت اجزای مخازن ۵-۴- طراحی ۶-۴- طراحی در مقابل نیروهای خارجی ۱-۶-۴- طراحی برای حالت حدی بهره‌برداری ۲-۶-۴ طراحی برای حالت حدی مقاومت ۷-۴- طراحی در مقابل آثار حرارتی و جمع‌شدگی در صفحه دال یا دیوار ۱-۷-۴۳- تغییرات دما ۳-۴ میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی ۳-۷-۴- درزها ۴-۷-۴- کنترل عرض ترک‌های حرارتی و جمع‌شدگی ۵-۷-۴- سطح موثر مقطع بتنی برای محاسبه فولادهای حرارتی ۱- ۵- کلیات ۳-۵- بستر ۳-۵- آماده کردن سطح زمین ۴-۵- زهکشی زیر مخزن ۵-۵- آب‌های زیرزمینی و فشار برکنش ۶-۵- قالب‌بندی» بتن‌ریزی, قالب‌برداری و برداشتن پایه‌های اطمینان ۳-۶-۵ ترتیب بتن‌ریزی در سطوح وسیع ۷-۵- مشخصات فنی اجزای تشکیل‌دهنده‌ی درز ۴ ۴ ۴ ۴ ۶۵ ۶۵ ۶۵ ۶۶ ۶۶ ۷۱ ۷۴ ۷۴ ۷۴ ۷۵ ۸۲ ۸۸ ۸٩۹ ۹۱ ۹۱ ۹۲ ۹9 ۹۳ ۹۴ ۹۶ ۹۷ ۹۷ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۷-۵- شیار درز ۳-۷-۵- در زگیرها ۸-۵- نوارهای آب‌بند ۱- ۶- کلیات ۲-۶- لوله‌ها ۳-۶- لوله‌های خروجی ۷-۶- شیرآلات ۸-۶- تجهیزات برق, کنترل, مانیتورینگ و تله‌متری مخازن ۱-۸-۶- حسگرهای سطح آب در مخازن ۳-۸-۶ بده‌سنج‌ها ۳-۸-۶- سیستم‌های مانیتورینگ ۴-۸-۶- سیستم‌های گرمایش صنعتی الکتریکی ۵-۸-۶- سیستم برق اصلی اضطراری (دائمی و موقت) ۶-۸-۶- سایر تجهیزات فصل هفتم - مخازن وزنی ۱- ۷- کلیات ۳-۷ بارهای وارد بر مخازن وزنی ۳-۷- آب‌بندی دیوارها و کف مخازن ۴-۷- تناسب‌های هندسی اولیه در طراحی دیوارهای وزنی ۱-۴-۷- دیوار تحت فشار جانبی آب - بدون نیروی برکنش و بدون تاثیر نیروی زلزله ح ۹۸ ۹۸ ۹۹ ۱۹۰۰ ۱۹۱ ۱۹۵ ۱۹۷ ۱۹۰۷ ۱۹۸ ۱۹ ۱۱۱ ۱۱۲ ۱۱۴ ۱۱۶ ۱۱۷ ۱۱۷ ۱۱۸ ۱۱۹ ۱۲۰ ۱۲۰ ۱۳۳ ۱۳۵ ۱۳۶ ۱۲۳۷ ۱۳۹ ۱۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۲-۴-۷- دیوار تحت فشار جانبی آب- با نیروی برکنش و بدون تاثیر نیروی زلزله ۵-۷- پنجه دیوارهای وزنی ۶-۷- ترکیبات بارگذاری ۷-۷- تنش‌های مجاز ۱-۷-۷- تنش مجاز فشاری در دیوارهای وزنی بتنی ۲-۷-۷- تنش مجاز فشاری در دیوارهای وزنی سنگی ۳-۷-۷- تنش کششی مجاز ۱-۸-۷- محاسبه تنش‌ها برای ترکیباتی از بارگذاری که در آن‌ها نیروی زلزله وجود ندارد ۲-۸-۷ محاسبه تنش‌ها برای ترکیباتی از بارگذاری که در آن‌ها نیروی زلزله وجود دارد ۹-۷- کنترل های پایداری ۲-۹-۷- کنترل پایداری در مقابل لغزش فصل هشتم - ضوابط طراحی اجزای جانبی مخازن آب بتنی ۱- ۸- کلیات ۳-۸ محل قرارگیری مخازن ۳-۸- حفاظت ۳-۸- زهکش ۵-۸- سرریز ۱-۶-۸- دریجه بازدید ۲-۶-۸ نردبان ۷-۸- هواکش‌ها ۸-۸- پوشش خارجی سقف و دیوارهای جانبی مخازن ۱-۸-۸- عایق‌کاری حفاظتی بتن ۲-۸-۸ پوشش گیاهی بر روی سقف مخازن ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۶ ۱۳۷ ۱۳۷ ۱۳۷ ۱۳۹ ۱۳۱ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۴ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۹-۸- شیب‌بندی ۱-۹-۸- شیب‌بندی کف مخازن ۳-۹-۸ شیب‌بندی سقف مخازن ۱۰-۸- محافظت در برابر یخ‌زدگی ۱۱-۸- آزمایش‌های آب‌بندی مخازن ۱-۱۱-۸- آزمایش آب‌بندی کف و دیوارهای مخازن ۲-۱۱-۸- آزمایش آب‌بندی سقف مخازن ۱۳-۸- شیب‌بندی محوطه و معابر اطراف مخازن ۱-۱۳-۸- شیب‌بندی محوطه‌ی اطراف مخازن ۱۳-۸- حفاظت اجزای فلزی داخل مخازن ۱۳-۸ شست و شوه رسوب‌زدایی و ضدعفونی‌کردن مخازن ۱۶-۸- نگهبانی فصل نهم - ملاحظات پدافند غیرعامل در طراحی مخازن بتنی زمینی ۱- ۹- کلیات ۳-۹ اولویت‌بندی مخازن از نقطه‌نظر سطح تاثیرگذاری ۳-۹- ضوابط طراحی مخازن آب زمینی براساس اصول پدافند غیرعامل ۱-۳-۹ مکان‌یابی مخازن آب ۲-۳-۹- پراکنده‌سازی مخازن ۴-۳-۹- مدیریت بحران ناشی از عملیات مجرمانه و تروریستی ۴-۹- حفاظت فیزیکی از مخازن آب ۱-۳-۹- ارزیابی تهدیدات ۲-۴-۹ تمهیدات و تجهیزات حفاظت فیزیکی ۵-۹- ملاحظات طراحی سازه‌ای د ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۷ ۱۳۷ ۱۳۷ ۱۳۸ ۱۳۸ ۱۳۸ ۱۳۸ ۱۳۸ ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۹۵۹۱ ۱۳ ۱۵۴ ۱۹۷ ۱۹۷ ۱۹۷ ۱۹۷ ۱۵۸ ۱۵۹ ۱۵۹ ۱۵۹ ۱۶۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان پیوست ۱- یخ‌زدگی در مخازن بتنی. نمونه‌ی محاسبات پیوست ۲- بتن‌های خودتراکم (ع50) پیوست ۵ - ایجاد پوشش گیاهی بر روی خاکریز سقف و پیرامون مخازن منابع و مراجع فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱-۲- حداقل میزان مواد سیمانی در بتن جدول ۲-۲- حداقل مدت عمل‌آوری بتن جدول ۳-۲ الزامات برای بتن در معرض یون کلراید جدول ۴-۲ الزامات برای بتن در معرض حمله سولفات جدول ۵-۲- حداکثر مجاز انبساط خمیر سیمان در معرض سولفات (/10120 ۲ /۸577) جدول ۶-۲- طبقه‌بندی شدت مهاجم‌بودن محیط برای بتن در معرض چرخه‌های متناوب ذوب و انجماد جدول ۷-۲- کل میزان هوا برای ساخت بتن مقاوم در برابر چرخه‌های ذوب و انجماد جدول ۸-۲- آزمایش‌های پایایی و تعیین شاخص دوام جدول ۱-۳- ضریب رفتار مخازن (:؟!) جدول ۳-۳ ترکیبات بار در طراحی به روش حالات حدی جدول ۱-۴- حداکثر عرض ترک مجاز در شرایط محیطی مختلف جدول ۳-۴ مقادیر حداکثر ضریب ترک مجاز در شرایط محیطی مختلف جدول ۲-۴- ضرایب پایایی (50) جدول ۴-۴- حداقل درصد میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی افقی بر اساس سطح مقطع موثر جدول ۵-۳- حداکثر فاصله و نوع درزها در حالت‌های مختلف جدول ۶-۴- مقاومت کششی سه روزه بتن بر اساس مقاومت فشاری ۲۸ روزه آن جدول ۷-۴- تغییرات دمای بتن به علت گرمای آزادشده در هنگام آبگیری (هیدراسیون) ۱۸۳۵ ۱۷۹ ۱۹۵ ۳:۳ ۱۵ ۵( ۳۱۵ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۳۰ ۳۰ ۳۱ ۳۱ ۳۲ ۳۸ ۵۹۷ ۴ ۳۷ ۷۲ ۸۴ ۸۴ ۸۵ ۸۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱-۷- مقاومت فشاری سنگ‌های مورداستفاده در کارهای ساختمانی جدول ۲-۷- تنش‌های مجاز فشاری سنگ‌چینی جدول ۳-۷- ضریب اصطکاک ام در رابطه ۲-۷ جدول ۱-۹- اولویت‌بندی سامانه‌های آبی جدول ‎۲-٩‏ تجهیزات و تمهیدات امنیتی پیرامون محوطه جدول ‎-۳-٩‏ تجهیزات و تمهیدات امنیتی محوطه (فضای مابین دیوار پیرامونی و ابنیه) جدول ‎-۳-٩‏ تجهیزات و تمهیدات امنیتی ابنیه و تاسیسات وابسته جدول ۵-۹- تجهیزات و تمهیدات آمنیتی سیستم برق» کنترل و تله‌متری جدول پ.۱-۱- زمان مورد نیاز برای شروع یخ‌زدگی < مثال مخزن نیمه‌مدفون جدول پ.۳-۱- زمان مورد نیاز برای شروع یخ‌زدگی < مثال مخزن مدفون جدول پ.۱-۲- شاخص پایداری چشمی جدول پ.۱-۴- خلاصه‌ای از مشکلات کیفی آب در مخازن ذخیره جدول پ.۲-۴- نمونه‌ی دستورالعمل نرخ خالی و پرکردن مخازن آب عنوان شکل ۱-۱- نمونه‌هایی از مخازن بتنی هوایی شکل ۲-۱- نمونه‌هایی از مخازن بتنی زمینی شکل ۳-۱- نمونه‌هایی از سیستم‌های اتصال سقف به دیوار مخازن بتنی زمینی شکل ۳-۱- سیستم‌های سازه‌ای دیوار در مخازن بتنی مکعب مستطیلی زمینی شکل ۵-۱- سیستم‌های مورد استفاده در کف مخازن بتنی زمینی شکل ۶-۱- توزیع یکنواخت سختی در افق (در یک نیم مخزن از یک مخزن بتنی با حجم زیاد) شکل ۷-۱- نمونه‌ای از سازه‌ی تهویه در مخازن بزرگ بتنی زمینی شکل ۱-۳- مدل دینامیکی مایعات درون مخزن با جدار سخت شکل ۲-۳- مشخصات ابعاد هندسی مخازن ۱۳۴ ۱۳۴ ۱۳۸ ۱۵۶ ۱۶۰ ۱۳۱ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۷۲ ۱۷۶ ۱۸۷ ۳۹۵ ۳۹۰۹ ۱۰ ۱۱ ۱۳ ۱۴ ۱۷ ۴۴ ۴۴ ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۴-۳- ضریب برای مخازن استوانه‌ای ۴۶ شکل ۵-۳- ضرایب ,/۷/:/۷8 و۷/:/۷۷ در مقابل نسبت ,ٍ11/.] برای مخازن مستطیلی ۴۷ شکل ۶-۳- ضرایب ,/۱۷:/۲۸ ۷۷0/۷۷ در مقابل نسبت ,12/11 برای مخازن استوانه‌ای ۴۷ شکل ۷-۳- ضرایب ۱/1 و ر ۳/۲1 برای مخازن مستطیلی بدون در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر پی (۳ت) ۰ ۳۹ شکل ۸-۳- ضرایب ر[]/ :۳ و رل / م۳ برای مخازن استوانه‌ای بدون در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر پی (3۳ات]) ۰ ۳۴۹ شکل ۹-۳- ضرایب ر1]/ :0 و ر[]/ع برای مخازن مستطیلی با در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر پی (1[3۳) ۰ ۵۰ شکل ۱۰-۳- ضرایب ر[]/ :0 و ر1]/ع برای مخازن استوانه‌ای با در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر پی ‎ )]13(‏ ۵۱ شکل ۱۱-۳- نیروهای ناشی از ارتعاش افقی مخازن نگه‌دارنده‌ی مایعات 1۲ شکل ۱۲-۳- نمای شماتیک محل اعمال برآیند نیروهای جانبی هیدرودینامیکی در مخازن ۳ شکل ۱۳-۳- توزیع نیروهای هیدرودینامیکی در پلان مخازن مستطیلی ۵۳ شکل ۱۴-۳- توزیع نیروهای هیدرودینامیکی در پلان مخازن استوانه‌ای ید شکل ۱۵-۳- توزیع واقعی فشار هیدرودینامیک ناشی از ارتعاش قسمت سخت مایع نگهداری شده ۵۳ شکل ۱۶-۲- توزیع واقعی فشار هیدرودینامیک ناشی از ارتعاش قسمت مواج مایع نگهداری شده ۵۵ شکل ۱۷-۳- اضافه ارتفاع موج ناشی از ارتعاش افقی جرم مواج مایع نگهداری‌شده ۵۶ شکل ۱-۴- شرایط محیطی اجزای مختلف مخزن ۳ شکل ۲-۴- پارامترهای مورد نیاز در محاسبه ضریب ترک (7) ۶۸ شکل ۳-۴- پارامترهای مورد نیاز در محاسبه عرض ترک (۷۷) ۳۹ شکل ۴-۴- درز اجرایی ۷۶ شکل ۵-۴-درزهای انقباضی ۳۹ شکل ۶-۴- درز انقباضی کامل القایی در کف ۷۹ شکل ۷-۴- درزهای انبساطی ۸ شکل ۸-۴- درز انبساطی با شاخک برشی برای حمل نیروی برشی در درز ۸۱ شکل ۹-۳- درز لغزشی در محل اتصال سقف روی دیوار ۸۲ شکل ۱۰-۴- محل قرارگیری میلگردهای حرارتی افقی ۳ شکل ۱۱-۴- پارامترهای موردنیاز در تعیین فاصله میان ترک‌ها ۸۶ شکل ۱۳-۴- سطح موثر مقطع بتنی برای محاسبه آرماتورهای حرارتی و جمع‌شدگی ۸۸ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان شکل ۱-۵- سیستم قالب‌بندی دیوار بتنی بلند شکل ۲-۵- قالب‌بندی ستون در مخازن آب و سازه‌های مهندسی بهداشت شکل ۳-۵- استفاده از پشت‌بندها در مخازن آب با ارتفاع بلند شکل ۴-۵- دریجه‌ی موقت ترزیق بتن در دیوارهای بلند در مخازن آب شکل ۵-۵- نمونه‌هایی از میله‌های رابط قالب دوطرف دیوار مخازن شکل ۶-۵- پرداخت سطحی کف با ماله‌ی پروانه‌ایی شکل ۷-۵- نحوه بتن‌ریزی در سطوح وسیع شکل ۸-۵- اجزای تشکیل دهنده‌ی درز شکل ۹-۵- کرنش سطحی برای افزایش عرض ۱۲/۵ میلی‌متر شکل ۱۰-۵- کرنش سطحی برحسب کرنش متوسط خطی شکل ۱۱-۵- جزییات اجرایی نوارهای آب بند ترموپلاستیک (اندازه‌ها به میلی‌متر می‌باشند) شکل ۱-۶- جزییات نمونه لوله خروجی شکل ۲-۶- جزییات نمونه لوله تخلیه یا شستشو شکل ۳-۶- جزییات نمونه حوضچه سرریز شکل ۴-۶- شکل شماتیک تجمیع حوضچه‌های شیرآلات لوله‌های ورودی» خروجی و شستشوی مخزن شکل ۱-۷- جزییات آب‌بندنمودن دیوارهای سنگی با هسته بتنی مسلح با ضخامت ۲۰ الی ۳۰ سانتی‌متر (مقطع : شکل ۲-۷- جزییات اتصال بتن آب‌بند کف به عایق دیوار شکل ۳-۷- نیروهای وارد بر دیوار با مقطع مستطیلی شکل ۴-۷- شمای محاسباتی در حالت اجرای دیوار برای فشار بر کنش شکل ۵-۷- اجرای پله‌ای دیوار مثلنی شکل ۶-۷- شمای محاسباتی که حالت اجرای دیوار (با اعمال فشار بر کنش) شکل ۷-۷- نیروی محاسباتی پنجه دیوارهای وزنی شکل ۸-۷- نیروهای وارده بر دیوار وزنی (بدون حضور نیروی زلزله) شکل ۹-۷- نیروهای وارد بر دیوار وزنی (با حضور نیروی زلزله) شکل پ.۱-۲- نمای شماتیک نحوه انجام آزمایش جریان اسلامپ شکل پ.۲-۲- ضریب پایداری چشمی برای آزمایش جریان اسلامپ ۹۴ ۹۴ ۹۵ ۹۵ ۹۶ ۹۷ ۹۷ ۹۸ ۱۹۰۰ ۱۰۱ ۱۹۳ ۱۹ ۱۱۲ ۱۱۳ ۱۱۵ ۱۳۸ ۱۳۹ ۱۳۰ ۱۳۱ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۶ ۱۳۷ ۱۸۵ ۱۸۶ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان شکل پ.۳-۲- نمای شماتیک نحوه‌ی انجام آزمایش حلقه‌ی [ (اندازه ها به میلی‌متر می‌باشد) شکل پ.۳-۲- لزوم ثبت اختلاف سطح بتن در بیرون و داخل حلقه‌ی [ به عنوان معیاری برای قابلیت عبور شکل پ.۵-۲ - نمای شماتیک دستگاه آزمایش جداشدگی با استفاده از روش ستون شکل پ.۶-۲- پرداخت سطح بتن خودتراکم شکل پ.۷-۲- بتن‌ریزی از قسمت پایین قالب‌های ستون و دیوار شکل پ.۱-۳- هندسه پیشنهادی برای زهکش پیرامونی (ابعاد به سانتی‌متر) شکل پ.۲-۳- هندسه پیشنهادی برای شاخه‌های فرعی (ابعاد به سانتی‌متر) شکل پ.۳-۳- چاهک بازدید و اتصال زهکش فرعی به زهکش اصلی به آن ۱۸۸ ۱۸۸ ۱۸۹ ۱۹۲ ۱۹۳ ۱۹۸ ۱۹۸ [ هه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۱ مقدمه زمینی» در سال ۱۳۷۲ تهیه و ابلاغ گردید. با توجه به گذشت زمان قابل ملاحظه از انتشار این استاندارد و تدوین و تغییر آیین‌نامه‌های مادر و در نتیجه لزوم تجدیدنظر و به‌روزنمودن آیین‌نامه‌های طراحی و دستورالعمل‌های فنی در جهت رفع نیازهای جامعه فنی کشورء بازنگری این نشریه در دستور کار قرار گرفت. بازنگری نشریه براساس آیین‌نامه جدید بتن ایران (آبا) و استانداردهای معتبر و به‌روز جهانی و همچنین با توجه به تجهیزات و تکنولوژی‌های امروزی انجام شده است. در تدوین این نشریه فرض بر این بوده است که آخرین تجدیدنظرهای نشریه شماره ۱۲۳۰ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با عنوان «آیین‌نامه بتن ایران» (آبا)» نشریه شماره ۳۱۲ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با عنوان عمومی مخازن آب زمینی» و نشریه شماره ۱۳۷ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری با عنوان «راهنمای بهره‌بردای و نگهداری از مخازن آب شهری (بازنگری اول)» برای طراحی و اجرای مخازن بتنی مسلح در مورد استفاده قرار گیرد. مگر آن که در این ضابطه به طور واضح ترتیب دیگری در نظر گرفته شده باشد. - هدف هدف از تدوین این ضابطه بازنگری نشریه شماره ۱۲۳ سازمان برنامه و بودجه در خصوص طرح و محاسبه مخازن آب زمینی است. به‌علاوه. ضمن بازنگری بر اساس آخرین ویرایش استانداردهای ملی و بین‌المللی و توجه به ارتقای موردتوجه کارفرمایان و طراحان مخازن بتنی قرار گیرد. مانند تجهیزات مکانیکی و برقی و سیستم‌های کنترل, پدافشد غیرعامل ۳ ملاحظات کیفی آب ذخیره‌شده. افزوده شده است. - دامنه کاربرد این ضابطه دربرگیرنده‌ی مقررات عمومی برای طراحی و اجرای مخازن زمینی بتن مسلح و وزنی مورد استفاده در سازه‌های مربوط به امور مهندسی بهداشت" که به نحوی عهده‌دار ذخیره‌ی آب تصفیه‌نشده یا تصفبه‌شده در دمای معمولی هستند. می‌باشد. برای سایر مایعات و دماهای غیرمتعارف. اصول کلی این ضوابط با درنظرگرفتن ضوابط پایایی - سازه‌های مر تبط ۴ بهداشت جوامع انسانی -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۲‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی بتن مسلحء ممکن است قابل‌کاربرد باشد. این ضابطه برای طراحی مخازن بتنی با احجام متداول جهت آبرسانی شهری و روستایی, با توجه به ملاحظات پدافند غیرعامل در طراحی مخازن بتنی زمینی تهیه‌شده و برای طراحی مخازن حیاتی " توصیه می‌شود به استانداردها و مراجع معتبر و برای طراحی مخازن کاملا نمایان بزرگ. به نشریه‌ی شماره ۷۸- ن طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور با عنوان «نگرشی اجمالی بر مخازن بزرگ غیرتیپ» مراجعه شود. ضمناء با عنایت به اختلافات اساسی بین مخازن زمینی و هوایی از نقطه‌نظر سازه‌ای و تجهیزاتی. ضوابط و معیارهای طراحی و اجرای مخازن هوایی موضوع این بازنگری نمی‌باشد و تهیه و تدوین ضوابط مربوط در استانداردی جداگانه مورد ۱- برای ملاحظه‌ی نحوه‌ی تعیین سطح تاثیرگذاری مخازن (مهم. حساس و حیاتی) به بند ‎۲-٩‏ این ضوابط مراجعه گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ نکات عمومی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -نکات عمومی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۵ ۱-۱- کلیات مخازن. یکی از اجزای مهم سامانه‌های آبرسانی می‌باشند که باید به گونه‌ای طراحی گردند تا علاوه بر جبران تغییرات تقاضای آب. کاهش نوسانات فشار آب در شبکه‌ی توزیع. ذخیره و فراهم‌نمودن آب مورد نباز اطفای حریق و استمرار آبرسانی و توزیع آن در هنگام قطع برق و حوادث احتمالی, از آلودگی آب نیز جلوگیری نمایند. ۲-۱- شرایط پی در هنگام استفاده از این ضوابط. فرض بر این است که زمین‌شناسی, مکانیک خاک. لرزه‌خیزی منطقه و همچنین سایر پارامترهای مکانیک خاک. توسط گروه‌های ذی‌صلاح مورد بررسی قرار گرفته و نتایج حاصل و پارامترهای لازم در اختیار گروه‌های مختلف طراحی مخزن قرار داده شده است. در مخازن بزرگ به‌منظور کنترل مضاعف نتایج آزمایش‌های مکانیک خاک. حفر گمانه‌های تکمیلی و کنترل مطالعات ژئوتکنیک اولیه مطابق نظر مهندس ژئوتکنیک توصیه می‌شود. مخازن بتن مسلح برحسب وضعیت استقرار نسبت به تراز زمین» به دو دسته‌ی مخازن هوایی و مخازن زمینی طبقه‌بندی می‌شوند. ضوابط ارائه شده در این مجموعه مربوط به مخازن زمینی می‌باشد. برای طراحی و اجرای مخازن ۱-۳-۱- مخازن بتنی هوایی منطقه‌ی تحت پوشش). بر روی پایه‌های قاب‌بندی شده 9 5 یکپار چه. احدات می‌گردد. در شرا یط معمول, حجخم این مخازن محدود بوده و براساس نیاز تعیین می‌گردد. نمونه‌هایی از مخازن هوایی احداث شده برروی پایه‌های قاب‌بندی‌شده و ۱- تا زمان تهیه شدن استاندارد ملی مخازن بتنی هوایی. طراح می‌تواند به استانداردهای معتبر بین‌المللی مربوط مراجعه نماید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۲-۳-۱- مخازر الف - مخازن بت سقف آن‌ها خاک دارند. از نظر تباد زمینی برای ذخیره‌ی آب تصفیه‌نشده یا بهد » می‌شوند. با توجه به ضوابط پدافند غیرعاما ورت مدفون, نیمه‌مدفون و یا نمایان ساخته ی زمینی مدفون زمینی مدفون مخازنی هستند که در عمق م ال حرارتی نیز شرایط مناسبی را فراهم میا /۴ ۰ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخا رما ما در ت ند ض ۰ گردد. این گونه مخازن علاوه بر محاسنی که ورند. همجچنین روی از لحاظ استتار -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -نکات عمومی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۷ ب- مخازن بتنی زمینی نیمه‌مدفون در این مخازن عملیات خاکریزی صرفا تا بخشی از ارتفاع دیوار انجام می‌شود. این گونه مخازن از لحاظ استتار, تغییرات دما و همچنین انبساط و انقباض دال سقف. شرایط نامناسبی دارند و با توجه به ضوابط پدافند غیرعامل برای ج- مخازن بتنی نمایان این گونه مخازن به‌طورمعمول به لحاظ معماری منظر و یا نمادگرایی, و در تطابق با محیط پیرامون برای سامان‌دهی سیما و مناظر شهری, تاریخی و توریستی, به صورت نمایان ساخته می‌شوند. درشکل شماره (۲-۱) نمونه‌هایی از مخازن بتنی زمینی مدفون, نیمه‌مدفون و نمایان نشان داده شده است. عواملی که در انتخاب نوع مخازن زمینی از لحاظ مدفون» نیمه‌مدفون و یا نمایان بودن تاثیر داردء شامل ضوابط پدافند غیرعامل, سطح آب زیرزمینی» شرایط اقلیمی» توپوگرافی, ژئوتکنیک. محدودیت زمین. رقوم موردنظرء شیب زمین و یا لزوم سامان‌دهی سیما و مناظر می‌باشد. به منظور رعایت ضوابط پدافند غیرعامل و تامین تمهیدات لازم برای مقابله با یخ‌زدگی, باید از مخازن زمینی مدفون برای آب آشامیدنی استفاده شود. درصورتی که امکان مدفون کردن مخازن برای چنین مراکزی میسر نباشد. مخزن باید با نظر کمیته پدافند غیرعامل, و مطابق ضوابط مربوط مورد مطالعه خاص قرار گیرد. در چنین شرایطی به علت ضوابط پدافند غیرعامل توصیه می‌شود از مخازنی که شکل هندسی آن‌ها دارای گوشه‌های -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ و ٩۴/۱۰/۰۱‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی الف- مخزن بتنی زمینی مدفون ج- مخزن بتنی نمایان ‎٩۲|‏ ]| شکل ۲-۱- نمونه‌هایی از مخازن بتنی زمینی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -نکات عمومی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹ ۴-۱- طبقه‌بندی مخازن بتنی زمینی از لحاظ شکل هندسی و مشخصات آبعادی مخازن آب بتنی زمینی معمولا در دو شکل استوانه‌ای و مکعب مستطیلی ساخته می‌شوند. اگرچه از نظر کلی به هر شکل هندسی زیبا و مناسب می‌توانند احداث گردند. به‌طور کلی. مخازن استوانه‌ای از لحاظ فنی و ملاحظات پدافند غیرعامل به مخازن مکعب مستطیلی برتری دارند. در مناطقی که ضریب باربری خاک مناسب باشد.ء مخازن کاسه‌ای نیز برای احجام بزرگ گزینه‌ی مناسبی می‌باشد. از نقطه‌نظر بهره‌برداری و ملاحظات پدافند غیرعامل, مخازن معمولا به صورت دوقلو در نظر گرفته می‌شوند. به‌عنوان مثال, بجای ساخت یک مخزن ۵۰۰۰ مترمکعبی. دو مخزن ۲۵۰۰ مترمکعبی در کنار هم و یا چسبیده به یکدیگر ساخته می‌شود. اقتصادی مناسب‌ترین ابعاد هندسی برای مخازن مکعب مستطیلی در شرایطی حاصل می‌شود که نسبت طول به عرض مخزن ۲ به ۲ باشد. در مخازن دو قلوی استوانه‌ای نیز مناسب‌ترین حالت. استفاده از دو مخزن مستقل با حجم مساوی است. ۵-۱- سیستم سازه‌ای مخازن بتنی زمینی ۱-۵-۱ سیستم سازه‌ای سقف مخازن را می‌توان مسقف و یا بدون سقف احداث نمود. مخازن آب آشامیدنی باید مسقف و غیرقابل‌نفوذ باشند. از مخازن بدون سقف به‌طور معمول در مواردی نظیر حوضچه‌های ته‌نشینی, استخرهای شنا و ذخیره‌ی آب کشاورزی استفاده می‌شود. برای سقف مخازن می‌توان یکی از سیستم‌های زیر را انتخاب نمود: الف- دال تخت قارچی ب- تیر- دال با توجه به خصوصیات سازه‌ای و همچنین شرایط پایایی لازم برای سقف مخازن. سیستم نوع آلف (دال تخت قارچی)» مناسب‌ترین و متداول‌ترین سیستم می‌باشد. اگرچه در بعضی از موارد برای مخازن آب آشامیدنی شهری از سیستم دال درصورت استفاده از سیستم دال دوطرفه با تیرهای حمال محیطی. مشخصات فنی لازم برای پایایی و همچنین عملکرد دال به عنوان یک دیافراگم صلب باید مورد مطالعه خاص قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ 5‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۳-۵-۱ اتصال سقف به دیوار در مخازن بتنی زمینی به‌طور معمول اتصال سقف به دیوار در مخازن نیمه‌مدفون به منظور کاهش اثر تغییر طول‌های حرارتی» به‌صورت آزاد و در مخازن مدفون. جهت جلوگیری از نفوذ آب‌های زیرزمینی به صورت یکپارچه در نظر گرفته می‌شود. ارتباط محیط خارج با محیط داخل مخازن باید با کارگذاری آب‌بندهای مناسب در محل اتصال سقف به دیوارء به‌طور کامل قطع گردد. نمونه‌هایی از سیستم‌های اتصال سقف به دیوار مخازن بتنی زمینی در شکل شماره (۳-۱) آمده است. لایه آب‌بندی روی دیوار و زیر سقف شکل ۳-۱- نمونه‌هایی از سیستم‌های اتصال سقف به دیوار مخازن بتنی زمینی ‎٩۲|‏ ] تغییر ات طولی و عرضی سقف مخازن بتنٍ به‌علت تعییر ات درجه حرارت. به‌صورت بزرگ‌نمایی شده نمایش داده شده است. این تغییرات در مخازن مدفون خیلی کوچک‌تر از مخازن غیرمدفون می‌باشد. ۳-۵-۱- سیستم سازه‌ای دبوار مخازن بتنی زمینی ۱-۳-۵-۱- سیستم سازه‌ای دیوار در مخازن بتنی مکعب مستطیلی زمینی سیستم سازه‌ای دیوار مخازن بتنی زمینی برحسب وجود درزهای انبساط قائم در دیوار» مطابق یکی از حالات زیرء ضوابط ارائه شده در فصل چهارم این ضابطه صورت پذیرد. - دال دوطرفه, متکی بر سه لبه و آزاد در لبه‌ی فوقانی (وضعیت اتکایی ممکن است لولایی یا گیردار باشد)» در این حالت دیوارها علاوه بر لنگر خمشی, تحت کشش در امتداد طولی نیز قرار می‌گیرند. - دال دوطرفه متکی بر چهار لبه (وضعیت اتکایی ممکن است لولایی یا گیردار باشد)» در این حالت دیوارها علاوه بر لنگر خمشی, تحت کشش در امتداد طولی و فشار در امتداد قائم نیز قرار می‌گیرند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -نکات عمومی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۱8 ب- سیستم غیریکپارچه (شکل ۴-۱-ب) - دال یک‌طرفه‌ی قائم طره‌ای, گیردار در پایین و آزاد در بالا - دال یک‌طرفه‌ی فائم. گیردار در پایین و متصل به سقف در بالاء که معمولا اتصال دیوار و سقف لولایی فرض می‌شود. در سیسستم غیریکپارچه دیوارها و کف دارای درز انبساط می‌باشند. 1 سمک دکووکردار۳ مراک دم مک روک مک وک دک دک گنر۳ دوز م۳ زک رک درک جک نمزم ۳ زمر مک کت بوک کار مراک دوز ۳ زک و۳ مک و۳ ناکرا ترا دک دوک زو م۳ رک دک دک .زو رمک زو جک مرک رک کرک و درمز شکل ۴-۱- سیستم‌های سازه‌ای دیوار در مخازن بتنی مکعب مستطیلی زمینی ۲-۳-۵-۱ سیستم سازه‌ای دیوار در مخازن بتنی استوانه‌ای سیستم سازه‌ای دیوار مخازن بتنی استوانه‌ای برحسب وجود درزهای انبساط قائم در دیوارء مطابق یکی از حالات زیر به‌صورت یکپارچه و یا غیریکپارچه درنظر گرفته می‌شود. انتخاب سیستم سازه‌ای مناسب برای دیوار مخازن باید برمبنای ضوابط ارائه شده در فصل چهارم این ضابطه صورت پذیرد. در این سیستم درز انبساط قائم در دیوار وجود ندارد و در پوسته‌ی استوانه‌ای, علاوه بر کشش حلقوی, لنگر خمشی با شرایط گیرداری مختلف در پایین و بالای پوسته به‌وجود می‌آید. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی در این سیستم درز انبساط قائم در دیوار وجود داشته و دو حالت زیر پدید می‌آید: - دال یک‌طرفه‌ی قائم طره‌ای, گیردار در پایین و آزاد در بالا. - دال یک‌طرفه‌ی قائم» گیردار در پایین و متصل به سقف در بالا (که معمولا اتصال دیوار به سقف لولایی فرض از آنجا که مهم‌ترین مزیت مخازن استوانه‌ای. به‌وجودآمدن کشش حلقوی می‌باشد و در صورت وجود درز انبساط کشش حلقوی ایجاد نمی‌شود. به‌طورمعمول از سیستم غیریکپارچه برای مخازن بتنی استوانه‌ای استفاده نمی‌گردد. ۳-۳-۵-۱ ارتفاع دیوار مخازن بتنی زمینی با توجه به تکنولوژی روزء ملاحظات اقتصادی و ترجیح بر بتن‌ریزی یکپارچه در ارتفاع. حداکثر ارتفاع دیوار در زمان طراحی توسط مهندس طراح تعیین می‌شود. ۴-۵-۱- سیستم سازه‌ای کف مخازن بتنی زمینی برحسب شرایط پی» سیستم کف به یکی از دو صورت یکیارچه و غیریکپارچه انتخاب می‌شود. سیستم کف یکپارچه به صورت دال بتن مسلح یکپارچه در زیر تمام دیوارها و ستون‌ها می‌باشد. در مواقعی که منطقه دارای خاک خوب و عاری از آب زیرزمینی باشد. استفاده از کف غیریکپارچه می‌تواند مورد توجه واقع شود. در این حالت دیوارها و ستون‌ها دارای شالوده‌های جداگانه می‌باشند و بر روی سطح فوقانی این شالوده‌هاء دالی بتنی با ضخامت مناسب (حداقل ۱۵ سانتی‌متر) به منظور آب‌بندی کف مخزن اجرا می‌شود. نمونه‌هایی از سیستم‌های مورد استفاده در کف مخازن بتنی در شکل شماره (۵-۱) آمده است. در طراحی مخازن توصیه می‌شود از سیستم کف یکپارچه به‌صورت دال بتن مسلح یکپارچه در زیر تمام دیوارها و ستون‌ها استفاده گردد. الف- سیستم کف بکپارچه به‌صورت دال بتن مسلح زیر تمام دیوارها و ستون‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول . مومی ۹۴۳//۰۱ 7 عم ۳ 75 5 را ار و ی ۸ | 9 ۲ 7 ز 1 0 را هارمه انار ها ک ام ه- مقطع سیستم پی منفرد در زبر ستون‌ها شکل ۵-۱- سیستم‌های مورد استفاده در کف مخازن بتنی زمینی ‎]۹٩۲[| ۱۳ خچچچچچچجچج -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۴‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۵-۵-۱- سیستم سازه‌ای مقاوم در مقابل نیروهای زلزله در مخازن بتنی زمینی برای توزیع یکنواخت نیروی زلزله و جلوگیری از هرگونه تمرکز نیرو به علت لنگرهای پیچشی بزرگ. لازم است مخزن دارای توزیع یکنواخت سختی در سطح افق باشد. به عنوان مثال, شکل شماره (۶-۱) نشان دهنده‌ی پلان یک نیم مخزن از یک مخزن بزرگ می‌باشد که توسط دو درز انبساط به چهار قسمت تقسیم شده است. اگر ربع اول (۱) مورد توجه قرار گیرد. ملاحظه می‌شود که وجود دیوارهای 2۵ و 0 باعث تمرکز شدید سختی در گوشه‌ی ۸ می‌شود. درحالی که. در صورت عدم وجود دیوارهای ۲ و 70. در گوشه‌ی 3 عملا سختی ناچیز است. لذاء منطق حکم می‌کند که به ترتیبی» سختی در گوشه‌ی 7 به‌وجود آید. برای این منظورء می‌توان با تعبیه‌ی دو دیوار برشی ۲ و( توزیع یکنواختی از سختی برای ربع‌های مختلف در صفحه افق فراهم آورد. ۲ مر ۳ 7 شکل ۶-۱- توزیع یکنواخت سختی در افق (در یک نیم مخزن از یک مخزن بتنی با حجم زیاد) ۶-۱ فاصله ستون‌ها در مخازن بتنی بررسی تجربیات موجود در زمینه‌ی طراحی و اجرای مخازن بتنی زمینی نشان می‌دهد که فواصل متعارف ستون‌ها در حدود ۴ تا ۶ متر می‌باشد. مطالعات انجام شده نیز نشان می‌دهد که فواصلی در حدود فوق. ضخامت معقولی برای سقف (درحدود ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر) به‌دست می‌دهد و در ضمن تعداد و تراکم ستون‌ها از نقطه‌نظر اجرایی درحد معقولی است. با توجه به توضیحات فوق, توصیه می‌شود برای طراحی مخازن در اکثر موارد فواصل ستون‌ها حدود ۵ متر انتخاب شود. در مورد دهانه‌ی انتهایی برای ایجاد توازن در لنگرهای مثبت و منفی, طول دهانه حدود ۴ متر و با همین استدلال, طول دهانه‌های طره‌ای موجود در مجاورت درزهای انبساطی, حدود ۲ متر منظور می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -نکات عمومی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۵ ۷-۱- یخ‌زدگی در مخازن بتنی زمینی با توجه به شرایط اقلیمی مناطق سردسیرء امکان یخ‌زدگی در مخازن وجود داشته و سه نوع پدیده‌ی یجزدگی به - یخ‌زدگی لوله‌ها و تجهیزات جانبی مخزن - یخ‌زدگی سطوح در تماس با هوای مرطوب موجود در داخل فضای مخزن - یخ‌زدگی سطح آب داخل مخزن راهکارهای زیر برای جلوگیری از وقوع پدیده‌های فوق‌الذکر قابل‌توصیه می‌باشد: - برای لوله‌ها و تجهیزاتی که بالاتر از عمق یخ‌زدگی اجرا می‌شوند باید عایق حرارتی مناسب و مقاوم در مقابل تجهیزات فوق‌الذکر را در حد عمق یخ‌زدگی در نظر گرفت و یا با محاسبات نشان داد امکان یخ‌زدگی در آن شرایط وجود ندارد. - حداقل *۵ سانتی‌متر خاک بر روی سقف مخزن ریخته شود و یا آن‌که معادل ضخامت *۵ میلی‌متر عایق حرارتی پشم شیشه بر روی سطح خارجی مخزن کشیده شده و این عایق باید در مقابل صدمات مکانیکی و تخریب ناشی از نفوذ آب محافظت شود. بدین‌ترتیب. می‌توان از وقوع پدیده یخ‌زدگی سطح آب داخل مخازن و سطوح در تماس با هوای مرطوب در شرایط معمول جلوگیری نمود. برای شرایط برودتی سخت. لازم است محاسبات انتقال حرارت توسط کارشناس ذیربط انجام شود. برای بررسی نحوه انتقال حرارت در مخازن بتنی می‌توان به پیوست شماره‌ی ۱ این ضابطه. با عنوان «یخزدگی در مخازن بتنی, نمونه محاسبات» مراجعه نمود. ۸-۱- تهوبه در مخازن بتنی تعبیه هواکش در مخازن به تهویه و گردش هوا بر روی سطح آب کمک می‌کند. درصورتی‌که تهویه و گردش هوا در محدوده روی سطح آب و زیر سقف مخزن وجود نداشته و یا به اندازه کافی نباشد. به علت تبخیر سطحی. هوای این محدوده به حد اشباع می‌رسد. وجود هوای اشباع در مخزن باعث مسایل مختلفی از جمله شوره‌زدن زیر سقف مخزن بر اثر تقطیر مکرر می‌شود و در شرایطی که هوای محیط خارج زیر صفر باشد. احتمال برفک‌زدگی و یخ‌زدگی موضعی در ۱- لازم به توضیح است برای مخازن سیستم آبرسانی شهری, با توجه به ملاحظات پدافند غیرعامل در طراحی مخازن بتنی زمینی. توصیه گردیده است در کلیه‌ی شرایط آب و هوایی, از مخازن مدفون (با حداقل *۵ سانتی‌متر خاکریزی بر روی سقف مخزن) استفاده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۱۶‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی سقف مخازن وجود دارد. یخ‌زدگی و آب‌شدن مکرر موجب آسیب‌دیدگی پوشش میلگردها شده و در نتیجه موجب خوردگی آرماتورها می‌گردد. خوردگی آرماتورها در حضور یون کلر با شدت بیش‌تری روی می‌دهد. بنابراین» تهویه مناسب و گردش کامل هوا در مخزن ضروری می‌باشد که می‌تواند به دو طریق طبیعی و یا اجباری صورت گیرد. ضمن آن‌که» پیش‌بینی هواکش مناسب می‌تواند از پدیدآمدن فشار منفی در سازه‌ی مخزن, به دلیل ترکیدگی بزرگ در لوله‌های خروجی جلوگیری نماید. به منظور اطمینان از تامین هوای ورودی به مخزن و جلوگیری از پدیدآمدن فشار محاسبه ابعاد هواکش, باید امکان ترکیدگی بزرگ‌ترین لوله خروجی در نقطه خروج لوله از مخزن درنظرگرفته شود. میزان تبخیر سطحی تابعی از شرایط محیطی و مساحت مخزن می‌باشد و لازم است محاسبات مربوطه با توجه به آن که شرایط محیطی در طول سال متغیر بوده و تابع عوامل متعددی می‌باشد. انجام شود. در صورت دردسترس‌نبودن اطلاعات کافی برای انجام این محاسبات. توصیه می‌شود برای سیستم تهویه‌ی اجباری (مکانیکی) به ازای هر مترمربع از سطح مخزن, حدود ۴۵ لیتر بر دقیقه ظرفیت تهویه. و برای تهویه طبیعی به ازای هر مترمربع از سطح مخزن حدود ۲ سانتی‌متر مربع هواکش در نظر گرفته شود. با توجه به ضرورت گردش هوا بر روی سطح آب کل مخزن. باید محل هواکش‌ها به نحوی انتخاب شود تا امکان طبیعی را می‌توان با احداث سازه‌ی تهویه هواء تعبیه‌ی دریچه‌های هواکش در دیواره دریجه‌های مخزن و یا استفاده از هواکش‌های عصایی و همچنین با منظور نمودن لوله سرریز و سایر تمهیدات برای ورود هوا به تشخیص مهندس طراح. فراهم نمود. در شکل (۷-۱) نمونه‌ای از سازه‌ی تهویه هوا برای مخازن بتنی زمینی ۵۰.۰۰۹ مترمکعبی و بزرگ‌ترء نشان داده شده است. در مناطق سردسیر باید تمهیدات لازم برای جلوگیری از مسدودشدن هواکش‌ها بر اثر انباشت برف و با یخ‌زدگی منظور گردد. چیدمان هواکش‌های ورودی و خروجی و دیوارهای برشی باید به‌نحوی باشد که جریان حداقل هوا در بخش عمده‌ی سطح آب مخزن فراهم شود. با مدل‌کردن مخازن و جابجایی المان‌های مذکور می‌توان به بهترین در طراحی سازه‌های تهویه هوا لازم است تمهیدات مربوط به رعایت ضوابط پدافند غیرعامل منظور گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -نکات عمومی دینامیک سیالات محا سایر پارامترها از قبیل ٩۴/۱۰/۰۱ وا "وی و زا : 1 ر 1 " 1 1" ؟ [ ؟ زر ۸ از ,۳ و 1 5 1 2 ار یار 0 1 1 3 ۸ ار ۰" تک اسککمکم هه همه 1 2 نها با با با با اک را را ها با با ابا با 0 00 ۱750 ۳ 1۳ ۷ پچ : این ۲ سر سا ی "۱ ُ ی ۱ ۹ و 0 سس ی شکل ۷-۱- نمونه‌ای از سازه‌ی تهویه در مخازن بزرگ بتنی زمینی ویه‌ی هوا در مخزن را می‌توان با استفاده از نرم‌افزارهایی که قابلیت مدل‌سا ان‌های دو و یا سه بعدی را داشته باشند. انجام داد. روش حجم محدود نیز به سباتی می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. با چنین ابزار و روش‌هایی, امکان جم ۷ ی هندسه جریان و عنوان روش مناسب عآوری اطلاعات کامل -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۹-۱- محل قرارگیری مخازن جانمایی مخازن و ابنیه‌ی وابسته به آن در محوطه. با توجه به عملکرد اجزای طرح و تراز قرارگیری مخازن انجام می‌شود. همچنین» رعایت ضوابط پدافند غیرعامل و انجام مطالعاتی نظیر ملاحظات لرزه‌خیزی و ژئوتکنیک. رعایت فاصله مجاز از منابع و مجاری آلودگی و رعایت حریم‌ها نیز برای جانمایی مخازن باید مدنظر قرار گیرد. در طراحی مخازن با هدف سهولت اجرا و کاهش هزینه‌هاء معمولا از اشکال هندسی منظم استفاده می‌شود. لیکن. در صورت نبودن فضای مناسب جهت احداث مخازن با اشکال منظم.ء می‌توان با رعایت اصول فنی, از اشکال خاص نیز ۱۰-۱- ابزاردقیق. کنترل و مانیتورینگ انتخاب تجهیزات ابزاردقیق و سیستم کنترل و مانیتورینگ مخازن باید متناسب با کاربری مخازن و سایر تاسیسات آبرسانی منطقه‌ی طرح و براساس نیازهای فلسفه‌ی کنترل طرح انجام گیرد. در مراحل تهیه‌ی «فلسفه کنترل سیستم» باید درجه اهمیت کاربری مخازن» تامین کامل نیازهای سیستم» سهولت بهره‌برداری, افزایش قابلیت اطمینان و امکان تجهیزات به سیستم کنترل و مانیتورینگ می‌تواند در فواصل کوتاه با سیم و در فواصل طولانی به صورت بی‌سیم (با نصب تجهیزات تله‌متری و سایر سامانه‌های انتقال داده) انجام شود. با توجه به حساسیت تجهیزات ابزاردقیق, کنترل و همچنین تعریف سطوح دسترسی در نرم‌افزارهاء باید در مشخصات فنی و فلسفه‌ی کنترل طرح گنجانده شود. برای ملاحظه‌ی جزییات بیش‌تر در خصوص ابزاردقیق, کنترل و مانیتورینگ در مخازن بتنی» می‌توان به فصل ششم ۱۱-۱- ملاحظات پدافند غیرعامل پدافند غیرعامل مجموعه اقداماتی است که به‌کارگیری آن‌ها مستلزم استفاده از جنگ‌افزار نبوده و اجرای آن‌ها سبب افزایش بازدارندگی, کاهش آسیب‌پذیری و تداوم فعالیت‌های ضروری زیرساخت‌های مراکز حیاتی. حساس و مهم کشور و اقدامات دفاع غیرعامل شامل اصول اساسی و ملاحظاتی است که در اغلب کشورهای جهان این اصول و ملاحظات با کمی اختلاف پذیرفته شده‌اند. ولی شیوه به‌کارگیری آن‌ها ابتکاری و خردمندانه است. به همین دلیل, وسعت هر اصل به خلاقیت طراح و شرایط و مکان بستگی دارد و بعضا حد و مرزی برای این اصول نمی‌توان تعریف کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -نکات عمومی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹ - آمایش سرزمین؛ - مکان‌یابی؛ - حفاظت فیزیکی و حراست در سطوح مختلف امنیتی؛ - مدیریت بحران پس از وقوع حادنه. برای ملاحظه‌ی ضوابط پدافند غیرعامل در طراحی مخازن بتنی زمینی» به فصل نهم این نشریه مراجعه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مصالح و کیفیت بتن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۳ ۱-۲ کلیات در این فصل مشخصات فنی مصالح تشکیل‌دهنده‌ی بتن به صورت اجمالی مورد بررسی قرار گرفته و سپس به برخی از ضوابط ساخت و پایایی بتن اشاره شده است. مشخصات فنی عمومی کارهای مرتبط با ساخت مخازن آب زمینی در نشریه شماره ۱۲۴ سازمان برنامه و بودجه با عنوان «مشخصات فنی عمومی مخازن آب زمینی» به صورت مستقل ارائه شده است که باید در کنار مطالب این مجموعه. موردتوجه قرار گیرد. مصالح مصرفی و نحوه‌ی اختلاط بتن, باید به‌گونه‌ای انتخاب شده و تهیه گردند تا امکان دستیابی به مقاومت لازم و پایایی بتن مخازن آب زمینی فراهم گردد. ۱-۱-۲- سیمان سیمان‌های مصرفی در ساخت بتن مخازن عبارتند از: سیمان پرتلند به‌جز سیمان پرتلند تیپ پنج! مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره ۳۸۹ تحت عنوان «ویژگی‌های سیمان پرتلند آمیخته سرباره‌ای مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره ۳۵۱۷ تحت عنوان استاندارد ویژگی‌های سیمان‌های سرباره‌ای»؛ سیمان پرتلند آمیخته پوزولانی مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره ۲ تحت عنوان «سیمان پرتلند پوزولانی - ویژگی‌ها»؛ سیمان منبسط‌شونده مطابق با استاندارد 845 ۳ /۸51؛ و سیمان آمیخته آهکی مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره ۴۲۲۰ تحت عنوان «سیمان پرتلند آهکی -ویژگی‌ها». به‌هرصورت مشخصات فنی سیمان‌های فوق (به جز سیمان پرتلند آمیخته پوزولانی) باید منطبق بر آیین‌نامه بتن ایران (آبا) باشند. ۲-۱-۲ آب آیین‌نامه‌ی بتن ایران (آبا) باشد. ۱- استفاده از سیمان پرتلند تیپ پنج فقط در شرایطی که بتن مخازن در معرض یون کلر نباشد. مجاز است. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۴‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۳-۱-۲ سنگدانه‌ها مشخصات سنگدانه‌های مصرفی در ساخت بتن مخازن باید با آخرین ویرایش استاندارد ملی ایران به شماره ۳۰۲ تحت عنوان «سنگدانه‌های بتن - ویژگی‌ها» و آیین‌نامه بتن ایران (آبا) مطابقت داشته باشد. حداکثر جذب آب سنگدانه‌های مصرفی در بتن مخازن برای سنگدانه‌های درشت به ۲/۵ درصد و برای سنگدانه‌های ریز به ۲ درصد. محدود می‌شود. همجنین دانه‌بندی سنگدانه‌ها باید مطابق با محدوده‌ی دانه‌بندی ارائه شده در روش ملی طرح مخلوط بتن برای حداکثر اندازه‌ی سنگدانه‌ی ۲۵ میلی‌متر باشد. استفاده از سنگدانه‌های سبک در ساخت بتن مخازن. تنها در صورت وجود توجیه فنی و اقتصادی مجاز می‌باشد. مشخصات این سنگدانه‌ها باید مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره ۴۹۸۵ تحت عنوان «سنگدانه - سبکدانه برای بتن سازه‌ای - ویژگی‌ها» باشد. استفاده از سنگدانه‌های بازیافتی در ساخت بتن مخازن مجاز نیست. استفاده از سنگدانه‌های مستعد واکنش قلیایی منجر به انبساط و ترک‌خوردگی بتن می‌گردد. بدین منظور توصیه می‌شود پتانسیل واکنش‌زایی سنگدانه‌ها مورد آزمایش قرار گیرد (به پیوست‌های شماره‌ی ۲۰۱ و۳ نشریه شماره ۱۲۴ تحت عنوان «مشخصات فنی عمومی مخازن آب زمینی» مراجعه شود). ۴-۱-۲- مواد افزودنی شیمیایی و مواد جایگزین سیمان استفاده از هرگونه مواد افزودنی شیمیایی و مواد جایگزین سیمان در ساخت بتن مخازن باید مطابق با آیین‌نامه بتن ایران (آبا) باشد. مواد افزودنی و جایگزین سیمان مورد استفاده باید از منابع شناخته شده تهیه گردد و از ثبات کیفیت و یکنواختی این مواد در طول مدت اجرای پروژه. با انجام آزمایش‌های لازم در آزمایشگاه‌های معتبر اطمینان حاصل گردد. همچنین در صورت استفاده از چند نوع افزودنی و یا مواد جایگزین سیمان» سازگاری مواد با یکدیگر و با سیمان باید با انجام آزمایش‌های لازم تایید گردد. افزودنی‌های مورداستفاده در بتن مخازن, باید غیرسمی و سازگار با محیط زیست بوده و از مراکز معتبر, تاییدیه ۱-۴-۱-۲ مواد افزودنی شیمیابی استفاده از هرگونه ماده افزودنی شیمیایی باید با استاندارد ملی اآیران به شماره ۲۹۳۰ تحت عنوان «بتن - مواد افزودنی شیمیایی - ویژگی‌ها» مطابقت داشته باشد. استفاده از روان کننده‌ها و فوق‌روان کننده‌ها در ساخت بتن مخازن, با توجه به کم‌بودن حداکثر مجاز نسبت آب به مواد سیمانی. جهت تامین کارآیی موردنظر توصیه می‌شود. استفاده از کلریدکلسیم و مواد افزودنی حاوی یون کلر (صرف‌نظر از ناخالصی‌های موجود در اجزای افزودنی) در ساخت بتن مخازن مجاز نمی‌باشد. استفاده از مواد افزودنی حباب‌ساز در صورت ریزی کافی (قطر کوچک‌تر از ۰/۰۵ میلی‌متر) و توزیع یکنواخت حباب‌های هواء سبب بهبود کارایی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -مصالح و کیفیت بتن ۹۴/۰ ۳۵ بتن تازه و افزایش پایایی بتن مخازن در برابر دوره‌های مکرر ذوب و انجماد می‌شود. همچنین در صورت اختلاط و اجرای صحیح این نوع بتن, استفاده از حباب هوا سبب کاهش آب‌انداختگی و جداشدگی در بتن تازه می‌شود. میزان هوای موجود در بتن تازه بر مبنای حداکثر اندازه‌ی سنگدانه‌ها که دربند ۳-۱-۷-۱-۲ شرح داده شده است. باید به مقادیر مندرج در جدول (۶-۲) محدود شود. در غیر این‌صورت. مقادیر بیش از حد هوا سبب کاهش مقاومت بتن خواهد شد. باید توجه شود که در شرایط آب و هوایی گرم, به دلیل ناپایداری حباب‌های هواء کنترل اندازه و مقدار حباب هوا با مشکلات زیادی همراه است. استفاده از مواد افزودنی آب‌بندکننده در ساخت بتن مخازن بلامانع است. مشروط براین‌که عملکرد مثبت آن‌ها با انجام آزمایش‌های جذب آب کوتاه‌مدت و تعیین عمق نفوذ تایید گردد. همچنین درصورت استفاده از این نوع افزودنی‌ها. انجام عمل‌آوری مرطوب و کافی مورد تاکید است. ۳-۴-۱-۳ مواد جایگزین سیمان (پوزولان‌ها و مواد شبه‌سیمانی) استفاده از مواد جایگزین سیمان شامل پوزولان‌ها و مواد شبه‌سیمانی به دلیل تشکیل ژل سیلیکاتی سبب کاهش نفوذپذیری بتن شده و همچنین به علت مصرف آهک سبب بهبود پایایی بتن در بعضی از محیط‌های مهاجم می‌گردد. بدین ترتیب» جایگزینی مقدار مناسبی از سیمان با این مواد غالبا سبب افزایش پایایی بتن و در برخی موارد حتی سبب افزایش مقاومت آن نیز می‌گردد. پوزولان‌ها و مواد شبه‌سیمانی مورد استفاده به‌شرح زیر می‌باشند: میکروسیلیس یک ماده‌ی پوزولانی فعال بوده و مصرف آن علاوه بر کاهش نفوذپذیری و بهبود پایایی و مقاومت بتن, سبب کاهش آب‌انداختگی و چسبندگی بیش‌تر مخلوط می‌شود. مشخصات این ماده پوزولانی باید مطابق استاندارد ملی ایران به شماره ۱۳۲۷۸ تحت عنوان «دوده سیلیس (میکروسیلیس) مورد استفاده در مخلوط‌های سیمانی - ویزگی‌ها» بوده و حداقل سیلیس فعال آن برابر ۸۵ درصد باشد. درصورت استفاده از این ماده, عمل‌آوری باید زودهنگام آغاز شده تا از ترک‌خوردگی ناشی از جمع‌شدگی خمیری جلوگیری به‌عمل آید. همچنین باید از توزیع یکنواخت آن در مخلوط. اطمینان حاصل گردد تا مانع از چسبیدن این مواد به یکدیگر شود. چرا که در این‌صورت با تشکیل سیلیس فعال, ممکن است خرابی ناشی از واکنش سیلیسی- قلیایی روی دهد. میزان جایگزینی سیمان با میکروسیلیس, می‌تواند به حداکثر * درصد وزنی سیمان محدود شود. - پوزولان‌های طبیعی مشخصات پوزولان‌های طبیعی باید مطابق استاندارد ملی ایران به شماره ۲۴۲۲ تحت عنوان «ویزژگی‌های پوزولان‌های طبیعی» باشد. میزان جایگزینی این مواد با سیمان به ۲۵ درصد وزنی سیمان محدود می‌شود. همچنین -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۰۰۹۴/۱۰/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی استفاده از سیمان زئولیتی در صورت تطابق با استاندارد ملی ایران به شماره ۱۶۴۸۱ تحت عنوان «سیمان پرتلند زئولیتی - ویژگی‌ها» و با صلاح‌دید مهندس طراح و موافقت کارفرماء بلامانع می‌باشد. - خاکستر بادی مصرف خاکستر بادی به عنوان یک ماده پوزولانی» علاوه بر بهبود پایایی بتن در محیط‌های مهاجم. سبب بهبود کارآیی بتن نیز می‌گردد. در صورت انطباق مشخصات این ماده با ضوابط استاندارد 618 ۲ /۸571۸. میزان جایگزینی این مواد با سیمان باید به ۲۵ درصد وزنی سیمان. محدود شود. - سرباره آهن‌گدازی شماره ۲۳۵۱۷ تحت عنوان «استاندارد ویژگی‌های سیمان‌های سرباره‌ای» باشد. در صورت انطباق مشخصات این ماده با استانداردء میزان جایگزینی این مواد با سیمان باید به ۵۰ درصد وزنی سیمان محدود شود. ۵-۱-۳- آرماتور مشخصات آرماتورهای مصرفی, باید منطبق بر مشخصات ارائه‌شده در آیین‌نامه بتن ایران (آبا)- فصل چهارم. و نشریه شماره ۱۲۴ سازمان برنامه و بودجه باشد. مقاومت مشخصه آرماتورها نباید از ۴۰۰ مگاپاسکال (رده 5400 آیین نامه آبا) ۶-۱-۲ طرح اختلاط و ساخت بتن تایید شود. بدین‌منظور, استفاده از روش ملی طرح مخلوط بتن (نشریه شماره ض ۴۷۹ مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن تحت عنوان «روش ملی طرح مخلوط بتن») توصیه می‌گردد. به هر حال, ضوابط کنترل کیفیت و پذیرش بتن باید مطابق با معیارهای آخرین ویرایش آیین‌نامه بتن ایران (آبا) باشد. ۱-۶-۱-۲ حداقل مقاومت مشخصه بتن و حداکثر نسبت آب به مواد سیمانی می‌باشد. 1 مقاومت فشاری ۳۸ روزه‌ی مربوط به نمونه استوانه‌ای به قطر ۱۵۰ و ارتفاع ۳۹۰۰ میلی‌متر می‌باشد که در شرایط استاندارد تهیه و عمل‌آوری شده است. در شرایط قرارگیری در محیط‌های مهاجم مختلف (محیط‌های سولفاتی. موردنیاز است. بدین منظور به الزامات ارائه شده در بند ۱-۷-۱-۲ مراجعه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مصالح و کیفیت بتن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۷ حداکثر نسبت آب به مواد سیمانی ذکرشده مربوط به بتن حاوی سنگدانه‌های سبک نمی‌باشد. زیرا در صورت استفاده از سنگدانه‌های سبک غیراشباع در مخلوط. تعیین میزان جذب آب آن‌ها دقیقا مشخص نخواهد شد. ۲-۶-۱-۲ حداقل و حداکثر مقدار مواد سیمانی در جدول (۱-۲)» در شرایطی که با انجام آزمایش‌های موردنیاز بر مهندس طراح محقق شود طرح اختلاط پیشنهادی منجر به ساخت بتنی پایا و با مقاومت. کارایی و با قابلیت پرداخت قابل‌قبول و مطابق مشخصات ارائه شده در این فصل باشد. بلامانع است. جدول ۱-۲- حداقل میزان مواد سیمانی در بتن [۴۹] حداکثر اندازه اسمی سنگدانه حداقل میزان مواد سیمانی (میلی‌متر) (کیلوگرم بر مترمکعب) حداکثر مقدار مواد سیمانی باید به ۴۲۵ کیلوگرم بر مترمکعب محدود گردد. در صورت لزوم استفاده از مواد سیمانی به مقدار بیش از محدوده‌ی فوق, تمهیدات لازم به منظور جلوگیری از ایجاد ترک‌های ناشی از جمع‌شدگی بتن باید در نظر گرفته شود. ۳-۶-۱-۲- کار آیی بتن بتن مصرفی باید دارای کارآیی لازم برای جاگرفتن در زوایا و گوشه‌های قالب و احاطه‌ی آرماتورها و تراکم‌پذیری, بخصوص در اطراف لوله‌های مدفون در بتن مخازن. تیغه‌های آب‌بندی و درزهای انبساطی و انقباضی باشد. لیکن. میزان کارآیی نباید به گونه‌ای باشد که جداشدگی سنگدانه‌ها روی دهد. در صورت استفاده از بتن خودتراکم. مشخصات و روش‌های ارزیابی کاراآیی آن با بتن‌های معمولی متفاوت می‌باشد. شرح مختصری از بتن خودتراکم در بند ۸-۱-۲ ارائه شده و جهت آشنایی بیش‌تر با بتن خودتراکم می‌توان به پیوست شماره ۲ مراجعه نمود. ۳-۶-۱-۲ بتن مگر (بتن کم سیمان) در زیر بتن کف مخازن اجرای یک لایه بتن مگر با ضخامت حداقل ۱۰۰۶ میلی‌متر ضرورت دارد. عیار سیمان بتن مگر نباید از ۱۵۰ کیلوگرم بر مترمکعب کم‌تر باشد. درصورتی که خاک منطقه دارای نمک‌های خورنده‌ی بتن باشد. عیار سیمان بتن مگر نباید کم‌تر از ۲۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب در نظر گرفته شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۵-۶-۱-۲ عمل آوری بتن الزامات و روش‌های عمل‌آوری بتن مخازن باید مطابق با آیین‌نامه بتن ایران (آبا) انجام شود. دمای عمل‌آوری باید بیش از ۵ درجه سلسیوس باشد. حداقل مدت زمان عمل‌آوری بتن باید مطابق با جدول (۲-۲) باشد. جدول ۲-۲- حداقل مدت عمل آوری بتن [۳۶] شرابط محیطی معمولی | شرابط محیطی هوای گرم | شرایط محیطی هوای سرد نوع بتن و نسبت آب به سیمان مخلوط بتن بتن حاوی مواد افزودنی معدنی مانند دوده سیلیس. سرباره و متاکائولین. با نسبت آب به سیمان کم‌تر از ۰/۴۳ جهت اطمینان از عمل‌آوری رضایت‌بخش بتن مخازن. توصیه می‌گردد آزمونه‌های کارگاهی به تعداد کافی ساخته شده و مشابه با سازه مخزن عمل‌آوری گردند. چنانچه مقاومت فشاری این آزمونه‌ها در سن مشخص‌شده برای مقاومست مشخصه‌ی فشاری, حداقل برابر ۸۵ درصد مقاومت نظیر نمونه‌های عمل‌آمده در آزمایشگاه و یا به میزان ۴ مگاپاسکال یکی از روش‌های عمل‌آوری بتن در دیوارهاء حفظ قالب‌ها به مدت طولانی می‌باشد. همچنین برای عمل‌آوری کف و ۷-۱-۲ پایایی بتن پایایی بتن به مقاومت آن در برابر عوامل جوی, حملات شیمیایی, فرسایش و هر فرآیندی که به آأسیب‌دیدگی بتن با توجه به احتمال مواجه‌شدن بتن مسلح مخازن با یون‌های مخرب نظیر کلراید. سولفات و یا احتمال آسیب‌دیدگی ناشی از فرسایش سطحی و یا واکنش قلیایی- سیلیسی و یا قلیایی- کربناتی سنگدانه‌هاء باید پایایی بتن مخازن در برابر عوامل مخرب فوق, بر مبنای شدت مهاجم‌بودن محیط بررسی گردد. همچنین, برای پذیرش بتن‌های با مقاومت کم‌تر از مقاومت مشخصه‌ی طرح. علاوه بر استفاده از روش‌های ارائه شده در آیین‌نامه بتن ایران برای مباحث مربوط به مقاومت. پایایی بتن نیز باید با استفاده از آزمایش‌های لازم بررسی شود. در شرایط محیطی خلیج فارس و دریای عمان, رعایت ضوابط ارائه شده در آیین‌نامه ملی پایایی بتن در محیط خلیج فارس و دریای عمان (نشریه شماره ض ۴۲۸- مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن تحت عنوان «آیین‌نامه ملی پایایی بتن در محیط خلیج فارس و دریای عمان»)» اکیدا توصیه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مصالح و کیفیت بتن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۹ ۱-۷-۱-۲ انواع آسیب دیدگی‌های بتن ۱-۱-۷-۱-۲- خوردگی آرماتور (حمله کلرایدی) چنانچه در اثر نفوذ یون کلراید و یا کاهش قلیاییت بتن, لایه‌ی محافظ روی آرماتور از بین برود» در حضور اکسیژن و آب. خوردگی در فولاد آغاز شده و افزایش حجم ناشی از تشکیل محصولات زنگ آهن, منجر به ترک‌خوردگی و قلوه‌کن‌شدن بتن می‌گردد. بنابراین. حداکثر بون کلراید محلول در آب ناشی از تمام اجزای مخلوط بتن شامل مصالح سیمانی, آب. سنگدانه‌ها و مواد افزودنی در سن ۲۸ روزء نباید از ۱/* درصد وزن مواد سیمانی تجاوز نماید. به‌منظور جلوگیری از خوردگی آرماتور بتن مخازن, علاوه بر در نظر گرفتن پوشش بتنی مناسب مطابق بند ۳-۴-۴ و یا استفاده از مواد جایگزین سیمان مطابق استانداردهای معتبرء طرح اختلاط بتن باید مطابق با الزامات ارائه شده در جدول ۳-۲- الزامات برای بتن در معرض بون کلراید [۴۶۶۴۹] حداکثر نسبت آب به حداقل مقاومت بتن در معرض رطوبت بوده اما در معرض یون کلراید نباشد. بتن در معرض رطوبت و یون کلراید شامل مواد شیمیایی مزبور (نظیر نواحی خلیج فارس و دریای عمان) باشد. # در صورت احتمال قرارگیری در معرض بون سولفات به‌طور هم‌زمان, نسبت آب به مواد سیمانی کم‌تر و مقاومت مشخصه‌ی بالاتر مورد نیاز ۳-۱-۷-۱-۲- قرارگیری در معرض سولفات‌ها (حمله سولفاتی) آسیب‌دیدگی ناشی از حمله سولفاتی به بتن را می‌توان به ترک خوردگی, افزایش نفوذپذیری, کاهش مستمر مقاوست و جرم بتن دسته‌بندی نمود. به منظور جلوگیری از این نوع آسیب‌دیدگی, طرح اختلاط بتنی که در معرض آب و پا خاک حاوی سولفات قرار می‌گیرد. باید مطابق با الزامات ارائه شده در جدول (۴-۲) باشد. ۱- به‌منظور اندازه گیری یون کلراید محلول در آب موجود در بتن. روش ارائه شده در استاندارد 1218۸ ۲ /۸51۸ توصیه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۹۳/۱/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی جدول ۴-۲- الزامات برای بتن در معرض حمله سولفات [۴۹ و ۴۶] میزان سولفات ِ حداقل مقاومت شدت مهاجم 5 سولفات محلول در حداکثر نسبت اب به ۱ رده * 501در خاک ۰ و مشخصه بودن محیط اب (0010) مواد سیمانی (وزنی) : (درصد وزنی) (مگاپاسکال) # در صورت احتمال حمله کلرایدی به‌طور هم‌زمان, نسبت آب به مواد سیمانی کم‌تر و مقاومت مشخصه ی بالاتر مورد نیاز می‌باشد. چنانچه مقدار سولفات برحسب 50 ارائه شود. برای تبدیل آن به 50 باید مقدار آن راء ۲۰ درصد افزایش داد. به‌طور کلی, مقدار کل سولفات موجود در بتن نباید از ۵ درصد وزنی سیمان تجاوز نماید. که مقاومت مواد سیمانی در محیط سولفاتی با انجام آزمایش اندازه گیری حداکثر انبساط مواد سیمانی مطابق ۴ /۸57۸ ۷71 در محدوده‌ی مجاز ارائه شده در جدول (۵-۲) باشد. آزمایش انبساط خمیر ۱۲ ماهه. فقط زمانی انجام شود که جدول ۵-۲- حداکثر مجاز انبساط خمیر سیمان در معرض سولفات (101281 ۲ ۸57۹1) [۴۶] ده : ی ی شا هوای مناسب. تراکم مناسب, همگنی, پوشش بتنی کافی روی آرماتور» عمل‌آوری مرطوب و کافی و همچنین کاربرد پوشش مناسب بر روی بتن» سبب افزایش پایایی بتن می‌گردد. ۳-۱-۷-۱-۲- قرارگیری در سرایط ذوب و انجماد با توجه به درنظرگرفتن حداقل پوششی معادل با ۵۰۰ میلی‌متر خاکریزی بر روی مخزن, احتمال مواجه شدن با چرخه‌های مکرر ذوب و انجماد ناچیز می‌باشد. لیکن چنانچه با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه و به هر دلیلی در طول دوره ساخت مخزن و یا به تشخیص مهندس طراح, بتن مخازن در معرض دوره‌های متناوب ذوب و انجماد و یا مواد رواداری در میزان هوا 22۱/۵ درصد خواهد بود. برای مقاومت مشخصه بیش از ۲۵ مگاپاسکال, مقدار هوای ارائه شده در جدول (۷-۲) را می‌توان تا ۱ درصد کاهش داد. مقادیر ارائه شده در جدول (۷-۲) کل هوای موجود در بتن است و شامل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مصالح و کیفیت بتن ۹۴/۱۹/۰۱ ۳ حدول ۶-۲- طبقه‌بندی شدت مهاحم‌بودن محیط برای بتن در معرض چرخه‌های متناوب ذوب و انجماد [۴۶] بتن در معرضص چرخه‌های مشاوب ذوب و انجماد و وگاهی در معرض رطوبت قرار دارد. میزان هواء درصد ۳-۱-۷-۱-۲- فرسایش بتن سطوحی از مخازن که به تشخیص مهندس طراح در معرض فرسایش ناشی از جریان آب قرار دارد. باید حداقل مقاومت مشخصه‌ای برابر ۳۵ مگاپاسکال ۴ حداکثر نسبت آب به سیمانی برابر ۴ داشته باشد. در این شرایط حداکثر میزان هوا باید به ۶ درصد و در بتن‌هایی که در معرض ذوب و انجماد مکرر نیستند. به ۳ درصد محدود شود. حداقل عبار سیمان در این حالت برابر ۳۶۰ کیلوگرم بر مترمکعب می‌باشد. ۵-۱-۷-۱-۲- واکنش‌زایی سنگدانه‌ها واکنش سنگدانه‌های واکنش‌زا با اکسیدهای قلیایی سیمان پرتلند در شرایط مرطوب. موجب انبساط و فروپاشی بتن می‌شود. به‌طور کلی» استفاده از سیمان کم‌قلیا (سیمانی با قلیائیت کم‌تر از ۰/۶ درصد برای واکنش قلیایی- سیلیسی و ۴ درصد برای واکنش قلیایی-کربناتی)» استفاده از مواد پوزولانی (مشروط بر آن‌که قلیایی پوزولان کنترل شود) و مواد شبه‌سیمانی, و همچنین دقت در انتخاب منابع سنگدانه‌ها می‌تواند مانع از بروز مشکل فوق گردد. چنانجه واکنش‌زایی سنگدانه‌ها مطابق بند ۳-۱-۲ مورد بررسی قرارگیرد و سنگدانه واکنش‌زا شناخته شود. جایگزینی تمام و بخشی از آن با سنگدانه‌های غیر واکنش‌زا توصیه می‌گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۶۳‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۲-۷-۱-۲ انجام آزمایش‌های پایایی نحوه بازرسی و انجام آزمایش‌های لازم بر روی مصالح تشکیل دهنده بتن و آرماتور مصرفی در طول عملیات اجرایی و همچنین بر روی سازه ساخته شده., مطابق با آیین‌نامه بتن ایران (آبا) می‌باشد. به طور کلی با رعایت موارد شرح داده شده در این فصل, پایایی مخازن در طول عمر مفید آن‌ها در شرایط معمول آن. آزمایش‌های پایایی مطابق جدول (۸-۲) بر روی نمونه‌های کارگاهی انجام شود و نتایج آزمایش‌ها باید با شاخص دوام ارائه شده در این جدول هم‌خوان باشد. با توجه به این‌که علت اصلی آسیب‌دیدگی بتن در محیط‌های مهاجم نفوذپذیری بتن می‌باشد. جهت حصول اطمینان از نفوذناپذیری کافی بتن مخازن, انجام آزمایش‌های ردیف ۱ در کلیه شرایط الزامی می‌باشد. آزمایش ردیف ۳ برای بتن مخازن در محیط‌های با شدت مهاجم بودن «] ود اکیدا توصیه می‌شود. جدول ۸-۲- آزمایش‌های پابایی و تعیین شاخص دوام را حجمی ۲درصد عمق نفوذ آب 8 ,۱2390 ۲۲ 5 پایایی در برابر حمله‌ی | شاخص الکتریکی مقاومت |[ تعیین شار الکتریکی عبوری از کلرایدی بتن در برابر قوذ یون کلر ‏ | آزمونه به منظور ارزیابی ۸02 (خوردگی آرماتور) (16۳1) نفوذپذیری بتن در برابر یون کلر آتعیین مقاومت بتن در تعیین تعداد دوره‌های ذوب و برابر دوره های متناوب انجماد. مدول الاستیسیته 6 ۸۹51۸ ذوب و انجماد دینامیکی پایایی در برابر دوره‌های متناوب ذوب و انجماد ۸-۱-۲- بتن‌های خودتراکم (۵)۹۲0 بتن خودتراکم بتنی است که تحت وزن خود جاری شده و بدون نیاز به انرژی تراکمی به طور کامل فضای بین آرماتورها و قالب‌ها را پر کرده و حالت همگن خود را نیز حفظ می‌نماید. استفاده از این نوع بتن در مخازنء امکان |- ۳۵۲۱۷ ۷۷/۵۱۵۲ 2- 1605 01 ۳۵۵1۳۵110 0۲ ۷۵16۲ ۵۲ 6 10 010۳106 ادزکعا ۱۵ بازانطا2 دک عاع مدمه اه ۵۵0 ما۲ -3 8 ملع ۳۳۵۵7۱۵۶ 11۵010 ۱۵ ۲۵۵۳۵۵ اه عم اکافا -4 5- 5۵[1 ۲00۵0160 ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مصالح و کیفیت بتن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۳ سطوح گسترده دال‌ها و سهولت تراکم بتن در نواحی پرارماتور در پای دیوارها را فراهم می‌اورد. همچنین درصورت بیش‌تر با بتن خودتراکم به پیوست شماره ۲ مراجعه شود." همجنین با توجه به حساسیت این نوع بتن در مراحل اجرایی و احتمال وقوع جداشدگی 9 اب‌انداختگی بتن, باید استفاده از آن تحت نظر متخصصین و با احتیاط انجام گیرد. ۱- با توجه به اینکه دستورالعمل بتن خودتراکم توسط مرکز تحقفیقات ساختمان و مسکن در دست تهیه می‌باشد. تا پیش از تدوین نسخه نهایی, این پیوست جهت آشنایی دست‌اندر کاران صنعت آب با این نوع بتن قابل استفاده می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ تحلیل و با رگذاری مخازن -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تحلیل و بارگذاری مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۷ ۱-۳- علایم اختصاری ۸ * نسبت شتاب افقی مبنای طرح به شتاب ثقل (*5/ 9.8 < ع) براساس استاندارد ۲۸۰۰ ایران - نسبت شتاب طراحی زلزله در راستای قائم به راستای افقی جر <- بعد داخلی مخزن عمود بر راستای اعمال شتاب زلزله (0۱) > ضریب بازتاب متناسب با ارتعاش افقی قسمت مواج مایع نگهداری‌شده. بر اساس طیف بازتاب طرح طبق استاندارد ۲۸۰۰ ایران < ضریب بازتاب متناسب با ارتعاش افقی قسمت‌های سخت مخزن, بر اساس طیف بازتاب طرح طبق استاندارد ۰ ایران ,3 < ضریب بازتاب متناسب با ارتعاش قائم مایع نگهداری شده. بر اساس طیف بازتاب طرح طبق استاندارد ۲۸۰۰ ایران ۵ - قطر داخلی مخازن استوانه‌ای (۲۳) 7 - زمان تناوب مود اول ارتعاش افقی قسمت مواج مایع نگهداری‌شده (ع50) <* زمان تناوب مود اول ارتعاش افقی قسمت‌های سخت مخزن (۵00) < زمان تناوب مود اول ارتعاش قائم مایع نگهداری‌شده در مخازن استوانه‌ای (00) <- شعاع داخلی مخازن استوانه ای (0) د <- ضریب رفتار متناسب با ارتعاش افقی قسمت مواج مایع نگهداری‌شده در تراز نهایی زلزله ,8 <* ضریب رفتار متناسب با ارتعاش افقی قسمت‌های سخت مخرزن در تراز نهایی زلزله 1 - حداکثر اضافه ارتفاع موج ناشی از ارتعاش افقی قسمت مواج مایع نگهداری‌شده نسبت به تراز آن در حالت سکون (1۱) تا - مدول الاستیسیته بتن ریش 1 1 - ارتفاع برآیند اضافه فشارهای هیدرودینامیکی جانبی ناشی از ارتعاش قسمت مواج مایع نگهداری‌شده بر جدار مخزن از پای دیوارء بدون در نظر گرفتن اثر فشار نامتوازن واردشده بر کف (0) مخزن از پای دیوارء با در نظر گرفتن اثر فشار نامتوازن وارد شده بر کف (۱۱) < ارتفاع برآیند اضافه فشارهای هیدرودینامیکی جانبی ناشی از ارتعاش قسمت سخت مایع نگهداری‌شده بر جدار مخزن از پای دیوارء بدون در نظر گرفتن اثر فشار نامتوازن وارد شده بر کف (۱) و - ارتفاع برأیند اضافه فشارهای هیدرودینامیکی جانبی ناشی از ارتعاش قسمت سخت مایع نگهداری‌شده بر جدار مخزن از پای دیوارء با در نظر گرفتن اثر فشار نامتوازن وارد شده بر کف (۱) ,5 <* عمق تراز مورد نظر برای محاسبه فشار استاتیکی مایع نگهداری شده از سطح آزاد آن (۲) -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ی < ارتفاع مرکز نقل سقف مخزن از پای دیوار ( 10) - ارتفاع مرکز ثقل دیوارهای مخزن از پای دیوار ,1 > حداکثر عمق طراحی مایع نگهداری‌شده از روی دال کف در حالت سکون (0) - ارتفاع دیوارهای مخزن, ابعاد داخلی (6۲) * ارتفاع خاک پشت دیوارهای پیرامونی مخزن از زیر دال کف (1) * ضریب اهمیت مخزن., با توجه به کاربری آن وکا < ضریب فشار جانبی خاک پشت دیوارهای پیرامونی مخزن در حالت سکون پشت دیوارهای پیرامونی مخازن با توجه به میزان دوران و تغییر مکان جانبی آن ۳ <- بعد داخلی مخزن در راستای اعمال شتاب زلزله ) ۵ * لنگر خمشی مورد استفاده در طراحی مقطع دیوار در محل پای دیوار (۱۷. ۲) ,۱ - لنگر خمشی در پای دیوار ناشی از ارتعاش قسمت مواج مایع نگهداری شده, بدون در نظر گرفتن اثر فشار نامتوازن وارد شده بر کف (.1) ۲ - لنگر خمشی در پای دیوار ناشی از ارتعاش قسمت مواج مایع نگهداری شده. با در نظر گرفتن اثر فشار نامتوازن وارد شده بر کف (1. ۳0) نامتوازن وارد شده بر کف (. 1) نامتوازن وارد شده بر کف (۷.11) ۵ - لنگر واژگونی مخزن بر روی دال کف آن (.۴(۷) ۲ <- لنگر خمشی در پای دیوار ناشی از ارتعاش دال سقف مخرزن (۴۲۷. ۲۱) * لنگر خمشی در پای دیوار ناشی از ارتعاش دیوارهای مخزن (1۷. 1)) ۲ - لنگر خمشی در پای دیوار ناشی از ارتعاش قائم مایع نگهداری‌شده (۱۷. 10) < فشار نامتوازن بر روی دال کف مخازن» ناشی از ارتعاش افقی مایع نگهداری‌شده (۳۵) ۳ - فشار استاتیکی معادل فشار هیدرودینامیکی ناشی از شتاب قائم زلزله در تراز از از پای دیوار (۴۵) < برآیند اضافه فشارهای هیدرودینامیکی جانبی ناشی از ارتعاش قسمت مواج مایع نگهداری‌شده بر جدار مخزن - اضافه فشار هیدرودینامیکی جانبی ناشی از ارتعاش قسمت مواج مایع نگهداری‌شده در واحد طول جدار مخزن رل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تحلیل و با رگذاری مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۹ سا - اضافه فشار هیدرودینامیکی جانبی ناشی از ارتعاش قسمت مواج مایع نگهداری‌شده در واحد ارتفاع جدار : ۵ مخزن در تراز لا از پای دیوار < فشار دینامیکی جانبی ناشی از ارتعاش خاک و آب زیرزمینی در پیرامون قسمت‌های مدفون دیوار مخزن ((») ۳ - فشار هیدرواستاتیکی کل اعمال شده بر روی دیوار عمود بر راستای اعمال زلزله (۷ ۷ فشار هیدرواستاتیکی اعمال شده بر روی واحد ارتفاع دیوار در تراز از از پای دیوار (۳) مخزن (7 ۱ ۵ مخزن (---) (وو : ۵ مخزن در تراز لا از پای دیوار (۳) < نیروی جانبی ناشی از ارتعاش دال سقف مخزن (01)) <* نیروی جانبی ناشی از ارتعاش دیوارهای مخزن (۱1)) , نیروی جانبی ناشی از ارتعاش دیوار مخزن وارد شده بر واحد ارتفاع دیوار در تراز لا از پای دیوار مخزن و فشار جانبی ناشی از شتاب قائم اعمال شده بر مایع نگهداری‌شده در واحد ارتفاع دیوار در تراز لا از پای ۵ [وو ۹۳۶ - فشار هیدرواستاتیک مایع نگهداری‌شده در تراز لز از پای دیوار (۴۳۵) ۷ - برش پایه‌ی کل افقی (60) ۷ <- وزن معادل جرم مواج مایع نگهداری‌شده که به طور مستقل و با زمان تناوبی به مراتب بزرگ‌تر از زمان تناوب ارتساش قسمت سخت مخزن نوسان می‌کند (۴۷) ۷ <- ورن معادل جرم سخت مایع نگهداری‌شده که همراه با سازه مخزن نوسان می‌کند (۱۷) ۷۱ <- وزن کل مایع نگهداری‌شده (۱۷) ۷ سا ورن دال سقف مخزن به اضافه بارهای مرده و ۰/ بارهای زنده وارد شده بر آن (۱۷) <- وزن کل دیوارهای مخزن (۱۷) ۷ * وزن مخصوص بتن (*۲۲/1۳) -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۴‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی * وزن مخصوص مایع نگهداری شده (*۸1/۳) ۵ * وزن مخصوص خاک (*۲۲/1) - نسبت شتاب قائم موثر زلزله به شتاب ثقل (*9 / ۳ 9. 8 - ع) ۵ < کرنش ناشی از جمع‌شدگی و یا انبساط بتن (1/) 2 - ضریب جرم موثر دیوارهای عمود بر راستای زلزله 0 . : ] 71 تغییرات دمای بتن به علت گرمای آزاد شده در هنگام آبگیری (هیدراسیون) بر حسب درجه سلسیوس اه دا * تغییرات فصلی درجه حرارت بتن سازه (۴") - متوسط ضخامت دیوارهای پیرامونی مخزن (:00) ۲-۳- کلیات پایداری, مقاومت و قابلیت بهره‌برداری سازه‌ها و9 اعضای آن‌ها باید حداقل تحت با رگذاری‌های ارائه‌شده در این فصل بررسی شوند. با این وجود با توجه به مشخصات خاص هر مخزن. باید در صورت نیازء بارگذاری‌های ویژه‌ای را علاوه بر بارگذاری‌های معمول شرحداده‌شده در این فصل, در نظر گرفت. به طور کلی بارهای اعمال‌شده به مخازن یا به صورت نیرو و یا به صورت آثرات خودکرنشی می‌باشند. به عنوان مثال بارهای مرده. زنده و زلزله به صورت نیرو اعمال شده اما در این ضابطه بارهای اعمال شده به مخازن از نظر نوع بارگذاری به سه دسته کلی بارهای استاتیکی. خاص و ۳-۳- بارهای استاتیکی مخازن ۱-۳-۳ بار مرده به منظور محاسبه بارهای مرده. باید از مقادیر ارائه شده برای وزن مخصوص مصالح در استاندارد ملی ایران. شماره ۹ تحت عنوان «آیین‌نامه حداقل بار وارده بر ساختمان‌ها و ابنیه فنی» (و یا مبحث ششم مقررات ملی ساختمان) استفاده گردد. اثرات ناشی از وزن تجهیزات و لوله‌ها باید با توجه به اهمیت و بزرگی آن‌هاء بر اساس نظر طراح مورد محاسبه قرار گیرند. به هر حال جزییات اجرایی مناسبی برای در نظر گرفتن اثرات موصعی آن‌ها باید ارائه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تحلیل و با رگذاری مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ )۴ ۲-۳-۳ بار زنده برای محاسبه بار زنده‌ی وارد بر دال سقف مخازن باید بار ناشی از تجهیزات و وسایل نقلیه که در هنگام ساخت. بهره‌برداری و تعمیرات مخزن امکان قرارگیری بر روی آن را دارند. در نظر گرفته شود. در هر حال حداقل بار زنده باید برابر بار برف در نظر گرفته شود. همچنین مقدار بار زنده در هیچ حالتی نباید کم‌تر از ۱/۵ کیلونیوتن بر مترمربع باشد. درصورتی که از بار زنده‌ی ناشی از حرکت وسایل نقلیه بر روی دال سقف و محیط پیرامون مخازن صرف‌نظر شود. باید ضمن ایجاد موانع کافی در پیرامون مخازن با فاصله‌ی حداقل به اندازه نصف ارتفاع دیوار آن‌هاء از تردد وسایل نقلیه بر روی این محدوده جلوگیری شود. همچنین, باید فضای کافی برای عبور ماشین‌آلات به منظور تعمیرات احتمالی مخازن و تجهیزات جانبی آن‌هاء در خارج از این محدوده در نظر گرفته شود. فشار استاتیکی جانبی و قائم مایع نگهداری‌شده بر اساس تئوری‌های مکانیک سیالات و با استفاده از وزن مخصوص آن (,7) و (,) عمق تراز موردنظر از سطح آزاد مایع نگهداری شده» مطابق رابطه‌ی ,۳ * ر۷ <* رم محاسبه می‌شود. در هر حال مخازن باید برای حداکثر تراز ممکن مایع نگهداری‌شده نیز محاسبه شوند. ۴-۳-۳ فشار استاتیکی خاک محاسبه فشار استاتیکی جانبی خاک باید با توجه به ارتفاع خاک در پشت دیوارهای پیرامونی و شکل هندسی مخزن. بر اساس گزارش مهندس ژئوتکنیک و طبق تئوری‌های مرسوم مکانیک خاک انجام پذیرد. به علت سختی زیاد دیوارهای پیرامونی مخازن و پدیده خزش در خاک. باید از ضریب فشار جانبی خاک در حالت سکون (0م) برای محاسبه فشار استاتیکی جانبی خاک بر دیوارهای پیرامونی مخازن استفاده گردد. مگر این که محاسبه دقیق سختی و تغییر شکل دیوارهای پیرامونی مخازن نشان دهد که با توجه به جنس خاک می‌توان با اطمینان کافی فشار جانبی کم‌تری را برای دیوارهای پیرامونی مخازن در نظر گرفت. برای طراحی اولیه می‌توان کل فشار استاتیکی جانبی خاک رادر محاسبات برابر فشار هیدرواستاتیکی جانبی نظیر مایعی با وزن مخصوص ۳ / ۷ 5 در قسمت‌هایی که خاک پایین‌تر از سطح آب زیر زمینی قرار دارد (کل فشار استاتیکی جانبی آب و خاک اشباع) و 177/10 10 در قسمت‌هایی که خاک بالاتر از سطح آب زیر زمینی قرار دارد» در نظر گرفت. در طراحی نهایی باید کفایت این مقادیر با توجه به جنس و مشخصات خاک پیرامون مخزن مورد ارزیابی قرار گیرد. درصورتی که بارهای ناشی از تجهیزات و وسایل نقلیه در پیرامون مخازن و با فاصله‌ای کم‌تر از نصف ارتفاع دیوار قرار گیرند. باید اثر فشار جانبی ناشی از آن‌ها بر دیوارهای پیرامونی مخزن در نظر گرفته شود. ولی در هر حال این فشار نباید از فشار نظیری که با افزایش ۱۰۰۰ میلی‌متر بر ارتفاع واقعی خاک با وزن مخصوص :۳۳7/1 18 به دست می‌آید. کم‌تر گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۴۳‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۵-۳-۳- فشار برکنش به حداکثر تراز ممکن آب زیرزمینی محاسبه شود. حداقل ضریب اطمینان در مقابل غوطه‌وری در حالتی که مخزن خالی بوده و خاکریز روی دال سقف و پشت دیوارها نیز وجود ندارد. برابر ۱/۳۵ می‌باشد. همچنین با توجه به روش, زمان و طول مدت ساخت مخازن, باید غوطه‌وری آن‌ها در مراحل مختلف اجرا کنترل گردد. روش‌های مختلف (فعال و غیرفعال) مقابله با غوطه‌وری مخازن, در نشریه‌ها و متون فنی وجود دارد که در صورت نیاز می‌توان از آن‌ها نیز استفاده کرد. ۱-۴-۳ اثرات ناشی از پدافند غیرعامل ۲-۳-۳ اثرات تغییرات دمای فصلی سازه مخازن باید برای تحمل نیروهای ناشی از اثرات خودکرنشی در نتیجه تغییرات دما طراحی گردند. با توجه به محدوده کاربرد این ضابطه, به طور معمول می‌توان از گرادیان حرارتی ناشی از تفاوت دمای مایع نگهداری‌شده با محیط پیرامون مخازن صرف‌نظر کرد (در صورت نیاز به در نظر گرفتن این مقدار می‌توان این گرادیان حرارتی را به صورت برای بررسی مقاومت سازه مخازن در برابر آثرات خودکرنشی ناشی از تغییرات حجمی یکنواخت بتن. مهندس طراح باید از حداقل - حداکثر مقدار اختلاف دمای فصلی ممکن (,۸7) استفاده کند. در این حالت در مخازنی که حداقل ۳ ۰ میلی‌متر خاکریزی (یا معادل حرارتی آن) بر روی اعضای سازه‌ای وجود داشته باشد. می‌توان حداقل دمای سازه در طول دوران بهره‌برداری را برابر صفر درجه سلسیپوس در نظر گرفت. در صورت نیاز با استفاده از روش‌های دقیقی می‌توان (ی۸1) را محاسبه نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تحلیل و بارگذاری مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۴۳ در مواردی که آمار آب و هوایی قابل اطمینانی وجود نداردء بنا بر نظر مهندس طراح می‌توان به طور تقرییی مخازن دفن‌شده و غیرمدفون را به ترتیب برای تحمل تغییرات دمای یکنواختی برابر حداقل ۲۰ و ۴۰ درجه سلسیوس طراحی کرد. به هر حال در صورت درنظرگرفتن جزییات مناسب برای اتصال دیوار به سقف مخازن, به‌نحوی که امکان تغییر شکل ناشی از اختلاف درجه حرارت در آن وجود داشته باشد. می‌توان مانع از به‌وجودآمدن تنش‌های حرارتی بزرگ در مخازن شد. در این صورت. به‌طورمعمول تنش‌های حرارتی در طراحی مخازن حاکم نشده ولی به‌هرحال مقاومت سازه مخازن در برابر این تنش‌ها باید به‌طور دقیق کنترل گردد. ضریب انبساط حرارتی بتن (ء0) از آخرین ویرایش آیین‌نامه بتن ایران (آبا) استخراج می‌گردد. ۵-۳- بارهای دینامیکی بارهای دینامیکی در مخازن شامل نیروهای اینرسی ناشی از ارتعاش سازه مایع نگهداری‌شده و خاک پیرامون آن (در صورت وجود) می‌باشند. تحلیل سازه مخازن برای تعیین نیروهای داخلی به وجود آمده در آن بر اثر این نیروها باید مطابق با یکی از روش‌های مطرح شده در استاندارد ۲۸۰۰ ایران انجام شود. [۱۳] به این منظور استفاده از روش‌های تحلیل دینامیکی نیز. در صورت داشتن اطمینان کامل از انجام صحیح آن‌هاء می‌تواند با در نظر گرفتن اندرکنش آب. سازه و خاک مناسب باشد. دراین‌صورت. باید مقادیر بازتاب‌های سازه در نسبت برش پایه استاتیکی معادل به برش پایه به دست آمده از تحلیل‌های دینامیکی ضرب شوند. به طور معمول در مخازنی که هندسه منظم و مناسبی داشته باشند. می‌توان با دفت کافی از روش تحلیل استاتیکی معادل استفاده کرد. دراین روش می‌توان برای در نظر گرفتن اندرکنش مخزن و خاک زیر آن نیز از بستری با فنرهای معادل (مدل وینکلر) با آرایش مناسب استفاده کرد. برای این منظور باید ضریب عکس‌العمل بستر (,) در راستای قائم و افقی با توجه به ابعاد هندسی مخزن و آزمایش‌های صحرایی مناسب طبق گزارش ژئوتکنیک مشخص شود [۲]. برای محاسبه اندرکنش مخزن و مایع نگهداری‌شده در آن, در این ضابطه در ادامه تنها روش تحلیل استاتیکی معادل بر اساس روش اصلاح‌شده‌ی هازنر" مورد بررسی قرار می‌گیرد. ۱- برای تعریف مخازن از دیدگاه سازه‌ای, به بند ۱-۱-۵-۳ مراجعه گردد. 2- 0۷/67 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۳/۱/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۱-۵-۳- روش تحلیل استاتیکی معادل برای بررسی اثرات ناشی از ار تعاش مابعات نگهداری شده طبق تئوری هازنر» مدل دینامیکی ساده شده دو بعدی برای بررسی اثرات ناشی از ارتعاش مایعات نگهداری‌شده در مخازن جدار سخت در نتیجه‌ی زلزله. مدلی با چند درجه‌ی آزادی (جرم‌های متمرکز سخت و مواج") می‌باشد. روش تحلیل استاتیکی معادل ارائه شده در این بخش نیز بر مبنای این تئوری و استفاده از مدل دو درجه آزادی, با در نظر گرفتن اثرات مود اول ارتعاش مایع نگهداری‌شده. می‌باشد (شکل ۱-۳). همچنین برخی پارامترهای مربوط به ابعاد هندسی مخازن که در بخش اول این فصل شرح داده شده‌اند نیزء در شکل (۲-۳) به طور واضح‌تری نشان داده شده‌اند. شکل ۱-۳- مدل دینامیکی مایعات درون مخزن با جدار سخت |۴۹| پلان مقطع استوانه‌ای قط امتداد اعمال نیروی زلزله امتداد اعمال نیروی زلزله شکل ۲-۳- مشخصات ابعاد هندسی مخازن |۴۹] ۱-۱-۵-۳ نیروهای ناشی از ار تعاش افقی مخازن نیروهای دینامیکی ناشی از ارتعاش افقی مخازن در روش تحلیل استاتیکی معادل بر اساس روابط ۱-۳ تا ۴-۳ تعیین می‌گردند. در این روابط نیروهای (,,۳) و (,۳) ناشی از اینرسی جرم دیوارها و سقف مخازن می‌باشند که کاملا صلب در نظر گرفته‌شده و با زمان تناوب بسیار پایینی ارتعاش می‌کنند. نیروی (: ۲) نیز ناشی از ارتعاش قسمتی از جرم مایع نگهداری‌شده (جرم سخت) می‌باشد که همگام با سازه مخزن نوسان می‌کند. در این میان نیروی هیدرودینامیکی ناشی از ارتعاش جرم مواج مایع نگهداری شده (.])» تنها نیرویی است که با زمان تناوبی متفاوت و بسیار بزرگ‌تر از سایر |- 6 2-0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تحلیل و بارگذاری مخازن ۹۳/۰۱ ۵ | ۸3 (۱-۳) [ ,2.۷/۶ ا > پی کد | ۸3 ۲۳ نها یی (۲-۳) [ ,۷۷] 3 [ ۸3 (۳-۳) ۱ ی : (۳-۳) ر/۵۳۱۲۳ _ ۳ ید در روابط بالا نسبت شتاب مبنای طرح (۸) با توجه به میزان لرزه‌خیزی منطقه و بر اساس استاندارد ۲۸۰۰ ایران تعیین می‌شود. درصورتی که نتایج مطالعات تحلیل خطر ساخت‌گاه مخزن در دسترس باشد (توصیه می‌شود برای مخازن بزرگ و مخازن حیاتی» طیف ویژه ساختگاه تهیه گردد)» می‌توان با توجه به سطح خطر مورد نظر از نتایج آن نیز طبق ضوابط استاندارد ۲۸۰۰ استفاده نمود. به هر حال نسبت شتاب مبنای طرح (۸) نباید کم‌تر از مقادیر ارائه شده در استاندارد ۲۸۰۰ در نظر گرفته شود. بنا بر مطالعات انجام شده. به طور کلی زمان تناوب ارتعاش قسمت‌های سخت مخازن (: 1) کم‌تر از ۰/۳ نانیه می‌باشد. بنابراین, به عنوان یک فرض ساده‌کننده می‌توان مقدار ضریب بازتاب ارتعاش قسمت‌های سخت مخازن (: 13) را برابر حداکثر مقدار ضریب بازتاب استاندارد ۳۲۸۰۰ با توجه به جنس زمین و مبزان خطر لرزه‌خیزی منطقه. در نظر گرفت. مگر این که با محاسبه دقیق زمان تناوب ارتعاش قسمت سخت مخزن بتوان با اطمینان کافی نشان داد که استفاده زمان تناوب ارتعاش افقی جرم مواج مایع نگهداری‌شده (م1) را می‌توان بر اساس رابطه ۵-۳ تعیین کرد. مقدار ضریب .۸ نیز برای مخازن مستطیلی طبق رابطه ۶-۳ (و یا شکل ۳-۳) و برای مخازن استوانه‌ای طبق رابطه ۷-۳ (و با شکل ۴-۳) محاسبه می‌شود." (۵-۳) 9 ی ۳( ]1 (۶-۳) ما3 مدوم .3 - 2 | (۷-۳) هه 0 ۱3.686 < 2 ۱- با توجه به اینکه ضریب میرایی ارتعاش جرم مواج مایع نگهداری شده برابر ۰/۵ است. به منظور محاسبه‌ی ضریب بازتاب آن 13 می‌توان به طور تقریبی از حداقل ۱/۵ برابر مقادیر طیف طرح استاندارد ۲۸۰۰ با میرایی ۵:: استفاده کرد (توصیه می‌گردد در آهای بزرگ‌تر از ۶ نانیه. برای محاسبه ] از روابط :۸56 استفاده شود). -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۹۴/۱/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ْ 19 ٩ 45 5 55 ۵ ۵5 7 75 5‏ 35 35 25 2 15 1 05 1.17 شکل ۳-۳- ضریب ** برای مخازن مستطیلی ۴۹۱] ۸/ 17 ۳۲ ٩ 45 5 55 6 6۵5 7 75 58‏ 35 3 25 2 15 1[ 05 0/7 شکل ۴-۳- ضریب ** برای مخازن استوانه‌ای ۴۹۱] ۸ حداقل ضریب اهمیت مخازن باید با توجه به مایع نگهداری‌شده» کاربری مخزن و محل قرارگیری آن بر اساس استاندارد ۲۸۰۰ ایران تعیین شود. مقدار ضریب جرم موثر دیوارها (ع) در رابطه ۱-۳ در مخازن استوانه ای و مستطیلی می‌تواند به ترتیب با استفاده از روابط ۸-۳ و ۹-۲ تعیین گردد. ۱8 ]1 (۸-۳) 10| [1.02+ (-)0.1908- رت )1 0.015 <ع 11 1 ] ]1 )٩-۳(‏ 10 1.02[1+ (-)0.1908- )0.0151 <ع 3 1 مستطیلی طبق روابط ۱۰-۳ و ۱۱-۳ و برای مخازن استوانه‌ای طبق روابط ۱۳-۳ و ۱۳-۲ باید محاسبه شوند. به این منظور می‌توان به طور تقریبی از شکل‌های (۵-۳) و (۶-۲) نیز استفاده کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نحلیل و با رگذاری مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۴۳۷ )0.866 121۱ ]1 1 (۱۰-۳) دی )0.8660 ۷ 11 9 ۴ .۷۳ (۱۱-۳) هد 10 (-2) 0.264 - کش ] 1 ۷ )0.8600 12 11 1 (۱۳-۳) اس با )08660 ۷ 11 ۲ ]1 .۷۳ (۱۳-۳) له 10 (-)0.230 -< کش 0 1 ۷ 1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ومد 9 0 ! 9 08 د ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۹ ۱ 07 ح ۹ 8 نا ۹ ۹ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ چم ۱ 60 << - ا ا یر 05 سس | ۱ ال مر 4 اس ُ ۱ ۱ | اس ۱ ۱ ۱ 3 0 سس ۳ 3 ۹ دی سوه و 02 0 8 75 7 65 6 55 5 45 + 5د د کد 2 15 1 05 7 شکل ۵-۳- ضرایب ۷۷ / :۷۷ و ۷۷/۷۷ در مقابل نسبت 1 /.]آ برای مخازن مستطیلی |۴۹] 1 ۳ 0.9 رس لسن ند 98 ر ی ۹ 6 ۳ ۷۷/۷7 - + -< 1 ا اگگ و 0 ۸۱۵ 0 ۱ ۱ سس سس ۱ ها 04 3 اس مها ۱ ۱ 03 ساسا اس ] ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۳۳02 01 0 8 75 7 65 و6 55 5 45 ‎٩‏ 35 3 ک5د 2 15 1 05 1/77 شکل ۶-۳- ضرایب ۷۷/۷۷ و ۷۷/۷۷ در مقابل نسبت , [] /(1 برای مخازن استوانه‌ای |۴۹] -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۴۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ضریب رفتار (16)» ضریبی است که نشان دهنده میزان نامعینی و شکل‌پذیری سیستم سازه‌ای و همچنین توانایی آن برای استهلاک انرژی زلزله می‌باشد. این ضریب برای قسمت‌های مواج و سخت مخازن نگهدارنده مایعات با توجه به نحوه استقرار آن‌ها بر اساس جدول (۱-۳) تعیین می‌گردد. در این جدول منظور از مخزن دفن‌شده مخزنی است که تراز طرح مایع نگهداری شده در آن پایین‌تر از تراز زمین طبیعی اطراف مخزن بوده و یا خاکریز متراکمی به ضخامت حداقل برابر یک متر و یا نصف ارتفاع بخشی از مایع نگهداری‌شده که بر روی تراز زمین طبیعی اطراف مخزن قرار دارد.ء در این تراز در پیرامون آن ایجاد شده و در مقابل فرسایش حفاظت می‌گردد. مقدار ‎)]٩:(‏ برای مخازن نیمه‌مدفون را می‌توان با استفاده از درون‌یابی خطی بین مقادیر ارائه شده برای مخازن دفن شده و غیرمدفون به‌دست آورد. جدول ۱-۳- ضریب رفتار مخازن (: 13) |۴۹] یک از آن‌ها در پای دیوار (/۱) برای طراحی سازه‌ای آن نیز طبق روابط ۱۴-۳ تا ۱۷-۳ تعیین خواهند شد. (۱۴-۳) ۳ کی ]۱ (۱۵-۳) - ,۱ (۱۶-۳) ۷-۳ (۱۷-۳) 3 ۱ در این روابط ,زا و ی ارتفاع مرکز تقل دأال سقف و دیوارهای مخازن از پای دیوار هستند. ,۳ وم که ارتفاع مرکر تثقل نیروهای جانبی ناشی از ارتعاش جرم سخت و مواج مایع نگهداری‌شده در مخزن از پای دیوار بدون در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر کف مخزن(۳]1) ۱ هستند. در مخازن مستطیلی طبق روابط ۱۸-۳ تا ۲۰-۳ (و یا شکل ۷-۳) و در مخازن استوانه‌ای طبق روابط ۲۱-۳ تا ۲۳-۳ (و یا شکل ۸-۳) محاسبه می‌گردند. ۱- ۳۵۱۵۵۵۵ ۵۵56 ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل سوم - تحلیا شکل ۱-۳ )۱۸ -۳۱۹ -۳۲۰ -۳( و با رگذاری مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۹ 09 ۹ 17| سس ۱ د | << ۹ ۱ ۹ : نو ۱ سا اپ دج ِا سا سا 0 که کت که مگ گ کب دب کدی ید د کر زا 05 1.17 ۷- ضرایب 1 ] / :۳ و 11 / م۳ برای مخازن مستطیلی بدون در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر پی (۴) |۴۹] 8/1 0 )0.09375 - 0.5 ع بل 3. > . ۳ ۲ ۳ 0 5 ال زگزگ زا ام که ۲ 8/1 (3.1600 همه ۳ بخ | > برای تمام مخازن مستطیلی (۲ )3.16 اطلوزید(۲ )3.16 ۲ 5 5 00 ۰ یی 5 سس ۹ با4 1 اب یک وج 1 - 4 و ۲ پ سوم سا سا اج هه کی ی : : ی و ال 8 کت هگ مگگ کگ کب دب کد ج کد د کل از 0 077 ۸-۱- ضرایب ]۱/۲ و ۲1 / ی برای مخازن استوانه‌ای بدون در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر پی (88:]) -------- صفحهٔ بعد -------- 2۰ ۰۰۹۴/۱۹/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۱/11 7 (۳- ۲۱) 0ل)05-0.09375- ۵ ۱.333 0 1 ۲ 1 7 (۳- ۲۳۲) 5 لس ۱.333 هه 1 1 11۲/مط 1 1 ۳ خ رنه 0 (۳۲- ۲۳) راک سس رسد بر برای تمام مخازن استوانه‌ای (۴ )3.68 اطاطزید(۳ )3.68 ۲ ]1 ]1 ارتعاش افقی مایع نگهداری‌شده در مخازن منجر به ایجاد فشار نامتوازن بر روی دال کف آن‌ها (,0) می‌شود. اثر این تغییرات فشار با تعریف ارتفاع‌های ظاهری ,۳ و1 به جای ارتفاع‌های :0 وی در محاسبه لنگر واژگونی مخازن بر روی دال کف (ی۱1) در نظر گرفته می‌شود. این ارتفاع‌های ظاهری که نشان‌دهنده‌ی ارتفاع مرکز ثقل نیروهای جانبی ناشی از ارتعاش جرم سخت و مواج مایع نگهداری‌شده از پای دیوار با درنظرگرفتن فشار نامتوازن وارد بر کف مخزن (8۳]) هستند. در مخازن مستطیلی طبق روابط ۲۴-۲ تا ۲۶-۲ (و یا شکل ۹-۲۳) و در مخازن استوانه ای طبق روابط ۲۷-۳ تا ۲۹-۳ (و یا شکل ۱۰-۲) محاسبه می‌گردند. برای محاسبه لنگر واژگونی (ی/۱) با استفاده از ارتفاع‌های ظاهری شرح داده شده باید روابط ۳۰-۲ و ۲۱-۲ جایگزین روابط ۱۶-۳ و ۱۷-۳ شوند. همچنین در صورت لزوم باید اثر فشار جانبی دینامیکی ناشی از آب زیرزمینی و 50 ۳ مس ۱ 0 رد ۳۴ آ -- اد ۳ 50 ی 10 ن یی !* ًّ 0 3 ات 8 چ ملس با 1.0 ند ۱۱ 8 75 7 65 6 55 5 که ‎٩‏ کد 35 کد 2 15 1 05 11 شکل ۹-۳- ضرایب ٍ[] / ۳ و 1]/ )۳ برای مخازن مستطیلی با در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر پی (18۳) [۴۹] ۳۵۹۵ 3856 13610108 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تحلیل و با رگذاری مخازن ۹۴/۱ ۵۱ 11 / 9 (۲۴-۳) 5 - لا 05 1 1 1 ۷ 04 ۱ ۱ ۲ 2۵901066 1 11/ط را 01 - 1 ۳ ان 0 -[-< شک برای تمام مخازن مستطیلی 1] )۲۶ -۳( ] ] ۲ )3.16 اجلوزومد(۲ )3.16 1 ) ۹ ( ِ ) ۹ ( ]۳1 نا 0 ار مس 1 ِ ی ِ ٍ . ان 00 جک دم ۵0 دک کب ب کد د خد د کم از 05 ] 7 شکل ۱۰-۳- ضرایب ٍ[]/ :۳ و [1/ )۳ برای مخازن استوانه ای با در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر پی (188) [۴۹| ۳/1 (۳- ۲۷) ۳-5 ۷5 1 1 ۱ 0 »۷ 5 (۳- ۲۸) ات شش 5 < سر ستات و2 ۱ 11 5/1 01 - ۱ ۳ 1 ره -1< ش برای تمام مخازن استوانه‌ای (۲۹-۲) 1 رو 9 ۵0( ۲ )3.605 ۱ ۷1 < ۳۳ )۲۰-۲( -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۸۲‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی (۳۱-۳) ۳ - ۱۸ طبق استاندارد ۲۸۰۰ ایران تحت عنوان «آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله» حداقل ضریب اطمینان در برابر واژگونی حول پیرامون و زیر دال کف مخازن بایدبرابر ۱/۷۵ باشد. با توجه به این که مقدار لنگر واژگونی (/۱) در روابط قبل بر روی دال کف مخازن محاسبه شده است. باید به منظور محاسبه مقدار ضریب اطمینان در برابر واژگونی مقداری برابر حاصل‌ضرب برش پایه مخازن در ضخامت دال کف آن‌ها به مقدار محاسبه شده بر اساس روابط ۳۰-۳ و ۳- ۱ افزوده شود. در هر حال, برای طراحی اعضای سازه‌ای مخازن نیازی به درنظرگرفتن اثرات ناشی از تغییرات فشار در کف (م0) نیست . در شکل (۱۱-۳) کلیه‌ی آثار ناشی از ارتعاش افقی مایع نگهداری‌شده در مخازن نشان داده شده است. در این شکل ,۳ فشار قائم استاتیکی آب و ,۳ تغییر فشار در هنگام زلزله است. +0 8 ۵ عظ +51 :۸ زظ شکل ۱۱-۳- نیروهای ناشی از ارتعاش افقی مخازن نگه‌دارنده‌ی مایعات [۴۹] ۲-۱-۵-۳- نیروهای ناشی از ار تعاش قائم مایع نگهداری‌شده ارتعاش قائْم زمین باعث افزایش فشار داخلی مایع نگهداری‌شده می‌شود. بنابراین مخازن باید برای مقابله با آثرات ناشی از این نیرو نیز طراحی گردند. در صورت عدم وجود طیف ویژه‌ی شتاب قائم ساختگاه مخازنء در مورد مخازنی که تحت اثر زلزله‌های حوزه نزدیک قرار ندارند. نسبت شتاب قائم به شتاب افقی مبنای طرح نباید کم‌تر از < در نظر گرفته شود. برای در نظر گرفتن اثر شتاب قائم بر روی مخازن, باید ابتدا با توجه به شکل هندسی آن‌ها مقدار ضریب بازتاب قائم مایع نگهداری شده (,7ا) تعیین گردد. برای مخازن مستطیلی این مقدار همواره برابر ]0.4 می‌باشد. اما برای مخازن استوانه‌ای مقدار آن با استفاده از زمان تناوب مود اول ارتعاش قائم مایع نگهداری‌شده (,7)» که با استفاده از رابطه ۳۲-۳ ۱- برای کنترل نشست و تنش خاک زیر مخازن باید اثر تغییرات فشار مایع نگهداری‌شده در کف (م0) در نظر گرفته شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تحلیل و بارگذاری مخازن ۹۴/۱۰/۰۱ ۳ تعیین می‌گردد. و بر اساس طیف طرح زلزله‌ی قائم محاسبه می‌شود. در مورد مخازنی که تحت اثر زلزله‌های حوزه نزدیک قرار ندارند. درصورتی که طیف طرح زلزله‌ی قائم بر اساس مطالعات ویژه ساختگاه در دسترس نباشد. باید از حداقل برابر طیف طرح استاندارد زلزله افقی بر طبق استاندارد ۲۸۰۰ ایران استفاده کرد. با در اختیار داشتن مقدار ضریب بازتاب قائم مایع نگهداری شده, نسبت شتاب قائم موثر زلزله به شتاب ثقل ,»با استفاده از رابطه ۲۳۲-۳ محاسبه می‌شود. در نهایت مقدار فشار هیدرودینامیک واردشده بر دیوارها و دال کف مخازن بر اثر شتاب قائم زلزله براساس رابطه ۳۳۴-۳ و به صورت ضریبی از فشار هیدرواستاتیکی مایع نگهداری‌شده در هر عمق دلخواه ( ر9) محاسبه می‌گردد. ۷0 (۳۲-۳) الا ,رد-۳ ۴ب 28 _ ۸۱,۱ ۸ 0 < )۳۳-۳( ۳-۱-۵-۳ توزیع نیروهای هیدرودبنامیکی در راستای افقی و قائم در صورت عدم انجام تحلیل دقیق که بتواند توزیع واقعی نیروهای هیدرودینامیکی را در پلان و ارتفاع مخازن نشان دهد. می‌توان از ضوابط این بخش برای تعیین اضافه فشارهای هیدرودینامیکی افقی در واحد طول و ارتفاع دیوارها استفاده کرد. در مخازن مستطیلی طبق تئوری هازنر نیروهای ناشی از شتاب افقی زلزله به طور مساوی بین دیوارهای عمود بر راستای زلزله تقسیم می‌شوند. به‌طوری که طبق شکل (۱۳-۳) بر یک دیوار فشار و بر دیگری مکش اعمال می‌شود. توزیع این فشارها بر روی هر یک از دیوارها نیز به صورت یکنواخت و مطابق شکل (۱۳-۳) می‌باشد. شکل ۱۳-۳- توزیع نیروهای هیدرودینامیکی در پلان مخازن مستطیلی |۴۹] -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ 2:۴‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی در مخازن استوانه‌ای نیزء نیمی از کل نیروی هیدرودینامیکی به صورت فشاری و نیمی دیگر به صورت مکشی بر دیوارهای مخزن اعمال می‌شوند. اما توزیع اضافه فشارهای هیدرودینامیکی در این مخازن همان‌طور که در شکل (۱۳۴-۲) نشان داده شده است. در پلان به صورت غیریکنواخت می‌باشد. به طور تقریبی, توزیع افقی اضافه فشار هیدرودینامیکی ناشی از ارتعاش افقی مایع نگهداری‌شده در مخازن استوانه‌ای بر واحد طول دیوارهای پیرامونی را با توجه به زاویه مقطع مورد نظر نسبت به راستای اعمال نیروی زلزله (۰)6 می‌توان طبق روابط ۳۵-۳ و ۳۶-۲ در نظر گرفت. 2۳ (۳۵-۳) 0 < 0 7 ۱6۳ (۳۶-۳) 0 عم 907 ۳ شکل ۱۴-۳- توزیع نیروهای هیدرودینامیکی در پلان مخازن استوانه‌ای ۴۹۱] پس از تعیین برآیند و محل تاثیر نیروهای جانبی ناشی از ارتعاش سازه و مایع درون آن. این نیروها باید به طریق مناسبی در ارتفاع دیوار توزیع گردند. بررسی‌های تئوریک نشان می‌دهد که توزیع فشار جانبی هیدرودینامیکی ناشی از ارتعاش افقی مایع نگهداری‌شده در ارتفاع دیوار» همان‌طور که در شکل‌های (۱۵-۳) و (۱۶-۳) نشان داده شده است. یک تابع هیپربولیک است. با این وجود برای ایجاد سهولت در زمینه‌ی تحلیل سازه» می‌توان با دقت خوبی به جای استفاده از تابع هیپربولیک برای توزیع فشار هیدرودینامیک وارد شده بر دیوارها از یک توزیع ذوزنقه‌ای استفاده کرد. به نحوی که محل اثر برآیند نیروها همچنان در محل سابق آن باقی بماند. به این منظور می‌توان از روابط ۳۷-۳ و ۳۸-۳ استفاده کرد: برآیند فشار موثر بر دیوار به‌علت جرم سخت در زلزله برایند فشار موثر بر دیوار و کف به‌علت جرم سخت در زلزله الف - بدون در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر کف ب- با در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر کف شکل ۱۵-۳- توزیع واقعی فشار هیدرودینامیک ناشی از ارتعاش قسمت سخت مایع نگهداری شده |۴۹] -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تحلیل و با رگذاری مخازن ۹۳/۱ 2۵ برایند فشار موثر بر دیوار به‌علت جرم مواج در زلزله برآیند فشار موثر بر دیوار و کف به‌علت جرم مواج در زلزله الف - بدون در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر کف ب- با در نظر گرفتن فشار نامتوازن وارد بر کف شکل ۱۶-۳- توزیع واقعی فشار هیدرودینامیک ناشی از ارتعاش قسمت مواج مایع نگهداری شده [۴۹] 7 - 6۳ -)611 -12(( 1 ۱ (۳۷-۳) ده 8 1 12 611)- 6۳ - س 2 (۳۸-۳) ال لد زو 12 ۲-۵-۳ اضافه فشار دینامیکی خاک پشت دبوارهای پیرامونی در صورت عدم انجام مطالعات دقیق, حداقل برآیند اضافه فشار دینامیکی جانبی ناشی از ارتماش خاک پشت دیوارهای پیرامونی مخازن طبق رابطه ۳۹-۳ محاسبه می‌گردد. مقدار ,را در این رابطه با توجه به جنس خاک و میزان تغییر مکان جانبی دیوارهای پیرامون مخازن بر اثر نیروی زلزله تعیین می‌شود. این مقدار برای دیوارهای پیرامونی که ضوابط فشار محرک خاک را برآورده می‌کنند. نباید کم‌تر از ُ و برای دیوارهای سخت کم‌تر از ۸ در نظر گرفته شود. اضافه فشار جانبی محاسبه‌شده باید به‌صورت ذوزنقه‌ای و به‌نحوی در ارتفاع دیوار پیرامونی مخازن توزیع شود که برأیند آن در ارتفاع 0.611 قرار بگیرد. در صورت وجود سربار گسترده معادل ,)۰0 اضافه فشار دینامیکی جانبی ناشی از آن برابر 00 بوده که به صورت یکنواخت و مستطیلی در تمام ارتفاع جدار پیرامونی مخازن اعمال خواهد شد. (۲۹-۲) ی ۱ َ برنا۸ ۳-۵-۳- ترکیب نیروهای داخلی به‌وجود آمده بر اثر زمین‌لرزه پس از تحلیل سازه‌ی مخازن تحت هر یک از بارگذاری‌های شرح داده شده در بخش‌های قبل, باید نیروهای داخلی به وجود آمده برای در نظر گرفتن بدترین شرایط ممکن با یکدیگر ترکیب شوند. با توجه به این‌که زمان تناوب ارتعاش قسمت‌های سخت مخازن خیلی کم‌تر از زمان تناوب ارتصاش جرم مواج مایع نگهداری‌شده در آن‌ها می‌باشد. احتمال این که هر دوی این مولفه‌ها به طور هم‌زمان بیشینه شوند. بسیار کم خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۳‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی بنابراین» با درنظرگرفتن اثرات ناهم‌زمانی این مولفه‌ها می‌توان با اطمینان کافی, اثرات آن‌ها را با استفاده از روش ریشه‌ی دوم مجموع مربعات (51655) ترکیب کرد. بدین‌ترتیب. برش پایه‌ی کل مخزن. لنگر خمشی در پای دیوار و لنگر وازژگونی به ترتیب طبق روابط ۴۰-۳ با ۴۲-۲ محاسبه می‌شوند. (۴۰-۳) 2 ب 02 ج تج + ۰/)۳- ۷ (۴۱-۳) + *( ,۱۷ج ۹+ ۰/)۵- ۷ (۴۲-۳) + ۱+ ۱+ ]۱۵۶۰/۵ در صورت نباز برای ترکیب آثرات ناشی از ارتعاش افقی و قائم مخزن نبزء با توجه به اثرات ناهم‌زمانی بیشینه‌شدن فشار داخلی مایع ناشی از ارتعاش افقی و قائم زمین. می‌توان از روش ریشه دوم مجموع مربعات استفاده کرد. به عنوان مثال لنگر خمشی در پای دیوار می‌تواند طبق رابطه ۴۳-۳ نیز محاسبه شود. (۴۳-۳) + ۱+ 2ج یا + :)/۰- ۷ ۴-۵-۳ اضافه ارتفاع موج ناشی از ار تعاش افقی جرم مواج مابع نگهداری‌شده برای جلوگیری از ایجاد زیر فشار در سقف مخزن بر اثر ارتعاش مایع نگهداری‌شده در هنگام زلزله. و یا سرریزشدن مکرر آن در زمان بهره‌برداری,» باید ارتفاع آزاد میان حداکثر تراز مایع نگهداری‌شده تا زیر دال سقف مخازن از ۳۰۰ میلی‌متر و همچنین مقدار اضافه‌ارتفاع موج ناشی از ارتعاش افقی مایع نگهداری‌شده (,یی4) بزرگ‌تر باشد. این مقدار برای مخازن مستطیلی و استوانه‌ای به ترتیب طبق روابط ۴۴-۳ و ۴۵-۳ محاسبه می‌شود. در صورت نیاز می‌توان با تامین حداقل ارتفاع آزاد با توجه به مسایل بهره‌برداری, دال سقف مخازن را برای تحمل باقی‌مانده‌ی زیرفشار ناشی از ارتعاش مایع نگهداری‌شده طراحی کرد [۱۰۰]. ۸ )۴۴-۳( 111 َ 2 0 1] (۴۵-۳) ا‌قا۸ > > ول 11112 ]۹۴| هدش‌یرادهگن عیام جا < یقفا شاعت را زا یشان جحوم عافت را هفاضا -۳-۷۱ لکش رتقاع موج ناسی از ار تعاس اآققی جرم مواج مایع ری -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تحلیل و بارگذاری مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۵۷ ۶-۳- ترکیب بارها هر جزیی از سازه‌ی مخازن باید طوری طرح شود که بتواند به طور مطمئن در مقابل تمام ترکیب بارهایی که امکان تاثیر آن‌ها در عمر بهره‌برداری مخازن وجود دارد. ایستادگی نماید. در جدول (۲-۳) ترکیبات بارگذاری معمول در روش جدول ۲-۳- ترکیبات بار در طراحی به روش حالات حدی [۱۲] ۵ ۱.5+ با ۵ ۳ بل[۱.5 + ۵ 1.5+ 1 12۳۳۲ + 1.2 + با ۱.2۳ + 1.2+ با( ری و[ ۵ 4۵ > 1.2+ با( ۵ با( [ ۳1.2۳۲ 1.21 + با 1[ [[۱.2+ 1.21 + ادا (+ 4۵ علایم به کار رفته در جدول (۲-۳) به شرح زیر هستند: ۲ نیروهای ناشی از وزن و فشار مایع نگهداری‌شده؛ 1 نیروهای ناشی از وزن و فشار خاک و آب درون خاک؛ آ: نیروهای ناشی از تغییرات دماء خزش, جمع‌شدگی, انبساط و یا نشست نامتقارن؛ ان نیروهای ناشی از زلزله در تراز بهره‌برداری (به صورت رفت و برگشتی می‌باشد)؛ و توضیحات جدول (۲-۳) به شرح زیر می‌باشد: - در تمام ترکیبات بارگذاری ارائه شده در جدول (۲-۳) هر دو شرایط وجود و یا عدم وجود بارگذاری‌های ۲و با باید به منظور پیدا کردن بحرانی‌ترین ترکیب بارگذاری در نظر گرفته شود. - در حالت‌های بارگذاری که نیروهای ناشی از فشار جانبی خاک پشت دیوارهای پیرامونی مخازن اثر سایر نیروهای وارد بر مخازن را کاهش می‌دهند. باید از آن‌ها صرف نظر شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ ۹۴/۱۰/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی - دیوارهای پیرامونی مخازن دفن‌شده و نیمه‌مدفون به طور معمول هم‌زمان تحت فشار داخلی مایع نگهداری‌شده و همچنین فشار خارجی خاک پیرآمونی می‌باشند. با این وجود به دلایل مختلفی از جمله موارد زیرء این دیوارها باید به‌طور جداگانه برای تحمل هر یک از این بارگذاری‌ها طراحی شوند: * خاکریز پشت دیوارهای پیرامونی مخزن ممکن است در هنگام آزمایش اولیه‌ی آب بندی هنوز اجرا نشده باشد؛ * خاکریز پشت دیوارهای پیرامونی مخزن ممکن است در هنگام توسعه و یا تعمیر و تقویت مخزن برداشته شود. - در مخازنی که دارای چند قسمت (سلول) جداگانه هستند. باید اثر پر و یا خالی‌بودن هر کدام از سلول‌ها به - به طور معمول در مخازن زمینی اثر بار باد در مقایسه با بار زلزله قابل‌صرف‌نظرکردن می‌باشد. با این وجود در مواردی که نیاز به کنترل این بارگذاری وجود دارد. می‌توان در ترکیبات بارگذاری شامل اثر زلزله (۴]). مقدار آن را با بار باد (۷۷) که طبق استاندارد ملی شماره ۵۱۹ (و یا مبحث ششم مقررات ملی ساختمان) محاسبه خواهد شد. جایگزین کرد. - نیروهای ناشی از خزش,» جمع‌شدگی, انبساط و پا نشست نامتقارن مخازن باید با توجه به مشخصات هر مخزن به طور واقع‌بینانه‌ای توسط مهندس طراح در نظر گرفته شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ طراحی مخازن -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱ ۶) ۸ < سطح مقطع میلگردهای موجود (*::) م۸ <سطح موثر مقطع بتنی برای محاسبه فولادهای حرارتی و جمع‌شدگی (*:۲) 1 <مقاومت فشاری مشخصه ۲۸ روزه نمونه استاندارد استوانه‌ای ۱۵۰۳۰۰ میلی‌متری ‎)٩7/1۳*( 1 <تنش فولاد در حالت حدی بهره‌برداری تحت بارهای بدون ضریب (*۸1/10/3) .ی <حداکثر تنش کششی محدود شده میلگردها در حالت حدی بهره‌برداری (*0/ 11) دی <مقاومت کششی سه روزه بتن (براساس جدول (۶-۴)) (*87/1: ۳) <تنش تسلیم میلگردهای فولادی ‎)٩/1۳:*( ۷ لنگر خمشی بدون ضریب در حالت بهره‌برداری (۱۷. 11) <- ضریب بازوی لنگر مقاوم داخلی, با توجه به ۸تعیین می‌گردد. 5 - حداکثر فاصله میان میلگردها (111) 0 < حداکثر قطر میلگردها (11171) - ضخامت کل مقطع (11) - فاصله محور خنثی تا بیرونی‌ترین تار فشاری (۱1) > ضریب پایایی نسبت میلگردها در مقطع (یی۸ /,۸) ]> ضریب بدون بعدی است که بر اساس رابطه ۱۲۳-۴ محاسبه می‌شود. تغییرات دمای بتن به علت گرمای آزاد شده در هنگام آبگیری (هیدراسیون) بر حسب درجه سلسیوس (۴) و" < تغییرات فصلی و روزانه درجه حرارت بتن سازه (۰۴) 7 ضریب جزیی ایمنی فولاد ۷ < ضریب جزیی ایمنی بتن ,> کرنش حرارتی به وجود آمده در مقطع بتن 2 > کرنش ناشی از تغییرات حجمی (جمع‌شدگی و انبساط) در بتن > ضریب انبساط حرارتی بتن ۷ < عرض ترک مجاز (طبق جدول ۱-۴) (:1) 3 < ضریب چسبندگی میلگردهای آج‌دار به بتن برابر 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۶۲‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی م5 - فاصله محتمل بین دو ترک در مقاطعی که به مقدار کافی میلگرد‌گذاری شده‌اند. (۳::) > تنش پیوستگی متوسط بین بتن و میلگرد در بتن نارس (۱۷/11) ی نسبت فولاد بحرانیکه به ازای آن مقاومت کششی ۲ روزه بتن با مقاومت جاری شدن فولاد مساوی می‌گردد. 0 - میلگرد آج‌داری است که حداقل تنش تسلیم آن برابر ۳۰۰ مگاپاسکال بوده و سایر ضوابط آبا را نیز برآورده می‌کند.(۸11) 0 - میلگرد آج‌داری است که حداقل تنش تسلیم آن برابر ۴۰۰ مگاپاسکال بوده 9 سایر ضوابط با ر نیز برآورده می‌کند.(۸111) 7 ضریب ترک که بر اساس رابطه ۱-۴ و رابطه ۲-۴ محاسبه می‌شود. | < ممان اینرسی مقطع ترک نخورده حول تار خنثی. صرف نظر از وجود میلگردها ( ) ۲-۴- کلیات هدف از مطالب این فصل, ارائه روش‌ها و الزامات طراحی برای تامین مقاومت و شرایط بهره‌برداری" سازه‌های مهندسی بهداشت ساخته شده از بتن مسلح به منظور نگهداری مایعاتی شبیه به آب شرب می‌باشد. در چنین سازه‌هایی تامین شرایط بهره‌برداری و پایایی آهمیتی به مراتب برجسته‌تر از سازه‌های معمولی دارد. در این ضابطه. هر عضوی از سازه مخازن نگهدارنده مایعات. تحت تانیریکی از شرایط محیطی زیر درنظر گرفته می‌شود: - شرایط محیطی بسیار شدید (۸): شرایطی است که در آن عضو در تماس با محیط‌های خورنده بوده و یا با توجه به محل قرار گیری آن تحت شرایط تر و خشک‌شدگی متناوب قرار دارد. - شرایط محیطی شدید (7ا): شرایطی است که در آن عضو تحت رطوبت دائم و یا تقریبا دائم قرار دارد و باید در برابر مایعات تقریبا نفوذناپذیر باشد. - شرایط محیطی معمولی (ح): شرایطی است که در آن عضو در تماس با خاک‌های غیر مهاجم و آب با 011 3 برقرار نیست. ۱- 50۳۷1002111۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۶۳ تامین شرایط بهره‌برداری مربوط به محیط‌های۸ و تا در سازه‌های مهندسی بهداشت اطمینان کافی را نسبت به پایایی و آب‌بندی آن‌ها ایجاد می‌کند. شرایط بهره‌برداری محیط ۲ همان شرایط بهره‌برداری مربوط به طراحی سازه‌های بتن مسلح معمولی است و تنها در قسمت خارجی دیوارهای پیرامونی این سازه‌ها می‌تواند به کار رود.ء مگر این که شرایط محیطی پیرامونی مخزن استفاده از شرایط محیطی ۸ و یا 8 را الزامی کند. شرایط محیطی پیرامونی مخازن باید طبق قضاوت مهندسی و بر حسب مشخصات خاک و آب زیرزمینی در پیرامون آن‌ها تعیین شود. با توجه به ضوابط فصل اول در این قسمت فرض شده است که مخازن از گرم و سرد شدن و همچنین یخ‌زدگی و آب‌شدگی متناوب حفاظت شده‌اند. در شکل (۱-۴) طبقه‌بندی قسمت‌های مختلف مخزن از نظر شرایط محیطی نشان داده شده است. همان‌طور که از این شکل پیدا است. قسمت تحتانی از سطح داخلی دیوار پیرامونی مخزن در شرایط محیطی 1 و قسمت فوقانی آن در شرایط محیطی۸ قرار دارد. علت این امر تغییرات متناوب سطح آب مخزن می‌باشد که باعث ایجاد شرایط محیطی ۸ برای قسمت فوقانی دیوار می‌شود. اما از آنجا که مقدار لنگر خمشی در بالای دیوار ناچیز است. تنش‌های موجود در میلگردهای این ناحیه به طور معمول بسیار کم بوده و در نتیجه در طراحی, عملا می‌توان تمام سطح داخلی دیوار با توجه به گذرا بودن نیروهای زلزله و تغییر شکل‌های حرارتی. در طراحی سازه مخازن برای تمامی حالت‌های بارگذاری که شامل این نیروها می‌باشند. می‌توان از لحاظ کنترل عرض ترک تمام سازه را در شرایط محیطی ۲ در نظر گرفت. شکل ۱-۴- شرایط محیطی اجزای مختلف مخزن |۳۲ تبصره ۱: درصورتی که ضخامت هر یک از اجزای مخزن کوچک‌تر از ۲۲۵ میلی‌متر باشد. شرایط محیطی دو طرف آن مشابه و برابر بدترین حالت فرض می‌گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۶۴‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۴-۴ تامین شرابط بهره‌برداری برای تامین شرایط بهره‌برداری در سازه‌های نگهدارنده مایعات. عوامل زیر باید مدنظر قرار گیرند: الف- محدود کردن حداکثر عرض ترک در مقابل نیروهای بهره‌برداری ب- محدود کردن تغییر شکل‌های سازه ج- تامین پوشش کافی بتن روی میلگردها د- محدود کردن فواصل میلگردها ه- محدود کردن حداقل ضخامت اعضا ۱-۴-۴ محدود کردن حداکثر عرض ترک در طراحی سازه‌های مهندسی بهداشت محدود کردن حداکثر عرض ترک. برای آب‌بندی و تامین شرایط پایایی مورد نیاز, مهم‌ترین شرط حالت حدی بهره‌برداری می‌باشد. به این منظور حداکثر عرض ترک به علت نیروهای بهره‌برداری» در جدول ۱-۴- حداکثر عرض ترک مجاز در شرایط محیطی مختلف |۳۲] حداکثر عرض ترک (میلی‌متر) شرایط محیطی بسیار شدید (۸) شرایط محیطی شدید (7]) ۳-۴-۴ کنترل تغییر شکل تغییر شکل قسمت‌های مختلف سازه‌های مهندسی بهداشت باید با استفاده از روش‌های تحلیلی معتبر و سختی مقاطع ترک خورده محاسبه گردد. در این حالت سختی مقطع ترک خورده دال‌های تخت سقف که به عنوان عضو خمشی به کار می‌روند. باید برابر | ۰/۳۵ در نظر گرفته شود. در مورد سایر ضوابط و معیارهای مورد نیاز می‌توان به ۳-۴-۴- پوشش بتنی برروی میلگردها پوشش بتنی خالص بر روی بیرونی‌ترین سطح میلگردهای فلزی, در اعضای بتنی که در تماس مستقیم و دائم با خاک قرار دارند. برابر ۷۵ میلی‌متر می‌باشد. در صورت وجود حداقل ۱۰۰ میلی‌متر بتن مگر و یا سه لایه پوشش قیر و گونی محافظت شده و یا سایر روش‌های مناسب محافظت شونده, می‌توان این مقدار را به ۵۰ میلی‌متر کاهش داد. حداقل پوشش بتنی برای سایر قسمت‌های مخازن نیز برابر ۵۰ میلی‌متر می‌باشد. در صورت استفاده از بتن‌هایی با -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۶۵ در تمام موارد ذکر شده حداکثر رواداری پوشش بتنی (که باید به دقت کنترل گردد) برابر *۱میلی‌متر می‌باشد. درصورتی که احساس شود شرایط محیطی سطح بتن به طور غیرعادی خورنده است. استفاده از مقادیر پوشش بتنی بزرگ تر تا حداکثر ۷۵ میلی‌متر. ضمن استفاده از طرح اختلاط بتن با پایایی مناسب در برابر عامل مهاجم مورد نظر و9 ۴-۴-۴ حداکثر فاصله مبلگردها ضمن رعایت ضوابط آیین‌نامه بتن ایران (آبا)» حداکثر فاصله محور به محور میلگردها در تمام اجزای صفحه‌ای (دال‌ها و دیوارها) سازه‌های مهندسی بهداشت باید به ۱/۵ برابر ضخامت مقطع و همجنین ۲۵۰ میلی‌متر محدود گردد. ۵-۴-۴- حداقل ضخامت اجزای مخازن حداقل ضخامت اجزای مختلف سازه‌های مهندسی بهداشت باید به نحوی تعیین شوند که علاوه بر برآورده کردن با توجه به این که تراکم و اجرای صحیح بتن در سازه‌های مهندسی بهداشت برای اطمینان از آب‌بندی مناسب آن از اهمیت بالایی برخوردار است. حداقل ضخامت دیوارهای بتن مسلح در مجاورت آب برابر ۳۰۰ میلی‌متر می‌باشد. همچنین بهتر است به منظور اطمینان از آب‌بندی مناسب دیوارهاء. حداقل ضخامت قسمت تحتانی دیوارهای طره‌ای آزاد برابر یک‌دهم ارتفاع و دیوارهای مهار شده در قسمت بالایی برابر یک دوازدهم ارتفاع در نظرگرفته شود. حداقل ضخامت دال سقف مخازن برابر ۲۰۰ میلی‌متر و دال کف مخازن برابر ۳۰۰ میلی‌متر و یا یک دوازدهم حداکثر ارتفاع مایع نگهداری شده بر روی آن می‌باشد. همجنین حداقل ضخامت اجزای غیرسازه‌ای نیز برابر ۱۵۰ میلی‌متر است. ۵-۴- طراحی در سازه‌های نگهدارنده مایعات. اجزای صفحه‌ای و یا پوسته‌ای, قسمت‌های مهمی از سازه را تشکیل می‌دهند. این اجزا باید برای دو حالت زیرطراحی شوند: ۱- طراحی در مقابل نیروهای خارجی ۲- طراحی برای آثار حرارتی و یا جمع‌شدگی در صفحه دال یا دیوار مشخصات و الزامات مربوط به مصالح مصرفی در سازه‌های مهندسی بهداشت و موارد مربوط به کنترل پایایی آن‌ها در فصل دوم این ضابطه شرح داده شده‌اند. انتظار می‌رود با رعایت این موارد» بتن به کار رفته در این سازه‌ها علاوه بر تامین -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۶۶‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۶-۳- طراحی در مقابل نیروهای خارجی مطابق این ضابطه طراحی سازه‌های مهندسی بهداشت در مقابل نیروهای خارجی به دو روش حالات حدی و تنش مجاز می‌تواند انجام پذیرد. روش اصلی طراحی سازه‌های مهندسی بهداشت در این ضابطه, روش حالات حدی است. در این روش طراحی بر اساس روش کلی شرح داده شده در آیین‌نامه بتن ایران (آبا) انجام می‌گیرد. بنابراین طراحی اجزای این سازه‌ها باید بر مبنای تامین محدودیت‌های بهره‌برداری و حداقل مقاومت مورد نیاز انجام پذیرد. با این وجود در اکثر موارد در طراحی سازه‌های نگهدارنده مایعات حالت حدی بهره‌برداری (بر پایه محدود کردن حداکثر عرض ترک) حاکم خواهد شد. فرض اساسی پذیرفته شده در طراحی مقاطع بتنی» خطی بودن توزیع کرنش در ارتفاع مقطع است. با این وجود در کنترل حالت حدی بهره‌برداری مخازن, فرض مربوط به تناسب تنش با کرنش نیز صادق بوده و در این حالت مخازن نباید عملکرد غیرخطی داشته باشند. در طراحی سازه مخازن از مقاومت کششی بتن و همجنین اضافه مقاومست ناشی از وجود آرماتورهای فشاری در مقطع نیز صرف نظر می‌شود. ۱-۶-۴- طراحی برای حالت حدی بهره‌برداری محدود کردن حداکترعرض ترک در سازه‌های مهندسی بهداشت مهم‌ترین مساله در حفظ شرایط بهره‌برداری آن‌ها می‌باشد. در این صورت ضمن آب‌بند کردن این سازه‌هاء پایایی آن‌ها در برابر شرایط محیطی مهاجم نیز بهبود می‌یاید. این امر به ویژه در سازه‌های بتنی که از میلگردهایی با تنش تسلیم بیش از ۳۰۰ مگاپاسکال در آن‌ها استفاده می‌شود از کنترل حداکثر عرض ترک در طراحی به روش حالات حدی, بر حسب مورد طبق یکی از روش‌های زیر انجام می‌شود: ۱-۱-۶-۴ کنترل عرض ترک برای اثر نیروی خمشی برای محدود کردن حداکثر عرض ترک در بتن بر اثر خمش از یکی از سه روش کلی زیر می‌توان استفاده کرد: الف - روش ضریب ترک .7 این روش بر مبنای رابطه تجربی گرگلی-لوتز برای تیرها و دال‌های یک‌طرفه ارائه شده است. در این روش ضریب ترک(7) برای تیرها و دال‌های یک‌طرفه به ترتیب با استفاده از روابط ۱-۴ و ۲-۴ محاسبه می‌شوند. اگر این مقدار با توجه به شرایط محیطی کم‌تر از مقادیر جدول (۲-۴) باشد. عرض ترک رضایت بخش در نظر گرفته می‌شود. بش ما اک ۳ باه ۱-00 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۷ 7-۲4۸ )۱-۳( 7-5 )۲-۴( در روابط ۱-۴ و ۲-۴ مقادیر 5 46 و از ابعاد دال و یا تیر مورد نظر هستند که طبق شکل (۲-۴) تعریف شده‌اند و باید بر حسب میلی‌متر اندازه‌گیری شوند. مقدار پارامتر ۸ در تیرها نیز براساس رابطه ۳-۴ محاسبه می‌گردد. 20 (۳-۴) سا م۵ تعداد میلگرد همچنین ,! تنش فولاد در حالت حدی بهره‌برداری (بارهای بدون ضریب) می‌باشد (بر حسب نیوتن بر میلی‌مترمربع). این مقدار را درصورتی که پوشش بتنی میلگردها برابر ۵۰ میلی‌متر باشد. می‌توان به طور تقریبی برابر نصف تنش تسلیم مشخصات هندسی مقطع ترک خورده و لنگر خمشی بدون ضریب (در حالت بهره‌برداری) محاسبه شود. در این حالت می‌توان به جای روش دقیق مقدار یا را از رابطه تقریبی رابطه ۴-۴ نیز حساب کرد. (۴-۴) و ند رت 3 رو ند 8 در رابطه ۴-۴ داریم: - لنگر خمشی بدون ضریب (۱۷.11۱) ,۸ < سطح مقطع فولاد موجود (*۳: ۳) - ارتفاع موثر مقطع (: 11) جدول ۲-۴- مقادبر حداکثر ضریب ترک مجاز در شرایط محیطی مختلف [۳۲] شرا نمی | حاتلر عرش ترک ۳۷۱ #+ اعداد داخل پرانتز مقدار ضریب ترک مجاز بر حسب ۴10۹/1 می‌باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ ۰۰۹۴/۱۰/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی الف - دال‌ها ۲۷ ۸ ب - تیرهاء (تمام ابعاد برحسب میلی‌متر محاسبه می‌شود) شکل ۲-۴- پارامترهای مورد نیاز در محاسبه ضریب ترک (7) ب- روش محاسبه عرض ترک در این روش عرض ترک (۷۷) طبق رابطه ۵-۴ محاسبه می‌شود. طرح مخزن باید به گونه‌ای انجام شود که این مقدار محدودیت‌های جدول (۱-۴) را برآورده نماید. مقدار برع در رابطه (۵-۴) برای تیرها و دال‌ها به ترتیب طبق روابط ۶-۴ و ۷-۴ محاسبه می‌گردد. مقدار ,2 نیز از رابطه ۸-۴ به‌دست می‌آید. (۵-۴) ق۹532 ۷ 2-۴ ۳7 )5 2 +۱ ) و ( ( -2)( - )0 ۳ (0-7) ش۳38۸ ۳ : 0 (۷-۴) (دال‌ها) 10 را [ > جر بل (۸-۳) دج ۳ ۱0 پارامترهای استفاده شده در روابط ۵-۴ تا ۸-۴ عبارتند از: - ارتفاع کلی مقطع (111) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ۹۴/۱۰/۰۱ ص - ارتفاع موثر (11۳) - ارتفاع تار خنثی در حالت حدی بهره‌برداری(111) < مدول الاستیسیته فولادء مساوی ۲۴۱۹۵ (*۸/1۳) * تنش فولاد در حالت حدی بهره‌برداری (*3[/1۳۱۳)» که مقدار آن مانند روش ضریب ترک خوردگی محاسبه می‌شود. اگر برع منفی به دست آید. عرض ترک رضایت بخش بوده و احتیاجی به محاسبه ۷۷7 نیست. ,۸ * سطح مقطع فولاد موجود ( *10) > فاصله تار فشاری انتهایی, تا نقطه‌ای که عرض ترک در آن محاسبه می‌شود(/). 1 عرض مقطع در تراز فولادهای کششی (:) 2و م2 ابعاد هندسی که طبق شکل (۳-۴) بر حسب میلی‌متر اندازه‌گیری می‌شوند. شکل ۳-۴- پارامترهای مورد نیاز در محاسبه عرض ترک (۷۷) -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۷۰‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بننی زمینی ج- روش محدودکردن تنش در میلگردهای کششی روش‌های محاسبه و محدودکردن عرض ترک در مقطع بتنی» عمدتا براساس روش تجربی و احتمالی می‌باشد. در این روش به طور غیرمستقیم حداکثر تنش کششی مجاز میلگرد در حالت حدی بهره‌برداری (,۳) با توجه به شرایط محیطی محدود شده. و در نتیجه انتظار می‌رود حداکثر عرض ترک در مقطع نیز به مقادیر جدول (۱-۴) محدود گردد. در این روش مقدار تنش کششی در میلگردهای طولی در مقاطع تحت خمش بر اثر بارهای بهره‌برداری بدون ضریب (حالت حدی بهره‌برداری) ,! باید بر اساس رابطه ۹-۴ تعیین شده و با مقدار (,]) مقایسه گردد. ای ۹-۴ س عم ] یه ۸0 ۰" مقدار (,۳) در شرایط محیطی بسیار شدید (۸) طبق رابطه ۱۰-۴ محاسبه می‌شود. این مقدار نیازی نیست که برای تیرها و دال‌های یک‌طرفه کم‌تر از ۱۲۰ مگاپاسکال و در دال‌های دوطرفه کم‌تر از ۱۴۰ مگاپاسکال در نظر گرفته شود. 4500 082 + 450+ (3 تیرها و دال‌های یک‌طرفه کم‌تر از ۱۴۰ مگاپاسکال و در دال‌های دوطرفه کم‌تر از ۱۶۵ مگاپاسکال در نظر گرفته شود. (۱۱-۴) 0000 لس ۳ پا +50) 4 + 0۳,۱92 در محاسبه مقدار (,۳) برای میلگردهای خمشی باید موارد زیر را نیز در نظر گرفت: - مقدار دقیق م8 با استفاده از رابطه ۱۲-۴ محاسبه می‌شود. در این رابطه مقدار 2 که برابر فاصله محور خنثی تا 2 )۱۰-۴( گردد. در صورت عدم انجام محاسبات دقیق. می‌توان مقدار 8 را برای مقاطع با ضخامت کل بیش از ۴۰۰ ۲ 0-۲ 0 )۱۲-۴( ۲-۱-۶-۴ کنترل عرض ترک برای اثر نیروی محوری کششی مستقیم (کشش حلقوی) برای کنترل عرض ترک در اعضای کششی, می‌توان دو روش در پیش گرفت. روش اول استفاده از ضریب ترک (7) می‌باشد. در این صورت توصیه می‌شود ضریب ترک محاسبه‌شده با استفاده از روابط (۱-۴) و (۲-۴) (که در محاسبه ان‌ها ! برابر نیروی محوری کششی بدون ضریب می‌باشد)» ده درصد افزایش داده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ 1 روش دوم محدودکردن حداکثر تنش (,۳) در میلگردهای کششی مستقیم است. در این حالت. درصورتی که شرایط این میلگردها به ترتیب به ۱۲۰ ۱۴۰ و ۱۸۰مگاپاسکال محدود شود. ۳-۱-۶-۴- کنترل عرض ترک برای اثر نیروی محوری کششی به علاوه لنگر خمشی در این حالت. باتوجه به دردسترس نبودن روش منطقی برای محاسبه‌ی عرض ترک. برای کنترل عرض ترک ضمن رعایت موارد ذکرشده در قسمت‌های الف 9 ب. با توجه به اختلاف محدودیت‌های ارائه شده برای حداکثر تنش میلگردها در حالت حدی بهره‌برداری, مربوط به حالت نیروی محوری کششی و لنگر خمشی, برای درنظرگرفتن اثر اندرکنش این دو نیرو می‌توان از رابطه ۱۳-۴ استفاده کرد. ً 1 (۱۳-۳) 1 > لب اش ات در رابطه ۱۳-۴: ۲ < حداکثر تنش کششی محدود شده در حالت خمشی (روش مندرج در قسمت ج بند ۱-۱-۶-۴). در این حالت. استفاده از روش ضریب ترک (7) نیز با استفاده از روابط ۱-۴ و ۲-۴ قابلقبول است. تنها لازم است ۳-۱-۶-۴ کنترل عرض ترک برای اثر نیروی برشی می‌شود. برای کنترل عرض ترک بر اثر نیروی برشی در مقاطع بتنی» باید حداکثر تنش به‌وجودآمده در این آرماتورها بر اثر نیروی برشی (,]) را در شرایط محیطی بسیار شدید (۸)» شدید (3ا) و متوسط )» به ترتیب به ۰۱۴۰ ۱۶۵و ۲۱۰ ۶-۴ ۲- طراحی برای حالت حدی مقاومت طراحی برای حالت حدی مقاومت. طبق اصول موجود در سازه‌های بتن مسلح معمولی (ضوابط آیین نامه بتن ایران- با صورت می‌گیرد. با توجه به این‌که مخازن آب شرب شهرهاء سازه‌هایی صلب بوده و بخشی از شریان‌های حیاتی اتصالات آن‌ها رعایت شود. همچنین در مورد طراحی مخازن رعایت نکات زیر نیز ضروری می‌باشد: -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۷۲‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی الف - ترکیبات بارگذاری حداقل ترکیبات بارگذاری که باید در نظر گرفته شوند. در جدول (۳-۳) آورده شده‌اند. با این وجود. با توجه به شرایط خاص پروژه ممکن است نیاز به درنظرگرفتن ترکیبات بارگذاری بیش‌تر و با ضرایب بارگذاری بزرگ‌تر نیز وجود داشته باشد. به عنوان مثال, در ترکیبات بارگذاری یادشده. آثرات ناشی از بار بادء انفجار و ... در نظر گرفته نشده است. ب - ضریب پابایی (0ه5) برای حفظ پایایی. آب‌بندی و سایر ضوابط بهره‌برداری مشابه, باید مخازن علاوه بر ترکیبات بارگذاری ذکرشده در فصل سوم برای ترکیبات بارگذاری تشدیدشده با استفاده از ضریب پایایی (,5) نیز کنترل گردند. در این صورت مقادیر تنش در آرماتورها نیز با احتمال بیش‌تری جوابگوی حالت بهره‌برداری خواهند بود. به‌هرحال در صورت استفاده از این ضریب. ضوابط مربوط به کنترل حداکثر عرض ترک طبق بند ۱-۶-۴ باید بررسی و برآورده شوند. مقدار ضریب پایایی (۱۴-۴) ی 5 ز در این رابطه: روا < تنش تسلیم آرماتورهای فولادی؛ و > حداکثر تنش مجاز در آرماتورها طبق بند ۱-۶-۴. جدول ۳-۴- ضرایب بای اک ۱۳۲۱ سک موارد زیر نیز باید در محاسبه و استفاده از ضریب پایایی (5) در نظر گرفته شوند: - در ترکیبات بارگذاری که از ضریب پایایی استفاده می‌شود. سایر ضرایب بارگذاری باید برابر یک در نظر گرفته شوند. همچنین, در این صورت می‌توان از ضرایب ایمنی جزئی مقاومت نیز صرف‌نظر کرد؛ - با توجه به غیردائمی‌بودن ترکیبات بارگذاری که در آن‌ها نیروی زلزله وجود دارد. و عدم نیاز به کنترل عرض ترک برای آن‌هاء نیازی به اعمال ضرایب پایایی در این ترکیبات بارگذاری وجود ندارد؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۷۳ - در طراحی مقاطع در برابر برش» می‌توان ضریب پایایی را تنها به قسمتی از نیروی برشی که توسط میلگردها تحمل می‌شود (م۷- ,۷)» اعمال کرد. همچنین با توجه به گذرابودن نیروی زلزله.» در ترکیباتی از بارگذاری که در آن‌ها نیروی زلزله وجود دارد. اعمال ضرایب پایایی لازم نیست. ج- طول مهاری و طول وصله طول مهاری و طول وصله با توجه به نوع میلگرد و رده بتن مصرفی. طبق روابط و مشخصات موجود در آیین‌نامه بتن ایران (آبا) محاسبه می‌شود. با این حال در مورد طول وصلهء مقدار محاسبه‌شده برای میلگردهای حرارتی نباید از ۵۵ برابر قطر میلگرد و برای میلگردهای محاسباتی از ۴۰ برابر قطر میلگرد کم‌تر باشد. همچنین, در مخازن استوانه‌ای برای میلگردهای مربوط به نیروی کششی حلقوی. طول وصله نباید از ۶۰ برابر قطر میلگرد کم‌تر باشد. د- حداقل میلگردهای موردنیاز دال کف مخزن. با استفاده از رابطه ۱۵-۴ تعیین می‌گردد: (۱۵-۴) ال رابطه ۱۶-۴ محاسبه گردد: < وز ۳ 0051 3 ۱۷ )۱۶-۴( < جرز ۳ ه- میلگردهای افقی در مخازن در قسمت‌های گوشه (در مخازن مستطیلی) و محل تقاطع با سایر دیوارهاء در صورت نیاز باید از میلگردهای تقویتی افقی استفاده شود. مقدار و محل قطع این میلگرد‌ها بر اساس نتایج تحلیل سه بعدی مخازن مشخص می‌گردد. باید توجه نمود که در این حالت ممکن است نیروهای داخلی بر مبنای حداکثر خمش ممکن نمایان‌گر بحرانی‌ترین حالت نبوده و نیروهای داخلی با کشش حداکثر در ترکیب با خمش, مقدار بحرانی‌تری را به‌دست دهند. به غیر از این میلگردهای افقی. در سایر قسمت‌های مخازن باید حداکثر مقدار میلگرد افقی موردنیاز در دیوارهاء در تمام طول آن‌ها به منظور توزیع بهتر تنش‌ها و جلوگیری از ترک‌خوردگی امتداد داده شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۴‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۷-۴- طراحی در مقابل آثار حرارتی و جمع‌شدگی در صفحه دال یا دیوار در اثر تغییر دماو یا آثار ناشی از جمع‌شدگی. در صفحه دیوار یا سقف. تغییر طول‌های صفحه‌ای به وجود می‌آید. اگر دیوار یا سقف در مقابل این تغییر طول‌ها آزادی حرکت داشته باشند. هیچ‌گونه تنشی در آن‌ها به وجود نمی‌آید. لیکن اگر از این تغییر طول‌ها ممانعت به عمل آید. تنش‌هایی در دیوار یا سقف به وجود می‌آید که می‌تواند باعث ایجاد ترک در بتن گردد." ۱-۷-۴ تغییرات دما به طور کلی در سازه‌های بتن مسلح دو نوع تغییر دما وجود دارد. اولین نوع تغییر دما در روزهای اولیه‌ی عمر بتن ((71) که در آن به علت گرمای آبگیری (هیدراسیون) سیمان, دمای بتن افزایش می‌یابد و پس از اتمام این فرآیند. ناچیزی دارد و تنش‌های ناشی از تغییرات دمای فوق‌الذکر می‌تواند ترک‌هایی در بتن ایجاد نماید که به ترک‌های زودرس حرارتی معروفند. دومین نوع تغییر دما مربوط به دمای فصلی و روزانه بتن سازه (72) می‌باشد. که اگر اجزای سازه آزادی به منظور ساده‌سازی محاسبات و با توجه به اثر خزش در بتن نارس و اثر چسبندگی فولاد به بتن. در بتن سخت‌شده. فرض می‌شود انجام تحلیل حرارتی سه بعدی مخزن بر مبنای مقادیر ارائه شده در بند ۲-۴-۳ کافی بوده و مخزن طرح شده در برابر ترک‌خوردگی بر اثر هر دو نوع تغییرات دمای ذکر شده مقاوم است. به هر حال, رعایت حداقل مقادیر میلگردهای ذکرشده در بند ۴-۷-۴ الزامی می‌باشد. ۳-۷-۴ میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی برای کنترل عرض ترک‌های ناشی از تنش‌های صفحه‌ای حرارتی و همچنین حفظ پیوستگی کلی سازه در قسمت‌هایی که آرماتورهای محاسباتی مقدار بسیار کمی دارند. میلگردهایی در دو امتداد عمود بر هم در اجزای صفحه‌ای مخازن قرار داده می‌شود که به میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی موسوم می‌باشند. با توجه به اهمیت حالت حدی بهره‌برداری مخازن, نقش میلگردهای حرارتی در آن‌ها به مراتب مهم‌تر از سازه‌های معمولی می‌باشد. در مورد میلگردهای حرارتی تذکر دو نکته لازم است: ۱- برای اطلاعات بیش‌تر در این مورد و محاسبه دقیق‌تر مقاومت بتن در برابر ترک‌های حرارتی. می‌توان به مرجع شماره ۸۱ مراجعه کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۵ - میلگردهای حرارتی به صورت معیار حداقل در محاسبات منظور می‌شوند. این جمله بدین معناست که میلگردهای حرارتی لازم» هیچ وقت بر میلگردهای محاسبه شده به علت نیروهای خارجی افزوده نمی‌شوند. بلکه همواره مقایسه‌ای بین آن‌ها صورت می‌گیرد و در صورت کوچک‌تربودن مقدار میلگردهای محاسباتی, مقدار مربوط به میلگردهای حرارتی منظور می‌گردد؛ و - مقدار میلگردهای حرارتی, ارتباط معکوس با آزادی تغییر طول سازه در مقابل تغییرات دما دارد. هرچه آزادی تغییر طول سازه بیش‌تر باشد. مقدار میلگردهای حرارتی لازم کم‌تر و هرچه آزادی تغییر طول سازه کم‌تر باشد. مقدار میلگردهای حرارتی لازم» بیش‌تر می‌شود. بنابراین قبل از بحث درباره‌ی مقدار میلگردهای حرارتی, لازم است راجع به درزها که در واقع تدابیر تامین‌کننده‌ی آزادی تغییر طول سازه می‌باشند.ء بحث گردد. ۳-۷-۴- درزها ۰ ۰.۰ ۰ ۱ ۰ ۰.۰ ۲ ۰ ۰ ۰ ۰۰ ۰ درزها به دو دسته درزهای اجرایی و درزهای حرکتی طبقه‌بندی می‌شوند. تمام درزهای سازه به همراه نوع و پیمانکار برسند. در هنگام اجرا نمی‌توان هیچ نوع درزی را به درزهای درنظرگرفته‌شده در نقشه‌ها اضافه و یا کم کرد و با محل آن‌ها را تغییر داد مگر اثر آن‌ها در طراحی سازه و کنترل ترک‌خوردگی بتن بررسی شده و به تایید مهندس طراح برسد. به هر حال, باید با انجام پیش‌بینی‌های لازم و تامین امکانات اجرایی مناسب از ایجاد درزهای ناخواسته در سازه‌های مهندسی بهداشت به طور جدی جلوگیری به عمل آید. ۱-۳-۷-۴- درزهای اجرایی به ندرت می‌توان سازه‌ای را به صورت یکپارچه ساخت. بنابراین لازم است در نقاط مختلف سازه. درزهای اجرایی تعبیه گردد تا امکان اجرای سازه فراهم شود. در سازه‌های نگه‌دارنده‌ی مایعات. محل درزهای اجرایی باید با توجه به نیروهای داخلی اعضا و امکانات اجرایی. طبق نظر مهندس طراح به طور دقیق بر روی نقشه های اجرایی مشخص گردد. با توجه به درزهای حرکتی مختلفی که لازم است در سازه‌های نگه‌دارنده‌ی مایعات تعبیه گردد. بهتر است محل قطع عملیات اجرایی منطبق بر یکی از این درزها انتخاب شود. در این صورت از درزهای کم‌تری در سازه استفاده می‌شود. در درزهای اجرایی, بتن قطع می‌شود اما تمام میلگردها پیوستگی خود را حفظ می‌کنند (شکل ۴-۴). اصولا هدف از ایجاد است بین دو سطح تماس, جدایی ایجاد شده و مانع عملکرد مورد انتظار درز شود. این جدایی را می‌توان با آماده‌سازی سطح |- ۲0۵۹1۳۱۱۵ [0115 2- ۱/10۷۵1۵۱۱ [05 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۰۰۹۴/۱۰/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی بتنی که زودتر ریخته شده کاهش داد. برای این منظورء سطح تماس به‌طورقائم قالب‌بندی‌شده و در عمر ۵ روزه به روش مناسبی تمیز و از دوغاب خشک عاری شده و عمدا ناهموار می‌گردد. به طوری که عمق ناهمواری تقریبا ۶ میلی‌متر باشد. در هنگام بتن‌ریزی قسمت‌های جدید. ضمن اشباع‌بودن سطح بتن‌های مرحله‌ی قبل, نباید هیچ‌گونه رطوبت آزادی در سطح درز وجود داشته باشد. به منظور اطمینان از آب‌بندی کامل درزهای اجرایی. باید ضمن استفاده از نوارهای آب‌بند. از مواد درزگیر با برای انتقال برش در درزهای اجرایی رعایت ضوابط ذکرشده در بالا کافی بوده و به طور معمول احتیاجی به استفاده ارائه شده و نظارت کار گاهی دقیقی نیز بر اجرای صحیح آن اعمال گردد. در محل درز اجرایی اتصال دیوار به دال کف (مطابق شکل ۴-۴- ب)» اگر رامکا به طور یکپارچه با بتن کف اجرا گردد. کمک موثری در تثبیت قالب‌های دیوار در جای خود خواهد بود. در صورت استفاده از این روش باید تراکم کافی بتن رامکا مورد توجه قرار گیرد. سطح بشن آماده سازی شده سح ۳ در زگسور : وین رامکا ۹ ۱۵ شش نواراییس کنیس الف- درز اجرابی با درزگیر ب - درز اجرایی در محل اتصال دیوار به کف شکل ۴-۴- درز اجرایی ۲-۳-۷-۴ درزهای حرکتی گردد. درزهای حرکتی به سه دسته درزهای انقباضی ۰ انبساطی ولغزشی تقسیم می‌شوند. 0115[ 0011۳۵611010 -| 0115[ ۳۹۵۵۹103 -2 015[ 511018 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱/۰۱‏ ۷۷ با توجه به تجربیات کسب‌شده. به‌طورکلی تمامی درزهای حرکتی و به ویژه درزهای انبساطی در درازمدت محل‌های احتمالی نشت در مخازن هستند. بنابراین, با توجه به سختی تعمیر این درزهاء باید استفاده از آن‌ها تا حد امکان محدود و مقیدبودن آن نیز افزایش پیدا می‌کند. در مجموع بهترین روش افزایش فاصله بین درزها (به ویژه درزهای انبساط) تا با توجه به مقید بودن دال کف مخازن بر روی زمین» معمولا لزومی به استفاده از درزهای حرکتی در آن به‌منظور آزادسازی کرنش‌های حرارتی و جمع‌شدگی وجود ندارد. همچنین, استفاده از درزهای حرکتی در دیوار مخازن استوانه‌ای " مجاز نمی‌باشد. این نوع مخازن به طور معمول با استفاده از درزهای اجرایی تا قطر ۴۵ متر نیز ساخته می‌شوند. الف - درزهای انقباضی درزهای انقباضی. درزهایی هستند که در آن‌ها یکپارچگی بتن در سطح تماس درز کاملا از بین می‌رود. اما پیوستگی بخشی از میلگردها ممکن است حفظ گردد و یا به‌طورکامل از بین برود. در درز انقباضی» بتن جدید کاملا درکنار بتن قدیم ریخته‌شده و هیچ‌گونه فاصله‌ای بین آن‌ها منظور نمی‌گردد. بنابراین در درز انقباضی. سطوح در حال تماس فقط می‌توانند از یکدیگر دور شوند. با توجه به میزان قطع میلگردهاء درزهای حرکتی انقباضی به دو نوع کامل" و جزیی " تقفسیم می‌شوند. در درز انقباضی کامل تمام میلگردهای خمشی در مقطع قطع می‌شوند. (شکل ۵-۴ الف و ب) در حالی که در درزهای انقباضی جزیی حداکثر تا ۵۰ درصد این میلگردها می‌توانند در مقطع ادامه داشته باشند (شکل ۵-۴- ج و د). اگر بیش از ۵۰ درصد میلگردها از مقطعی عبور کنند. مقطع نمی‌تواند آزادی حرکت مورد نیاز را برآورده کند و عملا درز انقباضی محسوب نمی‌شود. درصورتی که در درزهای انقباضی جزیی میلگردها به نحو مناسبی در برابر خوردگی محافظت شوند. می‌توان از محدودیت حداکثر تنش بهره‌برداری میلگردها در محدوده آن صرفنظر کرد. در این صورت. این میلگردها باید حداقل ۶ درصد مساحت میلگردها نیز مقاومت خمشی مورد نیاز را در مقطع درز انقباضی جزیی. کسب کرد. ۱- تنها در مخازن استوانه‌ای غیرپیش‌ساخته و غیرپیش‌تنیده‌ای که تنش کششی حلقوی نقش اساسی در حفظ پایداری آنها دارد. در صورت صرف‌نظرکردن از نیروی کشش حلقوی می‌توان از درزهای انبساطی در دیوارهای مخازن استوانه‌ای بسیار بزرگ (که عملکرد خمشی دارند) نیز استفاده کرد. 1 ل ۲۵۱۹۱۳۵011۵ |[|۲۳۵] -2 1 ل 6۵۱11۳۵011011 |۳۵۲11۵ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۷۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی در محل درزهای انقباضی استفاده از نوار آب‌بند و مواد درزگیر ضروری است. در این درزها قطع بتن باید به صورت قائم بوده و دارای سطحی صاف باشد. در صورت نیازء می‌توان در این درزها از کلید برشی (کام و زبانه) و یا میلگردهای برشی اضافی به منظور تامین مقاومت برشی موردنیاز استفاده کرد. به طور کلی بهتر است حداکثر فاصله درزهای انقباضی کامل (با توجه به ضخامت عضو شرایط آب و هوایی و...) در حدود ۱/۵ تا ۲ برابر ارتفاع دیوارء درنظرگرفته شود. در صورت استفاده از درزهای انقباضی جزیی بهتر است فاصله میان آن‌ها به دو سوم مقادیر بالا محدود شود. وجود آورده می‌شود تا ترک احتمالی در همین مقطع به وجود آید. در درزهای انقباضی القایی باید حداقل ۲۵ درصد به این منظورء می‌توان از نوارهای آب‌بند با زایده‌های میانی مناسب نیز استفاده کرد. (بدون پیوستگی و فاصله اولیه) ب - درز انقباضی کامل در کف -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۵ سطح صاف و قالب بندی شده ج- درز انقباضی جزبی در دیوار سطح صاف و قالب بندی شده (بدون پیوستگی و فاص له ول د- درز انقباضی جزبی در کف شکل ۵-۴-درزهای انقباضی [۳۲] شمار برای تضسعیف بتن که بعدا توسط درزگیر پر می‌شود شکل ۶-۴- درز انقباضی کامل القایی در کف |۳۲] ب- درزهای انبساطی در درزهای انبساطی علاوه بر قطع بتن و تمام میلگردها در محل درزء بین سطوح درز نیز فاصله‌ای ایجاد می‌گردد (مقدار آن با توجه به فاصله میان درزهای انبساطی تعیین می‌گردد). در نتیجه درز انبساطی, درز حرکتی کامل است که در آن دو سطح مجاور می‌توانند نسبت به یکدیگر دور یا به هم نزدیک شوند (شکل ۷-۴). -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی برای آب‌بن دکردن درزهای انبساطی باید از نوار آب‌بند. مواد درزگیر و پرکننده‌ی مناسب استفاده نمود. ابعاد و آورده شده است. به‌هرحال این مصالح باید غیرسمی بوده و با توجه به شرایط محیطی, از پایایی مناسبی در طول عمر بهره‌برداری سازه‌های نگه‌دارنده‌ی مایعات برخوردار باشند. اختلاف نوارهای آب‌بند انبساطی با نوارهای آب‌بند انقباضی. وجود حفره‌ای توخالی در وسط نوار آب‌بند از نبساطی برای تامین آزادی حرکات لازم است. همجنین نوار آب‌بند دال کف. به منظور جلوگیری از باقیماندن حباب هوا در زیر درصورتی که نیاز باشد درز انبساطی برای انتقال نیروی برشی طراحی گردد. باید از میلگردهای برشی در مقطع با فواصل حداکتر ۴۵۰ میلی‌متر و با جزییاتی شبیه به شکل (۸-۴) استفاده شود. سطح مقطع این میلگردها باید با توجه به اتصال مبلگرد برشی با بتن قطع شده است. باید یک کلاهک مناسب به منظور ایجاد امکان جابجایی‌های درون‌صفحه‌ای در عمل با توجه به موارد متعدد خرآابی درزهای انبساط در طول عمر بهره‌برداری و نشت آب از آن‌ها و با در نظر گرفتن مشکلات تعمیر این درزهاء بهتر است تا حد امکان استفاده از این درزها محدود شود. با این وجود با توجه به هندسه مخزن, امکانات اجرایی و... به منظور عدم افزایش بیش از حد میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی, به طور معمول در دیوارها و دال سقف مخازن حداکتر در هر ۴۵ متر از درزهای انبساطی استفاده می‌شود. در صورت صلاحدید مهندس طراحء می‌توان با محاسبه دقیق مقدار (۸7) و تحلیل حرارتی سه‌بعدی سازه به منظور تعیین دقیق میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی مورد نیاز. در شرایط خاص فاصله میان درزهای انبساط را تا حداکثر ۹۶ متر نیز افزایش داد (به هر حال نباید مقدار این میلگردها کم‌تر از مقادیر جدول (۴-۴) در نظر گرفته شود). حداکثر فاصله درزهای انبساطی در دال کف مخازن نیز برابر ۹۰ متر می‌باشد. ۱-120 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۸۱ و تمام میلگردها وگ نوارآب‌بند دمبلی با قطع شده اند ْ ده ۳ حفره میانی ۱ ۱ ک ۱ . 0 ۵*۲۳ الف- درز انبساطی در دیوار (با اجرای میلگرد برشی) تمام مبلگردها_ درزگ‌ب موادپرکنشسده قطع شده اند ی تیه ۱ 9 ۱ نوارآب‌بندکفی 0 ۵ پم ۵۰17217 ب - درز انبساطی در کف (با اجرای میلگرد برشی) شکل ۷-۴- درزهای انبساطی تمام میلگردها| ۳ مادک ۱ قطع شده آنی ۲ رزگیر واد پر ۱ ۱ ۱ 1 7 1 ۰ ۴ 1 ۰ با ویو تسه ور ۵ ی فضای حرکتی دارای چسبندگی است شکل ۸-۴- درز انبساطی با شاخک برشی برای حمل نیروی برشی در درز ج - درزهای لغزشی درزهای لغزشی درزهایی هستند که در محل تکیه‌گاه سقف و دیوار وقتی که انتهای فوقانی دیوار آزاد در نظر گرفته می‌شود. مورد استفاده قرار می‌گیرند (شکل ۹-۴). -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۳ ۹۴/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی اجرای این درزهاء مخصوصا در پای دیوار که فشار ایستابی قابل‌توجه است. باید تحت شرایط اجرایی و نظارتی ویژه‌ای نوار آب بنشد سقف ماده ارتجاعی پرکنفده ۰ ۰ ۰ . | - ۰ ۰ 0 ۰ ۳ بالف تک لاس-_تیکی ۱ ۱ ۳ الف - درز لغزشی در محل اتصال سقف روی دبوار شکل ۹-۴- درز لغزشی در محل اتصال سقف روی دیوار |[۳۲] ۴-۷-۴- کنترل عرض ترک‌های حرارتی و جمع‌شدگی به منظور کنترل عرض ترک‌های حرارتی و جمع‌شدگی در مخازن نگهدارنده مایعات. می‌توان از روش‌های زیر استفاده کرد: - محدود کردن دامنه تغییرات دما و رطوبت؛ - کاهش گیرداری‌های سازه با استفاده از درزهای حرکتی؛ - کنترل عرض ترک‌ها و توزیع آن‌ها درمیان درزهای حرکتی با کاربرد فولادهای حرارتی؛ - پر کردن تدریجی مخازن. تجربه نشان داده است که این امر اثر مثبتی در کاهش ترک‌خوردگی سازه دارد. در این مورد افزایش ارتفاع مایع به میزان یک متر در ۲۴ ساعت قابل توصیه می‌باشد؛ - افزایش کیفیت و نحوه عمل‌آوری بتن» برای کنترل ترک‌های حرارتی در بتن ضروری است که تا حد امکان عیار مواد سیمانی, نسبت آب به مواد سیمانی و دمای بتن‌ریزی کاهش و همجنین حداکثر اندازه سنگدانه دوم این نشریه) نیز می‌تواند در این امر موثر باشد. در میان توصیه‌های فوق. عملی‌ترین و بهترین گزینه‌ها برای مهندس طراح استفاده از درزهای حرکتی با فاصله مناسب و قرار دادن میلگردهای حرارتی کافی در مقطع به منظورکنترل عرض و توزیع ترک‌های حرارتی و جمع‌شدگی می‌باشند. این دو عامل بر روی یکدیگر اثر معکوس دارند. بدین معنی که اگر تعداد درزهای حرکتی کاهش داده شود. مقدار فولادهای حرارتی افزایش و اگر تعداد درزهای حرکتی افزایش یابد. مقدار فولادهای حرارتی کاهش می‌یابند. بنابراین» با توجه به فاصله میان درزهای حرکتی, باید به منظور توزیع یکنواخت ترک‌ها و محدودشدن عرض و عمق آن‌ها از حداقل میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی در هر دو جهت افقی و قائم استفاده کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۸۳ در این خصوص, سه انتخاب اصلی برای نحوه کنترل عرض ترک‌ها از طریق تامین درزها و میلگردهای حرارتی وجود دارد: - حالت ۱- سازه یکپارچه هیچ‌گونه درز حرکتی در سازه وجود ندارد و کنترل ترک‌ها فقط با استفاده از فولادهای حرارتی انجام می‌شود؛ - حالت ۲- سازه نیمه یکپارچه ترک‌های زودرس حرارتی به وسیله فولادهای حرارتی کنترل می‌شوند. ولی درزهای حرکتی به اندازه کافی نزدیک به یکدیگر هستند تا کرنش‌های ناشی از تغییرات دمای روزانه و فصلی در بتن سخت شده. توسط آن‌ها جبران شوند؛ - حالت ۳- سازه غیریکپار چه تمامی ترک‌ها تقریبا با درزهای حرکتی کنترل می‌شوند. ولی مقدار کمی فولاد برای توزیع ترک‌ها بین دو درز حرکتی وجود دارد. در هر یک از حالت‌های بیان شده, حداقل درصد میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی در مقطع با توجه به حداکثر فاصله درزهای حرکتی طبق بند ۱-۴-۷-۴ و یا ۲-۴-۷-۴ تعیین شده و حداقل مساحت مورد نیاز آن‌ها نیز در اعضای مختلف با توجه به سطح موثر مقطع بتنی (بند ۵-۷-۴) تعیین می‌گردد. به هر حال, در هیچ مقطعی نباید این میلگردها از 012.25017010 کم‌تر در نظر گرفته شود. بهتر است در دیوارهاء مطابق شکل (۱۰-۴) میلگردهای حرارتی افقی در سمت بیرون و فولادهای محاسباتی قائم در میلگرد ۰ ۰ اصلی میلگسرد ِ ۰ جر رنی ۳ ۰ شکل ۱۰-۴- محل قرارگیری میلگردهای حرارتی افقی ۱-۴-۷-۴- روش اسمی برای تعیین حداقل مقدار فولادهای حرارتی و جمع‌شدگی در جدول (۴-۴) حداقل درصد میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی افقی بر حسب حداکثر فاصله بین درزهای حرکتی (تنها شامل درزهای انبساطی و انقباضی کامل) ارائه شده است. از ۲ برابر حداکثر فاصله میان درزهای انقباضی جزیی نیز -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ 333333 می‌توان براو برای مب در , روش این ۳ ۲ ۱ 0 < در ٩۴/۱۰/۰۱‏ ضوابط و معیارها به منظور تعیین حداقل درصد میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی در مقطع مو فاصله و نوع درزهای ممکن با توجه به گزینه انتخابی برای یکپارچگی سازه نش کنترل ترک‌های افقی در دیوارهاء حداقل نسبت فولاد قائم به سطح موثر مق لگردهای 5400 و ۰/۰۰۴ برای میلگردهای 5300 در نظر گرفته شود. خش‌هایی از مخازن که در طراحی نهایی آن‌ها میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی می برای تعیین حداقل مقدار میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی. حداکثر قطر میل جدول ۴-۴- حداقل درصد میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی افقی بر اساس بس حداقل درصد میلگردهای حرار ن > ۷/۵ ای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۷۹۷۹۷۹ ر استفاده کرد. در جدول (۵-۴) نیز بان داده شده است. طع در آن‌ها نباید کم‌تر از ۰/۰۹۳ حاکم هستند. در صورت استفاده از ُرد به ۱۸ میلی‌متر محدود می‌شود. طح مقطع موثر |۴۹] ی و جمع‌شدگی در مقطع موثر میلگردهای 5400 ۰.۳ ۰ ۰۵ ۰ ۰۶ ۰ ۳۲| حداکثر فاصله و نوع درزها در هر ۶ متر یک درز انقباضی کامل الف - در هر ۷.۵ متر یک درز انقباضی جزیی ب- در هر ۱۱/۲۵ متر به صورت یک در میان درزهای انقباضی جزیی و کامل ج- در هر ۱۵ متر یک درز انقباضی کامل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۸۵ ۲-۴-۷-۴- روش محاسبه‌ای برای تعبین مقدار حداقل فولادهای حرارتی و جمع‌شدگی نسبت فولاد بحرانی. مقدار فولادی است که به ازای آن مقاومت کششی ۲ روزه بتن با مقاومت جاری‌شدن فولاد مساوی می‌گردد. این مقدار با استفاده از رابطه ۱۷-۴ قابل‌محاسبه است. 3 0 0 7 )۱۷-۴۳( در رابطه فوق: 0 > نسبت فولاد بحرانی؛ و - مقاومت کششی سه روزه بتن (بر اساس جدول ۶-۴) (*۲/1۳)؛ تنش جاری شدن فولاد مصرفی (*31/1۳۳)؛ - مقاومت فشاری مشخصه نمونه استوانه‌ای ۲۸ روزه (-۳[/13). جدول ۶-۴- مقاومت کششی سه روزه بتن بر اساس مقاومت فشاری ۲۸ روزه آن [۸۱] ( 1۳۳۲ /‌( ۳۰ ۳۵ ۴۰ ۴۵ ۵۰ دی۱۱/۳۳۴(۲) ۱۷۳ ۱1۹۲ ۳۱۰ ۳۳۷ ۳۳۴ ب - فاصله ترک‌ها درصورتی که برای کنترل عرض ترک‌هاء در مقطع فولاد کافی قرار داده‌شده‌باشد (شکل ۱۱-۴)» فاصله محتمل ترک‌ها (۱۸-۴) یلا52 ۲ در رابطه ۱۸-۴: با ع ۳ 2 8- نصف فاصله محتمل بین دو ترک (شکل ۴-) (۲۳)؛ ده > مقاومت کششی سه روزه بتن (*3[/1۳۳)؛ و | - ابعاد مقطع (11). از ساده کردن رابطه ۰۱۸-۴ رابطه ۱۹-۴ به‌دست می‌آید: وی (۱۹-۴) کر ۷ (شسلک) - 25 - حل رم 5 20 0 با ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۸۶‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی در رابطه ۱۹-۴: 3 ۳ حما ضریب چسبندگی که برابر ۰۳۷ درنظر گرفته می‌شود؛ و 0 < قطر میلگرد (11)؛ و م - نسبت فولاد شکل ۱۱-۴- پارامترهای موردنیاز در تعیین فاصله میان ترک‌ها ج- عرض ترک 17 که این کرنش باید مساوی با کرنش ناشی از تغییرات درجه حرارت و جمع‌شدگی بتن باشد: ۷ (۲۰-۴) رنه تست 11127 در رابطه ۲۰-۴: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - طراحی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۸۷ د- حداقل درصد میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی خود بتن در حد فاصل .5 دارای کرنش مقاوم کششی است که مقدار آن در حدود ,ریع می‌باشد. در نتیجه. با حذف 5 از رابطه ۱۹-۴ و رابطه ۰۲۰-۴ می‌توان مقدار م (حداقل درصد میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی) را با استفاده از رابطه ۲۱-۴ تعیین کرد. مقدار م محاسباتی نباید کم‌تر از نسبت فولاد بحرانی در قسمت الف (بیم) در نظر گرفته شود. )۲ ,۸ 5 (۲۱-۴) دش 2۷ ۸ ۳ ن در رابطه ۲۱-۴: ,۸ < سطح مقطع میلگردهای حرارتی و جمع‌شدگی (*۲:/۳)؛ م۸ - سطح مقطع موثر بتنی (بند ۶-۷-۴) (-11)؛ < ضریب چسبندگی که برابر ۰/۶۷ درنظرگرفته می‌شود؛ < قطر میلگرد (1111)؛ ۷ < عرض ترک مجاز (طبق جدول ۱-۴) (1)؛ - کرنش حرارتی که از رابطه ۲۲-۴ به دست می‌آید؛ 1 * 10*10- لحاظ می‌گردد)؛ < تغییرات درجه حرارت بتن به علت گرمای آزادشده در هنگام آبگیری (هیدراسیون) (1۴) (طبق جدول ۷-۴)؛ د] < تغییرات فصلی و روزانه درجه حرارت بتن سازه (۴) (طبق بند ۲-۴-۳). وجود صریب تحفیف رٍ در رابطه ۲۲-۴ برای درنظرگرفتن اثر خزش در بتن نارس و اثر چسبندگی فولاد به بتن. در بتن سخت‌شده می‌باشد. حدول ۷-۴- - تغییرات دمای بتن به علت گرمای آزادشده در هنگام آبگیری (هیدراسیون) ۱۳۱ وب ب سخات ۱۸ سای سر ضخامت قطعه (171171) سک نع نع -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۸۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی تبصره ۱- مقادیر این جدول برای بتن‌های ساخته‌شده با استفاده از سیمان پرتلند معمولی (تیپ ۲۰۱ و یا ۵) و بدون افزودنی‌های زودگیر کننده ارائه شده است. تبصره ۲- دمای بتن تازه در هنگام بتن‌ریزی ۲۰ و دمای محیط ۱۵ درجه سلسیوس فرض شده است. همچنین از اثر عوامل محیطی خارجی (به طور مثال تابش خورشید) بر افزایش دمای بتن صرف‌نظر شده است. تبصره ۲ (+)- در طراحی, هیچ‌گاه مقدار ,]1 برای دال‌ها کم‌تر از ۱۵ و برای دیوارها کم‌تر از ۲۰ درجه سلسیوس در نظر گرفته شود تبصره ۴- با توجه به عوامل مختلفی که در تعیین مقدار ,]" موثر هستند. در نهایت مقدار دقیق این پارامتر باید بر اساس قضاوت مهندس طراح بر مبنای مراجع علمی معتبرء همانند مراجع شماره ۴ و ‎۱٩‏ این فصل تعیین گردد. ۵-۷-۴ سطح موثر مقطع بتنی برای محاسبه فولادهای حرارتی سطح موثر مقطع بتنی (یم۸) برای محاسبه فولادهای حرارتی و جمع‌شدگی در اجزای مختلف سازه‌های مهندسی بهداشت به شرح زیر درنظرگرفته می‌شود: - در اجزای صفحه‌ای که ضخامت آن‌ها کوچک‌تر یا مساوی ۶۰۰ میلی‌متر باشد. تمام مقطع موثر درنظ رگرفته می‌شود و فولادهای حرارتی و جمع‌شدگی به طور مساوی در دو طرف آن قرار داده می‌شوند (شکل ۱۲-۴- الف)؛ - در اجزای صفحه‌ای که ضخامت آن‌ها بزرگ‌تر از ۶۰۰ میلی‌متر باشد. از هر طرف ضخامتی برابر۳۰۰ میلی‌متر به عنوان ضخامت موثر درنظر گرفته می‌شود (شکل ۱۳-۴- ب)؛ - در اجزای صفحه‌ای که در تماس مستقیم و دائم با زمین هستند. در سمتی که با زمین در تماس است. می‌توان سطح موثر مقطع بتنی را تا حداکثر ۵۰ درصد کاهش داد (شکل ۱۲-۴-ج و د). ۱ ۱۹ 117۱ شکل ۱۲-۴- سطح موثر مقطع بتنی برای محاسبه آرماتورهای حرارتی و جمع‌شدگی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ ساخت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم -ساخت ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹ ۱-۵- کلیات در رابطه با اجرای مخازن بتنی, علاوه بر اعمال تمامی شرایط اجرایی که در ساخت یک سازه بتنی معمولی, مطابق با آئین‌نامه بتن اآیران (آبا) باید رعایت گردد.ء ضروری است مشخصات فنی ارائه شده در نشریه شماره ۱۲۴ سازمان برنامه و بودجه تحت عنوان «مشخصات فنی عمومی مخازن آب زمینی» نیز کاملا رعایت شود. دراین فصل آن دسته از شرایط اجرایی که در ارتباط با ضوابط و معیارهای طراحی مخازن مهندسی بهداشت می‌باشد. مورد بررسی قرار می‌گیرند. ۲-۵- بستر زمین محل احداث مخزن باید قبل از شروع مراحل طراحی از نقطه‌نظر جنس, وضعیت لایه‌هاء میزان باربری» نشست و... مورد مطالعه‌ی مکانیک‌خاک قرار گیرد. به‌طور ایده‌آل, بستر محل اجرای مخازن باید همگن, با باربری مناسب., نشست کم و عاری از آب‌های زیرزمینی بالا باشد و حتی‌الامکان باید از احداث مخازن بر روی زمین‌هایی که از لحاظ مسایل خاک مطلوب نمی‌باشند. پرهیز شود. هرچند. به‌طور معمول به دلیل رعایت سایر معیارهای طراحی, دسترسی به این مهم امکان‌پذیر نمی‌باشد. حتی‌الامکان باید از قرار دادن مخزن بر روی زمین‌هایی با ویزژگی‌های زیر اجتناب کرد: - زمین‌هایی با باربری کم و نشست زیاد؛ - زمین‌هایی که در آن‌ها آب زیرزمینی بالا است و تراز زیر کف مخزن پایین‌تر از آب زیرزمینی است؛ - در مجاورت و روی گسل‌ها؛ - مناطقی که لایه‌های زمین به صورت شیبدار بوده و به‌خصوص مناطقی که لایه‌ای از خاک دانه‌ای بر روی لایه‌ای رسی به صورت شیبدار قرار گرفته است. در چنین حالتی. نشت آب از لایه‌ی دانه‌ای به لایه‌ی رسی, باعث لغزنده کردن سطح تماس دو لایه و درنتیجه ناپایداری زمین می‌گردد؛ - مناطقی که زمین زیر مخزن تفاوت‌های قابل توجهی از لحاظ جنس دارد؛ - خاک‌های گچدار (به واسطه رسیدن آب به بلورهای گچ. از مقاومت زمین به شدت کاسته می‌شود)؛ - خاک‌های دستی, حتی اگر به صورت کامل کوبیده شده باشند؛ - خاک‌های ماسه‌ایی که مستعد روان‌گرایی و یا لغزش باشند (به دلیل احتمال آبدارشدن خاک بر اثر نشت مخزن)؛ - مناطقی که احتمال قطع مسیر عبور جریان‌های زیرزمینی آب و یا قنات‌ها توسط مخزن وجود دارد. در زمان طراحی و اجرای مخازن نیزء موارد زیر در کنار سایر ضوابط و معیارهای طراحی پی. توسط کارشناس مکانیک‌خاک باید مورد بررسی قرار گیرد: -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۹1۳۲‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی - نشست زمین, ناشی از حرکت و لغزش کلی در زمین‌های ناپایدار؛ - نشست زمین, ناشی از ناپایداری بر اثر گودبرداری خاک‌های مجاور و حفر چاه؛ - نشست زمین,» ناشی از ارتعاشات احتمالی که ممکن است منشا آن سازه‌های مجاور باشد؛ - هوازدگی بستر؛ - بررسی, اندازه‌گیری و ثبت منظم تراز سطح آب زیرزمینی و تغییرات تناوبی و فصلی آن. در صورت نامناسب بودن بستر با توجه به موارد فوق الذکر و عدم امکان انتقال مخزن به موقعیت دیگر, باید بهسازی بسترء طبق اصول مکانیک خاک. انجام شود. ۳-۵- آماده کردن سطح زمین درصورتی که عملیات خاکبرداری با ماشین انجام شود. در ۲۰ سانتی‌متری تراز نهایی» باید عملیات متوقف شده و دنباله عملیات تا تسطیح نهایی به روش‌های دستی,» خاکبرداری و تنظیم گردد. ریختن بتن مگر بر روی بستر تسطیح‌شده باید با فاصله زمانی مناسب صورت پذیرد. به‌طوری که هوازدگی سطحی در خاک ایجاد نشود. در صورت به وجود آمدن فاصله‌ی طولانی, خاک‌های هوازده باید برداشته شده و بتن مگر جایگزین آن گردد. درصورتی که سطح آب زیرزمینی بالاتر از کف خاکبرداری‌شده باشد. قبل از هرگونه بتن‌ریزی باید سطح آب زیرزمینی توسط روش‌های مناسب پایین برده شود. به طوری که عملیات بتن‌ریزی در محیط خشک صورت پذیرد. ۴-۵- زهکشی زیر مخزن در مراحل طراحی و اجرای مخازن باید به آب‌بند بودن کامل مخزن دقت ویژه‌ای شود. در نقاط قطع بتن و درزهاء انتخاب روش مطمئن و استفاده از مصالح مناسب و با کیفیت بالا کاملا ضروری می‌باشد. در مخازن و به منظور دستیابی به اهداف ذیل. پیش بینی یک سیستم زهکشی کامل, با در نظر گرفتن کلیه ملاحظات فنی و ژئوتکنیکی, توسط مهندس طراح ضروری می‌باشد: الف - جمع‌آوری و تخلیه آب‌های نشتی احتمالی از درزهای کف مخزن. با این عمل نه تنها آب‌های محدود نشتی از کف مخزن دور می‌شوند. بلکه تخمین مناسبی نیز از بده آن‌ها به ب- کنترل سطح آب زیرزمینی در عمق مورد نظر؛ ج- دفع و هدایت آب‌های سطحی و در صورت امکان آب‌های زیرزمینی پیرامون مخازن (جهت جلوگیری از نشت سفره‌های مجاور به محدوده مخزن) با تعبیه زهکش‌های حایل. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم -ساخت ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹۳ مهندس طراح باید با توجه به مشخصات فنی مخزن, نتایج مطالعات ژئوتکنیکی منطقه طرح و همچنین سیستم جمع‌آوری آب‌های سطحی, نسبت به طراحی سیستم زهکشی اقدام نماید. جهت کنترل و هدایت آب از زیر مخزن به خارج روش‌های متفاوتی مانند اجرای لایه زهکش در تمام سطح مخزن, اجرای شبکه زهکشی در زیر نقاط حساس و... متصور است که باید با توجه به شرایط پروژه توسط تیم طراحی مشتمل بر کارشناسان مکانیک خاک. سازه و سبویل انتخاب شود. صرفا به عنوان نمونه در پیوست شماره ۳ مشخصات فنی شبکه زهکش ارائه شده است که الزامی به رعایت آن نیست. ۵-۵- آب‌های زیرزمینی و فشار برکنش هنگامی که کف مخازن پایین‌تر از سطح آب زیرزمینی قرار گیردء علاوه بر ملاحظات مکانیک خاک. موارد زیر نیز باید در طراحی مورد توجه قرار گیرد: - ورود آب‌های زیرزمینی از طریق درزها به مخازن می‌تواند بهداشت آب داخل مخزن را مورد تهدید قرار دهد؛ - فشار برکنش ناشی از آب‌های زیرزمینی که می‌تواند تعادل ایستایی مخازن را به مخاطره انداخته و آن‌ها را مخازن آب زیرزمینی باید به صورتی طراحی و اجرا شوند که به طور کامل آب بند بوده و امکان ورود آب‌های زیرزمینی به داخل آن‌ها میسر نشود. جهت غلبه بر مشکل اول, باید مخزن را حتما نفوذناپذیر ساخت. در رابطه با بند دوم نیز همان‌طور که در فصول قبل اشاره شد. ضریب اطمینان در برابر زیرفشار حداقل باید ۱/۲۵ باشد. که در صورت عدم تامین آن» باید با اعمال تغییراتی مانند افزایش وزن کف و یا ایجاد پاشنه در محیط پیرامونی کف مخازن, نسبت به تامین ایستایی مخازن اقدام نمود [۴۹]. در مخازن بزرگ با آب زیرزمینی بالا به هنگامی که امکان غلبه بر فشار برکنش با روش‌های فوق میسر نباشد. در صورت اطمینان از عملکرد صحیح و مداوم تجهیزات مکانیکی و با درنظرگرفتن ملاحظات اقتصادی, می‌توان از سیستم‌های محرک به قرار زیر استفاده کرد: - جهت بالابردن قابلیت اطمینان باید پمپ‌های پشتیبانی و سیستم برق اضطراری مهیا شود؛ - سیستم هشدار برای پرکردن مخزن. در این سیستم به محض بالاآمدن سطح آب زیرزمینی و احتمال بروز خطر فشار برکنش برای مخازن با پرکردن مخزن. تعادل بین نیروهای مقاومت و محرک ایجاد می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ ۹۴/۱۰/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بننی زمینی ۶-۵- قالب‌بندی» بتن‌ریزی» قالب‌برداری و برداشتن پایه‌های اطمینان رعایت موارد ذکر شده در فصل ‎٩‏ آیین‌نامه بتن ایران و بندهای مربوط در نشریه‌ی شماره ۱۲۴ سازمان برنامه و بودجه در رابطه با بستن و بازکردن قالب‌ها و برداشتن پایه‌های اطمینان ضروری می‌باشد. قالب‌های دیوارهای مخازن و سیستم مهاربندی آن‌ها باید در برابر فشار جانبی ناشی از بتن‌تازه» ایستایی لازم را دارا باشند. در این زمینه ضوابط طراحی براساس ارتفاع دیوار»ء سرعت بتن‌ریزی و چگالی مایع معادل در مراجع معتبر آرائه در شکل‌های (۱-۵) و (۲-۵) نمونه‌هایی از قالب‌بندی دیوار و ستون مخازن آب به همراه سیستم نگهداری آن‌ها نشان داده شده است. در مخازن با ارتفاع بلند. به‌منظور جلوگیری از افزایش ضخامت بخش پایینی دیوارهاء گاهی از پشت‌بندها در راستای ستون‌ها استفاده می‌شود (شکل ۳-۵). شکل ۲-۵- قالب‌بندی ستون در مخازن آب و سازه‌های مهندسی بهداشت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم -ساخت ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹۵ شکل ۳-۵- استفاده از پشت‌بندها در مخازن آب با ارتفاع بلند به منظور حفظ یکپارچگی مراحل بتن‌ریزی و جلوگیری از ایجاد درزهای سرد (قطع بتن‌ریزی)» درصورتی که ارتفاع بتن. می‌توان از دریچه‌های موقت در بدنه‌ی قالب جهت بتن‌ریزی استفاده نمود. به نحوی که درز سرد (قطع بتن‌ریزی) ی وس رم 7 ْ 8 ۲۱ 2 شکل ۴-۵- دریچه‌ی موقت ترزیق بتن در دیوارهای بلند در مخازن آب |۱۶] جهت نگهداری قالب‌ها در طول مراحل بتن‌ریزی از میله‌های رابط استفاده می‌شود. فاصله میله‌های رابط (بست‌ها) با شکل (۵-۵) چند نمونه از میله‌های رابط قالب‌های دو وجه دیوارهای مخازن که به پرده آب‌بند فلزی مجهز می‌باشند. ارائه شده است. میله‌های رابط باید به صورتی طراحی شوند که از سطوح داخلی و خارجی دیوارها حداقل ۲۸ میلی‌متر فاصله داشته باشند. این فضا در انتهای کار با گروت پر خواهد شد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۶ به منظور جلوگیری از به وجو با آب. باید حتی‌الامکان عاری از ۱- در این نوع پرداخت با استفاده از ماله فل میزان ناصافی در این حالت به ۳ میلی‌متر ۰ : ‏ضوابط و معیارهای‎ ٩۴/۱۰/۰۱ رهشر) مهره گوشه هام 1 ۰ ات ی یس َ / سس 3 ۲ 0 ی بشههگاه مههر. گنه دار ال محروخ پلاسنوکی عاپآماری شب ۱ مدروخ خایگنترن چومسحی _ سا سس ایس مهره شش کوش ال اب بند نوی ۴۵ اناب کدی و فهاو نف ۱ کل ۵-۵- نمونه‌هایی از میله‌های رابط قالب دوطرف دیوار مخاز, آمدن مکان مناسب برای تکثیر جلیک‌ها و باکتری‌هاء مناطق کرمو بوده و صاف و نزدیک به لیسه‌ای باشد. سه ۱ زی (ترجیحا ماله هلیکوپتری)». سطحی یکنواخت. متراکم و عاری از هر -حدود می شود. طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی 8 سطوح قالب‌بندی‌شده در تماس لح حاصل از قالب‌های فلزی برای ودن سطح داخلی دیوارها. کف و گونه لکه و آثار ماله ایجاد می شود. حداکثر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم -ساخت ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹1۷ ۰ وم ۱ مه وگ رتیه چا اسکی 1( ۰ :۰ روسما و و لد ات که شکل ۶-۵- پرداخت سطحی کف با ماله‌ی پروانه‌ایی ۲-۶-۵- ترتیب بتن‌ریزی در سطوح وسیع به منظور سهولت دسترسی در زمان بتن‌ریزی و فراهم آمدن امکان قرارگیری درزهای اجرایی در مکان تعیین شده بهتر است از روش بتن‌ریزی نواری استفاده شود. در این رابطه بتن‌ریزی به صورت شطرنجی توصیه نمی‌شود (شکل ۷-۵). الف - بتن‌ریزی نواری (مجاز) ب- بتن‌ریزی شطرجی (غیرمجاز) شکل ۷-۵- نحوه بتن‌ریزی در سطوح وسیع [۵۰] ۷-۵- مشخصات فنی اجزای تشکیل‌دهنده‌ی درز کلیه‌ی موادی که در درزهای مخازن دربرگیرنده‌ی آب آشامیدنی به کار می‌رود. ضمن آنکه نباید محیط مناسبی برای پرورش مواد قارچی فراهم آورد. باید غیرسمی و سازگار با محیط زیست بوده و از مراکز معتبر تاییدیه‌ی شکل (۸-۵) اجزای تشکیل‌دهنده یک درز را نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ ۰۰۹۴/۱۰/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی (5631301) درز گیر بدون چسبندگی م5۱ 0 10۳ پرکننشده درز (۳۱۵۲) ر 7 در زگسیر شکل ۸-۵- اجزای تشکیل دهنده‌ی درز [۳۲] اجزای درز عبارتند از: درزگیر به خوبی به بتن دولبه بجسبد. برای تمیز کردن درز می‌توان از برس‌های دستی و یا ماسه‌پاشی خفیف استفاده نمود و دست آخر توسط هوای فشرده گرد و خاک را از روی آن زدود. در صورت وجود هرگونه شکستگی در لبه و یا کرمو بودن بتن, قبل از اجرای درزگیرء باید تعمیرات لازم منظور گردد. توجه شود ماده درزگیر به هیچ عنوان به سطوحی که آزادی حرکت آن را سلب می‌کند نجسیبد. برای جلوگیری از چسبیدن ناخواسته به سطوح., می‌توان از نواری حایل استفاده کرد. ۲-۷-۵- پرکننده‌های درز این مواد در درزهای انبساطی برای سه منظور اساسی به کار می‌روند: - فراهم کردن پایه‌ی اتکا برای درز گیرها؛ - جلوگیری از دخول آب؛ و - انبساط و انقباض همراه با حرکات درز. جوب‌پنبه. نئویرن. لاستیک. انواع فوم‌ها و کلیه موادی که با استانداردهای 1056 1 ۸51۸ و 1752 1 ۸۹51۸ ۵5| |۳۱ -|] -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم -ساخت ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹۹ مصالح حاوی ترکیبات الیاف چوب و سایر مصالح ار گانیک که در مجاورت آب دچار پوسیدگی شده و یا به حالت اشباع در می‌آیند. برای استفاده به عنوان مصالح پر کننده. مناسب نمی‌باشند. ماده‌ی پرکننده باید بتواند تا نصف عرض شیار جمع شده و مجددا به حالت اول بازگشته و تمام حجم شیار را پر نماید. مواد به کار رفته به عنوان پرکننده درز باید دارای خصوصیات زیر باشند: - از دوام زیادی برخوردار باشند؛ - از نظر فیزیکی ارتجاعی باشند اما از جای خود بیرون نیایند و با درزگیر ترکیب نشوند. در ضمن نباید اتصال - نباید محیطی مناسب برای پرورش ارگانیسم‌های قارچی یا میکروسکوپی تشکیل دهند؛ - باید به سهولت در ابعاد صحیح شکل گرفته و به آسانی در درز» جای گیرند؛ و - ماده پرکننده باید با ماده درزگیر از لحاظ شیمیایی و اجرایی سازگار باشد. به منظور فراهم آمدن امکان پر نمودن فضای درز در زمان انقباض بتن, توصیه می‌شود مواد پرکننده به صورت فشرده ۳-۷-۵- درزگیرها! موادی که در سازه‌های نگهدارنده‌ی آب جهت پوشش درزها به کار می‌روند. به طور مشخص به دو گروه تقسیم می‌شوند: ب- مخلوط‌های درجا (دو یا چند جزیی). هر دو گروه. برای آن‌که در عمل رضایت‌بخش باشند باید متضمن خواص زیر باشند: - هم‌زمان با بازوبسته‌شدن درزء درزگیر نیز باید بدون تغییراتی که منجر به نشت آب شود. تغفییر شکل دهد. این حالت باید در محدوده‌ی تغییرات دمایی که برای سازه پیش می‌آید و در تمامی عمر سازه» حفظ گردد. به عبارت دیگر با توجه به نوع درزی که درزگیر در آن قرار گرفته است. درزگیر تحت یکی از شرایط زیر قرار می‌گیرد: * به طور دائمی در کشش است؛ ۹ به طور دائمی در فشار است؛ 1 - | -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ 1‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی * متناوبا و یا به‌طور هم‌زمان در فشار و برش است (در مورد درزهای لغزشی). - درزگیر باید به دو پهلوی شیاری که در آن قرار گرفته متصل باشد تا بدین‌ترتیب امکان هرگونه نشت داخلی از ایده‌آل عمر درزگیر باید مشابه عمر سازه‌ای که در آن به کار رفته, باشد؛ غیرسمی بوده؛ - ماده درزگیر باید تحت شرایط آب و هوایی و محلی مربوط به سازه, نسبتا به سهولت به کار رود؛ درزگیر چه از نوع پیش‌ساخته و چه از نوع درجاء باید سازگار با شیار ایجاد شده در بتن باشد. شکل و ابعاد شیار در آب‌بندبودن درزء تاثیر به‌سزایی دارد. ۳۴-۷-۵- کرنش سطحی درزگیرها وقتی دو لبه‌ی درزگیر از یکدیگر دور می‌شوند. طول درزگیر افزایش یافته و سطوح آن به حالت مقعر درمی‌آید. در نتیجه‌ی این افزایش طول, میزان کرنش سطحی از کرنش متوسط این افزایش طول بزرگ‌تر خواهد شد. به عنوان مثال, در شکل (۹-۵) سه درز با نسبت عمق به عرض متفاوت نشان داده شده است که در هر سه موردء میزان کرنش سطحی برای بازشدن درز به اندازه ۵ میلی‌متر نشان داده شده است. ملاحظه می‌شود با افزایش نسبت عمق به عرض, کرنش سطحی افزایش می‌یابد. با توجه به این که معیار شروع گسیختگی در مصالح درزگیر کرنش سطحی است. محاسبه آن اهمیت زیادی دارد. به کمک شکل (۱۰-۵)» میزان کرنش سطحی برحسب کرنش متوسط خطی و نسبت عرض به عمق قابل محاسبه است. درز ۱ ۵ ۷( ۲/۵ روم 5 درز 0۲۳۱ ۷۲/۵ ۲/۵ ۲ روم 5 درز ۵۲۴ ۲/۵ ۷ ۵ شکل ۹-۵- کرنش سطحی برای افزایش عرض ۱۲/۵ میلی‌متر [۳۲] -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم -ساخت ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ )۱۰ 11111 ۳ > عرص درر ثیر در هنگام ۱50 100 50 کرنش متوسط خطی (درصد) شکل ۱۰-۵- کرنش سطحی برحسب کرنش متوسط خطی |[۳۲] مواد اصلی نوارهای آب‌بند. پلاستیک طبیعی 9 5 ۹0 می‌باشند. هر چند مواد شیمیایی از قبیل «منبسط شونده در مجاورت آب» به عنوان جایگزین نوارهای آب‌بند به بازار عرضه شده‌اند که ممکن است به صورت شکل‌داده‌شده ۳ یا طراح انجام شود. در مجموغ تمام موادی که به عنوان آب‌بن دکننده‌های انعطاف پذ یر به کار می‌روند. باید از خصوصیات ربر برخوردار باشند: - در عمل بسیار بادوام باشند؛ - به اندازه کافی صلبیت داشته باشند. به صورتی که در زمان نصب و نیز ریختن و مرتعش کردن بتن. بتوانید - به صورت موثر با بتنی که در آن جای‌گذاری شده‌اند. پیوند تشکیل دهند؛ - برای شرایط درزی که در آن به کار می‌روند. با توجه به حداکثر و حداقل دمای محیط به اندازه‌ی کافی -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ (۹۴/۱/۰ ۰ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی - مانائی اوزونی آن‌ها در حد قابل پذیرش باشد؛ - در صورت استفاده‌ی هم‌زمان از قیر و نوار آب‌بند. هم‌خوانی مواد آب‌بند و قیر و همچنین میزان حرارت قابل تحمل توسط نوار آب‌بند. مورد توجه قرار گیرد. مشخصات هندسی و شرایط پذیرش نوارهای آب‌بند ترموپلاستیک باید ضوابط ارائه‌شده در استاندارد ملی ایران به شماره ۱۳۲۷۷ [۴۱] را تامین نماید. نوارهای آب‌بند ترموپلاستیک به لحاظ نوع کاربرد و محل قرارگیری در بتن به انواع زیر تقسیم می‌شوند: - نوع ]: نوارهای آب‌بند میانی (مدفون) با زایده‌ی مرکزی هستند. این نوارهای آب‌بند از یک زایده‌ی مرکزی و یک برأآمدگی یا باله‌ی سخت در دو آنتها تشکیل شده‌اند. زایده‌ی مرکزی در میانه‌ی درز قرار درزهای انقباضی و اگر زایده‌ی مرکزی توخالی باشد. نوار آب‌بند در درزهای انبساطی مورد استفاده قرار می‌گیرد (شکل ۱۱-۵- الف)؛ - نوع ۸: نوارهای آب‌بندی می‌باشند که به لحاظ شکل هندسی و محل قرارگیری در بتن همانند نوع ] بوده. لیکن بدون زایده‌ی مرکزی هستند. این نوارهای آب‌بند در درزهای اجرایی استفاده می‌شوند (شکل ۱۱-۵- ب)؛ - نوع 2۸]: نوارهای آب‌بند سطحی با زایده‌ی مرکزی هستند که استفاده‌ی اصلی آن‌ها در مخازن آب و در سطوح زیرین کف می‌باشد. در حالتی که زایده‌ی مرکزی توپر است. نوار آب‌بند در درزهای انقباضی و در حالتی که زایده‌ی مرکزی توخالی است نوار آب‌بند در درزهای انبساطی مورد استفاده قرار می‌گیرد (شکل ۱۱-۵- ج)؛ - نوع ۸۸: به لحاظ شکل هندسی و محل قرارگیری, همانند نوع ۸(] ولی بدون زایده‌ی مرکزی هستند. این نوارهای آب‌بند در درزهای اجرایی استفاده می شوند. به منظور اطمینان از پایداری و عدم جابجایی نوار آب‌بند نوع 1۸ و ۸۸ در هنگام بتن‌ریزی لازم است تمهیدات ۱- در این خصوص به ایین‌نامه‌های خاص لاستیک مراجعه گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم -ساخت ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳ 323233333333335ش2ش2ش2ش2شجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشجشججشجشججشجشجشججشججشجشججشججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججتتتت5 د ۱ 1 ۹ ۳ ْ ور رر ۹ ا ۰ ۱ ۱ ۹ 2 ری 2 لا7 آب 1 ۵ ۱۱۳۹۹۹۷۹ و ۹۲ 7 ی 7 ۱ ۳ 18 را 158 ار ی 2 ۹ ۱ ْ 1 و 1 سر 1 و - 50 3 0 << 2 :> ی 2 دا 8/ه < ۳333333 (الف) (ب) در 7 ور در ور رک رک اک 8 ۱ (ج) شکل ۱۱-۵- جزییات اجرایی نوارهای آب بند ترموپلاستیک [۸۳-۸۲] (اندازه‌ها به میلی‌متر می‌باشند) -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ناسیسات مکانیکی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۷ ۱-۶ کلیات کار کرد هر مخزن. مواردی به شرح زیر در طراحی تجهیزات مکانیکی. برقی, کنترلی و ابزاردقیق مخازن. رعایت شود. بدیهی است. در صورت استفاده از مخازن بتنی به همراه سایر سامانه‌های آبی, لازم است ضوابط مربوط به این سامانه‌ها نیز به‌گونه‌ای در نظر گرفته شود تا عملکرد مجموعه‌ی کل سیستم مطابق با شرایط و ضوابط طرح اصلی باشد. منظور نمودن تمهیدات ذکرشده در بند ۴-۳-۹ از فصل پدافند غیرعامل, ضروری است. ۲-۶- لوله‌ها لوله‌های فولادی و چدن‌نشکن مناسب‌ترین گزینه برای استفاده در مخازن هستند. لیکن در صورت آارائه ادله‌ی کافی توسط طراح, امکان تغییر جنس لوله‌ها (به جز لوله‌های زیر مخازن که استفاده از لوله‌های فولادی جوشی به همراه بتن پر کننده" مورد نظر است) وجود دارد. تمامی سطوح داخلی و خارجی لوله‌های ورودی. خروجی و سرریز باید دارای پوشش مناسب برای جلوگیری از خوردگی باشند. در مخازن آب شرب. پوشش لوله‌های در تماس با آب. باید دارای تاییدیه مصرف آب شرب از مراکز معتبر باشند. پوشش لوله‌ها باید به نحو کارآأمدی انتخاب و اجرا شوند. به‌طوری‌که در طول عمر مفید مخزن. خدشه‌ای از بابت خوردگی به لوله‌ها وارد نشود و امکان کنترل و ترمیم پوشش فراهم باشد. پوشش‌هایی که در معرض آاشعه فرابنفش قرار دارند باید برای این شرایط مناسب باشند. ضخامت و کلاس فشار لوله با توجه به حداکثر لوله‌های متصل به مخزن, باید توانایی حرکت در نقاط اتصال را داشته باشند تا در صورت وقوع زلزله یا نشست مخزن, با انعطاف‌پذیری کافی از ایجاد خسارت جلوگیری شود. به این منظورء می‌توان از تجهیزات مکانیکی مناسب مانند اتصالات قابل‌انعطاف, لغزان و دیگر کوپلینگ‌های مخصوص که به سیستم لوله‌کشی انعطاف می‌دهند. استفاده کرد. سیستم لوله‌کشی مخرن باید به گونه‌ای طراحی شود که به جز وزن لوله. هیچ‌گونه نیروی اضافی به مخزن وارد نشود. در محل عبور لوله‌ها از دیوار مخزن, امکان نشت آب به بیرون وجود دارد؛ لذا آب‌بندی کامل این قسمت ضروری است. پیش‌بینی حلقه‌ی فولادی آب‌بندی بر روی لوله‌های عبورداده‌شده از دیواره و کف مخزن الزامی است. درصورتی که خطوط انتقال با حفاظت کاتدیک محافظت می‌شود. ضروری است تمهیدات لازم (مانند نصب فلنج عایقی) برای جلوگیری از ۱- جهت محافظت از لوله‌های زیر مخزن. علی‌رغم فشار داخلی ناچیز لوله‌های خروجی و شستشو. از لوله‌هایی با ضخامت بالا استفاده می‌شود. اطراف -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ورود جریان حفاظت کاتدیک به شبکه فولادگذاری مخزن پیش‌بینی شود. همچنین به منظور کاهش مشکلات تعمیر و نگهداری, لازم است طول لوله‌های زیر مخزن به حداقل مقدار ممکن برسد. در طراحی مخزن و تمامی متعلقات آن» به‌خصوص لوله‌های عمودی, سرریز و سیستم تهویه, باید امکان یخ‌زدگی را در نظر گرفت تا در کارکرد مناسب آن‌ها اختلال ایجاد نشود. شیب کلیه‌ی لوله‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که پس از تخلیه‌ی آن‌هاء در هیچ نقطه‌ای آب در لوله باقی نماند. ۳-۶- لوله‌های ورودی قطر لوله‌های ورودی تابع بده ورودی به مخزن است و باید به‌گونه‌ای انتخاب شود که توانایی انتقال حداکثر بده را داشته باشد.ء بدین معنی که در صورت خارج از سرویس‌بودن یکی از نیم‌مخازن (در صورت وجود)» لوله‌های ورودی به نیم‌مخزن دیگر بتواند بیشینه بده ورودی به مخزن را منتقل نماید. حداکثر سرعت آب در لوله‌های ورودی نباید از ۲/۲۵ متربرثانیه تجاوز کند [۱۰۴]. موقعیت لوله‌های ورودی آب به مخزن و تعداد آن‌هاء با توجه به حجم مخزن و با عنایت به ضرورت جلوگیری از ایجاد مناطق راکد و همچنین فراهم‌نمودن امکان گردش رضایت‌بخش آب از نقطه ورودی تا خروجی تعیین می‌شود. برای این منظور می‌توان لوله‌های ورودی و خروجی را در دو سمت مقابل و در دورترین فاصله نسبت به هم جانمایی کرد و معمولا ورود آب از بالاترین تراز ممکن و خروج آن از کف پیش‌بینی می‌شود. همچنین برای گردش مطلوب و مناسب آب در مخزن. تعداد لوله‌های ورودی به و یا خروجی از هر قسمت از مخزن, دو رشته (یا بسته به‌مورد و حجم مخزن چند رشته) درنظرگرفته می‌شود. در مخازن کوچک (با ظرفیت کم‌تر از ۵.۰۰۰ مترمکعب) می‌توان با نصب یک لوله ورودی و یک لوله خروجی, به‌شرط رعایت فواصل و وضعیت متقابل لوله‌های ورودی و خروجی. گردش قابل‌قبول جریان آب را در مخزن برقرار نمود. برای اطلاعات بیش‌تر در خصوص گردش مناسب آب در مخزن. به پیوست شماره ۴ مراجعه شود. به هر بخش ضروری است تا بتوان برای هر قسمت از مخزن با قطع جریان آب و تخلیه‌ی آن. عملیات شستشوء بازرسی و لوله ورودی به مخزن ضروری است. بر روی لوله‌ی ورودی به مخزن ممکن است انشعاب‌هایی با اندازه‌های مناسب (برای نصب فشارسنج, انشعاب کلرزنی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - تاسیسات مکانیکی مخازن ۹۳/۰/۱ ۰۹ ۳-۶ لوله‌های خروجی با توجه به مطالب قسمت قبل, لوله‌های خروجی از هر قسمت مخزن در سمت روبروی لوله ورودی و در دورترین فاصله ممکن نسبت به آن قرار می‌گیرند. وضعیت دهانه‌ی لوله‌های خروجی باید طوری باشد که تخلیه کامل حجم مفید مخزن میسر باشد. این دهانه با توجه به شیب‌بندی کف در مجاورت دیوار بیرونی و در صورت ضرورت و توجیه کافی در کف مخزن و با کم‌ترین فاصله از دیوار درحالت حداقل سطح آب. به علت کاهش ارتفاع آب روی لوله خروجی, امکان بروز پدیده گرداب و مکش هوا به داخل آن وجود دارد. این امرء باعث اختلال در جریان آب لوله‌های خط انتقال, شبکه توزیع و یا کارکرد پمپ‌های واقع در پایین‌دست مخزن (در صورت وجود) می‌شود. برای جلوگیری از بروز چنین حالتی لازم است ارتفاع آب از روی محور لوله خروجی واقع در حوضچه مکش. حداقل دو برابر قطر آن باشد. تعداد و قطر لوله‌های خروجی با توجه به محدودیت سرعتی که برای جریان آب داخل آن‌ها در نظر گرفته می‌شود. قابل انتخاب است. این محدودیت برای مخازن ذخیره آب و مخازن مکش تلمبه‌خانه‌ها متفاوت است. درصورتی که مخزن به عنوان مخزن مکش تلمبه‌خانه محسوب شود. قطر لوله‌های خروجی باید به گونه‌ای انتخاب شود که بیشینه سرعت جریان در داخل لوله‌ها بیش‌تر از ۱/۵ متربرثانیه نباشد. [۱۰۴] در حالتی که مخزن به عنوان مخزن ذخیره باشد. بیشینه سرعت جریان در لوله‌های خروجی, نباید بیش‌تر از ۱/۷۵ متربرثانیه باشد. [۱۰۴] در صورت هم‌زمانی در کاربرد. باید معیار مخزن مکش تلمبه‌خانه در نظر گرفته شود. زمانی که مخزن به عنوان مکش تلمبه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. طرح لوله خروجی اتصالات باید به نحوی در نظر گرفته شود که کم‌ترین میزان افت فشار حاصل شود. همچنین. برای حفاظت داخلی لوله مکش پمپ‌ها در برابر خوردگی, نباید از پوشش داخلی ملات‌سیمانی استفاده شود. روی هر لوله خروجی از بخش‌های مستقل مخزن, نصب یک شیر قطع و وصل مستقل ضروری است. در شکل (۱-۶) جزییات نمونه لوله خروجی نشان داده شده» بدیهی است درصورتی که مخزن از یک بخش تشکیل شده باشد نیزء نصب شیر قطع و وصل بر روی لوله خروجی به مخزن الزامی است. شکل ۱-۶- جزیبیات نمونه لوله خروجی -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ 75‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بننی زمینی به منظور تخلیه هوای خط لوله خروجی از مخزن. در محدوده‌ای از خط انتقال خروجی که امکان نصب شیر هوای اتوماتیک (شیر هوای تک‌محفظه- دو روزنه. دومحفظه - دو روزنه و یا خلاشکن) وجود ندارد. دو راه حل (به شرح زیر) متصور است. طراح می‌تواند با لحاظ کردن کلیه پارامترهای موثر (شکل پروفیل, تحلیل شرایط ناپایداره کیفیت و شرایط بهره‌برداری و .-) بهترین راه‌حل را انتخاب نماید. - انشعابی بر روی تاج لوله در حوضچه شیرهای خروجی در نظر گرفته شود. بر روی این انشعاب شیر کشویی با کروی نصب می‌شود که در مواقع پر یا خالی کردن لوله خروجی, با باز کردن آن می‌توان عملیات هواگیری یا هوادهی را انجام داد. - کارگذاری یک لوله هواکش! بر روی تاج لوله. که انتهای آن تا تراز بیشینه آب در مخزن ادامه یابد. در این صورت به منظور جلوگیری از ورود آلودگی. باید انتهای هواکش عصایی شکل باشد و انتهای آن با توری با به منظور نمونه‌برداری آب. لازم است تا بر روی تاج لوله‌ی خروجی از مخزن, یک شیر با قطر کمینه‌ی َ اینچ قرار گیرد تا بتوان عملیات نمونه‌ گیری از آب را در حین خروج از مخزن انجام داد. این شیر می‌تواند با شیر هواگیری, که پیش از این در بند اول بخش هواگیری شرح داده شد. ادغام شود. تراز لبه بالایی چاله خروجی. حداقل ۱۵۰ میلی‌متر از تراز کف مخزن در مجاورت چاله بالاتر می‌باشد تا از ورود مواد زاید. که به مرور در کف مخزن ته‌نشین شده‌اند. به داخل لوله خروجی جلوگیری شود. طراح با توجه به کیفیت آب و پیش‌بینی دوره‌های شستشوء می‌توان‌د فواصلی بیش از مقادیر گفته شده اختیار کند. اما این تغییر نباید از حجم مفید مخزن بکاهد. ابتدای لوله‌های خروجی یک صافی از نوع یک سر فلنج و پا یک توری با بازشدگی مناسب و از جنس فولاد ضد زنگ نصب می‌شود. با توجه به کیفیت آب مخزن, صافی باید در دوره‌های زمانی مناسبی مورد بازبینی قرار گیرد تا از انسداد و گرفتگی سوراخ‌های صافی و یا توری جلوگیری به عمل آید. به منظور تخلیه آب چاله خروجی, با نظر طراح می‌توان از لوله‌ای با قطر مناسب در کف چاله استفاده کرد. این لوله باید با شیب مناسب (حداقل -) به سیستم تخلیه و شستشوی مخزن و یا حوضچه سرریز متصل شود. در این صورت در نظر گرفتن شیر قطع و وصل آلزامی است. توصیه می‌شود. در صورت امکان شیر قطع و وصل مشترک برای این لوله و لوله تخلیه و شستشو در نظر گرفته شود. همچنین با نظر طراح می‌توان این لوله را حذف و آب این چاله را با استفاده از | - 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - تاسیسات مکانیکی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ از لوله تخلیه آب با توجه به شیب‌بندی کف پایین‌ترین قسمت کف مخزن یا در مجاورت دیوار بیرونی نصب می‌شود. قطر لوله تخلیه با در نظر گرفتن کاربری مخزن طوری تعیین می‌شود که امکان تخلیه ثقلی آب مخزن در زمان مناسب میسر باشد. قطر لوله تخلیه با در نظر گرفتن زمان مناسب برای تخلیه مخزن تعیین شده و به‌طور معمول, این قطر حدود < الی < قطر خط لوله تغذیه کننده مخزن در نظر گرفته می‌شود. لوله تخلیه هر بخش مستقل, باید مجهز به شیر قطع و وصل باشد که در بیرون مخزن جانمایی می‌شود. جهت تخلیه مناسب. این لوله‌ها باید دارای شیب (حداقل -ل) باشد. لبه چاله شستشو باید حداقل از تراز مبنای مخزن ۱۵۰ میلی‌متر پایین‌تر باشد. لوله‌های شستشو را باید به سازه سرریز یا حوضچه تخلیه متصل نمود. که در این صورت باید انتهای این لوله‌ها به دریچه تخلیه انتهایی " مجهز شوند. با توجه به قطر نسبتا کم لوله‌های شستشو و به منظور جلوگیری از انسداد آن‌ها بر اثر ورود گل و لای و سنگریزه, توصیه می‌شود در داخل مخزن و در ابتدای لوله‌های شستشوء صافی و یا توری با بازشدگی مناسب نصب شود. لوله‌های شستشو نباید به‌طور مستقیم به سیستم فاضلاب بهداشتی و یا مجاری آب‌های سطحی و آب باران وصل شوند. جزییات لوله تخلیه یا شستشو در شکل (۲-۶) نشان داده شده است. ۱- ۳1۵0 6 -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمی مهص کپ که هچب مک هکت وه و ردو ورن ۰ ۹ 8 ۱ : دم رها ری ون کی زا و ارو مب و ۵ ی 2 رای راو دا هد ۰ :۹ ۹ ۳ ۰۰ 9 4 ده این و سل ۶ وی ۳ و شکل ۲-۶- جزییات نمونه لوله تخلیه پا شستشو ۶-۶- تجهیزات سرریز حداکثر تراز سطح آب با بهره‌گیری از سرریز اضطراری کنترل می‌شود که محل آن در قسمت فوقانی مخزن و ترجی در محل دیوار جداکننده است. حوضجه سرریزء بتنی و شکل آن مکعب مستطیلی است که در محل دیوار جداکننده هردو قسمت مخزن ارتباط دارد. لوله سرریز از داخل این حوضجه. آب سرریزشده را به سازه سرریز (سازه‌ای بتنی با ابی و هندسه مناسب که به همین منظور در بیرون مخزن ساخته شده است) انتقال می‌دهد. سازه سرریز باید به‌گونه ساخته شود که آب سرریز شده به آسانی قابل مشاهده و تشخیص باشد. آب جمع‌شده در سازه سرریز باید توسط کاناز یا لوله‌ای با شیب مناسب به محلی که تعارضی با سایر تجهیزات شهری یا برون‌شهری نداشته باشد. تخلیه شود. در ش ت ی با اد ای ۱ ل -------- صفحهٔ بعد -------- ز ل ۱ ز لصل ششم - تاسیسات مکانیکی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳ ی 7 ر ر ی : 5 1۱ دیوار جداکننده (در صورت وجود) 1 دریجه باز دید چا سررز 7 ر 7ص ۳ لا متسه ام ر حلقه آب‌بندی . / حداکثر ار نفام آپ تبخه سرریز ر ۵ ی ط" ۱ و ۱ کر لوله سرریز شکل ۳-۶ - جزییات نمونه حوضچه سرریز فاصله بین لبه تیغه سرریز تا زیر سقف (ارتفاع آزاد) باید حداقل ۳۰ سانتی‌متر باشد تا در زمان بروز اشکالات در خط خروجی مخزن» و در نتیجه کاهش یا توقف جریان آب خروجی و افزایش ناگهانی سطح آب مخزن, فضای کافی برای بالا مدن آب و سرازیر شدن آن به سرریز اضطراری وجود داشته و از به وجود آمدن فشارهای ناخواسته‌ی آب به زیر سقف مخزن. جلوگیری شود. طول تیغه سرریز برای هر مخزن متفاوت بوده و بر اساس حداکثر جریان ورودی آب و ارتفاع تیفه آب بر روی تیفه سرریز محاسبه می‌شود. ارتفاع تیغه آب بر روی تیغه سرریز حداقل ۱۰ سانتی‌متر و حداکثر برابر با نیمی از ارتفاع آزاد مابین تراز لبه تیغه سرریز تا زیر سقف مخزن می‌باشد. قطر و تعداد لوله‌های سرریز و ارتفاع حوضچه سرریز باید برای حداکثر دبی ورودی به مخزن محاسبه شود. حداقل طر لوله سرریزء برابر قطر معادل؛ لوله‌های ورودی به مخزن می‌باشد. ۱- قطر لوله معادل دو لوله هم قطر. ۱/۳۱ برابر قطر یکی از آن‌ها می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۴‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی لوله سرریز باید تا ۵۰ سانتی‌متری کف سازه سرریز امتداد یابد. در صورتی که امکان احداث سازه سرریز در مجاورت شده از مخزن نباید مستقیما به مجاری آبهای سطحی و یا فاضلاب تخلیه گردد. قطر لوله انتقال آب سرریز شده به حوضچه آنتهایی سرریز با توجه به ملاحظات هیدرولیکی جریان از تیغه حوضچه سرریز داخل مخزن تا خروجی حوضچه بهتر است در آنتهای لوله سرریز برای جلوگیری از ورود جانوران و حشرات به داخل لوله و در صورت عدم خطر یخ‌زدگی و مسدود شدن جریان سرریز از توری فولادی ضدزنگ استفاده شود. در صورتی که از توری با بازشدگی‌های کوچک استفاده شود. این توری ممکن است در زمستان باعث یخزدگی و انسداد آب شود.ء لذا استفاده از توری با سازه سرریز) افقی باشد. می‌توان از یک دریچه تخلیه انتهایی به جای توری استفاده کرد. اگر دو یا چند مخزن از یک سازه سرریز مشترک استفاده می‌کنند. طرح لوله‌های سرریز باید به‌گونه‌ای باشد که آب سرریز شده از یک مخزن, به مخزن دیگر منتقل نشود. همچنین در صورت سرریز یکی از مخازن, باید مشخص شود. سرریز از کدام مخزن بوده است. ۷-۶- شیرآلات شیرها باید به‌گونه‌ای ساخته. انتخاب و نصب شوند که: - از نفوذ آلودگی‌ها به داخل مخازن جلوگیری شود؛ - به‌گونه‌ای نصب شوند که هیچ نشتی نداشته باشند؛ - دارای تکیه‌گاه مناسب باشند؛ - در برابر هرگونه صدماتی که ممکن است از محیط به آن‌ها وارد شود.ء محافظت شوند؛ - دارای فضای دسترسی, تعمیر و نگهداری کافی باشند. طراح با لحاظ نمودن مفاهیم. اهداف و محدودیت‌های پدافند غیرعامل و همچنین توجه به کلیه شرایط تاثیرگذار بر مشترک اقدام نماید. نمونه‌ای از این تجمیع در شکل (۴-۶) نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- شک 9 تو نصب به شم - تاسیسات مکانیکی مخازن (۳//۰ث۹ ل ۴-۶- شکل شماتیک تجمیع حوضچه‌های شیر آلات لوله‌های ورودی. خروجی و شستشوی مخزن (این شکل به عنوان نمونه و : جهت راهنمایی ارائه شده است) یه شیرها باید به گونه‌ای طراحی و یا انتخاب شوند که آب‌بند آن‌ها به راحتی قابل تعویض بوده و باز کردن و ب ملکرد آن‌ها حتی‌الامکان ساده و راحت باشد. شیرها باید بتوانند به راحتی در فشار و دمای کاری طرح کار کن: صیه می‌شود با یک لوله کنارگذر . لوله ورودی و خروجی مخزن را به هم وصل نمود تا در زمان تعمیر یا شست . خللی در کار آبرسانی پیش نیاید. بر روی این خطوط باید شیرهای قطع و وصل و کنترل فشار (در صورت ل طور معمول انواع شیرهای مورد استفاده در مخازن. عبارتند از: - شیرهای قطع و وصل ۲ . ۳ کشویی ؛ ۳355 6 ۱10۲11۷ 6 ع ۵ زوم) ۷ -| ابا -2 4 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی * کروی . - شیرهای کنترلی * کنترل بده؛ * کنترل فشار؛ * کنترل سطح آب؛ ۹ آزادکننده فشار. - سایر شیرها هواء * یک‌طرفه"؛ برای آگاهی از نحوه عملکرد و مبانی انتخاب انواع شیرها و عملگرهاء به نشریه شماره ۵۲۹ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهوری,» «راهنمای انتخاب نوع و موقعیت شیرألات صنعت آب و بهره‌برداری از آن‌ها»» مراجعه شود. ۸-۶- تجهیزات برق, کنترل, مانیتورینگ و تله‌متری مخازن تجهیزات برق, کنترل, تله‌متری, ابزاردقیق و اندازه گیری. همچنین سامانه‌ی مانیتورینگ هر مخزن باید با توجه به فلسفه‌ی کنترل هر طرح و کاربری و اهمیت مخازن در آن و نیز سیستم تله‌متری تاسیسات آبرسانی و توزیع آب منطقه, انتخاب‌شده و تمهیدات لازم برای تهیه و نصب آن‌ها مدنظر قرار گیرد. طراحی, انتخاب تجهیزات و عملیات نصب آن‌ها باید براساس استانداردهای منتشرشده‌ی داخلی در این زمینه نظیر سازمان ملی استاندارد ایران (15111) و استانداردهای معتبر بین‌المللی نظیر «).۳]». «(1|5)0» و «۳:۱۷» انجام گردد. انتقال سیگنال‌های کنترلی تجهیزات مخازن به ایستگاه‌های بالادست و پایین‌دست یا ایستگاه کنترل مرکزی می‌تواند به‌صورت با سیم و یا بی‌سیم و با استفاده از سیستم‌های تله‌متری انجام شود. در این زمینه طراح باید با مقایسه‌ی پارامترهای تاثیرگذار فنی و اقتصادی, طرح مناسب برای انتقال سیگنال‌ها را پیشنهاد نماید. |- 31| 6 2- ۳۳۹۹۲۷۳۵ 1۵۱۵۲5 3- ۸۱۲ 6 4- ۱ ( 6 5- ٩ ‏ا‎ 5316۱۷ 6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ناسیسات مکانیکی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۷ س ۰.۰ گستره‌ی تجهیزات قابل‌نصب در مخازن آب بر حسب نوع. کاربرد و درجه‌ی اهمیت در سیستم ابرسانی. می‌تواند ۱-۸-۶- حسگرهای سطح آب در مخازن مخازن باید دارای تجهیزات مستقل اندازه گیری و نمایش سطح آب باشند. درصورتی که مخازن از دو (یا چند) بخش مستقل تشکیل شده باشند. لازم است هر بخش به صورت جداگانه دارای این تجهیزات باشد. این تجهیزات. دست کم شامل یک دستگاه سطح‌سنج . یک سوییچ سطح بالای بالا" و یک سوییچ سطح پایین پایین" برای هر بخش خواهد بود. شرایط خارج از سرویس بودن هر یک از بخش‌ها باید برای سیستم کنترل قابل تعریف باشد. به‌عنوان مثال, بسته‌بودن شیرهای ورودی و خروجی هر بخش می‌تواند به‌عنوان خارج از سرویس بودن آن بخش تلقی گردد. بدیهی است در این حالت سیگنال‌های دریافتی از سطح‌سنج یا سوییچ‌های سطح, غیرمعتبر شناخته خواهد شد و برای اعمال فرامین لازم مورد استفاده قرار داده نمی‌شوند. برای فراهم شدن این منظورء استفاده از عملگرهای برقی یا سوییچ‌های حدی برای حالت‌های کاملا باز و کاملا بسته بر روی شیرهای ورودی و خروجی لازم خواهد بود. سطح‌سنج‌ها و سوییچ‌های سطح می‌توانند از انواع اولتراسونیک. جابجایی, لرزشی, مقاومتی یا شناوری» بسته به دقت‌های موردنیاز در طرح انتخاب شوند. درهرحال, دقت در درجه‌ی حفاظت مناسب و مقاومت در برابر خوردگی از نکات مهمی است که در انتخاب این تجهیزات باید مورد توجه ویژه قرار گیرد. تمهیدات لازم برای تامین فضای مناسب و کافی برای نصب سوییچ‌های سطح و سطح‌سنج‌ها بر روی دیواره دریچه‌های بازدید هر یک از بخش‌هاء از مواردی است که به نصب مناسب تجهیزات کمک شایانی خواهد نمود. ۲-۸-۶- بده‌سنج‌ها داخلی و خارجی و دقت اندازه‌گیری مورد نیاز بستگی دارد. بر این اساس. درصورتی که دقت بالاتر مدنظر باشد می‌توان از بده‌سنج‌های الکترومغناطیسی فلنجی استفاده نمود. به کار گیری بده‌سنج‌های اولتراسونیک در لوله‌های با قطرهای بالا 7 ]1 -| :5۱:۱ ۷۵۱م] (عز1]-1181] -2 ]ما ]10-1 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۰۰۹۴/۱۰/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی شده از سوی سازنده و پر بودن خط لوله در تمام شرایط کار کرد برای کار کرد صحیح و دقیق بده‌سنج‌هاء ضروری است. ۳-۸-۶- سیستم‌های مانیتورینگ سیستم‌های مانیتورینگ که برای نمایش و ثبت اطلاعات مورد استفاده قرار می‌گیرند به دو دسته محلی و مرکزی «ال‌سی‌دی»" با قابلیت برنامه‌ریزی محدود برای نمایش اطلاعات اندازه‌گیری‌شده در محل هستند. در پاره‌ای از موارد با تعبیه تجهیزات ذخیره‌ی اطلاعات " بر روی این تجهیزات می‌توان اطلاعات را در محل ثبت و ذخیره نمود. سیستم‌های مانیتورینگ در سطوح ساده می‌توانند شامل تابلوهای میمیک یا مانیتورهای کوچک صنعتی با قابلیت برنامه نویسی باشند. ایراد عمده‌ی تابلوهای میمیک. علی‌رغم سهولت در بهره‌برداری. عدم امکان اعمال تعییر ات بعدی بدون تغییرات سخت‌افزاری در آن‌ها است از این‌رو برای ازبین‌بردن این ایراد می‌توان مانیتورهای کوچک صنعتی با قابلیت نصب بر روی تابلوها و امکان برنامه‌نویسی و اتصال به سایر تجهیزات کنترلی نظیر «پی ال سی»‌ها را در سیستم‌های مانیتورینگ محلی و مرکزی با تابلوهای میمیک ترکیب نمود. سیستم‌های مانیتورینگ مرکزی پیچیده‌ترء می‌توانند شامل کامپیوترهای صنعتی و نرم‌افزارهای مانیتورینگ به همراه مانیتورهای نشان‌گر تصویر بزرگ و با قابلیت اتصال به سیستم‌های تله‌متری و اسکادا باشند. تهیه و نصب نسخه‌های اصل نرم‌افزارها به همراه قفل‌های سخت افزاری و نرم‌افزاری (رمزهای عبور) به‌همراه امکان تعریف سطوح دسترسی مختلف (مدیر بهره‌برداری, کارشناسان بهره‌بردار یا تکنسین‌های بهره‌برداری) و امکان گزارش گیری از اطلاعات به‌صورت قابل‌فهم و کاربردی در بازه‌های زمانی قابل تعریف و در اشکال مختلف (جدول, نمودار یا گراف). ثبت و نگهداری ساعت و تاریخ کلیه رویدادهای سامانه از جمله خطاها و آلارم‌ها و تغییرات در مقادیر قابل انجام شود. طول, مسیر, قطرهای لوله‌ها به‌همراه ابعاد. نوع و شکل‌های تجهیرزات مورداستفاده نظیر شیرهاء موتورها.ء 0-)] -۱ 67| 1312 -2 ]۳ -3 ۸ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ناسیسات مکانیکی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹ دسترسی بهره‌بردار به اطلاعات و گزارش‌ها باید در انتخاب نرم‌افزار و برنامه‌نویسی در نظر گرفته شود. بهتر است در صفحه‌ی اصلی ضمن نمایش کلیات طرح. به ارائه اطلاعات ضروری اکتفا شود و اطلاعات تکمیلی هر بخش یا تجهیز در صفحات فرعی به‌صورت جداگانه ارائه گردند. همچنین لازمست. امکان دسترسی به هر بخش از صفحات اصلی و فرعی در نظر گرفته شود. رنگ‌های مورداستفاده در صفحات مانیتورینگ تابع الگوی خاص و مشخص باشند. به‌عنوان نمونه. برای جریان آب در لوله‌ها از رنگ آبی و برای خطاها از رنگ قرمز و برای آلارم‌ها از رنگ‌های هشدار دهنده زرد یا نارنجی همچنین باید. برای شرایط تغییر وضعیت الکتروپمپ‌ها (درحال‌راه‌اندازی) و شیرهای مجهز به عملگرهای برقی یا خودکار, از راه دور و محلی) و شرایط ارتباط سیستم‌های تله‌متری بر روی صفحات مانیتورینگ نمایش داده شود. در صورت لزوم باید واکنش‌های بهره‌بردار در قبال خطاها و حوادث به‌صورت متن بر روی صفحات مانیتورینگ نیز در هنگام طراحی معماری اتاق‌های کنترل و مانیتورینگ. علاوه بر جانمایی تابلوهای سیستم‌های کنترل و مانیتورینگ. کامپیوترها و سرورها موارد دیگری از جمله ابعاد. دکوراسیون» آرایش و چیدمان تجهیزات اداری در اتاق‌ها و گرمایش مناسب برای هر یک از فضاها ضروری‌است. گستره‌ی به‌کارگیری سیستم‌های مانیتورینگ. بستگی مستقیم به ابعاد طرح دارد. طراحان با توجه به فلسفه‌ی کنترل درصورتی که بخواهند یک سیستم مانیتورینگ جامع برای تاسیسات آبرسانی که مخزن بخشی از آن است. طرح نمایند باید تمامی موارد گفته شده در این بخش را مد نظر قرار دهند. بدیهی است که برای سامانه‌هایی که تنها شامل یک مخزن می‌باشند. سیستم مانیتورینگ ساده‌تری قابل استفاده می‌باشد. ۰۰ ی س ری ۰.۰ ۱ ۴۳-۸-۶- سیستم‌های گرمایش صنعتی الکتریکی نمود. این تجهیزات می‌توانند شامل کابل‌های حرارتی. ژاکت‌های حرارتی. ژاکت‌های مدفون در بتن و تجهیزات |- ۳1۵01۲1۵ [ ۲128 28 -------- صفحهٔ بعد -------- م۳ ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بننی زمینی ۵-۸-۶- سیستم برق اصلی اضطراری (دائمی و موقت) با توجه به فلسفه کنترل مخازن. درصورتی که قطعی برق در تاسیسات مخزن, موجب اخلال در عملکرد مورد انتظار تجهیزات مخزن گردد. برای جلوگیری از سرریز مخازن یا خالی شدن آن‌ها می‌توان تمهیداتی نظیر خاموش و روشن‌کردن شیرها پا پمپ‌های بالادست یا پایین‌دست مخازن در سیستم برق و کنترل در نظر گرفت. بدیهی است در این حالت. تامین برق دائمی و موقت مورد نیاز سیستم‌های کنترل و تله‌متری نیز از دو منبع جداگانه نظیر شبکه سراسری یا انرژی خورشیدی برای تامین برق دائمی و دیزل ژنراتور برق اضطراری (درصورت‌وجود) به‌همراه منابع تغذیه‌ی ایمن بدون وقفه" برای تامین برق موقت قابل توصیه می‌باشد. برای جلوگیری از تاثیرات نامناسب قطع و نوسانات برق شبکه بر روی سیستم کنترل و مانیتورینگ. در تمام حالت‌ها تغذیه این سیستم‌ها از خروجی منابع تغذیه ایمن بدون وقفه توصیه می‌شود. ظرفیت باتری‌های منابع تغذیه‌ی ایمن بدون وقفه, باید به‌گونه‌ای انتخاب شود که دست کم توانایی تامین ۲ ساعت نیازهای سیستم کنترل و تله‌متری را داشته باشند. با توجه به سطح وسیع و مسطح سقف مخازن بتنی آب. چنانچه ملاحظات پدافند غیرعامل استتار را الزامی نداند. می‌توان با نصب صفحات سلول‌های خورشیدی بر روی سقف. ضمن برخورداری از آنرژی‌های پاک. بخشی از برق مورد نیاز محوطه مخازن را تامین نمود. ۶-۸-۶ سایر تجهیزات سایر مواردی که می‌تواند در صورت‌لزوم یا نیاز در سیستم برق و کنترل و تله‌متری مخازن در نظر گرفته شود عبارتند از: ۱-۶-۸-۶ اندازه گیری پارامترهای کیفی آب. نظیر کلر باقی‌مانده و کدورت در صورت نیاز به اندازه‌گیری پارامترهای کیفی آب نظیر کدورت یا کلر باقی‌مانده در سمت ورودی و یا خروجی نصب و کابل‌کشی حسگرهای اندازه‌گیری در ورودی و خروجی مخازن باید در نظر گرفته شود. ام ناگ ۳۵۵۲ 113۱۱۵۳۳۵۱۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ناسیسات مکانیکی مخازن ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ )۱۳ سیستم‌های کدورت‌سنج علاوه بر نمایش و اندازه گیری کدورت جذب‌شده در آب در مواقع سیلاب و یا شکستگی لوله‌هاء. برای تشخیص زمان شستشوی مخازن بر اساس میزان کدورت آب نیز کاربرد دارند. این تجهیزات (در صورت نصب) باید دارای سیستم خودکار سنسور بوده و بتوانند دما را نیز اندازه‌گیری نمایند. ۲-۶-۸-۶ اندازه‌گیری فشار خط برای اندازه گیری فشار با توجه به نیاز طرح می‌توان نصب نمایشگر فشار یا فشارسنج در بالادست یا پایین‌دست شیر ورودی به مخازن را در طرح گنجاند. ۳-۶-۸-۶- کنترل دریچه‌های بازدید ضمن این که دریچه‌های بازدید مخازن باید مجهز به قفل‌های مکانیکی باشند. برای آگاهی از بازشدن دریچه‌های بازدید توسط افراد غیرمجازء تمام این دریچه‌ها می‌توانند به حسگرهایی مجهز گردند تا در صورت بازشدن غیرمجاز ۴-۶-۸-۶- شست‌وشوی مخازن برای شست‌وشوی مخازن باید تمهیدات لازم برای تامین برق مورد نیاز پمپ‌ها و یا سایر آدوات شست‌وشو در محل نصب آن‌ها و تامین روشنایی موقت در زمان شست‌وشوی مخازن در نظر گرفته شود. در صورت استفاده از دستگاه‌های قابل حمل, علاوه بر تامین برق باید برای تجهیزات لازم جهت حمل و نقل این دستگاه‌ها به روی سقف و داخل مخازن نیز پیش‌بینی‌های لازم صورت پذیرد. ۵-۶-۸-۶ تمهیدات لازم برای کابل‌گذاری برای عبور کابل‌های برق و کنترل باید بازشوهای مناسب در دریچه‌های مخازن, همچنین لوله‌گذاری در سقف مخازن و دیوارهای پیرامونی مدنظر قرار گیرد. پی‌سازی برای پایه‌های چراغ‌های سیستم روشنایی و دوربین های پایش از راه دور در محوطه از جمله مواردی است که باید در هنگام طراحی و اجرای عملیات سازه‌ای در نظر گرفته شود. |- ۳۳۹5۷۳۵ 7 2- ۳۳۳6 -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۳‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۶-۶-۸-۶ تولید برق در خطوط لوله‌ی ثقلی درصورتی که در ورودی مخازن فشار قابل‌توجهی وجود داشته باشد. به‌جای استفاده از شیرهای فشارشکن. در صورت وجود توجیه فنی و اقتصادی ممکن است بتوان با نصب توربوژنراتور در ورودی مخزن, از برق تولیدی آن نیرز استفاده نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ مخازن وزنی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مخازن وزنی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۱۳۵ ۱-۷- کلیات مخازن وزنی» مخازنی هستند که عامل پایداری دیوارهای آن‌ها در مقابل نیروهای افقیء وزن دیوارها و خاک روی آن است. چنین مخازنی در دو حالت کاملا متفاوت مورد استفاده قرار می‌گیرند. حالت اول, مخازن خیلی بزرگ که در آن‌ها دیوارها تقریبا نقش سدهای وزنی را دارند و مطالعه و بررسی آن‌ها خارج از محدوده این ضوابط است. حالت دوم مخازن کوچک با حجم کم‌تر از ۰ مترمکعب که با نظارتی در حد متوسط. توسط مجریان محلی جرا می‌شوند. در این فصل, ضوابطی برای طراحی و اجرای مخازن در حالت دوم ارائه می‌شود. مطالعات نشان می‌دهد که این‌گونه مخازن وزنی از نظر اقتصادی مزیتی بر مخازن بتن مسلح ندارند و برتری آن‌ها تنها از نقطه‌نظر کاربرد در مناطقی است که امکانات قالب‌بندی, آرماتوربندی و بتن‌ریزی در حد ضوابط قابل قبول برای بتن مسلح وجود ندارد. با توجه به مصالح به‌کاررفته» مخازن وزنی به‌صورت زیر طبقه‌بندی می‌شوند: الف - مخازن با دیوارهای وزنی بتنی این گونه دیوارها معمولا از دیوارهای بتن غیرمسلح ساخته می‌شوند. از آن جهت که تنش‌های کششی در این‌گونه دیوارها وجود ندارد و یا بسیار کم است. در آن‌ها از آرماتور استفاده نمی‌شود. برای مقابله با مسایل مربوط به انقباض و انبساط حرارتی و نیز مسایل مربوط به افت و خزش بتن» در فواصل مناسب از آنواع درزها استفاده می‌شود. خصوصیات لازم برای بتن مصرفی را می‌توان در تراکم زیاد. نفوذپذیری کم و دوام خوب خلاصه کرد. وزن مخصوص بتن مصرفی را می‌توان در حدود ۲۲ الی ۲۴ کیلونیوتن بر مترمکعب درنظرگرفت. ب- دیوارهای وزنی سنگی سنگ‌های کارشده در دیواره مخازن وزنی» بیش‌تر به‌صورت لاشه‌ای و یا کلنگی می‌باشند. سنگ‌های مورد مصرف باید دارای خصوصیات زیر باشند: - دارای سختی نسبتا خوبی باشند (حداقل سختی لازم برای این‌گونه سنگ‌هاء ۴ است)؛ - از تخلخل نسبتا کمی (حداکثر۲ الی ۴ درصد) برخوردار بوده و عاری از شیارء ترک و رگه‌های سست و پوسیدگی باشد؛ - دارای خصوصیات فیزیکی و شیمیایی مناسب در برابر عوامل طبیعی نظیر تابش آفتاب. یخ‌بندان» بارش» بخار - از میزان آب‌گذری کم برخوردار باشند و حداکثر جذب آب در آن‌ها ۳ درصد وزن سنگ باشد؛ - از دوام زیاد برخوردار باشند؛ - از نظر زیبایی ظاهری و رنگ, مناسب باشند؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ (۳۶‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی برای تخمین کمی خصوصیات فوق, انجام آزمایش سلامت" و سایر آزمایش‌های استاندارد مربوطه لازم می‌باشد. به‌طورکلی می‌توان عوامل موثر در به‌کارگیری این‌گونه سنگ‌ها را در دوام. فراوانی» فاصله‌ی حمل و قیمت خلاصه کرد. بنابراین در به‌کارگیری آن‌هاء همواره باید موازنه‌ای بین قیمت تمام‌شده و دوام مصالح مصرفی, برقرار کرد. برای کسب اطلاعات بیش‌تر در این زمینه. می‌توان به نشریه شماره ۹۰ دفتر تحقیقات و معیارهای فنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء تحت عنوان «دیوارهای سنگی» مراجعه کرد. وزن مخصوص سنگ‌های مورد مصرف در مخازن معمولا بین ۲۴ تا ۲۸ کیلونیوتن بر مترمکعب متغیر است. درصورتی که این مساله با آزمایش تایید گردد. در محاسبات با توجه به وجود درزها و بندها و حجم اشغال‌شده توسط ۲-۷- بارهای وارد بر مخازن وزنی بارهای وارد بر مخازن وزنی, شامل بارهای مرده. زنده فشار استاتیکی مایع نگهداری‌شده و فشار استاتیکی خاک. هیدرودینامیکی آب. فشار دینامیکی خاک و نیروی اینرسی وارد بر دیوار و سقف می‌باشد که در فصل سوم این ضابطه ارائه شده است. علاوه بر بارهای فوق, تاثیر دو بارگذاری زیر در طراحی مخازن وزنی حائز اهمیت است: الف - نیروی برکنش ناشی از تراوش آب از زیر دیوار در مخازن وزنی به علت عدم آب‌بندی مناسب کف و وجود درزهای اجرایی افقی. آب درون مخزن ممکن است از زیر یا درون دیوار راهی به سمت بیرون باز کند که نتیجه‌ی آن ایجاد نیروی برکنش در پای دیوارها و یا هر تراز افقی دیگر در دیوار می‌باشد. توزیع نیروی برکنش به صورت خطی با مقداری مساوی ارتفاع آب در سمت داخل مخزن (مجاور آب) و مقدار مساوی صفر در سمت خارجی مخزن درنظرگرفته می‌شود. ب - نیروی اینرسی ناشی از زلزله علاوه بر فشار دینامیکی ناشی از ارتعاشات آب ذخیره‌شده‌ی درون مخزن که طبق روابط ارائه‌شده در بخش ۵-۳ محاسبه می‌شود. جرم دیوار وزنی نیز تحت شتاب افقی زلزله قرار گرفته و در آن نیروی القایی افقی زلزله ایجاد می‌شود. باتوجه به سنگین بودن دیوارء اثر این نیروی افقی مهم و قابل‌توجه خواهد بود. 1- 50۵655 1 2- ]11 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مخازن وزنی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۱۳۷ در محاسبات سدهای وزنی بتنی, مقدار ضریب نیروی افقی زلزله - رقمی در حدود ۰/۱۵ تا ۰/۲ برای مناطق زلزله‌ خیز خیلی زیاد است. باتوجه به درجه اهمیت بسیار بالای سد نسبت به مخزن وزنی» می‌توان این‌طور قضاوت نمود که ضریب نیروی افقی زلزله (۲/*) عدد نسبتا بزرگی است لذاء انتخاب ضریب نیروی افقی زلزله 0.5۸- ۲ برای مناطق مختلف لرزه‌خیزی کشورء قابل‌توصیه است (۸ شتاب مبنای طرح برای مناطق مختلف است). ۳-۷- آب‌بندی دیوارها و کف مخازن باتوجه به عدم تعبیه میلگردهای حرارتی در مخازن وزنی بتنی» برای جلوگیری از هرگونه ترک در دیوار مخازن, لازم است درزهای انقباضی و انبساطی در دیوارها در فواصل مناسب تعبیه گردد. طبق نظریه‌های ارائه‌شده در بخش ۲-۳-۷-۴ حداکتر فواصل درزهای انقباضی برای حالتی که بتوان از حداکثر توان کششی بتن استفاده نمود. حدود ۲/۷ متر به دست می‌آید که با توجه به آن. فواصل ۳ متری برای درزها قابل‌توصیه است. بدیهی است که در این درزها باید نوار آب‌بند قرار گیرد.ء ولی لزومی ندارد که در محل درزء دو لبه بتن از هم فاصله داشته باشد و لبه‌ها می‌توانند در مجاورت یکدیگر بتن‌ریزی شوند. در مورد دیوارهای سنگی با توجه به عدم قفل و بست کافی بین قطعات سنگ. فواصل درزها را می‌توان تا ۶ متر افزایش داد. لیکن برای آب‌بند نمودن دیوارهاء لازم است یک لایه بتن مغزی مطابق مشخصات شکل (۱-۷) اجرا گردد. اجرای این پرده بتنی آب‌بند. شرایط استاندارد شماره ۲۸۰۰ ایران تحت عنوان «آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله» درخصوص مسلح‌کردن دیوارهای بنایی را نیز برآورده می‌کند. برای آب‌بندی کف مخازن. استفاده از یک دال بتنی به ضخامت حداقل ۲۰ سانتی‌متر با شبکه میلگردهای نمره ۱۲ به فواصل ۱۲۳۵ میلی‌متر (012.125) توصیه می‌شود. جزییات اتصال دیوار به کف مطابق شکل (۲-۷) می‌باشد. برای آجری ۲۲ سانتی‌متری محافظت می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمی [ ۰ ی ۰ ۳ ۱ ۹ ۳۰۳۰ ا ا ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ٍ ٍ ِ مقطع 2-3 120125 ۲ 1 ۵ ۴۰۰ 3 ار ۱ 1 ۳۲ 1000400400 0 : دیوار سنگی ار / ر ۹ ۲ ر ژر ۲ از ۲ ۳ ۰ او ۶ دال کف مخزن پرده بتتی آب بند شکل ۱-۷- جزبیات آب‌بندنمودن دبوارهای سنگی با هسته بتنی مسلح با ضخامت ۲۰ الی ۳۰ سانتی‌متر (مه لم دیوار) ۳۲| می -_ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷ می‌با حالا, هفتم - مخازن وزنی ‎٩۹۴۳/۱/۰۱ ۲۰۰ ۱۱۱۱۱۱ ۱ ۱ زورره پا | و و و اس ۲۳۲ سس ط را ها سک [ او ری جر جرا هت اندوت ماسه سیمان لب دای ر ٍ . ۰1 ۴۰ / میگ که +عععیک ی ۰ ا 4 , < / 1٩ / ۹۶‏ سا وت ۰ بیکل2 ندچ نینچ رن ین رن شکل ۲-۷- جزییات اتصال بتن آب‌بند کف به عایق دیوار [۳۲] ؟- تناسب‌های هندسی اولیه در طراحی دیوارهای وزنی شد. در این قسمت با مبنا قراردادن دو اصل مهم در طراحی سازه‌های بنایی» تناسب‌های هندسی دیوارهای وزنٍ بن دو اصل عبارتند از: بف- ضریب اطمینان دیوار در مقابل وازگونی, تحت اثر بارهای استاتیکی حداقل مساوی ۱/۷۵ باشد؛ و برایند فشار باید در -. میانی مقطع افقی قرار گیرد (این فرض ضریب اطمینان واژگونی را بیش‌تر از ۱/۷۵ ب بارهای استاتیکی نتیجه می‌دهد). ۱۳۹ ی دار رای -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹۴/۱/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی به علاوه وزن مخصوص مصالح دیوار ۲۴ کیلونیوتن بر مترمکعب و وزن مخصوص آب. ۱۰ کیلونیوتن بر مترمکصب ۱-۴-۷- دیوار تحت فشار جانبی آب - بدون نیروی برکنش و بدون تاثیر نیروی زلزله شکل (۳-۷)» نیروهای وارد بر یک دیوار با مقطع مستطیلی به عرض 3 و ارتفاع آ] را با تراز آب در بالای دیوارء نشان می‌دهد. برای برآورده‌کردن شرط ۴-۷- ب. میزان تنش در تار دور سمت کشش قاعده, مساوی صفر قرار داده می‌شود. ی 1[ ۸" ۰ ۰ ۰ ۱ ۰ 5.6 24311 3 روت اس ۳+ اس 9 - دیع س 3 - 2492 للع 5 ده اس ت|, -(] رز ی ۹ ۱27 اک ۰ 2 ۰ 17 - 13 1 زو ۰ ۲ 31 ۳11 3 شکل ۳-۷- نیروهای وارد بر دیوار با مقطع مستطیلی |[۳۲] بنابراین ملاحظه می‌شود برای این که هیچ‌گونه کششی در قاعده ایجاد نشود. عرض قاعده‌ی دیوار با مقطع مستطیلی باید ۰ ار تفاع آن باشد. در شکل (۳-۷) نتیجه چنین محاسباتی برای سه حالت مختلف اجرایی نشان داده شده است. حالت (الف): دیوار مستطیلی به ارتفاع فاعده 1 و وزن مخصوص ۲۴ کیلونیوتن بر مترمکعب؛ ۱ د 2 0 ۱ 2 وزن دیوار: 1124 0.73212 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مخازن وزنی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ )۱۳ / 7 / / / ۳۶ 7 ۳۷1 :/ یم / (الف) (ب) / شکل ۴-۷- شمای محاسباتی در حالت اجرای دیوار برای فشار بر کنش |۳۲] در عمل دیوار مثلثی را همانند شکل (۵-۷) می‌توان به صورت پله‌ای اجرا نمود. دراین حالت نسبت تصویر افقی ۳ 4 شکل ۵-۷- اجرای پله‌ای دیوار مثلئی |۳۲ ۲-۴-۷- دبوار تحت فشار جانبی آب- با نیروی برکنش و بدون تاثیر نیروی زلزله اگر خطر راه‌پیداکردن آب ناشی از نشت کف مخزن به زیر دیوار وجود داشته باشد. اما زمین اطراف مخزن دارای قابلیت زهکشی خوب باشد. می‌توان فرض کرد که فشار برکنش در زیر پایه از فشارنظیر ارتفاع آب در وجه داخل دیوار -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۳‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی تا مقدار صفر در وجه خارجی دیوار متغیر است. با این فرض که خط فشار در -. میانی مقطع افقی قرار گیرد. سه مقطع مقدماتی دیوار مطابق شکل (۶-۷) به دست می‌آیند. تمام مقاطع شکل (۶-۷) در مقابل واژگونی» ضریب اطمینان حداقل ۱/۷۵ در مقابل افزایش فشار جانبی دارند. ار تفاع 1] برحسب متر و مقادبر نیروها برحسب ۹۵ شکل ۶-۷- شمای محاسباتی که حالت اجرای دیوار (با اعمال فشار بر کنش) |[۳۲] در زمین‌های رسی که زهکشی به کندی انجام می‌شود. توزیع فشار برکنش درعرض شالوده به صورت یکنواخت با مقداری مساوی فشار استاتیکی آب می‌باشد. در این حالت برای مقاطع مستطیلی (شکل ۶-۷- الف) دیوار با همان عرض به‌خوبی پایدار می‌ماند ولی برای شکل (۶-۷-ب) عرض دیوار باید به مقدار 17 ۱/۱۶ و برای شکل (۶-۷- ج) به مقدار [] ۵ افزایش یابد تا حداقل ضریب اطمینان واژگونی در مقابل افزایش فشار جانبی مساوی ۱/۷۵ باشد. در زمین‌های آب‌دارء اجرای مخزن با کف نازک بندرت عملی است و ضخامت کف مخزن بر اساس فشار برکنش ناشی از اختلاف رقوم کف مخزن و تراز ایستایی آب زیرزمینی تعیین می‌شود. در زمین‌های رسی بهسازی و افزایش کیفیت زهکشی می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. ۵-۷- پنجه دپوارهای وزنی پنجه لازم باشد. آن قسمت از پنجه که نسبت به وجه دیوار اصلی جلو آمده است. باید به‌عنوان دال طره‌ای طراحی گردد. براساس تنش کششی مجاز بتن محاسبه گردد. مقدار تنش کششی مجاز بتن. می‌تواند مساوی ۱۶/1 منظور شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مخازن وزنی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۳ ٍ دیوار اصلی و ۸0۲ س ۱ ۹ [ ۷ ما ما ان ِْ ۱۱۱۱۱ + با شکل ۷-۷- نیروی محاسباتی پنجه دیوارهای وزنی |۳۲] ۶-۷- ترکیبات بارگذاری حداقل ترکیبات بارگذاری که در طراحی مخازن وزنی باید موردتوجه قرار گیرند بر اساس بند ۶-۲ و جدول (۳-۳) تعیین می‌گردد. با توجه به نظارت کارگاهی متوسط توصیه‌شده در اجرای مخازن وزنی» طراحی این مخازن به روش تنش مجاز طبق بند ۷-۷ آنجام می‌گردد. ۷-۷- ۰ های مجاز ۱-۷-۷- تنش مجاز فشاری در دیوارهای وزنی بتنی تنش مجاز فشاری در دیوارهای وزنی بتنی مساوی 0.331 درنظر گرفته می‌شود که م! مقاومت مشخصه نمونه‌ی ۲۸ روزه استوانه‌ای استاندارد می‌باشد. برای ترکیباتی که در آن‌ها نیروی زلزله وجود دارد. تنش فشاری مجاز, ۳۳ درصد افزایش می‌یابد و یا ضریب ۰۹/۷۵ در ترکیبات بارگذاری ضرب می‌گردد. ۲-۷-۷ تنش مجاز فشاری در دبوارهای وزنی سنگی سنگ‌هایی که در کارهای ساختمانی موردمصرف قرار می‌گیرند. برحسب مقاومت فشاری نهایی طبق جدول (۱-۷) به تنش مجاز فشاری سنگ چینی‌های مختلف برحسب گروه سنگ و شکل تراش با ملات باتارد و یا ماسه سیمان طبق جدول (۲-۷) درنظرگرفته می‌شود. توجه شود که تنها ملات مجاز برای استفاده در دیواره‌های بنایی سنگی حایل آب. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۴ جدول ۱-۷- مقاومت سنگ‌های آهکی - ماسه سنگ های آهکی : ماسه‌سنگ: ک از ثرانیت. سینیت. دیوریت. جدول ۷ لاشه‌چینی با قفل و بست کامل تبصره ۱ استفاده از ارقام جدول (۲-۷) ۵ است. ۳ ارتفاع و 4 کوچک‌ترین بعد مقطع پا تبصره ۲: برای ترکیباتی که در آن‌ها نیرو ٩۴/۱۰/۰۱ سس شرح تراورتن- توف‌های آتش‌فشانی سنگ‌های متراکم متراکم - دولومیت و مرمر متراکم های کوارتزی و نظایر آن پرفیر کوار تزی, ملافیر. دیاباز و نظای -۲- تنش‌های مجاز فشاری سد نوع ملات مصرفی هط در مورد دیوارهایی که ی زلزله وجود دارد. مقادیر ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی در کارهای ساختمانی [۳۲] حداقل مقاومت فشاری (۷102 *۲/۱۳) مقاومت مجاز برحسب سر ام را برای گروه‌های سنگ (طبق حدول شماره ۱-۷) ۰/۳ ۳ ۰/۵ 7۶ ۷ ۱/۰ ۱/۳۲ ۱/۶ لاغری ۹ ان‌ها کوجک‌تر از ۱۰ می‌باشد. مجاز د. تنش فشاری مجاز جدول (۲-۷)» به میزان ۲۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مخازن وزنی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۱۳۵ ۳-۷-۷- نتنش کششی مجاز هرچند که بتن مقداری مقاومت کششی از خود نشان می‌دهد. لیکن به علت وجود درزهای اجرایی افقی احتمالی و همچنین مساله‌ی اتصال پای دیوار به زمین» تنش کششی مجاز چه در دیوارهای وزنی سنگی و چه در دیوارهای وزنی بتنی» مساوی صفر درنظرگرفته می‌شود. ۸-۷ محاسبه تنش‌ها ۱-۸-۷ محاسبه تنش‌ها برای ترکیباتی از بارگذاری که در آن‌ها نیروی زلزله وجود ندارد در ترکیباتی از بارگذاری که در آن‌ها نیروی زلزله وجود ندارد. اجازه هیچ‌گونه ترک کششی در مقطع داده نمی‌شود و برآیند ‎1٩‏ ناشی از کلیه نیروهای وارد برقطعه موردنظرء اعم از فشار افقی و قائم آب. وزن قطعه. نیروی برکنش و وزن خاک احتمالی روی قطعه. باید درئلث میانی قاعده قرارگیرد (شکل۸-۷). دراین صورت بااستفاده از مفاهیم مقطع همگن, تنش فشاری حداکثر در هر مقطع افقی برابر است با: (۱-۷) لت ی که در رابطه (۱-۷): 6 - تنش قائم در مقطع؛ - برآیند تمام نیروهای قائم شامل نیروی برکنش ۷۷6-1 + :۷/۷ - ۷۷ ۵؛ 0 برون‌محوری نیروی 2,۷۷ نسبت به محور مرکزی مقطع؛ ۸- مساحت کلی مقطع < ] ۱۷؛ 1 1 1 5 <- اساس مقطع کلی مقطع < ۳ [] < برآیند نیروی برکنش؛ - وزن دیوار؛ ۵ < وزن خاک متکی. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۶ ۹۳/۱/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۶ ۱ ای [ ۳۳ وب ای اِ فک ری شب 1 3 ۱ ک>گگک ۳ ار0 > ی ِ 1 ۱ شکل ۸-۷- نیروهای وارده بر دیوار وزنی (بدون حضور نیروی زلزله) |۳۲۱] ۲-۸-۷ محاسبه تنش‌ها برای ترکیباتی از بارگذاری که در آن‌ها نیروی زلزله وجود دارد در ترکیباتی از بارگذاری که در آن‌ها نیروی زلزله وجود دارد. به‌شرطی که پایداری کلی دیوار تامین شودء وجود ترک خمشی در مقطع مجاز می‌باشد. در هنگام زلزله با توجه به آنی‌بودن بازشدن ترک‌هاء هیچ‌گونه تغییری در فشار برکنش منظور نمی‌شود. مطابق شکل (۹-۷) اگر ۵2,۷۷ برایند کلیه نیروهای قائم وارد بر قطعه موردنظر بوده و <6 باشد. را ۷ 2 7 6۴7 2 (۲-۷) و و 65 3 در رابطه‌ی فوق: ۷۷ برآیند کلی نیروهای قائم وارد بر قطعه‌ی موردنظر (شامل نیروی برکنش)؛ سا [ عرض قاعده کم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مخازن وزنی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۱۳۷ شکل ۹-۷- نیروهای وارد بر دیوار وزنی (با حضور نیروی زلزله) |۳۲ ۹-۷- کنترل های پایداری ۱-۹-۷- کنترل پایداری در مقابل وازگونی برای ترکیباتی از بارگذاری که در آن‌ها نیروی زلزله وجود ندارد. ضریب اطمینان در مقابل واژگونی مساوی ۱/۷۵ و برای ترکیباتی که در آن‌ها نیروی زلزله وجود دارد. مساوی ۱/۱۵ می‌باشد. البته. در حالت بدون نیروی زلزله. با توجه به رعایت شرط عدم به وجود آمدن تنش کششی در بسترء ضریب اطمینان در مقابل واژگونی به مراتب بزرگ‌تر از ۱/۷۵ ۳-۹-۷- کنترل پایداری در مقابل لغزش ضریب اطمینان در مقابل لغزش از رابطه زیر به دست می‌آید: 2 -< محموع نیروهای قائم؛ لاه < مجموع نیروهای برکنش؛ > ضریب اصطکاک طبق جدول (۳-۷)؛ 1۷ - مجموع نیروهای افقی؛ 0 - فشار مقاوم خاک جلوی پنجه‌ی دیوار (در محاسبات ضریب اطمینان می‌توان صرف‌نظر نمود): -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ (۹۳/۰ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی س و۳۳ ترکیباتی که در آن نیروی زلزله وجود دارد. مساوی ۱/۱۵ می‌باشد. جدول ۳-۷ - ضریب اصطکاک | در رابطه ۳-۷ |[۳۲| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۸ ضوابط طراحی اجزای جانبی مخازن آب بتنی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۸- کلیات همان‌طور که مطالعات کیفی و پایش آب. شناخت مشکلات کیفی را میسر می‌سازد. نحوه بهره‌برداری, نگهداری و بازدیدهای دوره‌ای از مخازن نیز بسیاری از اطلاعات با ارزش را در این خصوص فراهم می‌آورد. بازدید از داخل و خارج مخازن, باید به‌صورت دوره‌ای انجام شود تا صحت و سلامت فیزیکی مخازن و در نتیجه سطح ایمنی و کیفیت آب قابل ارزیابی باشد. به منظور دستیابی به این امرء باید شرایط مطلوبی برای بهره‌برداری و نگهداری از مخازن تامین شود. در این قسمت. مجموعه ضوابط و معیارهای طراحی اجزای جانبی مخازن و تمهیدات موردنیاز برای بهره‌برداری و نگهداری از مخازن ارائه شده است. در رابطه با بهره‌برداری, تعمیرات و نگهداری از مخازن. علاوه بر ضوابط ارائه شده در این فصلء ضروری است الزامات نشریه شماره ۱۳۷ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری با عنوان «راهنمای بهره‌برداری و نگهداری از مخازن آب شهری (بازنگری اول)» و همچنین نشریه شماره ۱۲۴ سازمان برنامه و بودجه با عنوان «مشخصات فنی ۳-۸- محل قرارگیری مخازن عوامل متعددی در جانمایی مخازن تاثیرگذارند که در ذیل به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌شود. الف - تراز قرارگیری مخازن [۳۲] و [۱۰۱] تراز اولیه‌ی قرارگیری مخازن باید بر اساس نتایج آنالیز هیدرولیکی تعیین شود. تراز نهایی قرارگیری کف مخازن باید به گونه‌ای تعیین شود که حداقل ۵۰ درصد آب درون مخازن بالای سطح زمین قرار گیرد و همچنین فاصله‌ی تراز بالای مخازن از سطح طبیعی زمین نباید کم‌تر از ۶۰ سانتی‌متر باشد. ب - فاصله مجاز از منابع و مجاری آلودگی [۳۲] و [۱۱] در جانمایی مخازن باید فاصله‌های مجاز از منابع و مجاری آلودگی مانند محل دفن زباله‌هاء محل دفع پساب تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب. زهکش‌ها و برکه‌های حاصل از جریان‌های سطحی, رعایت گردد. فاصله مجاز با توجه به نوع. کیفیت و میزان آلودگی توسط مراجع ذی‌صلاح تعیین می‌شود. لیکن در هیچ حالتی نبایداز ۱۵ متر کم‌تر باشد. ج - موقعیت قرارگیری مخازن موقعیت مخازن در پلان باید به صورتی تعیین شود که بهترین شرایط هیدرولیکی را برای سیستم مهیا نماید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ ۹۴/۱/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی د- ملاحظات لرزه‌خیزی ه- یدافند غیرعامل جانمایی مخازن ضروری می‌باشد. و- رعایت حریم‌ها در تعیین محل مخازن و تاسیسات وابسته. رعایت حریم‌های تاسیسات و مستحدثات مانند خطوط انتقال آب. خطوط انتقال برق. جاده‌های بین شهری و کانال‌های انتقال آب ضروری می‌باشد. ز- در نظر گرفتن تراز سیلاب [۱۰۱] در تعیین تراز کف مخازن باید تراز سیلاب مد نظر قرار گرفته شود. تراز کف مخازن باید حداقل ۱ متر بالاتر از تراز خ - احداث مخازن در مجاورت و یا بر روی شیب‌های تند پایداری شیب در طول دوره بهره‌برداری مخازن. با عطف نظر به طرح‌های توسعه‌ی آینده‌ی منطقه. به دقت مورد بررسی ۳-۸ حفاظت الف - سقف مخازن باید کاملا آب‌بند باشد. به‌طوری که از ورود پرندگان. خزندگان. حشرات و گرد و خاک به داخل مخازن جلوگیری نماید؛ ب- جهت تامین حفاظت فیزیکی و ایمنی مخازن. باید ضمن رعایت ضوابط ارائه شده در فصل نهم این ضابطه, با کشیدن حصار دور محوطه مخازن. قفل کردن دریچه‌های ورودی به مخازن و سایر تدابیر امنیتی لازم از ۳-۸- زهکشی باید به نحوی طراحی گردد که هیچ‌کدام از زهکش‌های مخازن به‌طور مستقیم به لوله فاضلاب یا تخلیه آب باران وصل نشود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم -ضوابط طراحی اجزای جانبی مخازن آب بتنی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۳ ۵-۸- سرریز لوله سرریزء آب سرریز شده از حوضچه سرریز داخل مخزن راء. جهت جمع‌آوری به سازه‌ی سرریز احداث شده در بده آب سرربز شده تعیین شود. این سازه باید به گونه‌ای ساخته شود که آب سرریز شده به آسانی قابل مشاهده و علاوه بر ضوابط یاد شده در بالاء کلیه ضوابط آرائه شده در فصل ششم این ضابطه که مرتبط با سرریز مخازن ۶-۸- دسترسی‌ها ۱-۶-۸- دریجه بازدید [۳۲]. [۱0۱]. [۷۷] [۷۱] جهت امکان دسترسی و بازدید لوله‌های ورودی و سرریزء باید دریچه‌ی بازدید بر روی سقف مخازن تعبیه گردد. همچنین به منظور دسترسی به داخل مخازن باید در هر نیم‌مخزن حداقل دو دریچه بازدید تعبیه شود. در طراحی دریچه‌های بازدید رعایت ضوابط زیر ضروری می‌باشد: - ابعاد دریچه‌ها باید با درنظر گرفتن ابعاد لوله و تجهیزاتی که در هنگام راه‌اندازی و یا بهره‌برداری, به مخزن داخل و یا از آن خارج می‌گردند انتخاب شود؛ و - حداقل ابعاد داخلی دریچه‌ها ۱۰۰ * ۸۰ سانتی‌متر می‌باشد. در مخازن مدفون دیواره‌های دریچه‌های بازدید باید تا حداقل *۸ سانتی‌متر بالاتر از سطح تمام شده‌ی خاکریز روی مخازن ادامه یافته و درپوش فلزی در انتهای دیوارها به‌صورت مناسب نصب شود. درپوش دریچه‌های بازدید باید دارای ویژگی‌های زیر باشد: - آب‌بند باشد؛ - در برابر خوردگی مقاوم باشد؛ - به راحتی قابل باز و بسته کردن باشد؛ در پیرامون آن زایده مناسب جهت نصب قفل پیش‌بینی شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۴/۱/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بننی زمینی رعایت تمهیدات ایمنی آرائه شده در جدول ‎)۴-٩(‏ این ضابطه در خصوص الزامات درپوش دریجه‌های بازدید مخازن نیز ضروری است. در ساخت درپوش دریچه‌های بازدید. استفاده از ورق آلومینیومی به ضخامت ۵ میلی‌متر توصیه می‌گردد. ۲-۶-۸- نردبان [۷۹]. |۷۱] جهت آمکان دسترسی به داخل مخزن و حوضچه‌ی سرریزء باید در زیر هر دریچه بازدید. یک نردبان تعبیه گردد. به طورمعمول, دریچه‌های بازدید تعبیه شده در بالای لوله‌های ورودی مخازن نیاز به نردبان ندارند. مشخصات ابعادی نردبان‌های دسترسی به شرح زیر می‌باشند: - حداقل فاصله محور بالاترین پله تا روی دریچه بازدید برابر ۱۵ سانتی‌متر. - حداکثر فاصله بین محورهای پله‌ها برابر ۳۰ سانتی‌متر - حداکثر فاصله محور پایین‌ترین پله از کف مخزن برابر ۳۰ سانتی‌متر - حداقل عرض پله‌ها برابر ۴۰ سانتی‌متر - حداقل فاصله نردبان از دیوار مخزن برابر ۱۸ سانتی‌مترء و - شیب نردبان‌های دسترسی به کف مخزن برابر ۲۰ قائم به ۱ افقی. سایر مشخصات فنی! نردبان‌های دسترسی باید مطابق موارد زیر رعایت شود: - پایداری در برابر عوامل خورنده و لغزنده؛ - کسب تاییدیه‌های لازم مبنی بر غیرسمی بودن» درصورت استفاده در مخازن آب آشامیدنی؛ با توجه به این که نردبان‌های پلیمری با هسته فولادی و یا مسلح شده با الیاف شیشه ویزژگی‌های فوق را تامین می‌نماید. استفاده از آن‌ها در مخازن توصیه می‌گردد. در مخازن با ارتفاع بیش از ۵ متر»ء جهت حفاظت و جلوگیری از سقوط پرسنل بهره‌بردار پیش‌بینی قفس محافظ برای نردبان دسترسی توصیه می‌شود. ۱- مشخصات فنی نردبان‌های دسترسی داخل مخازن باید مطابق با الزامات ارائه شده در استاندارد ۳۳۱3101 باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم -ضوابط طراحی اجزای جانبی مخازن آب بتنی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۵ ۷-۸- هواکش‌ها [۱۰۱] [۷۵]. [۷۱] طراحی سیستم تهویه‌ی مخازن به تفصیل در بند ۷-۱ از فصل یکم این ضابطه با عنوان «تهویه در مخازن بتنی» ارائه گردیده است. لوله‌ی سرریز مخازن نباید برای تهویه‌ی مخازن درنظر گرفته شود. در مخازن کوچک با تعبیه‌ی تعداد مناسبی هواکش عصایی از جنس چدنی یا فولادی با پوشش گالوانیزه. می‌توان شرایط مطلوب برای تهویه مخازن را فراهم آورد. انتهای باز هواکش‌های عصایی باید حداقل یک متر از سطح خاکریز سقف فاصله داشته باشد. در انتهای سر آن‌ها نصب دو توری از جنس فولاد ضد زنگ و یا سایر مصالح مقاوم غیرخورنده با مش ۰۱۶ الزامی است. در مخازن بزرگ می‌توان به‌جای تعداد زیادی هواکش عصایی, از تعداد محدودی سازه‌های تهویه. مطابق با آنچه در بند ۷-۱ از فصل یکم این ضابطه ارائه گردیده, استفاده نمود. هواکش‌ها در مخازن بتنی باید دارای خصوصیات زیر باشند: - امکان ورود آب باران و آب‌های سطحی از طریق هواکش‌ها به داخل مخازن وجود نداشته باشد؛ ۸-۸- پوشش خارجی سقف و دیوارهای جانبی مخازن ۱-۸-۸ عایق‌کاری حفاظتی بتن جهت تعیین مشخصات فنی مصالح مصرفی و جزییات روش عایق‌ کاری, الزامات ارائه‌شده در نشریه شماره ۱۲۴ ۲-۸-۸ پوشش گیاهی بر روی سقف مخازن ایجاد پوشش گیاهی بر روی خاکریز و سقف مخازن به‌دلیل خطر احتمال نشت زه‌آب و آلوده کردن آب مخازن مجاز نمی‌باشد. برای از بین بردن گیاهان روییده شده بر روی خاکریز و سقف مخازن می‌توان از روش‌های مکانیکی کمک گرفت. استفاده از علف‌کش‌ها در این خصوص مجاز نمی‌باشد. ۱- اندازه بازشوهای توری برابر با ! اینچ باشد. ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۱۴‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی لیکن در موارد ضروری جهت ایجاد پوشش گیاهی بر روی خاکریز و سقف مخازن باید تمامی تمهیدات و ضوابط پیوست شماره ۵ جهت جلوگیری از آلوده شدن آب مخازن به‌طورکامل مورد توجه قرار گیرد. در صورت احداث فضای اجرای پوشش‌های پلیمری بر روی سقف مخزن درصورت رعایت ضوابط مربوطه از جمله پدافند غیرعامل, بهداشت ۹-۸- شیب‌بندی ۱-۹-۸- شیب‌بندی کف مخازن |[۳۲] برای تخلیه کامل آب مخازن و شستشوی آن‌هاء ایجاد شیبی در حدود ۱/۱۵۰ الی ۱/۱۰۰ به طرف حوضچه شستشوی مخازن ضروری است. در مورد مخازن بزرگ. شیب طولی به میزان ۱/۵۰۰ و شیب عرضی در حدود ۱/۲۰۰ الی ۱/۱۰۰ کافی می‌باشد. همچنین به‌منظور هدایت جریان آب و رسوبات به‌هنگام شستشوی مخازن, تعبیه لوله‌های زهکش در پای دیوارهای داخلی مخازن بزرگ توصیه می‌شود. ۲-۹-۸- شیب‌بندی سقف مخازن برای تخلیه‌ی آب جریان‌یافته بر روی سقف مخازن, باید سیستم عایق‌کاری و شیب‌بندی مناسبی بر روی سقف مخازن اجرا شود. در مخازن نمایان یا نیمه مدفون لوله‌های آبروی سقف نباید وارد مخازن شده و یا از داخل آن عبور نمایند. همچنین., استفاده از دست‌انداز در پیرامون سقف مخازن نمایان یا نیمه مدفون, به دلیل ممانعت از جریان آب و کافی در دست‌انداز پیرامونی سقف مخازن. تعبیه گردد. نفوذ کرده به خاکریزء بر روی سقف به‌راحتی جریان یافته و تخلیه گردد. ۱-۸ محافظت در برابر بخ‌زدگی یخ‌زدن در مخازن, در بند ۶-۱ این نشریه با عنوان «یخ‌زدگی در مخازن بتنی زمینی» و بررسی امکان یخزدگی و نحوه محاسبه این پدیده با عنوان «یخ‌زدگی در مخازن بتنی, نمونه محاسبات» در پیوست شماره ۱ ارائه گردیده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم -ضوابط طراحی اجزای جانبی مخازن آب بتنی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۲ ۱۱-۸- آزمایش‌های آب‌بندی مخازن ۱-۱۱-۸- آزمایش آب‌بندی کف و دیوارهای مخازن [۱۰۰]. [۵۰] پس از اتمام عملیات اجرایی و قبل از هرگونه خاکریزی پشت دیوارهای جانبی و روی سقف. مخازن باید کاملا تمیز شده و برای جلوگیری از خروج آب در طول دوره آزمایش. کلیه بازشوهای خروجی مخازن به‌طور کامل مسدود گردند. همچنین در صورت بالا بودن سطح آب زیرزمینی» لازم است پیش از شروع آزمایش برای پایین آوردن سطح آب زیرزمینی تا ترازی پایین‌تر از تراز روی فونداسیون مخازن» تمهیدات لازم اعمال شود. به منظور پیشگیری از بروز نشست‌های نامتقارن در مراحل اولیه بارگذاری. توصیه می‌شود پر و خالی کردن دو نیم مخزن به صورت هم‌زمان انجام شود. در زمانی که پیش‌بینی می‌شود احتمال تغییرات دمای هوا در دوره زمانی انجام آزمایش, به بیش از ۲۰ درجه آب‌بندی مخازن نباید انجام شود. برای انجام آزمایش آب‌بندی, باید با سرعت حداکثر دو متر در روز تا ترازی برابر با کوچک‌ترین دو مقدار۱۰۰ میلی‌متر پایین‌تر از تراز تاج سرریز و حداکثر تراز سطح آب. مخازن را با آب تمیز پر کرد. پس از گذشت حداقل ۷ روز (زمان لازم برای جذب آب توسط دیوار و کف و انجام واکنش ترمیم خودبخودی بتن)» سطح آب باید علامت‌گذاری شده و ۷ روز بعد از زمان علامت‌گذاری, مقدار افت سطح آب از تراز علامت‌گذاری‌شده تعیین گردد. در طول دوره آزمایش تراز سطح آب باید هر ۲۴ ساعت اندازه گیری شود. میزان افت سطح آب پس از اصلاح برای کاهش سطح آب ناشی از تبخیر یا افزایش سطح آب ناشی از بارندگی, نباید از کوچک‌ترین دو مقدار ۱۰ میلی‌متر و عمق آب مخزن, تجاوز نماید. ۲-۱۱-۸- آزمایش آب‌بندی سقف مخازن الف - آب انداختن سقف به مدت حداقل ۲۴ ساعت و در صورت امکان با عمق حداقل ۲۵ میلی‌متر؛ در هر یک از دو آزمایش فوق, درصورتی که آثاری از قبیل چکه‌کردن و یا نم‌زدن در سقف مشاهده نشود. آب‌بندی -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۱۳-۸- شیب‌بندی محوطه و معابر اطراف مخازن ۱-۱۲-۸- شیب‌بندی محوطه‌ی اطراف مخازن [۳۲] محوطه اطراف مخازن باید به طور مناسب شیب‌بندی شود. به‌طوری‌که از ورود جریان‌های سطحی به فاصله ۱۵متری اطراف مخازن جلوگیری گردد. تا حدامکان باید مخازن را در محلی با رقوم ارتفاعی بالاتر نسبت به محوطه اطراف جانمایی کرد. با این حال چنانچه به هر دلیلی؛ مخازن در رقوم ارتفاعی پایین‌تر نسبت به محوطه قرار گیرند و یا در شیب واقع شوند. باید با کمک کانال‌های زهکش, آب‌های سطحی محتمل را از محدوده‌ی مخازن دور نگاه داشت. ۲-۱۲-۸- معابر پیرامون مخازن ۱-۲-۱۲-۸- فاصله معابر پیرامون مخازن [۱۰۲] در جانمایی معابرء علاوه بر ضوابط ارائه شده در فصل نهم این ضابطه, باید عرض خاکریز مخازن و همچنین حداقل فاصله‌ی مجاز بین پای خاکریز تا لبه‌ی معبرء معادل ۳ متر در نظر گرفته شود. ۲-۲-۱۳۲۸ مشخصات فنی جاده‌های دسترسی بر اساس ضوابط مشخص شده در نشریات شماره ۱*۱ و ۴۱۵ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری به ترتیب با عناوین «مشخصات فنی و عمومی راه - تجدیدنظر دوم» و «آیین‌نامه طرح هندسی راه‌های ایران» تعیین شود. ۱۳-۸ حفاظت اجزای فلزی داخل مخازن کلیه اجزای فلزی مخازن باید پس از پاک‌سازی کامل سطح آن‌ها از زنگار و آلودگی, با پوشش اپوکسی بهداشتی با ۱۳-۸- شست و شوء رسوب‌زدابی و ضدعفونی‌کردن مخازن ۰. نظر به‌این که در زمان ویرایش و بازنگری ضابطه‌ی حاضرء نشریه شماره ۱۳۷ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری با عنوان «راهنمای بهره‌برداری و نگهداری از مخازن آب شهری (بازنگری اول)» تدوین و انتشار یافته و ضوابط مرتبط با این بند به نشریه شماره ۱۳۷ ارجاع داده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۵-۸ بازدید شیرآلات و سایر تجهیزات و تاسیسات مخازن ۰.۰ نظر به‌این که در زمان ویرایش و بازنگری ضابطه حاضر, نشریه شماره ۱۳۷ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری با عنوان «راهنمای بهره‌برداری و نگهداری از مخازن آب شهری (بازنگری اول)» تدوین و انتشار یافته و ضوابط مرتبط با این بند به نشریه شماره ۱۳۷ ارجاع داده می‌شود. ۱۶-۸- نگهبانی نظر به‌این که در زمان ویرایش و بازنگری ضابطه حاضرء نشریه شماره ۱۳۷ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری با عنوان «راهنمای بهره‌برداری و نگهداری از مخازن آب شهری (بازنگری اول)» تدوین و انتشار یافته و ضوابط مرتبط با بحث نگهبانی از مخازن به تفصیل در این ضابطه ارائه شده است. لذا ضوابط مرتبط با این بند به نشریه شماره ۱۳۷ ارجاع داده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ‎٩ ملاحظات درافند : حظات بدافند غیرعامل در طراحی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم -ملاحظات پدافند غیرعامل در طراحی مخازن بتنی زمینی ۰ ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۸۳ ۱-۹ کلیات آسیب‌رسانی یا تخریب سامانه‌های آبرسانی بر اثر عملیات مجرمانه. تروریستی,» تهدیدهای نظامی و مسلحانه و همچنین بلایای طبیعی, می‌تواند تأمین نیازهای حیاتی شهروندان را مختل نموده. سلامت عمومی و محیط‌زیست را تهدید کرده و حتی باعث ازدست‌رفتن حیات انسان‌ها گردد. «پدافند غیرعامل» به مجموعه اقدامات غیرمسلحانه‌ای اطلاق می‌گردد که به‌منظور افزایش بازدارندگی. کاهش آسیب پذیری» تداوم فعالیت‌های ضروری, ارتقای پایداری ملی و تسهیل مدیریت بحران انجام می‌شود. حجم اقدامات مذکور و میزان اهمیت آن‌ها در مراحل مختلف طراحی مخازن آب آشامیدنی به سطح تاثیرگذاری مخزن مورد نظرا در زمان بروز حملات و نوع تهدیدات احتمالی بستگی دارد. این اقدامات از بحث‌های آمایش سرزمین, مکان‌یابی مخازن و ملاحظات طراحی آغاز شده و با تمهیداتی نظیر استتارء اختفاء فریب» پوشش, حفاظت فیزیکی و حراست در سطوح مختلف امنیتی. دنبال می‌شود و در نهایت به فراهم‌نمودن پیش‌نیازهای ضروری جهت اعمال مدیریت بحران پس از وقوع حملات. ختم می‌گردد. لازم به ذکر است که بر اساس مطالعات انجام شده توسط مراکز تخصصی پدافند غیرعامل, مخازن مهم" معمولا در معرض تهدیداتی همچون خرابکاری و آلودگی آب. و مخازن با الویت حساس معمولا در معرض تهدیداتی نظیر خرابکاری, آلودگی بیولوژیکی آب و بمب‌گذاری قرار دارند. با عنایت به مدفون نمودن مخازن آب و لوله‌های ورودی و خروجی, در صورت منظورکردن تمهیداتی از قبیل تامین پیشگیری, اعلام خبرء مانیتورینگ. بازدارندگی (شامل اقدامات حراستی) و حفاظت فیزیکی. می‌توان در حد قابل قبولی با تهدیدات قابل انتظار برای مخازن با اولویت مهم و حساس مقابله نمود. در این فصل ضوابط کلی پدافند غیرعامل تا آن حد که در ارتباط با ضوابط طراحی مخازن آب زمینی می‌باشد. معرفی می‌گردد. با توجه به احتمال عملیات مجرمانه و تروریستی (به‌خصوص بیوتروریسم) در مخازن ذخیره آب آشامیدنی, دسته‌بندی خطرات محتمل در مخازن آب و همچنین روش‌های حفاظت فیزیکی مقابله با تهدیدات. در بند ۴-۹ ارائه ۱- برای ملاحظه‌ی نحوه‌ی تعیین سطح تاثیرگذاری مخازن (مهم. حساس و حیاتی) به بند ۲-۹ مراجعه گردد. ۲ از آنجا که در زمان تهیه این نشریه ضوابطی در رابطه با رعایت «اصول پدافند غیرعامل در طراحی سامانه‌های آبی» ابلاغ نشده است. در این مجموعه سعی شده با توجه به اصول کلی پدافند غیرعامل, توصیه‌ها و ملاحظات طراحی جهت استفاده مهندسین طراح ارایه شود. بدیهی است که پس از ابلاغ ضوابط خاص پدافند غیرعامل در «سامانه‌های آبی» از سوی سازمان‌های ذی‌صلاح. رعایت آن ضوابط مقدم می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۸۴‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی لازم به توضیح است که به منظور مقابله با اثرات ناشی از بروز عملیات مجرمانه و تروریستی در مخازن ذخیره‌ی آب آشامیدنی, پیاده نمودن سیستم مدیریت بحران نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌باشد که در این فصل ضوابط کلی آن ارائه گردیده است. به منظور اولویت‌بندی مخازن از نظر سطح تاثیرگذاری و همچنین تعیین سطح رعایت ضوابط پدافند غیرعامل در مخازن, لازم است در دستگاه‌های اجرایی کمیته پدافند غیرعامل, متشکل از مسئولین سیاسی و امنیتی استان با هماهنگی نهادهای ذیربط تشکیل شده. و با عطف نظر به موقعیت و عملکرد مخازن, و با بهره‌گیری از مشاورین ذی‌صلاح و مجرب. تصمیمات لازم اتخاذ گردد. در طراحی ساختمان‌های جنبی و محوطه مخازن, تا زمان ارائه‌ی ضوابط ویژه. رعایت ضوابط ارائه‌شده در مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان, حاکم می‌باشد. ۲-۹- اولویت‌بندی مخازن از نقطه‌نظر سطح تاثیرگذاری مطابق طبقه‌بندی‌های انجام‌شده در سطح کشورء کلیه‌ی سامانه‌ها با توجه به میزان تاثیرگذاری آن‌ها در زمان وقوع حادئه. در یکی از سطوح زیر طبقه‌بندی می‌شوند: اجتماعی و دفاعی با «سطح تاثیرگذاری سراسری» در کشور گردد. دفاعی با «سطح تاثیرگذاری منطقه‌ای» گردد. ج- مراکز مهم: مراکزی هستند که انهدام کل یا قسمتی از آن‌ها موجب بروز آسیب و صدمات محدود در نظام عوامل موثر در اولویت‌بندی سامانه‌ها به قرار زیر می‌باشند: گستره حوزه نفود؛ - انحصاری بودن و یا امکان تجدیدپذیری؛ - امکان استفاده از خدمات جایگزین و موازی؛ - میزان» نوع و پایداری تهدید؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - ملاحظات پدافند غیرعامل در طراحی مخازن بتنی زمینی ‏ ۹۴/۱۰/۰۱ ۸۵ - آرزش اقتصادی مستحدتات و بازدهی ارزی و ریالی. در جدول (۱-۹) زیرمجموعه‌های هر یک از عوامل یاد شده به همراه ضریب تاثیرگذاری آن‌ها ارائه شده است. پیش از اغاز مراحل طراحی مخازن آب آشامیدنی, کمیته پدافند غیرعامل کارفرما با توجه به کلیه شرایط. نسبت به تکمیل جدول اولویت‌بندی سامانه‌های آبی اقدام نموده و سطح تاثیرگذاری مخزن را مشخص می‌کند. از آنجا که با عنایت به عوامل موثر در سطح‌بندی, بخش اعظم مخازن ذخیره آب آشامیدنی جزو مراکز مهم و یا حساس به‌حساب می‌آیند. در این ضابطه به بررسی مخازن با اولویت مهم و حساس پرداخته شده و برای مخازن با الویت حیاتی. بسته به مورد ممکن -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۶ 3333333333333333 ۳ ۳ 3 2 ۸ َ ۳ :/ ِ 1 7 هم ً ٩۴/۱۰/۰۱‏ ضوابط 3333333333333333 مه ۳ حیانی نمره کل ها ۶ ۵ گم وه 6 هب6 رس زپاد ۱ : در با 3 امین 1 : : انس ای ۰ 3 ۴ 9 با به سختی فابل تجدیدپذیری ۳ 1 قابل تحدیدپذیری / 8 به سخنی فابل تجدید پذیری مَ 5 3 أ 3 1 8 ً سلحی عمیق تحلحی نجلی 3 ا وآسری 2 ۱ ال سراسری فرهنگی - 1 ی سماسی ۹ شاخصهای کیغی و کمی 3 9 ده مراک ِا ی سس (محل جچغرا ام و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی یی 1 ٍ 1 ٍ 3 ٍ 5 5 12 ِ ْ 3 ۱ ۹ 1 ٍ ٍ ٍ ٍ ٍ ٍ ٍ ٍ اه ۳۳۶ 64 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - ملاحظات پدافند غیرعامل در طراحی مخازن بتنی زمینی ۰ ۹۴/۱۰/۰۱ ۸۷ ۳-۹- ضوابط طراحی مخازن آب زمینی براساس اصول پدافند غیرعامل ۱-۳-۹- مکان بابی مخازن آب در انتخاب محل احداث مخازن آب. به خصوص مخازن حساس, باید علاوه بر ضوابط هیدرولیکی, بررسی‌های لازم امنیتی با هدف کاهش آسیب‌پذیری مخزن صورت گیرد. از جمله مهم‌ترین عوامل مکان‌یابی مخازن آب می‌توان به موارد اصلی زیر اشاره نمود: - از احداث مخازن حساس در دشت‌های مسطح و یا نسبتا هموار حتی‌المقدور پرهیز گردد؛ - از احداث مخازن حساس در کنار بزرگراه‌هاء جاده‌های اصلی, سواحل دریاء رودخانه‌ها. نزدیکی مرزها و شود. در صورت ضرورت احداث مخازن در مجاورت مکان‌های یاد شده» رعایت فاصله مجاز امنیتی مطابق نظر مراجع ذی‌صلاح و کمیته پدافندغیرعامل کارفرما ضروری می‌باشد؛ - پیش‌بینی امکان دسترسی آسان به موقعیت مخازن در شرایط بحران. ۲-۳-۹- پراکنده‌سازی مخازن در مراحل محاسبه حجم مخازن و تعیین موقعیت قرارگیری آن‌هاء توصیه می‌گردد با رعایت اصل تمرکززدایی, به‌جای انتخاب یک مخزن با حجم بزرگ. آن را به تعدادی مخازن با حجم کوچک تقسیم نموده و حتی‌الامکان دور از یکدیگر جانمایی شوند. در مخازن حساس رعایت اصل تمر کززدایی الزامی می‌باشد. در سامانه‌های کوچک و مراکز غیرحساس, پراکندگی مخازن در یک سایت در صورت امکان با متعددکردن مخازن و ۳-۳-۹ استتار, اختفا و فریب (۱)۴620 الف - استتار: به همرنگ‌سازی و هم‌شکل‌نمودن تاسیسات و تجهیزات با محیط اطراف گفته می‌شود؛ ب- فریب: به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌گردد که به‌طور کلی موجب گمراهی تهدیدکننده شده و دشمن را در هو را تا گرو نت اد تو 9 تک و روا -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۸۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی یا تشخیص تاسیسات و تجهیزات و همچنین انجام فعالیت‌های خاص را غیرممکن یا مشکل می‌سازد. در مراجع موجود. جهت اجرایی‌نمودن هریک از اصول یادشده روش‌های متعددی پیشنهاد شده است که با توجه به سطح تاثیرگذاری مخازن و شرایط ویژه طرحء قابل بررسی و انتخاب می‌باشد. در مخازن مهم با توجه به پایین‌بودن سطح تاثیرگذاری, اصول افا» با اجرای خاکریز مناسب بر روی مخازن تا حد قابل‌قبولی حاصل می‌گردد. بدین‌ترتیب. در مراحل طراحی کلیه مخازن. پیش‌بینی اجرای خاکریز بر روی مخازن و لوله‌های ورودی و خروجی با مصالح مناسب به ۴-۳-۹- مدیریت بحران ناشی از عملیات مجرمانه و تروریستی مدیریت بحران, علمی کاربردی است که ضمن بررسی و مشاهده سیستماتیک بحران و تجزیه و تحلیل آن» در جستجوی یافتن ابزاری است که به‌وسیله آن بتوان از بروز بحران‌ها پیشگیری کرده» و یا در صورت بروز بحران» در خصوص کاهش اثرات آن اقدام نمود. شناسایی بحران‌های محتمل با توجه به شرایط خاص طرح, موضوع مهمی در بحث مدیریت بحران می‌باشد. در مخازن آب آشامیدنی, پاره‌ای از بحران‌ها مشترک می‌باشند که تمهیدات لازم برای مقابله با آن‌ها می‌تواند شامل مواردی به شرح زیر باشد: - پیش‌بینی امکان انتقال آب به سایر مخازن و یا مخازن سیارء در شرایط بروز بحران؛ - پیش‌بینی اتصالات لازم جهت برداشت آب از سیستم کنارگذر در شرایط بروز بحران؛ - پیش‌بینی تجهیزات هوشمند جهت اعلام وضعیت و قطع جریان آب در شرایط بروز بحران؛ - پیش‌بینی تمهیداتی برای انتقال آب آلوده‌شده مخزن به اماکن مجاز؛ - پیش‌بینی امکان بهره‌برداری کامل از تاسیسات به‌صورت دستی در شرایط اضطراری. مهندس طراح باید قبل از شروع به طراحی مخازن, با توجه به بررسی‌های جامع میدانی نسبت به شناسایی سایر بحران‌های احتمالی و چگونگی مقابله با آن‌ها اقدامات لازم را انجام داده و طرح پیشنهادی را با درنظرگرفتن جمیع 55 را -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - ملاحظات پدافند غیرعامل در طراحی مخازن بتنی زمینی ۰ ۹۴/۱۰/۰۱ ۸۹ ۴-۹- حفاظت فیزیکی از مخازن آب حفاظت فیزیکی مخازن به مجموعه تمهیدات امنیتی اطلاق می‌گردد که به منظور تعویق و ردیابی اقدامات تهدیدًمیز (مجرمانه و تروریستی) تا زمان رسیدن نیروهای امنیتی. در نظر گرفته می‌شود. ۱-۴-۹- ارزبابی نهدیدات اقدامات تهدیداًمیز بر مبنای سطح تهدید در دو گروه مجرمانه و تروریستی طبقه‌بندی می‌گردد. اقدامات مجرمانه مجموعه اقداماتی می‌باشد که توسط افراد شرور با ابزاری ابتدایی همچون ابزارهای دستی مانند انبردست. چکش. دیلم. چاقو و اسلحه دستی و یا مواد و وسایل آتش‌زا جهت دسترسی, آسیب‌رسانی و تخریب تجهیزات و ابنیه صورت می‌گیرد. اقدامات تروریستی نیز به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌شود که توسط گروه‌های خرابکار یا تروریست به منظور تخریب و ویرانی تجهیزات و ابنیهء متوقف کردن عملکرد سیستم و یا آلوده کردن آب صورت می‌گیرد. در این دسته اقدامات ممکن است از انواع اسلحه و مهمات پیشرفته‌تری نظیر آرپی‌جی, بمب و یا مواد آلاینده‌ی آب استفاده شود. تهدیدهای این گروه اساسی تلقی شده و تمهیدات هزینه‌بر امنیتی برای مقابله با آن موردنیاز می‌باشد. ۲-۴-۹- تمهیدات و تجهیزات حفاظت فیزیکی - پیرامون محوطه؛ - محوطه (فضای مابین دیوار پیرامونی و ابنیه)؛ - ابنیه و تاسیسات وابسته؛ - سیستم برق, کنترل و تله‌متری. تجهیزات حفاظت فیزیکی, شامل مجموعه‌ای از ابزار و ادوات حفاظتی, امنیتی و مانیتورینگ. مانند قفل‌هاء حسگرها و دوربین‌ها می‌باشد که امکان کنترل, بازدید. بازرسی تاسیسات. فضاهای پیرامونی و داخلی و همچنین تجهیزات مخزن را در اختیار بهره‌برداران قرار می‌دهد. به‌طور کلی استفاده از این تجهیزات بسته به نوع و کاربری سامانه و سطح تاثیرگذاری مخزن می‌تواند شامل مواردی به شرح زیر باشد: - درهای غیرقابل نفوذ قفل‌شونده و یا برقی, برای کنترل ورود و خروج اشخاص و خودروها به محوطه. ساختمان‌هاء مخازن و سایر فضاهاء احیانا همراه با سیستم کنترل الکترونیکی؛ - سیستم ردیابی تردد غیرمجاز در فضاهای پیرامونی» محوطه‌هاء ساختمان‌هاء مخازن» حوضچه‌ها و غیره؛ - دوربین‌های مدار بسته و سیستم روشنایی جهت پایش محدوده‌ی مخازن از داخل اتاق کنترل؛ - سیستم مانیتورینگ کیفیت آب (اتوماتیک لحظه ای یا غیراتوماتیک دستی)؛ -------- صفحهٔ بعد -------- م۶( ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی - سیستم‌های کنترل الکترونیکی تردد؛ - ابزاردقیق مناسب و مقاوم در برابر نویزهای احتمالی نظیر سیستم‌های التراسونیک یا جابجایی ؛ - استفاده از سیستم‌های مخابراتی مطمئن نظیر فیبرنوری به‌جای و یا به‌عنوان پشتیبان سیستم‌های رادیویی و ماهواره‌ای به‌عنوان بستر اصلی سیستم مخابراتی؛ - سیستم تله‌متری و انتقال اطلاعات. به هنگام انتخاب روش‌های یاد شده باید به ریسک وقوع اقدامات مجرمانه و یا تروریستی و سطح تاثیرگذاری مخازن توجه شود. بر این اساس, جدول‌های شماره (۲-۹) تا ‎)۵-٩(‏ می‌تواند به عنوان راهنماء مدنظر قرار گیرد. برای تهیه این جدول‌ها از راهنمای حفاظت فیزیکی تاسیسات آبی [۸۹] استفاده شده است. توجه: در جداول مذکورء تجهیزات و تمهیدات امنیتی برای مخازن مهم و حساس ارائه شده است. در شرایطی که بسک وقوع اقدامات تروریستی در سامانه‌های حیاتی محتمل باشد. علاوه بر پیش‌بینی‌های مندرج در جداول مذکورء ممکن است نصب تجهیزات کنترلی پیشرفته‌تری مانند پرده‌ی اولتراسونیک. فنس لیزری و کنتاکتورهای اولتراسونیک ضروری باشد. بدیهی است برای مخازن با الویت حیاتی, بسته به مورد ممکن است ضوابط خاص دیگری, با نظر کمیته پدافند غیرعامل نیز در نظر گرفته شود. برای ملاحظه‌ی جزییات اجرایی تجهیزات و تمهیدات امنیتی مندرج در جدول‌های شماره (۲-۹) تا ‎»)۵-۹٩(‏ به نشریه ۴ «مشخصات فنی عمومی مخازن آب زمینی» مراجعه گردد. جدول ۲-۹- تجهیزات و تمهیدات امنیتی پیرامون محوطه [۰۱۸ ‎]۸۹٩ هدف | اقدامات مجرمانه ‏ ] اقدامات تروریستی یا | یا هم | یابدر را قوت دیوار با حداقل ارتفاع ۳ متر ای ۳ تعبیه موانع ایذایی در قسمت فوقانی‌دیوار محوطه‌شامل سیم‌خار دار به‌ار تفاع‌حداقل ۸۰ سانتی‌متر و متمایل به خارج سیستم‌ردیاب پیرامون محوطه جهت ردیابی ورود غیرمجاز در ورودی قفل‌شونده در ورودی با سیستم کنترل الکترونیکی عدم نصب پایه روشنایی در نزدیکی دیوار محوطه. در محدوده‌ی خارج آن استفاده از چراغ‌های دوطرفه جهت تامین پوشش کامل روشنایی پشت دیوار محوطه و جاده گشت‌زنی داخلی روشتای درورودی را حفاظ مقاوم برای بازشوهای دیوار پیرامونی با مساحت بازشوی بیش از ۶۲۵ سانتی‌مترمربع تابلوی «ورود غیرمجاز پیگرد قانونی دارد» (هر۵امتر) ۱- 12۱567 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم -ملاحظات پدافند غیرعامل در طراحی مخازن بتنی زمینی ۰ (۱۰/۰/: تست ی شش ی جدول ۳-۹- تجهیزات و تمهیدات امنیتی محوطه (فضاه نور فعال شونده با حرکت تامین حداقل فاصله مابین آبنیه و دیوار محوطه (حداقل ۶ متر) تامین حداقل فاصله مابین ابنیه و محل پارک خودروها (حداقل ‎٩‏ متر) اجرای فنس‌کشی داخلی دور مخزن در داخل محوطه اجرای فنس کشی داخلی دور مخزن در داخل محوطه (مقاوم در برابر برش و نصب ردیاب ورود غیرمجاز در فنس‌کشی داخلی دورمخزن عمیق کردن فونداسیون فنس‌کشی داخلی دور مخزن در ورودی با سیستم کنترل الکترونیکی برای فنس‌کشی داخلی دور مخزن ترانسفورماتور (واقع در فضای باز)- محفظه‌ی قفل‌شونده ژنراتور (واقع در فضای باز)- محفظه‌ی قفل‌شونده تابلوی برق (واقع در فضای باز)- محفظه‌ی قفل‌شونده محوطه‌سازی به نحوی که مانع از رویت تردد نگردد دریچه‌بازدید منهول- قفل‌شونده و غیرقابل نفود دریچه‌بازدید منهول- قفل‌شونده با سیستم ردیاب ورود غیرمجاز حداقل کردن علایم معرفی موقعیت اجزای سایت جدول ۴-۹- تجهیزات و تمهیدات امنیتی اب پیش بینی اجرای خاکریز بر روی مخزن و لوله‌های ورودی و خروجی درپوش قفل‌شونده برای عملگر 0 فلکه شیرآلات دریچه حوضچه شیراآلات - قفل‌شونده با پوشش فلزی محافظ قفل غیرمجاز دریچه بازدید مخرن - قفل‌شونده با پوشش فلزی محافظ قفل دریچه بازدید مخزن- دوقفله با پوشش فلزری محافظ قفل و سیستم ردیاب ورود غیرمجاز هواکش مخزن- لوله عصایی با دو لایه توری فولادی ضدزنگ لوله سرریز با یک زانویی ۹۰ درجه و دارای توری آنتهایی از جنس فولاد ضدزنگ لوله سرریز با دو زانویی ۹۰ درجه و دارای دریچه تخلیه انتهایی ردیابی تردد غیرمجاز از روی مخزن و یا خاکریز آن ۱- جزییات نصب توری فولادی انتهایی به نحوی باشد که امکان انجام اقدامات مجرمانه مابین دبوار پیرامونی و ابنیه و تروریستی به حداقل ممکن ۱۶) مت هه یه یا هه سک لا اه ۳ لا اه ۳ سه هه -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۶۲‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ادامه جدول ۴-۹ - تجهیزات و تمهیدات امنیتی ابنیه و تاسیسات وابسته [۸۹] تعبیه شیر اتوماتیک به منظور قطع و وصل مخزن از راه‌دور ترانسفورماتور (فضای بسته)- محفظه قفل‌شونده ژنراتور (فضای بسته)- محفظه قفل‌شونده تابلوی برق (فضای بسته)- محفظه قفل‌شونده قدامات مجرمانه ] اقدامات تروریستی حوزه‌ی دید- درهای ورودی و خروجی حوزه‌ی دید- حصارهاء دیوارهاء نردبان‌های دسترسی تلویزیون مدار بسته - دوربین متحرک با قابلیت بزرگنمایی ووامو ا عا ‏ ا ‏ ۷ طخ باعل اک حوط‌های طفافظتشدی انلس ‎ ]‏ اه ]یا "۷ منابع تغذیه برق. کابل کشی‌های برق, کنترل و مخابرات حفاظت فیزیکی سیم‌کشی‌ها. کابل کشی‌ها و سینی‌گذاری‌ها مسیرهای ار تباطی حفاظت‌شده‌ی اضافی جهت برقراری مکالمه در شرایط اضطراری قفل نرم‌افزاری برنامه کنترل و مانیتورینگ و تعریف سطوح سیستم پشتیبان (13201)0]) اطلاعات کنترل و مانیتورینگ - قفل‌شونده 1711/۳16۲ محوطه و اتاق حفاظت از سیم‌کشی‌ها و سینی‌گذاری‌های ابزاردقیق حفاظت فیزیکی درهای ورودی و خروجی سستم‌های کنترل ترده پرستل (۹۳110 ۳ 37 مها 2۵0 0۳۵۱) مرگ -۱ 6۵۳۵۲ ۵۱۵ما ۳۳۵۵۲۵۵۵ -2 انا [ 10۳1۵ 1100۱۵ -3 4- ۹۵۵۵ ۳۳۵۵۵۵۵۵ 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - ملاحظات پدافند غیرعامل در طراحی مخازن بتنی زمینی ۰ ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۶۳ ۵-۹- ملاحظات طراحی سازه‌ای از آنجاکه با منظور کردن اصول استتار و مدفون نمودن مخازن آب. امنیت نسبی در خصوص اصابت گلوله اسلحه‌های نیمه‌سنگین به‌وجود می‌آید. در مراحل طراحی سازه‌ای مخازن با هدف کاهش هزینه‌هاء درنظرگرفتن نیروهای حاصل از انفجار بمب‌های نفوذگر نظیر ۸۳۱ یا 5۸7 برای مخازن آب مدفون در مراکز مهم و حساس توصیه نمی‌گردد. بدیهی است. در شرایط خاص برای مخازن حیاتی می‌توان با نظر کمیته پدافند غیرعامل, بارگذاری و طراحی مخازن را بشرح زیر انجام داد: - بارگذاری انفجاری مخزن بتنی زمینی به‌منظور مدل‌نمودن طراحی مخزن (انفجارهای سطحی, هوای‌آزاد و غیرسطحی)» - طراحی مخازن بتنی تحت شرایط انفجارء نفوذ و برخورد. - ارزیابی آسیب‌پذیری و میزان خسارت درحالت الاستیک خطی و غیرخطی (خمیری) و بررسی رفتار مصالح بتن آرمه در نرخ کرنش‌های بالاء - بررسی مقاوم‌سازی و کاهش خسارت با استفاده ازدیوارهای برشی و مصالح "۳]۹۳. - مدل نمودن مخازن بتنی با استفاده از مصالح ]۲1۹ جهت تقویت مقاومت خمشی و برشی در مقابل انفجار. کهازا۳۲۵[۵0 ودا۳زظ و۸ -۱ ۳8 ۸۳۳۹۵۵۳ نهک -2 67۳ 13۵۱10۳۵0 ۳۵۲ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بخهزدگی در مخازن بتنی؛ نمونه‌ی محاسات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱ - ّ زیرنود یخ‌زدگی در مخازن بتنی» نمونه‌ی محاسبات (و/ اختصاری: حجم انتقال حرارت نرخ انتقال حرارت مساحت طول موثر مقاومت حرارتی ارتفاع دما زمان اختلاف دما واحد انرژی انگلیسی ساعت هوای داخل هوای خارج حرارتی خاک ورودی ۹۳/۰ ۳۷ جح -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی برای آشنایی مهندسان طراح با نحوه بررسی امکان یخ‌زدن آب در مخازن بتنی و تعیین ضخامت عایق حرارتی. در این پیوست نمونه‌ی محاسباتی به عنوان راهنما ارائه شده است. با عنایت به لزوم رعایت ضوابط پدافند غیرعامل, لازم است مخازن آب شرب مدفون باشند. لیکن, در مواردی که به خاکریزی یا عایق حرارتی و امکان یخزدگی مخزن را می‌توان با راهنمایی نمونه محاسبات این پیوست مورد بررسی قرار داد. مهندس محاسب باید با توجه به شرایط خاص هر پروژه» بررسی‌های لازم را جهت مقابله با یخ زدگی انجام دهد. 5 0 (مخزن ۲۰۹۰۹۰ مترمکعبی) تراز روی سقف مخزن: 4.05+ تراز کف مخزن: 3.- تراز خاک (اطراف مخزن): 0 90.[+ 20 ارتفاع آب داخل مخزن همسطح با تراز روی خاک درنظرگرفته می‌شود. بنابراین حجم آب داخل مخزن برابر می‌گردد با: 995.5 - 452.4 2.2۷ ۷ ناحیه‌هایی که مخزن با محیط در تبادل گرمایی است را می‌توان به صورت زیر تقسیم نمود: ۲- دیوارهای جانبی در تماس با هوا؛ ۳- دیوارهای جانبی مدفون در خاک؛ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست | - یخ‌زدگی در مخازن بتنی» نمونه‌ی محاسبات ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۸۹ در جهت اطمینان, انتقال حرارت از سقف و دیوارها را از مخزن به محیط و انتقال حرارت از کف به داخل مخزن را ناچیز فرض نموده و درنظر گرفته نمی‌شوند. از طرفی, دمای خاک را برای دیوارهای کناری برابر با دمای هوای بیرون در نظر گرفته و دمای خاک زیر مخزن را از روی جداول (نزدیک به واقعیت) به‌دست آورده می‌شوند. همچنین آب درون مخزن راکد و بدون ورودی و خروجی فرض می‌شود. زیرا در صورت جریان آب. احتمال یخزدگی در مخزن بسیار کم‌تر پ.۲-۲-۱- فرمول کلی محاسبه انتقال حرارت انتقال حرارتی که بین دو منبع انجام می‌شود به صورت زیر محاسبه می‌گردد که حاصل‌ضرب ضرییب انتقال حرارت در مساحت ناحیه‌ای که انتقال حرارت رخ می‌دهد و اختلاف دمای بین دو منبع می‌باشد: 7 بل البته برای دیوارهای مدفون در خاک. مساحت با طول موثر جای خود را عوض می‌کند. 0-..7 پ.۳-۲-۱- محاسبه‌ی ضرایب انتقال حرارت ۱ سق: می گردد: رد ۳ مام دمک ۳ اد 7 ۹ مقاومت حرارتی هوای خارج: ۳ 0.17 2 میگ ۳ 0 [ 60.2 < ۵اع مک مقاومت حرارتی هوای داخل: ۳ 0 2 وززیگا 8 +1.6+ 0.17 < بط -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۰‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی مود 2 ۳.1۲ 5- 8 ]1 پ.۴-۲-۱- ضریب انتقال حرارت سقف ال رو ادن ۲ . ۳1 1 ۹ ۲- دیوارهای جانبی در تماس با هوا زیر محاسبه می‌گردد: + 11۳.001 - + [ و 11 د 0011 1 دیوارها با ضخامت متغیر اجرا خواهند شد. بنابراین در جهت اطمینان کم‌ترین ضخامت دیوارها که برابر ۳۰ سانتی‌متر (۱۲ اینچ) است در نظر می‌شود. مقاومت حرارتی دیوار بتنی ۱۲ اینچی: ۳ سس 4 < 120.2 < ایکا ۲11 مقاومت حرارتی کل: 8 +23.4 + 0.17 - 8 ۳ لو ور ]۲11 پ.۵-۲-۱- ضریب انتقال حرارت دیوار در تماس با هوا ات روو ادن ۲ ۳۳.1 با ۳- دیوارهای جانبی مدفون در خاک 11 [.[<لا 1 ۴- کف مخزن مطابق جدول ۳۶ هندبوک 27110۲) ضریب انتقال حرارت از کف مخزن ۰/۰۵ می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست | - یخ‌زدگی در مخازن بتنی. نمونه‌ی محاسبات ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۷ 511 شش 0. 09 - با ۳۳۳ پ.۶-۲-۱- مساحت ناحیه‌های تبادل حرارت ۱- سقف (و کف) ۸ 26*174 - 452.40 - 4869.6 4 ۲- دیوارهای غیر مدفون - ارتفاع مخزن داخل هوا 64 < ۳ 1.95[ - 0.2 - 1.90[ - 405+ -]] 2 5 - 169.3 - 2۷1.95 (26+17. 4)-۸ ۳- دبوارهای مدفون در خاک ۸ )260+17.4( ۷ 2 < 8668 1 پ.۷-۲-۱- نمونه‌ی محاسبات به عنوان نمونه‌ی محاسبات. تعیین نرخ انتقال حرارت مخزن نیمه مدفون در دمای ۳۰- درجه فارنهایت در ادامه آمده دمای هوای محیط: ۳-4۲ 30-<] دمای آب درون مخزن: 35۳-6۴ <] دمای خاک مطابق جدول ۲۷ فصل اول هندبوک 27۳10۲): 4۲ - ۳ 40-] 11 . 7749 ,129 - ((35) -30-) 4869.6۳ 0.41۷ < [۸7. 0-17۸ ۳ ۲- نرخ انتقال حرارت از دیوارهای غیر مدفون: ساگ دورود - ((35)-30-) ۷1822۷ 0.31 - 1.۸.۸7 - 0 : -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۷۳۳‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۳- نرخ انتقال حرارت از دیواره‌های مدفون در خاک: لت مو و20 - ((35) -30-) ۷ 284.7 1.1 ۸7 < و0 : ۴ نرخ انتقال حرارت از کف: 71 ۲ 0-1۸۸7 < 0.05 4869.6۷ )40- 35( - 7 مجموع حرارت داده شده |[ ۱ 7186844 ]0 + 0 + ر0| 0 5 ]1 ۳ 7 0-0 بالانس خالص پرت حرارتی 1 : ۷ 7 ا- > 0 ۳ با توجه به حجم آب درون مخزن و نرخ انتقال حرارت. می‌توان مدت زمانی که برای کاهش ۱ درجه فارنهایت مخزن مورد نیاز است را محاسبه کرد: 2,190,969 < یط 993,507 - 995.5 998.2 < ۷.م > 1 ]1 2,190,969 - |1۷ 2,190,969 - ۳.۵۸ <ل) دج 17 88کس 10 بنابراین زمان مورد نیاز برای کاهش ۱ درجه فارنهایت دمای مخزن در حدود ۱۱/۸ ساعت خواهد بود. و برای آن که مخزن به حد یخزدگی برسد باید دما از ۳۵ درجه فارنهایت به ۳۲ درجه فارنهایت برسد که در حدود ۲۵ ساعت زمان لازم است. مطابق با مثال, برای مخازن آب نیمه مدفون در دمای 1011- و 0*1 نیز تحلیل صورت گرفته که خلاصه نتایج در جدول پ.۱-۱- زمان مورد نیاز برای شروع یخ‌زدگی - مثال مخزن نیمه‌مدفون نرخ انتقال حرارت (لاآقل نرخ خالص زمان مورد نیاز وال ۶ اب مخزن بخ‌زدگی (۱۶) 1۳ (۱۳) زمان مورد نیاز -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست | - یخ‌زدگی در مخازن بتنی. نمونه‌ی محاسبات ‎٩۴/۱/۰۱‏ ۱۷۳۳ با توجه به این که تقریبا در همه موارد حدود ۷۰/ افت حرارتی از سقف صورت می‌گیرد اهمیت عایق کاری سقف پ.۳-۱- مخازن مدفون تمام فرضیات بجز تراز روی خاک مشابه با مخزن نیمه مدفون می‌باشد: 450+ نواحی‌ای که مخزن با محیط در تبادل گرمایی است را می‌توان به صورت زیر تقسیم نمود: ۱- سقف ۲- دیوارهای جانبی ۳- کف مخزن پ.۲-۳۲-۱- محاسبه ضرابب انتقال حرارت در مخازن مدفون ضریب انتقال حرارت دیوارها تا عمق ۲/۳ متر مانند مخازن غیر مدفون و از عمق ۲/۳ به بعد برابر با با 468 می‌باشد. همچنین باید توجه داشت که ضریب انتقال حرارت از دیوارهای اطراف. تابعی از دمای محیط و بالطبع دمای خاک است که نتیجه نهایی و خلاصه آن را در محاسبات استفاده کرده‌ایم. کف مانند مخازن نیمه مدفون مقاومت حرارتی سقف شامل مقاومت حرارتی هوای داخلی, دال بتنی. خاک روی سقف و هوای خارج است که به صورت زیر محاسبه می‌گردد: لکد ۳ یمین کا ۳ روک ۳ رتکد َ رد مقاومت حرارتی هوای خارج: ام سر 0.17 س ند -------- صفحهٔ بعد -------- ری ۰۰۹۴/۱۰/۰۱ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی ۳.7 0 [ < 60.2 < ری کا مقاومت حرارتی خاک (۱۸ اینچ): ۳ رس 1 < 60.4[ < سین کا مقاومت حرارتی هوای داخل: ۳ 0. 08 -< که مقاومت حرارتی کل: ۲ الوم و - 0.68 +72 +0.17+1.6 > رها ]1 ال مورو ادن ۲ . 1 1 ۹ پ.۴-۳-۱- مساحت ناحیه‌های تبادل حرارت ۱- سقف (و کف): 5 4869.6 - 452.4۳ -17.4 ۸-26 ۲- دیوارهای مدفون در خاک: ارتفاع مخزن مدفون در خاک: 6 << 1 66.۵ - 2 26+17.4(۷) - ۸ پ.۵-۳-۱- نمونه محاسبات به عنوان یک نمونه محاسبات تعیین نرخ انتقال حرارت مخزن مدفون در دمای ۳۰- درجه فارنهایت در ادامه آمده است: ۳۲-344 301--] دمای آب درون محخزن: ۲ 1.66- 35۳ -<] دمای خاک مطابق جدول ۲۷ فصل اول هندبوک 27۳10۲): -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱ - یخ‌زدگی در مخازن بتنیء نمونه‌ی محاسبات ۹۴/۱/۰۱ ۳۵ ۳ - 7۲-40۳ ۱- نرخ انتقال حرارت از سقف: 71 1 5 ,2د3- < ((35) -(30-) 4869.6۷ 0.104 < ۸.۸1 < 0 ۲- نرخ انتقال حرارت از دیواره‌های مدفون در خاک (1-1.28]): 1 404 - ((35) -30-) ۷ 284.7 ۸۲-128 - دن : ۳- نرخ انتقال حرارت از کف: ]1 ۳ 7 (40-35) 4869.6۷ 0.05 < 1.۸۸7 - و0 مجموعغ حرارت داده شده 11 ۰ 30,300 < 0+ ,۱0 ۹ مجموع حرارت گرفته شده 11 7- بل0- .( ۳ 0 01 بالانس خالص پرت حرارتی 571 ۲ 0-9 با توجه به حجم آب درون مخزن و نرخ انتقال حرارت. می‌توان مدت زمانی که برای کاهش ۱ درجه فارنهایت مخزن مورد نیاز است را محاسبه کرد: ۳ 2,190,969 < یگ 993,807 - 5. 9982۷995 > ۱۷.م < 1 ]11 2,190,969 < [ 1۷ 2,190,969 > 1۳0.۸7 < ۷ ج ۳ 6 - کبس 10 بنابراین زمان مورد نیاز برای کاهش ۱ درجه فارنهایت دمای مخزن در حدود ۳۹/۶ ساعت خواهد بود. و برای آن که مخزن به حد یخ‌زدگی برسد باید دما از ۳۵ درجه فارنهایت به ۳۲ درجه فارنهایت برسد که در حدود ۱۱۹ ساعت زمان لازم است. البته قابل ذکر است که در محاسبات مخازن مدفون و در جهت اطمینان بیش ترء حرارت بدست آمده از کف مخزن و مطابق با مثال, برای مخازن آب مدفون در دمای 1017- نیز تحلیل صورت گرفته که خلاصه نتایج در جدول -------- صفحهٔ بعد -------- را ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی جدول پ.۲-۱- زمان مورد نیاز برای شروع یخ‌زدگی -مثال مخزن مدفون نرخ انتقال حرارت لت نرخ خالص انتقال زمان مورد نیاز برای ازمان مورد نیاز برای رت رلک کاهش 1۲ آب مخزن | شروع یخ‌زدگی )۳۲1۳( همان‌طور که از نتایج مشخص است. برای شروع یخ‌زدگی مخزن در دمای ۳۰- درجه فارنهایت حداقل ۵ شبانه روز و در دمای *۱۰- درجه فارنهایت حداقل ۱۳ شبانه روز باید بگذرد. پ.۴-۱- بررسی اثر عایق حرارتی بر مخزن نیمه مدفون 1 در صورت اضافه کردن عایق حرارتی به ضخامت یک اینچ و با مقاومت حرارتی معادل 2. 66 - به سقف و دیواره‌های اطراف مخزن. ضریب انتقال حرارت به صورت زیر تغییر می‌کند: 1 5 > 2.66 +245 کی 1 ۱ لاقل_وو 0.1 اوح ۵ ۳۳.۳ 5.11 ۳۳+ رگا < در 11 که نسبت به حالت قبل نصف می‌گردد. به همین ترتیب انتقال حرارت از دیواره‌های خارجی نیز نصف می‌گردد. پ.۱-۴-۱- دمای هوای خارج ۳۰- درجه فارنهایت افزایش دو برابری زمان مورد نیاز برای مهیا شدن شرایط یخ زدن می‌شود. به گونه‌ای که در مقایسه با حالت قبلی (بدون عایق) زمان مورد نیاز برای کاهش ۳ درجه‌ای آب در حدود۷۰ ساعت یا ۴/۵ شبانه‌روز خواهد بود. پ.۳-۴-۱- دمای هوای خارج ۱۰- درجه فارنهایت همانند مخزن ن در دمای ۳۰- درجه. زمان ن مورد نیاز این حالت نیز دو برابر شده و به حدود ۰ ساعت با حدود ۱۰/۵ شبانه روز خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست | - یخ‌زدگی در مخازن بتنی. نمونه‌ی محاسبات ‎٩۴/۱/۰۱‏ ۱۷۷ پ.۵-۱- بررسی گرادبان دما در سقف مخازن پ.۱-۵-۱- بررسی گرادیان دما در سقف مخزن نیمه مدفون در دمای خارج 3)0*۳- به منظور آرزیابی امکان یخ‌زدگی در سطح و عمق بتن سقف مخزن. لازم است گرادیان دما در ضخامت سقف مورد بررسی قرار گیرد. - < ۱۳۳ ۲ب[ بالانس حرارتی: 1و (ی ی آ) ۸ :۰ - 1 ۸ 2 5 1 - ۵ ۸ ۳ د) < د) < 0 5 بل با 35 6ب27 8 0.05 ۳ - - 16.9۲ عبن] خواهد زد و در حالی که آب داخل مخزن هنوز کاملا مایع است و تا مرز یخزدگی فاصله زیادی داد. پ.۲-۵-۱- بررسی گرادبان دما در سقف مخزن نیمه مدفون در دمای خارج 10۳- - < ۳۳ 4 38-۵ 6 ب2 5 0.08 ۳۲-411۳ 24.6 کب[ -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۸‏ ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب بتنی زمینی پ.۱- ۳-۵- بررسی گرادیان دما در سقف مخزن مدفون در دمای خارج ۳ 30- ۳ 3- > بر 01 بالانس حرارتی: 58 0 35-7 0.68 0 56 30. 4۳ - پ.۳-۵-۱- بررسی گرادیان دما در سقف مخزن مدفون در دمای خارج 1 10- ۳-ع ری 011 8۲۳ > بالانس حرارتی: 38-7 0 09 6 م۸ 0.68 6 34.6۳ - 1