معطوف به پروژه نشان

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. ی و متولیان توسعه ساده معطوف به پروژه نشان یابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۸۷ سا دفاع‌تر است. در شکل (۱-۳) چارچوب کلان ارزیابی راهبردی (5۳۸) برمبنای رویکرد تشکیل کار گروه یی غربالگری اقرات کزینه‌ها 1۷1 مرحله یافته‌ها مس وی یی گزینه‌ها ی اقدامات گزینه ۱ ۱ بهسازی اصلح گزینه‌ها پایش اثرات اقدامات طرح‌های بهسازی ام مطالعات ارزیابی راهبردی محیط زیست بر مبنای رویکرد معطوف به پروژه (1۸:] محور) -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ (ه//۹۳ ارزیابی راهبردی محیطزیستی طرح‌های عمرانی ۵-۴- مراحل انجام مطالعات ارزیابی راهبردی محیط زیست ۱-۵-۴ گام اول: تشکیل تیم مطالعاتی ارزیابی راهبردی اولین گام در برای تهیه گزارش مطالعات ارزیابی راهبردی محیط زیست. تشکیل تیم مطالعات ارزیابی راهبردی است. با توجه به این که تصمیمات و سیاست‌های راهبردی, آثرات محیط‌زیستی گسترده‌تری بر محیطزیست تحمیل می کنند. به همین دلیل لازم است تا متخصصان ارزیابی محیط زیست و سار افراد ذیربط در حوزه‌ها و رشته‌های مختلف در این تیم حضور داشته باشند تا با دیدی کلان بتوانند ابعاد مختلف تصمیمات راهبردی, سیاست‌ها و برنامه‌ها را مورد آرزیابی قرار دهند. ۲-۵-۴- گام دوم: شناسایی ذی‌نفعان در تصمیم‌سازی‌ها در سطوح سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌های توسعه. مشارکت و حضور فعال دست‌اندرکاران و ذی‌نفعان برای افزایش اثربخشی تصمیمات و رسیدن به اهداف توسعه‌ی پایدار بسیار حائز اهمیت است. اصولا هر مشارکت همه جانبه ذی‌نفعان در فرآیند ارزیابی راهبردی محیط زیست می‌تواند به رفع تعارضات کمک کند و در همسوسازی منافع گروه‌های مختلف نقش موثری داشته باشد. حضور و مشارکت ذی‌نفعان و گروهای تاثیرپذیر در برنامه‌ریزی و تصمیم گیری» باعث می‌شود تا مشکلات و نارسایی‌ها به درستی شناسایی شوند و برای رفع آن‌ها اقدام شود. برنامه‌های مشارکت و مشاوره با ذی‌نفعان می‌بایست سازگار با فرهنگ و مهارت‌های آنان و همسو با نیازهای آنان باشد. گروه‌های ذی‌نفع طیف گسترده‌ای از افراد شامل گروه‌ها و سازمان‌های دولتی و غیردولتی را دربر می‌گیرد که می‌توانند بر سیاست‌ها و برنامه‌های راهبردی تاثیر بگذارند و هم از آن‌ها متاثر شوند. به همین دلیل همه این ذی‌نفعان باید در تصمیم‌سازی‌هاء تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌ریزی‌ها نقش داشته و فعالانه در این فرآیندها مشارکت داشته باشند. در مطالعات ارزیابی راهبردی محیط‌زیست. مشارکت دادن همه ذی‌نفعان و اخذ نظرات آن‌ها به منظور اعمال دیدگاه‌های آنان در اجرای سیاست‌ها و برنامه می‌تواند بسیار سودمند باشد. دیدگاه‌ها و نظرات مشارکت کنندگان در فرآیند تهیه و تدوین گزارشات آرزیابی راهبردی محیط‌زیست می‌تواند کمک شایانی به موفقیت سیاست‌ها و برنامه‌ها در راستای کاهش فشارهای وارده بر محیط‌زیست بنماید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارز بابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ۹۴/۱۰/۰۱ ۸۹ در یک برنامه مشارکت ذی‌نفعان موفق. هدف برقراری ارتباط. تعامل و نزدیک نمودن گروه‌های تحت تاثیر و ذی‌نفعان سیاست‌ها و برنامه‌ها به منظور رفع تعارضات احتمالی و افزایش آگاهی‌های محیطزیستی در میان آن‌ها است. بدیهی‌است که نخستین گام در این فرآیند مطالعاتی, شناسایی این گروه‌ها و نقش هر یک از آن‌ها خواهد بود. برخی از گروه‌های ذی‌نفع و ذی‌نفوذ عمده در ارزیابی راهبردی محیط زیست عبارتند از: - گروه‌های مختلف مردم در محدوده آثرات اجرای سیاست‌ها و برنامه‌ها و طرح‌ها (محلی. ملی) - تصمیم‌گیران و تصمیم‌سازان - سازمان‌های دولتی - سازمان‌های غیردولتی ۳-۵-۴ گام سوم: شناخت سیاست. برنامه و طرح شناخت سیاست. برنامه یا طرح موردنظرء اهداف و چشم اندازهای آن ابعاد محیط محیط زیستی و تعاملات حاکم بر آن. نقش آن در قبال توسعه‌ی پایدار و شناسایی آن در زمینه توسعه‌ی پایدار از فعالیت‌های مهم در مراحل آغازین ارزیابی راهبردی محیط زیست به شمار می رود. بدون این آگاهی ارزیابی فاقد انسجام و یکپارچگی خواهد بود و تصمیم گیری‌ها را دشوار خواهد کرد. لذا در این مرحله باید سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌های موردنظر شناسایی ۴-۵-۴ گام چهارم: غربالگری چهارمین گام مرحله ارزیابی راهبردی محیط زیستی,» غربالگری نامیده می‌شود و برای تعیین انجام یا عدم انجام ارزیابی راهبردی سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها استفاده می‌شود. این کار معمولا باید توسط سازمان‌های دولتی صورت گیرد تا براساس آن بتوان نیاز یا عدم نیاز به انجام مطالعات ارزیابی راهبردی محیط زیست را مشخص کرد. با توجه به این که فعالیت‌های اقتصادی و اجرای انواع سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌هاء جنبه‌ها و اقدامات گوناگونی را دربرمی گیرد و بسته به ماهیت آن‌ها طیفی از پیامدها را بر محیط‌زیست وارد می‌نمایند. لذا بررسی و شناسایی اثرات تمامی فعالیت‌های متداول آن‌ها بر عناصر محیط زیستی در یک سند میسر نبوده و از طرف دیگر بسیاری از سیاست‌های راهبردی وجود دارند که اثرات چندانی بر محیط زیست و اجزای تشکیل دهنده آن ندارند. به همین دلیل با تحلیل سیاست‌هاء برنامه‌ها یا طرح و غربالگری آن‌ها. مشخص می‌شود که آیا این سیاست‌ها و برنامه نیاز به ارزیابی محیط زیستی دارند یا ندارند؟ این موضوع خصوصا در ایران بسیار حائز اهمیت است. زیرا از یک سو تعداد بسیار زیادی از سیاست‌های راهبردی در سطح کشور به طور سالانه از سوی دستگاه‌های اجرایی پیشنهاد می‌شود و -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۹۴/۱/۰۱ ارز یابی راهبردی محیطز یستی طرح‌های عمرانی از طرف دیگر بسیار از این سیاست‌ها در زمان اجرا با تاخیرهای بسیار طولانی مواجه هستند که قطعا با غربال گری آن‌ها می‌توان از اتلاف منابع کاست. معیارها و ضوابط برای غربال کردن سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها را می‌توان با یک بررسی اولیه و به تناسب نوع سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها و محیط آکولوژیکی, با بررسی مولفه‌هایی مانند ابعاد و حوزه تاثیر» محدوده جغرافیایی متاثر از آن‌هاء بهره‌برداری از منابع محیط‌زیستی, میزان سرمایه‌گذاری, نوع انتشار آلودگی‌های احتمالی, حوزه تاثیر سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرحهاء ویژگی‌های بوم شناختی و... شناسایی کرد. در شکل (۲-۴) مراحل غربالگری نشان داده شده است. برای غربالگری, استفاده از معیارها محیط‌زیستی برای تبیین و مشخص کردن این‌که سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها به ارزیابی راهبردی محیط زیست نیاز دارند یا ندارند. بسیار حائز اهمیت است. در این خصوص باید معیارهای و مولفه‌های - احتمال, مدت. فراوانی و بازگشت پذیری اثرات محیط‌زیستی - ماهیت تجمعی اثرات - ماهیت فراملی اثرات - شدت و گستره فضایی اثرات (محدوده جغرافیایی یا افرادی که احتمالا تحت تاثیر قرار گیرند) - ارزش و آسیب‌پذیری مناطقی که احتمالا تحت تاثیر قرار می‌گیرند - اثرات بر مناطق یا چشم‌اندازهایی که از اهمیت ملی یا بین‌المللی برخوردار هستند در کاربرد و استفاده از این معیارها در مرحله غربالگری, باید به پرسش‌های زیر پاسخ داده شود: - آیا سیاست. برنامه یا طرح پیشنهادی بر فعالیت‌هاء رفتارها یا تصمیمات افراد. بنگاه‌هاء سازمان‌های دولتی و - آیا سیاست. برنامه یا طرح پیشنهادی باعث بروز تغییرات در زیربناها یا سکونتگاه‌ها یا سایر تغییرات در کاربری اراضی می‌شود؟ - آیا سیاست. برنامه یا طرح پیشنهادی بر فضای سبز یا سایر مناطق تحت حفاظت تاثیر می‌گذارد؟ - آیا سیاست. برنامه یا طرح پیشنهادی بر منابع طبیعی و اکولوژیکی تاثیر می‌گذارد؟ - آیا سیاست. برنامه یا طرح پیشنهادی بر مصرف انرژی به ویژه مصرف سوخت‌های فسیلی و انتشار دی اکسید کربن و سایر گازهای گلخانه‌ای تاثیر دارد و چه تغییراتی در مقدار آن‌ها به‌وجود می‌آورد؟ - آیا سیاست. برنامه یا طرح پیشنهادی باعث تغییر در مقدار انتشار انوع پسماندهای تولید شده یا مقدار انتشار آلاینده‌ها به آب. هوا یا خاک می‌شود؟ - آیا سیاست. برنامه یا طرح پیشنهادی باعث تغییر میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای از سایر منابع (مانند انتشار گاز متان از دام‌های اهلی یا مکان‌های دفن) می‌شود؟ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارزیابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹ - آیا اثرات سیاست. برنامه, طرح بر مردم و جوامع تاثیر دارد؟ - آیا اجرای سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها باعث ارتقای پایداری می‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها باید از کارشناسان و متخصصان از حوزه‌های مختلف مدیریت پسماند. حمل و نقل, اکولوژی, علوم اجتماعی و... بهره گرفت. پس از پاسخ به این پرسش‌هاء در مرحله غربالگری سه حالت متصور است: ۱- برنامه یا طرح پیشنهادی احتمالا اثرات شدید بر محیط زیست ندارند و به همین علت نیازی به انجام ارزیابی ۲ درحالت دوم برنامه یا طرح پیشنهادی ممکن است اثرات محیط‌زیستی داشته باشد. اما براساس معیارهای باللا چندان شدید نباشند. دراین حالت باید یک سیستم پایش مقدماتی برای رصد آثرات پیش‌بینی شود. به همین دلیل بسته به نوع ارات و قوانین و مقررات و استانداردهای محیط‌زیستی و همچنین وضعیت محیط زیست ممکن است در آینده نیاز به ارزیابی تفصیلی باشد یا نیازی نباشد. ۳- درحالت سوم برنامه یا طرح پیشنهادی دارای اثرات محیط‌زیستی شدیدی بوده و باید مورد ارزیابی راهبردی در زمره سیاست‌ها و برنامه‌هایی هستند که نیاز به ارزیابی راهبردی دارند. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۹۲‏ ارزیابی راهبردی محیطزیستی طرح‌های عمرانی و9993 بررسی و بازنگری سیاست‌ها مسصتو وت مگ غربالگری اولیه ۹۳۸ ممکن است مورد نیاز باشد به 51:۸ نیاز است غربالگری و کاربرد به 5-۸ نیاز نیست ضرورت انجام 1۸ تشکیل کارگروه‌های لازم غربالگری 000 سم شکل ۲-۴- مراحل انجام غربالگری ارزیابی راهبردی محیط زیست -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارزیابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹۳ ۵-۵-۴ گام پنجم: حیطه‌یابی با دامنه‌گزینی درصور تی که براساس مستندات ۳ بررسی‌های انجام شده در مرحله غربالگری مشخحص شود که سیاست‌ها. برنامه‌ها ۳ طرح‌ها نیاز به آرزیابی دارد. ضروری است تا با روشی نظام‌مند. محدوده و دامنه کار مشخص شود. زیرا چنان‌چه محدوده کار مشخص نشود. تحلیل واقع بینانه و عملی از اثرات و پیامدهای سوء محیط‌زیستی ناشی از اجرای سیاست‌ها امکان نیاز, اقدامات و فعالیت‌های گزینه‌های راهبردی و دامنه و گستره اثرگذاری آن‌ها روشن می‌گردد. و صحیح دارد. با مشخص کردن دامنه و محدوده کار از گردآوری اطلاعات غیرضروری ممانعت به‌عمل آمده و در هزینه‌ها و زمان به میزان قابل ملاحظه‌ای صرفه‌جویی می‌شود. دامنه و محدوده کار باید به گونه‌ای مشخص گردد تا چارچوب نهایی گزارش و مستندات ارائه شده. علاوه بر کاربردی بودن برای سازمان‌های ذی‌ربط و مجری, شفاف و حتی برای ضرورت و اهمیت این مرحله از این حقیقت ناشی می‌شود که مطالعات ارزیابی راهبردی محیط‌زیست همواره با محدودیت‌های زمانی و بودجه‌ای روبرو است. بنابراین هرگونه فعالیتی که منجر به تعیین اولویت‌ها و افزایش کارایی و تمرکز بیش‌تر تصمیم گیرندگان بر مسایل اصلی شوند. می‌توانند باعث کاهش هزینه‌ها و اتلاف منابع شوند. هدف _ معرفی محدوده‌ها 5 حوزه‌هایی که باید در مطالعات ارزیابی راهبردی محیط زیست بررسی شوند. - تعیین اثرات مهم محیط‌زیستی و عوامل اصلی که بایستی به دقت مورد بررسی قرار گیرند. یه‌طور خلاصه می‌توان گفت که دامنه‌گزینی بسیار فراتر از تعیین مرزهای اثرگذار سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها بوده و حاصل این فرآیند. دستیابی به فهرستی از اولویت‌ها و نگرانی‌ها است که باید در مطالعات مراحل بعدی, حتما به آن‌ها بهای بیش‌تری داده شود. بر حسب نوع و ماهیت این اولویت‌هاء. سرفصل‌های مطالعات بررسی وضع موجود براساس نتایج - شناخت دقیق از سیاست‌ها.ء برنامه‌ها طرح‌ها و گزینه‌های اقدامات راهبردی - تعیین محدوده اثرگذاری -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ ۹۴/۰۱ ارز یابی راهبردی محیطز یستی طرح‌های عمرانی به‌این ترتیب هدف اصلی حیطه‌یابی یا دامنه گزینه شناسایی و تعیین مولفه‌ها و ارکانی از محیط‌زیست است که در نتیجه گزینه‌های مختلف سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها تحت تاثیر قرار می‌گیرند. با اولویت‌بندی آن‌ها مهم‌ترین اثرات شناسایی می‌شوند. این کار باعث می‌شود تا از اتلاف منابع مالی, انسانی و زمان اجتناب شود. برای این منظور در ابتدا اهداف کلان, خرد و اهداف راهبردی و گزینه‌های مختلف سیاست‌ها و فعالیت‌های مرتبط با آن‌ها شناسایی می‌شوند تا بر مبنای آن‌ها بتوان آن دسته از فعالیت‌هایی که بر محیطزیست تاثیر می‌گذارند را شناسایی کرد. این فعالیت‌ها می‌تواند شامل توسعه پروژه‌های جدید. سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین» تغییر فعالیت‌های کسب و کارء برنامه‌ریزی فضایی, توسعه شهری و... باشد که هر کدام از آن‌ها طیف گسترده‌ای از فعالیت‌ها را شامل می‌شوند. برای تعیین گزینه‌ها و فعالیت‌های مختلف سیاست‌ها و برنامه‌ها می‌توان از جلسات مشاوره‌ای, میزگردهای تخصصی و ... بهره گرفت. پس از شناسایی گزینه‌ها و فعالیت‌های مختلف سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌هاء مهم‌ترین عناصر و ارکان محیط زیست که تحت تاثیر این فعالیت‌ها قرار می‌گیرند. شناسایی و اولویت‌بندی می‌شوند. این کار نیز از طریق مشاوره و مذاکره با کلیه ذی‌نفعان دولتی و غیردولتی و کارشناسان انجام می‌شود. در شکل (۳-۴) مراحل حیطه‌یابی در فرآیند ارزیابی راهبردی محیط‌زیست نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارز بابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های - 5[ شش را وان هه مشاوره ۴ مذاکره ۴ - مسایل محیط زیست. ارزش‌ها و حساسیت - تأثیر عوامل خارجی بر سیاست‌ها و برنامه‌هاً مشاوره با سایر ذی‌نفعان تدوین فهرست اهداف محیط زیست در مقایسه با سیاست و برنامه‌هایی که باید آزمون شوند و مطابقت دادن آن با اهداف 1 ۸ مدنظر قرار گیرند غربال کردن گزینه‌ها برای تررس ۳۹۵ ار سرت ایا تعیین گزینه‌های برتر شکل ۳-۴- دامنه یابی در فر آیند ارز معمولا به دنبال انجام دامنه گزینی» گزارشی با همین عنوان نت اجتناب از اتلاف هزینه, زمان و نیروی انسانی باید به مسایل کلید مولفه‌های محیط زیستی که در نتیجه فعالیت‌های هریک از گزینه دمرانی ‎٩۴/۱۰/۰۱ و از مرحله ول شناسایی عناصر کلیدی سیاست‌ها و برنامه‌هایی که باید ارزیابی شوند ارزیابی شوند ۱ گردآوری اطلاعات در خصوص برنامه‌های ملی 0 محلی 0 ا استانداردهای زیست‌محیطی که ممکن است بر سیاست‌ها [ع : برنامه‌ها تاثیر داشته باشند اِ تدوین اهداف و شاخص‌های زیست‌محیطی به منظور ارزیابی اثرات براساس یافته‌ها تعیین گزینه‌های مناسب برای دستیابی به اهداف سیاست‌ها 9 برنامه‌ها ها تحت تاثیر قرار می‌گیرند. ارائه شود. اطاا ۹۵ برای عات -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۹۶‏ ارزیابی راهبردی محیط زبستی طرح‌های عمرانی دامنه‌گزینی باید مطالب زیر درج شود: - مقدمه (معرفی اجمالی سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌هاء فرأیند تهیه و تصویب آن‌هاء هدف دامنه‌گزینی) - روش شناسی پیشنهادی گزارش ارزیابی راهبردی محیط زیست (شامل چارچوب زمانی و فهرست مشاورین و ذی‌نفعان) - نقشه و تصویری از محدوده تحت تاثیر فعالیت‌های سیاست‌ها ۳ برنامه و طرح (در صورت مکان‌دار بودن اثرات) - اهداف کلیدی سیاست‌ها.ء برنامه‌ها و طرح‌ها - فهرست اولیه گزینه‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها - نتایج نهایی دامنه گزینه ارزیابی رأهبردی محیط زیست - منابع و ماخذ داده‌ها و اطلاعات یک گزارش ارزیابی راهبردی خوب باید به خوبی ملاحظات اثرات بالقوه محیطزیستی ناشی از اجرای سیاست. برنامه‌ها و طرح‌های پیشنهادی را مستندسازی و ارائه نماید. برای این که این ملاحظات به خوبی مورد حمایت نظام تصمیم‌گیری و اجتماعی نیز به خوبی تبیین شود. همچنین در گزارش آرزیابی راهبردی محیطزیست باید فاکتورهای محیط‌زیستی که قرار است در فرآیند تصمیم‌گیری ادغام شوند. به خوبی تبیین شوند تا بتوان از پایداری اجرای سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها اطمینان حاصل کرد. البته حد تفصیل گزارش آرزیابی راهبردی به طور عام و تبیین وضعیت موجود به طور اخص بسته به ویژگی‌های محیط‌زیست. دامنه و محدوده اثرات و ماهیت آثرات متفاوت است. اگر اطلاعات اولیه یا آرزیابی‌های قبلی در زمینه محیطزیست در دسترس باشد. این اطلاعات باید در گزارش وضعیت موجود ارائه شوند. به منظور درک بهتر اآثرات سیاست‌ها. برنامه‌ها و طرح‌های پیشنهادی بر محیط‌زیست. لازم است شناخت دقیقی از شرایط محیط پیش از اجرای این سیاست‌ها به دست آید. این شناخت از شرایط پایه محیط‌زیست. باعث می‌شود تا در مراحل بعدی. سنجش و پایش تغییرات ایجاد شده در محیط بر پایه و اساس درک درست از شرایط موجود محیط صورت گرفته و نتایج درست‌تر و قابل اعتمادتری را به همراه داشته باشد. بنابراین» شناسایی دقیق محیط‌زیست پیرامونی که تحت تاثیر فعالیت‌ها و گزینه‌های مختلف سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها قرار می‌گیرند. بسیار حائز اهمیت است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارزیابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹۷ شناسایی محیط بارگذاری یا به عبارتی تشریح وضعیت محیط‌زیست باید به صورت کامل ارائه شود. با شناسایی دقیق محیط زیست می‌توان مشخص نمود که کدام‌یک از مکان‌ها از قابلیت بارپذیری بیش‌تر برخوردار بوده و کدام‌یک از مناطق نسبت به بارگذاری و انتشار آلاینده‌ها آسیب‌پذیرتر هستند. در شناسایی و تشریح وضعیت محیطزیست سرفصل‌های مهم شامل موارد زیر است: - شناخت محیط طبیعی یا آکولوزیکی (منابع آکولوژیکی شامل منابع فیزیکی و بیولوژیکی) - شناخت محیط اجتماعی (شامل تحولات جمعیت. جوامع, الگوهای زیست و معیشت جوامع» ویژگی‌های فرهنگی و اقتصادی) - شناخت محیطهای انسان ساخت (شامل محیطهای شهری و روستایی, قلمروهای عشایری, میراث فرهنگی و...) - شناسایی کاربری اراضی به این ترتیب در تشریح وضعیت محیط زیست تاثیرپذیرء زمینه‌های مورد سنجش عبارتند از محیططبیعی (محیط فیزیکی و بیولوژیکی) و محیط‌های اقتصادی-اجتماعی و فرهنگی که باید به صورت نظام‌مند تشریح شوند. ارزیابی این محیط‌ها معمولا به عنوان بخشی از ارزیابی محیط‌زیستی تفصیلی در نظر گرفته می‌شود. در این مرحله شناسایی زیست‌بوم‌هایی که به صورت بالقوه تحت تاثیر قرار خواهند گرفت. خصوصا مناطق دارای اهمیت حفاظتی به صورت تفصیلی مورد بررسی قرار گرفته و اجزاء و کارکردهای آن تشریح می‌شوند. جمع‌آوری طیف گسترده‌ای از اطلاعات محیط‌زیستی عامل مهمی در تعیین شناخت محیط‌های تاثیرپذیر است. استفاده و گردآوری از این داده‌ها در تعیین دامنه و گستره اثرات محیط‌زیستی و اهمیت آن و نیز پیش‌بینی پیامدهای سوء کمک شایانی می‌نماید. با توجه به این که تولید اطلاعات محیط‌زیستی بسیار پر هزینه است. از این رو سازمان‌های تولید کننده اطلاعات باید اطلاعات خود را در دسترس برنامه‌ریزان و تهیه‌کنندگان گزارش قرار دهند. البته باید به این نکته توجه نمود که در تشریح محیط‌زیست. شناسایی کلیه مولفه‌های تشکیل دهنده محیط‌زیست ممکن است اساسا عملی نباشد و بعضا نیز ضرورتی برای آن‌ها وجود نداشته باشد. البته این مساله به محیط‌زیست منطقه و ویژگی‌های بوم‌شناختی آن بستگی دارد. مفهوم شناخت و تشریح محیط‌زیست همواره مفهوم نسبی است و نباید این ذهنیت ایجاد شود که با دانش و روش‌های کنونی می‌توان به شناخت کلیه مولفه‌ها و فرآیندهای حاکم بر محیط‌زیست دست یافت. بلکه در مرحله تشریح محیطزیست باید آن دسته از اطلاعات در رابطه با تشریح محیطزیست را گردآوری کرد که امکان تحلیل آن‌ها و پیوند آن‌ها با سایر بخش‌های گزارش ارزیابی راهبردی سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها میسر باشد. است. متأسفانه در بعضی از گزارشات ارزیابی محیطزیستی به دلیل کمرنگ دیدن این بخش از مطالعات به ویژه تکیه بیش‌تر بر مطالعات کتابخانه‌ای و عدم مصاحبه با افراد ساکن یا بازدیدهای میدانی در محدوده مطالعات که معمولا در کشور آمری رایج است. مسایل و مشکلات متعددی بروز می‌نماید. به طور معمول در تشریح محیط اقتصادی و اجتماعی معمولا پنج نوع مختلف مطالعه اجتماعی-اقتصادی می‌بایست صورت گیرد که می‌تواند شامل موارد زیر است: -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۹۸‏ ارزیابی راهبردی محیط زبستی طرح‌های عمرانی - مطالعه خطوط اساسی! اجتماعی - اقتصادی - مطالعه نظام‌های زراعی درمورد بخش‌های موردنظر, نحوه انجام مطالعات (کتابخانه‌ای, میدانی و پرسش‌نامه‌ای)» روش نمونه‌گیری, تعداد نمونه‌هاء محصولات. تعداد دام استفاده از منابع, میزان درآمد. اشتغال, خط فقر و سایر موضوعات مرتبط با بخش‌های اقتصادی خدمات موجود در منطقه. مطالعات جمعیت. روند رشد جمعیت. تر کیب جمعیتی. پیش‌بینی رشد جمعیت. نحوه مالکیت اراضی, نظام زراعی و در صورت لزوم سایر عوامل را در برگیرد. در این بخش استفاده از شاخص‌ها یا نماگرهایی برای اقتصادی اجتماعی هستند که هدف اصلی از تدوین آن‌ها.ء ساده کردن اطلاعات به طریقی موثر و شفاف برای تصمیم گیران 9 گروه‌های مختلف ذی‌نفع می‌باشد. به همین دلیل در تشریح وضعیت محیط‌زیست اهم از اقتصادی - استفاده‌های گسترده‌ای داشته باشند. به طور خلاصه استفاده از شاخص‌ها و نماگرها در تشریح محیط‌زیست به دلایل زیر صورت می گیرد: - خلاصه کردن اطلاعات و داده‌های محیط‌زیستی موجود ۱- 13250116 ۳۷۵۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارزیابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۹۹ - ارزیابی بهتر آسیب‌پذیری و حساسیت محیطزیست به آلایندهای مختلف - تاکید بر عوامل محیط‌زیستی کلیدی و عمده - تسهیل در مقایسه پیامدهای اجرای سیاست‌هاء برنمامه‌ها و طرح‌ها بر محیط زیست محیط‌زیست نیز می‌باشند. با استناد به شاخص‌هاء عملکرد فرآیندهای محیط‌زیستی قابل سنجش بوده و با استفاده از آن‌ها می‌توان سیاست‌های بخشی را با سیاست‌های محیطزیست به صورت کارآمدتری تلفیق نمود. گرچه بعضی از شاخص‌های محیط‌زیستی از نظر ریاضی پیچیده هستند. لیکن استفاده از این شاخص‌هاء مقایسه‌ها را بسیار ساده نموده و می‌توان روندها را به صورت بارزتری مشاهده کرد. در تشریح محیطزیست بسته به ماهیت سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها و محیط زیست محدوده, موارد زیر می‌بایست مورد بررسی قرار گیرند: براساس تعریف. مطالعات وضع موجود شامل توصیف اجزای مختلف فیزیکی, بیولوژیکی و اقتصادی- اجتماعی در محیط‌زیست است که ممکن است تحت تاثیر فعالیت‌ها و اثرات ناشی از سیاست‌ها موردنظر قرار گیرند. این واژه معمولا به جمع‌آوری پیشینه اطلاعاتی درمورد وضعیت محیط طبیعی و اقتصادی اجتماعی سیاست‌ها و برنامه‌های پیشنهادی دلالت دارد و اغلب اوقات پس از دامنه‌گزینی انجام می‌گیرد. این فرآیند ممکن است تنها شامل جمع کردن اطلاعات موجود و یا جمع‌آوری داده‌های جدید و تبدیل آن‌ها به اطلاعات مفید و قابل استفاده در آرزیابی باشد و معمولا وت گیرترین و هزینه‌بر ترین بخش یک گزارش ارزیابی آثرات راهبردی را به خود اختصاص می‌دهد. یکی از مشکلات عمده دامنه‌گزینی (جهت جلوگیری از اتلاف زمان و بودجه) مجددا مورد تاکید قرار داده می‌شود. از تعریفی که برای مطالعات وضع موجود ارائه گردید مشخص می‌شود که این بخش از مطالعات دارای ارتباط تنگاتنگ و مستقیمی با مرحله پایش (دنبال کردن و سنجیدن وضعیت پارامترهای محیط‌زیست پس از اجرای سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌های موردنظر بر محیط‌زیست) دارد. با توجه این‌که هدف اصلی آرزیابی راهبردی محیط‌زیست. پیش‌بینی اثرات فعالیت‌های آن‌ها بر محیط‌زیست است. در بررسی وضع موجود اطلاعات و شواهدی درمورد شرایط منطقه پیش از اجرای سیاست‌ها و برنامه‌ها به دست خواهد آمد. با توجه به این که مرحله پایش شامل بررسی و اندازه گیری‌های مربوط به پس از اجرای سیاست‌ها و برنامه‌ها است. ملاک سنجش و اندازه گیری میزان تغییرات صورت گرفته, همان مطالعات بررسی وضع موجود خواهد بود. اطلاعات پایه محیط‌زیست برای کمک به شناسایی مهم‌ترین پارامترهایی که تحت تاثیر فعالیت‌ها و گزینه‌های مختلف سیاست‌گذاری قرار می‌گیرند مورد استفاده قرار می‌گیرند که در این خصوص می‌توان موارد زیر اشاره کرد: - منابع کلیدی محیط‌زیست (مانند آثار باستانی» چشم‌اندازهاء مناطق حفاظت شده و غیره) - منابع کلیدی آسیب‌پذیر و حساس (برای مثال, کیفیت آب. گونه‌های در معرض خطر و تهدید و غیره) - تهدیدهای کلیدی محیط‌زیست (مانند آلودگی آب. آلودگی خاک و غیره) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰۰ ۹۳/۱/۱ ارزیابی راهبردی محیط زیستی طرح‌های عمرانی - روندهای کلیدی محیط‌زیستی (مانند تغییرات کیفیت آب. تحولات جمعیت و غیره) با استفاده از داده‌ها و اطلاعات محیط زیستی امکان تبیین رابطه بین وضعیت محیط‌زیست با سیاست‌ها.ء برنامه‌ها و طرح‌ها میسر می‌شود. برای این منظور باید از داده‌های کمی و کیفی در خصوص وضعیت محیطزیست استفاده کرد. این اطلاعات باید حاوی آخرین و به روزترین اطلاعات در خصوص محیط‌زیست باشد. گزارش وضعیت موجود باید دارای ویژگی‌های زیر باشد: - گزارش وضعیت محیطزیست باید متناسب با سیاست. برنامه‌ها و طرح باشد (نوع سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها - گزارش وضعیت محیط‌زیست باید تا حد امکان دقیق باشد و از ارائه اطلاعات اضافی خودداری شود - گزارش باید به صورت ساده و قابل درک ارائه شود. به گونه‌ای که برای غیرمتخصصین هم قابل درک باشد. - در صورت امکان گزارش محیط‌زیست باید به صورت نقشه و متن ارائه شود ۷-۵-۴- گام هفتم: شناسایی اثرات پس از تبیین وضعیت موجود محیط زیست. شناسایی اثرات اجرای سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها باید انجام شود. برای شناسایی ارتباط اثرات فعالیت‌ها و گزینه‌های مختلف سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح باید با استفاده از روشی نظام‌مند استفاده کرد. اولین گام برای شناسایی اثرات به منظور پیش‌بینی در مرحله بعد. گردآوری گزینه‌ها و فعالیت‌های ذیل سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌هاست. این اطلاعات پایه, شناسایی تمامی اثرات محیطزیستی را در مراحل اجرا و پس از اجرا امکان‌پذیر می‌سازد. لذا لازم است تا گروه مطالعاتی به صورتی دقیق و نظام‌مند اطلاعات مورد نیاز برای شناسایی تمامی گزینه‌ها و فعالیت‌ها را شناسایی نموده و در مرحله بعد. این اثرات گزینه‌ها و فعالیت‌های سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها را بر پارامترهای مختلف محیط‌زیست که در گزارش وضعیت محیطزیست. اطلاعات آن‌ها ارائه شده‌اند را مشخص نمایند. در شکل (۳-۴) اثرات محیط زیستی مثالی از فعالیت‌های توسعه صنعتی بر محیطزیست به صورت تصویری نشان داده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارز یابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳.۱ مصرف آب کاهش منابع آب محیط‌های فیزیکی» بیولوژیک و اقتصادی-اجتماعی و فرهنگی پدید می‌آیند. این اثرات از نظر ابعاد زمانی و جغرافیایی اهمیت و دامنه. تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند. به همین دلیل برای آرزیابی و پیش‌بینی آثار و پیامدها در این مرحله. ۸-۵-۴- .گام هشتم: پیش‌بینی اثرات پس از این که اثرات شناسایی شدند. لازم است تا آثرات فعالیت‌ها و گزینه‌های مختلف سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها بر می‌توانند تفاوت‌های بسیار زیادی با یکدیگر داشته باشند. این گزینه‌ها و فعالیت‌ها می‌توانند فیزیکی (مانند احداث جاده تغییر در رفتار جامعه یا افراد (مانند افزایش استفاده از حمل و نقل عمومی) تغییر در فعالیت‌ها و اقدامات دولت (مانند -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ ۹/۰۱ ارز یابی راهبردی محیطز یستی طرح‌های عمرانی به محض این که گزینه‌ها و اثرات آن‌ها بر محیطزیست شناسایی شدند. دراین صورت امکان پیش‌بینی اثرات امکان‌پذیر می‌شود. پیش‌بینی اثرات ممکن است به صورت کمی یا کیفی انجام شود. در این مرحله تا حد امکان باید اطلاعات مناسب و کافی گردآوری شوند تا بر مبنای آن‌ها بتوان اثرات بر محیط‌زیست طبیعی و اقتصادی- اجتماعی را انجام داد. در مرحله پیش‌بینی باید به موارد زیر توجه شود: ۱- ماهیت تغییر (برای مثال کاهش در کیفیت پارامترهای محیط‌زیست. کاهش و تخریب منابع اکولوژیکی, اثرات بر منابع خاک) ۲- شدت تغییر (باید تا حد ممکن توصیف شوند) ۳- موقعیت جغرافیایی اثرات یا شدت. فراوانی و دوره اثرات ۴- دائمی یا موقتی بودن اثرات ۵- احتمال وقوع اثرات در آینده (این مساله بسیار حائز اهمیت است. زیرا اثرات اجرای سیاست‌هاء برنامه‌ها معمولا دارای عدم قطعیت‌های زیادی هستند) حد تفصیل پیش‌بینی اثرات. به ماهیت گزینه‌ها و فعالیت‌های سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها بستگی دارد. به عنوان مثال, یک برنامه جامع مدیریت پسماندها (بازیافشت. زباله‌سوزی, دفن بهداشتی و..) را می‌توان به صورت تفصیلی شناسایی و اثرات آن‌ها را بر زمین, آب و کیفیت آب شناسایی کرد. بر عکس, اثرات و پیامدهای اعطای یارانه برای تولید انرژی‌های تجدیدپذیر» ممکن است بر حسب ترکیب سوخت مصرفی کشور و میزان کل انتشار :0 قابل پیش‌بینی باشد. اما میزان انتشار آن بر حسب نوع و مکانی که پروژه‌های تولید انرژی‌های تجدیدپذیر اجرا می‌شوند. قابل پیش‌بینی نباشد. به همین علت ممکن است اثرات محلی این دسته از فعالیت‌ها بر چشم‌اندازها و جوامع محلی شناخته شده نباشد و با عدم قطعیت‌های زیادی همراه باشد. در برخی موارد. امکان پیش‌بینی‌های کمی اثرات وجود دارد (به عنوان مثال, تغییر در مقدار انتشار :-۳ تخریب زیستگاه‌ها)» اما در برخی موارد فقط احتمال پیش‌بینی روند تغییرات (مانند افزایش یا کاهش انتشار) میسر است. اما احتمال کمی کردن آن‌ها وجود ندارد. با این وجود شناسایی و پیش‌بینی هر دو نوع اثرات بسیار ضروری است که این مساله به ماهیت سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها بستگی دارد. روش‌های مذاکره و گفتگو با کارشناسان و متخصصان متغیر باشد. به مانند ارزیابی اثرات محیط‌زیستی پروژه‌ها (۲1۸]) در پیش‌بینی اثرات سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها باید همه اثرات (مستقیم. غیرمستقیم. اولیه. ثانویه. کوتاه مدت و بلند مدت. دائمی و موقت. تجمعی و...) شناسایی و پیش‌بینی شوند. البته پیش‌بینی اثرات تجمعی در گزارش ارزیابی راهبردی محیط‌زیست از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. زیرا هر کدام از سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌هاء فعالیت‌های توسعه خاص خود را دارند که به موازات یک‌دیگر اجرا می‌شوند که مجموع اثرات آن‌هاء باعث ایجاد اثرات تجمعی می‌شوند. یکی از مهم‌ترین مزیت‌های انجام ارزیابی راهبردی محیط زیست -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارزیابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۳ البته در برخی از موارد ممکن است اجرای سیاست‌ها و برنامه‌ها و طرح‌ها اثرات فراملی داشته باشند (مانند برنامه کنترل آب‌های مرزی در غرب ایران و انتقال آب به مناطق گرمسیری در جنوب) لذا اثرات آن‌ها نیز باید بررسی شود. نتایج پیش‌بینی را می‌توان به صورت جدول که در برخی از موارد جدول ماتریس اثرات" نامیده می‌شود. ارائه کرد. انجام این کار برای مقایسه اثرات گزینه‌های مختلف بسیار حائز اهمیت است. نتایج را می‌توان با استفاده از سیستم‌های طبقه‌بندی (مانند زیاد. متوسط. کم) ارائه کرد. در جدول (۱-۴) مثالی از ماتریس پیش‌بینی اثرات گزینه‌های آمایش منطقه عسلویه ارائه شده است. حدول ۱-۴- پیش‌بینی اثرات محیط‌زیستی گزینه‌های آمایش منطقه عسلویه حمل و نقل زباله احداث کارخانه بازیافت اثر قابل اغماض یا بدون اثُر ۱- 1133030 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ کدام از می‌گیرند دارد تا بر مولفه‌های ٩۴/۱۰/۰۱‏ ارز یابی راهبردی محیط ز بستی طرح‌ها تعداد گزینه‌ها و فعالیت‌های سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌های مختلف و همجنین شمار پارامترها و موْل ست و اقتصادی و اجتماعی می‌تواند بسیار متغیر باشد. به همین علت باید همه گزینه‌ها و فعالیت‌های ذ سیاست‌هاء برنامه‌ها 0 طرح‌ها شناسایی شده و مولفه‌های مختلفی که تحت تاثیر این گزینه‌ها و فعالیت بران و برنامه‌ریزان می‌توانند درک کنند که اجرای سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها بر محیطزیست چه. مبنای آن‌ها بتوانند نسبت به کاهش اثرات اقدام کنند. به طور خلاصه برای پیش‌بینی اثرات بر پارام: محیطزیستی و اقتصادی - اجتماعی باید از مراحل ارائه شده در شکل (۵-۴) پیروی کرد. اثرات اقتصادی َ بازار َ فناوری شکل ۵-۴- چارچوب کلی پیش‌بینی اثرات اقتصادی, اجتماعی و محیط‌زیستی سیاست‌ها. برنامه‌ها و طرح‌ها ی عمرانی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارز بابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ۹۴/۱۰/۰۱ ۳۰۵ به طور خلاصه پیش‌بینی اثرات باید برای پارامترهای محیط‌زیستی و اقتصادی- اجتماعی زیر انجام شود: - منابع فیزیکی (آب. خاک. جشم اندازها و...) - منابع زیستی (گیاهان و جانوران) - اقتصادی - اجتماعی (اشتغال, مهاجرت. بیکاری, آثار فرهنگی و...) ۹-۵-۴ گام نهم: تجزیه و تحلیل و ارزیابی اثرات تجزیه و تحلیل و ارزیابی اثرات ابزار علمی منسجمی است که برای شناسایی, جمع‌بندی, سازماندهی اطلاعات دررابطه با اثرات محیط زیستی سیاست‌ها و برنامه‌ها و طرح‌ها به‌کار می‌رود. در فرآیند ارزیابی پیامدهای محیط‌زیستی راهبردی, مرحله تجزیه و تحلیل و ارزیابی یکی از مهم‌ترین بخش‌های مطالعات ارزیابی اثرات راهیردی محیط زیست است. دراین قسمت. کلیه داده‌های وضعیت موجود و اثرات پیش‌بینی شده در محیط‌های فیزیکی و شیمیایی» بیولوژیک و اجتماعی-اقتصادی و فرهنگی بررسی و تجزیه تحلیل می‌شوند. در واقع در این قسمت کلیه اطلاعات و پیش‌بینی‌ها چه به‌صورت کیفی و چه به‌صورت کمی یکسان‌سازی شده و به صورت همسان و با زبان واحد ارائه می‌شوند. در این قسمت با توجه به شرح خدمات مطالعات به منظور پی بردن به اثرات شاخص و مهم کلیه اثرات با توجه به شدت. اهمیت و ماهیت آن‌ها بررسی و تجزیه تحلیل می‌شوند تا بر مبنای آن‌ها بتوان تصمیم‌گیری کرد. امروزه روش‌های متعددی برای ارزیابی و تحلیل اثرات ناشی از اجرای سیاست‌ها و برنامه مطرح شده است که هر کدام از آن‌ها مزایا و معایب خود را دارا هستند. با پیدایش ارزیابی راهبردی محیط‌زیست نیز به مانند روش‌ها و تکنیک‌های ارزیابی اثرات توسعه پروژه‌ها (1۸ت1) روش‌های متعددی توسط صاحب نظران برای آرزیابی اثرات راهبردی محیط‌زیست تکوین و تکامل یافته است. لیکن با وجود تلاش‌های فراوان توسط صاحب نظران این رشته و نشست‌های متعدد جهانی در این زمینه هنوز روش واحدی که مورد قبول کلیه صاحب نظران باشد وجود ندارد و به همین دلیل با توجه به ماهیت سیاست‌هاء برنامه‌ها طرح, ساختار اقتصادی و مهارت‌ها و وجود نیروی انسانی و... روش‌های گوناگونی برای آن‌ها پیشنهاد شده است. هدف اصلی تجزیه و تحلیل و ارزیابی اثرات ناشی از فعالیت‌ها و گزینه‌های مختلف سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها را می‌توان به‌شرح زیر خلاصه کرد: - ارزیابی فرصت‌ها و محدودیت‌ها (اثرات مثبت و منفی) گزینه‌های اصلی سیاست‌ها. برنامه‌ها و طرح‌ها بر - شناسایی گزینه‌ها یا انتخاب راهکارهایی برای پیشگیری, کاهش و جبران اثرات منفی سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها بر محیطزیست -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۹۳/۱/۰۱ ارز یابی راهبردی محیطز یستی طرح‌های عمرانی ۱-۵-۴ گام دهم: تصمیم‌گیری باید اتخاذ نماید. درحقیقت تصمیم‌گیری, انتخاب یک گزینه از میان گزینه‌های مختلف است. این انتخاب هنگامی حساب بستگی دارد. هرچه اطلاعات کامل‌ترء جدیدتر و به روزتر باشد. امکان تصمیم‌گیری درست و مناسب بیش‌تر خواهد بود. در این میان, نقش تصمیم‌گیری مدیران عالی و پشتیبانی آنان در عرصه موردنظر بسیار حیاتی است. زیرا تصمیم‌گیری آنان خواه و ناخواه با مسایل اقتصادی. فنی» اداری, اجتماعی. سیاسی و فرهنگی و به ویژه محیط‌زیستی در سطوح خرد و کلان جهان امروزء جهان تغییرات در حوزه‌های مختلف است. به همین علت این تغییر و تحولات. تصمیم‌گیری را دشوار می‌سازد. از سوی دیگرء به همان صورتی که این تغییر و تحولات برای تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان مشکلاتی را ایجاد می‌کند. به همان اندازه هم فرصت‌هایی را برای برای تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان فراهم می‌کند تا با این تحولات خود را هماهنگ ساخته و از این فرصت‌ها استفاده کنند و تهدیدها را کاهش دهند. به همین علت تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان در حوزه‌های مختلف است. تصمیم‌گیرندگان در انتخاب یک گزینه از میان گزینه‌های متعدد.ء غالبا چندین معیار را هم زمان در تصمیم‌گیری مدنظر قرار می‌دهند. به‌این ترتیب. تصمیم‌گیری و واکنش نسبت به یک موضوع که همواره درحال تغییر است بسیار مشکل است. آگاهی از این که مشکلی وجود دارد و این که باید تصمیمی گرفته شود. یک مساله ادراکی است. علاوه بر آن. لازمه تصمیم‌گیری, داشتن اطلاعات و آگاهی از ابعاد و اثرات تصمیم‌گیری بر حوزه موردنظر است. فرآیند تصمیم‌گیری بسته به نوع حوزه‌ها از گام‌های مشخصی تبعیت می‌کند که این گام‌ها شامل مراحل زیر است: الف - تعریف مساله تصمیم‌گیرنده پس از ارائه تعریفی از مساله. باید شاخص‌هایی را که برای حل مساله مهم می‌داند. تعیین کند. ب- تبیین شاخص‌های تصمیم‌گیری مولفه‌هایی غیرمرتبط هستند. شایان ذکر است هر عاملی که در این مرحله مشخص نشود. از نظر تصمیم‌گیرنده عامل با مولفه غیرمرتبط خوانده می‌شود. بنا براین در این مرحله باید شاخص‌های مرتبط و اثرگذار بر محیطزیست را که در گزارش وضعیت موجود تهیه شده‌اند را مد نظر قرار داد و تصمیمات را براساس بهبود شاخص‌ها اتخاذ کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارز بابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ۹۴/۱۰/۰۱ ۳۰۷ ج- وزن دادن به شاخص‌ها گام تصمیم گیرنده براساس اولویت و اهمیت به شاخص‌هاء وزن مناسب می‌دهد. استفاده از تکنیک‌های چند متغیره در این زمینه بسیار کاربرد دارند. د- انتخاب گزینه‌های مختلف با گزینه‌های برتر تصمیم‌گیرنده یا تصمیم‌گیرندگان. گزینه‌های برتر یا امکان‌پذیر را بررسی و آرائه می‌کنند. در واقع. گزینه‌هایی را که به نظر او مساله را حل خواهند کرد یا موفقیت او را تضمین می‌کند. انتخاب می‌نماید. ه- برقراری ار تباط هریک از گزینه‌ها با شاخص‌های مر تبط پس از ارائه و انتخاب گزینه‌های برترء تصمیم‌گیر باید هر یک از گزینه‌ها را تجزیه و تحلیل و ارزیابی کرده‌ها و برای هر کدام از آن‌ها دلایل توجیهی ارائه کند. برای انجام این کار ضریب خاصی برای هر یک از این گزینه‌ها می‌توان در نظر گرفت. به هنگام مقایسه گزینه‌ها و بررسی ارتباط آن‌ها با شاخص‌های مرتبط. نقاط ضعف و قوت آن‌ها مشخص می‌شود. سپس در مراحل بعد ضریب آن‌ها تعیین می‌شود. و- انتخاب گزینه یا گزینه‌های برتر تصمیم‌گیرنده باید گزینه یا گزینه‌هایی را انتخاب کند که دارای بالاترین اثربخشی و بیش‌ترین مطلوبیت را برای جامعه و محیط‌زیست داشته باشد. این کار از طریق مقایسه گزینه‌ها براساس ضرایب یا وزنی که به شاخص‌ها داده شده است. انجام می‌گیرد. سپس گزینه یا گزینه‌های برتر انتخاب می‌شوند. برای تصمیم‌گیری در خصوص ادغام ملاحظات محیط زیستی در سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها در چارچوب مطالعات ارزیابی راهبردی محیط‌زیست باید موارد زیر مد نظر - خلاصه‌ای از سیاست‌هاء برنامه‌هاء طرح‌ها و گزینه‌های پیشنهادی به همراه اثرات محیط‌زیستی اجرای آن‌ها باید در اختیار ذی‌نفعان و تصمیم‌گیران قرار گیرد. - سازوکار ادغام ملاحظات محیط‌زیستی در سیاست‌ها و برنامه‌های مشخص و شفاف باشد. - نتایج گزارش ارزیابی راهبردی و آثرات کلیدی به صورت شفاف توصیف شوند. - تغییرات مرتبط با اثرات محیط‌زیستی به صورت شفاف برای هر کدام از گزینه‌های تصمیم‌گیری ارائه شود. - تجزیه و تحلیل اثرات بالقوه اجرای سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها به صورت شفاف تبیین گردد. - توجه به محدودیت‌ها و فرصت‌های محیط‌زیستی در هنگام تصمیم‌گیری. - توجه به رابطه و تعامل بین ملاحظات محیط‌زیستی, اقتصادی و اجتماعی. - شفاف‌سازی برای تصمیم‌گیری در خصوص برنامه‌های کاهش و پایش. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۳/۱ ارزیابی راهبردی محیط زبستی طرح‌های عمرانی - توجه به مسایل نهادی و ساختاری در هنگام تصمیم‌گیری. - توجه به مسایل پایداری و شاخص‌های ناظر بر آن‌ها. ۱۱-۵-۴- گام بازدهم: ارائه اقدامات و برنامه‌های اصلاحی ! یا شیوه‌های کاهش اثرات حذف همه آثار و پیامدهای منفی و مهم سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها به ندرت امکان‌پذیر است. با این حال, با اقدامات خاص می‌توان اثرات و پیامدهای مهم را کاهش داد. این اقدامات به نام اقدامات اصلاحی یا کاهش اثرات سوء نامیده می‌شود. معمولا شیوه شناسایی اثرات محیط زیستی سیاست‌ها و برنامه‌ها بر محیط‌زیست مشابه است. لیکن ارائه روش‌های کاهش اثرات محیط‌زیستی یا به عبارتی اقدامات اصلاحی تفاوت‌های بسیار زیادی به تبعیت از نوع سیاست‌ها و برنامه‌ها و شرایط محیط‌زیستی با یکدیگر دارند. اقدامات اصلاحی از طریق روش‌های سازه‌ای و غیرسازه ای انجام می‌پذیرد و به عنوان یک اصل مهم و رکن اصلی گزارش ارزیابی قلمداد می‌شود. در هر گزارش آرزیابی راهبردی محیط زیست. بخشی به نام شیوه‌های کاهش اثرات وجود دارد که در آن راهکارهای کاهش و یا حذف اثرات و پیامدهای منفی بر محیط‌زیست به تفصیل بیان می‌گردد. ممکن است به جای شیوه کاهش اثرات کلماتی چون روش‌های جبران " و بهبود " نیز به کار برده شود. اهمیت این بخش در آن است که نتیجه عملی فرآیند مطالعات ارزیابی در این مرحله متبلور می‌گردد. هدف از آرائه این بخش, جلوگیری, کاهش یا جبران اثرات پیش‌بینی شده برای سیاست‌ها و برنامه‌های موردنظر است و ممکن است به یکی از صورت‌های زیر باشد: - انتخاب گزینه‌های برتر - تغییر رویه‌ها و زمان اجرای سیاست‌ها و برنامه‌ها - تغییر در طراحی‌ها و مکان یابی‌ها یا تغییر در ضوابط و مقررات - روش‌های کاهش اثرات منفی احتمالی مانند آلودگی و انتشار پسماند - ارائه اقدامات جبرانی برای خساراتی مانند از بین بردن زیستگاه‌ها (شناسایی مناطق مناسب برای توسعه زیستگاه در بخش‌های دیگر) در یک گزارش ارزیابی» جزییات روش‌ها و عملیات براساس رعایت اصول علمی, فنی, اقتصادی, محیط‌زیستی و اجتماعی پیشنهاد می‌شود. در ارائه روش‌های کاهش اثرات محیط زیست. لازم است تا اقدامات اصلاحی در مراحل مختلف ارائه گردد. همچنین لازم است که در انتخاب روش‌های کاهش اثرات محیط‌زیستی صرف نظر از نوع سیاست‌ها و برنامه‌ها ۱- ۲1۱۱1۵۵110۱۱ 200 3-1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارزیابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۰۹ و ابعاد و گستره اثرگذاری آن‌هاء روش مناسب برای هر یک از گزینه‌ها انتخاب گردد و سازوکارهاء منابع مالیء نیروی انسانی» زمان‌بندی و... برای آن‌ها پیش‌بینی شود. اصولا برای کاهش اثرات سوء سیاست‌هاء برنامه‌ها و طرح‌ها دو روش اساسی سازه‌ای و غیر سازه‌ای باید انجام شود. الف - روش‌های غیرسازه‌ای به منظور کاهش آثرات محیط زیستی قبل از استفاده از سازه‌ها و یا تجهیزات برای اعمال روش‌های کاهش آثرات محیط زیستی (روش‌های سازه‌ای) لازم است در ابتدا روش‌های غیر سازه‌ای زیر مورد توجه قرار گیرد تا امکان استفاده از این روش‌ها توام با روش‌های سازه‌ای میسر شود. نمونه‌هایی از روش‌های کاهش اثرات محیط‌زیستی غیر سازه‌ای می‌توان موارد زیر را برشمرد: - ناحیه‌بندی حوضه نفوذ طرح و یا طرح‌ها با توجه به استانداردهای محیط‌زیستی موردنظر - رعایت قوانین و مقررات و ضوابط در خصوص فعالیت‌های مخرب محیط‌زیستی مانند. دفع فاضلاب. دفع مواد زاید خطرناک. برداشت از منابع قرضه با استفاده از بررسی‌های انجام شده در تعیین اثرات محیط زیستی - تهیه دستورالعمل لازم در زمینه روش‌های اجرایی سیاست‌ها و برنامه‌ها - وضع قوانین و مقررات بهداشتی و ایمنی - بکارگیری شیوه‌های آموزشی برای کارگران, کارفرمایان و افراد ذی‌نفع در مدیریت که به نحوی تحت تاثیر قرار می‌گیرند - توجه به اسناد بالادستی در هنگام اجرای سیاست‌ها و برنامه‌ها به ویژه اسناد و اهداف مرتبط با محیط‌زیست و ملاحظات پایداری ب - روش‌های سازه‌ای و نیمه سازه‌ای روش‌های سازه‌ای و نیمه سازه‌ای برای کاهش اثرات محیط‌زیستی سیاست‌ها و برنامه‌ها شامل کلیه روش‌هایی است که در آن از سازه‌های ویژه, تجهیزات مشخص یا سایر شیوه‌های سازه‌ای برای اجر و رسیدن به اهداف بهسازی مورد استفاده قرار می‌گیرند. نکاتی که در بکارگیری این روش‌ها لازم است مد نظر قرار گیرند شامل موارد زیر است: - استفاده از سازه‌های بدون اثرات محیط‌زیستی یا همراه با اثرات ناچیز - استفاده از سازه‌هایی با هزینه‌های قابل قبول در زمان اجرا - ایجاد سازه‌های مناسب برای بازیافت و استفاده مجدد از مواد و ضایعات - تلفیق شیوه‌های غیرسازه‌ای با شیوه‌های سازه‌ای در راستای استفاده از حداکثر کارآیی شیوه‌های کاهش اثرات -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹۳/۱/۱ ارزیابی راهبردی محیط زیستی طرح‌های عمرانی ۱۳-۵-۴- گام دوازدهم: پاش پایش و سنجش درجه انطباق فعالیت‌ها با استانداردها در حین اجرای سیاست‌ها و برنامه‌هاست. پایش محیط‌زیستی سیاست‌ها و برنامه‌ها در مراحل مختلف از مهم‌ترین بخش‌های مطالعات ارزیابی راهبردی محیط‌زیست است. به همین دلیل, توجه به بروز احتمالی یک یا چند پیامد ناسازگار و حتی با شدت کم در اثر فعالیت‌های گزینه‌های مختلف, اهمیت بسیار زیادی دارد. لذا تدوین برنامه پایش به منظور پیشگیری و کاهش آثرات محیط‌زیستی سیاست‌ها و برنامه‌ها ضروری است. در واقع این بخش از گزارش از ارکان مهم گزارش ارزیابی راهبردی محیط زیست قلمداد می‌شود. هدف از آرائه برنامه پایش, دستیابی به اطلاعاتی است که مشخص می‌کند اثرات و پیامدهای گزینه‌ها و فعالیت‌های مختلف سیاست‌ها و برنامه‌ها که مورد سنجش قرار گرفته‌اند. قابل قبول هستند و توانسته‌اند. اهداف مندرج در اقدامات اصلاحی را محقق سازند یا به اهداف موردنظر دست پیدا نکرده اند. برای این که تصمیم‌گیر یا برنامه‌ریز بتواند درک همه‌جانبه و فراگیری از فرآیندها و اثرات محیط‌زیستی اجرای سیاست‌ها و برنامه‌ها داشته باشد و و انطباق آن‌ها را با اهداف و شاخص‌های پیش‌بینی شده رصد نماید باید دارای یک اصولا مهم‌ترین اهداف پایش را می‌توان به‌شرح زیر خلاصه کرد: - تعیین میزان اثربخشی اقدامات اصلاحی؛ - بهبود مدیریت سیاست‌ها و برنامه‌ها - ایجاد فرصت‌های آموزشی جهت بهبود اقدامات اصلاحی در سیاست‌ها و برنامه‌های آینده؛ - اتخاذ تدابیر مناسب برای توقف سیاست‌ها و برنامه‌ها در هنگام حادث شدن فرآیندهای تخریبی محیط‌زیست؛ - ایجاد بازخوردهای اطلاعاتی مناسب برای تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان درمورد نظارت بر اثربخشی اقدامات اصلاحی و بهبود فرآیندها؛ - در برنامه پایش سیاست‌ها و برنامه‌ها سه رکن اصلی دروندادها. فرآیندها" و بروندادها" باید به صورت مستمر مورد توجه قرار گیرند (شکل ۶-۴). 5ا0ام 1۳ -1 55م۳۵ -2 0105 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- خلاصه دستورالعمل ارز بابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی ۹۴/۱۰/۰۱ ۳۱ پایش داده‌ها ْ پایش ستانده‌ها - زمان - مطلوبیت نتایج در هر مرحله - منابع مالی : - به هنگام بودن تصمیم‌گیری - منابع اطلاعاتی -اعتبار گزارش‌ها ۹ ۰ یس ُ ۰ ۰ - مشارکت افراد و گروه‌ها حل و فصل تعارضات : : : ۰ < رعایت ضوابط و مقررات - حفظ استانداردها برقراری ارتباطات با ذی‌نفعان شکل ۶-۴- ار کان و اجزای تشکیل دهنده برنامه پاش پایش اطلاعاتی را برای مقایسه اجرای فعالیت‌های ذیل هر کدام از گزینه‌های راهبردی با استانداردها و معیارها فراهم می‌سازد و به دنبال آن برای رفع نواقص, کنترل‌های لازم انجام می‌گیرد. کنترل فرآیند اطمینان از اجرای برنامه‌ها و اصلاح انحرافات را به‌منظور دستیابی به اهداف معین فراهم می‌سازد. برای اطمینان حاصل کردن از کیفیت گزارش و فعالیت‌ها مندرج در آن باید تدابیر خاصی را اتخاذ کرد. برای مثال باید اعتبار گزارش مورد تایید ذی‌نفعان مختلف قرار داشته باشد. این تدابیر باید مبتنی بر ماهیت. محتواء نیازها و چارچوب زمانی گزارش موردنظر باشد. برای تضمین کیفیت گزارش باید به نکات زیر توجه کرد: ۱ بازنگری مستقل گزارش ارزیابی راهبردی محیطزیست توسط گروهی از کارشناسان یا استاتید دانشگاهی ۲- کنترل و ممیزی داخلی توسط کارگروه‌های ذی‌ربط ارزیابی راهبردی محیط زیست برای این منظور باید از معیارهایی برای تضمین کیفیت گزارش استفاده کرد و براساس این معیارها از کیفیت گزارش اطمینان حاصل نمود. براساس ماده‌ی ۶۱( آیین‌نامه‌ی اجرایی ماده‌ی (۱۸۴) قانون برنامه پنجم توسعه. شورای عالی محیطزیست مسوول -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۳‏ ارزیابی راهبردی محیط زبستی طرح‌های عمرانی ررررمممممممممممممممممممشششششجت کا. گ ده تخصص ۰۱ ۱ منطقه‌ا (برنامه‌ها ۴ طرح‌های توسعه منطقه) برنامه‌های ملی موضوعی) کت (ستاد مرکزی) بازنگری الزام به گزارش ارزیابی نما دارد 2 ۱ نیاز ندارد غربالگری ا (دستگاه‌های دولتی) شکل ۷-۴- چارچوب تهیه و تصویب گزارش ارزیابی راهبردی (پیشنهادی) -------- صفحهٔ بعد -------- از ها + سس -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱ ۹۴/۱/۰۱ ۳۵ الف - ماده ۱۸۴ قانون برنامه پنجم توسعه (۱۳۹۴-۹۴) به منظور تحقق آهداف مندرج در اصل پنجاهم (۵۰) قانون اساسی, «نظام ارزیابی راهبردی محیطی» در سطوح ملی. منطقه‌ای و موضوعی براساس محورهای ذیل تدوین و به اجرا در می‌آید: الف - رأهبردهای کلی توسعه مناطق و منظور نمودن اثرات تجمعی این راهبردها ب- شاخص‌های آثرات محیطی توسعه و شاخص‌های ظرفیت زیستی ج- اعمال شاخص‌های پایداری منطقه‌ای و ملی د- پایش برنامه‌ها و طرح‌های توسعه‌ای منطقه‌ای و موضوعی برنامه توانمندسازی و تعیین سازوکار اجرایی ارزیابی رأهبردی محیط ب- آیین‌نامه اجرابی ماده (۱۸۴) قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی آبران مصوب ۱۳۹۰/۱۱/۱۶ ماده ۱- در این آیین‌نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: الف- ارزیابی راهبردهای محیطی: فرآیند نظام‌مند سنجش اثرات تجمعی راهبردهاء برنامه‌ها و طرح‌های توسعه‌ای در سطوح ملی, منطقه‌ای و موضوعی. ب- نظام ارزیابی راهبردی محیطی: مجموعه راهبردهای کلی, ساز و کارها و شاخص‌هایی که برای ارزیابی راهبردی محیطی در سطوح ملی, منطقه‌ای و موضوعی تدوین و به اجرا درمی‌آید. ج- سازمان: سازمان حفاظت محیط زیست د- شورای عالی: شورای عالی حفاظت محیط زیست ه- شورای هماهنگی: شوراهای هماهنگی توسعه منطقه ای و- طرح‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای: مجموعه‌ای از فعالیت‌های توسعه زا که با اهداف مشخص در یک بازه زمانی معین در یکی از سطوح ملی یا منطقه‌ای به اجرا درمی‌آید. ز- اثرات تجمعی: پیامدهای محیط‌زیستی ناشی از مجموعه‌ای از فعالیت‌های انسانی بر محیطزیست عرصه مورد ارزیابی. ح- حیطه‌یابی: ساز و کار تعیین محدوده و عمق بررسی‌های آرزیابی راهبردی ط- شاخص ظرفیت زیستی: معیار برآورد توانایی سرزمین برای تامین نیازهای انسانی ی- شاخص اثرات محیطی: معیار برآورد اثرات فعالیت‌های انسان بر محیط‌زیست ماده ۲- عناوین برنامه‌ها و طرح‌های توسعه‌ای در سطوح ملی. منطقه‌ای و موضوعی که باید مورد آرزیابی راهبردی تبصره- طرح‌های توسعه‌ای که توسط طرف‌های خارجی و یا با استفاده از کمک‌ها و تسهیلات مالی خارجی به اجرا درمی‌آیند نیز مشمول این آیین‌نامه هستند. -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۴/۱۰/۰۱ ۳۶‏ ارزیابی راهبردی محیط زیستی طرح‌های عمرانی ماده ۳- ارزیابی راهبردی محیطی شامل مراحل حیطه‌یابی, انجام مطالعات. تدوین گزارش,» بررسی, تصمیم‌گیری و ماده ۴- گزارش ارزیابی راهبردی محیطی باید با لحاظ اثرات تجمعی راهبردهای کلی توسعه مناطق دربرگیرنده موارد الف- بررسی اثرات تجمعی ناشی از اجرای برنامه یا طرح در سطوح ملی. منطقه‌ای و موضوعی. ب- بررسی اثرات محیطی, ظرفیت زیستی و شاخص‌های پایداری در عرصه اجرای طرح یا برنامه. ج- نحوه پایش اثرات محیطی و پیشنهاد برنامه‌های توانمندسازی محیطی. ماده ۵- دستورالعمل‌های نحوه انجام ارزیابی راهبردی محیطی شامل شاخص‌های سنجش آثرات تجمعی محیطی. شاخص ظرفیت زیستی, شاخص‌های پایداری منطقه‌ای و ملی, ساز و کار پایش و توانمندسازی ظرف شش ماه به پیشنهاد سازمان به تصویب شورای عالی می‌رسد. ماده ۶- شورای عالی نهاد ملی مسوول آرزیابی راهبردی محیطی طرح‌ها و برنامه‌های توسعه ملی - موضوعی می‌باشد. ماده ۷- به منظور آرزیابی راهبردی محیطی برنامه‌های توسعه منطقه‌ای, در هر یک از مناطق نه گانه زیر» شورای هماهنگی متشکل از معاونان برنامه‌ریزی استانداری‌های منطقه, مدیران کل حفاظت محیط زیست استان‌های منطقه, روسای سازمان آمور اقتصادی و دارایی استانهای منطقهء روسای واحدهای استانی وزارتخانه‌های صنعت. معدن و تجارت. نیرو راه و شهرسازی, تبصره- دبیرخانه شورای هماهنگی در هر دوره دو ساله در یکی از استان‌های منطقه به انتخاب شوارای هماهنگی استقرار می‌یابد و جلسات به ریاست استاندار مربوطه برگزار می‌شود. ماده ۸ - وظایف شورای هماهنگی به شرح زیر می‌باشد: الف- ارزیابی راهبردهای محیطی برنامه‌ها و طرح‌های توسعه منطقه‌ای براساس ضوابط مصوب شورای عالی ب- نظارت بر حسن اجرای نتایج ارزیابی راهبردی محیطی در سطح مناطق ج- بررسی و اعمال هماهنگی‌های منطقه‌ای در تدوین اسناد توسعه سرزمینی در سطح مناطق از جمله مطالعات آمایش سرزمین د- تدوین و اجرای شاخص اثرات محیطی توسعه و شاخص‌های ظرفیت زیستی در منطقه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۷ ٩۴/۱۰/۰۱ ۱ ‏پیوست ه- تدوین و پایش شاخص‌های پایداری منطق ماده ‎-٩‏ سازمان موظف است. تمهیدات لازم و کافی را برای انجام موارد زیر به‌عمل آورد: الف- ظرفیت سازی و برگزاری دوره‌های آموزش توجیهی ارزیابی راهبردی محیطی برای مخاطبین مختلف اعم از دولتی و غیردولتی ب- آگاه‌سازی مسوولین برنامه‌ها و طرح‌های موضوع این آیین‌نامه و تنویر افکار عمومی نسبت به اهمیت ضرورت ارزیابی راهبردی محیطی ج - اصلاحیه آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۸۴ مصوب ۱۳۹۴/۳/۳۱ ۱ در انتهای ماده (۶) عبارت «کارگروه ملی با ریاست سازمان و شرکت نمایندگان دستگاه‌های عضو شورای عالی (حداقل در سطح مدیرکل) تشکیل می‌شود» اضافه می‌شود. ۲- در ماده (۷) عبارت «نمایندگان سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (رئیس آمور آمایش و توسعه منطقه‌ای) وزارت کشورء سازمان حفاظت محیط‌زیست.» بعد از عبارت «متشکل از» اضافه می‌شود. ۳- در بند (الف) ماده (۸) واژه «مسوولیت» قبل از واژه «ارزیابی» اضافه می‌شود. ۴ متن زیر به عنوان ماده (۱۰) الحاق می‌شود: ماده ۱۹- نتایج حاصل از ارزیابی راهبردی محیطی برای دستگاه‌های اجرایی ذی‌ر بط لازم‌الاجرا است. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- کلید ور مس : واز مها و اصطلا حات بر نا بر نامه ر ری ۱ ۷ و رزدانی را هبردی محیط سب ۹ و ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- کلید وازه‌ها و اصطا و۳۳۳ طبقه‌بندی موضوعی واژه‌ها توسعه‌ی پایدار حات برنامه‌ر بزی و ارز بابی راهبردی محیطزیست ۹۴/۱۰/۰۱ ۳۳۱ و مفهوم واژه‌ها واژه‌ی توسعه حاوی اشارات و مفاهیم روشن, دایر بر پیشرفت. بسط. ترقی, نحوه‌ی وسعت دادن. سطح و نیز گسترش است ولی می‌توان به معنی پیشرفت در جهت دستیابی به اهدافی از پیش تعیین شده و روشن دانست. توسعه را از نظر لغوی می‌توان به معنی پیشرفت. ترقی یا بهبود دانست. مفهوم توسعه با رشد اقتصادی متفاوت است. توسعه بر خلاف رشد نه تنها به جنبه‌ی کمی‌می‌پردازد بلکه به جنبه‌های کیفی هم توجه می کند. توسعه. فرآیند بهبود بخشیدن به کیفیت زندگی تمام مردم است. سه جنبه‌ی مهم توسعه عبارتند از (مستندات برنامه‌ی سوم توسعه‌ی اقتصادی. اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. ۹): ۱- ارتقای سطح زندگی مردم از طریق فرآیندهای مناسب رشد اقتصادی ۲ ایجاد شرایطی که موجب رشد عزت نفس مردم از طریق استقرار نظام‌ها و نهادهای اجتماعی, سیاسی و اقتصادی که مشوق شان مردم و احترام انسان باشد. ۳- افزایش آزادی‌های مردم از طریق وسعت بخشیدن به حدود متغیرهای انتخاب آن‌ها؛ به عنوان مثال افزایش در تنوع کالاها و خدمات مصرفی توسعه. فرآیند بهبود در مبانی علمی و فنی و دگرگونی و بهبود در سطح زندگی. شرایط کار و نحوه‌ی مدیریت نهادهای سیاسی. اجتماعی و فرهنگی هر کشور به طور بنیادی و اساسی و به صورت سیستمی و مجموعه‌ای در کنار هم هستند. گروه‌های مختلف. توسعه را براساس دیدگاه‌های خود تفسیر نموده اند. در شالوده‌ی همه سونگری و کل گرایی, تعریف توسعه را می‌توان چنین دانست:«روندی است فراگیر در جهت افزایش توانایی‌های انسانی - اجتماعی, برای پاسخ گویی به نیازهای انسانی - اجتماعی. صضمن انکه نیازها پیوستّه در برتو ارزش‌های فرهنگی جامعه و بینش‌های پایداری جهان. پالایش یابند». بر مبنای این تعریف«توسعه مفهومی است همه جانبه که به مجموع نیازمندی‌ها و ابعاد مختلف زندگی انسان توجه دارد. توسعه واقعی باید بتواند شرایط لازم را برای همه افراد جامعه صرف نظر از موقعیت استقرار مکانی در همه ابعاد. در جهت پویایی؛ رشد 0 تعالی مادی 0 معنوی آنان فراهم سازد». فرآیند توسعه فرآیندی چند بعدی است که شناخت و تجزیه 0 تحلیل آن مستلزم یک برخورد کل گرا 0 استفاده از تمام ابزار علوم اقتصادی و اجتماعی است. ۱- کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه " نیز توسعه پایدار را این گونه تعریف می‌کند: توسعه‌ی پایدارء فرآیند تغییری است در استفاده از منابع. هدایت سرمایه‌گذاری‌ها. سمت گیری توسعه‌ی فناوری و تغییر نهادی است که با نیازهای حال و آینده, سازگار باشد(پرمن و همکاران. ۱۳۸۲). ۲- درمورد معروف‌ترین و جامع‌ترین تعریفی که تاکنون از رویکرد توسعه‌ی پایدار مطرح شده است. می‌توان به گزارش برانت لند تحت عنوان «آینده‌ی مشترک ما» " اشاره کرد. براساس این تعریف. همان طور که در ابتدا مطرح شد. توسعه‌ی پایدار عبارت است از توسعه‌ای که نیازهای نسل‌های کنونی جهان را تأمین نماید. بدون این که توانایی نسل‌های آینده را در بر آوردن نیازهای حود به مخاطره افکد 0 این توسعه‌ی پایدار رابطه‌ی اننسان با طبیعت در سراسر جهان است(۳1(,1992-ع۳(]). ۳ در اسناد یونسکو(۱۹۹۸) تعریف زیر نیز برای مفهوم پایداری مطرح شده است: هر نسل باید منابع آب. هوا و خاک را خالص و بدون آلودگی, همانند زمانی که این منابع بر روی کره‌ی زمین به وجود آمدند. برای نسل بعد باقی بگذارد(پرمن و همکاران. ۱۳۸۲). می‌کند که چهار پایه‌ی آن. ابعاد توسعه اقتصادی, اجتماعی, فرهنگی و محیطزیستی هستند که همراه با هم و در ارتباط 1 - | 1 20 ۳۷۱۳۵۲۵۱ 0 0015510 ۷/۵۲۵ -2 ۵ 00۵۱ 0۳ -3 106515 ۳۳۵۵۹۵ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۲۳ طبقه‌بندی موضوعی واژه‌ها الگوی اسلامی - ابرانی نظربه پایه توسعه ملی آمایش سرزمین ٩۴/۱۰/۰۱‏ ار ز بابی راهبردی محیط ز بسنی طرح‌های عمرانی مفهوم واژه‌ها متقابل با هم. پایداری آن را تضمین می‌کنند. وی معتقد است در صورتی که حتی یکی از پایه‌های چنین صندلی. کوتاه‌تر یا ضعیف‌تر از پایه‌های دیگری باشد. آن صندلی نه راحت و نه پایدار خواهد بود. به عبارت دیگر فرآیند توسعه‌ی پایدار باید به موازات حوزه‌های اجتماعی, اقتصادی. فرهنگی و محیط‌زیستی متحول گردد. ضعف و کارکرد هر یک از این حوزه‌هاء سایر حوزه‌ها را تحت تاثیر قرار داده و مانع از تحقق اهداف توسعاً پایدار می‌شوند(پوراصغر. ۱۳۸۹). ۵- سازمان خوار و بار و کشاورزی (۲۳۸0) نیز تعریف زیر را از مفهوم توسعه‌ی پایدار ارائه می‌دهد: توسعه پایدار یعنی مدیریت و حفاظت از منابع پایه و معرفی و به کارگیری پیشرفت‌های تکنولوژی و ساختار تشکیلاتی که از طریق آن بتوان نیازهای انسان را برای زمان حال و نسل‌های آینده به طور مستمر و معقولانه تضمین کرد. چنین توسعه‌ای سبب حفاظت از منابع سرزمینی, منابع آب و منابع ژنتیکی گیاهی و جانوری می‌شود و نه تنها عامل تخریب محیطزیست نیست. بلکه از نظر فنی مناسب. از لحاظ اقتصادی با ارزش و از جهت اجتماعی مقبول است (۲۳۸0,1998). ۶- سازمان همکاری‌های توسعه اقتصادی (۳)21(,2001). توسعه‌ی پایدار را به معنای ادغام اهداف اقتصادی, اجتماعی و محیط زیستی برای حداکثر کردن رفاه انسان فعلی بدون آسیب به توانایی نسل‌های آتی برای برآورد نیازهایشان تعریف می‌کند. ۷- برنامه‌ی عمران سازمان ملل متحد (1۳]1(۳]) در گزارش توسعه انسانی سال ۰۱۹۹۴ توسعه‌ی پایدار را نوعی عدالت توزیعی معرفی می‌کند که در آن بر تقسیم عادلانه فرصت‌های توسعه بین نسل‌های کنونی و آینده از یک سو و فراگیر بودن آن از سوی دیگر تاکید می‌کند. فراگیر بودن در این تعریف. به معنای قدرت بخشیدن به مردم و حمایت از تمامی حقوق انسانی اهم از حقوق سیاسی, اقتصادی, اجتماعی و غیره است(پرمن و همکاران. ۱۳۸۲). ۸- گولد " از مجموع دیدگاه‌های مطرح شده در زمینه‌ی توسعه پایدار, پایداری را به پایداری سطحی " (کوتاه مدت با نمادین) و پایداری عمیق " (بلند مدت یا بنیادین) طبقه‌بندی می‌کند. در پایداری ضعیف. گلد. کارایی و راهبردهای جایگزین با توجه به مصرف منابع را مطرح می‌کند و معمولا اهداف جامعه را بدون کنکاش عمیق می‌پذیرد و به همین دلیل برای رسیدن به پایداری, عمدتا راه حل‌های درمانی را هدف گذاری می‌کند. در پایداری عمیق, گولد. اهداف بلند مدت را مطرح کرده و بر طراحی نظام‌ها و ساز و کارهای مناسب با توجه به محدودیت‌های بوم‌شناختی تاکید می‌کند. الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت. به مجموعه‌ی نظام‌مندی از مفاهیم. اصول موضوعه. قوانین و راهبردها گفته می‌شود که در ساختاری منطقی و براساس اصول معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی اسلام و در چهارچوب حقوق و اخلاق اسلامی به تحلیل وضعیت موجود ایران و تبیین وضعیت مطلوب آن و ارائه‌ی راهبردها برای تغییر وضعیت موجود اقدام می‌کند(مر کز الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت. معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری.۱۳۹۰). نظریه پایه توسعه ملی اصلی‌ترین جهت گیری‌های توسعه کشور در بلند مدت است. این نظریه حدود تقابل‌های تعیین کننده در فرایند تشخیص مشی توسعه را تعیین می‌کند و در قالب دیدگاهی شفاف و کاربردی. چشم اندازی از آینده توسعه ملی و نقش کشور در عرصه جهانی به دست می‌دهد. نظریه پایه توسعه ملی. اساس تعیین راهبردها و خط مشی‌های اقتصادی, اجتماعی, فرهنگی, سیاسی. امنیتی و دفاعی کشور را تشکیل می‌دهد و جهت دهنده نقش و وظایف دولت. نحوه مشارکت مردم در فعالیت‌های توسعه و چگونگی نظام تصمیم گیری و اجرا است. نظریه پایه توسعه ملی. نقش محوری در طرح پایه آمایش سرزمین دارد و مرجع تعیین معیارها و موازین مورد استناد در تمامی مراحل تهیه طرح پایه آمایش سرزمین است. این طرح بازتاب فضایی و تبلور عینی بخش‌هایی از نظریه پایه توسعه ملی است که قابلیت اثرگذاری بر سازمان فضایی کشور را داشته باشد. تنظیم کنش متقابل بین عوامل انسانی و عوامل محیطی به منظور ایجاد سازمان سرزمینی مبتنی بر بهره گیری بهینه از استعدادهای انسانی و محیطی آمایش سرزمین نامیده می‌شود.آمایش سرزمین در چارچوب اصول مصوب؛ از طریق ۱- ۲۳۵۵۵ 20 ۸۵710011۳63 2- )001 00 3- 58110۷7 (۷ ۷ا(011 5۶1۵12 ع6] -4 -------- صفحهٔ بعد -------- پیبوست ۲۳- کلید وازه‌ها و اصطا 3333333333333333 طبقه‌بندی موضوعی وازژه‌ها هدف هدف‌ها یا آرمان‌های برنامه " هدف‌های کلی با کلان " برنامه اجرایی تعاریف برنامه‌ر یزی ۶ حات برنامه‌ر بزی و ارز بابی راهبردی محیطزیست ‎٩۴/۱/۰۱‏ ۳۳۳ مفهوم واژه‌ها افزایش کاریی و بازدهی اقتصادی. گسترش عدالت اجتماعی. رفع فقر و محرومیت و برقراری تعادل و توازن در برخورداری از سطح معقول توسعه و رفاه در نقاط و مناطق جغرافیایی, ایجاد نظام کاربری اراضی متناسب با اهداف توسعه متعادل و حفظ محیط‌زیست. ایجاد و تحکیم پیوندهای اقتصادی درون و برون منطقه‌ای و هماهنگ سازی تاثیرات فضایی - مکانی سیاستهای بخشی و سیاستهای توسعه مناطق و محورهای خاص به گونه ای عمل می‌کند که بتواند اهداف چشم انداز آمیزه‌ای از ارزش داوری‌های مبتنی بر ایدئولوژی نظام و واقعیت‌های اجتماعی. فرهنگی, اقتصادی و محیط‌زیستی جامعه است. با توجه به این که ایدئولوژی‌ها و نگرش‌های مختلف و متفاوت. آینده‌های متفاوتی را ترسیم می‌کنند. نخستین گام در پویش برنامه‌ریزی بلند مدت و آینده نگری, پذیرش چشم انداز واحدی است که تصویر سازگاری از آینده ممکن و مطلوب را ترسیم نماید. به عبارت دیگر. هدف نهایی چشم انداز, معطوف به تبیین گزینش‌های راهبردی و جهات اصلی تحولات ساختاری- نهادی و ارائه عرصه‌های انتخاب برای تدوین برنامه‌های میان مدت در مسیر حرکت به طرف جامعه آرمانی است. در برنامه‌ریزی توسعه, هدف عبارت است از غایت خواست‌های نهایی جامعه اعم از اقتصادی, اجتماعی, فرهنگی و محیط زیستی منبعث از نظام ارزش‌های حاکم بر جامعه است و برنامه‌ها برای دستیابی به آن‌ها تدوین می‌شود. هدف ممکن است کیفی یا کمی‌باشد. ولی دارای این ویژگی است که در پایان زمان برنامه می‌توان درجه‌ی نسبی تحقق آن را مجموعه مقاصد و منظورهایی که در جریان برنامه‌ریزی پیش‌بینی می‌گردد و عملیات اجرایی برنامه در جهت نیل به آن‌ها هدف‌های کلی برنامه که در چارچوب هدف‌های آرمانی تعیین می‌گردند و ناظر به دوره‌ی زمانی برنامه است و باید طی کفایی. کاهش انتشار گازهای آلاینده و..). هدف‌هایی که در هر بخش یا زمینه‌های مختلف فعالیت‌های خود به صورت کیفی وضع می‌شود. به هدف‌های کیفی نسبت داده می‌شود. اهدافی مانند افزایش بهره وری بخش کشاورزی, افزایش کیفیت محصولات و... براساس اهداف کلی ۱- برنامه. نمایش منظم و یا رعایت سلسله مراتب فعالیت‌های مربوط به هم و مربوط به یک رشته تصمیمات منظم و مرتبط برحسب دوره‌های زمانی مختلف است. به عبارت دیگر برنامه. «گاهنامه تصمیم منظم براساس سلسله مراتب» ۲- برنامه. توسعه‌ی سندی است که در آن شرایط مطلوب اقتصادی و اجتماعی در چارچوب محدودیت‌ها و منابع ۳- برنامه در ادبیات برنامه‌ریزی, سندی است شامل مجموعه ای از چشم اندازهاء سیاست‌هاء. خط مشی‌ها و تصمیمات بلند مدت و راهبردی برای اجرای عملیات و اقدامات آتی در چارچوب راهبرد توسعه‌ی تعیین شده است (گروه مطالعات آمایش. ۱۳۸۳). مجموعه‌ای از عملیات و خدمات مختلف در ارتباط با یکدیگر برای تحقق هدف‌های مشخص برنامه(بخش) است. هر برنامه اجرایی متشکل از طرح‌های متعدد است. برنامه اجرایی. معمولا در چارچوب برنامه‌های بلندمدت‌تر تنظیم می‌گردد. ۱- برنامه‌ریزی عبارت است از یک جریان آگاهانه که به منظور دستیابی به اهداف معین و مشخص که انجام یک سلسله |- (6 2- 00۵5 3- 0۷۵۲۵|[| 00۵5 4- (۵111۵11۷6 0085 5 6- 68 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۴ کح طبقه‌بندی موضوعی وازه‌ها (سازمان مد بریت و ویژگی‌های برنامه‌ریزی سطوح برنامه‌ریزی ٩۴/۱۰/۰۱‏ ار ز بابی راهبردی محیط ز بسنی طرح‌های عمرانی چجچجچجچجچجچجچجچجششججججججججششمشمشمشمشمشمشمشمشمشمشمشمشمشمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجم<م<م<<«+جچ<گححححححححححح مفهوم واژه‌ها اقدامات و فعالیت‌های مرتبط به یکدیگر را در آینده. پیش‌بینی می‌کند. ۲- برنامه‌ریزی عبارت است از تهیه و توزیع و تخصیص عوامل و وسایل محدود برای رسیدن به هدف‌های مطلوب. در حداقل زمان و با حداقل هزینه ۳- برنامه‌ریزی فرآیندی است هوشمندانه که طی آن مدیریت یک نظام. اهداف نظام را برای زمان موردنظر تعیین و راهبردها 9 چار چوب‌های تصمیم گیری برای نیل به اهداف تعیین شده رً نا توجه به محدودیت‌های موجود و قابل ۴- تنظیم برنامه (برنامه‌ریزی). فرآیندی است که فعالیت‌های لازم را برای تحقق هدف یا اهداف موردنظر (مطلوب) با استفاده از روش‌های مناسب 0 منظم 0 با در نظر گرفتن جمیع امکانات 0 محدودیت‌ها. پیش‌بینی 0 تعیین می‌کند. بدین ۵- برنامه‌ریزی فرآیندی است شامل اتخاذ و ارزیابی مجموعه‌ای از تصمیمات مرتبط با یکدیگر. قبل از نیاز به اجرای آن‌هاء ۴ توجه به این اعتقاد که بدون اقدام عملی احتمال وقوع وضعیت مطلوب در آینده وجود ندارد و در صورت اقدام احتمال رسیدن به نتایج موردنظر افزایش می‌یابد. این تعریف جامع بوده و وجه مشترک متخصصان امر است. ۶- نوعی دوراندیشی و بررسی نظام‌مند گزینه‌های پیشنهادی برای اقدام جهت دستیابی به اهدا ف خرد و کلان معین است که شامل تشریح رویدادهای مطلوب در آینده و اقدامات لازم برای ایجاد آن است . ۷- برنامه‌ریزی فرایندی است که اهداف نظام را برای زمان موردنظر تعیین کرده و راهبردها و چارچوب‌های تصمیم‌گیری برای نیل به اهداف تعیین شده را با توجه به محدودیت‌های موجود و قابل پیش‌بینی در طی برنامه. مشخص می‌کند. به عبارت دیگر برنامه‌ریزی, بررسی دقیق آینده است تا مجموعه ای از طرح‌ها و فعالیت‌ها را به طریقی که انتظار می‌رود به نظم درآورده 9 تر تیب اجرای آن‌ها را مشخص نماید(گروه مطالعات آمایش. موسسه عالی آموزش و پزوهش مدیریت و برنامه‌رپزی, ۱۳۸۳). ۱- برنامه‌ریزی یک جریان است نه یک عمل مقطعی 0 5 یک سند تدوین شده. برنامه‌ریزی یک آمر مستمر و محموعه‌ای از قعل 0 انفعالات پبیجچیده در رمینه‌ی جمع‌آوری. انتخاب. بررسی و قضاوت. تعیین آولویت‌ها 0 ابتکار شیوه‌هایی است که دستیابی به اهداف موردنظر را میسر می‌سازد. ۲ برنامه‌ریزی یک امر آگاهانه 9 دارای عرم 9 قصد است. هرجند که تصادف. شانس 0 احتمالات ممکن است توسط گوناگون به منظور تحقق اهداف تعیین‌شده می‌باشد. ۳- برنامه‌ریزی یک سلسله فعالیت‌ها و اقدامات است که بایستی در آینده صورت پذیرد. این سلسله فعالیت‌ها بایستی از یک طرف با یکدیگر هماهنگ باشند و از طرف دیگر متناسب با اهداف برنامه تنظیم شده باشند. ۴ برنامه‌ریزی اهدافی را دنبال می‌کند که سلسله فعالیت‌های آینده متناسب با این اهداف تعیین می‌گردند. برنامه‌ریزی در سطوح گوناگونی انجام می‌گیرد: ۱- برنامه‌ریزی در سطح ملی : این گرایش را دارد که در محتواء به شدت اقتصادی باشد. بی گمان. این مورد در انگلستان وجود دارد؛ هرچند که برخی از کشورهاء سیستمی از برنامه‌ریزی فیزیکی ملی دارند. برنامه‌ریزی اقتصادی ملی می‌تواند به شکل تخصیصی کوتاه مدت. تقسیم شود که با ثابت سازی افت و خیزهای اقتصادی و شکل نوآورانه‌ی بلند مدت که با دسترسی به درجه‌های ویژه‌ای از رشد اقتصادی. سرو کار دارد. طرح ملی انگلستان(۱۹۶۵) و طرح‌های پنج ساله‌ی گوناگون فرانسه پس از جنگ. نمونه‌هایی از برنامه‌ریزی بلند مدت هستند. این طرح‌هاء چندهدفی(با هدف‌های ویژه) هستند و در اجرا بر پایه‌ی ایدئولوژی هر کشور. متفاوت هستند. ۲- برنامه‌ریزی در سطح محلی : در اینجا برنامه‌ریزی شهری" و روستایی . نقش غالب‌تری داشته‌اند و از روشی نتیجه [۷۵م]ا [۳۵110۵ ۵1 ۳۱۵۱۵ -۱ ما 321 ۳1۵1:۱۱۲۵ -2 8 11۳۳۵۱ -3 8 ۱۹۵۲۵۱ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- کلید وازه‌ها و اصطا و طبقه‌بندی موضوعی واژه‌ها راهبرد یا استراتژی" حات برنامه‌ر یزی و ارزیابی راهبردی محیطزیست ‎٩۴/۲۰/۰۱‏ ۳۳۵ و9393 می‌شود که بیش‌تر در راستای کاربری آراضی است. برنامه‌ریزی شهری, به برنامه‌ریزی با جزء مکانی(فضایی) یا جغرافیایی می‌گویند که هدف اصلی آن. تامین ساختار مکانی فعالیت‌ها (یا شیوه‌ی کاربری زمین) است که از جنبه‌هایی, بهتر از الگوی موجود بدون برنامه‌ریزی است. این برنامه‌ریزی, با عنوان «برنامه‌ریزی فیزیکی» و شاید «برنامه‌ریزی فضایی» . واژهای دقیق‌تر و بدون بار ارزشی است . برنامه‌ریزی روستایی, شناخت و آگاهی از وضعیت موجود روستاها از نظر فیزیکی. اقتصادی, اجتماعی و طبیعی است و برای برنامه‌ریزی, به منظور بیش‌ترین بهره‌برداری از منابع. می‌کوشد. ۳- برنامه‌ریزی در سطح منطقه‌ای ": در چند دهه‌ی گذشته. نیاز برای برنامه‌ریزری در سطح میانه" در بسیاری از کشورها مانند انگلستان نیروی حرکتی به دست آورده است. سطح منطقه‌ای برنامه‌ریزی, خلاء بین سطح ملی و محلی را پر می‌کند. برنامه‌ریزی منطقه‌ای با ویژگی‌های اقتصادی و اجتماعی و با امکانات و مشکلات گوناگونی سر و کار دارد که آن را از دیگر مناطق, جدا می‌سازد. ۴- برنامه‌ریزی در سطح زیرمنطقه‌ای ‏ شاید دشوارترین سطح برای تعریف است؛ چیزی مانند یک «پیوند»" در رابطه با بخشی از یک منطقه‌ی بزرگ‌تر است و اگرچه ممکن است به خوبی تعریف شدنی نباشد. اما از نظر عملی. منطق مشخصی دارد. در انگلستان, زیرمنطقه ممکن است مرزهای اقتدار محلی را در همپوشی قرار دهد که بیش‌ترء در ارتباط با مشکلات ویژه‌ای. تعریف می‌شود تا این که در رابطه با مرزهای اداری باشد. یک ناحیه محلی با ساختاری ویژه. مشکلات و توانمندی ویژه‌ی خود را دارد. در این سطح., بیش‌تر تاکید بر اجزای فیزیکی است و زیرمنطقه می‌تواند به عنوان بالاترین سطحی در نظر گرفته شود که در آن. اجزای فیزیکی. اجزای اساسی طرح هستند. البته همه‌ی این سطوح, ممکن است در نقطه‌ی زمانی مشخصی در یک کشور وجود نداشته باشد. در برخی از کشورهای کوچک. سطوح ملی و منطقه‌ای ممکن است تمایز اندکی با سطوح منطقه‌ای و زیرمنطقه‌ای داشته باشند. ۵ برنامه‌ریزی توسعه‌ی ملی؟: سندی است حاوی مجموعه‌ای از اهداف و بیان استراتژی‌ها. سیاست‌هاء دستورالعمل‌ها و سازماندهی لازم برای نیل به اهداف تعیین شده که مدیریت اقتصادی- اجتماعی کشور برای توسعه‌ی اقتصادی - اجتماعی تدوین می‌کند. منظور از تدوین برنامه‌ی توسعه. تشخیص و تعیین استراتژی‌ها و سیاست‌هایی است که به بهترین شکل. راه دستیابی به هدف‌های کلی اقتصادی و اجتماعی را هموار سازد. چارچوبی است که مجموعه حرکات و اقدامات اصلی را برای دستیابی به اهداف ترسیم کرده و چگونگی تخصیص کلی مستلزم برگزیدن یک جهت گیری کلی و تخصیص منابع از میان چارچوب‌های جایگزین است. دستور راهنمای تفکر و تصمیم‌گیری برای مدیران است. همان‌گونه که راهبرد. جهت گیری‌های کلی و چارچوب تخصیص منابع یک برنامه را مشخص می‌کند. سیاست‌ها چارچوب‌ها و خطوط راهنمای تصمیم‌گیری در انتخاب گزینه‌های مختلف اجرای راهبرد برای تحقق هدف را فراهم می‌کند. سیاست‌ها به‌صورت مجموعه‌ای از معیارها و تدابیر قانونی, فنی. اجرایی. پولی و مالی هستند که اتخاذ آن‌ها موجبات و تسهیلات لازم جهت تحقق هدف‌های برنامه را فراهم می‌سازد. به عنوان مثال. برای کاهش آنتشار دی اکسید کربن. سیاست‌های پولی (مانند اعطای وام کم بهره) و سیاست‌های مالیاتی (مانند مالیات بر کرین)» اتخاذ می‌شود. 8 ۳۷۹۱۵ -[ ٩۳۵11۵ 8‏ -2 2 ,| [1۵] -3 |۵م] | 11۵8۵10۵ ۵1 ۳13۵:۳1۳۵ -4 1۷۵1 1310۳1۵01۵16 -5 ۵1] 11۵۵101۵1 50۳ -6 40 -7 120۷۵[001330:11 ۳۵۱۵۵ -8 8(۷ ۳1 -9 |۳۵ -0| 3 5۳۷۵11۵00 -1| -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۶ طبقه‌بندی موضوعی واژه‌ها راه گزین با سناریو طرح انواع طرح ۹۳/۱/۱ ارزیابی راهبردی محیط زیستی طرح‌های عمرانی یی توسعه‌ای است. به عبارت دیگر. مجموعه اقدامات و عملیات استاندارد شده به منظور روشن ساختن کمی میزان انحرافات امور اجرایی موردنظر از ضوابط و برنامه‌های پیش‌بینی شده است. نظارت. فعالیتی است مستمر که از سوی نهادهای نظارتی به منظور بررسی و کنترل انطباق عملیات و فعالیت‌های مختلف با اهداف کمی. کیفی. زمانی و مالی منظور شده در قوانین و مقررات کشور. انجام می‌شود. در واقع نظارت را می‌توان قرایندی حاصل از ورود نهاده به یک عملیات اجرایی و رابطه‌ی آن با ستانده‌ها نامید. این فرایند می‌تواند در طول پدیدآوری یک پروژه انجام شود که در صورت مشاهده‌ی انحراف از نتایج مورد انتظار می‌توان با ارائه‌ی گزارش های لازم از مشکلات موجود و ارائه‌ی پیشنهادهای اصلاحی به مراجع ذیربط. از بروز مشکلات بعدی و یا مشابه. جلوگیری کرد. به عبارت دیگر از نتایج مهم نظارت. اصلاح سیستم برنامه‌ریزی است (همان). نمایش حوادث یا پدیده‌ها به‌صورت منظم (سلسله مراتب) تحلیل روابط علت و معلولی به طوری که بتوان ویژگی‌ها و خصوصیات یک تحول معین بر مبنای تعدادی از مفروضات از پیش ساخته شده را بر روی پدیده‌های مختلف اقتصادی. مجموعه‌ای از اقدامات و فعالیت‌های مطالعاتی. فنی و اجرایی همبسته که با هزینه‌ای معین و در یک دوره‌ی زمانی الف - طرح‌های ملی - طرح‌های ملی. منحصرا در قلمروی وزارتخانه‌ها و سازمان‌های مرکزی است و به طرح‌هایی اطلاق می‌گردد که از نظر اعتباری و فنی دارای ابعاد وسیع بوده. جنبه‌ی راهبردی داشته و از نقطه نظر دوره‌های اجرایی. طویل المدت هستند. در واقع تمام یا قسمتی از کشور از آن بهره‌مند می‌شوند. - طرح‌های ملی. مجموعه‌ی طرح‌هایی هستند که جنبه‌ی راهبردی دارند و از نظر سرمایه‌گذاری بزرگ و از نظر فناوری پیچیده اند و آثار مترتب بر اجرای آن‌ها نیز از یک منطقه بیش‌تر است. مانند طرح‌های آموزش عالی, سدهای بزرگ. ب- طرح‌های منطقه‌ای برنامه‌ریزی این طرح‌ها در مرکز انجام می‌شود ولی طرح‌ریزی و بودجه بندی آن به استان واگذار شده است. این طرح‌ها از نظر اعتباری و فنی, جنبه متوسط داشته و مکمل سرمایه گذاری‌های انجام شده در طرح‌های خاص ناحیه ای است وسبب افزایش هماهنگی بیش‌تر در سطح استان می‌گردد. چ- طرح‌های ساختاری طرح ساختاری متشکل از یک گزارش مکتوب است که سیاست راهبردی اصلی در برنامه‌ریزی بهره‌برداری از زمین را در منطقه و مهم‌ترین پیشنهادهای کلی برای تغییرات را بازگو می‌کند. این پیشنهادها و سیاست‌ها محدود و مختص به مکان خاصی در استان نیستند بلکه مستقیما با توسعه و موارد دیگر بهره‌برداری از زمین. نظیر اقدامات مدیریتی برای ترافیک و گسترش محیط کالبدی در ارتباط هستند و باید گستره کاملی از موضوعاتی که بر روی آینده منطقه تاتیر گذارند. به مثابه یک کل, مورد توجه قرار دهند. د- طرح‌های محلی طرح‌های محلی سیاست‌ها و پیشنهادهای کلی تدوین شده در طرح ساختاری را توسعه و بسط می‌دهند. و آن‌ها را به مناطق دقیق و مکان‌های سرزمین مربوط می‌سازد. طرح محلی شامل برنامه ای است که پیشنهادات و نهاد برنامه‌ریزی را جهت توسعه و سایر موارد بهره گیری از زمین (در منطقه تحت پوشش طرح) و نیز توجیهات مستدل برای این ۰- طرح‌های استانی مجموعه‌ای از طرح‌های خاص ناحیه‌ای و طرح‌های منطقه‌ای که طرح ریزی آن در محل و اجرای آن با استفاده از امکانات مشترک محلی و ملی در استان. امکان‌پدیر است. طرح‌های استانی در درجه‌ی اول در پیشرفت استان‌ها موثر و از سوی -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- کلید وازه‌ها و اصطا زا طبقه‌بندی موضوعی واژه‌ها آرزشیابی عملکرد برنامه طرح‌ربزی اهداف کمّی برنامه آ ی ۳ محورهای اساسی چشم انداز حات برنامه‌ر بزی و ارز بابی راهبردی محیطزیست ‎٩۴/۱/۰۱‏ ۳۳۷ مفهوم واژه‌ها دیگر با اهداف و سیاست‌های عمومی دولت (مانند سیاست‌های ارزی. دفاعی و...) مغایرت نداشته باشند. و- طرح‌های جامع . در طرح جامع. کلیه‌ی جوانب یا قلمروهای پیوسته یا ناپیوسته‌ی یک زمینه یا موضوع شناسایی می‌شوند. در این طرح., تمامی جنبه‌ها یا قلمروهای مربوطه به صورت مرتبط و پیوسته بررسی می‌شوند. به عبارت دیگر در این طرح‌هاء روابط و اثار متقابل عوامل مطرح شده در این قلمروهاء مد نظر قرار می‌گیرند. بررسی و پایش اجرای راهبردهاء سیاست‌ها و طرح‌ها و پروژه‌های ذیل برنامه توسعه در طول دوره اجرای برنامه و بررسی آثار آن بر توسعه کشور در حین اجرای برنامه و عمدتا پس از آن. ارزشیابی, آثار اجرای برنامه را مورد توجه قرار می‌دهد. - طرح‌ریزی (پیشنهاد طرح اجرای کارء یا تنظیم و مبادله موافقتنامه) عبارت است از تعیین و انتخاب عملیات مشخصی که حصول به هدف‌ها را امکان پذیر می‌سازد و شامل برآورد کلی منابع لازم برای اجرای آن‌هاست. زمان طرح‌ریزی ممکن است با توجه به نوع و طبیعت برنامه‌ها یکساله و یا بیش‌تر باشد. - طرح‌ریزی» فرآیند تبدیل اهداف کلی برنامه به فعالیت‌های مشخص و اجرایی است و به نوعی می‌توان آن را به دو بخش تقسیم کرد که بخش کلان آن مراحل شناسایی, نظریه‌پردازی, ارزیابی اولیه فعالیت‌های ضروری و امکان‌پذیر را در بردارد و این قسمت طرح‌ریزی به دنبال راهی است برای تحقق اهداف و راهبردهای کلی تعیین شده در برنامه. - طرح‌ریزی در سطح دوم خود. یعنی قسمت اجرایی و خرد. به مباحثی همچون تقسیم کار دستگاه‌های مختلف. تعیین محل مناسب برای انجام و برآوردهای مالی و زمانی لازم برای اجراء می‌پردازد. هدف‌های کمی براساس شاخص‌های کمی. هدف گذاری و برای تحقق اهداف کیفی بخش, تعیین می‌شوند و براساس آن‌ها وضعیت مطلوب بخش یا اجزاء سازمان‌های مختلف آن در زمان مشخص در طول دوره‌ی برنامه‌ریزی مشخص می‌گردد. در تعیین این اهداف باید توجه کرد که این اهداف با توجه به تحلیل دقیق وضع گذشته از یک سو و استراتژی کلی از سوی دیگر تدوین می‌گردد (مانند رشد ۸ درصد تولید ناخالص داخلی. کاهش ۵ درصد انتشار گازهای گلخانه‌ای و) - مجموع عملیاتی که براساس توجیهی فنی. اقتصادی و اجتماعی در یک زمان مشخص و با صرف اعتبار معین به منظور تولید(اجتماعی, اقتصادی, زیر بنایی) انجام می‌شود. معمولا پروژه بخشی از عملیات یک طرح را تشکیل می‌دهد. به عبارت دیگر هر طرح می‌تواند شامل چند پروژه باشد. - مجموعه‌ای از فعالیت‌ها در راستای اهداف خرد معین که می‌بایست در یک بازه‌ی زمانی مشخصی به انجام رسد. محورهای اساسی چشم انداز, مضامینی است که جهت‌گیری‌های عمده و خطوط اساسی تحول بلند مدت نظام را در عرصه‌های مختلف و در مسیر حرکت به طرف جامعه آرمانی مشخص می‌کند. این محورها (هدف‌های بلند مدت) که بر گرفته از نتایج مطالعات چشم انداز بلند مدت است. در واقع چالش‌های پیش روی کشور است که برای تحقق چشم انداز مطلوب آینده تحقق این هدف‌های بلند مدت باید وجهه همت قرار داده شود. ابزار اصلی مدیریت همه جانبه فرایند توسعه تلقی شده و مبنای برنامه‌ریزی‌های توسعه اقتصادی, اجتماعی و تهیه برنامه‌های فضایی و فیزیکی است. این سند دارای ماهیتی پویا و انعطاف‌پذیر بوده و در مقاطع معین قابل تغییر و اصلاح است. براساس مفاد ماده ۷۲ قانون برنامه چهارم» سند ملی آمایش سرزمین شامل سه سطح کلان (نظریه پایه توسعه ملی و ضوابط ملی آمایش سرزمین). بخشی (جهت گیری‌های بخشی) و استانی (نظریه پایه توسعه استان‌ها) است. اسنادی است مصوب مشتمل بر سطوح استانی و منطقه‌ای, نظیر برنامه‌های استانی و طرح‌های کالبدی منطقه‌ای. مصوبات دولت و مانند آن از دیدگاه‌های مختلف طیفی از منطقه‌بندی‌ها انجام می‌شود. که از مهم‌ترین این منطقه‌بندی‌ها می‌توان به منطقه‌بندی‌های زیر اشاره کرد: 1- 00۳۳۵۵۹۱۷۵ ۳۳۵[1 2- 0۵۲111۵11۷۵ )002[5 3- [1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۸ ی طبقه‌بندی موضوعی واژه‌ها مدبریت آمایش استان ارزیابی توان اکولوزیکی محیطی واحدهای زیبست‌بوم تهدیدات اجتماعی تهدیدات اقتصادی ٩۴/۱۰/۰۱‏ ار ز بابی راهبردی محیط ز بسنی طرح‌های عمرانی مفهوم واژه‌ها ۱- منطقه‌ی جغرافیایی: عبارت است از یک فضای جغرافیایی که در درجه‌ی اول از لحاظ خصوصیات اقلیمی و اکولوژیک و محیطی همگن و یا دارای مشخصات یکسانی است ۲ منطقه‌ی توسعه: عبارت است از یک فضا و محیطی که از لحاظ امکانات و منابع توسعه یکسان و همگن و از جمت خصوصیات اقتصادی و اجتماعی. یک مکان همسان برای برنامه‌ریزی و توسعه است ۳ منطقه‌ی اداری: عبارت است از یک فضای جغرافیایی که براساس ضوابط و معیارهای سیاسی و اداری. نظیر مرزبندی استان‌ها به صورت مصنوع تقسیم‌بندی شده است. ۴- منطقه‌ی عملکردی: منطقه‌ای است که نواحی مختلف تشکیل دهنده ی آن با یکدیگر ارتباط و کنش و واکنش فراوان دارند و با نواحی خارج از منطقه کم‌تر ارتباط دارند ۵- منطقه‌ی کانونی: شکل خاصی از منطقه‌ی عملکردی است که دارای یک نقطه‌ی کانونی است و در آن یک نقطه دارای برتری منطقه‌ای و نوعی رهبری منطقه‌ای است ۶ منطقه‌ی سازمانی یا ارگانیک: منطقه‌ای است که مردم آن را با وابستگی‌های متقابل که از منافع مشترک برمی‌خیزد به یکدیگر پیوند می‌دهند. تمام فعالیت‌های منطقه را به خود جذب و در خود قطبی می‌کند. ۸- منطقه‌ی رسمی یا واحد: منطقه‌ای است که نواحی مختلف آن از چند جنبه‌ی خاص و ویژه‌ی مهم همگن بوده و در متغیرهایی که در نقش‌سازی برای منطقه موثرند و منطقه براساس آن‌ها تعریف می‌شود. مشترک باشند. تنظیم و ارتقا امکانات و روابط درون و بین دستگاه‌های استانی با استفاده از ساختار متحول و کار کردهای آن در سه سطح ارتباط‌های بین سازمان‌هاء درون سازمانی و نیروی انسانی نحوه نگرش به آمور و مسایل محیطزیستی که براساس سیاست‌ها و اقدامات مربوطه به دو نوع انفعالی (درمانی) و فعال (پیشگیرانه) قابل طبقه‌بندی است. مدیریت‌های محیط‌زیستی بر حسب نوع نگرش, به مدیریت پیشگیرانه و واکنشی تعیین یا پیش‌بینی توان بالقوه سرزمین و یا نوع کاربرد طبیعی آن است. ارزیابی سرزمین ابزاری برای برنامه‌ریزی راهبردی استفاده از سرزمین به شمار می‌رود قدرت بالقوه محیط را در بر گشت به حالت اولیه پ از اعمال فشار در اثر استفاده از آن. توان برگشت پذیری می‌گویند. یک اکوسیستم خرد که بین منابع اکولوژیکی پایدار آن همگنی و همشکلی وجود دارد حداکثر تعداد جمعیت یا افراد یک گونه خاص که محیط پیرامونی آن‌ها می‌تواند از آنان حمایت کند. همچنین به حداکثر بیوماس (111255 1710) یک جمعیت با تعداد گونه‌هایی گفته می‌شود که محیط پیرامون آن‌ها می‌تواند پایدار باشد. ظرفیت تحمل به سطحی از استفاده در چارچوب سطح مشخصی از مدیریت اطلاق می‌شود به طوری که منابع‌طبیعی و یا اسان منشاء در یک دوره زمانی طولانی پایدار بمانند. امکان بالقوه پا بالفعل وقوع خطر برای فرد یا جمع یا اموال و یا اجتماع و سازمانی که در آن زیست یا فعالیت می‌کنند. تهدیدات. در صورت بروز شرایط مساعد. به ایجاد خطر و وارد کردن خسارت جانی یا مالی به فرد یا جمع می‌شود و در صورتی که از راه مناسب. به مقابله با آن‌ها پرداخته شود. احتمال بروز خطر کاهش یافته یا منتفی می‌شود. تهدیداتی است که به صورت کنش یا واکنش و یا رفتارهای جمعی در یک جامعه یا اجتماع معینی در زمان و یا مکان معینی بروز می‌کند که روند زیست و فعالیت آن اجتماع و توسعه‌ی پایدار آن را مختل می‌سازد. + مثال آن. افزایش میزان قتل, نزاع‌های جمعی. سرقت و یا فساد در یک اجتماع معین در زمان معینی است که میزان همبستگی اجتماعی و فرآیند توسعه‌ی آن را با اختلال مواجه می‌سازد. تهدیداتی است که به صورت رفتارهای جمعی مبتنی بر باورها و یا واکنش‌های فرهنگی در یک جامعه یا اجتماع معیسی در زمان و یا مکان معینی به صورت رفتارهای مغایر با ارزش‌های حاکم بر جامعه بروز می‌کند که روند زیست و فعالیت آن اجتماع و توسعه‌ی پایدار آن را مختل می‌سازد. مثال آن. باورهایی که بخشی از نیروهای بالقوه فعال جامعه را (مانند زنان یا اقلیت‌ها) از آموزش یا کار کردن محروم سازد. خطراتی است که رشد و توسعه‌ی پایدار اقتصاد یک جامعه را به هر نحوی مختل سازد. مثال آن. تحریم‌هاء رکود. گرانی و یا ایجاد کمبودها در یک جامعه چه به صورت عمد و یا غیرعمد. ممکن است صورت گیرد. تهدیدات ناشی از وقوع رخدادهای طبیعی مانند زلزله و سیل که در بر دارنده خطراتی است که جان و مال افراد و یا -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ طبقه‌نند ژه‌ها ۱ ی موضوعی واز تهدیدات امنیتی نک تهددیدات تکنولوژ ی شاخص تو قت مهاجرت مو خوشه‌های صنعتی نخصصی شدن فضایی الگوی لست‌ها الگوی گوی استقرار مراکز مکوننگاه سکونتگاه حات برنامه‌ریزی و ارزیابی راهبردی محیطزیست ۰ ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۳۹ مفهوم واژه‌ها برنامه‌های توسعه‌ی پایدار جامعه‌ی معینی را با خطر و اختلال مواجه می‌سازد. مثال آن تخریب شهرها و روستاها و کشته شدن افراد بر اثر وقوع زلزله یا سیل. خطراتی است که به صورت عینی یا ذهنی, شرایط و یا احساس ناامنی در یک جامعه راء به گونه ای ایجاد می‌کند که روند توسعه‌ی پایدار و یا زیست وفعالیت عادی آن را دچار اختلال سازد. مثال آن افزایش میزان قتل. سرقت. بمب گذاری و یا شایعات مربوط به آن‌ها که به ایجاد ترس و وحشت عمومی‌منجر شود. خطراتی هستند که بر اثر فعالیت‌های اقتصادی مبتنی بر فن آوری‌های نوین در جوامع ایجاد می‌شود. مثال آن. آتش‌سوزی‌های بزرگ پالایشگاه‌ها یا کارخانجات مواد شیمیایی و یا انتشار مواد سمی و آلودگی‌های خطرناک در جامعه و یا خطرات ناشی از سیستم‌های ارتباطات. الکترونیک و حمل و نقل است. مفهوم امنیت در برنامه‌ی آمایش سرزمین و آمایش استان‌ها مفهومی فراگیر و به مفهوم نبود تهدیداتی است که روند و برنامه های توسعه‌ی پایدار کشور یا مناطق و استان‌ها را با هرگونه مشکل جدی مواجه سازد. این مفهوم شامل تهدیدات ناشی از وقوع بلایای طبیعی. تهدیدات ناشی از گسترش استفاده از فن آوری‌های نوین, تهدیدات اقتصادی, سیاسی. امنیتی. نظامی و یا هر تهدیداتی است که در رابطه با مدیریت روند توسعه‌ی کشور و استان در این رابطه قابل تصور باشد. ایمنی عبارت است از کلیه‌ی اقدامات و برنامه‌هایی که به منظور حفظ جان و مال مردم و یا برنامه‌های توسعه‌ی پایدار کشور یا مناطق آن را به صورت مقابله با تهدیدات. تدوین و به مورد اجرا گذاشته می‌شود. شاخصی ترکیبی متشکل از تولید سرانه ناخالص داخلی, امید به زندگی در بدو تولد و آموزش که برای اندازه گیری سطح برخورداری جوامع از توسعه انسانی محاسبه می‌شود. مهاجرت تغییر محل اقامت از مبدا به مقصد است. چنان‌چه به‌صورت دائم انجام پذیرد مهاجرت دائم و در غیر این‌صورت مهاجرت موقت نامیده می‌شود. مهاجرت موقت می‌تواند با هدف تجارت. اشتغال, تحصیلات و مانند آن صورت گیرد. مهاجرت فصلی کشاورزان و یا اقامت دانشجویان غیر بومی به منظور تحصیل از انواع مهاجرت موقت محسوب می‌گردد. تمرکز جغرافیایی مجموعه‌ای به هم مرتبط از بنگاه‌هاء تامین کنندگان تخصصی, ارائه دهندگان خدمات و موسسات وابسته (نظیر دانشگاه‌هاء. موسسات استاندارد و اتحادیه‌های تجاری) در یک زمینه تخصصی مشخص که علیرغم رقابت به همکاری با یکدیگر می‌پردازند. خوشه‌ها عامل اصلی در ارتقاء نوآوری و انتشار فناوری به صنعت از طریق ادغام منابع تحقیق و توسعه به شمار می‌آیند. نوعی از تقسیم کار است که در آن هر فرد یا بنگاه تلاش‌های تولیدی خود را بر یک با تعداد محدودی از فعالیت‌ها متمر کز می‌کند. تخصصی شدن کمک می‌کند تا هر اقتصادی از منابع محدودش کارآتر استفاده کند و از این طریق نسبت به زمانی که این گونه تقسیم کار صورت نپذیرفته بود. کالاها و خدمات بیش‌تری تولید کند. با تخصصی شدن. هر اقتصادی در تولید کالاها و خدمات تخصصی به مزیت‌های نسبی دست می‌یاید. الگوی فضایی عبارت است از یک گروه به هم پیوسته کارکردی از فعالیت‌های اقتصادی و یا سکونتگاهی در یک حوزه ویژه که دارای ابعاد همگونی. گرهی و سلسله مراتبی باشند. الگوهای فضایی به چهار گروه طبقه‌بندی می‌شوند: نقطه ای. نحوه استقرار مراکز فعالیتی در سطح استان به صورتهای مختلف خطی, شعاعی. خوشه ای و مانند آن, الگوی استقرار فعالیت‌ها نامیده می‌شود. تحلیل الگوی سازمان فضایی با استفاده از مفاهیمی مانند حرکت و جریان, انتشارء هزینه مسافت. سلسله مراتب. پیوند و قابلیت دسترسی؛ انجام می‌شود. بحث محوری جغرافیایی در این زمینه این است که مکان پدیده‌های فیزیکی و انسانی در پهنه زمین دارای الگو. نظم و علت وجودی است. وهمچنین ساختارهای فضایی و فرایندهای فضایی. الگوهای فضایی را به وجود می‌آورند. نحوه استقرار مراکز سکونتگاهی اعم از شهری و روستایی در پهنه سرزمین که در واقع نشان دهنده استخوانبندی و یا اسکلت مراکز جمعیتی در ارتباط با یکدیگر است. شناخت الگوهای سازمان فضایی پاسخ به سه سول اساسی زیر را امکان پذیر می‌سازد: ۱- جرا این پدیده‌ها در این مکان‌ها مستقر شده‌اند؟ ۲- چگونه در این مکان‌ها استقرار یافته‌اند؟ ۴ الگوی پدید آمده از چه نظر دارای اهمیت است؟ منظور از سکونتگاه در این مطالعه مراکز زیست و فعالیت است که معمولا با احتساب حوزه نفوذ مربوطه در نظر گرفته -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۰ 1 طبقه‌بندی موضوعی واژه‌ها سازمان فضایی فرآیند فضایی تعادل‌های منطقه‌ای ٩۴/۱۰/۰۱‏ ار ز بابی راهبردی محیطز یستی طرح‌های عمرانی مفهوم واژه‌ها می‌شوند (شهرها, روستاها, مراکز فعالیت). ساختار سکونتگاهی را سکونتگاه‌هاء کار کرد آن‌ها و روابط کارکردی مابین آن‌ها تشکیل می‌دهد. سازمان فضایی بر ترتیب و چگونگی استقرار عناصر نظام فضایی و نحوه ارتباط بین آن‌ها دلالت دارد. سازمان فضایی زیستگاههای انسانی, شهری و ناحیه ای. نتیجه مستقیم فرآیندهای اجتماعی, اقتصادی, سیاسی و نهادی است. ساختار فضایی محصول فرآیند فضایی است که در آن فضا به وسیله فرآیندهای اجتماعی. اقتصادی و طبیعی سازمان می‌یابد. این سازمان یابی از محل استقرار عناصر و اجزاء داخلی یک پراکندگی فضایی تاثیر می‌پذیرد. محل استقرار هر جزیی نسبت به هریک از اجزاء دیگر و جایگاه هر جزیی نسبت به همه اجزاء با هم و توام سازمان یابی فضایی را شکل می‌دهند. درواقع ساختار فضایی از آرایش و سازمان یابی پدیده‌ها که نتیجه فرایندهای طبیعی, اجتماعی و اقتصادی است به وجود می‌آید. فرآیند فضایی سازوکاری است که ساخت فضایی توزیع یک یا چند پدیده را به‌وجود می‌آورد. فرآیند فضایی عمدتا حاصل تصمیمات انسانی است. از این رو در هر فرآیند فضایی یک نوع رابطه علت و معلولی قابل بررسی است. وضعیت. حالت و یا موقعیتی است که برای رسیدن به آن فرایند برنامه‌ریزی آمایش استان صورت می‌گیرد. هدف باید متناسب با امکانات و منابع واقعی و در زمان تعیین شده از نظر منطق علمی و عملی, تحقق پذیر باشد. مجموعه‌ای از اقدامات و دستورالعمل‌های معینی است که در جهت رسیدن به هدف یا اهداف موردنظر در برنامه آمایش استان. در چارچوب راهبردهای تعیین شده تعیین و به مورد اجرا گذاشته می‌شود. مجموعه تصمیمات و روش‌هایی که برای سطح اجرا تدوین شده و شامل مجموعه ای از دستورهایی است که قابلیت اجرا داشته و به عنوان دستورالعمل اجرایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پروگرام. مجموعه طرح‌هاء پروژه‌ها و اقداماتی است که برای رفع یک مشکل و یا تحقق یک هدف خاص به گونه‌ای اجرا می‌شود که در پایان مشکل موجود برطرف شده و هدف موردنظر تحقق یابد. دستیابی به حداکثر سازگاری ممکن در حوزه‌های مختلف اقتصادی - اجتماعی- فرهنگی و سیاسی متناسب با ظرفیت‌های محیطی و ماهیت آن فعالیت‌ها در سطحی که بتواند موجب توسعه‌ی پایدار منطقه شود. تعادل نام دارد. در وافع تعادل پویا و یا تعادلی موردنظر است که بتواند به طور مداوم به بازتولید خود بپردازد. از آن‌جا که تفکیک مناطق از یک‌دیگر براساس همگنی در مجموعه شاخص‌های اقتصادی - اجتماعی -سیاسی و فرهنگی صورت می‌گیرد. لذا تعادل‌های منطقه‌ای ضمن ارتقاء سطح کمی و کیفی فعالیت‌های مختلف. با توجه به ابعاد پایایی و پایداری توسعه. به حفظ همگنی و ایجاد سازگاری هر چه بیش‌تردر منطقه کمک می‌کند. چنان‌چه هر یک از مناطق, رویکرد مناسب توسعه را با توجه به اهداف و جهت گیری‌های کلان کشور دنبال کند. می‌توان انتظار داشت که توسعه متعادل و پایدار دارای سازگاری ملی و منطقه‌ای اصل تعادل در سازمان فضایی در نگاه سیستمی به توزیع فضایی ریشه دارد و به معنای کار کرد صحیح و مناسب عناصر سازمان فضایی در ارتباط با یکدیگر و به گونه‌ای است که کلیت سیستم حفظ شود.چنان‌چه هر یک از اجزاء سازمان فضایی در جایگاه درست واقع نشود و ارتباط ارگانیک با اجزاء دیگر برقرار نکند. سیستم از تعادل خارج می‌شود و کلیت آن مورد سوْال قرار میگیرد.چنان‌چه خروج از تعادل موجب تعادل دیگری نشود و در زمانی طولانی پایدار بماند. به عدم در بخش‌های مختلف اقتصادی_اجتماعی. نحوه کاربری اراضی, دسترسی به تسهیلات و خدمات مختلف و مانند آن نمود آینده‌نگری عبارت است از شناخت آینده‌های ممکن و انتخاب میان آن‌ها برای جهت‌دهی به اقدامات کنونی. آینده‌نگری علمی. شیوه‌ای از تفکر است که از یک سو با گسترش آگاهی و شناخت نسبت به موقعیت‌های درحال ظهور جهت گیری‌های کنونی را روشنی می‌بخشد. و از سوی دیگر با نگاهی سازمان یافته و منظم به آنچه در زمان حال اتفاق افتاده, با دخالتی آگاهانه به تعیین آینده می‌پردازد. از این منظر آینده. حال را شکل می‌بخشد. در واقع در آینده‌نگری حرکت از شناخت آینده برای شکل‌دهی به حال است. فرض بر این است که آینده‌ها متعددند و انسان‌ها در انتخاب میان آن‌ها کم و بیش آزادند. هرچند که تمام آینده‌های ممکن از شانسی مساوی برای رخ‌دادن برخوردار نیستند و احتمال پیش‌بینی عبارت است از آرزشیابی یک روند. با درجه‌ای از اطمینان (احتمال) در طول یک دوره خاص. ارزشیابی مزبور عموما به صورت ارقام آرائه می‌شود و بر داده‌های گذشته و تعدادی فرض استوار است. پیش‌بینی بایستی مبتنی بر گذر از -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- کلید وازه‌ها و اصطا و طبقه‌بندی موضوعی وازژه‌ها نظام پایش و ارزشیابی مد بریت راهبردی (استراتژیک) : 1 ۱ برنامه‌ر یزی راهبردی برنامه‌ریزی منطقه‌ای حات برنامه‌ر بزی و ارز بابی راهبردی محیطزیست ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۳۱ مفهوم واژه‌ها پیش‌بینی. حر کت از حال برای شناخت آینده است. نظام پایش و ارزشیابی به مثابه ابزاری مدیریتی برای تقویت یا تصحیح فعالیت‌ها و نیز حصول اطمینان از تحقق اهداف. از ارکان اساسی فعالیت‌های توسعه ای بشمار می‌رود. بطور متعارف برنامه نظارت و آرزشیابی از ترکیب مجموعه ای از این اهداف تشکیل می‌شود که بنا بر ضرورت (منابع موجود. مهارت‌هاء زمان ...) بر یک یا چند مورد از آن‌ها بیش‌تر تاکید می‌شود. مدیریت راهبردی عبارت است از: مجموعه تصمیمات و فعالیت‌های از پیش تعیین شده و اجرای راهبردی طراحی شده برای دستیابی به هدف‌های سازمان. در این تعریف. برای مدیریت راهبردی ‎٩‏ حوزه کاری پر اهمیت پیش‌بینی شده است: ۱- تعیین رسالت سازمان, شامل بیانیه‌های کلی درباره ی قصد. فلسفه و هدف‌های آن. ۲- تجزیه و تحلیل سازمان به نحوی که وضعیت و توانایی‌های درونی آن را نشان دهد. ۳ ارزیابی محیط خارجی سازمان بر حسب رقابت و عوامل عمومی ۴- تجزیه و تحلیل گزینه‌های ممکن که از برابر نهادن وضعیت سازمان و محیط خارجی نمایان شده‌اند. ۵- تشخیص گزینه‌ی دلخواه, هنگامی که امکانات در پرتو رسالت سازمان سنجیده می‌شود. ۶ انتخاب راهبردی مجموعه هدف‌های بلند مدت و راهبردهای اصلی لازم برای دستیابی به گزینه‌ی دلخواه. ۷- تدوین هدف‌های سالیانه و راهبردهای کوتاه مدت سازگار با هدف‌های باند مدت و راهبردهای اصلی ۸- اجرای تصمیمات منتج از انتخاب راهبردی براساس تخصیص منابع بودجه‌بندی شده با تاکید بر هماهنگی بین -٩‏ بررسی و آرزیابی موفقیت فرآیند راهبردی برای کنترل و استفاده در تصمیمات آینده. برنامه‌ریزی راهبردی گونه‌ای از برنامه‌ریزی است که در آن هدف. تعریف و تدوین راهبردهاست. از آن‌جایی که استراتژی می‌تواند عمر کوتاه یا بلند داشته باشد. برنامه‌ریزی راهبردی می‌تواند برنامه‌ریزی بلندمدت یا کوتاه مدت باشد. اما متفاوت از آن‌ها ست. دو عبارت برنامه‌ریزی راهبردی و برنامه‌ریزی بلندمدت اغلب به جای یکدیگر به کار می‌روند و یا یکی فرض می‌شوند اما دارای تفاوت‌های اساسی است. برنامه‌ریزی راهبردی نسبت به یک برنامه‌ریزی بلندمدت شامل رویکردی پویاتر است. چرا که محیط بی ثبات و متغفیر. برنامه‌ریزی را می‌طلبد که پیوسته مرور شده و بازنگری می‌گردد. برنامه‌ریزی راهبردی دارای نقش برقرار کننده ارتباط دو سویه سازمان و افرادش را داشته و وحدت و هم سویی را در انجام فعالیت‌های سازمان باعت می‌شود. مدت زمان برنامه راهبردی بین ۳ تا ۵ سال است. سازمان‌ها باید آینده بلندمدت را در نظر داشته و پیش‌بینی نمایند. اما به قدر کافی جهت برنامه‌ریزی راهبردی متوجه آرمان‌ها و اهداف بلند مدت سازمانی است. مدیریت زمان برنامه ممکن است خیلی کوتاه(یک ماه). خصوصا اگر آرمان‌ها و اهداف در شرایط شامل تغییرء نااطمینانی, یا اختلاف نظر تدوین گردند. از طرف دیگر مدت زمان برنامه می‌تواند خیلی طولانی‌تر (۵ تا ۰ ۲سال) باشد (زیاری. ۱۳۸۸). معمولا برنامه راهبردی فرآیند تصمیم‌گیری مدیریت رده بالاست که بر روی جهت بلندمدت سازمان متمرکز گشته و ابزار مورد نیاز برای حرکت در آن جهت را مشخص می‌نماید. - چارچوبی برای هدایت تحولات و تغییرات در سطح منطقه‌ای و ابزاری برای توزیع متعادل منابع اجتماعی و اقتصادی و - فرآیندی است برای تنظیم و هماهنگ کردن برنامه‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی با نیازها و امکانات محلی. به عبارت دیگر برنامه‌ریزی فرایندی است جهت مشارکت دادن مردم و مناطق در برنامه‌ریزی و فراهم کردن موجبات از پایین به بالا در جهت انطباق با ویژگی‌های منطقه‌ای. |- 51۳۵1816 8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۳ طبقه‌بندی موضوعی واژه‌ها برنامه‌ریزی توسعه‌ی نطه ای! گروه‌بندی منطقه‌ای " هم گرایی منطقه‌ای " مرز دربای سرزمینی ظرفیت برد انسانی 08 ۳ ۰.۰ ان ۵ ظرفیت برد شمهری طرح جامع سرزمین ٩۴/۱۰/۰۱‏ ا رز بابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی مفهوم واژه‌ها برنامه‌ریزی منطقه‌ای فرآیندی است از تنظیم و مکان یابی فعالیت‌ها در جهت اهداف اجتماعی و اقتصادی مشخص در یک فضای فراشهری. به تعبیر دیگرء برنامه‌ریزی منطقه‌ای عبارت است از فرآیندی که شامل شناخت امکانات و قابلیت‌های توسعه در هر منطقه و تعیین چگونگی کاربرد عقلانی آن‌ها در چارچوب اهداف توسعه ملی و منطقه‌ای مناسب با خصوصیات و ویژگی‌های فرهنگی. اجتماعی و تدوین سیاست‌های اجرایی که سهم مهمی در تقویت مبانی اقتصادی و بهبود نظام اجرایی دارد به معنای گرد هم آمدن گروهی از کشورها در مناطق گوناگون جهان برای ایجاد یک نظام منطقه‌ای که در آن سیاست‌های اقتصادی و ژئوپلتیک مشترک و هماهنگی. با حفظ موجودیت‌های سیاسی جدا از هم اتخاذ می‌شود. کشورهای عضو در هم آمیخته و یک‌پارچه می‌شوند. آخرین حد قلمرو زمینی, هوائی و دریایی و تحت الارضی هر کشور را مرز آن کشور می‌گویند. مرزه مهم‌ترین عامل تشخیص و جدانی سرزمین یک کشور از کشور همسایه است خطوط مرزی. خطوطی اعتباری و قراردادی هستند که به منظور تحدید حدود یک کشور بر روی زمین و اسناد مرزی این منطقه شامل خورهاء خلیج‌ها و برخی شبه خلیج‌ها است که پیش از خط مبداء قراردارند و جزء آب‌های داخلی هر کشورمحسوب می‌شوند دولت ساحلی بر بستر دریاء آب و فضای هوائی فراز آن حاکمیت کامل دارد ۲ مایل از آب‌های داخلی به سمت آب‌های آزاد که در این محدوده دولت بر روی آب. بستر دریاء زیر بستر وفضای بالای ن حاکمیت کامل دارد و از این نظر تفاوتی بین این منطقه و آب‌های داخلی نیست ولی از نظر کشتیرانی حقوق دولت ساحلی با با محدودیت روبروست چون کشتیهای دولت‌های بیگانه میتوانند با استفاده از حق ((عبور بی ضرر)) از دریای طبق تعریف اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی " (111۳8) در سال ۰۱۹۹۱ عبارتست از: ظرفیت یک اکوسیستم که بتواند به تعداد معینی موجود زنده سالم پناه بدهد. به طوری که توان تولید یا باروری. سازش پذیری و توان تجدیدپذیری آن‌ها حفظ گردد (1]]60101,1991). طبق تعریف ارائه شده توسط دانشگاه میشیگان در سال ۱۹۹۸ عبارتست از: میزان حداکثر مصرف منابع و تخلیه پسماند و پساب که بتوان تا بی نهایت. بدون اختلالی در یکپارچگی عملکرد و قدرت فراوری اکوسیستم مربوطه به‌وجود آورد . سطحی از فعالیت‌های انسانی (رشد جمعیت. بهره‌برداری از سرزمین و توسعه فیزیکی) که در محیطزیست شهری, پایدار باشد و باعث تخریب جدی و یا خسارت برگشت ناپذیر به اکوسیستم شهری نشود. ظرفیت برد شهری دارای ابعاد محیط‌زیستی - اکولوژیکی. امکانات شهری. درک عمومی و بعد نهادی است طرحی است که از طریق بررسی امکانات. منابع و مراکز شهری و روستایی کشور به تعیین حدود توسعه و گسترش ش شهرها و شهرک‌های موجود و توسعه آینده آن‌ها می‌پردازد و علاوه بر ابعاد فیزیکی و کالبدی توسعه سرزمینی, نحوه‌ی ایجاد و توسعه قطب‌های صنعتی, کشاورزی و مراکز خدماتی و گردشگری را مشخص کرده و نحوه استفاده از سرزمین را در قالب هدف‌ها و خط مشی‌های ملی تعیین و هماهنگی لازم در اجرای برنامه‌های عمرانی بخش‌های عمومی و خصوصی را مشخص می‌نماید (کلانتری 0 عبداله زاده. ۳۹۱ اف |- 11۵8100۵ 16۷۵1001668 2- [۳6۵10۵] 658 3- 168108] 5 65 ]3138 200 3130۳6 ۵1 ۲0۹۵۳۵0۵ 1۵۳ منن] 11۳۵10۵ -4 61(۷) 2۳۳۷۱۵۶ 11۳۳۵۵ -5 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳- کلید وازه‌ها و اصطا 1 طبقه‌بندی موضوعی واژه‌ها برنامه‌ریزی کالبدی! طرح کالبدی ملی طرح کالبدی منطقه‌ای طرح توسعه و عمران (جامع) ناحیه‌ای طرح جامع شهری حات برنامه‌ریزی و ارز بابی راهبردی محیطزیست ۹۴/۱۰/۰۱ ۳۳۳ سس برنامه‌ریزی یا طرح ریزی کالبدی به منظور مدیریت خردمندانه فضا انجام می‌گیرد. با توجه به این که در دنیای امروز زمین از مواهب کمیاب به شمار می‌رود. بنابراین برای تخصیص و استفاده از آن در بین فعالیت‌های گوناگون کشاورزی, صنعت و معدن, سکونتگاه‌های شهری و روستایی همواره رقابت وجود دارد. بنابراین تخصیص بهینه زمین میان این فعالیت‌های مختلف و تعیین مناسب کاربری‌ها از جمله مباحث برنامه‌ریزی است که بر روی هم طرح ریزی کالبدی خوانده می‌شود. از طرفی بسیاری از صاحب نظران, برنامه‌ریزی کالبدی را نظارت بر عمران فضا و دگرگونی آن بر اثر فعالیت‌ها تعریف نموده اند. از نظر سطح بندی مکانی, برنامه‌ریزی کالبدی معمولا در سه سطح ملی. منطقه‌ای و محلی انجام می‌گیرد و در این فرآیند سلسله مراتبی. تصمیم‌گیری‌های سطوح بالاترء رهنمودی برای برنامه‌ریزی سطوح پایین‌تر به حساب می‌آید. از نظر زمانی برنامه‌های کالبدی به سه گروه: برنامه‌های بلند مدت(بیش از ۲۰ ساله)» برنامه‌های میان مدت(*۱ تا ۲۰ ساله) و برنامه‌های کوتاه مدت(۳ تا ۶ ساله)تقسیم می‌شوند ۲. به‌طور کلی برنامه‌ریزی فیزیکی یا کالبدی برای بهبود ساخت فیزیکی یک منطقه یا ناحیه انجام می‌گیرد و ابعادی نظیر حمل و نقل, تأسیسات. مسکن. خدمات شهری, کاربری اراضی ۲ و غیره را شامل می‌شود. این مفهوم امروزه بیش‌تر در قلمرو مسایل شهرسازی و مسکن. برنامه‌ریزی درون منطقه‌ای و آمایش سرزمین به کار می‌رود (کلانتری و عبداله زاده. ۱۳۹۱). طرح کالبدی ملی. طرحی است که به تعیین نحوه گسترش آینده شهرهای موجود و مکان‌یابی و ایجاد شهرها و مراتب میان شهرها به منظور تسهیل و مدیریت سرزمین و امر خدمت رسانی به مردم و پیشنهاد چارچوب مقررات ساخت و ساز در کاربری‌های مجاز زمین‌های سراسر کشور می‌پردازد (کلانتری و عبداله زاده. ۱۳۹۱). این نوع طرح‌ها با هدف مکان‌یابی برای گسترش آینده شهرهای موجود و ایجاد شهرها و شهرک‌های جدید در یک منطقه تدوین می‌گردند و چگونگی استقرار شبکه شهری و روستایی را در پهنه منطقه و سلسله مراتب میان شهرها را به منظور تسهیل و مدیریت سرزمین و امر خدمات رسانی در منطقه را مشخص و چارچوب مقررات ساخت و ساز در کاربری‌های مجاز زمین‌های منطقه را تعیین می‌کند (کلانتری و عبداله زاده. ۱۳۹۱). این نوع طرح‌ها در اجرای وظایف محول شده در قانون تغییر نام وزارت آبادانی و مسکن به وزارت مسکن و شهرسازی و تعیین وظایف آن. به منظور تدوین سیاست‌ها و ارائه راهبردها در زمینه هدایت و کنترل توسعه و استقرار مطلوب مراکز فعالیت. مناطق حفاظتی و همچنین توزیع متناسب خدمات برای ساکنان شهرها و روستاها در یک یا چند شهرستان که از نظر ویژگی‌های طبیعی و جغرافیایی همگن بوده و از نظر اقتصادی. اجتماعی و کالبدی دارای ارتباطات فعال متقابل باشند. تهیه می‌شود. این طرح‌ها برای شهرهای بزرگ و شهرهای اطراف آن‌ها تهیه می‌شوند۴. در قالب این طرح‌هاء عملکردهای هم پیوندی میان شهرهای مختلف یک شهرستان در نظام سلسله مراتبی آن‌ها با یکدیگر و روابط شهری و روستایی که از عوامل بسیار مهم و تاثیر گذار بر روند توسعه شهری به شمار می‌آید. در نظر گرفته می‌شود و از این طریق جامع نگری در تهیه طرح‌های شهری, جایگزین مجرد نگری رایج شده و شهرها در مجموعه‌های هم پیوند با خود اعم از روستاها یا شهرهای مجاور در محدوده یک شهرستان بررسی می‌شوند و با رعایت این هم پیوندی‌ها طرح‌های توسعه شهری تهیه می‌گردند. طرح جامع شهر عبارت است از طرح بلند مدتی که در آن نحوه ی استفاده از اراضی و منطقه بندی مربوط به حوزه‌های مسکونی, صنعتی, بازر گانی. اداری و کشاورزی و تأسیسات و تجهیزات و تسهیلات شهری و نیازمندی‌های عمومی شهری, خطوط کلی ارتباطی و محل مراکز انتهای خط (پایانه) و فرودگاه‌ها و بنادر و سطح لازم برای ایجاد تأسیسات و تجهیزات و تسهیلات عمومی مناطق نوسازی, بهسازی و اولویت‌های مربوط به آن‌ها تعیین می‌شود و ضوابط و مقررات مربوط به کلیه موارد پیش گفته و هم چنین ضوابط مربوط به حفظ بنا و نماهای تاریخی و مناظر طبیعی. تهیه و تنظیم می‌گردد. طرح‌های جامع شهری در مقیاس ۱:۵۰ تا ۱:۲۹ تهیه می‌شوند. 8 ۳۳۷۹۱۵ -1 10۵5/67/107 1۵://۳۳۵۵۰ -2 6دن] ۸۵ -3 0 ی س--4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۴ و طبقه‌بندی موضوعی وازه‌ها طرح‌هادی شهری طرح هادی روستا ارزیابی اثرات محیط ز یست (۳: 1۸) ارزیابی راهبردی محیط زیست (5۳۸) غربال‌گری تعیین محدوده با دامنه گزینی مطالعات وضعیت پایه ارزیابی اثرات اقدامات اصلاحی ٩۴/۱۰/۰۱‏ ا رز بابی راهبردی محیط ز یستی طرح‌های عمرانی مفهوم واژه‌ها طرح تفصیلی عبارت از طرحی است که براساس معیارها و ضوابط کلی طرح‌های جامع شهری. نحوه استفاده از زمین‌های شهری در سطح محلات مختلف شهر و موقعیت و مساحت دقیق زمین برای هر یک از آن‌ها و وضع دقیق و تفصیلی شبکه عبور و مرور و میزان تراکم جمعیت و تراکم ساختمانی در واحدهای شهری و اولویت‌های مربوط به مناطق بهسازی و نوسازی و توسعه و حل مشکلات شهری و موقعیت کلیه عوامل مختلف شهری تهیه می‌شوند. در این گونه طرح‌هاء نقشه‌ها و مشخصات مربوط به مالکیت براساس مدارک ثبتی تهیه و تنظیم می‌گردند. این طرح‌ها به دنبال طرح‌های جامع و به منظور انجام برنامه‌های اجرایی تصویب شده در آن تهیه می‌شوند. بدین ترتیب. این گونه طرح‌هاء اجرایی‌تر از طرح‌های جامع هستند. طرح جامع مبنای تصمیم‌گیری‌های کلان درباره ی کالبد شهرء نظیر تشخیص حوزه کاربری‌های اصلی, جهات و محورهای توسعه و محدوده کلی شهر است. اما طرح تفصیلی مبنای تصمیم‌گیری درباره ی اجزای واحدهای انواع کاربری‌هاء تمایز کلی پلاک‌ها و تمایز کلی(البته غیر اجرایی) بر و کف و همچنین اعمال ضوابط ساختمانی, معماری و شهرسازی است. طرح تفصیلی مبنای تهیه طرح‌های اجرایی است که معمولا با مقیاس ۱:۲۰۰۰ تهیه می‌گردند. طرح هادی شهری عبارت از طرحی است که در آن جهت گسترش آتی شهر و نحوه استفاده از زمین‌های شهری برای عملکردهای مختلف به منظور حل مشکلات حاد و فوری شهر و ارائه راه حل‌های کوتاه مدت و مناسب برای شهرهایی که دارای طرح جامع نیستند. تهیه می‌شود. تهیه طرح‌های هادی از سال ۱۳۳۸ در ایران شروع شد و در ابتدا فقط به شبکه گذرگاهی و شبکه بندی شهرها و روستاها می‌پرداخت و الگوی ساده‌ای برای هدایت توسعه ارائه می‌داد. با تشکیل وزارت مسکن و شهرسازی قرار شد برای شهرهای کم‌تر از ۲۵ هزار نفر طرح‌های هادی تهیه شود تا مبنایی برای تهیه طرح‌های جامع پس از توسعه شهرها باشد. طرح‌های هادی زیر نظر وزارت کشور و دفاتر فنی استانداری‌ها تهیه می‌شدند. دوره اجرایی آن پنج تا ده سال بود و با تعیین حدود فیزیکی توسعه آینده و تهیه نقشه کاربری اراضی و مشخص کردن ویژگی‌های شبکه گذرگاهی در مقیاس‌های ۱:۲۰۰۰ و ۱:۳۵ و تدوین ضوابط ساختمانی و معیارهای اولیه سرانه. مستندات پایه‌ای را برای هدایت توسعه شهرهای کوچک ارائه می‌داد (شاه حسینی. ۱۳۸۹). اما از سال ۱۳۸۶ به بعد مقرر گردید تا برای این گونه شهرها نیز به جای طرح‌های هادی, طرح‌های جامع و تفصیلی تهیه شوند. عبارت از طرحی است که ضمن ساماندهی و اصلاح بافت موجود. میزان و مکان گسترش آتی و نحوه استفاده از زمین برای عملکردهای مختلف از قبیل مسکونی, تولیدی. تجاری و کشاورزی و تأسیسات و تجهیزات و نیازمندی‌های عمومی روستایی را حسب مورد در قالب مصوبات طرح‌های ساماندهی فضا و سکونتگاه‌های روستایی یا طرح‌های جامع ناحیه‌ای تعیین می‌نماید. این طرح‌ها از سال ۱۳۶۲ توسط وزارت مسکن و شهرسازی تهیه می‌شد ولی از سال ۱۳۶۶ بنیاد مسکن انقلاب اسلامی متولی آن گردید. ارزیابی پیامدهای محیطزیستی را می‌توان به عنوان روشی تعریف کرد که به کمک آن شناخت. پیش‌بینی. تشریح و تبین و تبادل اطلاعات درباره اثرات منفی طرح‌ها و پروژه انسان. سلامت جامعه و زیست‌بوم‌هایی که انسان برای استمرار حیات خود به آن‌ها وابسته است. میسر می‌گردد.به عبارت دیگر ارزیابی اثرات محیط‌زیستی پیش‌بینی و شناخت نظام‌مند پیامدهای محیط‌زیستی ناشی از اجرای طرح‌هاء پروژه‌هاء برنامه‌هاء فعالیت‌های انسانی و مانند آن‌ها بر مولفه‌های فیزیکی - محیط زیستی در مراحل ابتدایی تصمیم‌گیری‌های کلان اقتصادی و اجتماعی است. در حقیقت. ارزیابی راهبردی محیط زیست فرآیندی است که در آن آثار و پیامدهای ناشی از اتخاذ سیاست‌ها.ء راهبردها و برنامه‌ها به شیوه‌های نظام‌مند شناسایی و ارزیابی شده و به دنبال آن راهکارهای لازم برای کاهش پیامدهای محیط‌زیستی ناشی از اجرای سیاست‌ها و برنامه‌ها اتخاذ می‌گردد. تصمیم‌گیری درمورد لزوم انجام ارزیابی اثرات توسعه و سطح و عمق مطالعات مربوط به آن. تعیین مسایل عمده و تعیین محدوده و شرح خدمات مطالعه ارزیابی اثرات 0 همچنین مقایسه گزینه‌های فنی 0 مکانی. تعیین وضعیت بخش‌های مختلف محیط‌زیست قبل از اجرای پروژه یا سیاست‌ها و برنامه‌ها و طرح‌ها. پیش‌بینی اثرات طرح و تعیین اهمیت آن‌ها. ارزیابی اثرات تعیین شده با روش مناسب. تعیین اقدامات اصلاحی لازم برای کاهش شدت اثرات. -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۳۵ منابع و مراجع ۱( منوری. مسعود (۱۳۸۸)» ارزیابی راهبردی محیط‌زیست. انتشارات مهندسین مشاور ارزیابان محیط. ۳- چارچوب نظام ملی آرزیابی راهبردی محیط زیست (۱۳۸۵)» پروژه ظرفیت سازی ارزیابی راهبردی در ایران» ۴- راهنمای اجرای ارزیابی راهبردی محیط زیست (۱۳۸۵) پروژه ظرفیت سازی ارزیابی راهبردی در ایران, انتشارات شاخص‌های توسعه پایدار در ایران» فصلنامه محیطزیست 9 توسعه. شماره دوم. بهار ۱۳۸۷ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری (در دست چاپ) دانشگاه تهران برنامه‌ریزی کشور. نظارت راهبردی ریاست جمهوری پایدار - از ربو ۲۳ تا ریو+۲۰ ۱۳۲۱۳ ۲۰( ۴۳- مدوس. دونلاء یورگن راندرزء دنیس مدوز (۱۳۸۸)» محدودیت‌های رشد- به هنگام شده پس از سی سال, ترجمه علی حبیبی, فرزام پوراصغر سنگاچین, انتشارات موسسه آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۶ ۹۳/۱ ارزیابی راهبردی محیط زبستی طرح‌های عمرانی ۵- آرمان‌ها و آهداف توسعه هزاره- تعاریف. دلایل, مفاهیم. منابع (۱۳۸۴)» ترجمه سید محمد مهدی آرائنی. غلامرضا گرائی نژاد» میترا عبادی. رضا آذری محبی, بهروز ناظم» فرزام پوراصغرء علی حصاری, ابراهیم بزرگزاد. انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی ۶ عامری. محمود. مجید عباسپورء روح ال کاظمی (۱۳۹۰)» ارائه الگویی جهت جلب مشارکت مردم در طرح‌های توسعه پایدار حمل ونقل زمینی, مجله علوم و تکنولوژی محیط‌زیست. دوره سیزدهم. شماره دو تابستان ۱۳۹۰ ۷- چارچوب نظام ملی ارزیابی راهبردی محیط زیست(۱۳۸۵)» طرح ظرفیت سازی استراتژی توسعه پایدار محیط زیستی راهبردی در جمهور اسلامی ایران, آنتشارات سازمان حفاظت محیط‌زیست و برنامه عمران سازمان ملل متحد (777۳۳]) ۸- منوری. سید مسعود(۱۳۸۸)» آرزیابی راهبردی محیط زیست. انتشارات مهندسین مشاور ارزیابان محیط ۹- عامری. محمود. مجید عباسپورء روح الله کاظمی (۱۳۹۰) ارائه الگویی جهت جلب مشارکت مردم در طرح‌های توسعه پایدار حمل ونقل زمینی» مجله علوم و تکنولوژی محیط‌زیست. دوره سیزدهم. شماره دو تابستان ۱۳۹۰ ۲۰- آجایی-جان. آسافو. ۱ آاقتصاد محیط زیست برای غیراقتصاددانان - ترجمه سباوش دهقانیان. زکریا فرج‌زاده. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد. ۱ نانزء پاولو.؛ واندربرگ. جرون؛ نیکامپ. پیتر. ۱۳۸۴. اقتصاد اکولوژیکی تنوع زیستی. ترجمه مجید مخدوم. انتشارات دانشگاه تهران. ۲ چارچوب نظام ملی آرزیابی راهبردی محیط زیست(۱۳۸۵)» طرح ظرفیت سازی استراتژی توسعه پایدار محیط زیستی راهبردی در جمهوری اسلامی ایران, انتشارات سازمان حفاظت محیط‌زیست و برنامه عمران سازمان ملل متحد (7778۳]) ۳ منوری. سید مسعود (۱۳۸۸)» ارزیابی راهبردی محیط‌زیست. انتشارات مهندسین مشاور ارزیابان محیط ۴ منوری. سید مسعود (۱۳۸۷)»پیش بینی آثرات زیسست محیطی, دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات ۵- منوری, مسعود. ارزیابی اثرات محیط زیستی, ۰۱۳۸۴ تهران. انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست و شرکت مهندسین مشاور آرزیابان محیط ۶ منوری. مسعود (۱۳۸۴) ارزیابی آثرات محیط زیستی, انتشارات مهندسین مشاور آرزیابان محیط ۷ حسین خان قندهاری. علیرضاء مهتاب صابری نمین(۱۳۹*۰)» راهنمای شرح خدمات بخش برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری آمایش و توسعه منطقه‌ای, معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور ۸- زبردست و همکاران (۱۳۹۴)» ارزیابی محیط زیستی- مفاهیم و روش‌هاء انتشارات آوای قلم تهران ۹- کارگاه آموزشی تهیه گزارش ملی وضعیت محیط‌زیست و ارزیابی محیط‌زیستی ایران. (۱۳۸۳). معاونت آموزش و -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ‎٩۴/۱۰/۰۱‏ ۳۳۷ ۰- مبرقعی. نغمه (۱۳۸۹) تحلیل چند معیاره» روشی مناسب برای منظور کردن اآرزش خدمات اکوسیستمی در ۳۱- علیزاده. عریر وحید وحیدی مطلق(۱۳۸۲)» برنامه‌ریزی بر پایه سناریوی مبانی 9 کار بردهاء موسسه مطالعات انرژی مطالعات انرژی کاربرد آن در پروژه‌های دانشجویی, ترجمه دکتر اسماعیل صالحی و دکتر فرزام پوراصغر سنگاچینانتشارات دانشگاه تهران ۴۳- خدابنده. دیزج تکیه (۱۳۸۷)» ارزیابی اثرات محیط‌زیستی. تجارب. تنگناها و روند آینده» نشریه علمی محیط و توسعه. سال دوم شماره سوم ۵- محرم نژاد. ناصرء عمران حیدری (۱۳۸۵) تدوین الگوی مدیریتی توسعه پایدار آموزش محیط زیست برای نسل جوان کشورء علوم و تکنولوژی محیط‌زیست. شماره ۲۸ بهار ۸۵ ۶ مخدوم م.. منصوری» س. م. ۱۳۷۶. بررسی و شناخت اثرات توسعه بر محیطزیست استان هرمزگان به روش مدل تخریب. مجله محیط شناسی (۲۳): ۴۹-۵۶ زمستان ۱۳۸۴- صص ۲۱-۲۸ ۸- وزارت جهاد کشاورزی (۱۳۹۱)» محتوای دوره آموزش غیرحضوری اصول تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری, معاونت توسعه مدیریت و منابع انسانی, مرکز نوسازی و تحول آداری ۶ ۲۷۵1۵100 ۳:0۵ 0۴ ۸0۳۵ ,(2010) صمناهاممحص1۳ کم 0 ناه -39 ۰ لع20 00۳۵110۳۹ ]۳۳۵۷1۳۵۵1۵ [[ز۲7 3/100۵ ۷ 60 دزاطانام ب نله 50000 ماه حکه‌ کش 10201 ۱۳۵۵۵1 ,(1996) ۷۷۰سا صاصه) -40 40 ۳0۳۵۳6۶ بکاع3۳۵([۵ ۵۲ دروم۸ ۳006 عطا 1۵۳ کعصزاعلنسی ب(0997) مطاهصد ۷۵۳۷ نع -4۱ ۰ 16۹0۳۵ 12010061 ما۷۵ ۶ عدلآ ۳۵ 1۵۳ کعصزاعل نی آهنا ۳ نحامو ما ۷۹۳۵۳0۵ ما۷۵ ,(2010) عمط -42 کا[] بد ۸11 |۸۵ 200 ۳۵۵۵ ۳۵۷۱۳۵۵۵۵۸۶ 1۵۳ 1 102 باهکنه مش ۳۳۵۵ 200 |۳۵ 1 [5161۵ نقا۲[۵ 1۷۵۹1۵۲ ۵۳ دزدرواهم۸ امعصجا-اد0) ما علنس0 ,(2008) صمندنصصم) صفج و -43 ۰ ]16801021 [۵ 0000 11۳010۵16 ۳۳۵-۸ 1۵۳ ام 1 200 ۳۵ متام ,۲۳۵5 68 ,۳۸ از 0۵1۵10 200 کاعانی عنصو 00 ۵۳ عصزاعلن0 ب(2002) بج عزم‌فعاان0 :0 کول 44 ۳ ۳ ۵8368361 ۳۷1۳۵۳۳۵۵ عزعاد5۳ م(2008) مها مادک ماحعا امد ماش سا -45 [[۷/۵۲ 1۳۵ ,600۵۳۵۵۵ 0000 1۵۳ 1331۵ ۲۵۵-۸ 0 376۵۳6 0۸6 ,(2008) کععزسهگ مادم 200 وصصحددکش ۳۷۹۳۵۵۵ ناهیک م00 -46 ۲0-0 10۷۵1006 200 ۳۳۵۷1۳۵۵۵۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۸ ۹۳/۱/۰۱ ارز یابی راهبردی محیطز یستی طرح‌های عمرانی چچچچ<چ<ه<ج<جهههج<<گجگجججججججججججججججججججججگجگجگج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<چزچزگزگدگدگهگهگ«>+«<گده«گهگهگش»ش_ض>«<گ<گ<گ<گ<گ<گ<ه<ه<گ<گجگج+»+»<-+م<ه<گححححححدح 1 0۳۹010 0206۳ 2596۹51601 آ۵ا 00۳0 ۳6 00 عمصعانصوزک,(1998) 47-۳۵۳۵4۵0۸ 0 ,۸568516 ]۳۷۱۳۵۵۵۵ عزی 5۵ ۵۵ رم ۵۹ 11۵110۵ 3۳8 0000 ادهش ۳۷۹۳۵۵۵ زاهک ,(2007) منفدمط مل خا0 ۱ وغل -4(8 7 ۳۷۱۳۵۳۵۳۲ ۳۵۳۵۷6۹۵ ,13000 اه نز11۹ امعنصط] مععمقلنی آهعنع ۱1۳0۵00 0061 ۸۹085161-۸ ۳۷1۳۵۵۵ عزواه 5 ,(2004) خ۵ظ لمح وکصه یگ 1 ,که ۳ -4(9 0 ۳۵۳۵ 116 1۵۳ ۳۳۵۵۵۲۵۵ ۱/0۵16 1۳۵1۵۵۵ ۳۵۵۳۹۹۸۵۱۵۵۵ 1 40 6ع0ع ۵110 بکناه1د - ادع خهکد۸ [۵ا۵ ۷۹۳۵۵۳ مودناک 1996 مصعطای ۷ بظ مه بط نهک -50 6 0۴ ۳۷۱۳۵۳۵۵۲ ۲۳۵ 200 0010۵ا۳ آهنکدمک ص۲1۹ ۵۴۲ با۹ ۱۸ عبعق ۲ 1۳۵ ۵1۳05 ۲۳۳۵ ۳5 6 10۳ کا۵0۵ ۳ 200 کمطزاعلونی عصنادنی ۲ 00 ,(2006) 80۵ روط 2 ههکگاههشاک -51 ۰ م۸0 ,کا۵۶1 ۳ 200 کادمی ۳۵066 200 ۵ 60۳۵ ۵۲ ۷۵1۵110 6006 [۲۵ ۳۷1۳۵۵ عزعا2 5 0صه کدوناهای ۹ اصعصحی‌ککش ۲02 اها۵ ۵۷۳۵۵۳ ,(2006) هط ۷۵۳۵ +52 ب8 5۵۲281 200 ۳۵۵۲ رز 1۸۵۵۵ 8ط80قمع] 300 ۳۳۵65 ,01۳۵۵ اص عم حککک۸ ۳30۲16 300 دزد۸ ا۳۵۹ 1021 10۵1061 آهنممگ ود ۳۵۷۱۳۵۵۵۹ 40 ۳۵۵۲۳6 ۳۳۵۵۳۵۵ 1۵۵ انامه مععم وس عط) مافوصم) عط) ما صم ص۲0 عطا ۳۵ ۲0 -53 6 0۳۴ ددع0 11اه 200 2001162110 ۳۵ ۵۵ کص۵0 ۹ ۳۵ او ععاا نم عطا مه ععاانصصم) هام5 2001/42/3۳0 11۳11۷۵) ۸08361 ]۳۷1۳۵۵۵ عزی 5۵ 0۵ 121۳116 |۸۵ ۲۳۳۵ 2/0 ۵۲ عی ۵ 0ص عسام موم میدش عحد8 ۷۵۵ 2006 ۳ و۸ -54 8 ۵2806 ۷۷۵1۵۲ ۳۵۹0۵ ۵ ۳1۵100 جر رش04) ۳ 283683161 1۳0۵01 آهزمود 200 عنصهمص0ه0 باهنومامه معاع دا 2004 8 بلط ,۷۵ بط و85 -55 ۰ - | ,50 ۳0۵68 آهعزی|۳۵ ,101200 1۳۵ 1۵ کعنمناوم اماصم 110۵۵ ۵110۵116 8 م1۵ ۸ ناصص ید۸ ۳1۳۵۵۵۱ مادک .1999 بط مادک بط صماجقاع-اهاه0 -56 ۰[ ,29 130۵] 15.001 01 /2 ۵/0۹/50 ۰1100 //:10 ناما ند ۸ ع 0 دم م۸ 1 3۷۱۳۵۵۳۵۱ 1۵ ب۸اط دز کعنلمن5 مصزامحو8 0ص کلمط۱ عدزم‌من5 .1990 0 مفلمقامی85 -57 0۰ 8100 200 ۵0م] .۳۳۵05 200 12103 ۳۰ ۷۷/۵160 (حلع) ۳۳۵006 200 معط امعصحیکک۸ ۰ دز ۲0۳6۵ عدام و00 1۵۳ ادهش ا20 م1 آهام ۷1۵ 1997 بلق اه با 8 منصقطاما -56 10۷61006۳۲ ۸120 [۲۵ ۳۷۱۳۵۲۵ 16ع6ا 5۳۵ بش۸ طاناهک ,2004 ما1۵ اصه نکش اها ۳۵۵ ۴و هی 2 -59 ۰ 110۳۵1100 ۷1۵202061 ۳۷1۳۵۵۵ 110۵160 2356350 40 ,دزد 51 :008 ط-۷/۵۱ ۲۳۵۵۵ 0ص کصافودم۲ 2005 ,ادهش ایدم ص۱11 -60 16 1۹0۳۵5 ۷۷۵۳۵ 16 ,۷۷۵۹۳۵00 ۳۳۹۹۶ 5 10۳ علزبع ۸ نا یدش ۳۷۹۳۵۵۵ ما5 هرز نگ حادم ماد ]6 (01۳۳]) ۲۵۵۳۵ ۳۷۱۳۵۵۳۲ ۲1811008 2014(,]01160) 23 0۵۳ ۷۵۲۵۳۵۳ 2004 معطاههاینک 27-20 عطا اه همم مت (2004) جعاطت امس -62 [ ۵۳۷۱۳۵۲۵۲۵ ۱۵ ۳۵0۳۵۹ ۷۵16 ۵۲ زا۷۱۳۵ ۳۵ ۵۲ ایند معانقاعل / عحصط 0 0 4 ,۳1۵1۳001 ,۲1300۵65 111۳۳ 200۳0۵ 0اقق ۲۱۷۵۳ ماک ۸6۵ ۵ ععمق سا ۵ ۸۹۹۵5۳6۲۲ |[۵۵۵ ۷۱۳۵ عزعاه5۳ ۵۳ صمناه‌نامص۸ (2005) ما۷ هعنفل اصه ۷/۵۳۵ ناه -63 -۷/۵۳۵ ,275 1۵۵۲۲ 1:2 7031200 10 1۳30800 مها مکعلی 5۳۵ 1۳۵۹0 ها اهصمنیجا 27 2373|06 ,۳۵62۳ ۷۷:۹0 6 اه 3۳۵۹۵1۵10 100۳1۵17 از دز ۷/۳9 مه هنک دز ۷۷۵۲ تشاک عدنلومهاد۵0 1 ۱/8 مزعلن ۲ 64 1۵10 ,18-20 ۲0۷۵۵۲ ازع نوش ۳۵۳۵۵۵۵ عنیاد ناگ ۵۳۵ م۷۷۵۳ 11۵110۵1 2003 -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ‎٩۴/۱۰/۰۱ ۳۳۹ 061 ] ۸۹569561 ۳۵۷۱۳۵۵۵۲۵ نی 51۳۵ ۵ 131۳۵۵10۵ 2001۰ .ظ ما50 ۸ ۹ ۳۷1۳۵۵۵۱ مزع اه 5 ,(2004) ۵۳۳ ۳ عمقل بر یگ 1260 ماشا ۲۵۳ 6ا ۵ ۷۷۵۲]۵ 1۳۵ ۲۵۲ ۳۳۵۵۳۵۵ ۱/۵۵۵ 1۳۵1008 معاهاممم۸ بذددع ۳۳۵ زر 001 7 0 0۷6۳۷1۵۷ ۸۵ (2008) ب انطاا] .۸ مقامنکنگا یک ,ب ۱ ۲1.۴ زره مطعمنزگ ۵۲ 11 ۳0 2008 ۱۱۹۹۱۵:۱۵ [2ع[۵ ۳۵010 |0۵ [, 11610۵0102165 زو و ای ۷ 40 1160۲168 100610061 21۵6 هنک ۵00 ۳۵۷۱۳۵۵۵۵ ۵۲ 1۵۵05 .(2002) ما 5606812 3۵ ۷۷/۵۲1۵ 16 .۳۳۵01106 -۳۳۸ 10026 ,ق۲۵۳۵ 0۷۵۳۷1۵۰ 200 ما1۵ :1۵1۵05 ۳۷1۳۵۵۵۵۱ (999) ۲۳۳۸ ۰ ۳۷1۳۵۵۲۵ ۳۳۵۳۵۵ (5۳۸) 61 ددع۸ ۳۷1۳۵۵۵۵۱ عنعاه5۳ که اص م1000 ,(2003) ۱/۵۹۵0 ۲۵۳ ماامعک5.ا۲۳۵ 0 ,]۳۷1۳۵۵۲۵ ۵ ۷ ۵۳۵۵ |۳۵ ,1۳۵1۵0 1۵ ۳۳۵۵۳۵۹ 0صه کعا۲۳ 1۵۶ کعزع ۱1۵0۵010 0 5 01۵11۷6 200 1۵1۳۵۲ 0۲ 601 ددع۸ ۵ 1۵۳ کعوزاعل ی 1999۰ بل مواقم 0ل مسا ,۷۷/۵۱66 ۰ )2 ۳۳۵۳۵۵ 136 آ0 ۳11۵100۹ 0102 1۵۶ 0166 .11۳۵011005 10۵01 که ۷۷۵۱ که 1 ۹ م1۵66 ۳۵۷۱۳۵۵۵ ما 131۳۵۵10۵ .2005 بش م۵0 مسطا ,1۳6۱۷۵ بل 800 فقای 1۰۲۱۵۵ ۳۳۵۵۹ یک 1۵10۲ ۳۵۷1۵۵۵۲۰ ا1زباظ 200 |۳20۵ [[ز1] -۱1000۳۵ ۸8560 [۵۲۵ ۳۵۷۱۳۵۵ 2004 ۲1۰ مطعق۵/0ظ8 یک 6 ما5 ۷ ما 11۳۳۵۵۰ بط 1130[ 6 م(2012) ,(۳]0۳۲۳)]۲۳۲۳ ۳۵ 100 00/۱/1۹۹5 ۳00۱/1 ۲۸۵11005 1111۳ 1 ۳۷1۳۵۵۱۵ عزیا۵ 5۳ 0۵ |۳۵۵۱ عط) اه نامز امر م۸ امرگ ۵ ۱1۵۵۵۱ |۲۵ ۳۷۱۳۵۲۳۵۲ 1۵۳ کآن) 200 :121 هام5 ۲اه معا نینک .2002 کل.۸ مالقا بسا ,۸۳82 برع 160010 آ 6 1:1 130120 ۳۳۵(0۹۰ 1110۵ 0۲ امعصحیدک۸ 11261 [۲۵ ۳۱۷۱۳۵۲۵۲ ۵ 131۳۵۵110 ,(2010) ,۲106 بب) 0 هآ 200 ۱۵۵۵۵۰ 3۰ هناگ ,۸۵۳۵6 ۹۷۵۵:11۳۰ 8 ۲022826 ۷ 60 5 1اطام ,۳۵۱0۵۰ 1۳۳۵ ,۳۵۱۳۵۲۵۵۰ 6 و501 ,50011300 [۲1002+ (۴۱)2006 آ[100 ام ید۸ ۳۷۳۵۵۵۵۱ علععاد 5 .۷۷۷۷۹001121180 نعااد ۵ 21 3226 ۳۵۱۷۵ ماکناامعک ۵ 0۵ 321206 اطا) ,5005 ۶ ۷/1۳۷ 10110 ,0۷۵1۵ ما0 ۸ ,فعن 0۳0 ۳۵۷۱۳۵۵۵۵۱ .1999 بش مصاصانی 10( 6۰ 3896831617 10۵01 0۳01 :2 ۳۵۳ امد علعی عانا 2004 بی 1۹ 9 - 721 :(30) [۵ 110۳۵110 ۳۷1۳۵۲۱۵۲ ۷۷-1 50101 با ,۵۲۵ م0 ,۲0۳۳۵ م10 تعاعا ۲ ما ما۳ 1۰ ,|۳۵ بت ,۱20 [02ع ,۳۳۵۵۷/۵۲۵ :1 ۳۵۳ 2868361 عامین انا 2004 10.۷۷۰ ۳۵۹۱۵0۵۰ 8.۳ ,۷/۱۵0۵ یگ دابا -701 :(30) [11۳۵10۵ ۳۷1۳۵۵۵۲ .20011211008 200 مکادوا۵ 2 1۷۵۵ م۲111100عل 56006 200 7120 ,)۲ 70۲ با ۵0۵۵ ,0 مزال با 1100000 ب ۳۷۵۵۵ بل ۳۵۲۵۵ 0۷/1 ۲۵۱۵۵0۵ 6 0۴ 10۳۵۳] ۲121100۵ کنا مادم اصع که 1020 اص 00 :2 هم اصع که عامی عاا ۰[ 13۹1116 [۳31100۵ 1۰ )1020 ع6[ع0 عازاس ام ددع علمی ناسا ۵۵20 ]۳۵۷۱۳۵۵۵ 14042 1۱0 ۰ :(150) 0۳220152110 5100125 131۵1100۵ :5117201200 0006۵ ۰ 1 60۳6۹ 8 م1010 ۵۳ ام حی‌ککش۸ 1۵۵0 ۳۵۷۱۳۵۵۵۱ 1997 باه اه بل .ظ ,10۵۵۵ 10۷۵106۲ ۸180 65- 66- 67 66- 69- 70- 71 72 73 74 75- 76- 77 7/86 79- 860- 61 62 63- -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴۰ ۹۳/۰ ارزیابی راهبردی محیط زیستی طرح‌های عمرانی 1 ۵ 500 ۳۳۵06۵ نامع مکش 10201 اه۵ا۵ ۳۹۳۵ عنیاه یک 2003 .0 0 ,۲1۵6۵ 640 ۰ 562 ۸۵۲۵۰ آ0 دعاها؟ 11۵۵0] م1 -ا :۷۷ ما۳۵ و کقه ۸018 با 1331 ۳1۸ 0136 ۸ 1/0061 00100 .2002 ۳۰ .36 مسلط -65 ۰ :(30) ۷۵۰ ۱۷۵۵2061 [۵ ۳۵۷۱۳۵۵ با ۷/۵۵2 ۳۷۳۵۵۵۵۱ 1۵۳ (ک05) فیک ادممرهیک 151-6 1316 ۹۵00۰ معانصتآ ۵طا دز اصعص کش م1۳ آهنومام ۳ کزان 20060 باه اه بل 66۵-850 865 66 1۵0۰ ۱1۵۵2061۰ ]۳۷۱۳۵۳۵۲۵ 200 ما۳۵ 0۲ ۶ ۱/1306 دز عاز5 ا 6 کش 10201 ۵۷۹۳۵۵۸ ما 1000 2001 له اه بل مصمففقا 0‏ -67 ۷ 200 1۵0۵ .۳۳۵۹ مورک 101۷6 با 200 ۳۰ ,۱/0۳۹ ن(08ع) ادهش 1۵۵۵۲ ۳۵۷1۳۵۵۵۵۱ ۷۵ 40 ۳۵۵۱۶ ۳۳۵۵۵ 1۵۵ ماص هام۳ ۳۵۳۵۵ عط و۲ ۵ ما صمنکنصصم۲ عطا ۳۵۵ 6۵-۸00۳ 6 0۳۴ د55ع 01اه 200 200112110 ۲۳۵ ۵۵ ۹ط۵0۳ا ۳۵ او ععاا نم عطا مه ععاانصص0م) هنهک 2001/42/۳ ع11۷ع11۳) ۸8561 ۳۵۷۱۳۵۵۵۵۱ عنیا 5۵ 0۵ 126 8 م1۵ ۸ ناص ید۸ ۳۳۵۵۵۱ مادک .1999 بط مادک با صماجقاع-اهاه0 -69 06۰ ۸۳۳۵۵ 41 | ۳۷۱۳۵۵۲۵ 10 با دز کعزلوبگ عصزامکدط 200 ۱/0065 دمک 1990 0 بکلصقامی3 -90 ۵۰ 810 200 ۵0۵م] .۳۳۵05 200 1210۳ ۳۰ ۷۷/۵160 (حلع) ۳۳۵006 200 معط امعصصحیکک۸ از کعزاصا۲ عدام 0010 1۵۳ مکش ۵61 ]1 [۵۵ ۳۷۹۳۵ 1997 له اه با بط منصقطام] -[9 20 10۵1006۲ ما۸ [ ۷۱۳۵۱۵۲۵ عزعا۳د بقعز ۸ امک ,2004 مکزساه 1 اصه دمنوا۸ ۳۵۳۵۵۵۱ ۵۶ اصصاد 0 -92 ع(120ن82 دز 601 00ل 115 مکعزگ 1310۵00 ۱۵۵2601 ,۳۵۷۱۳۵۵۵۵ ماد امد ده 3 نماد ۷۵ 0۳۸ 1۳۵ 0 40 ,دزد 5 :008 ط-۷/۵۱ ۲۳۵۵ 0ص کصافودم 2005 ,ادهش ددم ۱/۱00 -93 1۹1۵ ۲۹۵۳۵۹۵ ۷۷۵۸]۵ با ,۷/۵520 ۳۳۹۹۶ 5 0۳ علزه ۸ ناص ید۸ ۵۹۳۵۵۵ مادک دز منک ددم ادا -94 (۲۲۳۳] :۲۵۵۳۵ ۳۷1۳۵۵۳۲ ۲10110085 2014(,]101160) ۵ ۸۹۹۵۹۳6۳۲ |۵۵ ۳۷۱۳۵ عزوعاه 5 که هناش (2005) ۷:۱۹ نحل 200 ۷۷۵۳۵ صن0 ۱ -95 -۷/۵۳۵ ,275 16001 120 7021200 30۳ 1۳۵۵00 100 بکعزی 5۳۵ 1۳۵0۹00۴ #صه] اهدونی ۴ 7 ۷۷۷۰10 نعا له اه مطهدم ۸ ۷/۱۹0۵ 6 اه ۳۳۹۵1۵1100 1300۵17 از دز وط/۷ مه خاک دز ۷۷۳۵۲ بهتاک عدناصهاد ۲۳0 ۱/۰ مز ۳4 -96 1۵110 ,18-20 ۲0۷۵۵۲ ماع نوش ۳۵۶۳۵۵۵۵ عنیاد ناگ ۵۳۵ م۷۷۵۳ 11۵110۵1 2003 ۸۵908601 آ۵ا۵ 3۳۵ عزیاد ند ما ما1 2001 بط حللهک -97 هویت از ۱۹۱۱ را اهر یورو تا اخر ۱ یر با ۱ 0ر دم 9: 0 0: 0( در اما 0 ۵ 9 ( 1 00 در ر گدر ه 0۱آ دکزک کر 8/هر ۵ 1 تر وا ۰[ ,29 120۵۲۷] ۵10۲۹۵20.۲۲ 11۵۲10۹۱20۳۲۵1۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء با گذشت بیش از چهل سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خود. افزون بر ششصد عنوان نشریه تخصصی - فنی, در قالب آیین‌نامه. ضابطه. معیارء دستورالعمل, مشخصات فنی عمومی و مقاله. به‌صورت تالیف و ترجمه. تهیه و ابلاغ کرده است. ضابطه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده. تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های آخیر در سایت اینترنتی 622712۲1.1۳ قابل دستیابی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 5 آ0 1۹۵۶ 1۹12۳16 8 ۳12006۶ 200 ۱۷122266۳ 1۵ ۲102 ۸ ۵121 1:13۷1۳011۱ ۹۲۲2102۶16 اا ۱۱ نت نها (106ای) ‎)۹٩(.۸ ۲۷0. 0 ۵ 10۷۵100۲ 131۳۵۵۵ ۵00 اهعنحصط ]| ۵۲ سم ازع 0 ۵ ۳۵1۱۷۵ 200 1000۵ اه امعصاد0 1 333,33 2016 -------- صفحهٔ بعد -------- این ضابطه با عنوان « راهنمای ارزیابی راهبردی محیط زیستی طرح‌های عمرانی» اهداف. چشم‌اندازها و ضرورت‌های ارزیابی راهبردی محیط زیست را مورد بررسی قرار می‌دهد و به بیان مبانی و الزامات قانونی آن می‌پردازد. از سوی دیگر با بررسی روبکردها و روش‌های مختلف. دستورالعمل کلی و گام به گام ارزیابی راهبردی محیط زیستی طرح‌های عمرانی را به صورت خلاصه بیان می‌کند.