صفحهٔ اول ›
سازمان مدیریت و برنامهرپزی کشور
سازمان مدیریت و برنامهرپزی کشور
سازمان مدیریت و برنامهرپزی کشور
⚠ این متن با نرمافزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید.
جمهوری اسلامی ابران
سازمان مدیریت و برنامهرپزی کشور
دستورالعمل ارزیابی و آرزش گذاری اقتصادی
محیط زیست در طرحهایی تملک داراییهای
سر مایهای (کقیات)
معاونت فنی و توسعه آمور زبربنایی
امور نظام فنی و اجرایی کشور
۳
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
راست وری ۳
۰ ۰ ۰
سارمان بر مت و یام ر ری ور
ربیس سازمان
شماره: ۳۳۸
بخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران
تاریخ: ۱۳۹۳/۵
موضوع: دستورالعمل ارزیابی و ارزشگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمابهای (کلیات)
به استناد تبصره۲ ماده ۱۹۲ قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ابران. ماده (۲۳) قانون برنامه و
بودجه. مواد (۶) و (۷) آییننامه استانداردهای اجرایی طرحهای عمرانی - مصوب سال ۱۳۵۲ و در چارچوب
نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویبنامه شماره ۴۲۳۳۹ /ت ۳۳۴۹۷ه مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیأت محترم
وزیران)» به پیوست ضابطه شماره ۶۹۱ امور نظام فنی و اجرایی, با عنوان « دستورالعمل ارزیابی و
ارزش گذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک دارابیهای سرمایهای ( کلیات)» از نوع گروه سوم
ابلاغ میشود.
رعایت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر, از تاریخ ۱۳۹۵/۰۴/۰۱ الزامی است.
امور نظام فنی و اجرایی این سازمان دریافتکننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این
ضابطه بوده و اصلاحات لازم را اعلام خواهد کرد.
و
:۷۷۶۴۳۹
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
اصلاح مدارک فنی
خواننده گرامی:
امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه
این ضابطه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این انر مصون
از اینروء از شما خواننده گرامی صمیمانه نقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مرانب را به
صورت زیر گزارش فرمایید:
ا- شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید.
۲- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید.
۳- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید.
۴- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید.
کارشناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت.
پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی میشود.
نشانی برای مکانبه : تهران. میدان بهارستان, خیابان صفی علیشاه - مرکز تلفن ۳۳۲۷۱
سازمان مدیریت و برنامهریزی کشورء امور نظام فنی و اجرایی
مت رواد 03111
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
باسمه تعالی
ایجاد چارچوبی هماهنگ برای انجام ارزیابیهای اقتصادی پیامدهای محیطزیستی طرحهای عمرانی» از پیشنیازهای
تصمیم گیری از سوی تصمیمسازان را تسهیل مینماید. شماری از هزینهها و فایدههای تصمیمگیریهای مرتبط با
سنجش است. دربرابرء بعضی دیگر از هزینهها و فایدهها این چنین نبوده و برای اندازهگیری, ساخت و به دست آوردن
ارزشگذاری کرد. ولی لازم است چارچوب ارزشگذاری را تا جایی که ممکن است. تعمیم داد.
با دخالت دادن مباحث اقتصادی در «ارزیابی اثرات محیطزیستی»» امکانی برای اطمینان یافتن از ارتقا یا عدم ارتقای
رفاه اجتماعی مورد انتظار از اجرای یک طرح یا خط مشی توسعهای فراهم میگردد. در سطحی کلی ترء لازمهی بررسی
و ارزیابی پیامدها بر رفاه عمومی جامعه. در نظرگرفتن معیارهای سه گانهی کار یی عدالت و پایداری طرحهای اقتصادی
امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامهریزی, با برخورداری از جایگاه قانونی به عنوان یک نهاد فرابخشی.
تدوین دستورالعمل انجام هماهنگ آرزیابی و اآرزشگذاری اقتصادی محیطزیست در طرحهای تملک داراییهای
سرمایهای را در دستور کار خویش قرارداده و به دنبال تعالی دانش فنی مورد نیاز دراین خصوص از طریق تعامل با
دستگاههای اجرایی ذُیربط است. از اینروی تدوین دستورالعمل حاضر را باید تلاشی در راستای پاسخ به نیاز جامعه برای
کسب فهم روشنتری از روشهای مناسب آرزیابی اقتصادی و آرزشگذاری محیطزیست در طرحهای تملک داراییهای
سرمایهای مرتبط با اجرای طرحهای توسعهای (مانند بنادر اسکلههاء فرودگاههاء. طرحهای صنعتی نظیر پالایشگاهها.
استفادهی مستقیم و 5 عغیرمستقیم در برنامههای مدیریت محیط زیستی هریک از بخشهای مذکور است. به شکلی
مرسوم و متعارف در سرمایه گذاریهای توسعهای دهههای اخیرء انجام بررسیهای اثرات اقتصادی و ارزشیابی آنها
اقدامی مکمل و قابل انطباق با فرآیند «ارزیابی اثرات محیط زیستی» به شمار میآید. آنچنان که. برای اغلب پیشنهادهای
سرمایه گذاری ارائه شده از سوی نهادهای دولتی و یا غیردولتی, ارزیابیها از دو بعد «اقتصادی» و «آثار و پیامدهای
محیطزیستی» در مراحل مختلف. مطرح میشوند.
با توجه به اهمیت مبحث فوق و نظر به تکلیف قانونی ذکر شده در ماده ۱۹۲ قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه
جمهوری اسلامی ایران, آمور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامهریزی کشورء تهیه « دستورالعمل ارزیابی و
ارزش گذاری اقتصادی محیطزیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای » را در دستور کار قرار داد. ضابطه پیش رو
-------- صفحهٔ بعد --------
پس از بررسی و برگزاری جلسات متعدد کارشناسی با حضور متخصصان امرء براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه.
آییننامه استانداردهای اجرایی طرحهای عمرانی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی و اجرایی کشور (مصوب
شماره ۴۲۳۳۹ /ت ۳۳۴۹۷ ه- مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات محترم وزیران) ابلاغ گردید.
علیرغم تلاش, دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مجموعه صرف گردید. این مجموعه مصون از وجود اشکال و
ابهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست میشود موارد
اصلاحی را به آمور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور ارسال کنند. کارشناسان سازمان پیشنهادهای
دریافت شده را بررسی کرده و در صورت نیاز به اصلاح در متن ضابطه. با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و
کارشناسان مجرب این حوزه» نسبت به تهیه متن اصلاحی, اقدام و از طریق پایگاه اطلاع رسانی نظام فنی و اجرایی کشور
برای بهرهبرداری عموم. اعلام خواهند کرد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابلاغی معتبرء در
بالای صفحات. تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شدهاست که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات.
تاریخ آن نیز اصلاح خواهد شد. از اینرو همواره مطالب صفحات دارای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود.
بدین وسیله معاونت فنی و توسعه آمور زیربنایی از تلاشها و جدیت رییس آمور نظام فنی و اجرایی کشور جناب آقای
مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم آمور نظام فنی و اجرایی و سایر متخصصان همکار در مر تهیه
و نهایی نمودن این ضابطه, تشکر و قدردانی مینماید.
معاون فنی و توسعه آمور زیربنایی
زمستان ۱۳۹۴
-------- صفحهٔ بعد --------
تهیه و کنترل «دستورالعمل ارزبابی اقتصادی محیط زبستی طرحهای عمرانی(کلیات)» [ضابطه شماره ۶۹۱]
مشاور پروژه: دکتر مصطفی پناهی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات
اعضای گروه تهیه کننده:
مصطفی پناهی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات
سید احمد گلدانساز دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات
علیرضا دانشی کارشناس آزاد
اعضای گروه بررسی و تابید کننده:
دکتر فرزام پوراصغر سنگاچین امور برنامهریزی,» آمایش سرزمین و محیط زیست- سازمان مدیریت و
برنامهریزی کشور
دکتر کیومرث کلانتری دفتر آمار و فناوری اطلاعات- سازمان حفاظت محیط زیست
دکتر لعبت تقوی دانشکده محیط زیست و انرژی- دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات
مهندس فائزه آیت اللهی دفتر توسعه پایدار و اقتصاد محیط زیست - سازمان حفاظت محیط زیست
دکتر افشین دانهکار دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی- دانشگاه تهران
مهندس بابک ربیعیفر دفتر کنترل سیلاب و آبخوانداری- سازمان جنگلهاء مراتع و آبخیزداری
مهندس محمد ایمانی دفتر برنامهریزی و بودجه- سازمان جنگلهاء مراتع و آبخیزداری
اعضای گروه هدایت و راهبری سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور:
علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی و اجرایی
فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه امور نظام فنی و اجرایی
فرزام پوراصغر سنگاچین رییس گروه آمور برنامهریزی» آمایش سرزمین و محیط زیست
سیّد وحیدالدین رضوانی کارشناس آمور نظام فنی و اجرایی
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
فهرست مطالب
عنوان
مقدمه
فصل اول - کلیات
۱-۱-ارائه چارچوب مفهومی آرزیابی اقتصادی محیطزیستی طرحهای عمرانی
۱-۱-۱- ارزشیابی
۲-۱-۱- کالاها ۳ خدمات اقتصادی محیطزیست
۳-۱-۱- کالاهای عمومی
۴-۱-۱ هزینههای خارجی
۵-۱-۱- شکستهای بازاری
۶-۱-۱- ارزش اقتصادی و نقش آن در تصمیمگیریها
۷-۱-۱- تنزیل آینده
۸-۱-۱- هزینههای محیط زیستی
۹-۱-۱- هزینههای منبع
۱۰-۱-۱-انواع هزینههای محیطزیستی
۲-۱- تبیین ضرورت. اهداف. چشمانداز و چارچوب و سیاستهای ارزیابی اقتصادی محیط زیستی
۱-۲-۱- اهمیت و ضرورت ارزیابی اقتصادی منابع محیطزیستی
۳-۲-۱ اهداف و جشماندازها
۴-۲-۱ کاربرد تحلیل هزینه - فایده در آرزیابی اقتصادی, محیطزیستی طرحهای عمرانی
۳-۱- ارائهی تجربیات جهانی
۳-۱ پیشینه موضوع در ایران
۵-۱- تعیین قلمروی آرزیابی اقتصادی محیط زیست
۶-۱- گامهای مورد نیاز در تعیین قلمروی ارزیابی اقتصادی
۷-۱- قلمروی حسابداری
فصل دوم - مبانی و الزامات قانونی ارزیابی اقتصادی
۱-۲ - الزامات بینالمللی آدغام هزینههای خارجی محیطزیست با حسابهای ملی و طرحهای عمرانی
۲-۲ الزامات ملی
صفحه
۱
۳
۵
۸
۹
۹
"۱
۲
۳
۱۸
۹
۹
۳۰
۳۳
۳۳
۳۷
۳۸
۳۹
۳۷
۴۳
۴۴
۴۷
۴۷
۵۱
۳
۵۴
-------- صفحهٔ بعد --------
فهرست مطالب
۱-۲-۲ - بسترهای قانونی و اداری مورد نیاز برای تحلیل اقتصادی و اجرای مطالعات 1۸] ۵۵
۳-۲-۲ اهمیت بررسی سوابق قانونی موجود ی
۳-۲- ارتباط بین آرزیابی اقتصادی محیطزیست با سار آرزیابیهای اثرات اقتصادی ۵۶
۱-۳-۲- پیوندهای تحلیل اقتصادی با سایر بخشهای موجود در بیانیههای ارزیابی محیطزیستی 7۱
۲-۳-۲- سایر مدلها ۶۱
۴-۲- قوتهاء نقاط ضعف و تنگناها و چالشهای مربوط به انجام ارزیابی اقتصادی محیطزیستی 2
۱-۳-۲ روایی و پایایی ۵
۲-۴-۲- انتقال فواید و فراتحلیل یا تجزیه و تحلیل متا (۱۷/012-۸۵1۷۹1۵) ۶۶
۳-۴-۲- رویهم گذاری ۶۶
۴-۴-۲- ملاحظات فضایی ۷
۵-۳-۲- ریسک و عدم حتمیت ۳۷
۶-۳-۲- پیوند مدلهای اقتصادی و اکولوژیک با کمک شاخصهای زیستی 7۸
۷-۴-۲- افق زمانی 7۸
۸-۳-۲- جنبههای توزیعی ۹
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارزیابی اقتصادی محیط زیستی ۷۱
۱-۳- معرفی رویکردهای ارزیابی اقتصادی محیط زیستی: فنون اصلی ارزش گذاری اقتصادی منابع محیطزیستی و
برآورد هزینههای تخریب محیط زیست ۷۳
۱-۱-۳- رویکرد مبتنی بر ارجحیتهای آشکار شده ۷۸
۳-۱-۳ رویکردها و فنون مبتنی بر ارجحیتهایبیانشده ۸۹
۳-۱-۳- روش انتقال فواید ۹۴
۳-۳ معرفی رویکردهای تحلیل اقتصاد محیطزیستی اقدامات مربوط به جلوگیری از تخریب و ارزیابی خسارات
وارده به محیطزیست ۹۶
۱-۳-۳ ارزشگذاری تغییر در تولید ۹۸
۲-۲-۳ ارزش گذاری اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه ۱۲
۳-۲-۳ ارزیابی هزینههای محیطزیستی مرتبط با سلامت ۱۵
۳-۳- چارچوب تحلیلهای مالی و اقتصادی ۱۳
-------- صفحهٔ بعد --------
۱-۳-۳ تحلیل هزینه - فایده ۱۱۴
۲-۳-۳- تحلیل اثربخشی هزینهای ۶
۳-۳-۳ تحلیل چندمعیاری ۱۱۷
۴-۳- ساختار تشکیلاتی مورد نیاز برای انجام ارزیابی اقتصادی محیطزیستی ۱۸
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ۱۳۱
۱-۴- مرحلهی اول: گردآوری مستندات و اطلاعات کلی ۱۳۵
۱-۱-۴ گام نخست: تشریح ابعاد فنی و اقتصادی طرحهای عمرانی ۱۳۵
۲-۱-۴ گام دوم: تعریف طرحها/پروژهها و قلمروی آنها ۱۳۵
۳-۴ مرحلهی دوم- راهنمای شناسایی و ارزیابی پیامدها ۱۳۶
۱-۳-۳ گام نخست: تعیین وضعیت پایه محیطزیستی ۱۳۶
۳-۲-۴۳ گام دوم: شناسایی و دستهبندی پیامدها و تغییرات در محیطزیست ۱۲۷
۳-۳-۴ گام سوم: ارزیابی و کمیسازی ۱۳۰
۴-۳۲-۴۳ گام چهارم: تهیه گزارش ارزیابی پیامدها ۱۳۳
۳-۴- مرحلهی سوم: راهنمای ارزشگذاری اقتصادی ۱۳۴
۱-۳-۴۳ گام نخست: تعیین رویکرد و جهتگیری: ارزشگذاری یا ارزیابی خسارات محیطزیستی ۱۳۵
۲-۳-۴ گام دوم: نوعشناسی و دستهبندی ارزشها ۱۳۵
۳-۳۴- گام سوم: انتخاب فنون مناسب ارزشگذاری اقتصادی ۱۳۶
۴-۳-۴- گام چهارم: انتخاب ابزارهای تحلیلی مناسب برای ارزیابی ۱۳۴
۵-۳-۴- گام پنجم: انتخاب ابزارهای اقتصادی مناسب برای سیاستگذاری ۱۴۶
۶-۳-۴- گام ششم: ارائهی نتایج محاسبات ارزشگذاری اقتصادی ۱۵۱
۷-۳-۴ بازنگری در ارزیابیهای اقتصادی -محیط زیستی براساس رویکرد خدمات اکوسیستمی ۱۹۵
پیوست ۱- فهرست دستورالعملهای تدوین شده در رابطه با ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی در
جهان ۱۵۷
پیوست ۲- کلید واژهها و فهرست اصطلاحات اقتصاد محیط زیست ۱۶۱
منابع و مراجع ۱۷۷
ح
-------- صفحهٔ بعد --------
شکل ۱-۱- جایگاه محیطزیست در تحلیلهای اقتصادی ۶
شکل ۲-۱- دستهبندی کالاها از نقطه نظر مالکیت و ویژگیهای آنها ۱۰
شکل ۳-۱- هزینه نهایی کاهش آلودگی هوا ۳۲
شکل ۴-۱- هزینه تخریب نهایی کاهش آلودگی هوا ۳۲
شکل ۵-۱- رابطهی بین کاهش تجمعی آلودگی و فایده و هزینهی نهایی ۳۴
شکل ۱-۲- مدل توازن مواد 5
شکل ۳-۲ روابط درونی با سایر بخشهای ۲۲۱5 ۳
شکل ۱-۳- اجزای تشکیل دهندهی ارزش اقتصادی کل منابع محیطزیستی ۷۵
شکل ۲-۳- چارچوب ارزشگذاری اقتصادی منابع آب مبتنی بر رویکرد عملکردی اکوسیستم آبی ۶(
شکل ۳-۳- روابط بین عرضه و تقاضا و عناصر اصلی رفاه اقتصادی ۸
شکل ۴-۳- دستهبندی پیامدهای تخریب محیطزیست و روشهای مناسب برای ارزشگذاری اقتصادی آنها ۰ ۸۳
شکل ۵-۳- انتقال منحنی تقاضای بازدیدکنندگان ناشی از تغییر کیفیت عرصههای طبیعی ۸۹
شکل ۶-۳- گامهای اساسی ارزشگذاری تغییر در تولید ۹۸
شکل ۷-۳- اثر فرسایش خاک بر مقدار تولید اراضی ۱.۰
شکل ۸-۳- برآورد خسارات اقتصادی آلودگی بر اساس بیماری ۱۴
شکل ۹-۳- ارزیابی هزینههای محیطزیستی مرتبط با سلامت ۱۶
شکل ۱-۴- مراحل اساسی ارزشگذاری اقتصادی محیطزیستی طرحهای عمرانی ۱۳۳
شکل ۲-۴- مراحل کلی انجام مطالعات ارزشگذاری اقتصادی محیطزیستی طرحهای عمرانی ۱۳۴
شکل-۳-۴- چارچوب ارزیابی کمی پیامدها و ارتباط آن با ارزشگذاری اقتصادی منابع محیط زیستی ۱۳۳
-------- صفحهٔ بعد --------
فهرست جدولها
عنوان
جدول ۱-۱- هزینه و فایدههای سالانه کنترل آلودگی هوا در سانتیاگوی شیلی (۲ 7585])
جدول ۲-۴- مثالهای از تولیدات و خدمات اکوسیستمی منتسب به اکوسیستمهای مختلف
جدول-۳-۴- خلاصهی اطلاعات روشهای ارزشگذاری و کاربردهای آنها
جدول ۵-۴- رویهم گذاری فواید و هزینههای سالانهی مربوط به اثرات محیطزیستی
۳۰
۱۳۸
۱۳۱
۱۳۷
۱۳۱
۱۳۳
۱۳۴
۱۹:
۲
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
مقدمه ۳/۸( ۱
مقدمه
طی دهههای اخیرء نگرانی همگانی در مورد مسایل محیطزیستی به موازات افزایش سطوح آلودگیهای مختلف.
نابودی زیستگاههای طبیعی و سایر منابع طبیعی و نیز اثرات تخریب محیطزیست بر بهداشت و بهزیستی انسانهاء رو به
ازدیاد گذارده است. از آنجا که سازوکارهای بازاری برای در نظرگرفتن ارزش کل کالاها و خدمات. به دلیل ویزگی
همگانی بودن کالاهایی از قبیل منظرهای زیبا و سایر ارزشهای غیراستفادهای, از توانمندی کافی برخوردار نیستند.
مداخله عمومی در چنین عرصههایی اجتنابناپذیر به نظر میرسد. بررسی پیشینه مسایل و مشکلات مرتبط با
محیطزیست نشان میدهد که تا دهه ۱۹۷۰ میلادی و حتی اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی, باور همگانی در اغلب مناطق دنیا
این بود که «کیفیت محیطزیست» آمری است تجملی و تنها این ملل ثروتمند هستند که میتوانند دربارهی آن نگران
بوده و برایش چاره اندیشی کنند. از اینرو. کاهش کیفیت و تخریب محیطزیست به عنوان یک دلنگرانی برای بسیاری از
دست اندرکاران سیاستها و برنامههای توسعهای, به ویژه در کشورهای درحال توسعه به شمار نمیآمد. لیکن. از اواخر
دهه ۱۹۸۰ رفته رفته معلوم شد که وارد آمدن هر گونه آسیبی به محیطزیست به تخریب کیفیت محیطزیست خواهد
انجامید و در نتیجه. پیامدهای ناگواری را بر زندگی موجودات زنده و از جمله آدمی برجای خواهد گذارد.
زمینههای مختلف و از جمله حوزههای علوم طبیعی, مهندسی. مدیریت و غیره یاری رسانده. صاحب نظرآان رشتههای
مختلفی نظیر بوم شناسی, محیط زیست. بهداشت. پزشکی و حتی اقتصاد به این باور رسیدند که شوربختانه, با بالارفتن
ابعاد تخریب محیط زیست و گسترش آلودگیهای منابع آب. هواء خاک و... در گوشه و کنار جهان, از سویی سلامت
آدمی به مخاطره میافتد و از سوی دیگرء کارآیی فنی و بهرهوری فعالیتهای اقتصادی در بخشهای صنعت. معدن,
کشاورزی, دامداری. ماهیگیری, جنگلداری و غیره کاهش مییابد. همین امرء هم به نمودارشدن شکلهای مختلفی از
هزینههای اجتماعی میانجامد و هم از توانمندیهای تولیدی جوامع انسانی به مقداری زیاد فرو میکاهد. آنچنانکه در
اغلب مناطق دنیاء با فراگیرتر شدن تحرکات جنیشهای طرفداری از محیطزیست و تلاش آنها برای اثرگذاری بر
عرصههای تصمیم گیری و برنامهریزی, دیدگاههای حاکم بر سیاستهای توسعهای و فعالیتهای عمرانی بی توجه به
معیارها و موازین پایداری, به عنوان یکی از عوامل جدی تخریب محیطزیست. معرفی شدند. با بلندتر شدن هیاهوی
طرفداران محیط زیست. نیاز به مداخله در مدیریت و صیانت از محیطزیست برای تضمین پایداری توسعه اقتصادی نیز
چنین گسترشی درحالی روی داد که در بسیاری از کشورها و به ویژه اروپای شرقی و شمار زیادی از کشورهای
پرجمعیت درحال توسعه نظیر هند. برزیل, مکزیک. چین و اندونزی, ابعاد آلودگی حاصل از فعالیتهای صنعتی با روندی
هشداردهنده رو به افزایش گذاردند. چرا که دولتهای چنین کشورهایی, تمایل چندانی به حفظ و یا بهبود کیفیت
محیط زیست به جای استفاده هرچه بیشتر از منایع برای فعالیتهای تولیدی نشان نمیدادند. به موازات آن. نابودی
-------- صفحهٔ بعد --------
۲ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
مشغولیهای مهم انسان معاصر تبدیل گردیده بود. کاهش جدی منابع مهم آبزیان در جهان, از بین رفتن گسترده
طبیعی به کویر و نیز کویری شدن عرصههای پهناوری از اراضی, روندهای نگرانکنندهای را برای آینده حیات بر روی
زمین رقم زدند. سایهی چنین دغدغههایی هنوز بر ذهن و روح دستآندرکاران چیرگی دارد.
نباید از نظر دور داشت که با کمک رویکردهای اقتصادی میتوان گامهای مهمی را برای فهم بهتر بسیاری از مسایل و
به آنهاء بدون تردید در گروی بهرهگیری از چنین تفکرات بین رشتهای واقع در میانهی دو حوزه از اقتصاد و
نمود؟»؛ «عملکرد اقتصاد را چگونه باید سنجید؟»»؛ «برای بسیاری از مشکلات محیطزیستی گریبانگیر آدمی. جه
راه حلهایی در اقتصاد قابل پیشنهاد است؟»؛ «جگونه میتوان هزینههای مربوط به سیاستهای مختلف محیطزیستی را
مورد آرزیابی قرارداد؟» و یا اقتصاددانان چگونه میتوانند سیاستهای دولت را در مورد محیطزیست تحت تاثیر قرار
این در شرایطی است که در سالهای اخیر. تلاشهای زیادی برای برآورد هزینههای حاصل از آلودگیهای گوناگون و
تخریب محیط زیست به عمل آمده تا از این طریق. بتوان اقدامات مدیریتی ر ساماندهی کرده و9 تصمیمهای صحیح و
کارآمدی درار تباط با طراحی و اجرای فرآیندهای توسعهای اتخاذ نمود. شاید در یک تعبیر کلی بتوان گفت که با دخالت
دادن مباحث اقتصادی در «ارزیابی اثرات محیطزیستی» میتوان دربارهی ارتقا یا عدم ارتقای رفاه اجتماعی مورد انتظار
از اجرای یک طرح یا خط مشی توسعهای اطمینان حاصل نمود. در سطحی کلی تر, لازمهی بررسی و آرزیابی پیامدها بر
رفاه عمومی جامعه. در نظرگرفتن معیارهای سه گانهی کارآیی, عدالت و پایداری هر طرح اقتصادی پیشنهادشده است.
میدهد فایدهی خالص از بهترین بدیل بعدی چقدر خواهد بود.
راهبردی مرتبط با اجرای طرحهای توسعهای (مانند بنادر اسکلههاء فرودگاههاء طرحهای صنعتی نظیر پالایشگاهها.
واحدهای پتروشیمی و سیمان و غیره) است. بدیهی است که محصول کار تدوین خطوط راهنمای عملی برای استفادهی
متعارف در سرمایهگذاریهای توسعهای دهههای اخیر. انجام بررسیهای اثرات اقتصادی و ارزشیابی آنها اقدامی مکمل و
قابل انطباق با فرآیند «ارزیابی اثرات محیط زیستی» به شمار میآید. آنچنان که. برای اغلب پیشنهادات سرمایهگذاری
ارائه شده از سوی نهادهای دولتی و یا غیردولتی. ارزیابیها از دو بعد «اقتصادی» و «آثار و پیامدهای محیطزیستی» در
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل ۱
کلیات
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۱/۳۸ ۵
۱-۱- ارائه چارچوب مفهومی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی
مدیریت عرصههای مختلف محیطزیستی نیازمند به کارگیری نظریات اقتصادی است و اقتصاد نیز خود نیازمند
محیط زیست و منابع موجود دران است. تا پیش از جدی شدن مقولهی محیطزیست در نزد افکار عمومی که از دههی
۰ مبلادی به این سو رقم خورده». همواره این علم اقتصاد بوده که ابزارهای تحلیلی مرتبط با منابع محیطی ر
پیشنهاد کرده و به مدیریت بهتر منابع محیطزیستی یاری رساندهاست. درحقیقت. نظریات اقتصادی با ارائهی صورتبندی
مفهومی جدیدی از مقولههای مهمی چون «اثرات خارجی». «کالاهای عمومی» و نیز «اقتصاد رفاه» نقش تعیین
کنندهای در شکلگیری و ترویج ارکان علم اقتصاد محیطزیست داشته است.
اقتصاد محیطزیست یکی از زیرمجموعههای علم اقتصاد است که با یافتن راهحلهای مناسب برای تخصیص کارآأمد
منابع محیطزیستی, سروکار دارد. محیطزیست. ضمن تامین و عرضهی مواد خام مورد نیاز فعالیتهای اقتصادی. خود
شیوه و عملکردی در برنامهریزی و مدیریت اقتصادی, با پیامدهایی بر محیطزیست همراه بوده و از این طریق. رفاه و
معتقد به شعار «کافی, بهتر است» بوده و استدلال مینماید که رشد اقتصادی به تخریب محیطزیست و رشد نابرآابریها
از نظر ثروت. منجر میشود. به همین دلیل, وی اقتصاد را زیرمجموعهای از محیطزیست (به عنوان منبعی پایانپذیر)»
اقتصادی برقرار بوده و با آن. پایداری قابل تحقق خواهد بود. امروزه» بسیاری از آرای دالی. با مفهوم «توسعهی پایدار»
بازیافت پسماندها و خلق استانداردهای کارآمد انتشارء موردبحث و بررسی قرار میگیرند. اقتصاد. ابزار مهمی در
تصمیمسازی مربوط به استفاده, حفاظت و حمایت از منابع طبیعی است. چرا که به انتخابهای مردم. هزینهها و
فایدههای اقدامات گوناگون پیشنهادی و احتمالا برونداد سیاستهای محیطزیستی و غیره میپردازد. از آنجا که منابع.
([2۵] ۲1۵۲۹۵۸۱ -۱
7۳ از ۱/0۲۵ -2
-------- صفحهٔ بعد --------
۶ ۸ هدستورالعمل ارز یابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط ز بست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
تمایل به پرداخت به عنوان معیاری از ارزش منابع طبیعی
شکستهای بازاری
شکل ۱-۱- جایگاه محیطزیست در تحلیلهای اقتصادی
در بازارهای رقابتی, اطلاعات کافی در مورد ارزشی که مصرفکنندگان برای یک کالای خاص قائل هستند وجود دارند.
زیر همواره مبلغی که آنها حاضر به پرداخت جهت تملک و یا تصاحب کالای مورد نظر هستند. مشخص است. هنگامی که
برای تولید چنین کالایی باید از منابع طبیعی استفاده کرد عوامل دیگری نظیر مسایل مربوط به کمیابی, ایجاد آلودگیهایی
که در برآورده هزینههای تمامشدهی تولید آنهاء نادیده گرفتهشدهاند و غیره» مطرح خواهند شد. در چنین مواردی, مسایل
مربوط به کمیابی یا آلودگی به عنوان اثرات خارجی شناخته میشوند. یعنی هزینههایی که نسبت به قیمت بازاری محصول,
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ ۷
مصرفکنندگان برای آن قائل هستند. مثال معروف یک اثر خارجی, در «تراژدی مشاعات" گرتهاردین "» به بحث گذارده
شده است. در این مثال, منابع یا کالاهای مشترک و مشاعی که برای دسترسی عموم آزاد هستند (نظیر دریاهاء جو و ...)» به
دلیل اثرات خارجی, مبنلا به پدیدهای به نام تراژدی مشاعات میشوند. هاردین مشاهده کرده بود که افراد تا هنگامی که
مجبور به پرداخت مبلغی به ازای استفاده از آنها نباشند. از منابع و کالاهای مشاعی و مشترک به میزان بیشتری استفاده
دستاوردهای زیادی را در مورد بررسی چگونگی اثرگذاری نتایج ارزشگذاری منابع محیطزیستی بر رفتار و
تصمیمگیریهای انسان و به طور مشخصترء الگوهای سکونت وی» عرضه کردهاند. با توجه به مقولهی «کیفیت زندگی»
که در دوران معاصرء بیش از پیش اهمیت یافته و علیرغم اختلاف دیدگاههای موجود برای ارائهی تعریفی استاندارد از
آن. شاید بتوان «رضامندی افراد از شرایط پیرامونی و دربرگیرندهی آنها» بهعنوان تعریفی قابل قبول تلقی نمود. امروزه
توجه به «کیفیت زندگی» تا بدان پایه از اهمیت رسیده که بسیاری از تصمیمگیریهای اقتصادی خانوارها و بنگاههای
تولیدی دررابطه با محل استقرار و سکونت. وضعیت و ترکیب آرایش فضایی کاربریهای انسانی در سیمای سرزمین و
جامعه. نگرش مربوط به کیفیت زندگی را نیز متاثر میسازد و تفاوتهای معنی داری را در میان جوامع مختلف رقم
میزند. ولی بدون تردید. شرایط و خصوصیات محیطزیستی برای اغلب افراد رکنی مهم و تعیین کننده به شمار میآید.
با چنین برداشتی است که میتوان گفت «کیفیت زندگی»» آنچنان بنیادین است که نیروی پیشران برای فرآیندهای
رشد بوده و در نتیجه. تعیین کنندهی «مزیت رقایتی مکانهای حضور آدمی» است. برای این منظورء چند پرسش
کلیدی قابل طرح هستند و بدون پاسخگویی به آنهاء انتخاب رویکردی برای بهبود کیفیت زندگی, ناممکن خواهد بود.
پرسشهایی نظیر:
- چهچیزی نقش ارزشگذاری اقتصادی محیط زیست را در فرآیندهای تصمیمسازی تعیین میکند؟
- چنین آرزشهایی چگونه دیده میشوند؟
- دیدگاههای نظری مرتبط با ارزشگذاری چگونه میتوانند بر روی برنامهریزان و سیاستگذاران اثرگذار باشند و
- کیفیت زندگی را چگونه میتوان ارزشگذاری کرد؟
۲5 0۲ 1۳3800 -۱
0 037۳6 -2
-------- صفحهٔ بعد --------
۸ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
زندگی در مکانهای مختلف را نشان داد؟
- چرا و چگونه سیاستهای عمومی باید در این زمینه. پاسخگو باشند؟
با مرور آدبیات اقتصادی دیده میشود که به طورکلی, دربارهی کاهش با حذف آثرات خارجی محیطزیستی. سه
مکتب یا جریان فکری وجود داشتهاست. اغلب طرفداران اقتصاد رفاهء براین باورند که وجود اثرات خارجی توجیه کافی
برای دخالت دولت فراهم میسازد و به طور مشخص, با نظام مالیاتها و اغلب هم برمبنای مالیاتهای پیگویی سروکار
پیدا میکند. آرتور پیگو (۱۸۷۷ تا ۱۹۵۹) همان اقتصاددانی است که مفهوم اثرات خارجی را دراقتصاد تبیین نمود.
طرفداران اقتصاد بازاری نیز متمایل به استفاده از مشوقهایی برای کاهش اثرات خارجی محیطزیستی هستند تا
رویکردهای دستوری و کنترلی. زیرا مشوقهاء در پاسخگویی به مشکلات موجود. انعطاف پذیری بیشتری در مقایسه با
تلاش برای اعمال رویکردی واحد برای همه افراد. دارد. طرفداران بازار آزاد هم بر حذف موانعی که باعث جلوگیری از
عملکرد آزادانهی بازار میشوندء متمرکز میشوند. آنها معتقدند که حذف چنین موانعی موجب خواهد شد که سطح
بهینهای از استفاده از منابع و صیانت محیطزیست ایجاد شود. بهطور خلاصه میتوان گفت که هدف کلیدی اقتصاد.
شناسایی ابزارهای خاص یا بدیلهای سیاستی است که بازار را به سوی کارآمدترین تخصیص منابع طبیعی سوق دهند.
۱-۱-۱ ارزشیابی
عباراتی کلیدی نظیر «ارزشیابی » و «ارزیابی »» صرفنظر از تفاوتهای محتوایی, ناظر بر لحاظ کردن رشتهای از
بدیلها (گزینهها) بوده و در رابطه با معیارهای از پیش تعیین شده به منظور اتخاذ تصمیم به کار میروند. هدف اصلی از
یک ارزشیابی اقتصادی ارائه اطلاعاتی است که تصمیمسازان را برای استفاده کارآمدتر از منابع تحت اختیارء جهمت
بیشینه کردن بهفریستی 5 رفاه جامعه کمک میکند. یک منبع, هر آن چیزی است که موجودیت آن موجب تحت تأاثیر
شامل میشود. ساز و کارهای ارتباطدهندهی منابع به بهزیستی جامعه ممکن است با استفادهی مستقیم از منابع (مثشل
عرصههای خاص) سر و کار داشته باشد.
|] 9
2-1
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۱/۳۸ ۹
۲-۱-۱- کالاها و خدمات اقتصادی محیط ز بست
در سال ۰۱۹۹۷ کاستانزا طی مقالهای با عنوان «ارزش خدمات اکوسیستمی و سرمایه طبیعی جهان». فهرست جامعی
از کار کردها و خدمات اکوسیستمی ارائه کرد. بنا به تعریف کاستانزاء «خدمات اکوسیستمی, جریان مواد. انرژی و اطلاعات
حاصل از موجودی سرمایهی طبیعی است که با خدمات سرمایههای مصنوعی و انسانی ترکیب یافته و از آنها رفاه
انسانی حاصل میگردد». نظر به این که شکلگیری و استمرار بسیاری از فعالیتهای اقتصادی, مستلزم استفاده از
نهادههای تولیدی استخراج یافته از محیطزیست است و حتی فراتر ازآن. بخشی از تولیدات و خدمات محیطزیستی به
اشکال مستقیم مورد استفاده جوامع انسانی قرار میگیرند. بررسی و شناخت ویژگیهای چنین کالاها و خدماتی از نقطه
نظر اقتصادی دارای اهمیت زیادی است.
۳-۱-۱- کالاهای عمومی
مفهوم یک کالای عمومی به شکل تنگاننگی با مفهوم آثرات خارجی مرتبط است. منظور از کالاهای عمومی. کالاهایی
و غیره. دارای ویژگیهای زیر هستند:
غیرانحصاری بودن: یعنی هرکسی میتواند بدون ایجاد محدودیت دسترسی برای دیگران. از مزایای آنها استفاده
نمایند. به بیان دیگرء نمیتوان برای سهیم شدن از مزایای آنها به وسیلهی دیگران, ممانعتی ایجاد کرد.
عدم رقابت در مصرف ": برای بهرهمندی از مزایای جنین کالاهایی. رقابتی دبیده نمیشود 9 برای هرکسی. قابل
هزینه نهایی صفر : برای مصرف هر واحد بیشتر از چنین کالاهایی, هزینه نهایی صفر است.
دلایل زیر دارای تفاوتهای اساسی هستند. نوعا مدیریت و صیانت از آنهاء با پیچیدگیهایی مواجه میگردد. این دلایل
- قابلیت واگذاری به غیر در آنها با شرایط خاص و به صورت محدودی قابل انجام است؛ و نیز
|- ۳۵-۵۱۵۵ |۵
2- ۳۵۱-۷
3- 7/0۲0 ۱/13781۵[| 1
-------- صفحهٔ بعد --------
۰ ۸ «دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطز یست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیا
- برای مالکیت آنها قابلیت تضمین و اجرایی متصور نیست و یا با شرایط خاصی, قابل اطلاق است.
همچنین. فقدان و یا ضعف در انگیزههای فردی برای حفاظت از آنهاء باعث بهرهبرداری بیش از حد و بی رویه
آنها میگردد. به بیان گویاتر. عرضهی کالاهای عمومی کمتر از حد است و یا برعکس. عرضهی کالاهای همگانی بد
قبیل آلودگی هواء تخریب لایهی اوزون) بیش از اندازه است. شکل شماره ۲-۱ دستهبندی کالاها را از نقطه نظر مالک
در اختیار میگذارد. از آنجا که موجودیت بسیاری از کالاهای عمومی با رفاه آدمی رابطه تنگاتنگ و مستقیمی دا
همچون اثرات خارجی, اقدام دولت برای حل مشکلات مربوط به کالاهای عمومی معمولا مورد نیاز است. ولی پرس
اساسی این است که آیا فواید حاصل از اقدام دولت نسبت به هزینههای لازم برای عرضهی همگانی چنین کالاها,
تناسب دارد؟
جنگلهای بکر برای تولید
ذخایر و یا پارکهای طبیعی
(ارزشهای استفادههای مصرفی و
غیرمصرفی + موجویت +
اختیاری)
ت)
از
(از
د
ش
ی
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ )۱
۴-۱-۱- هزینههای خارجی
نظریهی اثرات خارجی ۱ ریشه در دیدگاههای پیگو در سال ۱۹۲۰ دارد. اثر جانبی هنگامی رخ میدهد که فایده و با
هزینهای مشخص متوجه کسی میشود. بی آنکه تولیدکنندهی آن چنین فایده و یا هزینهای را در تصمیمات خویش در
نظر گرفته باشد. به عبارت دیگرء منظور از اثرات خارجی» هزینههایی هستند که با مجموع آثار و پیامدهای خارجی"
ناشی از الگوها و فرآیندهای تولیدی و یا مصرفی کالاها و خدمات بر بازیگران خارج از بازار سروکار دارند. در اغلب مواردء
فعالیت بنگاههای اقتصادی و یا مصرفکنندگان بر تولید و مصرف سایر واحدها اثرگذار بوده و این اثرات (اعم از مثبت و
یا منفی) به صورت هزینهها و فایدههایی برای دیگران نمایان میشوند. ولی در محاسبات کارگزاران اقتصادی در نظر
گرفته نمیشوند. به بیان دیگرء فرد یا افراد و یا نهادهایی که در ایجاد چنین آثاری نقش داشتهاند. تمایلی به لحاظ
ساختن آنها در تصمیمات خود نشان نمیدهند. نتیجهی آثارخارجی, ایجاد اختلال در شرایط تخصیص بهینه منابع در
اقتصاد خواهدبود. مثلاء استعمال دخانیات در یک اتاق دربسته. خدمت زنبورداران به گردهافشانی گونههای زراعی سایر
کشاورزان, آلودگی حاصل از تولید و رهاسازی پسماندهای یک کارخانه صنعتی وارد محیطزیست شده و موجبات ابتلا به
بیماری و یا مشکلات مختلف برای سایر شهروندان را فراهم ساخته و هزینه آنها نیز در محاسبات اقتصادی کارخانه
مورد نظرء دیده نمیشوند. موارد شناخته شدهای در این باره هستند. برمبنای آموزههای علم محیطزیست. اثرات خارجی
محیط زیستی ممکن است با ابعاد مکانی و زمانی متفاوتی بر روی افراد ظاهر شوند.
اثرات خارجی را میتوان از جهات مختلف تقسیمبندی کرد. به طوریکه آنرات خارجی مثبت و منفی, خصوصی و
عمومی. فنی. مالی یا پولی مهمترین اشکال معرفی شده از سوی اقتصاددانان به شمار میآیند. در اثرات خارجی فنی
علت اثرات خارجی. دستخوش تغییر شود. با میزان معینی از نهادههاء محصول کمتری تولید خواهد شد. هرگاه تابع
پولی نیز از تغییر قیمت برخی نهادهها یا محصولات ناشی میشود. به گونهای که سطح فعالیت (تولید و یا مصرف) یک
بنگاه یا فرد. بر شرایط مالی دیگران اثر میگذارد. این نوع از اثرات. بر روی امکانات و قابلیتهای فناوری بی تاثیر بوده و
از این رو باعث تخصیص نامطلوب منابع در اقتصاد رقابتی نخواهد شد.
|05
۲- در منابع. عباراتی همچون آثار بیرونی. آثار ثانویه. پیامدهای انتشار. آثار فرعی. عدم صرفههای بیرونی و یا هزینههای معطوف به غیر. به عنوان معادل به
کار رفتهاند.
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۲ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
یکی از اهداف و اقدامات نظریه پردازان اقتصادء تحلیل راهحلهای مناسب در مورد مشکلات اثرات خارجی است. غالبا
لازم است دولتها در این رابطه, دخالت کنند. البته چنین برداشتی از موضوع, پس از انتشار مقالهای از سوی رونالد کاز۱
تاحدودی اصلاح شد. کاز پیشنهاد نمود که در غیبت دخالت دولت. طرفین درگیر در موضوع اثرات خارجی, از طریق
مذاکره میتوانند راهحلهای احتمالی را شناسایی کنند. اگرچه چنین مذاکرهای, وقتی پای عده زیادی از افراد تحت تاثیر
به میان آمده باشد (شبیه موارد مربوط به آلودگیها)» ممکن است چندان نتیجه بخش نباشد. راهحل شناخته شده برای
رفع چنین مشکلی» درونی کردن آثار خارجی از طریق قیمتگذاری آنها و جبران زیانهای وارده به زیاندیدگان احتمالی
است. یکی از روشهای کنترل هزینههای آثرات خارجی. اعمال مقررات و قوانین مورد نیازء وضع مالیات (معروف به
مالیاتهای پیگویی)» تعیین هزینه نهایی اجتماعی " است که از حاصل جمع هزینهی نهایی خصوصی و هزینهی نهایی
خارجی آ به دست میآید.
۵-۱-۱- شکستهای بازاری
قیمت و به تعبیری ارزش اقتصادی هر کالا یا خدمت. برآمده از عملکرد بازارهای رقابتی است که بدون دخالت از
بیرون و تحت قوانین اقتصادی فعالیت میکنند. در چنین وضعیتی, قیمت. بازتاب نسبتا دقیقی از سهم کالاها و خدمات
در شکل گیری رفاه اجتماعی خواهد بود. شکست بازاری" هنگامی رخ میدهد که تخصیص بهینه کالاها و خدمات به
وسیلهی بازار آزاد.ء به شکلی کاراً انجام نشود و از این نظرء اثرات منفی بر اقتصاد برجای میگذارد. زیرا اگر قیمتها
گویای همهی هزینههای تولید مورد توجه تولیدکننده و نیز تمام مزایای نهایی مصرف ناظر بر ارزش اقتصادی کالاها و
خدمات نباشند. در این صورت تخصیص منابع در بازار به شکلی کارآمد انجام نخواهد شد. درچنین شرایطی, بین مقدار
کالاها و خدمات مورد تقاضا از سوی مصرفکنندگان و عرضهی آنها از سوی تولیدکنندگان, تعادلی برقرار نخواهد بود.
به بیان دیگرء هزینههای اجتماعی تولید کالاها و خدمات (تمام هزینههای فرصت مربوط به منابع نهادهای استفاده شده
در امر تولید) کمینهسازی نشده و در نتیجه. مثلا ضایعاتی از برخی منابع حاصل خواهد گردید و در نتیجه. کاهش رفاه را
به اشکال مختلف به دنبال خواهد داشت. به عنوان مثال و برای فهم بهتر موضوع در این رابطهء میتوان از استدلال رایج
مرتبط با «قانون حداقل دستمزد» استفاده کرد. براساس این قانون. تعیین دستمزدها در سطحی بالاتر از آنچه
قیمتهای تعادلی شناخته میشود. باعث افزایش دستمزدهای رایج در بازار خواهد شد. این امر کارفرمایان را تشویق
|- 1۵۵۱۵ )56
2- ۱1۵۳810 ۵[| 5۵0۵| 1
3- ۱1۵۲81۵ [ ۳۳۱۷۵۱۵ 51
4- ۱۷1۵۲81۵ ۳۱۵۲۵۱ 1
5- ۱1۵۲۵1 ۳۵۵۶۵
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳۱/۳۸ ۳
خواهد کرد که کارگران کمتری را با چنین دستمزدی استخدام نمایند. از این روء کارگران بیشتری دچار بیکاری خواهند
شد و به دلیل ایجاد هزینههای اجتماعی, شکست بازاری پدیدار خواهد شد.
پس شکست بازاری درجایی دیده میشود که ماحصل رقابت بازار از نقطه نظر جامعه. رضایتبخش نباشد. چنین
شکستی در بازار ممکن است کامل و یا جزیی باشد. «شکست بازاری کامل"»» وقتی روی میدهد که بازار به هیچوجه
قادر به عرضهی آسان و سادهی تولیدات نباشد. در این حالت از اصطلاح «بازارهای گم شده!» استفاده میشود. ولی
«شکست بازاری جزیی "» مربوط به زمانی است که بازارها به طور واقعی عمل میکنند. ولی یا مقدار تولیدات نادرست
بازارها ممکن است دراثر علل و عوامل گوناگونی. دچار شکست شوند:
اثرات خارجی منفی: مثلا اثر آلودگی هوا که موجب میشود. هزینهی اجتماعی تولید فراتر از هزینهی شخصی شود.
اثرات خارجی مثبت: مثلا ارائهی خدمات آموزشی و مراقبتهای بهداشتی باعث خواهد شد که فواید اجتماعی مصرف
فراتر از فواید شخصی باشد.
اطلاعات ناقص پا شکست در اطلاعات: یعنی کالاهای مطلوب کمتر از اندازه تولید و یا مصرف شده و کالاهای
نامطلوب. بیش از اندازه تولید و یا مصرف میشوند.
ضعف یا فقدان حقوق مالکیت مرتبط با منابع طبیعی و محیطزیست که موجب ناتوانی بخش خصوصی حاضر در بازار
آزاد برای عرضهی سودآور کالاهای عمومی محض و یا کالاهای شبه عمومی به مصرفکنندگان جهت برآورده ساختن
نیازها و خواستههای مردم میشود.
چیرگی انحصارگران بر بازار ممکن است باعث تولید کمتر و با قیمت بالاتر کالاها و خدمات در مقایسه با شرایط
رقابتی شود و از این طریق, به رفاه مصرفکنندگان آسیب برساند.
بیتحرکی عوامل تولید نیز موجب بیکاری و ازدست رفتن کارآیی پربازده خواهد شد.
مسایل مرتبط با عدالت: بازارها معمولا زمینهساز توزیع غیرقابل قبول درآمد و به حاشیه رانده شدن بخشهایی از
جامعه شده و از این رو دولت را وادار به ایجاد تغییراتی در این رابطه میکنند. چنین دخالتهایی منشا شکلگیری
شکستهای بازاری هستند.
6۵ ۱136 00۵۱۵6 -۱
15 ۱15518۶ -2
6 ۷13766 |۳۵۲۵ -3
-------- صفحهٔ بعد --------
۴ ۸ دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط ز بست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
۶-۱-۱- ارزش اقتصادی و نقش آن در تصمیمگیریها
ارزش اقتصادی که محصول رقابت بر سر منابع کمیاب است. گویای شرایط و یا وضعیتی است که به تقویت بهزیستی
مورد نظر خانوارها و بنگاههای اقتصادی» یاری میرساند. از آنجا که بعضی از عوامل تشکیلدهندهی کیفیت زندگی
(نظیر دماء زیباییهای بصری» دسترسی به کالاها و خدمات همگانی و غیره) در فضاهای مختلف. فرق میکنند.
هزینههای مرتبط با اشغال یک موقعیت مکانی خاص نیز فرق خواهند کرد. لذاء با بررسی چشماندازهای واقع در درون
مناطق و بین مناطق, میتوان گفت که تصمیمات خانوارها دربارهی محل زندگی و هزینههای مربوطه را تا حدودی
میتوان به مطلوبیت نسبی محیط پیرامونی آنهاء ربط داد. به بیان دیگرء ثقل سکونت افراد در عرصههایی دیده میشود
که زیبا شناخته میشوند و به همین دلیل, بهای بیشتری را از این بابت پرداخت میکنند. بیشترین سهم از چنین
درنهایت. چنین فرآیندی موجب شکلگیری وضعیت تعادل فضایی و یا محیطی درمیان مناطقی خواهد شد که ازنظر
مردم سکونت در آنهاء فرقی نمیکند. یعنی جابجا شدن در مناطق مورد نظرء هیچ فایدهای در برنخواهد داشت (گرین
وود و همکاران. ۱۹۹۱).
این درشرایطی است که در یک تصویر کلی از جوامع انسانی, تصمیمها به پشتوانه اطلاعات گرفته میشوند. اخذ یک
تصمیمء به معنی انتخاب منافع خالص یک اقدام در مقایسه با منافع خالص تمام اقدامات احتمالی جایگزین است. این
اصل در تمام سطوح و ارکان زندگی شخصی تا مدیریت کلان جامعه حاکم است. به طوری که مثلا صاحبان بنگاههای
تولیدی باید در مورد سرمایهگذاری در به کارگیری ماشینآلات جدید. کارگران برای پذیرش یک شغل جدید
تصمیمگیری کنند. دولتها نیز با تصمیمگیریهای مهمی در زمینه اختصاص هزینههای سالانهی بیشتر برای توسعه
راههای ارتباطی در مقایسه با امور دیگری نظیر بهبود زیرساختهای دفاعی, توسعه خدمات آموزشی و بهداشتی و یا
آنچنان که برای کنترل آلودگیهای ناشی از فعالیتهای بخش صنعت. انجام سرمایهگذاریهای مربوطه گریزناپذیر است.
از آنجا که هیچ اقدامی برای کنترل آلودگی, چه از طریق بهکارگیری فناوریهای جدید باشد و چه از طریق اعمال
قوانین و مقررات مورد نیازء بدون هزینه قابل انجام نیست. پس صرف پول و منابع مالی در این راه» گریزناپذیر است.
منابع مالی که ممکن است صرف سار اقدامات و نیازهای جامعه شود. از این جهت. لازم است منافع هر یک از اقدامات
مدیریتی شناسایی شده تعیین شده و آن گاه در مورد فزونی فواید حاصله در مقایسه با هزینههای به کار رفته. اطمینان
حاصل گردد. بدیهی است که برای گرفتن تصمیمهای خوب باید اطلاعات کافی, درست و روزآمد. در اختیار داشت. به
عنوان مثال و برای انجام اقدامی جهت جلوگیری از تخریب محیطزیست و یا کنترل آلودگی, اولین گام تحلیل عناصر
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ ۵
اصلی فرآیند یک تصمیمسازی خوب است. به طور متعارف و از نقطه نظر اقتصادی, چارچوب محاسباتی مناسب برای
انجام چنین مقایسهای, تحلیل هزینه- فایده (۴13۸)" است و پذیرش تمام مزایا و محدودیتهای مترتب بر آن است.
گام دوم شناسایی اقلام فواید و هزینههای اقدام پیشنهادی (کنترل تخریب محیطزیست) و ارزیابی بار مالی آن است.
در بیشتر موارد. چنین هزینههایی را به آسانی میتوان شناسایی و محاسبه کرد. هرچند برای این منظورء گاهی کمک
دانشمندان, مهندسین. جعرافیدانان, بومشناسان و غیره» بسیار تعیین کننده میشود. پس از آن باید مبادرت به
شناسایی و محاسبهی فایدههای عینی و ذهنی کرد. به این ترتیب. گام سوم به بررسی و کشف فنونی اختصاص خواهد
داشت که برای محاسبهی ارزش پولی فواید. در اختیار هستند.
لازم به ذکراست که موضوع اولویتبندی تصمیمها نیز از جمله نکات مهمی است که نیازمند معیارهای علمی دقیقی
بوده و ممکن است پیامدهای مالی قابل توجهی در پی داشته باشد. اصولا تنظیم اولویتهای مورد نظر پیش از اخذ
هرگونه تصمیمی, مرحلهای حساس به شمار میآید. چرا که هر تصمیمگیری مهمی دربارهی فعالیتهای توسعهای و با
انجام اقداماتی برای کنترل آلودگیها و تخریب محیطزیست. اغلب با اثرات محسوسی در حوضههای مختلف اقتصادی,
اجتماعی و فرهنگی همراه خواهد شد و گاهی, بخشی از افراد جامعه را بیش از سایر بخشهاء تحت تاثیر قرار میدهد. به
منظور پیشبینی و تحلیل چنین آثار و پیامدهایی, معمولا از چارچوب هزینه - فایده استفاده شده و با کمک آن. برقراری
موازنهی بین برندگان و بازندگان یک تصمیم یا پروژهی مشخص. از طریق سنجش جریان هزینهها و فایدههای یک
مالی. صرفا هزینهها و فایدههای بازاری یک طرح یا پروژه عمرانی مورد بررسی قرار میگیرند. انجام یک تحلیل کامل
هزینه - فایده » دو جنبهی مهم و اضافی دیگر را نیز شامل میشود که عبارتند از:
ارزش گذاری فواید محیط زیستی: با این عمل, فواید غیرمالی حاصل از بهبود کیفیت محیطزیست. از قبیل بهداشت و
توجه به هزینههایی که به جامعه تحمیل میشوند (برخلاف هزینههایی که به افراد خصوصی, تحمیل شوند): یک
مورد مشخص در این رابطه.ء پارانهها است. به عنوان مثال, هزینهی تهیه و تامین کودهای پارانهای از سوی کشاورز ممکن
است کمتر از هزینهی تحمیلی حاصل از استفادهی کودها برای جامعه. باشد.
گفتنی است که بخش بزرگی از اطلاعات مورد نیاز برای تصمیمگیریهای مدیریتی مرتبط با منابع محیطزیستی, با
مفهوم ارزشی سروکار دارد که ریشه نظری آن در علم اقتصاد قابل جستجو است. از اینرو است که به موازات تکامل
|- 0051-3700611
5
-------- صفحهٔ بعد --------
۶ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
کاربرد نظریات اقتصادی در مدیریت محیط زیست. تلاش برای آرزشگذاری مولفههای محیطزیستی و ابداع فنون و
رویکردهای مناسب برای این منظورء با رشد روزافزونی در جامعهی علمی همراه گردیده است.
باید در نظر داشت که تحلیل هزینه - فایده. مدتها پیش از ظهور مسایل محیطزیستی. در صدر موضوعات مربوط
به سیاستهای عمومی جای داشته است. برای فهم بهتر 13۸ استفاده از مباحث اقتصاد رفاه بسیار راهگشا خواهد بود.
مطابق با نظریات اقتصاددانانی همچون هیکز در دههی ۱۹۳۰ و کالدور در دههی ۱۹۴۰ میلادی, اقتصادرفاه» معیارهای
روشنی را در مورد تصمیمسازی درجایی که یک اقدام بهخصوص در زمینهی سیاستهای عمومی ممکن است کسی را
بهرهمند سازد و هزینههای را متوجه دیگران کند. در اختیار میگذارد. این معیار تحت عنوان «معبار جبرانی» شناخته
میشود و براساس آن. هرگاه یک اقدام سیاستی, سبب شود که برندگان بهصورت بالقوه بتوانند زیانهای وارده را به
بازندگان جبران کنند و همچنان در مقایسه با وضعیت اولیه از شرایط بهتری برخوردار باشند. در این صورت. چنین
در عین حال, اقتصاد رفاه. مبانی نظری لحاظ نمودن منابع محیطزیستی و طبیعی به عنوان کالاهایی که «تمایل
به پرداخت» جامعه و افراد آن را میتوان اندازه گیری کرد. در اختیار میگذارد. در راستای توسعهی تاریخی کاربردهای
شده در این رابطه. چاههای نفتی اکسون - والدز در آلاسکا در سال ۱۹۸۹ است که در آن. جبران افراد زیاندیده
براساس آرزشهای مربوط به آثرات خارجی تخمینی, انجام شده است. به نظر میرسد که ایجاد توازن بین برندگان و
بازندگان یک سیاست. احتمالا با استفاده از فنون اآرزشگذاری سادهتر میشود.
اماء واقعیت این است که «ارزشگذاری محیطزیست»». اصطلاحی مناقشه برانگیز است. مسالهی مهم قابل بحثی که
در این زمینه وجود دارد. این است که آیا بهراستی میتوان ارزش پولی برای منابع طبیعی و محیطزیستی تعیین کرد؟
پرسشی. خیلی قابل اعتنا به نظر نرسد. ولی جایی که صحبت از قائل شدن آرزشی معین برای «هوای پاک» یا «پرندگان
مهاجر» باشد. آیا چنین امری از نظر فنی ممکن و از نظر اخلاقی, موجه خواهد بود؟
در اقتصاد محیط زیست. مفهوم «ارزش» از دیدگاه انسان محورانهای مورد توجه قرار میگیرد. آنچه در این علم
مشاهده میشود. تمایل افراد برای خرج کردن منابع کمیاب تحت اختبار خود برای محیطزیست بهجای سایر
استفادههای بدیل است. یعنی اگر افراد برای پرندگان مهاجر اهمیتی قائل باشند. در این صورت میل به خرج کردن پول
برای حفاظت پرندگان هم بیشتر خواهد بود. ولی, آنچه باید ارزشگذاری شود. ارزش ذاتی پرندگان نیست. چرا که
چنین ارزشی, کاملا مستقل از موجودیت آدمی است. به بیان سادهترء هراندازه. درجهی اهمیت و توجهی که مردم به
منابع محیط زیستی قائل میشوند. بیشتر باشد. میتوان انتظار داشت که رضامندی برای پرداخت و تامین هزینههای
لازم جهت حفاظت از منابع نیز بیشتر شود. همان گونه که اشاره شد. در فعالیتهای معطوف به اآرزشگذاری, براورد
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ ۷
ارزش ذاتی و موجودیت منابع مورد نظر نبوده و در بحث از آرزش اقتصادی, صرفا به بررسی حلقهی اتصال و پیوند منابع
با یکی از اشکال و ابعاد نیازهای آدمی بسنده میشود. در قالب چنین مفهومی از ارزش است که اهمیت وجود منابع و
استمرار دستیابی به آنها از منظر حفظ موجودیت و تداوم بقای انسان نمایان میگردد. با چنین تعبیری است که «ارزش
اقتصادی"» یک منبع را میتوان بهصورت حداکثر رضامندی و تمایل به پرداخت انسان برای کسب و یا تضمین عرضهی
مطابق با شرحی که داده شد. ۲13۸ تکنیکی است که به ارزشیابی گزینههای مختلف پیشنهادی از نقطهنظر کارآیی
اقتصادی میپردازد و در این رابطهء آرزشهای پولی به عنوان معیار مشترک ارزش در جامعه مورد استفاده قرار میگیرند.
برآوردهای پولی برای تمام منابع رفاه اقتصادی, یا بهشکلی که در بازارها دیده میشوند و یا بهصورت ارزشهای ضمنی
که معمولا در مورد تولیدات و خدمات محیطزیستی مصداق دارند. انجام میشوند. در یک 213۸ فواید بر حسب ارزش
پولی تولیدات و خدمات کسب شده از سوی جامعه که از تغییر در تخصیص منبع (مثل نتیجه حاصل از یک توسعهی
جامعه اندازهگیری شوند.
تحلیل هزینه - فایده را از نقطه نظر ریاضی, میتوان بهصورت رابطهی بسیار سادهای بیان کرد. در این فرآیند. هدف
نهایی. محاسبه مجموع جریان تنزیل یافته فایدههای یک پروژه در طول زمان است (تفاضل فایدهها هزینهها). این مورد
به عنوان ارزش خالص فعلی (/۸/۳۷)" نیز شناخته میشود.
(1 +۱) ۱ (1+۲) ۱ (۱+7۳) :۱
که در آن:
[- فایدههای یک پروژه در سال !|
۲ نرخ تنزیل
[)- هزینههای یک پروژه در سال !
سال
مهمترین مزیت ۲13۸ در این است که هزینهها و فایدههایی که لزوما در معاملات بازار منعکس نمیشوند (مثل فواید
مربوط به کاهش آلودگی هوا) را نیز شامل میشود. در عینحال, با این ابزار چارچوب و زبان مشترکی برای تجزیه و
۵ ۳۵۵۵۱۱ -|
۵[ ۳۲۵۹۵۱ 3۵۱ -2
-------- صفحهٔ بعد --------
۸ ۸ دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطز یست در طرحهای تملک دارابیهای سرمایهای (کلیات)
البته باید توجهداشت که هزینههای استفاده از منابع بهصورتی خاص, باید برحسب هزینههای فرصت. اندازهگیری
شوند. این همان آرزش فواید حاصل از منابع در استفادههای جایگزین خواهدبود. هزینههای طرحهای توسعهای را
میتوان به هزینههای سرمایهای, هزینههای عملیات درحال آنجام و جانشینی تقسیم کرد. سایر هزینهها ممکن است
دربرگیرندهی هزینههایی شود که اثرات محیطزیستی زیانآوری دارند و میتوان آنها را به عنوان هزینههای تخریب
محیط زیست. دستهبندی و اندازهگیری کرد. بههرحال, بین فایدهها و هزینهها ارتباط دو طرفهای برقرار است و ممکن
است انواع خاصی از فواید. شامل هزینههای پیشگیری باشد و یا هزینههایی خاص. ممکن است باعث فواید بعدی شود.
مطابق با شرحی که داده شد. در ۸) مجموع هزینه - فایدههای تنزیل یافته هر پروزه در طول زمان محاسبه
میشود. با مطرح شدن عنصر زمان در محاسبات. انتخاب نرخ تنزیلی مناسب اهمیت پیدا میکند. تاثیر نرخ تنزریل از
آنروست که هزینهها و فایدهها را در زمان آتی و با وزن کمتری, نشان میدهد. مثلا اگر به فردی یکی از دو پیشنهاد زیر
ارائه شود:
دریافت بلادرنگ مبلغ پیشنهادی یک میلیون تومان برای انجام کاری در زمان حال؛ و با
دریافت با تاخیر ده میلیون تومان پس از مثلا ۱۰ سال جهت انجام همان کار.
صرف نظر از تاثیر ویژگیهای شخصیتی فرد در انتخاب یکی از دو پیشنهاد بالاء بیشتر افراد به گزینه نخست. تمایل
نشان میدهند. از میان مهمترین دلایل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- با مبلغ دریافتی در زمان حاضرء فرد از امکان سرمایهگذاری برخوردار میشود. دراثر بازدهی سرمایهگذاری
انجام شده» درآمد بیشتری عاید میشود (مثلا سرمایهگذاری یک میلیونی سال جاری با نرخ سود ۵/.
عایدی یک میلیون و پنجاه هزارتومان در سال بعد را به دنبال دارد)؛
۳- یکی از علل ناشکیبایی آدمیء عدم اطمینان از آینده و حتی مواجهه با خطر فرارسیدن مرگ زودهنگام است.
اختصاص به آموزش فرد. ممکن است زمینهساز اشتغالی درآمدزا پس از مدت زمانی مشخص شود.
به این ترتیب و بنا بهدلایل مختلف. ارزش پول کمتر در زمان حاضر به پول بیشتر در زمان آینده. ارجحیت دارد. با
چنین ارجحیتهایی است که داوری در مورد استفاده از نرخ تنزیل امکانپذیر میشود.
در موضوع مدیریت محیط زیست هم. با توجه به کاهش ارزش پولی خدمات اکوسیستمی در طول سالهای آتی.
استفاده از نرخ تنزیل برای مقایسه گردشهای حال و آینده هزینهها و منافع ضروری میشود. در نتیجه. با در نظرگرفتن
تنزیل» وزن بیشتری به منافع خالص بهوجود آمده برای نسلهای کنونی در مقایسه با نسلهای آینده داده میشود.
گفتنی است که هنوز در مورد نرخ تنزیلی که در تحلیل هزینه - فایده محیطزیستی کاربرد دارد. اتفاق نظری در بین
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ ۹
زمینهساز و تسهیلکنندهی فراآیند فروسایی سریع منابع گردد. حال آن که نرخهای تنزیل کمترء تضمین کنندهی منافع
اقتصادی گزینههای مدیریتی پایدارتر خواهند بود.
۸-۱-۱- هزینههای محیط زیستی"
منظور از هزینههای محیطزیستی» آن دسته از هزینههایی هستند که دراثر استفاده از منابع به محیطزیست و
اکوسیستمهای طبیعی و نیز تمام استفاده کنندگان تولیدات و خدمات محیط زیستی و یا جامعه اثرپذیر از تغییرات چنین
تولیدات و خدماتی, تحمیل میگردد. در اثر فعالیتهای صنعتی (تولید سیمان. فولادء خودروسازی» پتروشیمی و..)»
بهغیر از محصولات اصلی که عرضه میشوند. برخی محصولات ناخواسته و جانبی نیز به محیط راه پیدا کرده و باعث
کاهش کیفیت اکوسیستمهای طبیعی اعم از خشکی و آبی, تخریب اراضی و منظرهاء نابودی و یا افت کیفیت خاکهای
حاصلخیز و غیره میشوند. مواردی از قبیل آزادسازی پسماندها و پسابهای حاصل از فعالیتهای تولیدی و یا دفع
غیراصولی آنها در طبیعت (رودخانههاء دریاچهها و تالابهاء مناطق ساحلی, دریاها و)» بهویژه بخشی که با عنوان
پسماندهای خطرناک و یا ویژه شناخته میشوند. رهاسازی گازهای خروجی آلاینده هواء نشت آلودگیهای نفتی و
راهیافتن آنها به آبراههها و یا مخازن آبیء از جمله پدیدههایی هستند که نوعا به موازات فعالیتهای تولیدی ظاهر شده
۹-۱-۱- هزینههای منبع "
منظورء هزینههایی هستند که بهواسطهی فروسایی " یا تخلیه منبع و در نتیجهی بهرهبرداری به اندازهای بیش از توان
طبیعی احیا و بازسازی آنهاء ایجاد میشوند. مثلا برداشت بی رویه از آبهای جاری و یا سفرههای آب زیرزمینی,
نمونهای از چنین هزینههایی است. اگرچه. آب به عنوان یک منبع طبیعی تجدیدپذیر بهشمار میآید. لیکن برداشت از
آن به میزانی بیش از توان بازتولید» فروسایی منبع را در پی خواهد داشت. در ایران, به دلیل توسعه بی رویه کشاورزی و
با روشهای کم بازده, فشار زیادی را به منابع آب کشور (اعم از جاری و یا زیرزمینی) وارد ساخته و نگرانیهای جدی را
موجب گردیده است.
055) [ ۳۷۱۳۵۱۱۵1۵ -|
5ا05) 16۹۵۳۵۵ ] -2
]1 -3
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۰ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
در بسیاری از موارد. تشخیص هزینههای محیطزیستی از هزینههای منبع, چندان روشن به نظر نمیرسد.
آن چنان که. در مورد آبهای زیر زمینیء هزینهی منبع همان هزینههای فرصتی" است که برای استفاده از آب برای
هدفی معین و در شرایط زمانی و مکانی مشخص, وجود دارد. هزینهی فرصت یعنی اختلاف بین ارزش اقتصادی کنونی
استفاده از آب و یا فایده خالص کنونی یا آتی " آن با ارزش اقتصادی مربوط به سایر استفادههای جایگزین از آب (فایده
خالص بهترین گزینه بعدی " استفادههای آب در زمان حاضر و یا آینده). اگر ارزش اقتصادی استفاده از آب برای گزینهی
اختصاص ناکارآمد آب و یا آلودگی آن در طول زمان است.
۱-۱-۱ انواع هزینههای محیط زیستی
اگر بخواهیم در انتخاب منابع ارزش کمترین هزینه را تعیین کنیم. باید به هزینههای محیطزیستی تحمیلی به جامعه
هنگام استفاده از منبعی خاص توجه نماییم. اگر در طراحی مبتنی بر مطلوبیت. داخل کردن هزینههای محیطزیستی در
با کمیسازی هزینههای محیط زیستی به زبان پولیء مثلا طراحان و قانونگذاران دولتی میتوانند آسیبهای وارده به
سلامت ناشی از آلودگیها را به حداقل برسانند. در اثر چنین رویکردی, عرضه کنندگان منبع برای استفاده از منابع
آلایندهی کمتر در امر تولید خود. تشویق خواهند شد.
مطالعات هزینههای محیط زیستی مرتبط با نیروگاهی گازی در آمریکا (31010/081 ,7201110) نشان داده که حدود
۵ هزینههای محیط زیستی قابل کمیسازی مرتبط با چنین نیروگاههایی قابل اسناد به مخاطرات سلامتی انسان
هستند (011180۲ و همکاران. ۱۹۹۰). این موضوع نشان میدهد که ارزشگذاری خطر متوجه به سلامتی انسان یکی از
مهمترین جنبههایی است که در ارزشگذاری محیط زیستی باید مورد توجه قرار گیرد. دلیل مهم بودن آنها این است که
از ابعاد قابل توجهی در مقایسه با سایر مخاطرات در بسیاری از موارد برخوردارند. چنین ارزشهایی, با حساسیتها و
ملاحظاتی نیز همراه هستند. چرا که غالبا ارزش زندگی انسان با مخاطرات (ریسکها) مربوط به زندگی انسان اشتباه
گرفته میشوند. ولی ارزشگذاری زندگی انسان کار پر دردسری است. زیرا بهزعم عده ای. چنین عملی غیراخلاقی تلقی
میشود. باید توجه داشت که در اینجا ارزشگذاری زندگی انسان با ارزشگذاری مخاطرات سلامتی انسان فرق دارد.
کاری که میشود انجام داد ارزشگذاری مخاطرات سلامتی انسان است. وقتی ارزش اقتصادی ریسکها شامل تمایل
بهپرداخت جامعه جهت پیشگیری از ریسک یا تمایل به جبران مربوط به تحمل ریسک میشود. این موضوع اهمیت
0515 0000۳1۵۷ -۱
۳۵ ۵۲ ۳۳۵۹۵۱ ۵۱0۲ 3۵۱ -2
6 مادعا ۵۱۱۵۲ ۲۵۱ -3
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ )۳
بیشتری مییابد. ارزش اقتصادی مخاطره سلامتی همان آرزش اشکال خاصی از مرگ نیست. بلکه ارزش ریسکی است
فرد بر ریسک سلامتی میگذارد بستگی به احتمال وقوع و بزرگی آسیبهای مورد انتظار از آن دارد. چنین آسیبهایی
شامل هزینههای واقعی اقتصادی مثل افزایش هزینههای درمانی, از دست رفتن درآمد و سایر تولیدات اقتصادی و نیز
کاهش کیفیت یا طول عمر میشود. اولین تلاشها برای بهدست آوردن ارزش ریسک سلامتی بهطور عمده مبتنی بر
حسابداری چنین هزینههایی بوده است. افراد این قبیل ملاحظات را برای تعیین تمایل به پرداخت جهت خودداری و با
تمایل به دریافت خسارت جهت خطرات سلامتی. مورد توجه قرار میدهند. بالاخره, باید روشن نمود که ریسکهای
سلامتی متفاوت از ریسک و عدم حتمیت در برونداد یک پروژه است که باید بهطور جداگانه بحث شود.
۱-۱-۱-۱ هزینههای حفظ محیط ز بست!
مطابق با تعریف سازمان همکاریهای اقتصادی و توسعه (0107)» هزینهها و مخارج نگهداری از محیطزیست شامل
پیشگیری, اجتناب" و کاهش " آلودگی یا تخریب محیطزیست. به عنوان هزینههای حفظ محیطزیست شناخته میشوند.
۲-۱-۱-۱ هزینههای پیشگیری محیط زیستی "
یعنی آن دسته از هزینههایی که یک بنگاه تولیدی برای پیشگیری از تولید آلایندهها 5 پسماندهای ا ۵ سیبرسان به
۳-۱-۱-۱- هزینههای ردیابی محیط زیستی "
نظ 5 هزینههای صرفشده از سوی یک تولی دکننده برای اثبات 9 نشان دادن تعهد عملی به رعایت استانداردهای
5ا5م) 0۳۵1611010 [ ۳۷۱1۳۵۲۵1۵ -|
6۵ -2
3- 0
055)) ۳۳۵۷۵۲1۱۵۵ |[۵ ۳۷۱۳۵۲۵ -4
5ا05) 161601101 [۵ ۳۷۱۳۵۲۵ -5
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۲ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
۴-۱-۱-۱- هزینههای داخلی محیط زیستی"
گروهی از هزینهها هستند که تولیدکننده به منظور عدم تخلیه آلایندهها و پسماندهای تولیدی خود در محیطزیست.
صرف مینماید. دراصل, چنین هزینههایی از سوی تولیدکننده برای انجام اقدامات محدودکننده و اعمال مدیریت
۵-۱-۱-۱- هزینههای خارجی محیط زیستی "
منظور آن دسته از هزینههایی هستند که در فرآیند تولید و مصرف کالاها و خدمات. ایجاد شده و باعث صدمه دیدن
محیط زیست میشوند را هزینههای خارجی و یا جانبی مینامند. پس, مخارج مربوط به تخلیه آلایندهها و پسماندها در
محیطزیست به عنوان هزینههای خارجی تلقی میشوند.
هزینههای خارجی محیط زیستی ناشی از فرآیندهای تولیدی- مصرفی را میتوان به عنوان هزینهی ناشی از عرضهی
یک منبع که میتواند متوجه طرف ثالث شود. تلقی کرد. این هزینهها در قیمت منبع تولیدی یا مصرفی دیده شده و
میتواند باعث آسیب به سلامت انسان, زندگی آدمی و مواد و اکوسیستمها شود. لازم به توضیح است که این هزینه
معادل با هزینه دولتی و یا هزینههای مرتبط با اجابت الزامات اجتماعی در تولید و مصرف یک منبع (رعایت
استانداردهای محیط زیستی و ...) نیست. هزینهی محیطزیستی, شکلی از هزینه اجتماعی ناشی از عدم وجود بازار است.
هزینههای خارجی محیطزیستی, صرف نظر از رعایت تمامی قوانین و مقررات ملی, همواره دارای احتمال وقوع
هستند. در این رابطه, هزینه رعایت استانداردها را باید به عنوان بخشی از هزینههای پایه لحاظ نمود. هر چند که
بهصورت یک هزینهی مالی تلقی میشود. این دو نوع هزینه را نباید با هم اشتباه کرد. هزینهی خارجی محیطزیستی را
میتوان به عنوان هزینهی اجتماعی تعریف کرد و این هزینه در قیمتهای منبع خود را نشان نمیدهند. با این همه.
چنین هزینهای به عنوان تابعی از بهبود تکنولوژی کاهش مییابد و مطالعات نشان دادهاند که مقدار آن سهم مهمی از
مثلا در بخش انرژی» بسیاری از کشورها بهطور مرسوم قوانین و مقرراتی برای انتخاب گزینههای حداقل هزینه مربوط
به عرضه و تقاضای برق تدوین شدهاند. اغلب و بر اساس مطلوبیتهاء طرحهای مبتنی بر حداقل هزینه تعریف میشوند.
هزینهی اجتماعی و یا هزینهی اثرات خارجی محیطزیستی در نظر گرفته نمیشوند. میتوان هزینهی اثرات خارجی تحت
مقررات را در نظر گرفت. با این همه. تمامی انتشارهای مربوط به تولید. تحت مقررات قرار نمیگیرند و در این صورت
قیمتهای منعکس شده در بازار بهشکلی ناکارآمد پایین و مقادیر فروخته شده در بازار بهشکلی ناکارآمد بالا هستند. اگر
55) ۷۳۵ |:۳۵ [۵ 11۵۳۳ [۵۵۵ ۳۷۱۳۵ -]
5ا05) ۳۵۱۱۵۷۳۵ |۲۲۱۵۲۵ ۳۷۱۳۵۵۵۵۱ -2
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳۱/۳۸ ۳۳
اثرات خارجی مثبت باشند. روابط بین قیمت و کمیت در جهت عکس عمل میکنند. بنابراین. مبنای داخلی کردن اثرات
علیرغم گروهبندیهای متفاوتی که برای این قبیل هزینهها ارائه شدهاند. چنین هزینههایی در اینجا به دو گروه زیر
هزینههای تحقق یافته!: بخشی از هزینههای خارجی که یک بنگاه تولیدی برای مقابله با آلایندهها و پسماندهای آزاد
آزاد شده در محیطزیست. پرداخت میکند.
هزینههای تحقق نیافته ": هزینههایی هستند که بهدلیل تولید آلایندهها و پسماندهای یک بنگاه تولیدی ایجاد
میشود. ولی بهطور ناخواسته به افراد خارج از آن بنگاه تحمیل میشود. در اصل این هزینههاء همان هزینههای
اجتماعی " حاصل از واردن شدن آسیب به محیطزیست است که از سوی بنگاهها بابت آنهاء پرداختی صورت نمی گیرد.
چنین هزینههایی با تخریب محیطزیست. داراییها و سطح رفاه افراد جامعه را با خسارتی مواجه میسازند.
به عنوان نمونهای عینی, فرض میشود که یک مجموعه تولید سیمان مستقر در بالادست یک رودخانه. پسابهای
خود را در رودخانه تخلیه کرده و گازهای آلاینده خود را در هوا رها میسازد. ممکن است برمبنای استانداردهای مصوب,
پسابها و گازهای آلاینده پیش از ورود به رودخانه و یا آزادشدن در هواء تا حدودی تصفیه شوند. از آنجا که استانداردها
همیشه نمیتوانند شرایط مطلوب و کامل را برقرار سازند. آلودگیهای باقیمانده میتوانند زمینهساز آلودگی در محیط
رودخانه و یا هوای پیرامونی شوند. در نتیجه. مقابله با آلودگی آب. مستلزم افزایش هزینههای تصفیه آب در تاسیسات
واقع در پاییندست رودخانه شده و یا موجب کاهش ذخایر ماهی برای فعالیتهای تفرجی و صید ورزشی شود. در این
حالت تولیدکنندهی سیمان, هزینههای پولی بیشتری را متوجه تاسیسات تصفیه آب نموده و هزینههای غیرپولی را به
علاقمندان صید ورزشی تحمیل خواهد کرد. بی آنکه سازوکاری برای جبران آن اندیشیده شود. چنین هزینههایی,
مصداق عینی هزینههای خارجی محیطزیست بهشمار میآیند.
5ا05) 112811700 -|
5ا05) 17۳۵۵11700 -2
5ا05) |[ 5001612 -3
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۴ ۸ -دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط ز بست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
۲-۱- تبیین ضرورت. اهداف. چشمانداز و چارچوب و سیاستهای ارزیابی اقتصادی محیط زیستی
۱-۲-۱ اهمیت و ضرورت ارزیابی اقتصادی منابع محیطزیستی
۱-۱-۲-۱ علل و عوامل تخریب محیط زیست
تاکنون در مورد علل و عوامل تخریب محیطزیست در میان ملل مختلف. بحثهای زیادی انجام شدهاند. محیط زیست
در دنیا به دلیل مجموعهای از عوامل اقتصادی, اجتماعی و نیز نهادی در معرض تخریب و نابودی قرار دارد. از بین عوامل
اجتماعی, نوعا رشد جمعیت. فقرء شهرنشینی گسترده» عوامل اصلی شناخته میشوند. دربین عوامل نهادین,. کاستیهای
مرتبط با قوانین و مقررات کارآمد. منابع مالی و انسانی مورد نیاز برای اجرای برنامههای پایش و حفاظت از محیطزیست.
ناهماهنگی بین بخشهای مختلف اثرگذار بر محیطزیست که در قالب توسعهی ناپایدار نمایان گردیده, بیش از سایرین,
مورد آشاره قرارگرفتهاند. از نظر عوامل اقتصادی نیز میتوان مواردی همچون شکستهای بازاری, رواج الگوهای ناصحیح
توسعهی اقتصادی, گسترش فعالیتهای کشاورزی» صنعتی و حمل و نقل نامتوازن را برشمرد که با شاخص «آلودگی» با
اشکال و ابعاد گوناگون قابل ارزیابی هستند. براین اساس باید اشاره کرد که آلایندهها از نظر منشا شکلگیری ممکن است
طبیعی و یا انسانساز باشند. منظور از آلایندههای با منشا انسانی, تمام آلایندههایی هستند که بهصورت پسماندهای
تولیدی و یا مصرفی ظاهر میشوند. به همین دلیل, بررسی گستردگی آنها و نیز تلاش برای محدودساختن آنها در
برنامههای مدیریتی به دلیل آثرات معنیداری که بهشکل هزینههای خارجی و اجتماعی بر روی سلامت انسان, ناپایداری
فعالیتهای اقتصادی و نیز کیفیت محیط زیست دارند. نیازمند توجه به ملاحظات و نیز بهکارگیری ابزارهای اقتصادی
با توجه به چنین رویکردی» پرسش اساسی در مورد قلمروی تخریب محیطزیست و چگونگی شناسایی آن» مطرح
میشود. درپاسخ بدان باید یادآور شد که آلودگیها از نقطه نظر انتشار و اثرگذاری,. گاهی مقیاس محلی دارند و گاهی از
ابعاد منطقهای یا ملی و حتی فراملی و بینالمللی برخوردارند. چنانچه دامنهی انتشار و اثرات آن به محیطزیست جهانی
مربوط شود. آلودگی با ابعاد جهانی و یا بینالمللی بهشمار خواهد آمد. از این رو راهکارهای مقابله با آن نیز از گذرگاه
سیاستها و تصمیمگیریهای جهانی گذر خواهد کرد. مشکلاتی چون گرمایش جهانی. تخریب لایهی اوزون و با
هزینههای محیط زیستی معمولا نادیده گرفته میشوند. بهطور معمول, در زمان طراحی و اجرای طرحهای توسعهای,
هزینههای مستقیم و یا غیرمستقیمی که متوجه محیطزیست میشوند. نادیده گرفته میشوند. بر مبنای برخی
برآوردهای جهانی» برای هر دلار هزینه پسماندی که از سوی بنگاههای صنعتی تولید میشود. ۲ تا ۳ دلار هم هزینههای
ناپیدایی وجود دارند که معمولا در عملیات حسابداری در نظر گرفته نمیشوند. علیالاصول, بنگاههای تولیدی, تمایل
جدی برای محاسبهی هزینههای واقعی تولید پسماندهای خود نشان نمیدهند. بهشکل تجربی و بر مبنای برخی
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ ۳۵
براوردهای تقریبی» مثلا در عملیات پالایشگاهی, هزینههای محیطزیستی برحسب درصدی از هزینههای کل عملیات
پالایش, حدود ۳/ است. حال آن که در بررسیهای دقیقتر دیده شده که میزان واقعی آن به رقمی در حدود ۲۲/ بالغ
میگردد.
با افزایش تلاش برای شناسایی دقیقتر و تجزیه و تحلیل صحیحتر هزینههای محیطزیستی ناشی از فعالیتهای
توسعهای» ارزیابی و محاسبات مربوط به سوددهی پروژههایی که نیازمند سرمایهگذاری هستند. بهشکل صحیحتری
امکانپذیر خواهدبود. از اینرو. طراحی, برنامهریزی و اجرای اقدامات مربوط به کنترل, کاهش یا پیشگیری از آلودگیها.
بهخصوص در طرحهای عمرانی بزرگ مقیاس, اهمیت مییاید.
بهطور کلی. مهمترین اقلام هزینهای مرتبط با محیطزیست که معمولا کمتر مورد توجه برنامهریزان و تصمیمگیران,
قرار میگیرند را میتوان بهشرح زیر خلاصه کرد:
- هزینههای مرتبط با ازدست رفتن نهادههای تولیدی (مواد اولیه. نیروی کارء سرمایه. انرژی. اراضی غیرقابل
کشت و غیره)
- هزینههای مربوط به مدیریت پسماندها و ضایعات تولیدی (اجرای تکالیف قانونی مرتبط با جابجایی, تصفیه و
- هزینههای حاصل از افت قابلیتهای عملیاتی و یا توان تولیدی که ممکن است به اشکال گوناگونی نظیر اشت
کیفیت محصولات تولیدی» بدنامی تولیدکنندگان آلودگیهاء الزام به پرداخت هزینههای مسوولیتپذیری
- هزینههای خارجی یا همان هزینههایی که بنگاههای اقتصادی در برابر تولید آنها مسوولیتی را برعهده
نمیگیرند. خسارت وارده به سلامت جامعه و یا تخریب و اختلال در سلامت اکوسیستمها درثر فعالیت
شرکتهای تولیدی از آن جمله هستند. دخالت دولت از طریق وضع قوانین و مقررات حقوقی, انتظارات
همگانی جامعه و تلاش برای اعمال مدیریت و استانداردهای محیطزیستی موجب میشود که تولیدکنندگان
وادار به دخالت دادن چنین هزینههای خارجی شده و تلاشهای لازم برای کاهش آنها را به عنوان بخشی از
سرمایه مورد نیاز در بودجهریزی پروژهها. جدی بگیرند.
مطابق با تجربیات جهانی» امروزه در بعضی از بنگاههای تولیدی برای رفع نگرانی در مورد بیتوجهی به هزینههای
محیط زیستی و برای ارائهی برآورد صحیحی در مورد این قبیل هزینهها جهت به حداقل رساندن عوارض مخرب
فعالیتهای تولیدی خود بر محیطزیست. ترغیب به ایجاد و استقرار سامانه حسابداری محیطزیستی شدهاند. چنین
تولیدکنندگانی علاقمند به شناسایی و پیشبرد منافع چندجانبه حاصل از سرمایهگذاری بهشکلی پایدار شده و میخواهند
با کمک به کاهش هزینههای محیط زیستی» تصویر بهتری را از بنگاههای تولیدی خود در جامعه ایجادکنند. آنها با
استفاده از ابتکار عملهای مناسب در این زمینه و با ارائهی تصویری مسوولیتپذیر ازخود. با اقبال عمومی از سوی
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۶ ۸ -دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطزیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
مزایای استقرار حسابداری محیطزیستی در بنگاههای تولیدی و صنعتی را میتوان در محورهای زیر معرفی کرد:
- فراهم شدن زمینه برای اعمال مدیریت دقیق بر ابعاد کمی و کیفی استفاده از آنرژی و مواد به منظور کاهش
س ایحاد امکانی برای شناسایی. برآورد. مدیریت و کاهش هزینههای تولیدی 9 بهویزه هزینههای محیط زیستی؛
و
- دستیابی به آمار و اطلاعاتی جامع به منظور سنجش کارآیی فنی و اقتصادی بنگاههای تولیدی و کمک به
سرمایه گذاران).
با چنین منطقی است که هزینههای محیط زیستی را بهگونهی دیگری هم تعریف کردهاند. هرگاه هزینه را به عنوان
برای برآورد هزینههای محیط زیستی,ء شناسایی دقیق وضع موجود فیزیکی محیطزیست در محدودهی مورد بررسی
البته در این دستورالعمل و با توجه به هدف مطالعه, مباحث برآورد هزینههای محیطزیستی در سطحی کلانتر از مقیاس
بررسیهای ۳1۸ ارائه خواهند شد.
پیامدهای منفی ممکن است به اشکال مختلفی نظیر کاهش تنوع زیستی و یا افزایش مخاطرات مربوط به سلامت
در مطالعات آرزیابی محیط زیست باید وجود داشته باشند. برای این منظور استانداردهای مصوب میتوانند راهنمای
و شرایط فیزیکی محیط زیست و عناصر اصلی آن (آب. خاک و هوا) رابطه تنگاتنگی دیده میشود. هرگاه فشارهای وارده
به محیطزیست بیش از توان طبیعی آن برای بازسازی و احیای دوباره باشد. در این صورت پیچیدگی ارزیابیهای
خسارات اقتصادی نیز بیشتر خواهد شد. به عنوان مثال, هرگاه تراکم و انباشت پسابهای صنعتی آلاینده در محیطهای
آبی نظیر یک تالاب به میزانی فراتر از توان خودپالایی و یا احیای طبیعی چنین محیطهایی باشد. در این صورت قلمروی
خسارات اقتصادی وارده فراتر از انتظار اولیه بوده و محاسبات نیز با پیچیدگیهای بیشتری همراه خواهد شد. هزینههای
آن به عنوان یک منبع میشود. ولی هزینههای محیطزیستی تحمیل شده با هزینههای وارده به افراد استفاده کننده از
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ ۳۷
با برآورد ارزشهای استفادهای و یا غیراستفادهای مربوط به یک منبع طبیعی و محیطزیستی, امکان مناسبی برای
ارزیابی هزینههای ایجاد هرگونه تغییری کمی و یا کیفی در منبع فراهم میگردد. بهطوری که منلا هرگاه حفظ یک
اکوسیستم آبی در مقایسه با برداشت آب آن برای انجام فعالیتهای کشاورزی از ارزش اقتصادی بالاتری برخوردار باشد.
در این صورت هزینههای منبع نیز افزایش خواهد یافت. به این ترتیب میتوان حاصل جمع هزینههای منبع و هزینههای
۰ ۰ ۹ ۱ ۰ ی ۰ . ی ۰ ۰
برمبنای مفهوم آرزش کل اقتصادی . هزینههای تخریب محیطزیست معادل آرزشهای غیرمصرفی و با
غیراستفادهای " حاصل از یک اکوسیستم طبیعی سالم است و درمقابل, هزینههای تحمیل شده به استفاده کنندگان تولید
و یا خدمت اکوسیستمی خاصی با ارزشهای استفادهای " آن اکوسیستم. مترادف خواهد بود. ارزشهای استفادهای با
استفادههای کنونی یا بالقوه منابع در آینده مرتبط هستند (همچون آب آشامیدنی. مصرف ماهی. آب آبیاری) و در گروه
ارزشهای غبراستفادهای, استفادههای بالفعل یا بالقوه از منابع مطرح نبوده و صرفا ضرورت حفظ حقوق سایر موجودات
زنده و نیز نسلهای آتی منشا ارزش بهشمار میآید.
مطابق با آنجه پیشتر شرح داده شد. هزینههای محیطزیستی, هزینههای تحمیل شده به محیط زیست در اثر یک
گزینهی بهرهبرداری از منابع محیطزیستی هستند که از تخریب آنها ناشی میشوند و ممکن است بهشکل هزینههایی
باشند که بهصورتهای مستقیم و با غیرمستقیم. رفاه و یا درآمد استفاده کنندگان از محیط زیست را تحت تاثیر قرار
میدهند. منظور از هزینههای منبعء هزینههای ناشی از اختصاص ناکارآمد منابع محیطزیستی است که از جهات کمی و
کیفی و یا در مقیاس زمانی در بین کاربران مختلف چنین منابعی» توزیع میشوند. هزینههای منبع ممکن است بر مبنای
برأورد هزینههای محیطزیستی محاسبه شوند. اما هزینههای منبعء حتی در نبود هزینههای ناشی از تخریب محیط
۲-۲-۱ اهداف و جشماندازها
بهطور کلی. اهداف محیط ز, دس طراحی شده برای بسیاری از برنامهها 0 فعالیتهای توسعهای. بهویرزه از منظر
اقتصادی را میتوان با سه محور اصلی زیر معرفی کرد:
۷۵۵ ۳۵۵۲۵۹۱۵ آها10 -|
1۵ ههلا 3:۵۷ -2
۵ عون] -3
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۸ ۸ -دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطزیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
فناوریهای تولیدی و محیطزیستی قابل دسترس و همجنین منابع مالی ۳ اقتصادی تحت اختیار. نفش تعیین کنندهای
را در مفهوم «تلاش همه جانبه برای بهبود مدیریت منابع در راستای تضمین کیفیت و فراوانی آنها در درازمدت برای
انسان» خلاصه کرد.
تنوع زیستی: این مفهوم ناظر بر گوناگونی حیات بر روی زمین در ابعاد مختلف گونهای, ژنتیکی و زیستگاههای قابل
همانگونه که عنوان شد علیرغم چنین اهدافی, غالبا در طراحی و اجرای طرحهای توسعهای, هزینههای وارده به
محیط زیست نادیده گرفته میشوند. برای رفع چنین تقیصهای, انجام مطالعات «ارزیابی پیامدهای محیطزیستی» رواج
یافته است. هدف از چنین ارزیابی. گردآوری و آرائهی اطلاعات مناسب دربارهی پیامدهای بالقوه مثبت و پا منفی حاصل
از طرحهای توسعهای پیشنهادی و تدوین اقدامات مدیریتی مربوطه به نهادهای تصمیمساز (مسوولین دولتی, پشتیبانی
یا عدم تصویب نهایی چنین طرحهایی گرفته و اقدامات بعدی را برای تامین وجوه مالی و سرمایههای مورد نیاز در
دستور کار خود قرار دهند.
چنین به نظر میرسد که با ارائهی خطوط راهنمای لازم برای اصلاح کارآیی. اثربخشی و کیفیت مداخلهی ملاحظات
برای پیشبینی. درخواست. برنامهریزی, بازنگری و بحثهای تخصصیتر از منظر اقتصادی در مقولات مورد بررسی.
امکان پذیر خواهد شد. بهطور مشخصتر. بهبود ظرفیتها و توانمندیهای مجریان آرزیابی اثرات. از نظر تدوین
ارزشیابی یکی از اهداف بنیادین در دهیه ۳ تدوین دستورالعمل ارزیابی اقتصادی., تلقی میشود. بهعلاوه» تدوین خطوط
طرحهای عملی مدیریت محیط زیست بهصورتی کاراً بهعمل آورده و بتوانند از جایی که پروژهها مجوزهای قانونی لازم را
برای اجرا دریافت میکنند. کمکهای فنی خود را در اختیار بگذارند.
بهطور کلی, منظور از تدوین خطوط راهنما در این باره. ارائهی مناسب ترین روشهای اجرایی و شناسایی زمینههای
تخصصی مورد نیاز در فرآیندهای ارزیابیهای محیط زیستی (اعم از ۳1۸ و پا 5۳۸) است تا بهتر بتوان مسایل بعدی
گفته میشود «مداخلهی متخصصین» و یا «کمکهای فنی سایرین». منظور بیشتر انجام "ارزیابیهای تخصصیتر» و
«بررسی»هایی است که در صورت نیاز.ء قلمروی مساعدت و دخالت کارشناسان را بسته به ماهیت پروژه, بستر و زمینهی
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۱/۳۸ ۳۹
فعالیتهای معطوف به ارزیابی اقتصادی طرحهای توسعهای از منظر محیطزیست. دارای دو رکن بنیادی هستند:
- ارزشگذاری اقتصادی منابع محیطزیستی موجود
- برآورد هزینههای تخریب محیط زیست
فراتر از بحثهای فنی مرتبط با ارزشگذاری اقتصادی, یکی از مسایل مهم در رابطه با ارزشگذاری, با نحوهی وارد ساختن
ارزشهای پولی در تصمیمسازیهای همگانی است. در عرصههای تصمیمسازی نیز «انتخاب» مطرح است. مبنای نظری
انتخابها نیز چیزی نیست بهجز کمیابی. از آنجا که منابع دردسترس کمیاب هستند. لذا با تخصیص آنها به یک طرح., مانع
از تخصیص آنها به سایر طرحها خواهد شد. از این رو در اقتصاد. «انتخاب عقلانی» بهمعنی بهترین استفاده از منابع موجود
است. یعنی انتخاب گزینهای که دارای پایینترین هزینهی فرصت و یا پایینترین آرزش برای چشمپوشی کردن است.
۴-۲-۱- کاربرد تحلیل هزینه - فایده در ارزیابی اقتصادی. محیطزیستی طرحهای عمرانی
آدمی برای تصمیم گیریهای خود نیازمند اطلاعات بوده و هر تصمیمی به منزلهی انتخاب فواید خالص یک اقدام در
تصمیم گیریهای مهم در مورد انتخاب بین طرحهای عمرانی بوده و باید تعیین تکلیف کنند که آیا بهتر است هزینه
بیشتری جهت توسعه زیرساختهای حمل و نقل (آزادراههاء راهآهن, بنادرء اسکلهها و ...) اختصاص دهند و یا بهجای آن
باید سرمایه گذاری در بهبود فرآیندهای تولید. استفاده از فناوریهای پربازده و اقدامات اساسی برای مبارزه با آلودگیها
هزینههای آن اطمینان حاصل شود. ابزار رایج و شناخته شده برای ارزیابی و سنجش فواید شناسایی شده در برابر
هزینههای احتمالی. تحلیل هزینه فایده است که با کمک آن. مجموعهی مزایا و محدودیتهای هر تصمیمی مورد
لیکن در فرایند تصمیمسازی, بایستی بهاندازه فواید در مورد محاسبه هزینههای مربوطه نیز وسواس بهخرج داد. البته از
آنجا که در بسیاری از موارد. اطلاعات کافی در مورد ابعاد هزینهای اقدامات وجود ندارد. صرفا به برآورد هزینههای
بدیهی است که در فرآیندهای مربوط به تصمیمگیری, نخستین گام برای دستیابی به یک تصمیم درست و براساس
دادههای صحیح و اطلاعات دقیق گردآوری شده» اولویتبندی نیازها و اقدامات ممکن است. البته. تنظیم اولویتها برای
شناسایی ابعاد و پیامدهای تصمیمگیریها و بیان آنها بهزبان فواید و هزینههای اقتصادی و مالی اهمیت پیدا میکند.
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۰ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
در چارچوب تحلیل هزینه- فایده تصمیمگیریها و اقدامات مهم عمرانی» برقراری توازن و تعادل بین برندگان و
بازندگان احتمالی مرتبط با آنهاء یکی از اهداف کلیدی بهشمار میآید. بهطور متعارف. در اثر اجرای پروژههای توسعهای,
جریان هزینهها و فایدهها در طول زمان نمودار میشوند و از این روء بسط سنجش آثرات در بازههای زمانی دورتر ضرورت
مییابد. معمولاء در تجزیه تحلیلهای مالی فقط به هزینهها و فایدههای بازاری بسنده میشود. ولی در چارچوب تحلیلی
۸ امروزه سعی میشود که دو نکتهی مهم زیر نیز مورد توجه قرار گیرد:
ارزش فایدههای محیط زیستی (مانند فواید غیرمالی ناشی از بهبود کیفیت محیطزیست و اثر آن بر ارتقای تندرستی و
سلامت شهروندان, فعالیتهای تفریحی و تفرجی و غیره)
هزینههای تحمیلی به جامعه در مقایسه با هزینههای معمول و مورد توجه بخش خصوصی و یا افراد ذینفع (مئلاء
هزینههای اجتماعی ناشی از پرداخت یارانه به کودها و سموم شیمیایی در فعالیتهای کشاورزی که موجب کاهش
هزینههای تولید کشاورزان میشود)
۸ که همان تفاضل هزینهها از فایدههاست.با رابطهی سادهی زیر معرفی میشود:
0( -۷۵۱) ر۵
با بهرهگیری از همین چارچوب تحلیلی, میتوان آن دسته از هزینهها و فایدههایی را که ممکن است لزوما در
فعالیتهای اقتصادی)» لحاظ نمود. علاوه برآن, با کمک ۲13۸ میتوان زبان مشترکی را برای تجزیه و تحلیل همه خط
مشیهای سیاسی مرتبط با دیگر بخشهای اقتصادی ایجاد کرد. به عنوان نمونهای عملی, بانک جهانی در سال ۰۱۹۹۴
برای آرزیابی سیاستهای مختلف کنترل آلودگی هواء مطالعهای را در شهر سانتیاگوی شیلی انجام داد. برای این منظورء
گزینههای ممکن کاهش آلودگی هوا از نظر منابع ساکن و متحرک شناسایی شده و از نقطه نظر ۲13۸ مورد ارزیابی قرار
گرفتند. در این ارزیابی دیده شد که گزینه کاهش انتشار آلودگی منابع ساکن علیرغم سادگی اقدامات شناسایی و پایش,
فواید خالص کمتری در مقایسه با کاهش آنتشار منابع متحرک دارد. در جدول زیرء هزینهها و فایدههای گزینههای
مختلف مربوط به مطالعه بانک جهانی نشان داده شدهاند. مطابق با یافتههای مطالعه, بهترین گزینه, با توجه به داشتن
جدول ۱-۱- هزینه و فایدههای سالانه کنترل الودگی هوا در سانتیاگوی ست اس 155
منابع ساکن
خودروهای بنزینی
آتوبوسها
کا
ی
منبع: بانک جهانی ۱۹۹۴
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ ۳
همان گونه که پیش تر اشاره شد. درامور مربوط به مدیریت محیطزیست نیزر همواره نگرانی مربوط به امکان کاهش و
یا عدم عرضه خدمات اکوسیستمی مورد نیاز باعث ارجحیت زمان حال نسبت به آینده میشود. از این رو در نظرگرفتن
نرخ تنزیل برای مقایسه گردش وجوه مالی مربوط به هزینهها و فایدهها در زمانهای حال و آتی. اهمیت مییابد. شایان
ذکر است که تحلیل هزینه - فایده یکی از ابزارهای اصلی برای تحلیل کارأیی اقتصادی بهویژه درمواردی است که اثرات
غیربازاری بدون قیمت. مورد توجه هستند. براین اساس, حداکثر کارأیی اقتصادی زمانی حاصل میشود که ارزش فعلی
(/۱۷۳۷)» خوانده میشود. لازم به تاکید است که برای هدایت یک ارزشیابی اقتصادی خاص در مورد گزینههای مرتبط با
توسعهی پیشنهادی دارای پیامدهای محیط زیستی مرهم. تحلیل هرزینه - فایده کاربرد زیادی پیدا کردهاست.
اگرچه در قسمتهای آغازین این فصل در مورد برخی تعاریف و مفاهیم پایهای رایج در اقتصاد به نکاتی کلیدی اآشاره
گردید. ولی برای درک بهتر موضوع و آرائهی یکی از کاربردهای الگوی تحلیلی هزینه - فایده در حفاظت از محیطزیست.
سعی میشود که در این قسمت. مهمترین اقلام هزینهها و فایدههای مطرح در طرحهای مبارزه و کنترل آلودگیهاء مورد
بررسی قرار گیرند.
منظور از هزینه. مخارجی هستند که برای نیل بهنتیجهای مشخص در فعالیتهای اقتصادی, باید صرف شوند.
آن چنان که. برای دستیابی به هدف «بهبود کیفیت هوا» باید هزینههای مبارزه با آلودگی را پرداخت. یعنی پدذدیرش و
پرداخت تمام هزینههای مربوط به نصب و استقرار ایستگاههای سنجش و پایش آلودگی هواء ترویج فناوریهای پاک
مفهوم هزینه نهایی را برای کاهش آلودگی هوا بهتر بیان نمود. منظور از هزینه نهایی ۲. عبارت از هزینهای است که برای
دستیابی به آخرین واحد از نتیجه مورد نظر صرف میگردد. در رابطه با آلودگی هواء هزینه مربوط به کاهش آخرین واحد
آلودگی مترادف با هزینه نهایی خواهد بود. در شکل زیر هزینههای نهایی مبارزه با آلودگی (کاهش واحدهای مشخصی از
آلودگی) در محور عمودی نمایش داده شدهاند.
5ا05) ۸۵16161 -|
1 [۵ ۱۷13۳81 -2
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۲ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
شکل ۳-۱- هزینه نهایی کاهش آلودگی هوا
به عنوان مثال, از روی شکل زیر دیده میشود که برای ۱۰/ کاهش آلودگی هواء هزینهای معادل ۱120 مورد نیاز
میشوند. در دنیای تجربی نیز این واقعیت قابل فهم است. چرا که برای دستیابی به بهبود کیفیت هواء ابتدا از روشهای
ارزان قیمتتر و برای مقادیر بیشترء فناوریهای پر هزینهتری مورد نیاز خواهند بود. در شکل زیر سطح زیر منحنی,
گویای هزینهی کل مورد نیاز برای مقادیر مشخصی از کاهش آلودگی هوا است. براین اساس» سطحهاشور خورده شکل
شمارهی (۵-۱)»کل هزینههای مورد نیاز برای کاهش ۱۶۰ درصدی آلودگی هوا را نشان میدهد.
شکل ۴-۱- هزینه تخریب نهایی کاهش آلودگی هوا
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳۱/۳۸ ۳۳
مفهومی را میتوان در قالب منحنی فایدهی نهایی ارائه کرد و در ارتباط با پدیدهی آلودگیهاء معادل با منحنی هزینه
شدن کیفیت آن. منشا شکلگیری «هزینهی تخریب» است. از روی شکل (۵-۱) دیده میشود که با کاهش کیفیت هوا
(تنزل آن از سطح شاخص هوای سالم)» عموم افراد جامعه تمایل به قبول هزینهای به میزان 130 برای پیشگیری از
پیامدهای نامطلوب آلودگی هوا خواهند داشت. در صورت تداوم کاهش کیفیت هواء به دلیل نگرانی از مخاطرات جدی که
متوجه سلامتی خواهد شد. تمایل به پرداخت افراد جامعه ممکناست بیشتر از مقدار کاهشی که در کیفیت هواً روی
دادهاست. افزایش یابد. در نتیجه میتوان گفت که با کاهش آلودگی. فایدهی نهایی آن رو به کاهش میگذارد. سطح زیر
منحنی فایدههاء گویای مقدار کل فوایدی است که بهازای کاهش مقادیری مشخص از آلودگی. انتظار میرود و همین
اکنون میتوان از روی اطلاعات مربوط به هزینهها و فایدههاء سطح بهینه کاهش میزان الودگیها را تعیین نمود.
برمبنای شکل شمارهی (۶-۱) دیده میشود که کاهش ۱۶ درصدی آلودگی هواء باعث افزایش فواید کل به میزانی
بیشتر از هزینه کل شده و به همین دلیل. سطح مربوط به منحنی فواید بزرگتر از سطح منحنی هزینهها خواهد بود.
هرچه. کیفیت هوا بهبودی بیشتری پیدا کند. فایدهی خالص نیز بیشتر میشود تا جایی که کاهش آلودگی هوا به
بیان دیگرء افراد جامعه. برای پذیرش هزینههای اضافی کاهش آلودگی, تمایل به پرداخت بیشتری نخواهند داشت.
۵ 1306111 [۵ ۸1۵۲۵1 -۱
۵ ۵5۱) 120۵86 [۵ ۷1۵۲۵1 -2
۵1 001313۵ -3
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۴ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
فایده و هزینهی نهایی
00
سطح بهینه کاهش آلودگی
شکل ۵-۱- رابطهی بین کاهش تجمعی آلودگی و فایده و هزینهی نهایی
به این ترتیب و برمبنای تعریف «تحلیل هزینه - فایده» به عنوان تلاشی برای آرزیابی و مقایسه هزینهها و فایدههای
یک سیاست مشخص محیطزیستی در جهت تصمیمگیری, میتوان استدلال نمود که برای ایجاد تغفییری مشخص در
کیفیت محیط زیست (بهبود کیفیت)» لازماست بیشتر بودن فواید مورد انتظار از هزینههای عملیاتی کردن چنین سیاستی.
مورد تحلیل قرار گیرد. یعنی نشان داده شود که سطح زیر منحنی فایده بزرگتر از سطح زیر منحنی هزینهها است.
است که در آغاز طراحی برنامه. پیشبینی میشد. زیرا در فرآیند اجرا و عملیاتیشدن طرحهای توسعهای بسته به ابساد و
از سرمایههای مالی تعداد دیگری از دستگاههای دولتی درگیرشده و بر روی رونق مالی بخش کسب و کار اثر میگذارند.
درچنین شرایطی, انجام تحلیل اقتصادی موجب خواهد شد که ضمن تفسیر اثرات و پیامدهای فوق, تصمیمات مربوط به
چگونگی شکلدهی به فرآیند توسعه و از جمله مدیریت پیامدهای محیطزیستی نیز تحت هدایت و راهنمایی باشد. در
هر تحلیل اقتصادی, تغییرات در رفاه اقتصادی جامعه. تمرکز اصلی بهشمار میآید. وظیفهی اصلی در این رابطه. ارائهی
پیشبینیهای لازم در مورد اثراتی خواهد بود که محیطزیست را در صورت تحقق و یا عدم تحقق هریک از گزینههای
توسعهای پیشنهادی دگرگون خواهد ساخت. بدیهیاست که چنین اثراتی بایستی ازمنظر اختلاف در رفاه اقتصادی جامعه
مورد سنجش و ارزیابی قرار گیرند. به همین دلیل, مفهوم رفاه اقتصادی باید با دقت بیشتری مورد توجه قرار گیرد.
البته همواره. سنجش فواید ناشی از اجرای یک سیاست و یا پروژه محیطزیستی» کار آسانی نیست. برای آن دسته از
منابع محیطزیستی و تولیدات و خدمات اکوسیستمی که بهصورت معمول در بازارها موردمبادله قرار میگیرند (مانند
جوب. آب. گیاهان دارویی, مواد خوراکی و ...)» قیمت به عنوان شاخصی از تمایل به پرداخت افراد برای دستیابی بهچنین
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ ۳۵
منابعی شناخته میشود. مشکل جایی بروز میکند که برای بخش بزرگی از تولیدات و خدمات محیطزیستی» بازاری
وجود ندارد و عملا این دسته از منابع» غیرقابل خرید و فروش هستند. از این روء قیمتی هم برای آنها وجود نخواهد
داشت. به دلیل عمومی بودن اغلب کالاهای محیطزیستی. مصرف آنها در جامعه در غیاب سازوکارهای قیمتی انجام
شده و قیمتگذاری آنها ناممکن و یا بسیار دشوار به نظر میرسد.
گاهی هم ضرورت مییابد که در مورد طرحهای توسعهای و یا برای دستیابی به اهداف مدیریت محیطزیستی خاصی,
غیر از برآورد هزینههای محیطزیستی, تحلیلهای دیگری مورد توجه قرار گیرند. به بیان دیگرء برای شناسایی کم
هزینهترین شیوهی به پیشبردن اهداف محیط زیستی» غیر از تحلیل کارایی اقتصادی, تحلیلهای دیگری همچون
تحلیل اثربخشی هزینه (1:
۸)!, تحلیل مبادلات درونی هزینه " یا برآورد ارزشهای آستانهای " نیز کاربرد خواهند یافت.
منظور از ۳1۸ شناسایی و انتخاب گزینهای است که باعث میشود. پروژه مورد نظر با کمترین هزینه به اهداف
محیط زیستی خود دست یابد. از تحلیل مبادلات درونی هزینه میتوان برای تعیین سطح قابل قبول اقدامات کاهشی با
حفاظتی مبتنی بر شکل منحنی هزینهی پیشگیری, استفاده کرد. ارزشهای آستانهای شامل آن دسته از هزینههای
فرصت هستند که جامعه برای دستیابی به اهداف خاص محیطزیستی خود مجبور به تحمل آنها هستند.
غیر از موارد فوق, گاه در جریان تعیین قلمروی یک تحلیل هزینه - فایده . فنون تکمیلیتر ارزشیابی نظیر تحلیل
چند معیاری" (۸42۸) هم مطرح میشوند. تحلیل چندمعیاری, مجموعهای از روابط ریاضی است که برای تسهیل
بدیهیاست که در این موردء ضرورتی برای استفاده از واحدهای پولی در اندازه گیری مطرح نیست. تحلیل چند معیاری,
ابزار سودمندی برای غربال کردن گزینههایی است که بهطور مشخص نامطلوب بهشمار میآیند. همچنین, با کمک این
معیارء شناسایی رشتهای از گزینهها که در مورد آنها تحلیل دقیق تری لازم است. سادهتر میشود.
هنگامی که الحاق انواع بیشتری از اطلاعات به تحلیل کارآیی اقتصادی ضرورت پیدا میکند. در اینجا معمولا باید از
فنون اقتصادی خاصی بهرهگیری کرد. پیامدهای اقتصادی یک پروژهی پیشنهادی بر اقتصاد یک منطقه یا دولت. معمولا
از طرق ابزارهای تحلیل داده - ستانده" (1-0)» مدلهای محاسباتی تعادل عمومی *(۲01) یا مدلهای شبیهسازی
|- ۳۱1۵011۷-ا05) ۵۱۵55 5
2- )0٩۱ 1۳306-017 5
کم |۷۵ ۵|م 1۳۳۵۵ -3
4- ۱۷۱۱1-۳11۵۵ 5
5- 130۱-0010۱ 5
3 ]000۵ ۱۵ هام0 -
6
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۶ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
میگیرند. ارزیابیهای مالی معمولا متکی به تحلیل جریان نقدی تنزیل یافته (10۳۳۱) هستند. هرچند که سایر
محیط زیستی ممکن است با انواعی از فنون اقتصادی مثل تحلیل احتمال (برای ارزیابی ریسک)» فنون تحلیل تصمیم
(برای پرداختن به مشکل عدم حتمیت)» تحلیل وقوع " (برای ارزیابی عدالت درون نسلی)» تغییر نرخ تنزیل (هنگام بررسی
عدالت بین نسلی)» و برآورد هزینههای فرصت یا ارزشهای آستانهای اهداف خاص محیطزیستی (از قبیل استانداردهای
حداقل ایمنی") برای حفاظت از تنوع زیستی یا یکپارچگی اکوسیستم سروکار داشته باشد.
در پایان باید خاطر نشان نمود که برای تصمیمگیریهای مدیریتی اثرگذار بر محیطزیست. غیر از کارایی اقتصادی,
بومشناختی و محیطزیستی» موازین اخلاقی, مشارکت همگانی و پیشبرد دانش نیز مطرح میشوند که در دنبالهی
موضوعات اقتصاد محیط زیست. از سوی علاقمندان قابل پیگیری خواهند بود.
پس آنچنان که پیشتر شرح داده شد. هزینههای خارجی هزینههایی هستند که بنگاههای اقتصادی در قبال تولید
آنهاء مسوولیتی را متوجه خود نمیدانند و لذا چنین اقلام هزینهای, هیچ اثری بر شرایط مالی آنها در فعالیتهای
مبادلهای بر جای نمیگذارد. مثالهایی از این هزینهها شامل خسارت به سلامت جامعه و یا آسیب به اکوسیستمها در اثر
فعالیتهای شرکتها است. مقررات حقوقی, انتظارات جامعه و اعمال مدیریت محیطزیستی از مواردی هستند که میتواند
این هزینههای خارجی را داخلی نموده و به عنوان بخشی از سرمایه در بودجهریزی پروژهها لحاظ نماید.
اقدام برای برآورد هزینههای تخریب محیطزیست و ایجاد چارچوبی برای راهاندازی سیستم حسابداری محیطزیستی
از یک سو به نهادهای حاکمیتی امکان پایش و نظارت همیشگی بر فعالیت تولیدکنندگانی که پسماندهای آنها بر روی
کاهش کیفیت محیط زیست اثرگذار است را میدهد و از سوی دیگر.ء به بنگاههای اقتصادی کمک میکند تا با شناسایی و
پیشبرد ابعاد مختلف فواید یک سرمایهگذاری پایدار» هزینههای خود را کاهش داده و با ارائه تصویر بهتری از بنگاه خود
در نزد جامعه. پیامدهای تولید خود را ازنظر تخریب و نابودی منابع و محیطزیست بهحداقل برسانند. بدیهیاست در
اینصورت. سهم بیشتری از بازار را نصیب خود نموده و حاشیه سود آنها افزایش پیدا خواهد کرد.مزایای چنین امری,
شامل مواره ذیل میباشد:
- امکان تعقیب و مدیریت دقیق استفاده از آنرژی و مواد فراهم میگردد که میتواند به کاهش حجم پسماندها و
آلودگیها کمک کند.
۱- 1215001۵0 6۵50 ۲۱۵۷۲ ۸:۵5
2- 11010000 ۸۵| ۷55
3- 53۱2 ۱۸۱۵۱۵ ۹1۵: 010۳05 )5۸/15(
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳۱/۳۸ ۳۷
- امکان شناسایی, برآورد و مدیریت و کاهش هزینهها بهویژه هزینههای محیطزیستی مهیا میشود.
- اطلاعات جامعی برای سنجش کاراًیی شرکت و بهبود تصویر شرکت نزد گروههای ذینفع از جمله مشتریان,
جامعه محلی. کارکنان. دولت و سرمایهگذاران فراهم میگردد.
یک سوال مهم هنگام برآورد هزینههای محیط زیستی, این است که خسارت وارده به محیطزیست با خسارت وارده به
نقطه مرجع و وضعیت موجود بهوجود آید. چنین وضعیتی را میتوان به عنوان مثال, از طریق هنجارها یا استانداردهای
محیطزیستی موجود یا حقوق مردم در ارتباط با محیطزیست پاک و عرضهی منابع طبیعی کافی, مورد سنجش قرار داد.
در عمل. گاهی اوقات. زمانی از گذشته که سطوح آلودگیها و آسیبهای وارده بر محیطزیست کمتر بوده. برای معرفضی
وضعیت هدف مورد استفاده قرار می گیرد.
مثال عینی در این رابطه میتواند تخلیه مقدار مشخصی (تن در سال) پساب یک پالایشگاه به دریا باشد که از حدود
مجاز آن تجاوز میکند و در نتیجه. میتواند دارای پیامدهای منفی در محیط دریایی هم از بعد کاهش تنوع بیولوژیکی
دریا و هم آسیب به سلامت گردشگران و جامعه بومی محیط مورد نظر باشد.
در هر حال, مسلم است که وابستگی قوی بین هزینههای محیطزیستی و وضعیت فیزیکی محیطزیست و عناصر
اصلی آن شامل آب. خاک و هوا وجود دارد. این مساله میتواند شامل خساراتی باشد که به منابع محیطزیستی مئلا
سیستم آبی در اثر فشار بیش از حد و فراتر از توان خودپالایی یا احیای طبیعی منبع وارد میگردد. مثالهایی دیگر از
خسارات وارده به منابع آبی شامل تغذیهگرایی» شور شدن و تغییرات مورفولوژیک در سامانههای آبی است. البته چنین
نمونههایی از اثرات محیط زیستی مربوط به هریک از پروژههای توسعهای بر بخشهای آب و هوا و خاک به وفور در
۳-۱- ارائهی تجربیات جهانی
استفاده از تحلیل اقتصادی در سیاستگذاری و تصمیمگیریهای مرتبط با منابع طبیعی و محیطزیستی تاکنون با
دگرگونیهای بزرگی همراه بودهاست. از یک سو علم اقتصاد در این رابطه مرزهای خود را گسترش داده و از سوی دیگر.
تصمیمسازان میدانستند که اقدامات سیاستی و یا قانونی آنها ممکناست بر روی منابع محیطزیستی چه تاثیراتی
داشته باشد. ولی ابزارهای متعارف اقتصادی دردسترس. قادر به ارزشگذاری پیامدهای آنها نبودند. با استفاده از نظریات
اقتصادی, اکنون فنونی ارائه شدهاند که با آنها میتوان جنبههای مختلف مرتبط با ارزشگذاری را مورد بررسی قرارداد و
در کنار آنهاء قوانین و مقرراتی مختلف در سطوح ملی, ایالتی. محلی و ... برای انجام تحلیل هزینه - فایده برای لحاظ
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۸ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
ساختن مسایل مربوط به منابع محیطزیستی وضع شدهاند. شاید بتوان گفت قدیمیترین قانونی که به ارزشگذاری
اقتصادی منابع طبیعی وجهه حقوقی داده است. مربوط به ایالات متحدهی آمریکا بوده که در سال ۱۹۶۲ با عنوان
«قانون رودخانهها و بنادر» به تصویب رسیده و طی آن» مهندسین را ملزم به بازبینی هزینهها و فایدههای ناشی از تجاری
شدن طرحهای پیشنهادی واحد مهندسی ارتش آمریکا نمودهاست.
تاکنون در مورد مطالعات آرزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی» دستورالعملهای متعددی تهیه و تدوین
گردیده اند که در زیر به برخی از آنها اشاره میشود و فهرست کاملتری از آنها در بخش پیوستها ارائه گردیده است:
- آژانس حفاظت از محیطزیست آمریکا (۳۳۸) (۱۹۸۳)"
- شورای منابع آب آمریکا (۱۹۸۳)"
- میشل و کارسون (۱۹۸۹)"
- ادارهی ملی امور اقیانوسی و جوی آمریکا (۸10۸۸ (۲۱۹۹۳
- 150۸/۷865 (۱۹۹۵)"
شایان ذکر است که تاکنون» مجموعههای مختلفی با عنوان راهنما و یا دستورالعملهای عملی در همین رابطه تدوین
گردیدهاند. بهطوری که اصول راهنمای 05210 (۱۹۹۵ و ۲۰۰۲ 1185۳۸ (۲۰۰۰) [ا[ه13 و همکاران (۲۰۰۱) در این
زمینه نمونههای شناخته شدهای به حساب میآیند. این درحالی است که در سالهای اخیرء کشورهای در حال توسعه
نیز به این تلاشها پیوسته و برای ارزشیابی پروژهها در سطوح بخشی, شهری, منطقهای و حتی ملی اقداماتی را بهعمل
آوردهاند. البته به ارزیابیهای انجام شده در سطوح کلیتر و دارای ابعاد ملی, ارزیابی راهبردی محیطزیستی (5۸)
اطلاق میگردد (۸۳۵ و همکاران. ۲۰۰۴ 527۵۲ و همکاران. ۲۰۰۴ ۱10۹110 و همکاران. ۲۰۰۵). علاوه برآن. تعدادی
مطالعهی موردی هم گردآوری شده و به چاپ رسیدهاند (۸۳۵1800. ۱۹۹۶؛ 000780 و همکاران. ۱۹۹۷ ۱]0۴۳۵۵۵
و ۸۵7۵ ۲۰۰۱ و ۳۵۵۲۵۵ و همکاران» ۲۰۰۲) که در جای خود. درخور توجه هستند.
تفاوت بین دستورالعملهای تدوین شده در جهان, اغلب به موضوع, کیفیت و پرداختن به جزییات مربوط میشود.
بهطورکلی. دستورالعملهای موجود در جهان را میتوان به سه گروه زیر تقسیمبندی کرد:
۰ ۸۵۵1515 1۵02601 ۹۵۵۱۵۱0 ۳۵۳۵۳۵۵ 1۵۳ کعجزاعلو (1983) روعش منامام ۳ اهاط کنا ۲۳۸ کنا] -|۱
۰ کنا 6
40 ۲۵13160 200 ۷۷۵۵۲ ۵۳ کع نمی 200 کعام منم ها 00۱1۳0 ۵00 ۳۳۵۹۵ (0983) اعصسم) عععسمکها ۷/۵۱67 کنا- 2
6۰ ۳۲۱۱۱۵۲۶ 00۷۵۳۵۵۲ کلا :6۳ مدماع ۷/۵ مکعزوماک 6121100 16ص بکع ۲50
,۱۷610 ۷۵1۵110 001۵61 1۳6 ,ک0000 ما۳ ۷۵۱۵ ۱۵ کعسیگ عدعنا ,(1989) صمکه) بلط سلطا |۱۸۱۵ -3
6۰ ع6ل) 10۲ ۵5 0:۹0(
۰ 6011186 0 ۳8061 0۸۸ عطا اه معا ,(1993) رونام اکن لش عوعطام ما۸ #صه عنصعع0 اه 080 ۸-0۸۸۵
46001-46۰ ,(10) 58 جعادزیا |۲۵0۵
1 کنا] :6۳ ماع ۷/۵5 ,(00 ۲1۵0 ۳۵۵۵6٩ عع ما (۵ ۳۵10 ۵1 612 ۳۵۳) ناه ۷/۵۱۵۳ ,(0995) 15۸/65 -5
۸۵۲1۰ 01
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳۱/۳۸ ۳۹
گروه نخست: صرفا به جهتگیری خاصی در مورد سیاستها و مسایل مربوط به موضوعی مشخص (مئلا آب)
می پردازند. البته مرور ادبیات موضوع تاییدکنندهی این آدعا بوده و تاکنون دستورالعمل جداگانه و ویژهای با تمرکز بر
چنین فقدانی در مورد تولیدات و خدمات بازاری و غیربازاری منابع حیاتی و بهویزه آبهای سطحالارضی (جاری) نیز
بهچشم میخورد.
در تعدادی از دستورالعملهای تدوینشده در جهان, خطوط راهنمایی با جهتگیری سیاسی ارائه شده و در آنها از
رویکردی گام به گام جهت تصمیمسازی برمبنای معیار مشخص ارزشیابی (همچون کارایی اقتصادی) پیروی شده است.
معمولاء چنین رویکردهایی با ارزیابی پیامدهای اکولوژیک و تغییرات یا أسیبها آغاز شده و با توصیفی از ارزیابی
اقتصادی آنها دنبال میشود. استفاده از نتایج ارزشگذاری اقتصادی و ترجمهی آنها به اطلاعات عملی جهمت
محدودیتها و معایب بعضی از روشها بهاختصار اشاره شده. و اگرچه چنین نکاتی برای راهنمایی سیاستگذاران در
تفسیر نتایج ارزشگذاری, ناکافی به نظر میرسند. همچنین در برخی از مستندات سیاستی, نقش و قابلیت پذیرش نتایج
ارزش گذاری اقتصادی فواید محیط زیستی در فرآیند سیاسی مورد اشاره و بحث قرار گرفته است. شمار دیگری از
دستورالعملهاء حالت تجویزی داشته و استفاده از نتایج ارزشگذاری را در سیاست و تصمیمسازی ترویج مینمایند.
تحلیل هزینه - فایده. چارچوب قالبیاست که درآن» رویه ارزشگذاری در اختیار قرار میگیرند. مثلاء برای ارزیابی
تخصیص کارای منابع آبی» در بیشتر موارد از این روش تحلیلی, بهرهگیری شده است. همچنین در برخی خطوط راهنماء
علاوه بر کارآیی اقتصادی, معیارهای دیگری برای فرآیندهای تصمیمسازی و سیاستگذاری مورد توجه قرار گرفتهاند.
مسایل توزیعی و عدالت. اصلاح نظام قیمت گذاری کالاها و خدمات اکوسیستمی, طراحی نهادهای مورد نیازء به عنوان
مثالهایی در این خصوص, قابل ذکرهستند.
گروه دوم: دستورالعملهایی که بهجای تمرکز بر سیاستها در زمینههای موضوعی, جهتگیری آنها بیشتر بر
روششناختی متمرکز بوده و از اینروء بهروش و یا روشهای خاص آرزشگذاری اقتصادی در مورد موضوعات مختلف
تاکید دارند. چنین دستورالعملهایی که بر روی روش یا روشهای خاص ارزشگذاری و آرزیابی اقتصادی محیطزیستی
در مورد موضوعات گوناگون تاکید دارند. خطوط راهنماء نوعا با ایجاد چارچوبی برای پرسش مورد نظر در ارزشگذاری
مبتنی بر مفهوم «ارزش اقتصادی کل» براساس نظریات اقتصادی مرتبط با ارجحیتها و تمایل به پرداخت مصرف کننده
آغاز میشود. بدیهیاست که بسته به نوع ارزشگذاری مورد نظرء میزان جزییات دادهای مورد نیاز برای اجرای این
روشها نیز فرق خواهد کرد. در این میان» سهم بزرگی از دستورالعملها به آرائهی مبانی روشهای گوناگون آرزشگذاری
و بیان محدودیتها و مزایای آنها بهصورت کلی بسنده کردهاند. گاهی. چنین تعاریفی با ذکر مطالعات موجود. کاملتر
شدهاند. درخطوط راهنمایی که با جهتگیریهای صرفا علمی طراحی شدهاند. گاه مسایل روششناختی نیز در چنین
مطالعاتی مورد آزمون قرارگرفتهاند. در دستورالعملهایی که به ارائهی روشهای خاصی از ارزشگذاری اختصاص یافتهاند.
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۰ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
جزییات بیشتری از نظر نوع روش و نیازهای دادهای مربوط به آنء شرح داده میشود. از این رو در آنها راهنماییهای
عملیتری برای اجرای آنهاء مشاهده میشود.
لازم به تذکر است که دربارهی اغلب دستورالعملهاء چه آنهایی که دارای جهتگیری سیاستی هستند و چه آنها
که از جهتگیری روششناختی برخوردارند. همواره دیدگاههای موافق با مخالف در مورد انتخاب مناسبترین روش
ارزش گذاری, وجود دارند. عدهای از کارشناسان و مجریان ارزیابی» استفاده از قیمتهای بازاری و یا روشهای مبتنی بر
ار جحیتهای ابرازی (آشکارشده) را نسبت به ارجحیتهای اظهاری ترجیح میدهند. اما باید توجه داشت که برای
میشوند. این بدان معنی نیست که فنون ارجحیتهای اظهاری محدود به آرزشهای غیراستفادهای هستند و در برخی
خطوط راهنماء استفاده از رویکردهای مبتنی بر بازار به این دلیل رواج بیشتری یافته که مشاهدهی رفتارء شاخص
مطمئنتری از ارزش به حساب میآید.
گروه سوم: نیز در برگیرندهی مواردی است که موضوعات مختلف را بدون تاکید بر شیوههایی خاص در آرزشگذاری
مورد توجه قرار دادهاند. یعنی نه دارای جهتگیری سیاستی هستند و نه از جهتگیری روششناختی برخوردارند. در این
گروه از دستورالعملهاء ارزش گذاری منبع محیطزیستی خاصی نظیر آب. چوب جنگل و ... مورد توجه بوده فرآیند
مطالعات آنها با توصیف تولیدات و خدمات وابسته به آن منبع آغاز و با برآورد ارزش اقتصادی کل ادامه مییاید. در
برخی از خطوط راهنماء ویژگیهاء ساختار و فرآیندهای منبع محیطزیستی مورد نظر به کارکرد منبع و آنگاه تولیدات و
خدمات و استفادههای انسانی که مولد ارزش اقتصادی هستند. پیوند داده میشوند. با توجه به گوناگونی منابع, خطوط
راهنمای تدوین شده هم به شناسایی و توصیف ویژگیهاء کار کردهاء تولیدات و خدمات و ارزشهای آنها که به اشکال
مختلفی قابل دستهبندی شدن هستند. اختصاص یافته است. آنچنان که مثلا برخی خطوط راهنمای تدوین شده برای
ارزشگذاری منابع آب از رویکرد بین رشتهای استفاده کرده و بهشرح ابعاد اکولوژیک. هیدرولوژیک و اقتصادی منابع آب
میپردازند. بسیاری از خطوط راهنما هم بر فواید آب و تولیدات و خدمات وابسته به آن, تمرکز دارند. چنین راهنماهایی,
هزینهها را به عنوأن فواید پیشین تلقی میکنند. البته راهنماهای واجد جهتگیری سیاستی, هزینهها و فایدهها را بهطور
جداگانهای مورد ارزیابی قرار میدهند.
البته نباید از یاد برد که «ارزشگذاری اقتصادی منابعطبیعی و محیط زیستی»» موضوعی برآمده از درون سیاستهای
عمومی برخی از کشورهای توسعه یافتهتر بوده که بهتدریج در میان سایر کشورها و ملل دنیاء تسری یافته است. طی نیم
رو و همکاران. ۶۲۰۰۰ باکستال و همکاران. ۲۰۰۰ و کارسون» ۲۰۰۰). فنونی همچون «روش هزینهی سفر» برای
ارزشگذاری عرصههای طبیعی از نظر بازدیدکنندگان و نیز روش ارزشگذاری مشروط که برای تخمین ارزش از سوی
استفاده کنندگان و غیراستفاده کنندگان کاربرد دارد. غیراز آن که بهطور گستردهای مورداستفاده قرار میگیرند. همجنار
* ب
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ اه
درحال بازبینی و تدقیق شدن هستند. به دنبال چنین موجی, استفاده از فنون ارزشگذاری پولی در ارزیابی طرحها نیز
رواج زیادی پیدا کردهاست.
در ایالات متحدهی آمریکاء «قانون ملی سیاست محیطزیست» مصوب ۰۱۹۶۹ مقرر مینماید که پیشنویسی از
گزارش اثرات محیط زیستی برای طرحهایی که دارای پیامدهای بالقوه مهمی بر روی کیفیت محیطزیست هستند. تهیه
شود. براساس این قانون. تعامل بین تمام مولفههای محیط زیست طبیعی را با بقیهی جامعه. به رسمیت میشناسد. البته
پیش از آن و در زمانی که برای اولین بار قانون کنترل سیل" در سال ۱۹۳۶ به تصویب رسید. لزوم توجه به پیامدهای
نامشهود طرحهای توسعهای و پیگیری آنهاء مطرح شده بود.
در سال ۰۱۹۸۰ قانون دیگری به نام «قانون جامع واکنش, جبران و مسوولیتپذیری محیطزیستی » (۴11۹۴1۸) به
تصویب رسیده و اجرایی شد. این قانون» مقرراتی را در رابطه با جبران ارزشهای منابع عمومی ازدست رفته (بهشکل
موقت یا همیشگی) و شرایطی که درآن پسماندهای سمی تجمع یافته و بلایای طبیعی مواد پسماندهای خطرناک رخ
میدهند. وضع کردهاست. چنین قوانین و مقرراتی موجب شد که بهسرعت و بهطور مکرر فنون آرزشگذاری پولی نظیر
«روش ارزش گذاری التذاذی». «هزینهی سفر» و «ارزشگذاری مشروط» رواج پیدا کنند. روش آرزشگذاری مشروط.
بیش از پیش برای ارزیابی طرحهای بزرگ مقیاس کاربرد پیدا کرده است. آییننامهی اجرایی شمارهی ۱۳۹۹۱ دولت
ریگان. خواستار انجام تحلیل هرینه - فایده برای طرحهای مهم شده است. در سال ۲۰۰۰ آژانس حفاظت از
محیطزیست آمریکاء «خطوط راهنمای آمادهسازی تحلیلهای اقتصادی» برای تمام هزینهها و فایدهها (شامل هزینهها و
فایدههای اجتماعی) را منتشر نمود.
در سال ۰۱۹۷۹ «شورای منابع آب آمریکا» درزمینهی مقررات تحلیل هزینه - فایده به آژانسهای ذیربط فدرال, دو
روش هزینهی سفر و آرزشگذاری مشروط را به عنوان مناسبترین فنون برای کمیسازی فواید تفرجی, توصیه نمود.
همچنین این فنون از سوی ادارهی خدمات جنگل آمریکا از ابتدای دهه ۸۰ میلادی و سایر نهادهای فدرال مثل ادارهی
خدمات ماهیگیری و حیات وحش, مورد استفاده قرار گرفتهاند.
چارچوب مفهومی ارزشیابی خدمات غیربازاری برای نخستین بار از سوی سیریاسی-وانتراپ " (۱۹۴۷) تدوین یافت.
دیدگاه وی در مورد برآورد فواید اجتماعی از طریق پرسش از مردم (نظرسنجی و رایگیری) (همان چیزی که 2۷۸1 نام
گرفت)» کمی بعدتر از سوی دیویس؟ (۱۹۶۳) بهاجرا درآمد. در سال ۰۹۵۰ گزارشی از سوی «کمیتهی فدرال بین
|- ۲ |۵0 ۵۱۲۵۱ 1
1 ب۷۷ا[|(11۵ 800 6۵۵۹۵10۵ بعک دوم کل اها ۵۵ ۳۵۱۳ 6 ک ها م0 -2
1۳10/۳ -3
4- 5
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۳ ۸ دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط ز یست در طرحهای تملک دارابیهای سرمایهای (کلیات)
دستگاهی حوضههای رودخانهای"» آمریکا معروف به «کتاب سبز» منتشر شد و با اقبال عمومی گستردهای مواجه گردید
(هانمن. ۱۹۹۲). همین کتاب بعدها راهنمایی شد در زمینهی ارزشیابی اقتصادی اثرات طرحهای حوضهی رودخانهای.
بر مبنای تجربیات بینالمللیء ورود ارزش گذاری اقتصادی به فرآیند ارزیابیهای محیطزیستی, غالبا در مراحصل
چندگانهای (مثلاء از مرحلهی آغازین غربال نمودن پروژههای عمرانی پیشنهادی تا مرحلهی 51:۸ و 1۸ت) انجام
میشوند. در همین رابطه. وارد نمودن ارزش گذاری اقتصادی در بیانیهی محیطزیستی مربوط به 1۸ت] باعث قضاوت
دقیقتر شده و مقایسهی پیامدهای مهم را عملی میسازد. حتی از آن میتوان به عنوان بدیلی برای فنون استاندارد 11۸
از نظر وزندهی امقیاسبندی یا رتبهبندی و تعیین مقادیر استفاده کرد. زیرا از این طریق,» بهتر میتوان سطح مناسب از
نظر کاهش اثرات و مقایسهی بدیلها را با یکدیگر تعیین کرد و تحلیل شفافتر و عینیتری را در مورد مبادلات موجود.
انجام داد. با اجرای صحیح فرایند ۸ فاعدتا ارزیابی دقیقی از پیامدهای فیزیکی مربوط به اجرای طرح عمرانی انجام
شده و پس از آن» فرآیند ارزش گذاری اقتصادی قادر به تولید اطلاعاتی کامل برای تصمیمگیریهای بعدی خواهد بود. از
این روست که گفته میشود. میان ارزش گذاری اقتصادی و ۳1۸ هم افزاییهای آشکاری وجود دارد. ولی تاکنون این دو
این دو مقوله, فرآیند جدیدی با عنوان «ارزیابی پیامدهای اقتصادی محیطزیستی» (1:۳1۸) شکل خواهدگرفت. در این
زمینه میتوان به ابتکار عملهای پراکندهای نظیر آنچه از سوی بانک جهانی (:3۵ ۰/۵۲1۵ ۱۹۹۶ 110 و ۳281012
۸) و همچنین, بانک توسعهی آسیایی (۸108. ۱۹۹۶ و ۱۹۹۹) انجام شده, اشاره کرد. با وجود این, در شماری از
ارزیابیهای محیط زیستی مربوط به پروژههای عمرانی, عناصری از ارزشگذاری اقتصادی و 3۸ا- بهشکلی عمومی, مورد
اشاره قرار گرفتهاند (11۳6۳0۵1۳10 و 00]آ. ۱۹۹۷). آنچنان که ۸1۶0 و ۲0۵۵ (۲۰۰۵) در ارتباط با ارزیابی
پیامدهای محیط زیستی؛ 1۳۵۷۶ و همکاران (۲۰۰۶) در مورد ارزشگذاری پیامدهای اکولوزیک؛ ۳۵2۵۹18 و
همکارانش (۱۹۹۹) و ۳12100۲ و 112۵810 (۲۰۰۲) در مورد ارزیابی گزینههای عرضهی آب؛ 110۳1010 و 71006 (۲۰۰۴)»
4۵ (۱۹۹۹)؛ 1102۳6 (۱۹۹۶) و ۷۷/2۵112822 و همکارانش (۲۰۰۰) به ارزیابی هزینهها و فایدههای انواع پروژههای
مختلف پرداختهاند. در هیچ یک از مطالعات انجام شده. بهطور مستقیم. ارزشگذاری اقتصادی در ارتباط با ۳1۸ مورد
توجه قرار نگرفتهاند.
تعداد بسیار کمی از کشورهاء قوانین و مقرراتی را برای الزامآور کردن انجام ارزشگذاری اقتصادی در فرآیندهای
ارزیابی پیامدهای محیطزیستی وضع کردهاند (0۲0069) و ۷۷:۲ ۵46 ۲۰۰۲). چین هم از سال ۲۰۶۰۲ استفاده از تحلیل
۲0۵۵ در اکه3 130۵۲ بومع۸ دا م۲ ۱۰
1 م10۵6 ۳۵۵۵۵ ۵۷۱۳۵۵۵۵۵ -2
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳۱/۳۸ ۴۳
اقتصادی را در ارزیابیهای مربوط به پیامدهای محیط زیستی اجباری کردهاست (۷۷/۵۵ و همکاران.
۳ ) با این همه.
دستورالعملهای فنی مناسبی برای چگونگی انجام چنین تحلیلهایی وجود ندارند. به همین دلیل میتوان با جرأت ادعا
کرد که هنوز پشتوانههای فنی قوی برای مقررات وضع شده وجود ندارند.
۳-۱- پیشینه موضوع در ابران
در ایران. قدمت انجام بررسیهای ارزیابی اثرات محیطزیستی» (۳1۸) به حدود دو دهه میرسد (از سال ۱۳۷۳).
این درحالی است که تا پیش از آن و حتی در سالهای بعد. همواره آرزیابیهای اقتصادی و در غیاب توجه به ملاحظات
محیط زیستی برای اجرای طرحهای توسعه ای بهشکل یک رویه جریان داشتهاست. برای آنجام چنین ارزیابیهایی که
قلمروی آن از اقتصاد فراتر نمیرفت. پشتیبانیهای قانونی نیز وجود داشتهاست. از زمان قانونی شدن ضرورت انجام ۳1۸]
برای چنین طرحهایی. ظرفیتهای فردی. سازمانی و نهادین در این رابطه بهتدریج شکل گرفته و تا حدود زیادی تقویت
شدهاند. این در حالیاست که کاستیها و پیجیدگیهای انجام صحیح این عمل نیز نمایانتر شده و همواره برای مدیران و
کارشناسان مربوطه و حتی مجریان طرحهای توسعهای به دغدغهای مهم بدل گردیدهاست. اکنون به نظر میرسد که با
افزودن مولفه ارزیابیهای اقتصادی به 131۸ بتوان به شفافیت و تقویت هر چه بهتر فرآیندهای کارشناسی مرتبط با این
امر کمک کرد و علاوه بر آن رویههای اجرایی مرتبط با اآرزیابیهای اقتصادی را کاملتر نموده و تصحیح کرد. زیرا چنین
به نظر میرسد که تحلیل اقتصادی از آهداف, قلمرو پیش فرضهاء روشها و نتایج مشابهی پیروی میکنند. این راهنما
برای کمک به مسوولین و افراد ذیربط از بخشهای عمومی و خصوصی که به دنبال آرزیابی اثرات اقتصادی و بررسی
پروژههای توسعهای پیشنهادی به عنوان بخشی از ۳1۸ هستند. تدوین گردیده است. خطوط راهنما ممکن است برای
پروژههای خاص و کوچک مقیاس محلی و نیز مقیاسهای بزرگ مقیاس, خط مشیها و راهبردهای مهم ازنظر اقتصاد
اساسا برای این که بتوان ارزشیابی اقتصادی را در بررسیهای ۳1۸ گنجانید. دو روش وجود دارد:
- انجام ۳1۸ بهشکل کامل و به عنوان یک تحلیل اقتصادی کاربردی
- وارد کردن یک بخش اقتصادی به عنوان مولفه ای جداگانه از بررسیهای ۳1۸
لازم به تذکر است که در اغلب موارد. به نظر میرسد روش دوم عملیتر و سهلتر از روش نخست باشد.
از سوی دیگرء در ایران. ماده ۵٩ قانون برنامه چهارم توسعه.ء بر ضرورت تعیین ارزش اقتصادی منابع محیطزیستی و
لزوم برآورد هزینههای ناشی از تخریب و آلودگی محیطزیست در اثر طرحهای توسعه ای و لحاظ این ارزشها و هزینهها
در فرآیند امکانسنجی این طرحهاء تاکید مینماید. بنابراین تهیه دستورالعملهای مرتبط با تخمین خسارات
محیط زیستی برای تحقق ماده ۵٩ میتواند یک ضرورت ملی تلقی گردد. همچنین این ماده ابراز میدارد که این ارزشها
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۴ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
هزینههای محیط زیستی خود را ارزیابی نمایند و بدانند که میزان کل این هزینهها مشتمل بر هزینههای منبع و
میسازد که اصل پرداخت بهازای آلودگی را مورد ارزیابی دقیقتری قرار دهیم. به عنوان بخشی از این ارزیابیهاء تجزیه و
تحلیلی از سطح جبران خسارات محیطزیستی توسط شرکتها میتواند صورت گیرد که نشان دهد چه سطحی از
هزینههای خارجی محیط زیستی آنها از طریق جبران خسارت داخلی شده است. این مورد میتواند در سالهای آتی در
بحخثت تعیین سیاستهای مربوط به قیمتگذاری منابع محیط زیستی و بهو یژزه آب. نقش مهمی ابقا نماید.
۵-۱- تعیین قلمروی ارزیابی اقتصادی محیط زبست
عبارت «ارزشیابی"» ناظر بر در نظرگرفتن رشتهای از بدیلها (گزینهها)ی مختلف است که مطابق با معیارهایی از
پیش تعیین شده و به منظور اتخاذ یک «تصمیم». کاربرد دارد. هدف اصلی در ارزشیابی اقتصادی آرائهی اطلاعاتی است
که تصمیمسازان را برای استفاده کارآمد از منابع تحت اختیارء به منظور حداکثر کردن بهزیستی یا رفاه جامعه یاری کند.
در اینجاء منبع اساسی است که میتواند شرایط انسانی را از لحاظ اقتصادی به اشکال مختلفی تحت تاثیر قرار دهد و
شامل منابع طبیعی و محیطزیستی میشود. بر مبنای ساز و کارهای مشخصی, منابع با بهزیستی جامعه ارتباط برقرار
مینمایند. این ارتباط ممکناست با استفادهی مستقیم از منابع (مثل بهرهبرداری تجاری از جنگلها با فعالیتهای
تفرجی وابسته به آب) نمودار شود و یا به اشکال غیراستفاده ای و غیرمصرفی (مثل حفظ اکوسیستمهای طبیعی, گونهها
یا عرضههای خاص)» ادامهی حیات و یا فعالیتهای انسانی را تضمین کند.
شاید بتوان اهداف اصلی تحلیل کارآیی اقتصادی را در موارد زیر خلاصه کرد:
- ارزیابی مطلوبیت و یا عدم مطلوبیت پیشنهادهای توسعهای خاص ازنظر زمینههای کار یی اقتصادی؛
- ارائهی چارچوبی مشخص و هدفمند برای ارزشیابی بدیلها یا گزینههای امکانپذیر در اجرای پروژههای
توسعهای؛ و نیز
- مساعدت در طراحی اقدامات حفاظتی و کاهش دهندهی اثرات مخرب محیطزیستی که از نظر اقتصادی نیز
کارآیی لازم را داشته باشند.
گاه در مورد برخی از بررسیهای ۳۲1۸ شاید لازم باشد که اطلاعات بیشتر بهصورت پیوست تحلیل کارآیی اقتصادی
ارائه شوند. این موارد عبارتند از:
- پیشنهادهای توسعهای که دارای پیامدهای محیطزیستی با ابعاد استانی. منطقهای و یا کشوری هستند؛
| - 0
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ث ۴۵
- پیشنهادهای توسعهای که باید جنبههای مالی آنها با دقت بررسی شوند. در این باره قیمتگذاری ستاندهها یا
خدمات عرضه شدهی حاصل از توسعه, اهمیت خاصی پیدا میکند.
نباید از یاد برد که تمامی الزامات نیل به معیارهای توسعهی پایدار محیطزیستی در روند ۳1۸ بهنوعی دارای اثرات و
پیامدهای اقتصادی هستند. دلایل مهم جچنین امری عبارتند از:
- اصل احتیاطی, لزوم توجه به خطرپذیری و عدم حتمیت را بهویژه در ارتباط با تهدیدهای جدی یا آسیبهای
- عدالت درون و بیننسلی مستلزم در نظرگرفتن نحوهی توزیع فواید و هزینههای کنونی و آتی برای گروههای
مختلف حاضر در درون جامعه است؛
- لازمهی تحقق اصل حفاظت از تنوع زیستی و یکپارچگی اکولوژیک. در نظرگرفتن معیارهای محیطزیستی و
تنگناهای استفاده از منابع طبیعی است؛
- اصلاح ارزشگذاری و قیمت گذاری منابع محیطزیستی جنبهای ضروری در تحلیل کارآًیی اقتصادی است.
بهطور خلاصه میتوان متذکر شد که اصول راهنمای ارائه شده در این گزارش, به آرائه و تشریح اصول, مفاهیم و
چارچوبهای مربوط به مداخلهی اقتصاد در حیطهی فرآیند 1:1۸ اختصاص دارد. بهگونهای که روشها و رویکردهای
مربوط به لحاظ ساختن مسایل اقتصادی در ارزیابی اثرات و مدیریت آنها ازنظر جمعآوری دادههای پایه و تحلیلهای
برای این که فرآیندهای 1۸ت] نقش و ارزش کاربردی خود را در رویههای تصمیمسازی حفظ کند. لازم است تعدادی از
متخصصین در بخشهای مربوط به حوزههای تخصصی خود مداخله کنند تا:
- ارزش افزودهی امور مربوط به برنامهریزی و طراحی پروژه» بیشتر شود.
- آرزشیابی درستی در مورد بدیلهای معقول ارائه شود.
- پیشبینی و آرزیابی صحیح فواید و پیامدهای منفی بالقوه. امن پذیر شود.
- توصیههای عملی برای پرهیز از پیامدهای منفی و یا مدیریت آنها در اختیار قرار گیرد و نیز امکانی برای
تقویت فواید حاصله. فراهم گردد.
- همچنین باید اطلاعات کافی در مورد هریک از مراحل فرآیند 1۸ت] در اختیار قرارگیرد تا به مسایل و
ملاحظات کلیدی توجه شده و آگاهیهای لازم در ارتباط با پشتیبانی از تصمیمهای کارآمد مربوط به
توسعهی پایدار ایجاد شود.
با این که در سالهای اخیرء کیفیت مطالعات مربوط به مشارکت اقتصاد در فعالیتهای ارزیابی اثرات در بسیاری از
کشورهای دنیاء ارتقای زیادی ییافته است. لیکن هنوز وجود آبهاماتی در چگونگی برقراری ارتباط این دو مقوله با یکدیگر و
کاستیهای مربوط به شرح خدمات و تکالیف فنی مربوط به ارزشگذاری اقتصادی در بخشهای مختلف و بهویژه
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۶ ۸ دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطز یست در طرحهای تملک دارابیهای سرمایهای (کلیات)
طرحهای توسعهای مربوط به بخشهای پالایشگاهی, نفت, کارخانههای فولاد و.. ایجاب میکند که تحلیلهای بیشتر و
دقیق تری در این رابطه ارائه شوند.
گاه لازم میشود که در فرآیندهای 1:1۸ شرح خدمات مستقلی برای انجام بررسیهای اقتصادی درج شود. این
بررسیها ممکن است مسایل اقتصاد خرد و یا کلان را بهشکلی جداگانه و یا توأمان مورد توجه قرار دهند. این درحالی
است که مطالعات پیامدهای اقتصادی - اجتماعی در سالهای اخیر رواج بیشتری پیدا کرده و برای این منظور لازم است
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی ارزیابی شده و در کنار هم تلفیق یابند. فراوانی رویکردهای موجود از یک سو و ابهامهای
احتمالی در شرح خدمات مربوط به جنبههای اقتصادی از سوی دیگر, بعضا موجب خلط مبحث شده و آثربخشی دادههای
اقتصادی در فرآیندهای ۳1۸ را به حداقل میرساند.
در کنار چنین خلط مبحثی که ممکناست از تعدد روشهای موجود برای ارزیابی اثترات اقتصادی ناشی شود. در
مواردی نبز برقراری انسجام از نظر دادههای اقتصادی مورد انتظار با دشواریهایی مواجه میشود. مثل این که باید مرتبا
چه پرسشهای اقتصادی را در فرآیندهای 11۸ مطرح کرد؟ برخی از دادهها بر روی جنبههای اقتصاد کلان متمرکز بوده
و بر پیوندهای موجود بین پروژه و سایر قسمتهای اقتصاد تاکید دارد. با این که. ابعاد جانبی محیطزیستی ممکناست
سایر بخشهای اقتصادی را تحت تاثیر قرار دهند. ولی نبود آنها درمیان ابزارهای ابتدایی ارزیابی پیامدهای کلان
اقتصادی, بهمعنی نادیده گرفته شدن آنها خواهد بود. اگر قرار باشد که حسابهای اقماری محیطزیستی به حسابهای
ملی کشور اضافه گردد (نظیر کشورهای نامیبیاء بوتسوانا و آفریقای جنوبی) تا موضوع فروسایی منابع طبیعی در نظر
از سوی دیگرء برخی از کشورهای جهان (از جمله تعدادی از کشورهای اروپایی و آفریقایی نظیر نامیبیاء بوتسواناء
آفریقای جنوبی) در حال حاضر به حسابهای ملی خود. حسابهای اقماری را اضافه کردهاند تا این که فروسایی منابع
تعیین سطح و قلمروی مطالعهی اقتصادی, وظیفهای مهم است. تصمیمهایی که در این فرآیند اتخاذ میشوند زمان و
قبل نمیتوان مشخص کرد که چه سطح تحلیل اقتصادی را باید در مورد آنواع مختلف پروژههای توسعه ای بهکار گرفت.
چرا که اهمیت اقتصادی بالقوه به آنواع پیامدهای محیط زیستی و اهمیت آنها برای جامعه بستگی دارد. این کار برحسب
شرایط خاص فرق خواهد کرد و مستلزم بررسی دقیق اولیه. همکاری کارشناسان سایر رشتههای محیطزیست و مشاوره
با اعضای جامعه خواهد بود. حتی الامکان برآوردهای اولیه فواید و هزینههای اقتصادی (یا سایر جنبههای اهمیت
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳/۳۸ث ۳۷
۶-۱- گامهای مورد نیاز در تعیین قلمروی ارزیابی اقتصادی
به طورکلی, برای تعیین قلمروی ارزیابیهای اقتصادی, گامهای زیر قابل پیشنهاد هستند:
- تهیه فهرستی از انواع پیامدهای محیطزیستی و ارزشهای اقتصادی که در ارزیابی اولیه پیشگویی شدهاند.
- انتخاب متدولوژی و فنون ارزشگذاری. فنون متکی به دادههای مالی و بازاری معمولا برای استفاده آسانتر و
ارزانتر هستند. فنون دیگری مثل هزینه سفر قیمتگذاری التذاذی یا ارزشگذاری شرطی معمولا گران و
زمان برتر هستند.
- منابع زمانی و بودجهای و مهارتهای تحت اختیار برای اجرای تحلیل.
- ارزشهایی که باید در تحلیل هزینه - فایده کمیشوند. اغلب. چنین کاری به انواع پیامدها و ارزشگذاریهایی
که مورد نظر هستند و نیز زمان و منابع در دسترس مربوط میشوند.
- ابعاد پیامدهای اولیه اقتصادی (این که بهطور مستقیم قابل اسناد به توسعهی پیشنهادی یا پیشبینی شده از
نظر وقوع پیامدهای محیط زیستی بر فعالیت اقتصادی هستند)
- توجه به این پیامدهای مرتبط با اقتصاد منطقهای یا جامعهی محلیء تعبیری از امکان انجام یا عدم انجام
تحلیل داده- پسمانده یا مدلسازی مشابه را در اختیار خواهدگذارد.
فرآیند تعیین قلمرو نوعا ممکن است از مشورت با ذینفعان و سایر طرفهای علاقمند. استفاده نماید. این امر باعث
میشود که سازوکارها و متغییرهای محیط زیستی مناسب بهشکلی خاص در ارزیابی اولیه شناسایی و درک شود.
شهروندان اغلب. آگاهی جزیی در مورد محیط خود داشته و میتوانند دیدگاههای باارزشی را در مورد پیامدهای بالقوه»
همچنین مشورت با افرادی که بهطور بالقوه ممکن است تحت تاثیر قرار گیرند (به عنوان پیشاهنگی در فرآیند
ارزشگذاری). خیلی بیفایده نخواهد بود. بهخصوص اگر فنونی مثل آرزشگذاری شرطی, احتمالا برای آرزیابی آرزشیها و
ارجحیتهای جامعه باید بهکار گرفته شوند.
۷-۱- قلمروی حسابداری
قلمروی حسابداری پروژه. قلمروی جغرافیایی است که در آن فایدهها و هزینهها باید محاسبه شوند. بهطور کلی,
تحلیل اقتصادی پروژه واجد محدودهای است که از نظر حسابداری با مرزهای در برگیرنده مردم مرتبط همپوشانی دارند.
با این همه. تحلیل مالی ممکن است محدود به مرزهای یک بنگاه یا واحدهای خصوصی باشد. زیرا تحلیل اقتصادی
معطوف به در نظر گرفتن عوامل اقتصادی اجتماعی بهشکلی گسترده است و ممکن است ضرورتا از نقطه نظر مالی
اهمیتی نداشته باشد. در حالی که برخی هزینهها و فواید پروژهها بر محدودههای فوری پروژه متمرکز خواهند بود. ولی
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۸ ۸ دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطز یست در طرحهای تملک دارابیهای سرمایهای (کلیات)
برای انجام تحلیل اقتصادی معمولا دامنهی تحلیلی دارای گسترهی دولتی-ملی است. با این همه. اگر پیامدها به فراسوی
مرزهای دولت-ملت تسری پیدا کند. در نتیجه پیامدهای فرامرزی پدید خواهند آمد.
برخی از پیامدهای فرامرزی, بر کل دنیا اثر گذارند و به عنوان پیامدهای جهانی دسته بندی میشوند. چنین
پیامدهایی ضرورتا از اثراتی یکنواخت بر کشورهای مختلف برخوردار نیستند. غالبا یک کشور بهخصوص و یا تعدادی از
کشورها بیش از بقیهی جهان, تحت تاثیر چنین پیامدهایی قرار می گیرند. برای پیچیده کردن مساله, باید یادآور شد که
(1109ن)) عامل مهمی در تسریع گرمایش جهانی است. گرمایش جهانی» رشتهای پیچیده از مشکلات محیطزیستی,
اجتماعی و اقتصادی را برای کشورهای مختلف ایجاد میکند. میتوان مقدار کلی انتشار گازهای گلخانهای یک کشور را
تخمین زد. با این همه. این گازها پس از انتشار به موجودی جهانی جهانی گازهای گلخانهای اضافه میشوند. در این
نقطه, شناسایی اثرات آن بر تک تک کشورهاء ناممکن به نظر میرسد. گرمایش کل دنیا را تحت تاثیر قرار میدهد. ولی
گسترهی اثر از کشوری به کشور دیگر متفاوت خواهد بود.
استفاده از قلمروهای حسابداری متعدد مثل قلمروی «دولتی - ملی» «منطقهی مجاور» و «بقیهی جهان» از نقطه
نظر اقتصادی صحیح تلقی میشود. این قلمروهاء بر روی هم اضافه میشوند. برای فهم بهتر موضوع, میتوان قلمروهای
حسابداری را به مجموعهای از کتابها شبیه دانست که برای تحلیل هر منطقهی جغرافیایی (ملی, منطقهای همجوارء
است. این که برخی اثرات از مرزهای ملی - دولتی عبور میکنند دلیلی برای نادیده گرفتن آنها نیست.
تدوین یک نظریهی اقتصادی در سطح پروژه» از اولین باری که مطرح شد تاکنون بهطور جدی پیشرفت نموده است.
در گذشته. ارزشیابی اقتصادی پیامدهای محیطزیستی به عنوان جنبه مهمی از تحلیل اقتصادی سطح پروژه» بهشمار
نمیآمد. طی دو یا سه دههی اخیرء روش شناسی در نظر گرفتن پیامدهای محیطزیستی با توسعهی خوبی مواجه
گردیده است. در حال حاضر, حسابداری ابعاد جانیی محیطزیستی برای تحلیل اقتصادی سطح پروژه»یک اقدام متداول
است. صرف نظر از تفکرات سنتی مبنی بر عدم لزوم توجه به پیامدهای خارجی به عنوان بخشی از پیامدهای پروژه
در حال حاضرء در بین اقتصاددانان در مورد چگونگی به حساب آوردن پیامدهای جهانی, اختلاف نظرهای زیادی
وجود دارد. شبیه ابعاد جانبی بینالمللی محیط زیستی, در مورد حسابداری کامل پیامدهای پروژه توجیهات قوی وجود
دارد. مفهوم ارزش کامل اقتصادی بهوضوح گویای آن است که تمامی پیامدهاء چه در داخل و چه در بیرون محدودهی
پروژه» چه کوتاه مدت و چه طولانی مدت باید برای ارزیابی آرزش پیامد محیطزیستی مورد محاسبه قرار گیرند. وجود
بازارها یا ساز و کارهای مناسب نهادین در مبادلات جهانی تولیدات و خدمات محیطزیستی برای آرزشگذاری در درجهی
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل اول- کلیات ۳۱/۳۸ ۳۹
فرامرزی و جهانی) را میتوان در تحلیل اقتصادی پروژه گنجانید.
برخی موارد. کنار گذاردن فواید/هزینههای محیطزیستی پروژه را از نظر اقتصادی, انجام ناشدنی میدانند. در این موارد.
ارزشگذاری آنها از هم تفکیک شوند. ارائه اطلاعات کامل, نهادههای جامع تری را در اختیار تصمیمسازان قرار میدهد.
اهداف اصلی تحلیل کارآیی اقتصادی عبارتند از:
- ارائهی چارچوبی برای ارزشیابی بدیلهای پیشنهادی (گزینههای عملی)
- کمک به طراحی اقدامات حفاظتی و کاهش دهندهی محیطزیستی کارآمد از نظر اقتصادی.
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل ۲
مبانی و الزامات قانونی ارزیابی
اقتصادی
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
۱-۲- الزامات بینالمللی ادغام هزینههای خارجی محیطزیست با حسابهای ملی و طرحهای عمرانی
طی دهههای اخیر و به دنبال برداشت ازمندانه از مواهب طبیعی و منابع محیطزیستی برای افزایش تولید کالاهای
مصرفی و سرمایهای که پیامدهای ناگواری را بهصورت فروسایی ذخایر و رشد هزینههای واقعی تولید (با در نظر گرفتن
هزینههای اجتماعی) برجای گذارده. استفاده از ابزارهای اقتصادی و سازوکارهای تشویقی برای بهینهکردن کاربرد منابع
طبیعی در فرآیندهای تولیدی, با اقبال عمومی گستردهای مواجه گردیده است. از این رو بسیاری از دولتها و
سازمانهای بینالمللی, تمایل و پایبندی خود را برای استفاده از چنین سازوکارهایی ابراز نمودهاند. شاید بتوان «دستور
کار ۲۱ را از این نظر به عنوان مهمترین مصداق نامبرد. آنچنان که. در «فصل هشتم» این دستور کار استفاده موثر از
محیط زیست» مورد تاکید قرار گرفته است. همچنین در همین فصل درخواست از کشورها برای اتخاذ سازوکارهایی جهت
آنها در ارزیابی طرحها و پروژههای مربوطه. مطرح گردیده است.
همجنین, در «پاراگراف ۵۶ بیانیه کنفرانس ملل متحد در باره توسعه پایدار» موسوم به «ریو+۲۰» که در سال ۲۰۱۲
در ریودوزانیروی برزیل با مشارکت سران همه کشورهای جهان از جمله جمهوری اسلامی ایران» برگزار گردید. استفاده از
سازوکارهای اقتصادی برای حفظ پایداری محیط زیست بار دیگر مورد تاکید قرار گرفته است. در این پاراگراف به رابطهی
اقتصاد سبز و موضوع «فقرزدایی» به عنوان یکی از ابزارهای مهم برای رسیدن به اهداف توسعه پایدار اشاره شده و از
گستردگی ابعاد معضلات محیط زیستی و تعدد بهرهبرداران و تولیدکنندگان آلودگی. به نظر نمیرسد که بتوان با اتکای
صرف به قوانین و مقررات موجود. مشکلات و چالشهای فراروی پایداری محیطزیست و توسعه پایدار را از پیش روی
مدیریت منابع محیط زیستی از سوی تصمیمگیران و سیاستگزاران بهنوعی مکمل رویکردهای سنتی بوده و به کارآمدتر
شدن قوانین و مقررات موجود. یاری خواهد رساند.
با توجه به چنین استدلالهایی بوده که در خلال سالهای گذشته. بسیاری از کشورهای توسعهیافته و درحال توسعه
تلاش کردهاند تا هزینههای خارجی مربوط به پیامدهای محیط زیستی ناشی از فعالیتهای توسعهای را در تحلیل هزینه
|- ۸2002۵ 1
-------- صفحهٔ بعد --------
۴ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
۲-۲- الزامات ملی
موضوع توجه به مسایل و مشکلات محیطزیستی از دیدگاه اقتصاد در جهوری اسلامی ایران نیز مورد توجه قرار گرفته
است و به دنبال آن برای نخستین بار در ماده ۵٩ قانون برنامه چهارم توسعه موضوع بازنگری در حسابهای ملی و ادغام
ارزشهای اقتصادی منابع طبیعی و محیطزیستی و هزینههای ناشی از آلودگی و تخریب محیطزیست در حسابهای
ملی و اجرای طرحها و پروژههای عمرانی مورد تاکید قرار گرفته است.
براساس این ماده, سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور مکلف شده تا با همکاری سازمان حفاظت محیطزیست و سایر
دستگاههای مرتبط. به منظور برآورد ارزشهای اقتصادی منابع طبیعی و محیطزیستی و هزینههای ناشی از آلودگی و
تخریب محیطی زیست در فرایند توسعه و محاسبه آن در حسابهای ملی. نسبت به تنظیم دستورالعملهای محاسبه
ارزشها و هزینههای موارد دارای اولویت از قبیل جنگلهاء آب. خاک. انرژی. تنوع زیستی و آلودگیهای محیطزیستی در
نقاط حساس اقدام و در مراجع ذیربط به تصویب برساند. ارزشها و هزینههایی که دستورالعمل آنها به تصویب رسیده.
در امکانسنجی طرحهای تملک داراییهای سرمایهای در نظر گرفته خواهد شد.
آییننامه اجرایی این قانون در ۵ ماده و یک تبصره در تاریخ ۶ به تصویب رسیده است. در مادهی (۱) این آییننامه.
تعاریف و اصطلاحات مرتبط با ارزشگذاری منابع طبیعی و محیطزیستی» هزینههای ناشی از آلودگی و تخریب محیطزیست.
حسابهای ملی. حسابهای اقماری محیطزیست و دستورالعملهای محاسبه ارزشها و هزینهها ارائه شده است.
در مادهی (۳۲) نیز سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور مکلف شده است تا با همکاری بانک مرکزی جمهوری اسلامی
ایران و وزارتخانههای نیرو و جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست چارچوب و جداول حسابهای اقماری
محیطزیست را تدوین نمایند. ضمنا مسوولیت انتشار گزارشها به مرکز آمار ایران واگذار شده است.
در مادهی (۳) نیز سازمان مدیریت و برنامهریزی مکلف شده تا با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست. سازمان
جنگلها و مراتع کشور فعالیتهای لازم برای تهیه دستورالعمل آرزشها و هزینههای محیطزیستی در امکانسنجی
طرحها و پروژههای تملک دارایی سرمایهای (شامل چارچوب و روشهاء اولویتها و چارچوب پروژههای مطالعاتی) را در
مدت شش ماه تهیه نماید. در مادهی (۴) نیز سازمان حفاظت محیط زیست موظف شده تا برنامهی نظاممندی را برای
ایجاد توانمندسازی لازم جهت پیشبرد اهداف این قانون ارائه نماید.
ضمنا به منظور ایجاد هماهنگی برای انجام وظایف مندرج در این آییننامه. تشکیل کمیته راهبری با مسوولیت
سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور و با عضویت سازمان حفاظت محیط زیست. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران»
وزار تخانههای امور اقتصادی و دارایی. جهاد کشاورزی» نیرو و بهداشت. درمان و آموزش پزشکی و یک اقتصاددان
منابعطبیعی (به انتخاب وزارت جهادکشاورزی) و یک نفر اقتصاددان محیطزیست (به انتخاب سازمان حفاظت
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل دوم - مبانی و الزامات قانونی ارزیابی اقتصادی ۳/۳۸ 2:۵
محیطزیست) در مادهی (۵) این آییننامه پیشبینی شده است. این کمیته موظف شده است تا گزارشی از پیشرفت
اقدامات سالانه در زمینه مفاد این قانون و آییننامه آن را تهیه کرده و به شورایعالی محیطزیست ارائه نماید.
در برنامه پنجم توسعه (تبصره ۱ و ۲ ماده )۱۹٩۲ نیز بر ارزشگذاری منابع محیطزیستی و محاسبه ارزشها و
هزینههای تخریب محیطزیست در حسابهای ملی و همچنین تعیین ارزشها و هزینههای تخریب محیطزیست در
امکانسنجی طرحهای تملک داراییهای سرمایهای تاکید شده است.
در تبصره (۱) مادهی (۱۹۲) دولت مکلف شده است تا ارزش اقتصادی منابع محیطزیستی و جداول و حسابهای
مربوطه را در حسابهای ملی محاسبه و منظور نماید.
در تبصره (۲) نیز معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی مکلف شده تا با همکاری سازمان حفاظت محیطزیست و
سایر دستگاههای مرتبط به منظور برآورد ارزشهای اقتصادی منابعطبیعی و محیطزیستی و هزینههای ناشی از آلودگی و
تخریب محیط زیست در فرآیند توسعه و محاسبه آن در حسابهای ملیء نسبت به تنظیم دستورالعملهای محاسبه
ارزشها و هزینههای موارد دارای اولویت از قبیل: جنگل, آب. خاک. انرژزی» تنوع زیستی و آلودگیهای محیطزیستی در
نقاط حساس اقدام و در مراجع ذیربط به تصویب برساند. ارزشها و هزینههایی که دستورالعمل آنها به تصویب رسیده»
در امکانسنجی طرحهای تملک داراییهای سرمایهای در نظرگرفته خواهد شد.
۱-۲-۲ بسترهای قانونی و اآداری مورد نیاز برای تحلیل اقتصادی و اجرای مطالعات ۲:1۸
پیش از هرکاری باید مشخص شود که برای اجرای مطالعات 111۸ و نیز انجام تحلیلهای اقتصادی مربوط به طراحی
برنامههای توسعهای چه زمینههای مدیریتی و اداری و یا پشتوانههای قانونی در سطح کشور وجود دارند؟ بهعبارت دیگر.
ساختار انجام 131۸ از منظر تشکیلات اداری و قانونی کشورء به چه شکلی است؟در چنین ساختاری, مقولههای اقتصادی
و اجتماعی چگونه مورد توجه قرار گرفتهاند؟
بهطور کلی, در فرآیند اجرای مطالعات 1:1۸ و تلفیق آن با ملاحظات اقتصادی, توجه به اقدامات و نکات زیر توصیه
شدهاند:
- ارائه توضیحات کلی و مفصل در مورد محیطزیست که احتمال میرود با اجرای پیشنهاد توسعهای ارائه شده»
- در نظرگرفتن بدیلهای عملی موجود برای پیشنهاد؛
- توجه به عواقب و پیامدهای ناشی از عدم انجام توسعه و اجرای طرح توسعهای؛
- ارائه مستندات توجیهی مربوط به پیشنهاد بهعمل آمده؛
- توجه به پیامدهای احتمالی پیشنهاد از جهات محیط زیستی و اقتصادی؛
- شناسایی اقدامات لازم برای اصلاح پیامدها بر محیط زیست؛
-------- صفحهٔ بعد --------
۸۶ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
شاید لازم باشد که در هنگام توجیه پیشنهاد. قواعد و اصول توسعهی پایدار محرط زد ۰ نیز مورد توجه ۳ ۰ 1
قرار گیرند. از آنجا که قواعد و اصول توسعهی پایدار محیط زیستی, بهطور جدیتری به مفاهیم و تحلیلهای اقتصادی
میپردازند. طرح مباحث و موضوعات اقتصادی در این زمینه. اهمیت و ضرورت بیشتری مییاید.
۳-۲-۲ اهمیت بررسی سوابق قانونی موجود
در بسیاری از کشورهای دنیاء تدوین بیانیهی پیامدهای محیطزیستی (15ت) به عنوان یک سند قانونی الزامآور
شناخته میشود. این سند در پایان اجرای مطالعات ارزیابی پیامدهای محیطزیستی برای طرحهای توسعهای تدوین شده
و در آن ضمن ارائهی راهکارهای عملی و مدیریتی برای کاهش اثرات آسیبهای احتمالی وارده به محیطزیست در اثر
اجرای طرحهای عمرانی. جزییات مربوط به ارتباطات سند اجرایی با سایر بخشها و موضوعات کلیدی نیز ارائه میگردد.
در همین بیانیه. خطوط راهنمای مربوط به ملاحظات اقتصادی نیز مورد اشاره قرار میگیرند. این امرء با توجه به اهمیت
اقتصادی بسیاری از پیامدهای محیطزیستی است و به همین دلیل, ضروری است که هماهنگیها و پیشبینیهای لازم
برای تقویت مشارکت و حضور کارشناسان مربوطه در زمینهی تولید اطلاعات مربوط به پیامدهای فیزیکی, اکولوژی.
فرهنگی و اجتماعی همکاری بهعمل آیند. نقش کارشناسان اقتصادی در این روند.تفسیر اطلاعات جمعآوری شده از
۳-۲- ارتباط بین ارزیابی اقتصادی محیط زیست با سایر ارزیابیهای اثرات اقتصادی
نظریات اقتصادی دراصل, بیانگر مشاهدات واقعی در زندگی روزمره هستند. محیط زیست. بخشی از زندگی است که
اهمیت آن در بسیاری از ابعاد و زمینههاء بنیادی و تعیین کننده تلقی میشود. بخش بزرگی از آنچه اقتصاد محیط زیست
خوانده میشود. دراصل بر گرفته از اندیشههای اقتصاد کاربردی یا عملی است. در اقتصاد محیطزیست از نظریات اقتصاد
خرد و کلان برای کسب آگاهی در مورد شیوههای اثرگذاری عوامل اقتصادی بر مصرف کالاها و خدمات محیطزیستی.
استفاده میشود. علاوه برآن. اقتصاد در دو شاخهی اثباتی و هنجاری" قابل بررسی است. در اقتصاد اثباتی تلاش بر توضیح
چگونگی و کار کرد روابط حاکم بر شاکلههای دنیای اقتصاد است. لیکن. در اقتصاد هنجاری که گاه با عنوان اقتصاد رفاه نیز
شناخته میشود. در مورد مناسب و مطلوب بودن سیاستهای دولت بحث شده و داوری بهعمل میآید. بهعبارت دیگر.
اقتصاد هنجاری در مورد این که روابط اقتصادی در جهان چگونه میتواند و بهتر است کار کند. بحث میکند (مایکل و
کارسون. ۱۹۸۹). برهمین اساس., در اقتصاد محیط زیست هم جنبههای اثباتی و هنجاری بهچشم میخورد. از جنبه اثباتی.
1- ۳۵۹۱۱۱۷۵ 20 ۲۵۳۵11۷۵ ۳۵۵۲۵۵
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل دوم - مبانی و الزامات قانونی ارزیابی اقتصادی ۳/۳۸ ۵1۷
اقتصاد محیط زیست عمدتا در چارچوبی توصیفی به دنبال انجام پیشبینیهای خاص است. حال آنکه از جنبه هنجاری,
اقتصاد محیط زیست حال و هوای دستوری و ارشادی بهخود گرفته و از اصول و قواعد اقتصاد رفاه برای تعیین «تخصیص
کالاها و خدمات محیط زیستی» بهرهگیری میکند. در چارچوب اقتصاد رفاه و هنجاری, بایدهایی برای تعیین چگونگی
تخصیص منابع در مورد کالاها و خدماتی که از سوی جامعه در مورد مطلوبیت آنها اتفاق نظر وجود دارد. ارائه میگردد.
البته با این فرض که اقتصاد رفاه» سنجه خوبی از بهزیستی جامعه بهشمار میآید.
گفتنی است که در علم اقتصادرفاه. دو مفهوم تابع رفاه اجتماعی " و تولید بهینه" که از مماس کردن تابع رفاه اجتماعی
بر تابع تولید مرزی بهدست میآید. بیشتر بهکار میروند. تابع تولیدمرزی یکی از مفاهیم اقتصاد اثباتی است که نشان
میدهد با تولید یک واحد از یک کالا بایستی چه مقدار از تولید کالای دیگر صرفنظر نمود. آخرین تعریف هم از تابع
رفاه اجتماعی مربوط به طرفداران مکتب اصالت فایده " میباشد. در این تعریف جمع مطلوبیت تمام افراد جامعه برای
تولید ترکیبات مختلف کالاها بهعنوان تابع رفاه اجتماعی شناخته میشود (مایکل و کارسون» ۱۹۸۹). فرض بر این است
که مطلوبیت با اعداد اصلی " قابل اندازه گیری بوده و در میان افراد مختلف قابل مقایسه است. در اواخر دهه ۱۹۳۰ قابل
اندازه گیری بودن مطلوبیت زیر سوال رفته و مفهوم مطلوبیت رتبهای یا ترتیبی" معرفی شد که بین افراد مختلف قابل
مقایسه نیست. معیار کارآیی اقتصادی رایج در ارزیابیهای اقتصادی و مرتبط با مفاهیم و تحلیلهای هزینه -فایده با
عنوان «اصلاح بالقوهی پارتویی» نیزمعرفی میشود. «معیار پارتو». بیان میکند. سیاستی که بدون ضرر زدن به یک نفر
وضعیت یک نفر دیگر را بهبود ببخشد. بهبود پارتویی خوانده شد. معیار پارتی معیاری نسبتاً ضعیفتر در مقایسه با تابع
رفاه اجتماعی به حساب میآید. تحلیل هزینه - فایده. که بخش کاربردی اقتصاد رفاه را تشکیل میدهد. نوعی از معیار
پارتویی است که در آن هزینهها و منافع پولی مربوط به یک تغییر سیاستی تعیین میشود و مطابق با آن تحقق کارایی
در تخصیص منابع, منوط به چنین معیاری است. بهعبارت دیگرء در تحلیل هزینه-فایده مشخص می گردد که آیااین
تغییر در سیاست منجر به بهبود پارتو میشود یا خیر و درصورت تخصیص مجدد منابع, نباید شرایط کسی به بهای بدتر
شدن شرایط دیگران, بهتر شود. درواقع. هرگاه در تخصیص منابعء تغییری حاصل شود (مثلا به دلیل انجام فعالیتهای
جدید توسعهای) انتظار میرود که برخی افراد و یا گروههای اجتماعی هم با درجات مختلف و بهشکلی متضاد. تحت
تاثیر قرارگیرند. براساس این معیارء در صورتی تغییر در تخصیص منبع مطلوب خواهد بود که برندگان, قادر به جبرآان
خسارت و زیانهای وارده به بازندگان باشند. هرچند که عملا چنین جبرانی, لازم نیست. بهعبارت دیگرء معیار عملیاتی
3 ۷۷۵1۱3۲2 هام0 -۱
011) [001111۵) -2
3-0
4- ))2۲۵11۵[
5- )0۳۵11۵[
م۳۵۳0 -6
-------- صفحهٔ بعد --------
ی ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
کاریی اقتصادی در ارزشیابی تغییرات قابل پیشبینی» وقوع فواید و هزینههایی است که با عنوان قابل قبول و یا غیرقابل
تغییراتی که در اثر اجرای یک توسعهی پیشنهادی بر رفاه اقتصادی بخشی از جامعه شکل میگیرند. دراصل حاصل
جمع تغییراتی است که در مازاد مصرفکننده و تولیدکننده پدیدار میشود. مازاد مصرفکننده, اختلافی بین آنچه فرد
برای یک کالا یا خدمت مایل به پرداخت است با آنچه در بازار مجبور به پرداخت است را نشان میدهد. سطح بین
منحنی تقاضا و قیمت. معرف مازاد مصرفکننده بوده و مساحت آن نیز گویای مقدار مازاد مصرفکننده خواهد بود. در
مقابل, مازاد تولیدکنندگان هم اختلاف بین هزینهی نهادههای استفاده شده در فرآیندهای تولیدی و قیمت دریافت شده
بهازای تولید نهایی را نمودار میسازد. سطح بین منحنی عرضه مقدار مشخصی از یک کالا و خدمت و قیمت معین برای
همان مقدار عرضه. معرف مازاد تولیدکننده بوده و مساحت آن. نمایانندهی مقدار مازاد تولیدکننده است. بهعبارت دیگر,
درآأمد خالصی است که از سوی تولیدکنندگان کسب میگردد. البته برای آشنایی بیشتر در این زمینه میتوان به متون
موجود در زمینههای اقتصاد خرد و تحلیلهای هزینه - فایده مراجعه کرد.
البته برای فهم بهتر موضوع, بهتر است به دو فرض اساسی اقتصاد اثباتی که اقتصاد رفاه بر پایهی آنها شکل گرفته.
اشاره مختصری بهعمل آید. فرض اول و شاید اساسیترین فرض این است که بنگاههای اقتصادی (خانوارهاء افراد.
مصرفکنندگان و شرکتها) وقتی با دو یا چند سبد کالایی مواجه میشوند. یکی را بر دیگری ترجیح میدهند. فرض
دوم این است که با این انتخاب میخواهند کل مطلوبیت خود را از مصرف کالاها حداکثر کنند. این فرضها با قرار گرفتن
در کنار دو فرض انتقالپذیری! و اشباعناپذیری "» به بنگاههای اقتصادی این توانایی را میدهد تا بتوانند در شرایط
علی الاصول, هنگامی که بنگاههای اقتصادی از نظر منابع, دارای موجودی اولیهای برای مبادله در بین یکدیگر باشند.
تئوری ارزش " مطرح میشود. بسته به موجودی اولیهی منابع, بنگاهها تا زمانی به مبادله ادامه میدهند که مبادلهی
بیشتر منابع, به نفع بنگاههای طرفین نباشد. در این فرآیند مبادله, ارزش یک کالا برابر است با حداکثر مقداری که یک
بنگاه حاضر است. در مقابل بهدست آوردن مقداری از موجودی منابع بنگاه دیگرء از دست بدهد. برای مثال, در دنیای دو
کالایی با دو مصرفکننده. چنانچه فرض شود موجودی فرد اول از کالای * برابر با ۷0 باشد و موجودی فرد دوم از کالای
لا برابر با ولا باشد و فرد اول فقط کالای * و فرد دوم فقط کالای از را داشته باشد؛ اگر فرد اول تمایل به داشتن مقداری
از کالای ۷ داشته باشد. بایستی مقداری از کالای را برای بهدست آوردن آن به فرد دوم بپردازد. مقداری از کالای « که
|11
2- ۱10 3
3- 160۳۷ 6
-------- صفحهٔ بعد --------
فرد اول برای بهدست آوردن یک واحد از کالای ۷ تمایل دارد بپردازد. ارزش کالای را نشان میدهد. بنابراین» هیچ
پس از بیان فروض اساسی اقتصاد انباتی» جا دارد که به دو ویژگی تحلیل هزینه-فایده که براساس این فروض شکل
نمیتواند تشخیص دهد کدام سبد کالایی مطلوبیت او را حداکثر میکند. ویژگی دوم تحلیل هم بر روی کارایی اقتصادی"
تاکید دارد و نه بر آثار توزیعی" ناشی از تغییر سیاست (مایکل و کارسون» ۱۹۸۹).
بههرحال, اندازهگیری کارایی اقتصادی بهدلیل این که براساس تشوری اقتصاد اثباتی پایهریزی شده» نسبت به
اندازه گیری آثار توزیعی آسانتر است. اندازه گیری آثار توزیعی نیاز به دادههای زیادی دارد. همجنین روشهای
خصوصیت اول تحلیل هزینه-فایده بوده و قادر است اطلاعات محدودی در مورد آثار توزیعی بهدست بدهد. در سوی
مقابل, سایر آلودگیهای با ابعاد محدودتر نیازمند مواجهه با عزم ملی و مداخلهی شهروندان ذیمدخل است. آلودگی
هوای شهرهاء فرسایش خاک. آلودگی منابع آب داخلی و... با چنین مقیاسی مورد بررسی قرار میگیرند.
نباید از نظردور داشت که اثر تغییر کیفیت محیطزیست بر اقتصاد ممکن است به اشکال گوناگونی نمایان شود. تغییر
کیفیت محیطزیست بهطور مشخص بر روی فعالیتهای اقتصادی به دو شکل قابل توضیح است:
- اثر بر روی بهرهوری اقتصادی: تخریب محیطزیست برروی سلامت آدمی اثرگذارده و از این طریق, موجب
تغییر در بهره وری نیروی کار میشود. در واکنش به چنین پدیدهای, به ناچار باید سهم مهمی از منابع را برای
مواجهه با آثار مخرب تخریب محیطزیست بر سلامتی اختصاص داد.
- اثر بر روی ستادههای تولید: از آنجا که منابع محیطزیستی, به عنوان نهادههای تولیدی بهطورمستقیم در
اختلال فعالیتهای تولیدی خواهد انجامید.
واقعیت این است که تحقق آلودگی صفر به دو دلیل مهم زیر ناممکن به نظر میرسد:
هرنوع اقدامی برای کاهش آلودگی با هزینههای فرصت. همراه است. به همین جهت. دستیابی به آلودگی صفر از
۱- ۳۵۵۲۵۵ ۳۱۷
2- 12151۳1۳۱1۵۳۵ ۳۵۵۱
-------- صفحهٔ بعد --------
۶ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
براساس قانون موسوم به «توازن جرم »» انتخاب الودگی صفر حتی از نظر فیزیکی نیز ناممکن است. براساس چنین
قانونی» جرم ستادههای مربوط به هر فعالیتی با جرم نهادههای بهکار رفته برابر است (شکل ۱-۲).
حال آنکه. طی فرآیند تولید و یا مصرف. تولید مقادیری پسماند گریزناپذیر است. شکل زیرء ماهیت چرخهای
استفاده از مواد بین فعالیتهای اقتصادی و محیطزیست را نشان میدهد.
شکل ۱-۲- مدل توازن مواد
در «مدل توازن مواد» که گویای رابطه وابستگی درونی بین فعالیتهای اقتصادی و محیطزیست است. دو نوع جریان
بهچشم میخورد:
جریان منابع (منابع اقتصادی طبیعی): منابع به دست آمده از طبیعت که بهسوی فعالیتهای اقتصادی مورد نظر
جریان ضایعات تولیدی و پسماندها: محصولات جانبی آزاده شده از فعالیتهای تولیدی یا مصرفی که به محیطزیست
با ز گردانده میشوند.
البته. پشتوانه علمی مدل توزان مواد را دو قانون ترمودینامیکی تشکیل میدهد. بهموجب قانون نخست. ماده و انرژی
نه بهوجود میاید و نه از بین میرود و در قانون دوم ظرفیت طبیعت برای تبدیل ماده و آنرژی بی حد و مرز نیست.
6 55ع ۱1 -|
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل دوم - مبانی و الزامات قانونی ارزیابی اقتصادی ۵ ۶
۱-۳-۲- پیوندهای تحلیل اقتصادی با سایر بخشهای موجود در بیانیههای ارزیابی محیط زیستی
ارائهی خطوط راهنمای اقتصادی, به معنی کاربرد و استفاده از دیدگاههای اقتصادی در فضای چند رشتهای علوم
به منظور کمکرسانی در مورد اطلاعات مربوط به پیامدهای فیزیکی, اکولوژیکی. فرهنگی و اجتماعی ضرورت مییاید
مطالعه ۳1۸ است. در این شکل. روابط درونی هریک از اجزای بیانیهی محیطزیستی با سایر بخشها معرفی شدهاند. در
ادامهی این قسمت. توضیحات بیشتری در مورد هریک از فنون رایج ارزیابی اقتصادی که در مقولهی ارزشگذاری
اقتصادی محیطزیست و بهصورت یکپارچه با برنامههای ارزیابی پیامدهای محیطزیستی, ارائه شده است.
ارزیابی اجتماعی
شکل ۲-۲- روابط درونی با سایر بخشهای ۲15
۲-۳-۲ سایر مدلها
شاید بتوان انواع دیگری از مدلها را نیز برای ارزیابی پیامدهای اقتصادی پیشنهادهای توسعهای استفاده کرد. در
همین رمینه. مدلهای محاسباتی تعادل عمومی در برگیرندهی توابع ارجحیتهای مصرفی توابع تولید. عامل عرصه 0
-------- صفحهٔ بعد --------
۳ ۸ دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطز یست در طرحهای تملک دارابیهای سرمایهای (کلیات)
پایهای از قبل تعریف شده مثل توسعهی پیشنهادی را مورد ارزیابی قرار میدهند. معمولا چنین مدلهایی پیچیده و
رویکرد دیگری که برای ارزیابی پیامدهای منطقهای مطرح است. ساخت و اعمال مدلهای کلان کینزی در مقیاس
منطقهای است که محاسبهی سرمایهگذاری و ضریب افزایش دهندهی هزینه مصرفی بهصورت خودکار را در بر میگیرد.
مدلهای کینزی معمولا جزییات اطلاعاتی کاملی را برای استفاده در ارزیابی پیامدهای اقتصادی پروژههای توسعهای در
اختیار نمیگذارند.
۱-۲-۳-۲ پیامدهای ثانویه یا تجمعی اقتصادی -محیط زیستی
- انباشت زیستی مواد در بدن ارگانیزمها بهاندازههای مختلف در زنجیرهی غذایی
- تمامی پیامدهای حاصل از پیامد کلی پروژههای متعدد توسعهای در یک منطقه یا محل
- پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم بر روی محیطزیست ناشی از پیوستگی بین فعالیتها.ء مانند پیامدهای
کیفیت فقط در اثر زنجیرهی تولید مربوط به تولید برق. ذوب آلومینیوم و یا ذغال سنگ.
جریان انباشت مواد در محیطزیست یا در ارگانیزمها را باید از نظر پروفایلهای زمانی پیامدهای محیطزیستی
شناسایی کرد و متناسب با آنها ارزشگذاری کرد. آدرس دهی به تحقیقهای اقتصادی مرتبط یا 5آت] های قبلی در
زمینه پیشنهادهای مشابه ممکن است باعث عرضهی اطلاعاتی در مورد پیامدهای غیرمستقیم محیطزیستی منطقهای
بهخصوص آنهایی که با پیوندهای تولید تولید در درون مناطق ارتباط دارندء مورد استفاده قرار گیرند. چنین مدلهایی.
بهخصوص برای تخمین بار انتشار کل یا الزامات مربوز به نهادهای تولیدی مثل منابع آب. مفید باشند. گستره و اهمیت
پیوستگیهای اقتصادی بین پیشنهاد و اقتصاد منطقهای, گویای اهمیت موضوع بوده و بااین همه. مستلزم ارزیابی
پیامدهای تانویه یا غیرمستقیم است.
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل دوم - مبانی و الزامات قانونی ارزیابی اقتصادی ۳/۳۸ ۶۳
۳-۲-۳-۲ ارزیابی پیامدهای مالیاتی
جایی که پیشنهاد توسعهای. احتمال میرود اثر معنیداری بر روی بودجههای محلی و دولتی داشته باشد. ممکن
است نیاز به انجام ارزیابی پیامدهای مالیاتی پیدا شود. چنین ارزیابی. یکی از جنبههای مهم در تحلیل پیامدهای
اقتصادی است. بهعلاوه, جایی که قرار است پروزژهای درقالب «احداث-تملک بهرهبرداری» (100۱) انجام شود. نظیر
آنچه در مورد اغلب پروژههای زیرساختی مثل آزادههاء حملهای تصفیهی فاضلاب یا طرحهای تیمار آب رایج است و در
آنهاء بخشی از 5آت] توجیه کنندهی نقش واحدهای عملیاتی متعلق به بخش خصوصی است. ارزیابی پیامدهای مالیاتی,
به عنوان بخشی از تحلیل, تمام نهادهای دولتی درگیر در سطوح محلی, استانی و منطقهای باید شناسایی شده و
ارتباط پروژه با نهادهای مربوطه به موازات پیامدهای هزینهای و درأمدی برای این نهادها مشخص شود. تخمین
پیامدهای در آمدهای مالیاتی را میتوان با کمک روشهای زیر انجام داد:
- تخمین مالیات بر املاک
- تخمین مالیات بر درآمد و فروش
- مالیات بر تولید و پاداش زمان انفصال خدمت نیروی کار"
- مالیاتها و عوارض مرتبط با جمعیت
- انتقالهای درون دولتی
تخمین پیامدهای مالیاتی را میتوان با استفاده از روشهای زیر انجام داد:
- روش هزینهی سرانه
- روش خدمات استاندارد
- روشهای رگرسیونی بین بخشی
- روش مطالعهی موردی
- روش مهندسی اقتصادی
0110-0-۵ -۱
1 ۹۵۷۵۳1۵00۵ -2
-------- صفحهٔ بعد --------
۶۴ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
۳-۲-۳-۲- ارزیابی مالی
ارزیابی مالی در زمینه 1۸ت] باید برای پروژههای بخش عمومی بهطور جدی تری مورد توجه قرار گیرند. با این همه.
در شرایط زیر هم چنین آرزیابی مناسب است:
- جایی که رویههای قانونی پیشنهادشدهی برای بخش عمومی و خصوصی, از قبیل اعمال مالیات و اخذ عوارض»
افزایش نرخها یا سایر ساز و کارهای پرداختی از سوی بهرهبرداران با پیامدهای مالی همراه است.
- جایی که امکان قیمتگذاری انتقالی در مورد پروژههای بخش خصوصی, نگرانیهایی دیده میشود.
- جایی که در مورد شکست مالی پروژههای بخش خصوصی یا عمومی و پیامدهای محیطزیستی, اجتماعی و
ارزیابی مالی باید با استفاده از تحلیل جریان نقدی تنزیل یافته یا رویکردهای دیگر انجام شود. سوددهی مالی
پیشنهاد یا گزینههای پیشنهادی باید مورد توجه قرار گیرند. همچنین در صورت امکان به پیامدهای قیمتگذاری نیز
باید توجه شوند.
هر کدام از نتایج کارآیی اقتصادی که در انجام تحلیل مالی شناسایی شدهاند. باید در تحلیل هزینه - فایده وارد شوند.
- بررسی نقش و دامنه اثرگذاری و اثرپذیری دستگاههای ذی مدخل
در این دستورالعمل, سه گروه مخاطب اصلی بهشمار میآیند:
۹ اکولوژیستها و متخصصین اقتصاد محیطزیست که عمدتا جزء نهادهای تولیدکنندهی دانش در این زمینه
بوده و دغدغههای آنها از منظر تولید و کاربرد علوم مربوطه است.
* کارشناسان و صاحب نظران دست اندرکار ارزیابیهای اثرات محیط زیستی و ارزیابیهای راهبردی. شامل
دستگاههای ذیربط. مشاورین و سازمان حفاظت محیط زیست
۰ تصمیمسازان در سطوح مختلف دولتی
۴-۲- قوتهاء نقاط ضعف و تنگناها و چالشهای مربوط به انجام ارزیابی اقتصادی محیط زیستی
توزیعی و نیز مسایل فرازمانی و ارزشیابی ریسک. عدم حتمیت و ملاحظات اخلاقی نکات مهمی تلقی میشوند. اصولاء در
تحلیلهای اقتصادی توجه به تمامی «هزینهها» و «فایدهها»ی هر پروژهی پیشنهادی از اهمیت زیادی برخوردار است.
توسعهیافته نیز گریزی از توجه به آنها نیست. اولاء پیشبینی آثار و پیامدهای محیطزیستی در اغلب موارد بهشکل
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل دوم - مبانی و الزامات قانونی ارزیابی اقتصادی ۵ ۶۵
فیزیکی اندازهگیری کرد. ارزشگذاری پولی آنها کار چندان سادهای نخواهدبود. صرف نظر از چنین دشواریهایی» تلاش
بیشتری برای اندازهگیری بسیاری از هزینه و فایدهها بهصورت پولی لازم است. اغلب هم اندازهگیریهای پولی بهویژه در
کشورهایی که سازوکارهای بازاری مرتبا در معرض دخالتهای سیاسی از بیرون هستند. دشواری بیشتری مییاید.
مربوط میشود.
با این که میتوان سرمایهی انسانساز را تا حدودی با مشاهدهی نظامهای بازاری موجود ارزشگذاری کرد. لیکن
تخمین ارزش موجودیت برای منابع آب و هوای پاک. عرصههای جنگلی, تالابهاء جزایر مرجانی و سایر داراییهای
طبیعی و کارکردهای آنها امر بسیار دشواری به نظر میرسد. چرا که برای آگاهی یافتن از کلیت نقشی که آنها در
کمک به فعالیتهای اقتصادی و رفاه انسانی دارند. گاهی حتی امکان دستیابی به قیمتهای بازاری آنها نیز وجود
ندارند. مثلاء قیمت بازاری آب نمیتواند بازتاب کنندهی ارزش واقعی خدمات گوناگونی باشد که این ماده به رایگان عرضه
میکند. وقتی نابودی برگشتناپذیر یک پدیدهی طبیعی مطرح میشود و یا خسارت سهمگینی به منابع طبیعی وارد
میشود. بهخصوص زمانی که تخریب محیط زیست از آستانهی تحمل پذیری خود خارج میشود. ارزشهای بازاری از
انعکاس درست ابعاد خسارت آنجچه از دست رفته باز میمانند.
بخش مهمی از پیچیدگی ارزش گذاری اقتصادی به کارکردهای چندگانهای مربوط میشود که منابع محیطزیستی
برعهده دارند. گاهی این کارکردهاء منبعی برای تولید مواد خام و انرژی بهشمار آمده. گاه در نقش محلی برای دفع
پسماندهای انسان ساز ظاهر شده و گاه نیز ارائه کنندهی خدمات دیگری از قبیل خدمات تفرجی/گردشگری میشوند. در
عین حال, کار کرد آنها از نظر انباشت تنوع ژنتیکی درکنار عرضهی فواید علمی و آموزشی نمیتواند مورد غفلت قرار
گیرد. با این همه. در زیر برخی از مهمترین محدودیتهای مربوط به ارزیابیهای اقتصادی محیطزیستی طرحهای
عمرانی اشاره شده در راهنماهای موجود. شرح داده شدهاند.
۱-۴-۳ روایی و پایایی
موضوع روایایی و پایایی بهویژه در ارتباط با ارزشگذاری اقتصادی همواره مورد توجه بوده است. اگرچه. [[6 ۱/110۳ و
0) (۱۹۸۹) اولین راهنمای جامع «ارزش گذاری مشروط» را ارائه کردهاند و درآن. فهرست گستردهای از انواع
مختلف مشکلات مربوط به روایایی و پایایی را برشمردهاند. هنوز هم از ارزش و اعتبار قابل قبولی برخوردارند. پس ازآن
راهنمایی که 310۸۸ در سال ۱۹۹۳ منتشر نمود. نقطهی آغازی برای اغلب راهنماهایی بهشمار میآید که از این سال
به بعد منتشر شدهاند. همجنین, 1321013۵1 و همکاران (۲۰۰۲)» آزمونهای روایی را برای کنترل اریبها معرفی کرده و
پایایی فنون ار جحیتهای اظهاری را مورد بحث قرارداده است. ۳۳۵۵۲۵ (۲۰۰۳)» روایی مطالعات «روش هزینهی سفر»
را موردبحث قرارداده و 1].0۷10۲۵ و همکاران (۲۰۰۰) را روایی متقاطع و خارجی را موردبحث قرارداده و اصول راهنمایی
-------- صفحهٔ بعد --------
۶و۶ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
را برای آزمونهای انتخابی معتبر تعیین نموده است. راهنمای ارائه شده بهوسیلهی ۲۳۸۱۳ و همکاران (۲۰۰۳)» مسالهی
اعتبار را بهطور برجستهتری مطرح کرده و استدلال میکند که در روش ارجحیتهای ابرازی (آشکارشده) معیارهای
بیش تری از نظر اعتبار باید رعایت شوند. 7122۳ و [[۸]000۳۵ (۲۰۰۲) برای برآورد صحیح ]۱۷۷ معیاری را ارائه کرده و
مشکلات آماری مربوط به آن را مورد بحث قرار میدهد. 1307851071 و همکاران (۲۰۰۱) روایی و پایایی روش انتقال
فواید را بحث کرده و تاکید مینماید که روایی مستلزم دقت بیشتر است. بحث گستردهتری در مورد روایی و پایایی
انتقال فواید در مطالب 13۲0۷۷۵۲ (۲۰۰۰) انجام شده و پروتکلی برای انجام صحیح این عمل, معرفی گردیده است. در
عینحال, 1321007 و همکاران (۲۰۰۱)» مسایل مرتبط با انتقال فواید را ازنظر سطح مورد نیاز دقت را مورد بحث
قرارداده ولی اصول راهنمای صریحی را در این زمینه در اختیار نمیگذارد.
۲-۴-۲ انتقال فواید و فراتحلیل با تجزیه و تحلیل متا (۷1012-۸72۵1۷۶[9)
در بیشتر منابع. روش انتقال فواید به عنوان روشی جذاب و بدیلی اثربخش از نظر هزینه در مقایسه با روشهای
اصلی آرزش گذاری اقتصادی معرفی گردیده است. برای این منظور در سالهای اخیرء مطالب بسیاری نوشته شده که یکی
از جامعترین آنهاء «دستورالعمل و راهنمای روشهای انتقال ارزش در مورد خدمات اکوسیستمی» است که از سوی
۳ در سال ۲۰۱۴ منتشر گردیده است. در این راهنماء ضمن اشاره به روشهای رایج انتقال ارزش و گامهایی که
برای این منظور باید برداشته شوند. شیوه تعدیل ارزشها برای زمینههای متفاوت و نیز مسایل مربوط به عدم قطعیت
شرح داده شدهاند. غیراز این راهنماء سایر راهنماهای موجود. معمولا بهشرح ابتدایی رویههای موجود پرداخته و
محدودیتها و کاربردهای بالقوهای را برای این منظور فهرست کردهاند. 1321027 و همکاران (۲۰۰۲) فهرستی از شرایط
لازم برای انتقال فواید رضایتبخش را ارائه کردهاست. 1210) و همکاران (۲۰۰۳) روشهای مختلف را در این رابطه
معرفی کردهاند. برخی از راهنماها نیز بهاختصار فراتحلیل را شرح داده و البته. دستورالعمل کاملی برای استفاده از
ارزشهای اقتصادی حاصل از فراتحلیل وجود ندارد. استفاده از روش انتقال فواید.ء بدون دقت کافی و رعایت مسایل فنی.
۳-۴-۲ رویهم گذاری
رویهمگذاری ارزشهای اقتصادی مساله بسیار مهمی در ارزشگذاری اقتصادی فواید غیربازاری است. 70۳۳۵۲ و
همکاران (۲۰۰۴) پیچیدگیهای متعددی را در هنگام روی هم گذاری ارزش کارکردهای مختلف اکوسیستمی ذکر
نمودهاند. در بحث از رویهمگذاری ارزشهاء تصمیم گیری در مورد جمعیت ذینفعان مربوطه و نیز مقیاس جغرافیایی
سامانههای تحت مطالعه, اهمیت پیدا میکند. [[۳6ع۸/11 و 2۳۲80 (۱۹۸۹) شرح کاملی از روشهای رویهمگذاری ارائه
کرده و ۳۲۵۵۱۵۲ (۲۰۰۳) نیز در مورد رویهمگذاری ارزشها در طی زمان و نسلهای مختلف و به منظور تحلیل رفاه
اجتماعی در شرایط عدم حتمیت. بحث مینماید. 222و همکاران (۲۰۰۲) برای این منظور راهنمایی عملیتری
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل دوم - مبانی و الزامات قانونی ارزیابی اقتصادی ۳/۳۸ ۷
ارائه نموده و 130۲8810710 و همکاران (۲۰۰۱) مسایل روششناختی مهمی که در عمل ظهور پیدا میکنند را مطرح
ساختهاند. بااین همه. در مورد چگونگی مواجهه با مسایلی دربارهی روابط بالادستی و پاییندستی مناطق و موضوعات
مورد نظر و نیز رویههای قابل اطمینان افزایش و کاهش مقیاس از سطح یک اکوسیستم تا سطح حوضهی آبخیز,
دستورالعمل و یا راهنمای مشخصی دیده نمیشود.
۴-۴-۲ ملاحظات فضابی
در این رابطه مواردی نظیر مقیاس فضایی. سطح رویهم گذاری اطلاعات اقتصادی و استفاده از 5آت) مطرح میشود.
بهویژه در سالهای اخیر پیشرفتهای زیادی در مورد روشهای ارزیابی پیامدهای کمی و کیفی دخالتهای توسعهای در
مناطق طبیعی بهوقوع پیوسته و درسایهی آنهاء جنبههای فضایی با جزییات بیشتری دنبال میشوند. با چنین نگرشی,
بسیاری از پیامدها و شرایط محیطزیستی در مقیاسهای متفاوت خرد. میانه و کلان و با استفاده از فنون 15ل) و نیز
مدلهای نوین قابل ارزیابی شدهاند. با این همه. هنوز ادبیات علمی توسعه یافته در این زمینه. وارد دستورالعملها و
راهنماهای تدوین یافته برای این منظور نشدهاند. بهطور سنتی,» در اغلب راهنماهای موجود تاکید میشود که نتایج
حاصل از مطالعات ارزش گذاری اقتصادی صرفا درسطح یک سایت معنیدار بوده و برای تسری دادن آنها به مناطق
گستردهتر از نظر فضایی, ملاحظاتی وجود دارد. در این رابطه. ۳۲۵۵۱۳۵۲۱ (۲۰۰۳)» دربارهی مقیاسهای فضایی دادههای
اقتصادی - اجتماعی مباحثی را مطرح میسازد. ۲۳۵۳۷ و همکاران (۲۰۰۳) وابستگیهای فضایی را درارتباط با مدلهای
هدونیک شرح داده و به اختصار نکاتی را در زمینهی خودهمبستگی فضایی» ناهمگونی فضایی و کاربرد 5آن) در مراجعات
فضایی بیان نموده است. اگرچه راهنمای )۱۷1 (۲۰۰۴) جزییات بیشتری را در مورد جنبههای فضایی ارزشگذاری
اقتصادی در اختیار میگذارد. ولی هنوز خطوط راهنمای عملی در این باره وجود ندارد. شاید تکنیک هزینهی سفر را
بتوان تنها موردی دانست که در مطالعات آن روابط فضایی بهصورت ضمنی اعمال گردیده است. یعنی, هرکجا که
ارزشهای اقتصادی با کمک چنین تکنیکی برآورد میشود. مقدار آنها برآمده از فواصل فضایی بین محلهای سکونت
خانوارها و عرصههای مورد بازدید است.
۵-۴-۲- ریسک و عدم حتمیت
مقولهی ریسک و عدم حتمیت در دانش و اطلاعات علمی, زمینهساز توجیهی است برای عدم انجام مطالعات
ارزش گذاری اقتصادی. این موضوع ممکن است در سطوح مختلف تصمیمسازی و انتخاب و یا در مورد مدلهای
بومشناختی مصداق داشته باشد. همواره از نظر ارزیابیهای اکولوزیک. هیدرولوژیک و یا اقتصادی و اثرات بلندمدت یک
سیاست و یا مدیریتی خاص و نیز کارکرد نامعلومی از یک آکوسیستم» ریسک و عدم حتمیتهای جدی بهچشم
میخورند. همین مساله در مورد نتایج مطالعات ارزش گذاری اقتصادی از نظر روایی و پایایی نیز حاکم است. فرآیند
سیاسی بهخودی خود. منبعی برای بروز ریسک و عدم حتمیت است. چنین موضوعی درهیچیک از راهنماها و با
-------- صفحهٔ بعد --------
۶۸ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
دستورالعملها مورد توجه قرار نگرفته است. البته تاکنون, مطالعات معدودی برای کاهش ریسک و عدم حتمیت نتایج
ارزش گذاری اقتصادی و مدلسازی عدم حتمیت در تصمیمسازی انجام شدهاند. 11۵280 و [[۵ ۱106011۳ (۲۰۰۲) سه منبع
تغییر در سنجش ]۷۷/۲ را که باعث عدم حتمیت میشوند. بهصورت زیر معرفی مینماید: تصادفی بودن ارجحیتهاا.
تصادفی بودن پارامترهای برآوردشده و تغییر از فردی به فرد دیگر در نمونه بررسی شده. اغلب راهنماهای موجود در این
زمینه. توصیه به انجام تحلیل حساسیت مبتنی بر پیشفرضهای مختلف کردهاند. در این رابطه. 130۲8۹10۲1 و همکاران
(۲۰۰۱) در کتاب خود. عدم حتمیت را وارد تصمیمسازی نموده و احتمالات انتشارآلودگی را مدلسازی و ادراک ریسک
ذهنی را مورد آزمون قراردادهاند. بااین همه. یافتهها و نتایج حاصل از بررسی آنهاء بهصورت شفافی در راهنماهای مربوط
به سیاست گذاری وارد نگردیده است. ۷۵۷۳۵ (۲۰۰۵)» مسایل مربوط به ریسکها را در زمینه آب (نظیر خطرات
بهداشتی و ریسکهای مربوط به سیل) معرفی کرده است. ۳۲۵۵۲۵۲ (۲۰۰۳)» نظریهی مطلوبیت مورد انتظار و
همجنین. اثر ریسکها را بر تغییرات رفاه و پیامدهای ریسک و عدم حتمیت را برای تحلیل سیاست و هزینه - فایده»
۶-۴-۲- پیوند مدلهای اقتصادی و اکولوژیک با کمک شاخصهای زیستی"
پیوند دادن ارزشهای اقتصادی به شاخصهای زیستی نه رواج زیادی دارد و نه با جزییات زیادی در راهنماها مورد
اشاره قرار گرفته است. ضمن این که اغلب مطالعات ارزشگذاری, هم اقتصاددانان و هم صاحب نظران علوم طبیعی
(اکولوژیستها و مهندسین علوم محیطزیست) را درگیر میسازند. بعضی از راهنماها نظیر آنچه 1۳۳۵۲1۵۵ و 130۵
(۲۰۰۴) ارائه کردهاند. از مدلهای زیستی - اقتصادی (ع1710-000101111) یاد کردهاند. بهخصوص در مقولههای مرتبط با
آب. شاخصهای زیستی در دستورالعمل 1151۸/0۳5 (۱۹۹۵) به عنوان پراکسی در مورد کیفیت آب استفاده شدهاند.
لیکن. در چنین راهنماهایی شاخصها به ارزشگذاری اقتصادی و ارزشهای اقتصادی پیوند داده نشدهاند. تنها
0 و همکاران (۲۰۰۱)» تابع خسارتی را برای سطوح مختلف نیترات درآب ارائه کردهاند.
۷-۴-۲- افق زمانی
افق زمانی ارزشیابی اقتصادی پیامدهای محیطزیستی باید با دورهی حیات پروژه از نظر فنی و اقتصادی هم راستا باشد.
با این همه جایی که ممکن است پیامدهای مثبت یا منفی بر روی محیط زیست. طبق پیشبینیها فراتر از طول عمر پروژه
تداوم داشته باشند. افق زمانی تحلیل هم به همان اندازه باید گسترش یابد. برای رسیدن به یک افق زمانی مناسب. دو راه
]- 1310-115
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل دوم - مبانی و الزامات قانونی ارزیابی اقتصادی ۳/۳۸ ۶۹
وجود دارد. یک راه تعمیم تحلیل جریان نقدی به تعداد سالهایی است که پروژه مورد نظر است. راه دیگرء اضافه نمودن
ارزش سرمایهگذاریشده فواید هزینههای خالص در پایان معمول دورهی پروژه است. بهطور مشخص در این رویکرد فرض
میشود که پیامد بر روی محیطزیست به فراتر از دورهی زمانی مشخص و یا تا ابد ادامه خواهد داشت.
۸-۳-۲- جنبههای توزیعی
در مورد مسالهی توجه به جنبههای توزیعی در تحلیل پروژه. درمیان کارشناسان اقتصادی اتفاق نظر کاملی وجود
ندارد. به بیان دیگرء بحثهای مربوط به ملاحظات توزیعی در هنگام انجام ارزشیابی اقتصادی پیامدهای محیطزیستی. با
40|
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل ۳
خ ۱
جار جوبهای انعام مطالعه و اآرزیابی
اقتصادی محیط زیستی
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
۱-۳- معرفی رویکردهای ارزیابی اقتصادی محیط زیستی: فنون اصلی ارزشگذاری اقتصادی منابع
محیط زبستی و برآورد هزینههای تخریب محیط زیست
پیش از معرفی رویکردهای قابل طرح در آرزیابی اقتصادی محیط زیستی مرتبط با فعالیتهای اقتصادی و شرح
رایچترین رویکردها و فنون ارزشگذاری اقتصادی منابع محیط زیستی و ارزیابی خسارات اقتصادی وارده به محیطزیست.
بیان توضیحاتی مختصر در مورد چارچوب مفهومی آرزش و ارزشگذاری در علم اقتصاد. ضروری به نظر میرسد. البته
شایان ذکر است که اصولاء ارزشیابی اقتصادی با ابعاد و محاسبات مالی یک پروژه عمرانی همسان نیست. به بیان دیگر,
مجموعه معاملات و مبادلات مالی درجریان اجرای یک فعالیت اقتصادی, به معنی ارزشیابی اقتصادی نیست. در هر
تحلیل اقتصادی مرتبط با طراحی و اجرای پروژههای عمرانی ارزشیابی اثرات و پیامدهای گزینههای مختلف استفاده از
منابع بر بهزیستی و یا رفاه اقتصادی افراد جامعه, مورد توجه قرارمیگیرد. لیکن در تحلیلهای مالی, صرفا اقلام هزینهای
و درآمدی محصور در چارچوب یک بنگاه تولیدی مورد تحلیل قرار میگیرند.
از نقطهنظر اقتصادی و به دلیل همگانی بودن مالکیت اغلب تولیدات و خدمات اکوسیستمی, بخش مهمی از فواید و
یا هزینههای برآمده از انجام یک فعالیت اقتصادی در جایی که با محیطزیست سروکار پیدا میکنند. نوعا فاقد قیمت
اهمیت ارزشیابی و تحلیل اقتصادی, بهجهت امکان استفاده از معیار سنجش شناخته شدهای به نام «ارزش پولی» برای
مقایسه همهی اثرات مناسب و یا نامناسب هریک از گزینههای توسعهای پیشنهاد شده است.
در یک تعبیر کلی, منظور از «ارزش» ارزش اقتصادی منابع محیطزیستی است که غالبا با استفادهها و یا مصارف آدمی,
ارتباط پیدا میکند. یعنی استفادههای کنونی و یا بالقوهی منابع در زمان آینده در اقتصاد. مبنای تعیین ارزش اقتصادی است
که با ارجحیتهای افراد شناسایی میشود. براین اساس, ارزشگذاری اقتصادی یعنی اطلاق ارزشهای پولی به داراییها و
کالاها و خدمات غیربازاری است و البته در چنین تعبیری» ارزشهای پولی از مفهوم و معنایی خاص و دقیق برخوردار است.
پاک و چشماندازهای زیبای طبیعی به عنوان مثالهایی در این رابطه. قابل ذکر هستند. «پیشگیری از حادئه» از جمله
خدماتی است که گاهی جنبهی بازاری پیدا میکند (خرید تجهیزات ایمنی) و گاهی نیز جنبهی بازاری پیدا نمیکند (در پیش
گرفتن رفتار خوب در هنگام رانندگی). در این مفهوم. هرگاه کالا یا خدمتی بهطورمثبت به بهزیستی آنسان کمک کند. پس
دارای ارزش اقتصادی است. یاری رساندن چیزی به بهزیستی یک فرد. منوط به آن است که آیا موجب برآورده شدن
ارجحیتهای وی میشود یا خیر؟ هرگاه فردی وضعیت «ب» را به وضعیت «الف» ترجیح دهد. در این صورت میتوان
نتیجهگیری کرد که بهزیستی فرد در وضعیت «ب» بالاتر از وضعیت «الف» است.
در زندگی و رفتار عادی روزمره, ار جحیتهای افراد به روشهای مختلفی ممکن است بروز پیدا کنند. ولی زمینهی
بررسی علاقمندی و یا سودجویی افراد در راستای نیل به «ارجحیتها» را فضا و سازکارهای مرتبط با بازار تشکیل
-------- صفحهٔ بعد --------
۷۴ ۸ -دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
میدهد. در بازارهاء ارجحیتها از طریق «تمایل به پرداخت» (۷۷1]۳) برای دستیابی به کالایی نمایش داده میشوند.
هرگاه کالایی بد باشد و یا تملک و استفاده از آن. نه تنها زمینهی ارائهی خدمتی برای انسان نباشد و یا حتی زیانآور
باشد. در این صورت فاقد ارزش اقتصادی تلقی خواهد شد. چرا که موجب کاهش بهزیستی آدمی میشود. در این شرایط.
ارزش اقتصادی برای چنین کالای بدی با تمایل به پرداخت جهت خودداری از استفاده آن و یا تمایل به دریافت (۷۷1۸)
جهت جبران تحمل برای برخورداری و استفاده از آن کالاء نشان داده میشود.
مطابق با آنجچه شرح داده شد. آرزش منابع محیطزیستی, در یک طبقهبندی کلی به ارزشهای «استفادهای "» 9
«غیراستفادهای "» قابل تفکیک است. ارزشهای استفادهای, ناظر برآن دسته از مصارف و استفادههای فعلی از منابع است
که ممکن است بهصورت مستقیم" و یا غیرمستقیم دبیده شوند. استفاده از آب. مواد خوراکی. الیاف گیاهی (
آلودگیها و یا جلوگیری از کاهش حاصلخیزی اراضی کشاورزی و مثالهای دیگری از این دست. گویای استفادههای
۶ ۰ ۰ ۰ را ۰ : ۰ ۰ ح ۰ ۰ ۰ : ۰ ۷
وجودی ۰ بیان میگردند. درمیانهی دو نوع آرزش استفادهای و غیراستفادهای, نوع دیگری از آرزش به نام ارزش اختیاری
وجود دارد. منظور از آرزش اختیاری, ارزش ناشی از انتخاب و اختیار استفاده از تولیدات و خدماتی است که مقدار
تقاضای آنها در آینده نامعلوم است. بعنی نوعی ارزش اضافی مربوط به مطلوبیت ناشی از مصرف کالایی است که
بهطور کامل و واقعی مورداستفاده قرار گرفته باشد. بهطور طبیعی, هرگاه مصرف کننده از ارجحیتهای خود و امکان در
نخواهد داشت. هراندازه, اطلاعات در مورد ارجحیتها و دسترسی به منابع در آینده کمتر باشد. ارزش اختیاری هم
آینده قائل میگردد.
منظور از ارزش شبه اختیاری نیز به داشتن انتخاب و اختیار حفظ منابع برای استفاده در آینده است تا بهموازات رشد
دانش و بهبود فناوریهاء فرصت استفاده از آنها بهوسیلهی آیندگان سلب نگردد. بدین معنی که فواید مطلوبیت ناشی از
۷۵۵۶ 56ن] -۱
۶5 |۷۵ ۱0۵۳-۷۹۵ -2
٩6 ۷۵| ۵۶5 ن] 11۳۵۵۱ -3
۷۵۶5 56ن] 1۵1۳۵۵ -4
65 5601731-0110 -5
۷۵۵5 ۳1۹1۵66 -6
5 00110 -
7
-------- صفحهٔ بعد --------
میتوان گفت افراد برای حفظ برخی منابع در زمان حال نسبت بهاستفادهای نامعلوم در آینده» ارجحیت قائل هستند.
چنین ارجحیتی را «ارزش وجودی» مینامند. در این شکل از ارزش» ارجحیت آدمی برای حفاظت از محیطزیست و
صرف نظر از استفادههای احتمالی در زمان حال و یا آینده» در نظر گرفته میشود. در نتیجه. عبارت «ارزش اقتصادی
کل ۱» ناظر بر آرزشهای مختلفی است که از ارجحیتهای انسانی مایه میگیرند. بهعبارت دیگر, مجموع ارزش
استفادههای فعلی (اعم از مستقیم یا غیرمستقیم)» اختیاری, شبه اختیاری و وجودی را میتوان ارزش اقتصادی کل تلقی
کرد. البته برای ارزشگذاری یک منبع براساس کارکردهای آن» میتوان هم به ارزشهای مختلف استناد کرد و هم از
روشهای متفاوت. بهرهگیری کرد. بهطوریکه مثلا برای برآورد ارزش کیفیت هواء هم میتوان با توجه به نقش آن در
سلامت. روش «هزینههای بیماری» را استفاده کرد و هم برای تعیین نقش آن در فعالیتهای تفریحی و تفرجی, از روش
«هزینه سفر» استفاده کرد. به این ترتیب با جمع بستن و یا رویهمگذاری, انواع مختلف ارزشهای مربوط به یک منبع
ارزش کل اقتصادی
ارزش غیراستفادهای ارزش استفادهای
ارزش وجودی
ارزش استفادهای ارزش استفادهای مصرفی
مانند آرزش هیزم جنگل
عبر مصمو
۰ اس
آرزش استفادهای غیرمصره
مانند آرزش تفریحی
شکل ۱-۳۲- اجزای تشکیل دهندهی ارزش اقتصادی کل منابع محیطزیستی
منبع: با ,۳۵1۵5 .5 ,عاع ۳۲ .63 ,۲1۵ 1.۳۰ ,۲1۵50 .1 بککها0 .5.۳ بطا 60 ۸.۳۰ ملظ بلگا بزط هط بط ما۷۵
۰ 200-۳۳۵۵۵۱۵۰ اع5 کا 300 مممعه؟5
در شکل زیر و به عنوان یک مثال عملی. چارچوب ارزشگذاری منابع آب براساس رویکرد کارکردی یک آکوسیستم
آبی برای رسیدن به مفهوم اآرزش کل اقتصادی به نقل از ترنر و همکاران (۲۰۰۴) ارائه گردیده است. شایان ذُکر است که
۱۷۷۵|۶۵ ۳۵۵۲۱۵ آها0 ۱-1
-------- صفحهٔ بعد --------
۷۶ ۸ «دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطزیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات
بسیاری از سیستمهای طبیعی کم و بیش از چنین الگویی پیروی میکنند و از اینرو. قابل تعمیم به سایر سیستمهاه
ارزش غیراستفادهای ارزش استفادهای
شکل ۲-۳- چارچوب ارزش گذاری اقتصادی منابع آب مبتنی بر رویکرد عملکردی اکوسیستم آبی
(
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارز بابی اقتصادی محیطزیستی ۹۴/۱۱/۲۸ ۳۷
در ارزشگذاری محیط زیست. عمدتا فرض براین است که افراد برای کسب عایدات مورد نظر خود از محیطزیست.
تمایل به پرداخت مابهازایی مناسب را دارند و برعکس, برای جبران از دست دادن چیزهایی در محیطزیست. تمایل به
دریافت دارند. مطابق با ارجحیتهای افرادء ارزش منابع محیطزیستی شکل گرفته و با معیاری تمایل به پرداخت"
(]۱۷۷11) و یا تمایل به دریافت " (۷7۳۸) مورد سنجش قرار میگیرد. اگرچه فهم ارزشی که جامعه برای منابع
محیط زیستی قائل است. زیاد پیچیده نیست. امّا پولیکردن آرزش هرگونه تغییری در داراییهای محیطزیستی (کیفیت
محیط زیست و منابع آن. تعدادی فنون بازاری و غیربازاری ابداع گردیدهاند. در زیر سعی میشود که چنین فنونی شرح
داده شده و ارتباط آنها با ارزیابی اقتصادی خسارات وارده به محیطزیست. بیان گردند.
بهطور کلی, برای برآورد ارزش اقتصادی کالاها و خدمات محیطزیستی, فنون و رویکردهای رایج در دو گروه اصلی
- رویکردها و فنون مبتنی بر ارجحیتهای آشکارشده" (بازارهای واقعی " و بازارهای شبیهسازی شده")؛
- رویکردها و فنون مبتنی بر ارجحیتهایبیانشده " (بازارهای فرضی ).
گاهی میزان تمایل به پرداخت برای پرهیز از تخریب محیطزیست و پیامدهای آن, بهطور مستقیم و یا غیرمستقیم از
واکنشهای رفتاری و یا اظهارات مردم نسبت به تغییر در وضعیت محیط زیست. قابل استخراج است. مثلا مردم در واکنش
به آلودگی آب شرب در محیط زندگی خود. تمایل بیشتری برای خریدبطریهای آب معدنی پیدا کرده و به این طریق در
مورد نظر با انتخاب کالا و خدمتی جانشین, آشکار میسازند. در برخی مواقع نیز ممکن است بهدلیل فقدان قیمتی مشخص
برای کالاها و خدمات محیط زیستی تخریب یافته. مجرایی برای بروز و آشکارشدن واکنشهای مردم وجود نداشته باشد. به
عنوان نمونه. در مورد انقراض گونهای نادر که بازاری برای خرید و فروش آن وجودندارد. مردم و بهویژه علاقمندان نتوانند
رفتار و ارجحیتهای خود را آشکار سازند.در این صورت ارزش گذاری اقتصادی چنین گونههایی» دچار مشکل میشود.
معمولا برای این قبیل موارد. «روش ارزش گذاری مشروط» (*۲۷۱۸) راه مناسبی برای جستجو و برآورد ارزش اظهارشده از
با۳۵ 1۵ 0655 ۷:11 -1
۸0۵1 ۱۵ 0055 ۷:11 -2
۳۳۵/۵۳۵۵5 110/۵۵100 -3
۱/۵۷۵۶ ۲۵۵۱ -4
615 5۳۳۵۵۶۵16 -5
65 110 -6
۷1۵5 [۵۵ ۲1۷۵1 -7
0 ۷۵1۵10 0۳۱۳۵۵۱ -
8
-------- صفحهٔ بعد --------
۷۸ ۸ هدهدستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط ز بست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای زکلیات)
سوی مردم تلقی میشود. در این روش, از طریق طراحی و تکمیل پرسشنامههای خاص و با مصاحبه با افراد مختلف.
ار جحیتهای اظهارشدهی مردم بهطور مستقیم مورد سنجش قرار میگیرد. بنابراین» با تکیه بر دو رویکرد کلی ار جحیتهای
آشکار شده و اظهار شده میتوان ارزش منابع محیط زیستی و/یا اثرات محیط زیستی بر سلامت (اعم از اسان و سایر
موجودات زنده) و فعالیتهای اقتصادی (تولید. مصرف و ...) را برآورد نمود. مثلاء ارزشگذاری مشروط روش معقولی برای
کسب اطلاع در مورد میزان تمایل مردم به پرداخت برای کاهش تعداد روزهای بیماری ناشی از مشکلات محیطزیستی
(آلودگی هواء آب. خاک و غیره) به حساب میآید. برای تکمیل فرآیند ارزیابی نیز میتوان مثلا ارزش برآورد شده را برای
۱-۱-۳ رویکرد مبتنی بر ارجحیتهای آشکار شده
فنون مرتبط با این رویکردء دراصل شیوههای مبتنی بر انتخابهایی هستند که افراد در بازار انجام میدهند. به بیان
دیگرء در این رویکرد. رفتار افراد در قبال تولیدات و خدمات اکوسیستمی از طریق برقراری ارتباطی بین یک کالا یا
خدمت غیربازاری محیطزیستی (مانند کیفیت آب محلی) و یک کالای بازاری (مانند واحدهای مسکونی) مورد مطالعه
قرار میگیرد. در برآورد تقاضای تفرجء جنبههای لذتگرایی, مدلهای رفتاری پیشگیرانه و نیز قیمتهای بازاری, استفاده
از این رویکرد کاربرد گستردهای دارد. مزیت جنین رویکردی این است که از طریق مشاهدهی «مسیر رفتاری» افراد که
همان دادههای مربوط به تصمیمات واقعی آنها است (نظیر قیمتهای پرداختی برای املاک) ارزشها را برآورد میسازند.
تکیه به انتخابهای مشاهده شده (در مقابل فرضی) اگرچه نقطه قوت این رویکردها بهشمار میآید ولی در عین حال یک
محدودیت نیز بهشمار میآید. زیرا سناریوهای محیطزیستی برای ارزشگذاری محدود به مواردی خواهند شد که
وجوددارند (یا برای آنها یی که دادههایشان گردآوری شدهاند). درمقابل, فنون ارجحیتهای بیان شده. با ارزشهای
مربوط به سناریوهای فرضی سروکار دارند. یعنی» هرچند روشهای ارجحیتهای آشکار شده انعطافپذیری بیشتری
دارند. ولی روشهای ارجحیتهای بیان شده» نیازمند تلاش بیشتری برای طراحی پیمایشی هستند که جهت
با این که هر دو رویکرد ارجحیتهای آشکارشده و اظهار شده برای در نظرگرفتن ارزشهای استفادهای کاربرد دارند.
ولی تنها رویکرد ارجحیتهای اظهار شده است که در برآورد ارزشهای غیراستفادهای کاربرد دارند.
۱-۱-۱-۳ فنون مبتنی بر بازارهای واقعی
فنون مبتنی بر بازارهای واقعی شامل آن دسته از رویکردها و فنونی است که ملاک و مبنای اصلی ارزشگذاری را
مراجعه به بازار و استفاده از قیمتهای متعارف مبادلاتی و بازاری, تشکیل میدهد. البته پیشنیاز استفاده از این روش
قابلیت مبادله و خرید و فروش کالا یا خدمت محیطزیستی مورد نظر در بازار خواهد بود و برای این منظورء بایستی از
اطلاعات مربوط به تغییرات قیمت و سوددهی برای کالاها و خدمات بازاری استفاده کرد تا بتوان ارزش تغییرات
-------- صفحهٔ بعد --------
محیط زیستی یا فرآیندی که به تولید چنین کالاهایی یاری میرساند را در نظر گرفت. از آنجا که معمولا این روش با
استفاده از شرایط محیط زیستی به عنوان نهادهای در تولید کالا یا خدمت بازاری سروکار دارد. رویکرد تابع تولید برای
اصولاء برای اآرزش گذاری پولی کالاها و خدمات محیطزیستی در اقتصاد. توجه به تعاملهای قابل مشاهده و مستقیم
بازاری. برتری دارد و در بازارهاء سنجش تمایل به پرداخت افراد برای بهدست آوردن و یا حفظ خدمات محیطزیستی.
آسان تر بوده و مصرفکنندگان بهتر میتوانند ارجحیتهای خود را درقالب انتخابهای واقعی, ابراز کنند. درسایهی
انتخاب آگاهانهی مصرفکنندگان, منابع کمیاب در میان گزینههای رقیب بازاری بهطور صحیحی تخصیص خواهند یافت.
برای بررسی قیمتهای بازاری, روشها و فنون متنوعی وجود دارند که بسته به هدف و موضوع بررسی, کاربرد
متفاوتی دارند. روشهایی همچون «رویکرد عامل تولید»». «تغییر در مازاد تولیدکننده و یا مصرف کننده»» «هزینههای
پیشگیری»» «هزینههای جایگزینی»» «هزینه فرصت»» «تایع مقدار - واکنش» و «رویکردسرمایهی انسانی» به عنوان
روشهای مبتنی بر قیمتهای بازاری شناخته میشوند که در اینجا برای هریک از آنهاء. شرح کوتاهی ارائه شده است.
۱-۱-۱-۱-۳- رویکرد عامل تولید
گاهی میتوان ارزش منابع محیطزیستی را برمبنای کارکرد آنها به عنوان «عامل تولید» تعیین نموده و پولی کرد.
یعنی, هنگامی که یک ویژگی محیطزیستی یا خدمت اکوسیستمی به تولید یک کالای بازاری کمک کند. استفاده از
قیمتهای بازاری مفید خواهدبود. از این روء از آن با عنوان «روش تغییر در سوددهی» هم یاد میشود. اگر بروز تغییری
در کیفیت و یا کمیت شرایط محیطزیستی باعث تاثیر برروی عواملی نظیر سطوح تولید. هزینههای تمام شده و پا قیمست
کالاها و خدمات تولیدی وابسته به آن شود. ارزش ویژگی محیطزیستی را میتوان به هزینهی تولید یا قیمت کالای
بازاری ربط داد. در نگاه اقتصادی به محیطزیست. ستادهی یک بنگاه اقتصادی تابعی از نهادههای متعدد نظیر زمین,
سرمایه. منابع طبیعی و ... موسوم به عوامل تولید است. به این ترتیب. از مواد خام و نهادههای محیطزیستی به عنوان
عوامل تولید در تولید کالاهای اقتصادی استفاده میشود. به همین دلیل, برای انجام تحلیلهای مبتنی بر قیمتهای
بازاری» مشخص ساختن تابع تولید کالای بازاری اهمیت مییابد. از این طریق, چگونگی تغییر عرضه و قیمت کالای
اقصادی حفظ ویژگی محیطزیستی را میتوان از روی کمکی که به ارزش بازاری محصول (ستاده) مینماید. برآورد نمود.
مثالهای مشخص در این زمینه شامل خصوصیات زیستگاهی برای پرورش گونههای گیاهی و یا جانوری خاص
(مزارع کشاورزی» فعالیتهای آبزی پروری و یا صید ماهی, برداشت گیاهان دارویی و محصولات فرعی از مراتح و
جنگلها و ...) است. بهطوری که عرصههای تالابی به منزلهی نهادههایی برای برداشت ماهی تلقی میشوند. چرا که
-------- صفحهٔ بعد --------
۸ ۸ -دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
محیط زیست بر ستادهی آتی چنین منبعی هم بهدقت قابل اندازهگیری باشد. درچنین شرایطی میتوان ارزش پولی
حاصل از کاهش تولید و یا میزان افزایش هزینهی تولید را اندازهگیری کرد. مثلاء کاهش کیفیت آب ممکن است بر روی
تولید و سلامت آبزیانی نظیر میگو اثر مخربی برجای بگذارد. از نقطه نظر روش تحقیق. این فن کاملا مشخص و صریح
است. با این همه. به منابعی محدود میشود که درفرآیندهای تولیدی کالاها و خدمات بازاری مورد استفاده قرار
میگیرند. ولی از آنجا که بسیاری از کالاها و خدمات تولید شده بهوسیلهی محیط زیست. در بازاری به فروش نمیرسند.
معمولا روش عامل تولید برای در نظر گرفتن آرزش کل منابع برای جامعه. دچار مشکل میشود.
۲-۱-۱-۱-۳- رویکرد تغییر در مازاد تولید کننده و یا مصرف کننده
بررسی مازاد تولیدکننده و مصرف کننده, شبوهی استانداردی برای سنجش فواید اقتصادی خالص یک کالا یا خدمت
بازاری است. منظور از مازاد مصرفکننده., اختلاف بین مبلغی است که مشتری برای کالا یا خدمتی مایل است پرداخت
کند با قیمتی که برای آن در بازار وجود دارد. سطح بالای خط قیمت و زیر منحنی تقاضا گویای چنین مازادی بوده و در
شکل شمارهی (۲-۳) با محدودهی 20 مشحص گردیده است. مازاد تولی دکننده اختلاف بین مبلغی است که تولی دکننده
برای کالا یا خدمتی مایل است دریافت نماید با قیمتی که با آن در بازار عرضه میشود. درشکل زیرء محدودهی ۲6۵
معرف چنین مازادی است. فایدهی اقتصادی خالص یک کالای قابل فروش در بازار از حاصل جمع مازاد مصرف کننده و
تولید کننده بهدست میآید.
مازاد مصرف کننده 0
عرضه
0
, مازاد سر
تولی دکننده
: ۱
مقدار
شکل ۳-۳- روابط بین عرضه و تقاضا و عناصر اصلی رفاه اقتصادی
اندازه گیری مازاد تولیدکننده, اغلب با استفاده از فنون پیچیدهی اقتصادسنجی و آمار اقتصادی سروکار دارد. با این
همه. گاه از سنجش دقیق تعداد اندکی از متغییرها میتوان برای برآورد اثر یک اقدام بر روی مازاد تولیدکننده استفاده
-------- صفحهٔ بعد --------
کننده را نیز بررسی کرد. گاهی هم لازم است. پیش از استفاده از این رویکرد. قیمتها و هزینهها برای انعکاس
قیمتهای سایهای, تعدیل گردند.
۳-۱-۱-۱-۳- هزینههای پیشگیری " (تدافعی)
یکی دیگر از فنون ارزشگذاری مبتنی بر بازار» «هزینههای پیشگیری» یا «مخارج تدافعی» است که درآن. یک
مجموعه صنعتی و یا بخش عمومی در جامعه با انجام اقداماتی باعث پیشگیری و یا رویارویی با اثرات نامطلوب آلودگی و
سایر عوامل محیطی تنشزا میشود. این شیوه. گویای کمترین مبلغی است که مردم مایلند برای پیشگیری از پیامدهای
این وجود. اگر مردم واقعا مایل به پذیرش چنین هزینههایی باشند (مثل ساخت دیوارههای ساحلی رودخانهها برای
پیشگیری از تخریب ناشی از سیلاب» نصب تجهیزات تصفیه آب. کشت دوبارهی درختان و گیاهان و غیره)» آنگاه
میتوان فرض کرد که ارزش فواید محیطزیستی آنهاء حداقل به میزان هزینههای انجام شده است.
گاهی به روش مخارج پیشگیری. «رویکرد رفتار پیشگیرانه» نیز اطلاق میشود. زیرا از طریق سنجش منابع مالی
خرج شده برای جلوگیری از پیامدهای نامطلوب بر جامعه مربوطه. اثرات خارجی محیط زیستی به پول تبدیل میشوند.
۴-۱-۱-۱-۳- هزینههای جایگزینی (ترمیمی)
این قبیل هزینهها بهطور مشخص, پس از تخریب محیطزیست روی میدهند. مثلا در مناطق شیب دار و به منظور
جبران حاصلخیزی از دست رفتهی خاک در اثر فرسایش, باید کود به خاک اضافه شود. گاه برای پاکسازی آلودگیهای
آب. خاک و هواء انجام اقدامات مهندسی خاصی پیشنهاد میشوند. بدیهی است که انجام چنین اقداماتی. مستلزم
می گیرد. از این روء برای بررسی ابعاد هزینههای احتمالی, انجام مشاهدات تجربی و پیمایشهای میدانی ضروری به نظر
میرسد. اگرچه ممکن است ارزشهای برآوردی فواید محیط زیستی مورد انتظار بهصورت حداقلهایی نمودار شوند. ولی
پیامدهای نامطلوب تخریب. لحاظ ساختن آنها را ایجاب میکند.
گاهی نیز از طریق اجرای پروژههای معروف به «سایهای». سعی میگردد که صفات و کارکردهای اکوسیستمی از بین
۱-۳۳۵۷۵۱۷۵ )1061651۷۵( ۳1۶۵5
-------- صفحهٔ بعد --------
۸۲ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
لازم به د کر است که هزینههای مربوط به اجرای پروژههای سایهای ممکن است با هزینههای جایگزینی و یا تدافعی
شباهتهایی داشته باشد که لازم است در برنامهریزیها مورد توجه قرارگیرند.
۵-۱-۱-۱-۳- روش هزینه فرصت
منظور از هزینهی فرصت در آجرای پروژههای مرتبط با بهبود کیفیت محیط زیست این است که با پذیرش هزینههای
مورد نیاز برای اجرای چنین پروژههایی. بهمعنی چشم پوشی از فرصتهایی است که با سرمایهگذاری در سایر پروزژهها.
امکان داشت تحقق یابد. پس, منافع پروژههای چشم پوشی شده به عنوان «هزینه فرصت» شناختهمیشوند.
به بیان دیگرء برای اجرای هر پروژهای با هدف بهبود محیطزیست. بهناچار باید از برخی فواید محیطزیستی دیگر که
فایدهی اقتصادی آنها بهشکل ساده تری قابل ارزشگذاری است. صرف نظر کرد. یکی از کاربردهای رایج روش هزینهی
۶-۱-۱-۱-۳- روش توابع مقدار - واکنش
کاربرد دارد. در این روش دو مرحلهای, ابتدا اثرات محیطزیستی مربوط به تغییر مورد نظر شناسایی شده و ابعاد کمَی آن
مورد ارزیابی قرار میگیرد. سپس ارزش تغییرات ایجاد شده از نقطه نظر اقتصادی برآورد میگردد. مئلاء هرگاه در اثر
فعالیت یک کارخانه تولیدی و یا هر طرح عمرانی دیگرء محیطزیست دچار تخریب شود ابتدا پیامدهای تخریب
- سلامت آنسان (احتمال شیوع بیماریها و یا امراضی خاص).
- اکوسیستمهای طبیعی (اختلال در روند عرضه تولیدات و خدمات مورد انتظار) و یا
- قابلیتهای تولیدی (تغییر در مقادیر تولید محصولات زراعی و ...)
شناسایی و کمیسازی میشوند و آنگاه آثار و عوارض اقتصادی چنین تغییراتی مورد ارزیابی قرار میگیرند.
ارزش گذاری اقتصادی پیامدهاء نتیجه حاصل ضرب واحدهای کمی شده اثرات (تعداد بیماران, مقدار کاهش عرضه چوب.
مقدار کاهش محصول و غیره) در قیمت (واحد پولی) خواهد بود (مثلا میزان دستمزد ساعتی افراد در زمان بیماری که
قدرت کار خود را بهصورت موقت و یا دائمی از دست میدهند).
|- 105-11050052 3
-------- صفحهٔ بعد --------
لازم به توضیح است که «روش مقدار - واکنش». مبنای استفاده از فنون مختلفی برای ارزشگذاری اقتصادی تخریب
محیطزیست است که درشکل زیر(شکل ۴-۳) نمایش داده شده است.
۴ ۹
ف ۱
رویکرد ارزشگذاری روش اآرزشگذاری
رویکرد هزینههای یکرد هزین ارزش اقتصادی
درمانی
شکل ۳-۳- دستهبندی پیامدهای تخریب محیطزیست و روشهای مناسب برای ارزش گذاری اقتصادی آنها
۷-۱-۱-۱-۳- رویکرد سرمایهی انسانی "
برای اندازه گیری تغییر در سوددهی و درآمدزایی نیروی کارء میتوان از رویکرد سرمایهی انسانی» یاری گرفت. برای
استفاده از این رویکرد. باید برآوردی از جریانهای پیشین هزینهها و درآمدهای حاصل از اثرات محیطزیستی (مثبت و یا
منفی) بهعملآورد. همچنین, باید جزییات هزینهای مربوط به آسیبهای وارده به سلامت دراثر آلودگیها و یا سایر
پیامدهای مخرب محیط زیستی,» مورد ارزیابی قرار گیرند. البته نتایج حاصل از رویکرد سرمایهی انسانی مترادف با «ارزش
زندگی آدمی» نخواهد بود. بیشتر اقتصاددانان ترجیح میدهند که از نسبتدادن ارزشهای مستقیم به زندگی و حیات
آدمی پرهیز کنند. اگرچه ممکن است با مشاهده و بررسی هزینههای صرف شده از سوی مسوولین به منظور کاهش ارقام
مرگ و میر (نظیر اقدامات ایمنی بهعمل آمده در مورد زیرساختهای حمل و نقل) و با تمایل به پرداخت افراد برای
۸۳۵۵ [1۵(م2) ۲1۵۵ -۱
-------- صفحهٔ بعد --------
۸۴ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
کاهش ریسک آماری مرگ و میرهای قبل از بلوغ بتوان به تقریبهایی در این رابطه دست پیدا کرد که درحقیقت.
۳-۱-۱-۳ فنون مبتنی بر بازارهای شبیهسازی شده
در غیاب بازارهای شناخته شده. گاهی برای برآورد ارزش منابع محیطزیستی از اطلاعات حاصل از طریق بازارهای
شبیهسازی شده استفاده میشود. شاید بتوان گفت که بازار املاک و نیروی کار یکی از رایج ترین نمونه از بازارهای
شبیهسازی شده است و دران منابع محیطزیستی بهصورت پولی و غیرمستقیم ارزشگذاری میشوند. از این رو
توضیحات زیر بهطور مشخص بر روی دو شیوهی ارزشگذاری لذت گرایی و هزینه سفر محدود گردیده است.
۱-۳-۱-۱-۳- روشهای مبتنی بر لذت گرایی !
در روش «ارزش گذاری لذت گرایانه» (/1۳۸])» بررسی و تحلیل تغییرات قیمتی با استفاده از اطلاعاتی در مورد
خصوصیات مختلف یک کالا یا خدمت بازاری (کیفیت محیطزیست و یا چشماندازهای چشمنواز) مورد نظر هستند. در این
رابطه. تصمیم افراد برای خرید کالاها و خدمات مورد نظر و تمایل به پرداخت آنها براساس مجموعهای از صفات و
ویژگیهای محیط زیستی» مبنای ارزیابی اقتصادی را تشکیل میدهد. در نتیجه. با ارزیابی تمایل به پرداخت افراد برای
دستیابی به کیفیت محیط زیستی بهتر و یا تمایل به دریافت آنها برای پذیرش کیفیت محیطزیستی بدترء میتوان از
نتیجه ارزش گذاری افراد برای کیفیت محیط زیست آگاه شد. در این روش, سعی میشود که تغییرات قیمت با استفاده از
اطلاعات مربوط بهویژگیهای مختلف کالای بازاری (ازجمله کیفیت محیطزیست و یا جذابیتهای بصری)» شرح داده شوند.
قیمتهای برآمده از روش التذاذی, قیمتهای ضمنی صفات و ویژگیهای مورد نظر هستند که برای کارگزاران اقتصادی از
روی قیمتهای متمایز تولیدات و مقادیر خاصی از ویژگیهای مربوط به آنهاء عیان گردیده است (روزن. ۱۹۷۴).
در چارچوبی فراگیرترء میتوان کیفیت و یا مطلوبیت شرایط حاکم بر محیط کار را نیز با استدلالی مشابه. ارزیابی
نمود. بهطوری که با کمک روشی موسوم به «اختلاف دستمزد» ارزش مخاطرات (ریسک)های مربوط به مشاغل و
محیطهای مختلف کاری با توجه به معیار دستمزدهای قابل پذیرش از سوی نیروی کارء مورد ارزیابی قرار میگیرد. چرا
که فرض بر این است که مخاطرات سلامت یک ویژگی شغلی بوده و نرخ دستمزد. منعکس کننده رضامندی افرادی است
که در معرض چنین تهدیدها و یا مخاطراتی قرار دارند.
روش ارزشگذاری لذت گرایانه. غیر از بازار کارء بهطور معمول برای بازار املاک نیز کاربرد گستردهای یافته است. نظر
به اینکه در اغلب مواقعء. کیفیت محیط زیست یکی از ویژگیهای املاک است. میتوان استنباط کرد که نرخ املاک واقع
|- ۳100016 ۳۳۱۵۱۶ 40
-------- صفحهٔ بعد --------
در محیطهای متفاوت از نظر کیفیت محیطزیست. منعکس کننده ارجحیتهای افراد در برای این منظور است. اگر تابع
قیمت التذاذی بهصورت صحیح برآورد شود. تخمینهای حاصله گویای تمایل به پرداخت نهایی افراد در مورد کیفیت
محیط زیست خواهند بود. مثلا مازاد تمایل به پرداخت یک مشتری برای برخورداری از زیبایی فضای سبز یک ملک.
معرف کمترین ارزشی است که از سوی مشرتی برآورد گردیده است.
بهطورکلی» از مدل لذت گرایی هنگامی میتوان استفاده کرد که یک صفت محیطزیستی. قیمت یک کالای بازاری را
تحت تاثیر قراردهد. موارد دیگری از کاربرد روش ارزشگذاری لذتگرایانه که در تصمیمگیریهای مرتبط با هزینهها و
خسارات محیط زیستی, مورد توجه قرار میگیرند را میتوان بهشرح زیر اشاره کرد:
- کیفیت هوا (مانند اقدام برای از رده خارج نمودن موتورهای دیزلی)
- شرایط محیطی از نظر آب و کیفیت آن (همچون آبراهههایی که به دلیل ورود پسابهای آلودهی واحدهای
تولیدی» شرایط نامطلوبی را ازنظر منظر و یا بو ایجاد کردهاند)
- آلودگی صدای ناشی از فرودگاه و ترافیک بزرگراهی و جادهای
- کاهش ارزش زیستگاهی و تفریحی یک ناحیه در اثر فرآیند توسعه صنعتی
- برنامهریزی در مورد تعیین مکان تجهیزات مربوط به مواد شیمیایی خطرناک
بدیهی است که برای استفاده از این روش» فنون آماری نقش مهمی در تخمین ارزشهای ضمنی برعهده دارند. در
صورت اثرگذاری فرآیندهای دیگر بر روی دستمزدهاء آنگاه بررسی تاثیر شرایط محیط کار از نظر کیفیت محیطزیست و
ریسکهای موجود به آسانی ممکن نبوده و کاربرد این روش را پیچیده تر خواهد ساخت.
اصولاء در ارزیابی خسارات محیط زیستی, موسوم به رویکرد ارزش املاک و داراییهای غیرمنقول, بروز مشکلات
محیط زیستی مانند آلودگی هواء سر و صداء تخریب کیفیت منظرء بوی نامطبوع, آلودگی آب و غیره, موجب کاهش
کیفیت محیط زیست یک ناحیه شده و از این طریق بر نرخ املاک و مستغلات در آن ناحیهء تاثیرات منفی برجای گذارده
و باعث کاهش تقاضا برای خرید املاک خواهد شد. کاهش قیمت ایجادشده, گویای کاهش ارزش اقتصادی کیفیت
محیط زیست بوده و بهنوعی, مترادف با خسارات محیطزیستی تلقی میشود.
استفاده از روش ارزشگذاری لذتگرایانه. طی مراحل زیر قابل انجام است:
- تشکیل تابع ارزش لذت گرایانه (با توجه به ویژگیها و صفاتی که در تعیین قیمت کالای مورد نظرء نقش
آفرینی میکنند)
- گردآوری دادههای مورد نیاز در رابطه با کیفیت محیطزیست و قیمت بازاری املاک (بانک اطلاعات املاک در
مورد قیمت فروش در محدودهی مطالعاتی و مشخصات آنها از نظر تعداد اتاق» مساحت. عمر بنا و ... در کنار
اطلاعات تکمیلیتری نظیر فاصله تا مراکز خرید و فروش» کیفیت مدارس و میزان جرایم)
-------- صفحهٔ بعد --------
۸۶ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
< رسم منحنی تقاضا برای کیفیت محیطزیستی
در بازار رقابتی» قیمتهای خرید و فروش و یا اجاره بهای مربوط به املاک و داراییهای مسکونی, بیانگر ارزش
خدمتی است که از آنها انتظار میرود. تمام و یا قسمتی از این خدمت. چه از نظر تولید و یا مصرف. با محیطزیست
محیط زیستی استفاده میگردد. معمولاء از این شیوه برای تعیین قیمت منازل و سکونتگاههای انسانی و برمبنای
برخورداری و یا عدم برخورداری از کیفیت محیطزیستی مورد نظر (آلودگی و یا پاکی منظرء هواء آب. سرو صدا و غیره)
بهره گیری میشود. همچنین.» در این شووه از مدلهای آماری مناسب برای بررسی همبستگی بین ویژگیهای
محیطزیستی و قیمتهای بازاری املاک (کارشناسان و سایر منابع اطلاعاتی موثق) استفاده میشود. همواره صاحبان
املاک از اثر بروز تغییرات محیطزیستی بر ارزش املاک و داراییهای خود. آگاهی داشته و در هنگام قیمتگذاری املاک
خود. به آنها توجه میکنند. فنون مصاحبه و طراحی پرسشنامه برای جمعآوری اطلاعات و دادههای مورد نیاز در این
روش کاربرد گستردهای دارد.
۲-۲-۱-۱-۳- مدلهای تقاضای تفرج یا روش هزینهی سفر
کیفیت محیطزیست بر روی فرصتهای تفرجی یک عرصهی طبیعی اثرگذار است. استفادههای تفرجی موارد
متعددی نظیر جذابیتهای منظر تماشای حیات وحش, قایقسواری و دوجرخه سواری و غیره را شامل میشود. از بین
بازدید گروهی از افراد و علاقمندان جامعه از یک محدودهی طبیعی و صرف هزینههای لازم برای این منظور در
حقیقت گویای ارزشی است که آنها برای محدودهی طبیعی قائل هستند. در «روش هزینهی سفر» (/(1۳) فرض
میشود که تمایل به پرداخت برای تفرج در یک محدودهی طبیعی به خصوص را میتوان از روی هزینهی صرف شده از
سوی بازدیدکنندگان برآورد کرد. از اینروی توجه به تعداد بازدید از یک سایت در تعیین آرزش آن از اهمیت زیادی
برخوردار خواهد بود. برای به کاربردن این روش انجام پیمایش زمینی در مکان موردبازدید برای تخمین فراوانی
بازدیدکنندگان. مسافتهای طی شده., هزینههای انجام شده در رابطه سفر (شامل ارزش ضمنی زمان اختصاص یافته
برای سفر) ضروری است. همچنین. در این پیمایشها سعی میگردد که جزییات مربوط به هریک از گروههای
بازدید کننده و سایر اطلاعات اقتصادی و اجتماعی آنها جمعآوری شوند. بنابراین. در استفاده از روش 160۸ سعی
|- 1]۳3۷۵[| 0۹٩۲ ۹0
-------- صفحهٔ بعد --------
که ممکن است بر نرخ بازدیدها تاثیر بگذارند (نظیر در آمدء سنء علائق فردی و غیره) در نظر گرفته شوند.
مار جمعیت ساکن در زونهای مختلفی که مبداً سفر شناخته میشوند و برآورد تعداد بازدیدهای احتمالی مربوط به
هزینههای سفر بررسی شده و اثر هزینههای فرضی ورود به محل و تعداد بازدیدکنندگان شبیهسازی میشود. آنگاه با
استفاده از اطلاعات به دست آمده» منحنی تقاضا برای تفرج در سایت ترسیم میشود. محدودهی زیر منحنی تقاضا و
شده. میتوان هزینهی سفر را با استفاده از سایتهای جانشین, ابعاد جانبی حاصل از ترافیکهای سنگین در راههای
ارتباطی به سایت و نیز مدلهای منطقهای به جای مدلهای فردی مورد ارزیابی قرارداد.
تقاضاء مازاد مصرف کنندهی پایین تر برای کسانی خواهد بود که علیرغم برور مشکلات کیفی محیط زیست. هنور علاقهی
خود را به دیدن سایت حفظ کرده اند. آرزش کاهش فواید محیطزیستی که به صورت کمبود تقاضا ارزیابی میشود. به
برای پیمایش هزینهی سفر میتوان به یکی از دو شیوه «هزینه سفر منطقهای» (/(۱)210 و یا «هزینه سفر فردی»
(/۲۵100 عمل کرد (فریمن ". ۳ در شیوهی هزینهیسفر منطقهای, به مرکز مکان تفریحی دوایر متحدالمرکزی
ترسیم کرده و نسبت مسافرت از آن مکانها به مکان تفریحی به جمعیت کل آن مکانها محاسبه می گردد. به طور
۷
(۱-۲) ( 26 ,)۳ - ال
ها
0٩ ۹ |غ1۳۵۷۵ 720۵ -۱
۲0٩5 ۹0 |1۳۷۵ | 1۵1۷1۵۵ -2
0 3
-------- صفحهٔ بعد --------
۸۸ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
که در آن نسبت تعداد کل مسافرتهای افراد از مکان به مکان تفریحی | در واحد زمان به کل جمعیت
۱
منطقهی ء :۳ هزینهی مسافرت از مکان [ به مکان تفریحی مورد نظر و :)3 خصوصیات اقتصادی - اجتماعی افراد مسافر
(شامل سن. جنس., تحصیلات. هزینهی کالاهای دیگر و وجود مکانهای جانشین) است.
در روش هزینه سفر انفرادی, تعداد بازدیدهای سالانهی یک فرد با هزینهی سالانهی سفرهای وی مرتبط میشود.
هرچه هزینهی سالانهی سفر کمتر باشد. تعداد بازدیدهای سالانه بیشتر خواهد شد.
به شکل ریاضی میتوان نوشت:
نها
که در آن ۰ تعداد بازدیدهای فرد ز در سال از مکان تفریحی «اء ,۳ هزینهی بازدید فرد از مکان تفریحی و 2.
خصوصیات اقتصادی - اجتماعی فرد ز است. متوسط مازاد رفاه بازدیدکنندگان از انتگرال تابع تقاضا به دست میآید و از
ضرب متوسط مازاد رفاه در تعداد بازدیدکنندگان, مازاد رفاه کل یا آرزشی که بازدیدکنندگان برای آن مکان قائل هستند.
برآورد می گردد.
با این که روش هزینهی سفر مبتنی بر دادههای واقعی بوده و برآوردهای آن واقعیتر به نظر میرسد. ولی دارای
محدودیتهای زیر است:
احتمال وجود مقصدهای چندگانه" در بازدید باعث میشود که نتوان به درستی و با دفت. هزینهی تخصیص یافته
برای سایت مورد نظر را آرزیابی کرد. مثلا ممکن است شخصی پس از سفر به نقطهی ۸ به نقطهی 7 سفر کرده باشد.
در نبود اطلاعات مربوط به هزینههای جداگانه سایتهای ۸ و قاء برآورد ارزش مکان 3 با استفاده از هزینهی سفرء به
در روش متعارف هزینهی سفرء امکان لحاظ ساختن مکانهای جانشین در الگوی مطالعاتی وجودندارد. مئلا برای
افرادی که به دلیل عدم وجود مکانهای جانشین, ناچار از تحمل هزینههای بالای بازدید از مکانهای بازدید نامطلوب
هستند. آرزش محاسبه شده نمیتواند برآورد صحیحی از آرزش واقعی را ارائه نماید.
گاهی بازدید از مکانهای مشخص, به صورت دورهای و یا فصلی انجام شود. در این شرایط نتایج نظرسنجی ممکن
است دچار اریبهای ناخواسته شود. مگر آنکه برای بررسی, دورهی زمانی بلندمدت تری در نظر گرفته شود.
مسافت خیلی نزدیک به مکان تفریحی, اگرچه هزینهی چندانی برای بازدید صرف نمیکنند. ولی ممکن است آارزش
بسیار بالایی برای آن قائل باشند.
۱- ۷۸۵۱۱۵۱۵ 0
-------- صفحهٔ بعد --------
روش هزینهی سفرء فقط برای تخمین ارزش مکانهای خاص کاربرد دارد و برای برآورد ارزش کالاها و خدمات دیگر
(مثل کالاهای غیرمصرفی) نامناسب است.
بی توجهی به عامل زمان و یا حتی سایر عوامل, باعث میشود که با استفاده از روش هزینهی سفر نتوان با دفت
مناسب. یک مکان تفریحی را آرزشگذاری کرد. زیرا در این روش» هزینههای سفرء یگانه معیار برای انجام ارزیابی به
حساب میآیند. به طوری که نادیده گرفتن مدت زمان مسافرت و طول دورهی اقامست در مکان مورد بازدید. موجب
بیتوجهی به هزینهی فرصت شده و ارزشهای برآوردی را کم دقت خواهد نمود.
از نقطه نظر خسارت محیطزیستی ناشی از آلودگی منابع آب. کیفیت آب یکی از ویژگیهای مهم برای
اکوسیستمهای آبی است. بدین جهت. هر تغییری در کیفیت آب. تغییر تعداد بازدیدکنندگان را به دنبال خواهد داشت. با
خواهد شد. در این حالت. منحنی تقاضا به عقب جابجا شده و کاهش فواید حاصل از تغییر کیفیت آب. از روی سطح
0 قابل اندازه گیری خواهد بود(شکل ۵-۳).
شکل ۵-۳- انتقال منحنی تقاضای بازدید کنندگان ناشی از تغییر کیفیت عرصههای طبیعی
۲-۱-۳ رویکردها و فنون مبتنی بر ارجحیتهایبیانشده
و فنون رایج در آن مبتنی بر انجام پیمایش جهت بیرون کشیدن آرزشهایی است که افراد برای کالاها و خدمات و مناظر
زیبا قائل هستند. دو گروه اصلی از فنونی که در رویکردهای مبتنی بر ارجحیتهایبیانشده کاربرد دارند. عبارتند از:
-------- صفحهٔ بعد --------
۹۰ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
«ارزش گذاری مشروط» و «تحلیل هم پیوندی یا متقارن"» که گاهی هم مدلسازی انتخابی خوانده میشود.
در هر دوی فنون فوق, بازاری شبیهسازی میشود و به همین دلیل, از عنوان «بازارهای فرضی» برای آنها استفاده
میشود. نتایج ارزش گذاری تا اندازهای بستگی به اظهارات مردم در مورد مساله مورد نظر و سطح تحصیلات و اطلاعات
آنها در مورد مساله دارد. ضمناء تمایل به پرداخت. ممکن است به سطح درآمد افراد هم بستگی داشته باشد. مهمترین
مزیت این روشها در قابلیت آنها برای اآرزشگذاری اقتصادی مولفههای غیراستفادهای محیطزیست نهفته است. تنها با
کمک چنین روشهایی است که میتوان ارزش صفات و ویژگیهای مورد نظر را از جهات موجودیت. قابلیت دسترسی.
۱-۲-۱-۳ - ارزشگذاری مشروط
این شیوه» به طور مشخص متمرکز بر روی برآورد ارزش سناریوی بروز تغییری در محیطزیست است. به دلیل فقدان
بازار مبادلاتی برای بعضی از تولیدات و خدمات اکوسیستمی, با کمک این روش سعی میگردد که بازاری فرضی طراحی
شده و براساس اظهارات افراد.ء تمایل به پرداخت و یا دریافت آنها برای تغییرات احتمالی در مورد تولیدات و خدمات
محیط زیستی, ارزیابی شود. مبنای تخمین ارزش در چنین بازاری» طراحی و تکمیل پرسش نامههای خاصی است که از
طریق پیمایشهای میدانی. اطلاعات مربوط به ارزش را از پاسخگویان جامعهی مخاطب گردآوری نماید. به همین منظورء
یک حوضهی آبخیز و یا منبع آبی واقع در بالادست از طریق پذیرش افزایش مقادیری مشخص در صورتحسابهای
پرداختی برای آب. با استفاده از این روش, قابل ارزیابی خواهد بود. به لحاظ نظری, روش ارزشگذاری مشروط برای
برآورد ارزشهای رشتهی گستردهای از صفات و ویزژگیهای محیطزیستی و خدمات اکوسیستمی. شامل خدمات
پشتیبانی کننده و ارزشهای استفادهای و غیراستفادهای دارای کاربرد است. اگرچه از روش ۱۸/1 برای اندازهگیری
ارزش استفادههای مستقیم و غیرمستقیم تولیدات و خدمات محیطزیستی هم استفاده میشود. ولی شناخته شدهترین
میشود. در این رابطه, لازم است پاسخگویان دقیقا نسبت به ماهیت آنچه باید ارزشگذاری شود و نیز چگونگی داد و
با این همه در این روش دامنهی گستردهای از اریبهای بالقوه وجود دارد که ممکن است دقت و یا درستی نتایج را
تردیدامیز نماید. از این روء برای به حداقل رساندن اریبهای این روش» توجه به:
|- 00۱۲ [5
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارز بابی اقتصادی محیطزبستی ٩ ٩۹٩۴/۱۱/۳۲۸
- نوع سناریویی که به پاسخگویان پیشنهادی میگردد.
- نوع پرسشهای طراحی شده (به صورت باز یا بسته. روش کارت پرداخت. فنون بازیهای شرطی, انتخابهای
- ابزارهای در نظرگفته شده برای پرداخت. و همچنین
- مدلهای آماری به کارگرفته شده
در طراحی و اجراء از اهمیت بسیاری برخوردار خواهد بود.
همان گونه که اشاره شد. اغلب فنون آرزش گذاری اقتصادی و آرزیابی خسارت. بر پایهی مشاهدهی رفتار مردم و
ارجحیتهای آنها برای بهادادن به موضوع مورد نظر و در جایی که بازاری واقعی برای مشاهدهی رفتار مردم وجود نداشته
باشد. پایهریزی شدهاند. از این روء پرسش از افراد در باره تمایل به پرداخت (۷/70) برای کالا یا خدماتی نظیر کالاها و
خدمات محیطزیستی,» عملیترین مسیر برای فهم ارجحیتهای افراد و دستیابی به آرزش مورد قبول جامعه است.
با همین استدلال, هرکجا که پیامدهای محیطزیستی ناشی از اجرای یک پروژه موجب بروز تغییرانی در کیفیت با
کمیت کالاها و خدمات محیطزیستی در محدودهی جغرافیایی مشخص شده و زمینهساز نارضایتی همگانی باشد.
«ارزش گذاری مشروط» در تعیین میزان تمایل به پرداخت افراد برای جلوگیری از وقوع تغییرات فوق, روشی کارآمد
خواهد بود. زیراء مصاحبه با افراد درباره میزان تمایل به پرداخت آنها برای حفظ یک دارایی طبیعی و عدم تخریب آن.
زمینهسازی دستیابی به اطلاعات به شمار میآید. حاصل ضرب میانگین تمایل به پرداخت پاسخگویان در تعداد کل افراد
ذیربط در مورد دارایی طبیعی مورد نظر (اعم از جامعه بهرهبرداران و غیر بهرهبرداران که به دلایل مختلفی نسبت به
دارایی مزبور حساس هستند) گویای «ارزش کل اقتصادی» آن دارایی خواهد بود.
اجرای روش ارزشگذاری مشروط مستلزم طی کردن چهار گام اساسی تنظیم یک بازار فرضی فرآیند طراحی و اجرای
پرسشنامه, تجزیه و تحلیل نتایج و بالاخره, ارزشیابی نهایی 2۷۷۱۷ به اجرا درآمده است که به شرح زیر قابل ارائه هستند.
گام نخست: تنظیم یک بازار فرضی
نخست باید کالاها و خدماتی که محیطزیست (مثل یک عرصهی طبیعی) عرضه مینماید را شناسایی کرده و فواید
آنها را برای جامعه به روشنی تبیین نمود. براین اساس, اطلاعات بیشتر در مورد «تغییرات احتمالی ناشی از اجرای یک
پروژهی عمرانی بر عرضهی کالاها و خدمات فوق»» «سازمان مسوول در رابطه با زمینه مورد بحث» و نیز «روشهای
دریافت وجوهی که برای پیشگیری از خسارت پیشبینی شده. مردم تمایل به پرداخت دارند» (نظیر مالیات. تغییرات
قیمتی. اهدای کمکهای مالی و غیره) باید گردآوری شده و در طراحی گامهای بعدی در نظرگرفته شوند.
-------- صفحهٔ بعد --------
۳ ۸ دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطز یست در طرحهای تملک دارابیهای سرمایهای (کلیات)
گام دوم: فرآیند طراحی و اجرای پرسشنامه
پس از طراحی پرسش نامههای مورد نظر و تعیین حجم نمونه آماری برای انجام مصاحبه و تکمیل پرسش نامه. انجام
گام سوم: تجزیه و تحلیل نتایج
با محاسبهی میانگین تمایل به پرداخت افراد جامعه ذی ربط. امکان انجام ارزیابی سریع ارزش منابع محیطزیستی رو
به تخریب و یا تخریب شده.ء فراهم میگردد. برآورد منحنی تمایل به پرداخت با استفاده از روشهای آماری و رگرسیونی,
صورت میگیرد. مقادیر تمایل به پرداخت به عنوان متغیرهای وابسته و اطلاعات مربوطه به متغیرهایی مثل درآمد. سن.
سطح تحصیلات که در هنگام مصاحبه جمع آوری شدهاند. به عنوان متغیرهای توصیفی مستقل شناخته میشوند.
(:۸ 8:۰ ۰:ا)۲ - ۷/۲۳
بررسی اثرات سطوح بالاتر حقوق و دستمزد (درآمد) بر تغییر میزان تمایل به پرداخت جهت پیشگیری از بروز خسارت به
منبع محیطزیستی با کمک منحنی فوق. قابل انجام خواهد بود.
از روی منحنی تمایل به پرداخت. تصویری قابل فهم از آرزشی که مردم برای یک منبع محیطزیستی قائل هستند.
شناسایی و انتخاب کرد. برای برخی اثرات محیطزیستی, جامعه مخاطب ممکن است شامل ساکنین محلی باشد. برای
بعضی دیگر از اثرات با توجه به ابعاد و یا ویژگیها (انتشار فرامرزی آلودگیهاء منحصر به فردبودن و غیره)» ممکن است
جامعهی مخاطب در مقیاس ملی و یا حتی منطقهای و بینالمللی مورد توجه قرارگیرد.
واقعی مخاطب شود. البته در صورتی که نمونه آماری, نمایندهی واقعی از کل جمعیت باشد در آن صورت میتوان
گام چهارم: ارزشیابی نهایی 2۷1 به اجرا در آمده
در پایان فرآیند استفاده از روش /۳۷/۸ لازم است موفقیت و اطمینان از نتایج به دستآمده مورد ارزیابی قرا رگیرد.
کسب اطمینان از این که:
پاسخگویان به پرسشهای پرسشنامهها نسبت به بازارفرضی معرفی شده آگاهی و درک درستی داشتهاند.
-------- صفحهٔ بعد --------
اکثر پاسخگویان تمایل به پرداخت خود را برای پیشگیری از خسارت اظهار کردهاند. مثلا واکنش تعداد زیادی از افراد
ثروتمند به انجام فعالیتهای بهرهبرداری در محدودهای جغرافیایی» ممکن است به شکل ابراز نگرانی در برابر اثرات
نامطلوب محیط زیستی بروز کرده و به شکل عدم تمایل به پرداخت در پاسخهای دریافت شده» پدیدار شود. درچنین
شرایطی, استناد به نتایج ارزشگذاری مشروط تردیدآمیز خواهد بود.
پرسشنامه به درستی طراحی شده و فرآیند انجام مصاحبهها و تکمیل پرسشنامهها به دقت پیادهسازی شده است. به
طوری که حتی برخی عوامل جزیی, نظیر بی اطلاعی و یا ناأگاهی پرسشگر از مسایل قابل طرح با پاسخگویان, باعث
۲-۲-۱-۳ بازارهای ساخته شده"
«بازارهای ساختهشده» برای شرایطی استفاده میشود که در آنها برای یک کالا یا خدمت غیربازاری, ارزش پولی در
دنیای غیرواقعی تعیین میشود. اساس شکلگیری چنین بازارهایی, آزمون نتایج حاصل از اجرای ۷۸/1 است. به عنوان
قاعدهی سواری رایگان " مورد توجه باشد. این روش کاربرد پیدا میکند. از آنجا که دراقتصاد. رتبهبندی انتخابها از
اعتبار علمی قطعی برخوردار نیست. در چنین بازارهایی سعی میشود که انتخابهای اظهارشده از سوی افرادء مدلسازی
شوند. در مدلسازی انتخابی به عنوان یکی از فنون ارجحیتهایبیانشده. از میان تعدادی گزینهی پیشنهادی, مرجح
ترین گزینهی استفاده از منبع به وسیلهی پاسخگویان انتخاب میشود. علی الاصول, هر گزینهی بدیلی نیز از ویژگیهای
خاصی همچون عرصههای تاثیر پذیرفته. اثر بر گونههای در معرض تهدید. هزینههای اضافی تحمیل شده به خانوارها و...
برخوردار است. با استفاده از ابزارهای آماری خاص, همچون لاجیت مادر یا لاجیت آشیان گرفته چنداسمی۳ و براساس
آمده. مدلهای انتخابی ساخته میشوند. همچنین, از مدلسازی انتخابی میتوان برای تخمین ارزش گزینههای بدیل
استفادهی چندگانه از منبع محیطزیستی استفاده کرد. با این که از این روش در ارزشیابی انتخابهای مرتبط با کالاهای
مصرفی. حمل و نقل,. گردشگری و یا انتخاب سایتهای دفن پسماندهاء بسیار استفاده شده. لیکن برای ارزشگذاری
کالاها و خدمات محیطزیستی کمتر کاربرد داشته است.
۱1۵5 00۳۹1۳۱۵۵ -|
68 ۳۳۵۵ -2
ما ۱/01۵۲ ۵۳۲ 3165:1600 [ ۱۸۵11-۵۱۵ -3
-------- صفحهٔ بعد --------
۹۴ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
۳-۱-۳- روش انتقال فواید!
انتقال فواید به عنوان رویکردی ثانویه در تولید اطلاعات مورد نیازء به معنی اطلاق برآوردهای انجام شدهی موجود
در مناطق مختلف و محدودیتهای بودجهای و زمانی برای ارزیابی یکایک آنهاء گاه برای بررسی و سنجش ارزش
اقتصادی برخی از عناصر محیطزیست در محدودههای مطالعه نشده و به سبب کمبود دادهها و اطلاعات پایه. به ناچار
باید راه حلی را برای برآورد ارزشگذاری تقریبی جستجو کرد. در روش انتقال فواید»» ارزش به دست آمده از
«محدودههای مطالعه شده"» برای محدودهی مورد نظر برای ارزشگذاری که با نام «محدودهی سیاستی؟» خوانده
- واحدهای تعدیل نیافتهی ارزش (مثل آرزش مشخص یک بازدید تفرجی)
- واحدهای تعدیل یافتهی ارزش ناشی از جانشینسازی ارزشهای مختلف برای متغییرهای تبیینی در یک مدل
رگرسیونی مرتبط با محدودهی مطالعه شده
انجام فراتحلیلها (موسوم به تحلیلهای متاً) در محدودههای مطالعاتی قابل مقایسه از طریق تحلیل بانکهای
کردن تحلیلهای آماری و تعمیم نتایج مربوط به ارزش گذاری اقتصادی در مورد سایت سیاسی, از اهمیت زیادی
برخوردار هستند.
هر اندازه» کیفیت و دقت اطلاعات به دست آمده از محدودههای مطالعه شده بیشتر باشد و در عین حال, سایر
شرایط مورد نیاز در هر دو محدودهی مطالعه شده و سیاستی برقرار باشند. قوت کاربردی روش نیز بیشتر خواهد شد. به
هرحال. کیفیت اطلاعات اولیه به دست آمده در سایت مطالعاتی از نظر دقت و درستی, برای استفاده در یک محدودهی
مطالعاتی جدید و تقریبا شبیه (سایت سیاستی) که از آن به عنوان دادههای ثانویه استفاده میشود. همواره پایینتر
خواهد بود. معیار درستی استفاده از نتایج اجرای روش انتقال فواید را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
- شباهت ویژگیهای اقتصادی و اجتماعی و نیز ارجحیتهای ابراز شده و یا اظهار شده از سوی جمعیت انسانی مرتبط
|- 30611]
2- 51۱0 6
3- ۳۵1010 6۵
4- ۱۷162 5
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارز بابی اقتصادی محیطزیستی ۹۴/۱۱/۲۸ ۹۵
یکی از رایجترین کاربردهای روش انتقال فواید برای ارزیابی و مشخصساختن پیامدهای اقدامات عمرانی بر روی رفاه
جوامع مربوطه در زمانی است که تنگناهای مالی یا زمانی برای دستیابی به اطلاعات دقیق و مستندات کافی وجود دارد.
مناسب بودن استفاده از دادههای اولیه برای محدوده مطالعاتی جدید. اطمینان کسب نمود.
برای اجرای روش انتقال فواید. گامهای زیر باید طی شوند:
- انتخاب ادبیات علمی موجود: مطالعات زیادی وجود دارند که در آنها ارزشهای صفات و ویژگیهای
کارشناسانهی تحلیلگر مورد نیاز خواهد بود. در این زمینه ملاحظاتی مطرح هستند که توجه به آنها باعث
افزایش دقت نتایج حاصل از بهکارگیری این روش میشود. صفات و ویژگیهای محیطزیستی از نظر نوع باید
هم در محدودهی مطالعه شده و هم در مورد محدودهی تحت مطالعهی یک پروژه» شباهت داشته باشند.
علاوه برآن. بهتر است مطالعاتی انتخاب شوند که دارای مشخصات اجتماعی اقتصادی. جمعیتهای تحت
تاثیر و موقعیتهای جغرافیایی مشابه با پروژهای است که باید ارزشگذاری شود. همچنین. لازم است کیفیت
قراردهد. کیفیت مطالعات موجود. مثلا به گردآوری دادههاء نظریات اقتصادی و علمی و روشهای تجربی
بستگی دارند. البته برآوردهای حاصله, خود ممکن است در طول زمان به شکل قابل ملاحظهای تغییریابشد. از
- انتقال برآوردها و تعدیل ارزشها: پس از شناسایی و مرور مطالعات موجود. گام بعدی انتقال ارزشهای
محاسباتی به جایی است که باید مورد ارزشیابی قرارگیرد. برای انتقال برآوردهاء روشهای مختلفی وجود
دارند. گاهی میتوان از رشتهای از ارزشهای گزارش شده (یا میانگین ارزشهای به دست آمده) برای
مطالعهی اصلی استفاده کرده و آنها را برای وضعیت جدید. به کار بست. به طور بدیل, میتوان از تابع فایده
برای انتقال ارزشهای استفاده کرد. در رویکرد تابع فایده, با جایگزین ساختن متغییرهای محدودهی جدید
(سیاستی) در تابع به دست آمده از مطالعهی اصلی, میتوان آرزشهای مربوط به سایت جدید مطالعاتی
را برآورد کرد. البته. چنین کاری زمانی قابل انجام خواهد بود که پارامترهای مطالعهی اصلی و دادههای مورد
نیاز برای متغییرها در مطالعهی جدید. قابل دسترس باشند.
بحث در مورد عدم حتمیت: مطالعات مبتنی بر روش انتقال فواید. دارای عدم حتمیتهای ذاتی است. ارزشهای
گزارش شده در ادبیات موجود ممکن است به طورگستردهای با هم فرق داشته باشند و اطلاق آنها برای بیرون از
محدودهی مطالعات اولیه. طبیعتا عدم حتمیت را در پی خواهد داشت. معمولا هنگام انتقال برآوردها از مطالعه اصلی به
-------- صفحهٔ بعد --------
۹۶ ۸ دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطزیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
۲-۳- معرفی روبکردهای تحلیل اقتصاد محیطزیستی اقدامات مربوط به جلوگیری از تخریب و
ارزیابی خسارات وارده به محیط زبست
در مورد استفاده از رویکردها و فنون ارزشگذاری اقتصادی منابع محیطزیستی در ارزیابی خسارات وارده به
محیطزیست که نوعا از مداخلات انسانی مربوط به اجرای برنامهها و سیاستهای توسعهای منشا میگیرند. مطالب و
موضوعات فراوانی قابل طرح هستند. ولی در اینجا به برخی از مهمترین موارد در این رابطهء اشاراتی به عمل میآید.
لازم به یادآوری است که تحلیل اثربخشی برنامهها و مقررات محیط زیستی مستلزم مقایسهی هزینهها و فایدههای
کاهش آلایندگیهای مختلف یا مبارزه با آنها است. برای سودمندکردن چنین مقایسههایی, فواید گوناگون حاصل از
کاهش آلودگی را باید به پول تقویم نمود.
اگرچه برخی مشکلات محیط زیستی سادهتر به سهولت قابل رفع هستند. ولی مشکل اینجاست که هر چه زمان
میگذرد و مسایل پیچیدگی بیشتری پیدا میکنند. یعنی از یک سو هزینهها بیشتر میشوند و از سوی دیگر عدم
پیشرفته, مقرراتی برای مبارزه با ۳۸/25 و یا ازون وضع گردیده است. حال آنکه فواید واقعی و عینی اقداماتی که برای
مبارزه با آنها توصیه شده. چندان قطعی به نظر نمیرسند و در این باره. عدم قطعیتهای زیادی به چشم میخورد. به
همین دلیل تجربیات درخوری برای این مساله دیده نمیشود. به عنوان یک تجربهی انگشت شمارء در آمریکاء آژانس
حفاظت محیط زیست (13۳۸) از سوی کنگره موظف شد که هزینهها و فایدههای قانون هوای پاک را برای دوره ۱۹۷۰ تا
۰ مورد بررسی قرار داده و با دورهی ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰ مقایسه کند. همچنین, کنگره از 1:۳۸ درخواست کرد که فواید
و هزینههای اجتماعی هر قانون عمدهی جدید را ارزیابی کند. علیرغم این تکلیف قانونی. هنوز روشهای علمی مدون و
بزرگی در ارزیابی عواقب محیط زیستی تخلیه آلایندهها و نیز ارتقای فناوریهای پیشگیری یا مبارزه با انتشار آنها کسب
کردهاند و تخمین هزینههای مربوط به برنامههای مبارزه» در مواردی غیرحتمی است. ولی مهندسین و اقتصاددانان,
روشهای قابل قبولی را پیشنهاد کردهاند. اساسیترین دشواری قانونگذاران در سطوح ملی, استانی و محلی و نیز
کمپانیهای فعال, پیدا کردن راههایی برای پولی کردن عواقب فیزیکی,» مبارزه با تخلیه آلودگیها جهت تامین نظر
قانونگذاران عالی و نیز تعیین اولویتهای مبارزه در این زمینه. است.
در غیاب اسباب لازم برای اولویت بندی تخلیهی آلودگیهاء ممکن است تصمیمهایی ناکارآمد یا حتی ضد تولیدی
گرفته شوند. مثلاء انتشار کنترل نشدهی آلودگیها از یک نیروگاه ذغال سنگ سوزء حاوی مقادیر عظیمی از خاکستر فرار.
1- ۳۱۷۲ ۸
-------- صفحهٔ بعد --------
مقادیر زیادی ذرات کوچک (::1۸/1) و حتی مقادیر کمتری فلزات سمی است. صرف نظر از انبوهی غالب. خاکستر فرار اثر
کمی بر سلامتی دارد و یا تهدید آن در این باره» خیلی جدی نیست. در مقابل, ۳۸/2۹ یا فلزات سمی با این که مقدیر
سولفورزدایی جریان گاز یا تسریع کنندهی تعبیه شده در آن انجام میشود. ولی هنوز باید کنترلهای لازم صورت گیرد. اگر
چه در این حالت. اولویت اقدامات مربوط به حذف ذرات. ,110 ها و ,50 ها و یا فلزات سنگین, تغییر میکند.
برای کالاها و خدماتی که از یک بازار رقابتی (بازاری که در آن هم خریداران و هم فروشندگان, صرفا به قیمت توجه
میکنند و هیچکدام نفوذ بلند مدتی بر روی قیمت ندارند) خریداری میشوند. قیمت بازاری گویای بهترین ارزشگذاری
جامعه از آرزش را نشان میدهد. البته چنین ادعایی در مورد بازارهایی که در آنها تعداد اندکی خریدار و یا فروشنده
دارای توانایی ایجاد انحصار در بازار بوده و افراد ذیربط دارای اطلاعات و انتظارات معقولی دربارهی فناوریها و عرضهی
میتوانند معیاری از ارزش اجتماعی باشند. چنین نکته ای برای مواردی که ابعاد جانبی جدی دیده میشود. نمیتواند
منفی از تولید و یا عرضهی یک کالا و خدمت حاصل میشوند. مثلاء با فعالیتهای یک واحد پتروشیمی و یا پالایشگاهی.
گازهایی در هوا متصاعد میشوند که موجب به خطر آفتادن سلامتی بخشی از ساکنین مناطق مجاور خواهد شد. افزایش
میآیند. درچنین شرایطی. بازار فاقد هر گونه نشانهای برای زیاد بودن گازهای آلایندهی هوا نیست تا تولید کننده. انتشار
آنها را تحت کنترل قرار داده و محدودیتهای لازم را اعمال نماید. به طور متعارف. در چنین مواردی مشکل را با صدور
واحد صنعتی به سوی نصب و بهرهبرداری از تجهیزات کاهش آلودگی (فیلترهاء تسریع کنندههای مناسبی مثل گازهای
دسولفورکننده و سولفور زدایی). و یا بهبود فرآیندهای تولید سوق داده شوند. به صورت بدیل, صاحبان چنین صنایعی را
میتوان از طریق مشوقهای اقتصادی به اصلاح عملکردهای تولیدی وادار نمود و به عبارتی تولید کننده را وادار به
پرداخت هزینههای اجتماعی ناشی از انتشار گازهای آلایندهی در اثر تولیدات خود کرد. یک راه سوم هم وجود دارد که
به کمک آن. هزینههای اجتماعی انتشار گازهای آلاینده از مصرف کننده در حین خرید وزن و یا حجمی مشخص از
تولیدات نهایی دریافت میشود. به دلیل گرانتر شدن محصولات مورد نیاز.ء مصرف کننده متمایل به خرید کمتر و در
نتیجه. کاهش مصرف خواهد شد. هدف از اجرای هر یک از سه رویکرد فوق. کمک به کاهش انتشار آلایندههاست. البته.
اصولاء تعیین آرزش اجتماعی برای یک کالا و خدمت در غیاب بازار رقابتی دشوار تر خواهد یود. به عنوان راه حل.
شاید بتوان از طریق جستجو و یافتن کالاها و خدمات مشابهی که در بازار فروخته میشوند. چنین ارزشی را به صورت
-------- صفحهٔ بعد --------
۹۸ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
غیرمستقیم برآورد کرد. به عنوان مثالء ارزش گذاری اقامت تفریحی در عرصههای عمومی از طریق تعداد کسانی که
مایلند برای اقامت در یک اطراقگاه خصوصی مبلغی را بیردازند؛ ارزش گذاری خدمات آزادراهی از طریق تمایل به پرداخت
برای عوارض جاده ای؛ و یا ارزش گذاری آلیاژ آلومینیومی خاص که انحصار خرید آن در اختیار یکی از دستگاهای نظامی
است با مراجعه به آلیاز مشابهی که دارای بازاری رقابتی تر است با چنین رویکردی عملی به نظر میرسد.
برای ارزش گذاری کالاها و خدماتی که در بازار برای آنها ارزشی دیده نمیشود. اقتصاد رویکردهای متعددی را
پیشنهاد میکند که در نهایت موجب دستیابی به تخمینهایی در رابطه با ارزش اجتماعی آنها شود. رویکردهای توابع
در این رابطه هستند.
۱-۳-۳- ارزش گذاری تغییر در تولید"
شیوهی «ارزش گذاری تغییرات در تولید» به دلیل بهرهمندی از منطق نظری آسان. دارای گستردهترین کاربرد در
برآورد هزینههای محیط زیستی است. در این شیوه. منابع محیطزیستی به عنوان نهادههای مورد نیاز برای تولید کالاها و
خدمات تلقی میشوند. بدیهی است که در صورت تخریب و یا کاهش کیفیت نهاده» تولید نیز ناگزیر کاهش یافته و به
نوبهی خود. کاهش سود بنگاه تولیدی را به دنبال خواهد داشت. در شکل (۶-۳)» نمونهای عملی از چنین فرآیندی نشان
داده شده است.
کاهش روزهای کاری رایس افزایش تعداد وسایل
و کاهش دستمزد بیماریهای تن حمل و نقل (رفتار)
شکل ۶-۳- گامهای اساسی ارزشگذاری تغییر در تولید
از این روش میتوان برای تعیین هزینههای محدودهای گسترده از پیامدهای محیطزیستی اجرای طرحهای عمرانی
- فرسایش خاک: فرسایش خاک به عنوان یکی از اشکال شناخته شدهی تخریب که از مدیریت ناپایدار اراضی
حاصل میشود. معیاری است که از آن برای اندازه گیری میزان کاهش در تولید محصولات کشاورزی استفاده
میشود. علاوه برأن. مقدار خاک فرسایش یافته در اثر جریانهای آبی. پیامدهای ناگوار و زیانباری بر عرصههای
۱- ۷۵۱۵ 63۵65 1 3
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارز پابی اقتصادی محیطزبستی ٩۴/۱۱/۲۸ ۹۹
پاییندستی داشته و در قالب رسوبگذاری در مخازن آبی (سدهاء آب بندانها و ...)» مسدود نمودن تاسیسات و
سامانههای آبیاری و غیره, خسارات اقتصادی گاه هنگفتی را به زیرساختهای اقتصادی وارد میسازند.
- آلودگی هوا: موجب آسیب رسانی جدی به تندرستی انسان شده و از نقطه نظر اقتصادی میتواند زمینهساز
مرگ ومیرهای زودرس, معلولیتهای جسمی و یا افزایش تعداد روزهای بیماری و اثر آن بر روزهای کاری
نیروی کار شود.
- باران اسیدی: بارش چنین بارانهایی, باعث آسیب وارد شدن به ابنیه و تاسیسات انسان ساخت و نیز
فعالیتهای باغداری و کشاورزی میشود.
موجبات کاهش تولید محصولات کشاورزی و سایر فعالیتهای اقتصادی وابسته زمین را فراهم میآورد.
همانگونه که اشاره شد. به لحاظ نظری, هرگاه تغییری در نهادههای تولیدی مرتبط با محیطزیست پدیدار شود. تغییر در
کمیت و یا کیفیت محصول نهایی را درپی خواهد داشت. آنچنانکه مثلاء تشدید پدیدهی فرسایش خاک به کاهش حجم
تولید و برداشت محصولات زراعی میانجامد. با این همه, کشاورز میتواند اثر منفی کاهش نهادهی اول (یعنی خاک) را با اضافه
کردن نهادهی دیگری مثل کود. تا اندازهای جبران نماید. شکل (۷-۳) گویای تابع تولید برای زمانی است که تولید. تابعی از
خاک (5) و نهادهی جایگزین ( است. وقتی کیفیت خاک. در اثر فرسایش از ,5 به 5 کاهش یابد. تابع تولید به سمت ,
تنزل خواهد یافت. در این شرایط. کشاورز یا میتواند کاری انجام ندهد و تولید را به آندازه دل) و با همان مقدار از زهادهی
جایگزین ادامه دهد و یا برای افزایش تولید و رساندن آن به سطح ( به ناچار باید مقدار نهادهی جایگزین را از سطح ۱ به
2 افزایش دهد. در هر دو حالت. کشاورز با ضرر مالی به شکل کاهش سود. مواجه خواهد بود. درحالت اول, میزان تولید نهایی
کاهش خواهد یافت و در حالت دوم هزینههای تولید افزایش خواهد یافت.
۱50 ,0 تولید
ناشی از فرسایش خاک ی
( .د5)ا :0 0
:0
سایر نهادهها ی »2
شکل ۷-۳- اثر فرسایش خاک بر مقدار تولید اراضی
-------- صفحهٔ بعد --------
۰ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
در این مثال, از دو معیار میتوان برای تعیین ارزش تخریب زمین, استفاده کرد. ارزش ستادهی (محصول) از
دسترفته و هزینه مربوط به استفاده از نهادههای اضافی که هر دو نیز بر سود اثرمنفی برجای میگذارند.
(00) ۲ - ۳۵ 7 ]7
که در آن:
<- سود
]- قیمت بازاری
0- مقدار محصول
ج)- هزینه نهادهها که به محصول بستگی دارد.
برای برآورد هزینههای یک اثر محیطزیستی به کمک روش ارزشگذاری تغییرات تولید. باید دو گام متفاوت را طی
کرد. یکی تعیین اثرات فیزیکی است و دیگری اسناد دادن خسارات مرتبط با اثرات محیطزیستی به ارزشهای بازاری. در
مورد تعیین آثرات فیزیکی, گفتنی است که همواره باید کار را از نیروی محرکهای که زمینهساز شکلگیری فشار و با
رفتاری خاص است. شروع کرد. البته شناسایی فشارهای وارده به محیط زیست. کار آسانی به نظر نمیرسد. در مثالی که
کمی بالاتر عنوان شد. برای ارزشگذاری اثرات حاصل از فرسایش خاک باید علل و عوامل ایجادکنندهی آن را مورد
بررسی قرارداد. این پدیده ممکن است ناشی از مدیریت ناصحیح منابع آب و خاک تشدید شده باشد و یا عوامل دیگری
نمیانجامد. علاوه برآن» کاهش درآمد مربوط به محصولات کشاورزی نیز ممکن است از عوامل دیگری همچون تغییرات
آب و هوایی. افزایش قیمت نهادههای تولیدی و غیره ناشی شده باشد. بنابراین» تفکیک اثرات مختلف مربوط به یک منبع
مشخص از یکدیگر اغلب. بسیار دشوار به نظر میرسد. گاهی در این زمینه. روابط بسیار پیچیده حاکم بر دنیای
پدیدههای زیستی مطرح میشود که ورود به آنها ممکن است بسیار پرهزینه و یا وقتگیر باشد. برای چنین وضیتهایی,
دو روش برای کسب اطمینان از تفکیک اثرات مختلف شناسایی شده پیشنهاد میشود: روش آزمایشهای صحرایی و به
کارگیری روشهای آماری (مانند معادلات رگرسیونی برای تعیین معنیدار بودن یا نبودن همبستگی بین فشار وارده به
محیط و اثر ظاهر شده).
در گام دوم یا همان اسناد دادن خسارات مرتبط با اثرات محیطزیستی, لازم است از قیمتهای بازاری موجود برای
تعیین ارزش خسارات وارده (کاهش محصول تولیدی وایا افزایش هزینه نهادهها) استفاده شوند. گاهی ممکن است به
دلیل دخالتهای خارج از بازارء قیمتهای بازاری اصطلاحا دچار انحراف و یا پیچش باشند. پرداخت یارانهها یا و یا اخذ
مالیات از سوی دولت. زمینهساز شکلگیری چنین انحرافهای قیمتی است. از این روء برای برآورد هزینههای اجتماعی
لازم است قیمتهای پیچش دار و غیرواقعی تصحیح شوند. اگرچه تغییر در تولید ممکن است به اندازهای نباشد که باعث
اثرگذاری بر روی قیمتهای بازاری شود. با این همه گاه به دلیل بزرگی ابعاد تغییرات در تولید. تغییر قیمتهای بازاری
هم روی میدهد و همین امرء تجزیه و تحلیلها را با دشواری بیشتری مواجه میسازد. این پدیده زمانی اتفاق می افتد
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارز بابی اقتصادی محیطزیستی ۹۴/۱۱/۲۸ ۰۱
که بخش بزرگی از تولید یک محصول, به ناحیهی جغرافیایی به خصوصی مربوط شود و اختلال شدید درکیفیت محیط
قیمت بازار در غیاب تغییرات محیط زیستی خود به عنوان معیاری برای داوری در مورد سطح هزینهها قابل استفاده
شوری خاک. کاهش هزینههای برداشت محصولات کشاورزی نیز دورازانتظار نخواهد بود. برعکس, با حادثای نظیر نشت
نفت یا مواد شیمیایی به یک پیکرهی آبی (مخازن سد. رودخانه, تالاب, دریاچه و ...) ممکن است سهم مهمی از ماهیان.
وقوع حادثه و در غیاب تغییر ایجاد شده در شرایط محیطزیست. زمان بیشتری مورد نیاز خواهد بود.
در مورد محصولات غیربازاری که قیمتی برای آنها وجود ندارد. گزینههای زیر را میتوان پیشنهاد کرد:
- ارزشگذاری فواید محصول: مثلا فواید گیاهان دارویی در جلوگیری از بیماریها و هزینههای درمانی, قابل
اندازه گیری است.
- هزینههای جایگزینی: مثلا ارزش کاهش تولید گیاهان و الیاف دارای کاربرد هیزمی را میتوان با توجه به
هزینه کالاهای جایگزین آن (سایر سوختهای رایج نظیر نفت. گاز و ...) محاسبه کرد.
- هزینه افزایش زمان کار: درمثال پیشین. برای برآورد ارزش کاهش تولیدات هیزمی, هزینههای مربوط به
افزایش زمان جمع آوری همان مقدار هیزم. به عنوان معادل قابل استفاده است.
ناگفته نماند که در قیمتهای بازاری معمولا ارزشهای استفادهای و یا مصرفی بازتاب مییاید و در آنها.ء ردپایی از
سایر انواع ارزش (غیراستفادهای یا غیرمصرفی, انتخابی و غیره) به چشم نمیخورد. این درحالی است که در برخی موارد.
سایر انواع ارزش, نسبت به ارزشهای مصرفی برتر بوده و از اهمیت بیشتری برخوردارند. بنابراین برآوردهای انجام شده
۲-۲-۳ ارزش گذاری اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه
این قبیل اقدامات و یا رفتارهاء نمونههایی از رویکردهای ارجحیتهای آشکار شده در ارزشگذاری اقتصادی
محیط زیست به شمار میآیند. گاهی برای رویارویی با یک بیماری خاص و جلوگیری از شیوع آن دربین مردم انجام
اقدامات اصلاحی و یا تغییر رفتاری ساده, از سوی متخصصین پیشنهاد میشود. مثلا جوشاندن آب پیش از مصرف. انتقال
آب با روشهای بهداشتیتر.ء خرید بطریهای آب معدنی به جای استفاده از شبکهی رسمی توزیع آب. استفاده از
تجهیزات تصفیه آب خانگی و .... به عنوان راهحلهایی ساده و نه چندان زمانبر و یا پرهزینه. میتواند تا حدود زیادی از
همگانی شدن ابعاد مشکلات محیطزیستی جلوگیری کند. این روش مبتنی بر این واقعیت است که افراد پس از پیبردن
به بیشتر بودن فواید انجام اقدامات اصلاحی (حفاظتی) در مقایسه با هزینههاء از خود واکنش فعالانه نشان میدهند.
بنابراین» هزینههای مورد نیاز برای اطلاعرسانی در مورد لزوم تغییر رفتارء بار مالی اقدامات و رفتارهای اصلاحی و غیره.
-------- صفحهٔ بعد --------
ار ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
میتوانند به عنوان هزینههای مربوط به خسارات محیطزیستی دارای ابعاد مشخص, مورد استناد قرار بگیرند. البته,
هزینههای احتمالی مربوط به مرگ و میرء اقدامات درمانی مورد نیازء روزهای کاری ازدست رفته نیز ممکن است به
سرجمع هزینههای خسارات محیطزیستی مورد نظر اضافه شوند.
در بخش سلامت. هزینه بیماری اغلب به عنوان هزینه فرصت ماندن بیمار در منزل برای استراحت یا درأآمدی که
بیمار در اثر بیماری یا مصدومیت از دست میدهد. اندازهگیری میشود. بنابراین» ارزش روزهایی که از بیماری افراد
اجتناب شده را میتوان به عنوان فواید ناشی از بهبود شرایط محیطزیستی در نظر گرفت. به گونهای که تعداد موارد ابتلا
به بیماری ناشی از آلودگی آب. تابعی از ابعاد آلودگی (غلظت. وسعت جغرافیایی, تعداد جمعیت در معرض خطر و ..) و
سطح اقدامات تدافعی و یا اصلاحی مردم, است. تابع فوق را به شرح زیر میتوان نمایش داد: (5-5)۳,0
که در آن:
7: سطح خطر محیطزیستی (مثلا سطح آلودگی آب) و
0: سطح رفتار دفاعی یا اصلاحی (نظیر هزینهی خرید آب بهداشتی که به صورت بطری در بازار عرضه میشود)»
گاهی رابطهی فوق که میان یک اثر یا پیامد محیطزیستی, ابعاد آن و رفتار افراد یا خانوار پیوندی برقرار میکند. به
عنوان تابع تولید خانواده" شناخته میشود. از این تابع, در شرایط محیطی متفاوت میتوان استفاده کرد. به طوری که
مثلاء تعداد موارد ابتلا به عفونتهای تنفسی (5) به سطح آلودگی هوا (۳) و هزینههای مربوط به پالایش هوا (10) بستگی
دارد. همجنین لازم به توضیح است که رابطهی یاد شده» تنها برای خطرات محیطزیستی کاربرد ندارد. بلکه از آن
میتوان برای ارزیابی کالاها و خدمات محیطزیستی نیز استفاده کرد. آنچنان که. میزان شادکامی یک فرد از زمانی که به
جهت آسایش از حضور در یک محیط طبیعی مثل پارک ملی و یا جنگلی به دست میآورد (5) از یک سو به ویژگیهای
کیفی محیط (۳) واز سوی دیگر به زمان صرف شده جهت رسیدن به آن (])» بستگی دارد.
بدیهی است که با داشتن اطلاعاتی درباره تابع تولید خانواده» بهتر میتوان به برآوردهای دقیقتر در مورد ارزش
اقتصادی کیفیت محیطزیست و تولیدات و خدمات آن (همچون هواء آب. خاک. سایر منابع طبیعی و نیز کارکردهای
طبیعی افزایش دهندهی سطح رفاه جامعه انسانی) دست یافت. مطمئنترین روش برای دستیابی به اطلاعات فوق. لااقل
در مورد برخی از کالاها و خدمات قابل مبادله در بازار (مثل دارو و گیاهان دارویی. آب معدنی, بازدید از تفرجگاههای
طبیعی و ( انجام مشاهده مستقیم و عغیرمستقیم و حتی گاهی استفاده از روش مشاهدهی مشارکتی است. توصبه شده
]|- ۲10۹01۵ ۳۳۵۵۱۱۵۱
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارز یابی افقنصادی محیط ز بستی ۳/۱/۳۸ ۱.۳
است که برای استفاده از روش «اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه». با باید افراد درک صحیح و دقیق از خطرات
محیط زیستی مبتلابه نداشته باشند؛ یا «متوجه ضرورت انجام اقدامی برای امنیت. ایمنی و یا سلامت جسمی خود شده
باشند» و یا «اقدامات انجام شده به وسیله افراد مورد بررسی, قابل مشاهده و هزینههای آنها قابل سنجش باشند».
یکی از گسترده ترین کاربردهای این رویکرد. آرزشگذاری سلامت و یا ارزیابی خسارات وارده به سلامت آدمی در اثر
نوعا معادل با هزینههای انجام اقدامات اصلاحی موثر و یا خرید کالاهای مورد نیاز برای کاهش آثرات نامطلوب نود
هستند. روشی برای برآورد تمایل به پرداخت افراد جهت کاهش خطر, تلقی میشود. البته. جداسازی آاثرات مربوط به
بروز رفتاری مبتنی بر خرید و استفاده از کالاهای پیشگیرانه با پیامدهای بعدی درزمینهی سلامت. همیشه به آسانی
ممکن نیست. با این که اغلب اقدامات 5 محصولات ابداع شده برای کاهش ابتلا به عوارض آلودگی. موجب بهسود نسبی و
یا کلی پیامدهای خسارتزا در زمان وقوع آلودگی میگردند. اما گاهی یا به دلایل هزینهای با استقبال مواجه نمیشوند یا
چنین کالاها و اقداماتی ممکن است دارای آثرات و نتایج چندجانبهای باشند. مثلا افزایش مصرف آبهای معدنی که در
یک محدودهی جغرافیایی مشاهده میشود. ممکن است لزوما برای پیشگیری از عوارض خطرناک استفاده از منابع آلوده
شدهی آبهای زیرزمینی نبوده باشد. زیراء گاهی مصرف چنین اقلامی از سوی مصرفکنندگان به دلایل دیگری همچون
مزهی مطبوعترء بیشتر بودن املاح و مواد معدنی مفید در آنها و ... مورد استقبال قرار میگیرد. یا به عنوان نمونهای
دیگر. دلیل استفاده از سیستمهای تهویه مطبوع و یا تصفیهی هواء غیر از کاهش مخاطرات مربوط به آلایندههای
خطرناک هواء ممکن است به منظور برخورداری از آسایش بیشتر در روزهای بسیار گرم و یا سرد باشد.
معمول است که برای این منظورء از تعداد واقعی مبتلایان به بیماری مربوطه و مطابق با رابطهی مقدار - واکنش
استفاده میشود. در شکل(۸-۳) ۰ روابط مفهومی بین آلودگی و اثرات آن بر مدت زمان بیماری نشان داده شده است.
شکل ۸-۳- برآورد خسارات اقتصادی آلودگی بر اساس بیماری
از روی شکل دیده میشود. افراد برای پرهیز از مواجهه با بیماری مرتبط با یک خطر محیطزیستی که به صورت فشار
نمایش داده شده, اقدامات مقابلهای در پیش میگیرند. گاهی چنین اقدامی ممکن است در قالب رفتاری پیشگیرانه
بروز یابد. با این تاکید که لزوما اثر آلودگی به بروز بیماری منجر نمیشود و درمواردی, هزینههای دوری از منبع آلودگی,
خود رفتاری پیشگیرانه یا اقدام اصلاحی به شمارمیآید. به این ترتیب برای ارزشگذاری سلامت. ممکن است ارزش
ناخوشیهای جسمی, آرزش زمان تلف شده بیمار در دوران بیماری و یا ارزش رفتارپیشگیرانه و اقدامات اصلاحی به
موازات یکدیگر استفاده شوند.
-------- صفحهٔ بعد --------
۴ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
برای ارزشگذاری طول عمر و سلامت آدمی که از سوی فریمن در اوایل دههی ۹۰ میلادی پیشنهاد گردیده. بایستی
سه گام مهم «شناسایی خطر محیطزیستی و جمعیت درمعرض خطر»» «مشاهده و تجزیه و تحلیل واکنش افراد» و
«اندازهگیری هزینههای انجام اقدامات» را پیمود.
در نخستین گام لازم است مخاطرات محیط زیستی که برای آنها اقدامات اصلاحی و یا رفتارهای پیشگیرانه قابل
انجام است (همچون آلودگی آب. آلودگی صدای مربوط به فرودگاه یا جاده. آلودگی هوا و یا گسترش تخریب اراضی و
خاک در مناطق روستایی) شناسایی شوند. برای این منظورء معمولا تجهیزات پایش برای سنجش متغیرهای مربوطه و
آگاهی یافتن از شرایط بحرانی نقش مهمی, ایفا میکنند. در ادامه. باید جمعیت درمعرض خطر را شناسایی و تعریف کرد
به عنوان مثال در مورد آلودگی آب. جمعیت درمعرض خطرء درمرحلهی اول, ساکنین محدودههای پیرامونی پیکرهی آبی
غیر از عوامل اصلی, تا حدود زیادی به شرایط آب و هوایی و فصلی نیز بستگی دارد.
در گام دومء در قالب مشاهده و تجزیه و تحلیل واکنش افراد. باید برآوردی از مخارج عمومی و خصوصی برای انجام
اقدامات مقابلهای انجام داد تا محاسبات مربوط به تمایل به پرداخت افرادء تصویر کاملتری را ارائه نمایند. در فرآیند
گردآوری اطلاعات مورد نیاز دربارهی اقدامات افراد. تعداد جمعیت در معرض خطر, از اهمیت زیادی برخوردار است. اگر
تعداد افراد در معرض خطر چندان پرشمار نباشد. انجام سرشماری برای کسب اطلاع در مورد نوع اقدامات اتخاذ شده
قابل توصیه خواهد بود. درغیراین صورت. نمونه گیری از جمعیت در معرض خطر و دریافت اطلاعات با استفاده از پرسش
نامه روش مناسبی خواهد بود. البته برای این منظور باید به اصول و قواعد علم آمار توجه نمود.
در گام سوم برای اندازه گیری هزینههای انجام اقدامات. بایستی ارزش پولی آنها برآورد گردند. علیالاصول, بهای
بازاری برخی اقدامات قابل جایگزین با خدمات محیطزیستی مانند تجهیزات خانگی تصفیهی آب. بطریهای آب معدنی,
دوجداره کردن پوششهای شیشهای. دستگاههای پالایش هوا و نظایر آنهاء برآوردشدنی است. باردیگر تاکید میشود که
در مشاهدهی اقدامات. غیر از هزینههای شخصی پرداخت شده از سوی افراد» باید مخارج عمومی پرداختی از سوی
جامعه (هزینههای درمان و یا خرید دارو که از محل بیمههای تامین اجتماعی مرتبط با بهداشت و سلامت پرداخت
۳-۲-۳ ارزیابی هزینههای محیط زبستی مرتبط با سلامت
در اقتصاد محیط زیست. ارزشگذاری خسارات وارده به سلامت انسان که تخریب محیط زیست ناشی میشود. یکی
از دغدغههای مهم به شمار میآید و برای این منظور فنون گوناگونی معرفی شدهاند. برای این منظور و قبل از هرکاری
لازم است. روابط علت و معلولی بین تخریب محیط زیست و تغییر در سلامت به دقت مورد شناسایی قرارگیرد. چرا که
با عنوان کلی تخحریب و 5 کاهش یه م کشت محیطزیست شناخته میشود. میتواند اثرات نامطلوبی بر سلامت انسان شده و
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارزیابی اقتصادی محیطزیستی ٩۴/۱۱/۲۸ ۵
مشکلاتی نظیر بیماریهاء مجروحیتهای جسمی, مرگ و یا حتی آفت کیفیت زندگی که از طریق برخی عوامل فیزیکی.
شیمیایی. زیستشناختی, اجتماعی و یا حتی روانشناختی قابل سنجش و ردیابی هستند را به دنبال داشته باشند.
تجارب جهانی نشان میدهند که مهمترین مخاطرات محیطزیستی اثرگذار بر سلامت انسان عبارتند از:
- فقر ذخایر آب سالم و یا ناکافی بودن آنها
- مشکلات بهداشتی ناشی از دفع نامناسب و غیراصولی پسماند
- آلودگی هوای داخل و خارج از منزل و محیط کار
- بیماریهایی نظیر مالاریاء وبا و غیره
- استفادهی از مواد شیمیایی و خطرناک در حوزههای کشاورزی و صنعتی
به نظر میرسد که روش آرزشگذاری مشروط. به دلیل برخی اشکالات و پیچیدگیهای قابل طرح در مورد روشهای
پیش گفته. گزینه مناسبی برای ارزشگذاری کاهش مخاطرات مرگ و میر مرتبط با مشکلات محیط زیستی باشد. ولی انجام
چنین مطالعاتی در زمینه خطرات مرگ و میر معمولا دو مشکل مهم دارند. اولاء در بیشتر مواردء پاسخگویان به پرسشهای
مورد نظر این روش تجربهی زیادی در مورد برآورد ارزش تغییراتی کوچک در میزان خطر (ریسک) که ممکن است
بروزنماید. ندارند. ثانیاء میزان تغییر در خطرات که در مصاحبهها مورد نظر است. برحسب واحدهایی بیان میشود که اغلب
برای پاسخگویان. چندان قابل درک نیست (مثل یک در هزار تغییر در ریسک مرگ و میر). این نکته در مطالعهای کههامیت
و گراهام در سال ۱۹۹۹ در آمریکا انجام دادند. مورد تاکید قرار گرفته است. آنها پی بردند که پاسخگویان درک چندانی از
خطرات کوچک نداشته و اندازههای مختلف خطرء برایشان قابل فهم نیست. به عنوان مثال, آنها در بررسی خود پی بردند.
تقریبا ۳۲/ از پاسخگویان نمیدانستند که آیا ۵ صد هزارم از ۱ صد هزارم بزرگتراست یا کوچکتر.
همان گونه که در بحث ارزشگذاری مشروط به عنوان یکی از اجزای مهم «رویکرد ارجحیتهای بیان شده»». عنوان
گردید. میزان تمایل به پرداخت افراد با طرح پرسشهایی ویژه و به صورت مصاحبهی رودررو و غیرحضوری تخمین زده
میشود. درحال حاضرء از چنین روشی برای آرزشگذاری خطرات سلامت هم استفاده میشود.
برای ارزش گذاری اثرات سلامت. لازم است بین تغییر یک آلایندهی محیطزیستی با شماری از بیماریها و یا مرگ
زودهنگام. رابطهای علمی برقرار شود. با این عمل. اولا میتوان ابعاد و پیامدهای بیماری را مشخص کرد (مئلا ممکن
است با افزایش میزان آلودگی هوا در شهرء بیماریهای مختلف و یا حتی مرگ زود رس شایع شوند). کمیسازی چنین
اثراتی را میتوان به عنوان شاخصی از اهمیت آنها تلقی کرده و برای مقایسه مخاطرات سلامت و تعیین مناطق اولویت
دار برای اقدام استفاده کرد. ثانیاء با کمیسازی اثرات سلامت میتوان فواید حاصل از تغییر در سطح یک خطر مشخص
در این زمینه را کمی کرد. برای کمیسازی اثرات سلامت باید یک فرآیند سه مرحلهای را پشتسر گذارد. شکل (۹-۳)»
شمای ترتیبی سه مرحلهی فوق را نشان میدهد.
-------- صفحهٔ بعد --------
۶ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
شکل ۹-۳- ارزیابی هزینههای محیطزیستی مرتبط با سلامت
مرحلهی دوم بایستی به طور مشخص. اثرات خطر بر سلامت را تعیین کرد (مثلا شیوع موارد تنگی نفس در اثر
افزایش غلظت ذرهی معلق شناسایی شده در هوا). در این مرحلهء برای تعیین ضریب مقدار (یا غلظت) - واکنش
باید سنجش و اندازه گیریهای لازم. انجام شوند. در مرحهی آخر هم باید برآورد کرد که چه تعدادی از جمعیت در
گفتنی است که گاه اجرای سه مرحلهی فوق به شکلی مشخص و برای همهی شرایط ناممکن میشود. به عنوان
مثالء سطح در معرض آلودگی هوای داخل خانه قرارگرفتن به شدت وابسته به عواملی نظیر مدت اقامت در منزل, وجود
دریچههای مناسب برای تهویه هوا و یا میزان آشپزی در منزل است. چنین نکاتی باعث میشود که اندازه گیری میزان در
معرض آلایندهها بودن برای افرادء کار آسانی نباشد. در چنین مواردی, اغلب از رویکرد اختصاص درصدی مشخص از
عفونتهای تنفسی مشاهده شده به آلودگی هوای داخلی استفاده میشود.
به طور کلی. برای ارزیابی اثرات سلامت سه روش زیر قابل پیشنهاد است:
- مطالعات سمشناسی" جانوری: کنترل حیواناتی که در معرض سموم قرار گرفتهاند.
- مطالعات بالینی انسان: تجارب کنترل شده از انسانهای در معرض خطر
- مطالعات همهگیر شناسی : مطالعه انسانها در دنیای واقعی.
البته برای استفاده از هر یک از رویکردهای فوق, مزایا و معایب خاصی وجود دارد. ویژگیهای خطر مورد بررسی
مسلما در انتخاب رویکرد تاتثیرگذار است. به طوری که مدت زمان مواجهه با خطر آلودگیهای محیطزیستی, یکی از
عوامل مهم اثرگذاری بر افزایش مرگ و میر و یا گسترش بیماریهای مختلف است. برای بررسی اثرات آلودگی (همچون
آلودگی هوای آزاد) بر سلامت آدمی. مطالعات همه گیرشناسی از نقش کلیدی برخورداند. درچنین مطالعاتی, مرگ و میر
۱- 1010010810۵
2- 101۵101 08[0۵3[
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارز بابی اقتصادی محیطزیستی ۹۴/۱۱/۲۸ ۷
و بیماریها به صورت جداگانه مورد بررسی قرار میگیرند. برای سنجش مقدار مرگ و میر اثرات حاد مربوط به
مواجههی کوتاه مدت با خطرات آلودگی و به شکلی زمانبندی شده» بررسی میشوند. حال آنکه در مطالعات مربوط به
اندازه گیری اثرات مزمن مواجههی بلند مدت با خطرات آلودگی, معمولا از تغییر سطوح آلودگی در مکانهای متفاوت و
اثرات آنها بر سلامت استفاده میکنند.
برای بررسی آثرات حاد. اطلاعات مربوط به محدودهای مشخص و برای بازهی زمانی مورد نظرء ضروری هستند. چنین
اطلاعاتی شامل: مقادیر روزانهی مرگ و میر و یا فراوانی تعداد بیماران (مثلا تعداد پذیرشهای بیمارستانی)؛ تغییرات
روزانهی آلودگی هوا و نیز سایر متغیرهای اثرگذار بر اطلاعات قبلی (شرایط آب و هوایی» عوامل فصلی و دیگر ویژگیهایی
که ممکن است درطی زمان دچار تغییراتی شوند) خواهند بود. هدف نهایی این مطالعات. پیداکردن مقادیر پارامترهای مورد
نیاز برای تشکیل تابع مقدار- واکنش (رابطهی بین آلودگی هوا و فراوانی مرگ و میرها و یا بیماریها) است. در این مورد.ء
برای انجام محاسبات مربوط به اثرات سلامت. ابتدا باید خطر محیطزیستی شناسایی شود.ء سپس ضریب مقدار- واکنش و
سپس. سطح مواجهه با خطر بر آورد گردد. روابط بین پارامترهای مذکور به صورت رابطهی (۳-۳) در زیر قابل نمایش است:
۷ - 0 )0.01۳ (۸ 8 )۲-۳(
در این روابط:
تعداد اضافی موارد مرگ زودرس؛
3ا: نرخ پایه مرگ و میر؛
(0: ضریب مقدار- واکنش مربوط به مرگ و میر؛
جمعیت مواجه شده با خطر؛ و بالاخره
]: نرخ مواجهه با خطر برای جمعیت تحت ریسک
برای بررسی آثرات مزمن, باید اطلاعات نظام مندی را دربارهی مناطق مختلف و اغلب هم در تعدای از نقاط مشخص
و برای دورهی زمانی مورد نظرء گردآوری نمود. با کمک چنین اطلاعاتی, امکان ارزیابی و برآورد اثرات بلندمدت مواجهه
با خطر بر سلامت فراهم میشود. برای این منظورء ممکن است به دو شیوه برخورد شود: درشیوهی نخست. مقادیر مرگ
و میر مربوط به مکانهای مختلف و در طی دورهی زمانی مشخص تجزیه و تحلیل میشوند تا وجود همبستگی آماری
بین مقادیر مرگ و میر و سطوح متوسط آلودگی هوا تعیین شود. در شیوهی دوم. افرادی به عنوان نمونه از مکانهای
تحت مطالعه, انتخاب میشوند و در طی زمان مورد بررسی قرار میگیرند. بدیهی است که برای این منظورء دادههای
مرتبط با ویژگیهای فردی نیز مورد نیاز خواهند بود. بنابراین» عوامل دیگری مانند رژیم غذایی» پیشینهی بیماری و غیره
که ممکن است در افزایش مقادیر مرگ و میر و یا بیماریها نقش آفرین باشند. به شکل بهتری مورد تجزیه و تحلیل
قرارخواهند گرفت. شبیه به رابطهی (۳-۳)» برای محاسبهی کمی اثرات سلامت. بایستی همان مراحل را طی کرده و
-------- صفحهٔ بعد --------
۸ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
نکات را رعایت کرد. در این باره» تعیین ضریب مقدار- واکنش و سطح مواجهه با خطر و با اندک تفاوتی باید انجام شود.
نتیجه, به شکل رابطهی (۴-۳) ارائه میشود.
(۴-۳) 5 ر۸ ۷ 1 < 11
در این رابطه. غیر از عناوین پارامترها که در رابطهی قبل ذکر شده :1 موارد اضافی اثرات سلامت 1 و 1. ضریب
مقدار - واکنش بیماری است.
شایان ذکر است که انتخاب نوع رابطه. تا حدود زیادی بستگی به ضرایب مقدار - واکنش دارد. در مورد مرگ و
میرهای زودرس, ضریب مقدار - واکنش معمولا به صورت درصدی از تغییر در مقدار پایهی مرگ و میر به ازای هر واحد
افزایش در مقدار آلاینده بیان می شود. بنابراین. ضریب آلودگی در عدد ثابت. معادل ۰/۰۱ ضرب خواهد شد. برای این
منظورء رابطهی شمارهی (۳-۳) قابل استفاده خواهد بود. ولی ضرایب مقدار - واکنش برای بیماریها.ء اغلب به صورت
مربوط به اثرات سلامت دراثرآلایندهی ز با استفاده از رابطهی (۴-۳) قابل محاسبه خواهد بود.
برای روش شدن موضوع, جا دارد که از یک تجربهی عملی در این زمینه یاد شود. بانک جهانی طی سال ۲۰۰۳ میلادی
به منظور بررسی اثرات آلودگی هوا بر سلامت شهروندان کشور مصر و در راستای ارزیابی هزینههای تخریب محیطزیست در
این کشورء مطالعهای انجام داده و درآن, به دلیل فقدان دادههای محلی از روش تعمیم و شبیهسازی یافتههای بینالمللی
موجود در این زمینه برای شهر قاهره استفاده کرده است. براساس نتایج به دست آمده. معلوم شد که به دلیل آلودگی هو
سالانه حدود ۱۹۰۰۰ نفر از مردم قاهره. در هرسال دچار مرگ زودرس و ۶۳۱۰۰ نفر نیز دچار برونشیت مزمن و سایر
بیماریهای تنفسی میشوند. در این مطالعه. پارامترهای استفاده شده برای رابطهی شمارهی (۳-۳)» عبارت بودهاند از:
تا نرخ پایه مرگ و میر <- ۷ نفر به آزای هر ۱۶۰۶ نفر جمعیت
0 <- ضریب دوز < واکنش مرگ و میر - ۰/۸۴
۸- غلظت آلاینده< ۲۷۰ میکرو گرم بر متر مکعب
تأ< نرخ در معرض خطر قرار گیری جمعیت تحت ریسک- ۰/۸
۳ ر ۸ ۷( 0 0.0[1۳) ۷-3
۸ بر/ ۱/۴۹۵ بد ۲۷۵ بر ۴ ۸/ بر ۱ / ۹۷ /۹ ۱۸۵۹۲۳۵۲۰
همچنین برای اثرات مزمن نیز پارامترهای در نظرگرفته شده, به شرح زیر بودهاند:
1 موارد اضافی اثرات بیماری- ۶۴۱۰۰ نفر
0 ضریب مقدار - واکنش برای بیماریها < (* ۱۰ * ۳/۰۶) برای جمعیت بزرگسال
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارزیابی اقتصادی محیطزیستی ٩۴/۱۱/۲۸ ۹
۲: جمعیت درمعرض ریسک - ۹/۷۰۰/۰۰۰ نفر از بزرگسالان
از نرخ در معرض خطر بودن جمعیت تحت ریسک- ۰/۸
ر۸ ۷ 1 کج با
۸ بد/۹ ۹/۷۹ ۲۷۵ بر (۹ ۱۵ ۳/۶ -
در نتیجه: ۶۴/۱۰۰ - آآ نفر برآورد میشود.
تذکر: دادههای مربوط به پارامترهای کلیدی از روی شاخصهای توسعه بانک جهانی (۲۰۰۲) و دادههای مربوط به
سطح ذرات معلق ۳۸/,0 از ایستگاههای پایش محلی استخراج شدهاند.
برای ارزش گذاری اثرات سلامت. بایستی ملاحظات خاصی را مورد توجه قرارداد. درحقیقت. منظور از ارزشگذاری,
پیداکردن راهی برای آندازهگیری معادل پولی افزایش مرگ و میر و یا بیماریهایی است که از مشکلات و تخریب
محیط زیست ناشی میشوند. به طور قطع, بادر نظر داشتن هزینههای چنین وقایع ناخوشایندی (افزایش مرگ و میر و
بیماریهای مربوطه):
سهم هزینههای مورد نیاز برای بازسازی و احیای محیط زیست از بودجهی عمومی جامعه قابل برآورد میگردد؛ و
حداکثر فواید یک سیاست کلی در زمینهی نظام سلامت و اقدام برای کنترل, پیشگیری و درمان شناسایی خواهد شد.
البته به طور معمول, روشهای آرزشگذاری مبتنی بر سنجش میزان تمایل به پرداخت افراد (]۷/7) در زمینههای
بهداشتی و درمانی, معطوف به اجتناب و پیشگیری از بیماریها است. به طورکلی, افراد جامعه به دلایل مختلفی برای
بیمار نشدن خود. ارزشی قایل هستند. شاید بتوان مهمترین دلایل را در عناوین زیرخلاصه کرد:
هدررفت منابع زمانی مرتبط با دورهی بیماری که باعث غیرقابل پذیرش شدن هزینهی فرصت بالای بیماری برای
بالابودن هزینههای پزشکی مربوط به طی دورهی درمان,
پایینتر بودن هزینههای پیشگیری در مقایسه با هزینههای درمانی,
ناخرسندی از شرایط جسمی و حتی روحی مربوط به بیماریها (زمان ابتلا و حتی دوران نقاهت پس از بیماری که
ممکن است به ناتوانیهای جسمی موقت و یا همیشگی منجر شده باشد).
برای ارزش گذاری سلامت و یا تخمین هزینههای پیشگیری و مواجهه با آثرات نامطلوب بر سلامت. از رویکردها و فنون
-------- صفحهٔ بعد --------
رز ۸ دستورالعمل ارز بابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط ز یست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
ناشی از مرگ و میر و یا بیماری امکانپذیر میشود. از این رو بسیاری از فنون و روشهای پیشنهادی بر چنین ابعادی,
تمرکز یافتهاند. روشهایی نظیر رویکرد سرمایه انسانی (۲1۳۸)» هزینه بیماری (01۱))» ار جحیتهایبیانشده (5۳۸) و
ابراز شده (1۳۸)» شاخص دالی " (1])» زندگی آماری (۱۷051)» برای این منظور دارای بیشترین کاربرد هستند.
رویکرد سرمایهی انسانی: در این رویکرد. درآمد از دست رفتهی ناشی از مرگ و میر و یا ناتوانیهای حاصل از
بیماریها مورد بررسی قرار میگیرند. به بیان دیگرء با ارزیابی بهرهوری ازدست رفته و یا کاهش یافته دراثر مشکلات
مربوط به کاهش کیفیت محیط زیست که به کاهش درآمد در تمام و یا بخشی از زندگی نیروی کار آسیب دیده منجر
میگردد. سعی میشود که برای مرگ و میرء ارزش پولی تقویم گردد. برای این منظورء ارزش فعلی درآأمدهای ازدست
رفتهی نیروی کار در دوران زندگی. مبنای برآورد ارزش مرگ و میر حاصل از مشکلات محیطزیستی است. سهولت اجرا
و سرعت بالای محاسباتی از ویژگیهای مثبت و بعضی از مشکلات مرتبط با غیرقابل استفاده بودن برای افراد بیکار,
کودکان و یا سالخوردگان از محدودیتهای این روش به شمار میآید.
شاخص دالی (1۸1.
۷): یکی از روشهای معروف برای اندازه گیری هزینههای کلی بیماری است که درآن, تیداد
سالهای ازدست رفته مرتبط با یک بیماری منجر به ازدست رفتن سلامتی, معلولیت و یا مرگ زودهنگام. ارزشگذاری
میشود. به بیان گویاترء به دلیل تخریب محیطزیست و یا کاهش کیفیت آن, افرادی از جامعه ممکن است دچار مرگ
پیشرس و یا عوارض و معلولیتهای جسمی همیشگی شوند. در این حالت. سالهای ازدست رفتهی عمر و یا زندگی
بدون ناتوانی جسمی, دارای بهایی است که از آن میتوان بهعنوان معادل هزینههای تخریب محیطزیست استفاده کرد.
این شاخص برای اولین بار از طرف سازمان بهداشت جهانی (۷۷110) ارائه شده و پس از آن» به زمینههای مرتبط با
بهداشت عمومی و ارزیابی پیامدها بر سلامت (*11۸آ) گسترش پیدا کرده است.
هزینهی بیماری: گاه با تمرکز بر هزینههای مستقیم و غیرمستقیم بیماریها میتوان خسارات ناشی از تخریب
محیط زیست را مورد آرزیابی قرارداد. هزینههای مستقیم. شامل تمام هزینههای مرتبط با درمانهای پزشکی (بستری شدن.,
معاینات سرپایی» هزینههای پاراکلینکی و ...) و هزینههای غیرمستقیم نیز دربرگیرندهی درآمدهای ازدست رفتهی مرتبط با
دورهی بیماری (کاهش دستمزد و درآمد. هزینههای پرداختی از طرف نهادهای بیمهای نظیر بیمههای خدمات درمانی از
کارافتادگی, بیکاری و ...) خواهد بود. برای این منظورء بایستی علاوه بر هزینههای درمانی پرداخت شده از سوی بیمارء سایر
هزینههای اضافی پرداخت شده از سوی موسسات بیمهگر در رابطه با بیماری مورد نظر نیز لحاظ گردند.
111655 01 0۶51 -1
۶ انا از ۸ بوانازامکز -2
1 م1۳۵6 1108113 -3
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارز یابی اقتصادی محیطزیستی ۹۴/۱۱/۲۸ )۱۱
شایان ذکر است که روش «هزینه بیماری» به دلیل کاربرد آسان و همجنین فراوانی اطلاعات قابل دسترس در این
روش» کاربرد زیادی در اقتصاد محیط زیست. به ویژه برای شرایطی که امکان برآورد میزان تمایل به پرداخت وجود
نداردء پیدا کرده است. ولی برخلاف باور مرسوم» نتایج این روش, به دو دلیل زیر با نتایج به دست آمده در رویکرد برآورد
اولا" به دلیل این که در روش هزینهی بیماری, هزینههای اضافی تحمیل شده مربوط به زمان پس از ابتلا به بیماری
مورد توجه است. حال آن که. رویکرد تمایل به پرداخت. منعکس کننده آرزشی است که افراد برای اجتناب از مخاطرات
ثانیاء مبالغ بیشتری که افراد مایلند پرداخت کنند تا مجبور به تحمل درد و رنجهای مربوط به بیماری نباشند و به
عبارتی, هزینههای مربوط به رفتارهای پیشگیرانه در روش هزینهی بیماری مورد توجه قرار نمیگیرند.
تمایل به پرداخت مبتنی بر ارجحیتهایبیانشده: درموضوع ارزشگذاری سلامت. از نقطه نظر اقتصادی, تمایل به
پرداخت (]۷۷/1)» مبلغی است که افراد هم میتوانند و هم مایلند بپردازند تا از خطر مرگ دوری جسته و یا تجربهی ابتلا
به بیماری خود را کاهش دهند. با تخمین تمایل به پرداخت در مورد مرگ و میرء میتوان «ارزش زندگی آماری»
(-۷051) را برآورد کرد. اگرچه براساس یک باور همگانی, مقولهی زندگانی آدمی بسیار فراتر از سنجشهای کمی است.
لیکن همواره در زندگی روزمره» مردمان بسیاری درگیر گزینش بین فواید و مخاطرات مختلف هستند. کسی که همه
روزه با انجام رفتاری مخاطره آمیز. به جای مثلا رانندگی با سرعت مطمئنه. رانندگی با سرعت غیرمجاز (زودتر رسیدن به
مقصد. دستیابی به لذت رانندگی پرهیجان و ...) را انتخاب میکند و یا فردی که به جای گذر از گذرگاههای امن
مخصوص عابرین پیاده. تصمیم به عبور از وسط بزرگراهی پررفت و آمد (کاهش زمان سفر) میگیرند. مسلما بین پذیرش
خطرات احتمالی که با فوایدی همراه هستند و عدم پذیرش آنها که با هزینههایی همراه هستند. ناچار از گزینش است.
درمقابل کم نیستند کسانی که با خرسندی, منابع تحت اختیار خود (زمان, پول» انرژی و ..) را صرف کاهش مخاطرات
میکنند. پرداخت هزینههای مربوط به خرید فیلتر از سوی یک فرد سیگاری و یا انجام معاینات پزشکی دورهای و منظم.
نمونههایی از تلاش افرادی است که مایلند بخشی از منابع مالی خود را صرف طولانی کردن زندگی خود و یا پیشگیری از
سلامت جسمی و یا حتی روحی خود هستند. پس با بررسی چنین انتخابهایی در جامعه میتوان فواید حاصل از ایجاد
تغییراتی هرچند اندک در خطرات مربوط به سلامت را مورد آرزیابی قرارداد.
انا [ ۹51۵1511۵ ا۵ ۷۵۵۵ -۱
-------- صفحهٔ بعد --------
۲ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
ارزش زندگی آماری (۷051): از آنجا که استفاده از «رویکرد تمایل به پرداخت» به ویژه در مورد ارزیابی مخاطرات
مرگ و میرء گاه ممکن است با نقدهایی مواجه گردد. از چنین رویکردی برای استنتاج «ارزش زندگی آماری» استفاده
میشود. مطابق با این رویکرد. به جای تلاش برای تعیین آرزش زندگی هر فرد. ارزش ایجاد تغییری کوچک در احتمال
مرگ (به تعویق انداختن احتمال مرگ برای مدتی مشخص) برآورد میگردد. در این شیوه «تمایل به پرداخت» افراد برای
نجات زندگی به صورت قطعی. مورد سوال قرار نمی گیرد. زیراء به شکل منطقی, اغلب افراد مایلند همه دارایی خود را
برای جلوگیری از مرگ خود و یا سایر عزیزانشان بپردازند. ولی» درمقابل با چنین شیوهای میتوان تمایل به پرداخت افراد
را برای ایجاد تغییری کوچک در احتمال مرگ (به تعویق انداختن آن) مورد ارزیابی قرارداد.
با ارائهی مثالی عملی و آنگونه که پیشتر اشاره شد. نخستین گام برای ارزیابی فواید کاهش ابتلا به آلودگیهای
محیطی که همان فواید حفظ سلامتی آدمی است. کمیسازی پیامدهای نامطلوب بر سلامت است. مثلا میتوان فرض
کرد که برای کاهش آلودگی هوا در یک کلان شهرء دو سیاست متفاوت قابل اجرا است. با اجرای سیاست «الف» تغییر
بیشتری در در خطر مرگ و میر و تغییر کمتری در خطر ابتلا به برونشیت مزمن در مقایسه با سیاست «ب» میتوان
انتظار داشت. بدیهی است که بدون توجه به میزان تغییر خطر مورد انتظار از نظر دو پیامد مهم کاهش آلودگی بر سلامت
(مرگ و میر و برونشیت)» مقایسهی فواید اجرای دو سیاست. بسیار دشوار خواهد بود. مثلا دراثر اجرای سیاست «الف».
از مرگ زود هنگام ۷۲۰ نفر پیشگیری خواهد شد که گویای مفهوم «ارزش آماری زندگی» است. با توجه به اندازهی
جمعیت درمعرض ابتلاء میزان کاهش خطر مرگ و میر برای ۷۲۰ نفرء مثلا ممکن است یک نفر در هر ۱۶ هزارنفر
محاسبه شود. به بیان دیگر با اجرای سیاست «الف» برای کاهش آلودگی هواء از میان هر ۱۶ هزار نفر جمعیتی که در
جمعیت) را زندگی آماری هم می گویند. حال با برآورد میانگین تمایل به پرداخت افرادی از جمعیت برای پذیرش اجرای
سیاست «الف» که کاهش خطر مرگ و میر را به دنبال خواهد داشت. «ارزش» زندگی آماری با کمک رابطهی زیر قابل
محاسبه میشود.
(مقدار کاهش خطر/1) * ۷۷۳۳ - ۷۹1
برای محاسبهی تمایل به پرداخت شهروندان جهت کاهش خطرات سلامت نیز میتوان از روشهای مختلفی نظیر آنچه
قبلا ذکر شد. استفاده کرد. ار جحیتهای آشکارشده وبیانشده دربین رویکردهای مطرح., دارای بیشترین کاربرد هستند. در
چنین رویکردهایی, به اطلاعات حاصل از مشاهدهی رفتار پیشگیرانهی مردم (مثل روش لذت جویانه) و یا اظهارات شفاهی
آنها برای دوری از خطرات ابتلا به مشکلات سلامتی و ارزشگذاری آن (ارزشگذاری مشروط)» استناد میشود.
گاهی از روش آرزشگذاری مبتنی بر لذتجویی که پیشتر شرح داده شد. برای آرزیابی اثر خطرات بر انتظارات
درأمدی نیروی کار استفاده شده و با عنوان کلی «روش اختلاف دستمزد» شناخته میشود. زیرا به طورمنطقی, افراد برای
بیشتری در مقایسه با مشاغل کم خطرتر دارند. به طوری که برای استخدام نیروی کار در دو کارخانه که یکی با مواد
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارزیابی اقتصادی محیطزیستی ٩۴/۱۱/۲۸ ۳
خطرناک و سرطانزا سروکار دارد و دیگری عاری از چنین ویژگی است. اگر حقوق یکسانی پیشنهاد گردد. تقاضای
بیش تری برای کار در کارخانه دوم وجود خواهد داشت. در این شرایط. کارخانه اخیر به دلیل تقاضای بیشتر نیروی کار
همهی مشاغل عرضه شده در بازار کارء براساس ویژگیهای جغرافیایی» خطرات احتمالی, مسوولیتها.ء جنبههای
محیطهای پرمخاطره هم تراز با ارزش خطرات پذیرفته شده به وسیلهی نیروی کار تلقی میشود. به بیان گویاترء حاصل
افزایش نهایی خطر برای همه کارگران مورد نظر خواهد بود. برای هر تغییری کوچک در میزان خطرء این مقدار معادل
مبلغی است که یک کارگر برای کاهش خطر به همان اندازه تمایل به پرداخت دارد.
۳-۳- چارچوب تحلیلهای مالی و اقتصادی
اصلی زیر قابل ارائه هستند:
- تحلیل هزینه - فایده
این تحلیل در جایی استفاده میشود که قرار است تمام جوانب مسبت و منفشی رشتهای از راهحلهای بدیل و به
طورمطلوب برحسب پول, مورد مقایسه قرارگیرند.
- تحلیل اثربخشی هزینهای
این تحلیل در جایی استفاده میشود که قرار است روشهای بدیل برای نیل به نتیجهای توصیف شده. مورد مقایسه
قرار گیرند. در اینجا هم معمولا هزینهها برحسب ارزشهای پولی بیان میشوند.
- رویکردهای چندمعیاری
این تحلیل در جایی استفاده میشود که قرار است گزینههای بدیل برمبنای صفات 0 ویژگیهای مورد نظر مقایسه
شوند. البته چنین ویژگیهایی صرفا اندازه گیری شده و لزوماء ارزشگذاری نمیشوند.
- تحلیل کار آ یی اقتصادی:
شاید بتوان اهداف اصلی تحلیل کارأیی اقتصادی را در موارد زیر خلاصه کرد:
-------- صفحهٔ بعد --------
۴ ۸ «دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطز یست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای زکلیات)
- ارائهی چارچوبی مشخص و هدفمند برای ارزشیابی بدیلها یا گزینههای امکانپذیر در اجرای پروژههای
توسعهای؛ و نیز
- مساعدت در طراحی اقدامات حفاظتی و کاهش دهندهی اثرات مخرب محیطزیستی که از نظر اقتصادی نیز
کارآیی لازم را داشته باشند.
هدف نهایی در تحلیل هزینه - فایده از نظر ریاضی, محاسبهی مجموع جریان تنزیل یافتهی فایدههای خالص یک
پروژه در طول زمان و مقایسهی آن با سار پروژههای بدیل است. به طور خلاصهء نتیجهی کسر فایدهها از هزینههاست
که به آن. ارزش خالص فعلی (8/۳۷) نیز میگویند.
(1+ا) را (1+۳) را (1+1) :
که در آن:
[3- فایدههای یک پروژه در سال |
نرخ تنزیل
|ح>- هزینههای یک پروژه در سال |
اد سال
مهمترین مزیت ۲13۸ آن است که هزینهها و فایدههای غیرقابل انعکاس در معاملات بازاری هم در نظر گرفته
میشوند. مثلا فایدههای مربوط به کاهش آلودگی هوا را میتوان در کنار هزینههای مورد نیاز برای این منظور مورد
مقایسه و محاسبه قرارداد. در عین حال, این ابزار چارچوب و زبانی مشترک را برای تجزیه و تحلیل تمامی خط مشیهای
اتخاذ شده در همهی بخشهاء در اختیار میگذارد.
در مثال آلودگی هوا و مرور پیشینهی آنها دیده میشود که در سال ۰۱۹۹۴ بانک جهانی مطالعهای را برای ارزیابی
سیاستهای مختلف کنترل آلودگی هوا در سانتیاگوی شیلی انجام داد. یکی از گزینههای مطرح., کاهش انتشار
آلودگیهای مرتبط با منابع ساکن در شهر بود. بدیهی است که منابع ساکن را میتوان با سهولت بیشتری شناسایی و
منابع متحرک بهعنوان گزینهی جایگزین مطرح شده بود. در جدول زیرء هزینهها و فایدههای مربوط به گزینههای
۵۵ ۳۳۵۹۵۱ ۱-۳۵۱
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارزیابی اقتصادی محیطزیستی ٩۴/۱۱/۲۸ ۵
مختلف آورده شدهاند. در این مثال, بهترین گزینه (گزینه ای که باعث بیشترین فایدهی خالص میشود)» کنترل انتشار
ناشی از وسایط نقلیهی بنزینی شناسایی شده است.
- تنزیل آبنده:
آن چنان که مشاهده شد. 13۸) بهدنبال محاسبهی مجموع هرینه - فایدههای تنزیل یافتهی یک پروژه در طول زمان
است. چنین امری مسئلزم اعمال یک نرخ تنزیل مناسب است. تاثیر نرخ تنزیل در این است که هزینهها و فایدهها را در
زمان آتی با وزن کمتری نشان میدهد.
لیکن پرسش آاساسی این است که چرا اقتصاددانان آینده را نسبت به شرایط کنونی تنزیل میدهند؟ برای فهم موضوع.
در اینجا از مثال ساده ای استفاده میشود. فرض میشود که به شخصی یکی از دو پیشنهاد زیر به عمل آمده است:
* پذیرش ۱*۰۰ ریال هم اکنون؛ و با
۰ شکیبا بودن و دریافت همین مبلغ پس از مثلا ده سال.
اگرچه قبول و یا رد هریک از دو پیشنهاد فوق به ویژگیهای فردی بستگی دارد. ولی به طور مسلم انتخاب گزینهی
اول با منطق اقتصادی عقلاییتر به نظر میرسد و از این رو اغلب افراد هم گزینهی اول را ترجیح میدهند. زیرا:
* اولاء با دریافت مبلغ در زمان حاضر امکان سرمایهگذاری برای کسب سود ناشی از آن وجود دارد.ء به عنوان
مثال,. سرمایهگذاری ۱۰۶۹۰ ریال امروز با نرخ سود ۵ درصد در سال آینده, مبلغ را به ۱۶۵۰ ریال افزایش
خواهد داد.
۹ ثانیاء به صورت ذاتی. آدمی موجود شکیبایی به شمار نمیآید. با فرض عدم امکان سرمایهگذاری در زمان
حاضرء وی ترجیح خواهد داد که مبلغ دریافتی را در زمان حاضر مصرف نماید تا فردا.
* ثالثاء بسیاری از انسانها مطمئن به زنده بودن خود در ده سال آتی نیستند. بنابراین. خطر مرگ دلیل دیگری
برای انتخاب گزینهی اول و صرف نظر کردن از گزینهی بدیل است.
* رابعاء در مورد رویدادهای آینده هم عدم قطعیت و حتمیت وجود دارد. شاید در اثر رویدادی امکان دریافت
چنین مبلغی کاملا از بین برود.
۹ خامسا و دلیل قدری پیچیده تر این است که ارزش نهایی مبلغ مزبور در زمان حاضرء با گذشت زمان کاهش
مییابد. به عنوان مثال اگر فرد در زمان فعلی دانشآموز بوده و سرمایه ای برای تحصیل خود نداشته باشد.
باشد که در ده سال آینده بتواند شغلی خوب و با درآمد مناسب به دست آورد. بنابراین. ارزش ۱۶*۹۰ ریال
وجود دارند که او پیشنهاد اول را به سایر پیشنهادها ارجح بداند. این ارجحیتها.ء اساس قضاوت در مورد
-------- صفحهٔ بعد --------
۶ ۸ س-«دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطز یست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
در مدیریت محیط زیست نیز با توجه به این که ارزش خدمات اکوسیستمی در طی سالهای آتی کاهش مییاید از
نرخ تنزیل برای مقایسه گردشهای حال و آینده هزینهها و منافع استفاده میشود. در نتیجه. از طریق تنزیل وزن
بیشتری به منافع خالص به وجود آمده برای نسلهای کنونی در مقایسه با نسلهای آینده داده میشود. نرخ تنزیلی که
در تحلیل هزینه فایده محیط زیستی استفاده میشود هنوز مورد بحث و بررسی فراوانی است. به طور کلی استفاده از نرخ
نرخ تنزیل کم بر منافع اقتصادی گزینههای پایدارتر مدیریت تاکید مینماید.
تحلیل اثربخشی هزینهای اغلب زمانی به کاربرده میشود که فواید یک سرمایهگذاری یا سیاستی را نتوان برحسب
واحدهای پولی اندازه گیری کرد و یا این که سنجش فواید آن. عملی نباشد. به طوری که مثلا تمام بدیلهای آن دارای
فواید پولی مساوی باشند. به بیان دیگرء جایی که فواید اصلی یک فعالیت توسعهای یا سیاست پیشنهادی برحسب
واحدهای پولی قابل اندازه گیری نباشند. این روش تحلیل, مطرح خواهد شد. این امر اغلب درموارد خاصی که خدمات
محیط زیست. مهمتر به نظر میرسد. در چنین مواردی, اگر فواید گزینههای مختلف تحت بررسی شبیه هم باشند. از
۸ میتوان برای شناسایی گزینهای با کمترین هزینه استفاده کرد. برای انجام آن. بااینهمه باید تفاوتها در کیفیت
ستاده را نیز مورد توجه قرارداد و از این رو اختلاف در کیفیت خدمات و فواید حاصله را باید در کنار هم بررسی نمود. به
علاوه, از آنجا که همواره سیاستهای دستیابی به اهداف محیطزیستی در بررسیهای اقتصادی محیطزیستی دنبال
دیگرء تمرکز تحلیل اقتصادی به طور کامل بر روی هزینهها خواهد بود.
در تحلیل اثربخشی هزینهای, برمبنای قاعدهی کاریی. یا کمینهسازی هزینهها برای سطح مشخصی از ستادههای
تولیدی مورد نظر است. یا بیشینه سازی سطح ستادههای تولیدی به ازای هزینهای مشخص. مثلاء برای دستیابی به هدف
تعیین شده در مورد کیفیت آب برحسب واحدهای اکسیژن محلول یا به صورت بدیل, ممکن است بخواهیم هزینهها را به
حداقل برسانیم و یا برای بیشینه کردن اصلاح اکسیژن محلول, دارای محدودیت بودجهای باشیم. به هرحال, تاکید بر
طرف هزینه تمرکز بر کارأیی تکنولوژیک را ناچار میسازد. به هرحال, آنچه در این زمینه اهمیت دارد. چگونگی انتخاب
گاهی مثل مدیریت سوختهای هستهای مصرف شده, اهمیت یک هدف محیطزیستی ممکن است توجیه اقتصادی
برمبنای کنترل هزینهها باشد. درمواردی هم ممکن است ابعاد فواید چندان شفاف و روشن نباشد.
در این شرایط برآورد فواید سیاستها برای مسوولین درزمان حاضر و دفاع از آنها در آینده میتواند بسیار مفید باشد.
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل سوم - چارچوبهای انجام مطالعه و ارز بابی اقتصادی محیطزیستی ۹۴/۱۱/۲۸ ۷
۳-۳-۳ تحلیل چندمعیاری
تحلیل چند معیاری یکی از زیرمجموعههای تحقیق در عملیات به شمار میآید که مشخصا معیارهای چندگانه را در
تصمیمسازیهای مرتبط با محیط زیست لحاظ میسازد. همچون بسیاری از تصمیمگیریهای روزمره در زندگی. همواره
چندین معیار به صورتی گاه متناقض, مطرح میشوند که برای تصمیم لازم است موردارزشیابی قرار گیرند. معمولاء هزینه
با قیمت از جمله معیارهای اصلی در تصمیمگیریهای مختلف است. ولی چنین معیارهایی همواره هم راستا با معیارهای
مربوط به کیفیت نیستند. برای خرید یک کالاء معیارهای مربوط به هزینه, آسایش, ایمنی و ... از نظر مشتری (مصرف
کننده) دارای اهمیت هستند. به طور بدیهی, لزوما با پایین آمدن هزینههای خرید نمیتوان انتظار داشت که سایر
معیارهای مورد نظر تأمین شده باشند. به همین دلیل, برای داشتن درک بهتری از موضوع, میتوان به مفهوم مدیریت
پورتفولیویی مراجعه کرد. در این مفهوم. هر فردی در جستجوی همزمان دستیابی به بیشترین بازدهی با کاهش
مخاطرات احتمالی مربوط به آن است. در این مفهوم. بازارهای مالی (سهام و بورس) مثال خوبی به نظر میرسند. چرا که
در آنهاء. چنین بازارهایی علیرغم برخورداری از بازدهی مالی بالاء در درون خود ریسکهای بالای ازدست رفتن پول
دارند. در بخش خدمات. رضامندی مشتری و هزینهی ارائهی خدمت به عنوان دو معیار متضاد به شمار میآیند.
تحلیلهای چندمعیاره (1۸-)۱۷1)» با پذیرش این واقعیت که همواره شماری از معیارها وجود دارند که باید در انتخاب
پیشنهادهای بدیل باید مورد توجه قرار گیرند. به دنبال ساختاربندی و حل مشکلات مرتبط با تصمیمها و برنامهریزیها
است. هدف. پشتیبانی از تصمیمسازان در رابطه با چنین مشکلاتی است. به طورمشخص, این تحلیلها دارای یک راه حل
واحد و بهینه برای مشکلات نبوده و در آنها به ارجحیتهای تصمیمسازان در تمایز راهحلهای پیشنهادی, مورد توجه
قرار می گیرد. البته حل مساله را میتوان به روشهای مختلفی تفسیر کرد. این حل ممکن است ناظر بر انتخاب بهترین
بدیل از میان مجموعه بدیلهای در اختیار باشد. در اینجاء بهترین ممکن است مرجحترین بدیل از دیدگاه یک
تصمیمساز باشد. یک تفسیر دیگر از راهحل, ممکن است انتخاب مجموعهی کوچکی از بدیلهای خوب و یا گروهبندی
بدیلها به مجموعههای متفاوتی از ار جحیتها باشد.
ترکیبی بهینه از 1۳۸ با عنوان «ماتریس عملکردی "» معرفی میشود که عملکرد گزینههای گوناگون را در مقابل
هریک از معیارهای انتخاب شده, در نظرمی گیرد. ارزیابیهای عملکرد به طورجداگانه ممکن است با برخی از ستادههای
قابل سنجش مرتبط باشند و یا براساس نمرات نسبی یا کدبندی رنگی بیان شوند.
در شکل ابتدایی ۷/2۸ ماتریکس عملکرد ممکن است محصول نهایی تحلیل باشد. در این حالت. تصمیمسازان خود
ورودیهای پیشنهادی ماتریس را از نظر دستیابی به اهداف. مورد ارزیابی قرار میدهند. چنین فرآیندهای پیاپی در مورد
|- ۳۵۲۲۵۳۵۲۵
-------- صفحهٔ بعد --------
۸ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
دادههاء. ضمن داشتن سرعت زیاد در پردازش, کارآمدی مناسبی هم داشته باشند. اگرچه ایراد احتمالی آن هم در این
است که ممکن است استفادهی نامناسب از پیش فرضها را موجب شود و همین امرء رتبهبندی نادرست گزینههای را
در استفادههای عمیقتر از این روش تحلیل, از اوزان مهم برای رویهمگذاری نمرات مختلف عملکرد و تبدیل آن به
یک سنجهی واحد استفاده میشود تا بتوان بهترین گزینه را شناسایی و انتخاب کرد. با این همه, به پیش بردن اوزان
مهم کار سادهای نبوده و ممکن است نیاز به رشتهای از ارزشها باشد تا مورد آزمون قرار گرفته و پیامدهای انتخاب
۴-۳- ساختار تشکیلاتی مورد نیاز برای انجام ارزبابی اقتصادی محیطزیستی
به طور مرسوم در ایران, دستگاههای دست اندر کار فعالیتهای توسعهای و اقتصادی از دستگاه حفاظتی (سازمان
حفاظت محیط زیست) جدا هستند. مطابق با موازین قانونی. سازمان حفاظت محیطزیست تنها نهاد حاکمیتی است که
وظایف آن عمدتا بر روی برنامهریزی» مدیریت و راهبری فعالیتهای حفاظت و صیانت از منابع محیطزیستی متمرکز
گردیده است. این درحالی است که سایر نهادهای مرتبط با بهرهبرداری (وزارت نیرو نفت. صنعت. معدن و تجارت. جهاد
کشاورزی و ...) به صورت بخشی, هریک به دنبال تحقق سیاستها و برنامههای خود بوده و به طور سنتی, تمایل چندانی
برای رعایت اصول و موازین محیطزیستی در برنامههای خود نشان نمیدهند.
ملاحظات هزینهای مربوط به رعایت استانداردها و موازین محیط زیستی, یکی از انگیزههای مهم در بیتوجهی دستگاههای
بهرهبردار در کشور بوده و این رو در جهتگیریهای توسعهای (از مراحل اولیهی طرح یک پیشنهاد عمرانی تا پایان تصویب
آن و حتی در حین و پس از اجرای عملیات ساخت و بهرهبرداری) هیچگاه هزینههای وارده به محیطزیست در قالب خسارات
اقتصادی و هزینههای اجتماعی مترتب از آنهاء به طورجدی مورد اعتنا قرار نگرفتهاند. علاوه برآن فواید اقتصادی مربوط به
اجرای برنامههای حفاظتی از سوی دستگاههای و نهادهای ذیربط به عنوان صیانت از داراییهای ملی و سرمایههای طبیعی,
چندان در دستور کار دستگاههای اجرایی اثرگذار بر توسعه و یا اثرپذیر از آن, نبوده است.
اکنون با توجه به بحرانهای محیطزیستی موجود در کشورء الزامآور نمودن انجام محاسبات مربوط به ارزشگذاری
اقتصادی منابع محیط زیستی و طبیعی و نیز برآوردهای مربوط به فواید و هزینههای احتمالی مرتبط با خسارات
محیط زیستی ناشی از طراحی و اجرای برنامههای توسعهای از اولین مراحل (امکانسنجی اقتصادی طرحهای پیشنهادی)
سازمان جنگلهاء مراتع و آبخیزداری کشور به عنوان دو نهاد مسوول و متولی منابع محیطزیستی و طبیعی, عهدهدار
نظارت فنی بر درستی محاسبات و برآوردهای انجام شده در مورد جنبههای مرتبط با هزینههای و فایدههای
محیط زیستی و منابع طبیعی کشور بوده و پس ازآن» سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور به عنوان نهاد عالی نظارت بر
رعایت موأزین اقتصادی محیطزیستی و براوردهای انجام شده در این رابطه. ایفای نقش خواهند کرد.
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل ۴
دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی
محیط زیستی طرحهای عمرانی
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارز بابی اقتصادی محیطز یستی طرحهای عمرانی ٩۴/۱۱/۳۸ ۳
دستورالعمل کلی آرزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی با توجه به ملاحظات ارائه شده در ذیل تبصره «۳»
ماده ۱۹۲ قانون برنامه پنجم توسعه کشور تدوین گردیده است. برای این منظورء فرآیند برنامهریزی برای انجام ارزیابی
اقتصادی محیط زیستی و در راستای برآورد هزینهها و فایدههای مربوط به استفاده از خدمات محیطزیستی و منابع
طبیعی, در قالب سه مرحله و چندین گام جداگانه مشروح در زیر پیشنهاد گردیده است.
به طورکلی» این دستورالعمل شامل سه مرحلهی کلی زیر است:
- مرحلهی اول: گردآوری مستندات و اطلاعات کلی
- مرحلهی دوم: راهنمای شناسایی و ارزیابی پیامدها
- مرحلهی سوم: راهنمای ارزشگذاری اقتصادی
مهمترین آهداف امربوط به تدوین و ارائهی دستورالعمل برای ارزشگذاری اقتصادی محیط زیستی اقدامات توسعهای
را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
- هماهنگسازی فعالیتهای مطالعاتی مربوط به ارزشگذاری اقتصادی منابع محیطزیستی در رابطه با طراحی
و اجرای سیاستها و فعالیتهای توسعهای
- کمک به اصلاح فرآیند تصمیمسازی در مورد جانماییهای مربوط به بارگذاری توسعه در فضاهای جغرافیایی
کشور با توجه به ملاحظات اقتصادی در محیطزیست
- ایجاد چارچوبی منسجم برای بررسی بهتر فواید و هزینههای محیطزیستی مربوط به دخالتهای توسعهای در کشور
شایان ذکر است که برای ارزیابی اقتصادی طرحهای عمرانی میتوان از چارچوب کلی پیشنهادی در شکل(۱-۴)استفاده
کرد. ولی برای اجرای ارزیابی اقتصادی محیطزیستی در مقیاس برخی از طرحهای توسعهای که از کاربرد بیشتری برخوردار
بوده و برای آنهاء جزییات اطلاعاتی بیشتری مورد نیاز هستند. از چارچوب گستردهتری استفاده شده که به عنوان مبنای
اصلی در تدوین دستورالعمل حاضرء مورد توجه قرار گرفته است. در این رابطه, مراحل و گامهای مختلف با شرح و بسط
بیشتری ارائه شده و در اصل دربرگیرندهی مراحلی است که در شکل فوق به آنها اشاره شده است.
شکل ۱-۴- مراحل اساسی ارزش گذاری اقتصادی محیطزیستی طرحهای عمرانی
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۲ ۸ س-«دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
شمای کلی روابط بین مراحل مختلف ارزیابی و اجزای آنهاء در شکل شمارهی (۲-۴) ارائه شده است.
: طرحهای پیشنهادی
تعریف طرح و قلمروی آن
پیامدها ۹
ارزیابی و کمیسازی
ناسا گروههای مخاط ٍ 0
۳ ٍ انتخاب فنون مناسب
دستهبندی و شناسایی ار زش ها
تهیه گزارش ارزیابی
ن زر
۹
اجرای ارزشگذاری ثأنویه: انجام ارزش گذاری اولیه
انتقال فواید
خطاهای انتقال داده شده
رویهم گذاری ارزشها و
شکل ۳-۴- مراحل کلی انجام مطالعات ارزش گذاری اقتصادی محیطزیستی طرحهای عمرانی
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیطزیستی طرحهای عمرانی ۰ ٩۴/۱۱/۲۸ ۳۳
۱-۴- مرحلهی اول: گردآوری مستندات و اطلاعات کلی
در این مرحله, قبل از هر اقدامی با توجه به مستندات و مدارک موجود. اطلاعات اولیه در مورد خصوصیات کمی و
کیفی طرحهای توسعهای پیشنهادی گردآوری شده و براساس آنهاء چارچوب تحلیلهای محیطزیستی و اقتصادی که
باید در مراحل بعدی دنبال شوند. تعیین شده و مورد آرزیابی کلی قرار میگیرند.
۱-۱-۴- گام نخست: تشریح ابعاد فنی و اقتصادی طرحهای عمرانی
به عنوان نخستین گام لازم است نسبت به تشریح و تحلیل ابعاد فنی و اقتصادی طرحهای توسعهای پیشنهادی در
مقیاسهای مختلف. اقدام نموده و ارزیابیهای اولیه به عمل آید. به ویژه سطوح تکنولوژیک در نظر گرفته شده در
فعالیتها و اقدامات توسعهای تا حدود زیادی روشنگر ابعاد پیامدهای محیط زیستی و اثرات اقتصادی آن خواهد بود. برای
این منظورء مشخصات فنی و مهندسی طرح یا سیاست پیشنهادی باید به دقت مورد مطالعه قرار گیرند.
۲-۱-۴ گام دوم: تعریف طرحها/پروژهها و قلمروی آنها
دومین گام در ارزیابی هر طرح یا سیاستی,» تعریف مشخصات فیزیکی دادهها و ستادهها و نیز جمعیتی است که
احتمالا در اثر اجرای آن, به عنوان برندگان و یا بازندگان شناخته خواهند شد. ارزیابی با بیان این که اصلا طرح یا سیاست
پیشنهادی چه بوده و با چه موارد و موضوعاتی سروکار دارد. آغاز میشود. همچنین ضمن گردآوری اطلاعات کلیدی در
مورد مشخصات مهندسی که در گام پیشین توصیه شد. بایستی فهرستی از ذینفعان بالقوه و کسانی که ممکن است در
اثر اجرای طرح, متضرر شده و خسارت ببینند. تهیه نمود. به تعبیری دیگر. در ابن قسمت. داشتن اطلاعات فنی و
مهندسی در رابطه با طرحهای عمرانی و نیز تهیهی فهرستی از ذینفعان و زیاندیدگان بالقوه. مهم تلقی میشود. بسته
به چنین اطلاعات و فهرستی از افراد است که قلمروی تحلیل قابل محدود شدن و یا گسترش یافتن خواهد بود. به طوری
که جمعیت متاثر از یک قانون یا سیاست اتخاذ شده با تعداد افرادی که از منافع یک طرح عمرانی واقع در محدودهی
فیزیکی طرح و فهرست تعداد افراد و یا گروههایی از اجتماع که متاثر از آن خواهند شد. امکان تعریف مرزهای تحلیل را
فراهم میسازد. چنین جمعیتی. ممکن است مطابق با تعاریف حقوقی و متون قانونی و یا به شکل مصلحتی شناسایی
شوند. اگر تنها کسانی که از میان جمعیت به استفاده مستقیم در شرایط پس از اجرای طرح خواهند پرداخت. در
نظر گرفته شوند.ء منجر به ارائهی تحلیلهای متفاوتی در مقایسه با شمار جمعیت منتفع از طرح به اشکال غیرمستقیم
خواهد شد. مثلا برای ارزیایی جمعیت استفاده کننده از خدمات توسعهی شبکهی آزادراهی در منطقه جغرافیایی خاص
(نظیر یک استان). هم میتوان شمار استفادهکنندگان همیشگی را برآورد نمود و هم شمار سایر شهروندان در کل کشور
که ممکن است به طور اتفاقی از مزایای چنین توسعهای بهرهمند شوند.
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۴ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
با استفاده از توصیف فیزیکی و فهرست طرفهای اثرپذیر از طرح یا سیاست مورد نظرء میتوان مرزهای تحلیل را از
جهات محیطزیستی و اقتصادی شناسایی نمود. بدیهی است که تعیین قلمروی هر طرح, برای شناسایی عوامل کلیدی و
تعیین نیازمندیهای مربوطه در ارزشگذاری, از اهمیت بالایی برخوردار است. درهمین مرحله. با توجه به محدودیتهای
زمانی و بودجهای, میتوان تصمیمات لازم را برای انتخاب رویکردها و فنون مناسب ارزشگذاری اتخاذ نمود.
۳-۴۳ مرحلهی دوم - راهنمای شناسایی و آرزبابی پیامدها
برای شناسایی و ارزیابی پیامدهای محیطزیستی. گامهای چندگانهای در این دستورالعمل پیشنهاد گردیده است. به
طور کلی. دستیابی به اطلاعات دقیق مبتنی بر دادههای صحیح بسیار حایزاهمیت خواهد بود. در این رابطه. مستندات و
گزارشهای مختلفی قابل استفاده و بهرهبرداری خواهند بود که بسته به مورد. در شرح هر یک از گامها به آنها اشاراتی
به عمل آمدهاست.
به طورکلی. شناسایی و ارزیابی پیامدها دارای سه رکن اساسی زیر است:
الف - شناسایی اثرات در قالب آسیبها یا خسارات بالقوه به همراه مقیاس و زمان احتمالی وقوع آنها
ب- انجام ارزیابی کیفی برای پیوندهادن اثرات شناسایی شده به تغییرات ازنظر عرضهی خدمات اکوسیستمی
ج- انجام ارزیابی کمی اثرات مانند: وسعت زیستگاههای تحت تاثیر برحسب هکتارء میزان کربن ترسیب شده و با
آزاد شده در محیط برحسب واحدهای وزنی یا حجمی و غیره.
۱-۳-۴ گام نخست: تعیین وضعیت پایه محیطزیستی
برای تعیین وضعیت پایه محیط زیست از اطلاعات و مستندات مختلفی میتوان بهرهگرفت. به طوریکه اطلاعات ارائه
شده در گزارشهای ارزیابی راهبردی محیطزیستی (8۳۸) و اثرات محیطزیستی (۴1۸) درترکیب با سایر گزارشهای
منتشره و یا منتشر نشدهای که به صورت موردی از سوی دستگاههای مختلف ممکن است تهیه شده باشند. برای این
منظورء قابل استفاده خواهند بود. علاوه برآنء تجربیات کارشناسی در ترکیب با سایر شیوههای ارزیابیهای سریع میدانی
و مطالعات کتابخانهای, موجبات ایجاد تصویر روشنتری از وضعیت پایه محیطزیستی در مورد محدودهی مطالعاتی
در این قسمت باید توضیح داد که چگونه احتمال بروز تغییراتی (مثبت یا منفی) در تولید و عرضهی خدمات
محیط زیستی در محدودهی پیشنهادی. در دو سطح فضایی ([ه50211) و افق زمانی ([10100۲۵) وجود داشته و بایستی
در ارزیابی لحاظ گردند. این گام به ما اجازه میدهد که اثرات خالص محیط زیستی (در قالب هزینه و فایدهها) را برآورد
نموده و تعیین کنیم که میان وضعیت پایه محیطزیستی درمحدوده و زمانی که پروژههای توسعهای به اجرا درخواهند
آمد. چه تفاوتهایی ممکن است روی دهند.
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ٩۴/۱۱/۲۸ ۳۵
برای آرزیابی سیاستها و برنامههای توسعهای, داشتن براوردی از خالص هزینهها و فایدههای محیطزیستی مورد
تمرکز است. منظور از خالص در اینجاء اختلاف بین شرایطی که در صورت اجرای طرح روی خواهد داد با آنچه در
صورت عدم اجرای طرح., روی خواهد داد. بدیهی است که عدم اجرای هرگونه طرحی, به منزلهی ادامهی وضع موجود
است که به آن, شرایط پایهای محیط زیست میگویند. بنابراین» چنین مفهومی با تشریح شرایط محیطزیستی غالب در
وضعیت «بدون طرح» سروکار خواهد داشت. البته درصورت برخورداری از دانش و دادههای کافی, رویکرد خدمات
اکوسیستمی. ابزار ایدهآلی برای انجام توصیفی نظاممند دربارهی شرایط پایهای محیط زیست خواهد بود.
عدم اجرای طرح یک مداخلهی توسعهای, گویای بالابودن احتمال تداوم شرایط پایهای محیطزیست است. در این
صورت. هیچ گونه سرمایهگذاری برای جلوگیری از آسیبهای محیطزیستی ناشی از طرحهای توسعهای مورد نیاز نخواهد
بود. البته این بدان معنی نیست که در شرایط «بدون اجرای طرح» هیچ هزینه و یا فایدهای هم وجود نخواهد داشت.
نبود امکانی مناسب برای کنترل اثرات زیانآور در رابطه با شرایط پایهی محیطزیستی در طی زمان؛ موجب بروز
مشکلاتی میشود که باید در آرزیابیها مورد آشاره قرارگیرند. مثلا مسایل مرتبط با بهداشت و ایمنی ناشی از رهاسازی
بیقید و شرط آلایندهها در اکوسیستمهای خشکی و یا آبی در این زمینه قابل ذکر هستند. از این رو در برخی موارد.
فایدهی خالص یک فعالیت توسعهای ممکن است دراصل, همان قدرمطلق فایدهای باشد که در اثر اجرای طرح توسعهای
پدیدار خواهد شد. مثلا در جایی که تخریب رستنیهای باارزش به دلیل فعالیتهای سنگین دامداری به سرعت درحال
افزایش است. محصور نمودن اراضی برای ایجاد محدودهای خاص و تحتحفاظت برای طرح توسعهای, جلوگیری از
تخریب رستنیهای داخل محدوده را در پی خواهد داشت و از این طریق, اثرمحیطزیستی بسیار سودمندی را برجای
به عنوان نخستین گام لازم است ویژگیهای فیزیکی هر آسیب محیطزیستی ناشی از اجرای طرحهای عمرانی برای
برآورد هزینههای محیطزیستی تعیین شوند. این عمل, مبنای مهمی را برای آرزیابی و ارزشگذاری اقتصادی بعدی ایجاد
میکند. برای این منظور ممکن است از روششناسیهای مختلفی استفاده کرد. به طوری که مثلا برای ارزیابی پیامدها و
وضعیت-پیامد-پاسخ (17۳51) با کمک روششناسی پیامد-گذرگاه" تعیین کرد. در نتیجه. دستیابی به دادههای حاصل
از مطالعات و اطلاعات علمی و نیز کارشناسی ضروری خواهد بود.
۱- 1133۵01-۳۵11 ۵(۷
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۶ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
شناسایی دقیق وضعیت فیزیکی محیط زیست در دو زمان (پیش از اجرای طرحهای عمرانی در محدودهی مورد
بررسی و پس از آن).
شناسایی فشارهای مهم وارده به منابع که باعث ایجاد تغییر در آنها شده و یا چشمانداز دستیابی به اهداف ترسیم
شده را دشوار میسازد. درصورت عدم وجود فشارهای مهمی که باعث تغییر و یا کاهش منابع موجود باشند. میتوان به
هزینههای محیط زیستی و یا منبع توجه کرد. مثلا با تخلیه مقادیر مشخصی (برحسب تن و یا مترمکعب در سال) از
پساب یک کارخانه به مناطق ساحلی دریایی, ممکن است پیامدهای منفی به اشکال مختلفی نظیر کاهش تنوع زیستی و
یا افزایش مخاطرات مربوط به سلامت گردشگران و اعضای جوامع محلی ساکن در مناطق پیرامونی و غیره» بروز کند.
ارزیابی تمام پیامدهایی که بر روی منابع محیطزیستی برحسب واحدهای مشخص و قابل سنجش شیمیایی و با
اکولوژیک فشار وارد میکنند: برای این منظورء لازم است صفات و مشخصات سامانههای طبیعی تحت بررسی جهت انجام
ارزشگذاری اقتصادی انتخاب شده و به دقت توصیف گردند.
شناسایی و درصورت امکان. کمیسازی ماهیت و گسترهی آسیب وارده به سامانههای مورد نظر از جهات محیطزیستی
و نیز سایر استفاده کنندگان و بهرهبرداران آن (اهمیت آن از نقطه نظر رفاه انسانی): منظور از آسیب در اینجاء اختلافی
است که بین دو وضعیت «پایهای» و «هدف» قابل پیشبینی بوده و در نتیجه. آثرات مهمی را بر روی عرضه و کیفیت کالاها
و خدمات مربوطه برجای خواهد گذارد. اساسا در این زمینه. تشکیل یک تابع غلظت - پاسخ اهمیت خواهد یافت. زیرا از
این طریق, میتوان چگونگی اثرگذاری تغییرات احتمالی در تر کیب عناصر و ارکان سامانههای محیطزیستی بر عملکردهای
انها و در نتیجه عرضهی فواید حاصله (تولیدات و خدمات) را مورد سنجش و آرزیابی قرارداد. برای این منظور
استانداردهای مصوب راهنمای خوبی برای سنجش و کمیسازی آسیبهای احتمالی خواهند بود.
به طور معمول, دستهجات اصلی پیامدهای محیطزیستی را میتوان در موارد مندرج در جدول(۱-۴)»خلاصه و ارائه کرد.
مصادیق زیر مجموعهها (اشارهشده در دستورالعملهای مختلف)
متابع محیطزیستی و زیستشناختی, گونههای حساس و یا دارای وضعیت خاص. زیستگاههای کنار رودخانهای, جوامع و یا گونههای گیاهی
و جانوری حساس (در معرض تهدید یا خطر انقراض, حفاظت شده و ...)» گونههای غیربومی مهاجم؛ حیات وحش و جابجایی آن. تنوع
ملی) در قالب مناطق و برنامههای حفاظتی مرتبط با زیستگاههای تحت مدیریت. اکوسیستمهای خشکی
پیکرههای آبی (اعم از طبیعی و مصنوعی شامل تالابهاء آب بندانها. استخرهاء مخازن آبی پشت سدها و ..)» پهنههای
سیلابی. مناطق ساحلی و دریایی زیستگاهها و اکوسیستمهای رودخانهای, رژیم هیدرولوژیک و کیفیت آب. آبهای جاری و
7
زیرزمینی» الگوی زهکش اراضی. آبدوی, سیلهای با دورهی بازگشت صدساله. اکوسیستمهای آبهای شیرین
کاربری اراضی (کاربریهای کنونی و آتی). آمایش سرزمین. اراضی زراعی. ناهمواری اراضی, زمین شناسی. خاک و خاک
شناسی, دیرینه شناسی. هماهنگی و یا تعارض با برنامههای آمایشی در سطوح ملی. منطقهای و محلی. تعارض با برنامههای
حفاظت از زیستگاهها و مناطق تحت مدیریت. اراضی جنگلی مناسب برای تولید چوب. مناطق حفاظتی واقع در عرصههای
مربوط به فعالیتهای جنگلداری. کشاورزی و غیره. تبدیل زمینهای کشاورزی, زونبندی اراضی کشاورزی. زونبندی
عرصههای جنگلی. استفاده از منابع طبیعی نظیر مواد معدنی و غیره (تغییر در سودآوری ارزش تجاری, استفادههای معیشتی و
یا تفرجی از منابع طبیعی)
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ۹۴/۱۱/۲۸ ۳۷
ادامه جدول ۱-۴- دستهبندی پیامدهای محیطزیستی
مصادبق زبر مجموعهها (اشارهشده در دستورالعملهای مختلف)
سر و صداء آلودگی صوتی. لرزش صوتی, آستانهی شنوایی. کنترل صدا
رفاه و بهزیستی فردی و اجتماعی. پیامدهای اجتماعی (مانند پیامدها بر رشد). مسکن و شهرسازی. حمل و نقل. تسهیلات
مربوط به پیاده روی و دو چرخه. خدمات عمومی و سامانههای خدمت رسانی. عدالت محیطزیستی. خدمات اضطراری
اجتماعی. جابجایی سکونتگاههاء کوچ اجباری جمعیت. اثر بر روی جمعیتهای کوچکتر (کشاورزان. مردم بومی و ...)» زیبایی
شناختی. چشماندازهای زیبا و بصری. جذابیت منظرء منابع فرهنگی, اثْر بر روی باورهای دینی, یا آداب و سنن فرهنگی
اثرات محیط زیستی که به شکل زیانآوری موجودیت آدمی را به مخاطره میاندازد. سلامت انسانی (اثرپذیری از گونههای
مهاجم. مواد و پسماندهای خطرناک. مشکلات مرتبط با آب. هوا و زمین)» مرگ و میر (افزایش نرخ مرگ و میر و احتمال آن)
مواد ۴ پسماندهای خطرناک انتشار آلودگیهای مخاطره آمیز آزاد شدن مواد ۳ پسماندهای شیمیایی خطرناک در آب. هوا (0 یا رمین
انتشار گازهای گلخانهای, انرژی. سامانههای جهانی. تغییر در الگوهای آب و هوایی و اقلیم جهانی. تخریب لایهی اوزون
شایان ذکر است که اثرات محیطزیستی فوقالاشاره به سه شکل ممکن است ظهوریابند:
اثرات مستقیم: اثراتی هستند که از اقدامات تحت بررسی ناشی شده و در همان زمان و یا مکان. روی میدهند.
اثرات غیرمستقیم: اثراتی هستند که از اقدامات تحت بررسی ناشی شده و در زمانی د بر تر و یا مسافتی دورتر روی
داده و به شکلی معقول, قابل پیشبینی هستند. در این زمینه. اثرات ناشی از رشد. سایر اثرات مرتبط با تغییرات حاصل
از الگوی کاربری اراضی, تراکم جمعیت و یا نرخ رشد و نیز اثرات احتمالی بر وضعیت هواء آب و سایر سامانههای طبیعی
(از جمله اکوسیستمها) مورد توجه خواهند بود.
گذشته تا حال) و اقدامات قابل پیشبینی تا زمان معقولی از آینده» صرفنظر از اقداماتی که از سوی نهادها (سازمانها و
کوچک ولی به صورت جمعی, مهم و معنی دار بوده و در طی زمان. شکل میگیرند. معمولاا چنین اثرانی در مقیاس
منطقهای و برخلاف برخی پیامدهای محیطزیستی طرحهای عمرانی به صورت جداگانه. اهمیت بیشتری دارد. مئلا با
پیشبینی باشد. ولی در سطح منطقهای چنین موضوعی بسیار حساس تلقی شده و با محدودیتهای جدی مواجه باشد و
یا موضوع جابجایی حیات وحش در درون یک منطقه به دلیل احدات فعالیتهای پراکنده راهسازی تحت تاثیر قرار گیرد.
اما در مقیاس منطقهای چنین موضوعی را بهتر میتوان مورد تحلیل فرارداد.
دستهبندی نشدهاند. از این رو توصیه میشود که در حین انجام بررسی و در مرحلهی شناسایی پیامدهاء نسبت به
دستهبندی اثرات از این حیث. اقدام به عمل آید.
از آنجا که تصمیمات اتخاذ شده در مقیاس وسیع (منطقه یا استان) با مقیاس یک پروژه متفاوت است. روش استفاده شده
برای تصمیمسازی در این دو مقیاس هم یکسان نخواهد بود. به همین دلیل, تلاش برای آرزیابی پیامدهای محیطزیستی نیز در
دو وضعیت فوق متفاوت خواهد بود. به علاوه, با افزایش قلمروی مطالعه. انتظارات در مورد به شمارآوردن وابستگیهای درونی
-------- صفحهٔ بعد --------
۱۳۸ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
پروژههای مختلف با یکدیگر بیشتر میشود. شاید بتوان چنین وابستگیهای درونی را در قالب «اثرات تجمعی» که ذکر شد.
دسترسی به اطلاعات دقیق و درمقیاس مورد نظر گاه محدود بوده و یا تولید آنها در مقیاسی بزرگ (مثلا در حد یک منطقه)»
ممکن است بسیار پرهزینه باشد. از اینرو گاه میتوان از بررسی پیامدهای احتمالی بر نوع زیستگاه در مقیاسی بزرگتر به
عنوان نمادی (پراکسی) از پیامدهای احتمالی بر گونه و یا گونههایی خاص در مقیاس یک طرح. استفاده کرد.
۳-۲-۴- گام سوم: ارزیابی و کمیسازی
برای فهم بهتر ابعاد تغییرات احتمالی ناشی از اجرای سیاستها و پیشنهادهای توسعهای در مقایسه با وضع موجود.
لازم است چنین تغییراتی که معمولا به یکی از اشکال تغییر در کیفیت محیطزیست و یا تغییر در موجودی و با جریان
خدمات محیط زیستی مورد نیاز جوامع انسانی نمودار میشوند. از جهات کمی و برحسب واحدهای فیزیکی و مقداری
مورد سنجش و اندازه گیری قرار گیرند. چنین تعبیری که از دیدگاه محیطزیستی است. در اقتصاد به عنوان آثرات جانبی
یا خارجی شناخته میشود. با داشتن برآوردهای موثق در مورد چنین کمیتهایی است که امکان پولی کردن و
ارزشگذاری آنها با یکی از فنونی که شرح داده خواهند شد. فراهم میگردد.
۱-۳-۲-۴ کمیسازی تغییرات در محیط زیست
کمیسازی اثرات فیزیکی و زیستشناسی مرتبط با سیاستها و اقدامات توسعهای در یک محدوده ناظر بر
کمیکردن جریانهای فیزیکی منابع و توصیف کامل آنها در زمان احتمالی وقوع است. از آنجا که چارچوب زمانی برای
بسیاری از مسایل مدیریتی مرتبط با منابع محیطزیستی گسترده است. کمیسازی پیامدها مستلزم فهمی آگاهانه از
الگوهای آتی رشد اقتصادی و جمعیت. تغییرات فناورانه و تغییرات بالقوه در ارجحیتهای مصرفکنندگان خواهد بود.
تغییرات محیط زیستی مرتبط با سیاستها و یا برنامههای توسعهای پیشنهادی. ممکن است دارای جنبههای کمی و یا
یا سطوح کارکردی سیستمهای محیطزیستی در وضعیت پایهای (معروف به سناریوی «بی») و وضعیت تصمیم (مثلا یک
سیاست یا تصمیم که به صورت سناریوی «با») ایجاد میشود. چنین تغییراتی ممکن است به حالتهای زیر روی دهند:
- توصیف شده به صورت کیفی (مانند افزایش انتشار آلودگی. اصلاح کیفیت و یا تغییر در دسترسی)
- اندازه گیری شده به صورت کمی (مانند ۱*۰ تن مواد آلاینده, 1۵۲1۲ ۱ تغییر در تقاضای اکسیژن بیولوزژیک
در یک رودخانه. تغییر در تعداد بازدیدکنندگان)
به همین جهت. تشریح شرایط پایه (وضعیت موجود محیطزیستی) در مقایسه با تغییری که روی خواهد داد. بسیار مهم
است. البته تغییرات گاهی ابعاد کمی یا کیفی و گاهی هم ابعاد مثبت یا منفی دارند. علاوه برآن, تغییرات محیطزیستی ممکن
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ۹۴/۱۱/۲۸ ۳۹
است دچار تغییرات فضایی (مکانی) و یا زمانی شوند. به هرحال, شناسایی نتایج احتمالی اجرای سیاست و یا برنامههای
مورد فرضیات استفاده شده برای کمیسازی تغییرات در این مرحله از آرزیابی اهمیت زیادی خواهند داشت.
- چه تغییری به صورت کیفی قابل توصیف است؟
- چه تغییری به صورت کمی. قابل اندازه گیری است؟
- غیراز دادههای مرتبط با شرایط پایه و تغییرء آیا دادهها و اطلاعات پشتیبان دیگری برای کمک به روشهای
ارزیابی ثانویه (انتقال فواید و ...) وجود دارند؟
پیشنهادی, لازم است نکات زیر مورد توجه قرارگیرند:
- ارزیایی شرایط پایه که به معنی تعیین سطح عرضهی خدمات محیطزیستی در شرایط فعلی و پس از اجرای
- ارزیابی عدم قطعیتها و شکافهای اطلاعاتی
مطابق با شرحی که پیشتر داده شد. رویکرد خدمات اکوسیستمی چارچوب کلیدی برای ارزیابی کالاها و خدمات
اکوسیستمی ارائه شده از سوی ریست بومهای طبیعی. در اختیار میگذارد. اجرا و بهرهبرداری از بسیاری از طرحهای
وارد آمدن خسارت به زیست بومهای حساس و مهم شده و یا با احیای آنهاء تقویت یک با چند و یا تمامی کالاها و
خدمات مورد نظر را درپی داشته باشند. برای طبقه بندی خدمات اکوسیستمی مورداستفادهی این راهنما.ء ارزیابی
اکوسیستمی هزاره (۱1۳۸,2005) زیربنای اصلی را تشکیل داده و دربرگیرندهی خدمات عرضهای, تنظیم کنندگی
دارای تفاوتهای اساسی باشند و همین امر در جهتگیریهای مربوط به ارزیابیهای بعدی از جهات محیطزیستی و با
جدول ۲-۴- مثالهای از تولیدات و خدمات اکوسیستمی منتسب به اکوسیستمهای مختلف
-------- صفحهٔ بعد --------
۱۳۰ ۸
ی
نوع اکوسیستم
-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذار
و
گلهای تزیینی و یا خوراکی
ماهی ۳ صدف
آبزیان قابل استفاده برای موجودات غیرانسان
علفهای دریایی
نمک
الوار
آب آشامیدنی و آبیاری
علوفه
محصولات غیرچوبی جنگلی (برگها و...)
داروهای گیاهی
آب آشامیدنی و آبیاری
آب آشامیدنی و آبیاری
ماهی
تولید برق آبی
گیاهان آبزی
ی اقتصادی محیطز یست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
یی
بهبود کارکردهای آبخیز (تصفیه. کنترل جریان. حفظ خاک)
ایجاد زیستگاه برای پرندگان. گونههای گرده افشان و موجودات خاکزی که برای
کشاورزی مفیدند.
استفاده از کربن اتمسفری برای تولید مواد گیاهی
ایجاد اشتغال
حفاظت در برابر طوفان از طریق جنگلهای حرا و جزایر به عنوان مانع
ایجاد زیستگاههای دریایی و مصبی برای حیات وحش
افزایش تنوع زیستی
رقیق کردن و تصفیه پسماند و پساب
ایجاد مکان مناسب برای بنادر و حمل و نقل دریایی
ایجاد زیستگاههای انسانی
ایجاد اشتغال
ایفای سهم در الهام زیبایی شناختی و ایجاد فرصتهای تفریحی
حذف آلایندههای هوا
چرخه آزت
تنظیم عملکردهای آبخیز (تصفیه. پالایش. کنترل جریان. ثبات خاک)
استفاده از کربن اتمسفری برای تولید مواد گیاهی
تعدیل اثرات اقلیمی
تولید خاک
ایجاد زیستگاه انسانی و حیات وحش
ایفای سهم ازنظر زیبایی شناختی و ایجاد فرصتهای تفریحی
تنظیم عملکردهای آبخیز (تصفیه. پالایش. کنترل جریان. ثبات خاک)
حذف آلایندههای هوا
تولید خاک
استفاده از کربن اتمسفری برای تولید گیاه
تدارک زیستگاه انسانی و حیات وحش
ایفای سهم در الهام زیبایی شناختی و ایجاد فرصتهای تفریحی
چرخه آزت
ایجاد زیستگاههای آبی
ایجاد کریدورهای حمل و نقلی
ایفای سهم در الهام زیبایی شناختی و ایجاد فرصتهای تفریحی
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ٩۴/۱۱/۲۸ ۱۳۱
پیگیری سیاستها و یا اجرای برنامههای توسعهای پیشنهادی, در نتیجهگیریهای نهایی و تصمیمگیریهای بعدی. نقش
آفرینی جدی دارند. لذا توجه به چنین جمعیتی در این مرحله از ارزیابی اهمیت زیادی خواهد داشت. منظور از جمعیت
احتمالی تحت تاثیر ممکن است شامل گروههای زیر باشد:
استفاده کنندگان (از میان ساکنین محلی و یا بازدیدکنندگان غیربومی)
سایر افرادی که به عنوان استفادهکنندگان شناخته نمیشوند. ولی ممکن است سهم عمدهای از نگرانیها را به خود
اندازهی استفادهکنندگان و غیر استفاده کنندگان مربوطه ممکن است یکسان نبوده و بسیار متفاوت باشد. به طوری
که مثلا کربن به عنوان یک آلایندهی جهانی, شمار زیادی از جمعیت زمین را درکشورهای مختلف تحت تاثیر قرار
میدهد. حال آن که وابستگی جمعیت به برخی خدمات محیطزیستی در سطوح محلی و یا ملی دیده میشود و ابعاد
محدودتری را به خود اختصاص میدهد.
۴-۲-۴ گام چهارم: تهیه گزارش ارزیابی پیامدها
برنامههای توسعهای جهت تصمیمگیری انجام شدهاند. بایستی گزارش نهایی این مرحله را تدوین و ارائه نمود. این
گزارش به عنوان مبنای بررسیها و آرزیابی مرحلهی ارزشگذاری اقتصادی تلقی میشود.
جا دارد که پیش از شرح نکات و معرفی گامهای مربوط به راهنمای ارزشگذاری اقتصادی و ارائهی رهنمودهای لازم
برای اجرای آن. جا دارد که شمای کلی مربوط به چارچوب ارزیابی پیامدها و ارزشگذاری اقتصادی آنهاء درقالب شکل
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۲ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
فشار وارده به سامانهی محیطزیستی
پیامد فشار وارده بر روی سامانهی محیطزیستی
تغییرات کمی و کیفی در عرضهی تولیدات و خدمات
ارزش اقتصادی کل -
تغییر در رفاه آدمی درنتیجهی تغییر در عرضهی کمی
هه هر هه یچ یز سا لیم وه هه ده در ده جح ۱
شکل-۳-۴- چارچوب ارزیابی کمی پیامدها و ارتباط آن با ارزش گذاری اقتصادی منابع محیطزیستی
۳-۴ مرحلهی سوم: راهنمای ارزشگذاری اقتصادی
تاکنون برای ارزش گذاری تغییرات در داراییهای محیطزیستی شیوههای گوناگونی تدوین یافتهاند. لیکن, آنچنان که
پیش تر شرح داده شد. بایستی قبل از مبادرت به انجام ارزش گذاری اقتصادی, اهمیت آسیب وارده بر منابع محیطزیستی
در سطح رفاه انسانی جوامع وابسته برحسب پول, از جهات کمی و کیفی مورد آرزیابی قرارگیرد. در این مرحله. با انجام
ارزیابی اقتصادی, روابط بازاری و غیربازاری در رابطه با تغییرات در عرضه و سطح کیفی کالاها و خدمات محیطزیستی
همواره بین هزینههای محیط زیستی و شرایط فیزیکی محیط زیست و عناصر اصلی آن (آب. خاک و هوا) رابطه
تنگاتنگی دیده میشود. هرگاه فشارهای وارده به محیط زیست بیش از توان طبیعی آن برای بازسازی و احیای دوباره
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیطزیستی طرحهای عمرانی ٩۴/۱۱/۲۸ ۳۳
طبیعی چنین محیطهایی باشد. در این صورت قلمروی خسارات اقتصادی وارده فراتر از انتظار اولیه بوده و محاسبات نیز
با پیچیدگیهای بیشتری همراه خواهد شد. هزینههای محیطزیستی در این نمونه, شامل آن دسته از هزینههایی است
که باعث تخریب اکوسیستم آبی و یا فروسایی همیشگی آن به عنوان یک منبع میشود. ولی هزینههای محیطزیستی
تحمیل شده با هزینههای وارده به افراد استفاده کننده از اکوسیستم. یکسان نخواهد بود.
۱-۳-۴ گام نخست: تعیین روبکرد و جهتگیری: ارزشگذاری با ارزیابی خسارات محیط زیستی
تاکنون رویکردهای مختلفی برای آرزشیابی کمک سیستمهای محیطزیستی به رفاه و بهزیستی آدمی در یک چارچوب
اقتصادی معرفی شدهاند. برخی از رویکردهاء آرزش «خدمات اکوسیستمی» ارائه شده به وسیلهی منابع محیطزیستی و
اکوسیستمهای طبیعی را ارزش گذاری میکنند. برخی دیگر به اندازهگیری آرزشی که افراد برای سامانههای طبیعی, جدای از
استفادهی واقعی از آنها قائلند. میپردازند. با سنجش پیامدهای دخالتهای انسانی بر سامانههای طبیعی, تصمیمسازان قادر
به مقایسهی بروندادهایی که ممکن است پدیدار شوند (بسته به نوع اقداماتی که درمقیاس یک پروژه به تنزهایی و یا در کل
سامانهای نظیر شبکهی راههای مرتبط با سازمان برنامهریزی کلانشهرها) خواهند بود.
باداشتن رویکرد تحلیلی منسجم از نظر اقتصادی, تعیین مشخصات و آرزش تغییراتی که در محیطزیست روی میدهند.
موجب اصلاح توازن بین مسایلی خواهد شد که به صورت بالقوه در فرآیند تصمیمسازی (مثلا برای انتخاب یک پروژه از میان
سایر پروژهها) درحال رقابت هستند. چرا که ایجاد یک مقیاس مشترک از نظر ارزشها. راه را برای مقایسهی هزینههای
اقتصادی۷اکولوژیک با فایدههای اقتصادی۷کولوژیک هموار میسازد. به عنوان نمونه وضعیت چنین ارزیابیهای اقتصادی برای
مقیاس برنامهریزی کوریدوری که از گسترهی جغرافیایی ۱۰ تا ۵۰ کیلومتر به صورت خطی برخوردار هستند. با مقیاس
برنامهریزی منطقهای که درآن گسترهی تقریبی حدود ۱۰ هزارکیلومترمربعی مورد نظر است. علیرغم برخی مشابهتهای
اولیه از اساس نمیتواند یکسان باشد. علاوه برآن» این دو مقیاس برنامهریزی از نظر زمانی هم با هم تفاوتهای جدی دارند.
برنامههای منطقهای, اغلب دربر گیرندهی پروزژههایی هستند که برای تامین مالی توصیه شده و گاه تا چندین سال (حتی تا
بیش از ۱۰ سال) هم ممکن است ساخته نشوند. حال آنکه. برنامههای کوریدوری اغلب شامل پروژههایی میشوند که قبلا به
تصویب رسیده و تأمین مالی شده و در زمانی کمتر از ۱۰ سال ممکن است احداث گردند.
۳-۳-۴ گام دوم: نوعشناسی و دستهبندی آرزشها
از آنجا که مهمترین هدف مطالعات ارزشگذاری اقتصادی, کمک به افزایش سطح آگاهی تصمیمسازان و برنامهریزان در
فرآیندهای تصمیمسازی و سیاستگذاری است. با انجام ردهبندی ارزشهای مرتبط با کالاها و خدمات محیطزیستی مجریان
قادر به شناسایی انواع ارزشهایی که ممکن است تحت تاثیر فعالیتهای عمرانی قرارگرفته و تغییر یابند» خواهند شد.
در اقتصادء مفهوم ارزش برآمده از رویکردی مطلوبیتگرایانه و انسان محورانه است که بر روی سنجههای بهزیستی
فردی تمرکز مییابد. درحقیقت. آرزش اقتصادی بروز تغییراتی در صفات و خدمات محیط زیستی از اندازهگیری اثرات
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۴ ۸ «دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط ز یست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
چنین تغییراتی بر رفاه آدمی انتزاع مییابد. براین اساس» ارزش اقتصادی کل (1۳۷) چارچوبی است که درآن ارزشهای
چندگانهی اکوسیستمهاء مورد شمارش قرار میگیرند. پیشتر در مورد تفکیک ارزش اقتصادی کل به اجزای آن
توضیحاتی داده شد. در آنجا از تقسیم ارزشها به دوگروه استفادهای و غیراستفادهای سخن به میان آمد. با جنین
نگاهی, ارزشهای استفادهای, ناظر بر آن دسته از تولیدات و خدماتی هستند که به دلیل برخورداری از صفت و با
خصوصیت محیط زیستی خاص برای آفراد. آرزشمند تلقی شده و چنین آرزشی ممکن است به آشکال مستقیم و با
غیرمستقیم جامعه را منتفع سازد. ارزشهای استفادهای مستقیم یعنی ارزشهایی که با تعامل مستقیم انسانی با
محیط زیست سروکار داشته و گاه چنین استفادههایی جنبهی مصرفی پیدا میکنند. گاه هم جنبهی غیرمصرفی.
استفادههای مصرفی به معنی برداشت و استحصال منابع یک اکوسیستم به منظور مصارف انسانی است (برداشت چوب از
جنگل, علوفه از چراگاههای طبیعی, ماهی از زیستگاههای آبی و ...). استفادههای غیرمصرفی نیز شامل آن گروه از
خدماتی هستند که از سوی اکوسیستمها ارائه شده و برای دستیابی به آنهاء اقدام خاصی برای استخراج با برداشت
صورت نمی گیرد (عرضهی فرصتهای تفرجی و بازدید از جذابیتهای بصری یک اکوسیستم). استفادههای غیرمستقیم
برآمده از کارکردهای اکولوژیک (کنترل سیلاب. تغذیهی آبهای زیرزمینی و نفوذ پذیری آب در زمین) هستند.
ارزشهای اختیاری نیز به معنی داشتن اختیار استفاده از یک ارزش در زمانی نامعلوم از آینده است.
در تعریف ارزشهای غیراستفادهای نیز گاهی ذکر میشود که منظور آرزشهایی است جدای از ارزشهای مصرفی و
غیرمصرفی و در آنهاء ارزش موجودیت اهمیت مییابد. ارزش موجودیت یعنی فایدهای است که مردم براساس دانش
موجود. برای ادامهی موجودیت صفات محیطزیستی خاص قائل هستند. به بیان دیگرء فایدهای است که برای حفظ
صفات محیط زیستی مورد نظر برای نسلهای آتی در نظر میگیرند. برای این منظور مراحل زیر که پیشتر شرح داده
شدهاند اهمیت خواهند داشت:
- شناسایی تولیدات و خدمات اکوسیستمی.
- شناسایی استفادههای رایج از خدمات اکوسیستمی و ذینفعان
تذکر: اطلاعات بیشتر در مورد دستهبندی ارزشهاء در فصل سوم ارائه شده است.
۳-۳-۴- گام سوم: انتخاب فنون مناسب ارزشگذاری اقتصادی
بر مبنای رویکرد انتخاب شده. و براساس شرح مفصلی که در فصل پیشین داده شد. شیوههای آرزشگذاری به دو
گروه مهم «ارجحیتهای آشکارشده» و «ارجحیتهای بیان شده» تقسیم میشوند و شرح کاملی دربارهی آنها در
بخشهای پیشین همین گزارش ارائه گردیده است. یادآوری میشود که رویکردهای مبتنی بر ارجحیتهای آشکارشده.
وابسته به وجود ارتباطی بین کالاها و خدمات اکوسیستمی مورد نظر (نظیر کیفیت هواء آب و ..) با کالاها و خدمات
بازاری (منازل مسکونی, محیط کار و ..) هستند. مزیت کلیدی توجه به مشاهدهی رفتارها و پیامدهای بازاری
مصرفکنندگان؛ در این است که دادههای مرتبط با تصمیمات واقعی (قیمتهای پرداخت شده به ازای املاک) به راحتی
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زبستی طرحهای عمرانی ۹۴/۱۱/۲۸ ۳۵
۷۷
قابل گردآوری و تحلیل هستند. اتکا به مشاهدهی انتخابهای مصرفکنندگان به جای انتخابهای فرضی از سوی آنهاء
رویکردی, سناریوهای محیط زیستی برای آرزشگذاری محدود به مواردی میشوند که وجود دارند و برای این منظور
دادههای مناسب گردآوری شدهاند. درمقابل, فنون متعلق به رویکرد «ارجحیتهای بیانشده» عمدتا از سناریوهای فرضی
برای انتخاب و فهم آرزشهای استفاده میکند. ضمنا هر دو رویکرد برای آرزشهای استفادهای کاربرد دارندء ولی در مورد
ارزشهای غیراستفادهای صرفا از رویکرد ارجحیتهای بیانشده میتوان استفاده کرد.
منظور از کالاها و خدمات بازاری. گروهی از کالاها و خدمات محیطزیستی است که در بازارهای اقتصادی به فروش
میرسند و قیمت مبادله شده برای آنها بازتاب دهندهی تعادل بین عرضه و تقاضای موجود در بازار است. قیمتهای
بازاری نیز در مورد چنین کالاهایی قابل مشاهده است. در مقابل, کالاها و خدمات محیطزیستی غیربازاری, به مواردی
اطلاق میشود که نمیتوان آنها را در بازار خریداری کرد.ء مورد مبادله قرارداد و یا درمواردی به طور غیرمستقیم به
فروش میرسند. برای چنین کالاهایی در بازار قیمتهای قابل مشاهده دیده نمیشود. در نتیجه. برای ارزشگذاری
اقتصادی چنین مواردی که قیمتی در بازار برای آنها مشاهده نمیشود.ء سعی میشود که با کمک فنون خاص.
ارزشهای پولی برای آنها نسبت داده شود. در مورد کالاهای بازاری به دلیل آمکان مراجعه به موقعیت مکانی مورد نظر
(برخورداری از صفت یا ویژگی محیطزیستی موردمطالعه در قالب ار جحیتهای آشکارشده) و یا با گردآوری اطلاعات در
مورد ار جحیتهای افراد حاضر در بازار به صورت مستقیم. مشکلی از نظر آرزشگذاری وجود ندارد. ضمنا باید توجه
داشت که منظور از آرزشگذاری کالاهای غیربازاری, استفاده از مقیاس غیرپولی برای ارزشگذاری آنها نیست.(جدول ۳-۴)
جدول -۳-۴- خلاصهی اطلاعات روشهای ارزش گذاری و کاربردهای آنها
قیمتهای مشاهده شده در بازارهای مبادلاتی برای بسته به نوع مطالعه: آرزش در محل وجود منبع یا سایت
مبادلات مبتنی بر اجاره یا فروش حقوق مالکیت مربوط به منابع نهایی مبتنی بر قیمت؛ ۷۷/1۳ | موردمطالعه. ۷۷1۳ برای استفادههای
بازار محیطزیستی. برای این منظورء گاهی استفاده از (البته نه بیشینهی أن)؛ گاهی محیطزیستی. کشاورزی. صنعتی.
قیمتگذاری سایهای ضروری میشود. میانگین آرزشها شهرداریها
تاره من شده | استفاده از روشهای اقتصادسنجی برای بیرون کشیدن | آرزش نهایی. میانگین ارزش تقاضای مرتبط با سایتهای
ام تقاض ۷ ارزش تابع معکوس تقاضای خانوارها یا بنگاههای تولیدی خالص و ناخالص (بسته به موردمطالعه (شهرداریها. سازمان
براساس مشاهدهی رفتارهای مصرفی افراد جامعه. مطالعه) جنگلها و ....)
برداشت و تیمار منابع (مثل آب تصفیه شده) که به
عنوان نهادههای تولیدی سایر کالاهای بازاری کاربرد برآورد مازاد که از آن میتوان در سایتها برای آرزش گذاری
توابع تولید و هزینه دارند. از تحلیلهای اقتصادسنجی برای ار تباط دادن برای آرزش میانگین استفاده استفادههای کشاورزی و تولیدات
ستاده یا هزینهی تولید کالاها و خدمات بازاری با کرد. صنعتی
نهادههای محیط زیستی استفاده میشود.
استفاده از تحلیل بودجهای آرزش افزوده به کمک
ها اده-ستاده برای تخمر. امدخالص یا اجاره
۳ و مدل س برای مین اراص 1 ۱ , : در سایت مورد مطالعه و یا در مجاورت
مانده گیری / تغییر بهای قابل ارائه برای تامین منابع محیطزیستی بیشتر. روشهای برآورد مازاد برای محا د نظر برای آرزشگذا
در خالص اجاره بها / ۱ با فرآوری اقلامی از منابع محیطزیستی, از آنها میتوان ۱ تبدیل میانگین ارزش خالص و 1 سک اک 2
تعاده شاورزی و صنعد
ارزش افزوده به عنوان نهادهی تولیدی سایر کالاها استفاده کرد. ارزش نهایی ۳ ۳ 5
محاسبهی کل بازدهی و کسر همهی هزینههای غیر و
مرتبط با منبع مورد نظر.
-------- صفحهٔ بعد --------
۱۳۶
سس
روش ارزشگذاری
سازی ریاضی
روش قیمتگذاری
التذاذی
رفتار پیشگیرانه
هزینههای
۱-۳-۳-۴- شناه
اقتصادی درگیر د
اقتصادی را دنبال
ادامه جدول -۴-۳- خلاصهی اطلاعات روش
شرح
مدلهای «ماندهی ساخته شده ۱» برای استخراج رانت
تولیدکننده یا هزینههای نهایی قابل استناد به منبع
محیط زیستی از طریق مدلهای بهینه سازی قیمت ثابت
ساخت بازار فرضی از طریق بررسی مستقیم نمونهای از
افراد برای انجام انتخاب از بین سیاستهای پیشنهادی
بدیل
طریق تحلیل کالاهایی که برای آنها بازار وجود دارد و
خصوصیات محیطزیستی مورد نظر را درونی میسازد
هزینههای پذیرفته شده برای دستیابی به سایت
موردمطالعه, به عنوان نمادی از ارزش تفرج. هزینهها در
سایتهای مختلف و یا برای یک سایت مشخص در طی
زمان و برحسب صفات محیطزیستی متفاوت. فرق
ساخت بازار فرضی از طریق بررسی مستقیم نمونهای از
افراد برای بیان مقدار تمایل به پرداخت (۷۷1]۳) در
هزینههای پذیرفته شده برای کاهش یا خودداری از
اثرات یک هزینهی خارجی تحمیل شده. اغلب گویای
حد پایینی از مقدار فواید سیاستهای مرتبط با کاهش
اثرات خارجی است.
هزینههای بالقوه پذیرفته شده برای جایگزینی کالا یا
خدمت از دست رفته؛ مثلا برای استفاده از بهترین بدیل
بعدی؛ هزینههای باز گرداندن دارایی تخریب یافته به
وضعیت اولیه
سایی گروههای مخاطب و جمعیت اثرپذ بر
اضر به گونهای تدوین گردیده است که کارت
ر فرآیند چنین مطالعاتی, بتوانند به شکلی سا
کرده و نتایج درستی ر در این زمینه در اختیا
دی محیط ز یست در طرحهای :
ل-_
های ارزش گذاری و کاربردهای
محاسبهی قیمت سایهای با
ارزشهای نهایی برای تمام
محدودیتهای مربوط به منابع
سازی برای براورد ارزشهای
نهایی مشاهده شده مبتنی بر
یا کل, بسته به هدف مطالعه
ارزش نهایی در صورت انجام
تحلیلهای مرحلهی دوم در
منابع مورد نظر
یا کل, بسته به هدف مطالعه
8 ارزش نهایی با
میانگین بسته به ماهیت
مطالعه
قیمت بازاری انجام جایگزینی؛
از آن میتوان به عنوان نمادی
از آرزش نهایی استفاده کرد.
ناسان و مجریان مطالی
و البته نظاممند مراحل
ملک داراییهای سرمایهای زکلیات)
جششششججججججججججججججججتتتت
آنها
در سایت مورد مطالعه و یا در مجاورت
محل مورد نظر برای ارزش گذاری
استفادههای کشاورزی و صنعتی
واسطهای
در محل ارزش گذاری استفادههای
آرزشگذاری استفادههای اقتصادی از
گاهی 9 ی(
در محل تقاضای منابع برای تغییر
کیفیت/کمیت منابع که با انتقال به
املاک مسکونی و کشاورزی, نمایان
شدهاند.
ارزش گذاری استفادههای تفرجی که از
ارزش گذاری در منبع برای تغییر در
عرضهی منبع به دست میآید.
در محل آرزش گذاری استفادههای
آرزش گذاری استفادههای اقتصادی از
منابع
ارزش گذاری کاهش آلودگی یا تخریب
منبع ناشی از عوامل آلودگی
در سابت مورد مطالعه و یا در محل
مورد نظر برای ارزشگذاری کالاهای
دارای استفادههای کشاورزی و9 صنعتّی
واسطهای
۸10005 ۱۹۵۶۱۵۵ 60۲۶۱۳۷۱۵۵ -1
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ٩۴/۱۱/۲۸ ۱۳۷
مفاهیم کلیدی برآمده از علم اقتصاد در زمینههای مرتبط با اقتصاد محیطزیست. ارزشگذاری اقتصادی, آمار و
تعیین آرزش پولی منابع طبیعی و محیط زیستی پایان کار نبوده و مبنایی برای تولید اطلاعات اقتصادی مورد نیاز در
سیاست گذاریها و تصمیم گیریها است. استفاده از هریک از اشکال رویکردهای اقتصادی در رابطه با فعالیتهای عمرانی,
است و نیز فایدهها و زیانهای احتمالی را که میتوان اندازهگیری کرد. در این باره» نقش تعیین کنندهای خواهد داشت.
جمعیتی متناسب با هر یک از اقلام سود و زیانهای محیطزیستی» ورودی مهمی برای برآورد هزینهها و فایدههای تجمعی
حاصل از برنامهها و اقدامات توسعهای به شمار میآیند. حتی وقتی نتوان آرزش پولی اثرات محیط زیستی را تخمین زد. با
کمک آندازهی جمعیت تحت تاثیر (مثل تعداد خانوارها و یا تعداد بازدیدکنندگان) میتوان در مورد اهمیت سودها و
زیانهای رفاهی, تفسیر و تحلیلی معقول آرائه کرد. بهطورکلی باید دو گروه اصلی از جمعیت را از یکدیگر متمایز کرد:
- کاربران (بهرهبرداران): گروهی از جمعیت که به آسانی قابل شناسایی و خود به دو دسته زیر تقسیم میشوند:
* استفادهکنندگان مستقیم از محیط زبست: ممکن است به اشکال «مصرفی» (همانند صید صنعتی ماهی)
و یا «غیرمصرفی» (تفرج) و یا به اشکال «فردی» و «گروهی» قابل مشاهده باشند.
* استفادهکنندگان غیرمستقیم از محیطزیست: به صورت مستقیم در تعامل با خدمات محیطزیستی و با
تغییرات مرتبط با آنها نیستند (منلا کمک به پیشگیری سیل و یا حذف آلایندهها از سوی تالابها از
با پیشنهاد سیاستها و یا برنامههای توسعهای, بایستی به جمعیت بهرهبردار و قلمروی جغرافیایی و حقوقی آن توجه
نمود. چنین جمعیتی ممکن است دربردارندهی خانوارهای محلی (ساکن در محدودهی فضایی مشخصی در پیرامون
سایت)» بازدیدکنندگان غیررسمی و یا بهرهبرداران رسمی از فعالیتهای تفرجی (مثل کسانی که علاقمند تماشای
طبیعت هستند و حتی گاهی گردشگران) باشد. برای این منظور. دسترسی به دادههای محلی در مورد تعداد و انواع
بهرهبرداران, مورد نیاز خواهد بود.
- غیرکاربران (غیربهرهبرداران): گویای گروهی از جمعیت است که از موجودیت منبعی مشخص. رفاهی را به
دست میآورند. هرچند به اشکال مستقیم و یا غیرمستقیم از آن استفادهای نداشته باشند. این گروه از
در مورد دستهای از خدمات محیطزیستی که بلافاصله از هنگام اجرای اقدامات توسعهای تحت تاثیر قرار میگیرند.
باید فورا لایههای مختلف جمعیتی (مثل محلی در مقابل غیرمحلی, بهرهبردار در مقابل غیربهرهبردار) را از یکدیگر
تفکیک نمود. جداسازی بهرهبرداران از غیربهرهبرداران به دو دلیل مهم است: اولاء در بعضی از مطالعات ارزشگذاری.
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۸ ۸ «دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط ز یست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
نتایج براساس ارزشهای استفادهای و غیراستفادهای ارائه میشوند. حال آنکه. در سایر گزارشها ممکن است تخمینها
را برحسب ارزش پولی هر هکتار بیان شده باشند. در انتخاب مدارک و مستندات اقتصادی مربوطه از ادبیات مطالعات
پیشینی که انجام شدهاند. باید تلاش نمود که اطلاعات بیشتری در مورد اثرات احتمالی اقدامات و گزینههای توسعهای
بر آرزشهای استفادهای و/یا غیراستفادهای را گردآوری نمود. بهعلاوه, اندازهی جمعیت به صورت تراکمی, برای جمع
بستن هزینهها و فایدهها مهم خواهدبود. به خصوص اگر مدارکی که برای برآورد ارزش استفاده شده, بر حسب واحد پولی
هرفرد یا خانوار و یا واحدهای مشابه بیان شده باشد. توصیه میشود که در ارزیابی اقتصادی, از مشورت اقتصاددانان برای
در این مرحله. باید به نکات زیر توجه کرد:
در بیشتر ارزیابیهایی که قبلا انجام شده و یا در آنهاء انتقال ارزشهای برآوردی از سایر مناطق دنیا صورت گرفته.
ارقام جمعیت درخصوص محدودههای اداری محلی استفاده شدهاند. زیرا ارقام جمعیت از سوی سیستمهای آداری و با
حقوقی, به آسانی قابل دسترس هستند. با این همه, جمعیتی که از یک منبع و یا برنامهای توسعهای منتفع خواهد
گردید را اغلب نمیتوان درچارچوب چنین مرزبندیهایی محدود کرد. در تعبیر حقوق اقتصادی, (که به آن فواید حقوقی
هم گفته میشود)» باید جمعیتی را در نظرگرفت که به لحاظ حقوقی, ارزشهای اقتصادی مرتبط با آثرات محیط زیستی
را در اختیار دارند.
ابعاد و وزن حقوق اقتصادی بستگی به این دارد که کدام یک از خدمات اکوسیستمی و با چه درجهای تحت تاثیر قرار
گرفته اند. مثلا ترسیب کربن, فایدهای جهانی است. از این روء اثر بر ترسیب کربن را نمیتوان با مرزهای حقوقی و آداری
کار کردهای تفرجی (هم از نظر تعداد بازدیدکنندگان و هم از نظر تعداد خانوارهای محلی) بستگی به بسیاری از عوامل و
امکانات تکمیلیتر نظیر محلهای توقف خودروها.ء باجههای خدماتی و اطلاعرسانی. گذرگاههای پیاده روی و ...).
استفادهی بیشتر از سایت به صورت تفرج رسمی به میزان زیادی به عوامل خاص سایت از قبیل حضور گونههای پرنده.
فاصله و اآرزش اقتصادی: اغلب دیده میشود که با دوری بهرهبرداران از یک منبع مشخص (مثل سایت تفرجی).
ارزشهای بیشتری نسبت به منابع نزدیکترء در نظر گرفته میشوند. همچنین نسبت بهرهبرداران یک منبع مشخص از
کل جمعیت با فاصله از منبع کاهش میپابد. به عنوان مثال از نظر استفادهی تفرجی, افزایش فاصله از یک سایت ممکن
پی خواهد داشت. چنین تمایلی, عامل تعیین کنندهای در شناسایی گسترهی حقوق اقتصادی خواهد بود.
بهرهبرداران یک سایت ممکن است به ارزشهای غیراستفادهای هم توجه زیادی نشان دهند. معمولا و به طور معقول
میتوان انتظار داشت که تمام افراد دیگر با هم مساوی بوده و بهرهبرداران به صورت فردی و مشخص, تمایل به پرداخت
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ۹۴/۱۱/۲۸ ۱۳۹
بیشتری نسبت به غیربهرهبرداران داشته باشند. تاحدودی, این امر را میتوان به بهرهبرداران آرزشهای استفادهای و
غیراستفادهای نسبت داد. لیکن چنین افزایشی در ]۷۷/1 تا حدود زیادی منوط به کاهش رفاه ناشی از ناتوانی در استفاده
از یک منبع و نیز عوامل مرتبط با خصوصیت مورد نظرء بستگی دارد.
با بهبود کیفیت سایت میتوان انتظار داشت که افراد جدیدی به گروه بهرهبرداران از اآرزشهای استفادهای. اضافه
استفادهی خود را از یک سایت بدیل به سایت مورد نظر تغییر دادهاند و یا کاملا و واقعا بهرهبرداران جدیدی به حساب
برتر و یا وسیع تر) است.
مشورت با افراد ذیمدخل نیز برای تعیین جنبههای مختلف مربوط به جمعیت بهرهبردار (تعداد بازدیدکنندگان.
تعداد بازدید در سال, به علاوهی اطلاعات دیگری از قبیل متوسط هزینه هر بازدید. مسافت طی شده و غیره) بسیار مفید
استفادههای بعدی در ارزیابی» ضروری خواهد بود.(جدول ۳-۴)
جدول ۳-۳- تخمین جمعیت تحت تاثیر - جنبههای حقوقی و اداری
با انباشت کربن سروکار دارد که نوعی ارزش استفادهای است. ولی شمار جمعیت در تخمین
استفاده نمیشود. زیرا واحد ارزش اقتصادی بر حسب ارزش پولی هرتن کربن است
به شکل بالقوه با برخی از خدمات اکوسیستمی سروکار دارد (پشتیبانی, تدارکاتی و
تنظیمی). اگرچه نتوان در مواردی خاص کاربرد داشته باشد.
منطقهای / استانی ) میلیور به طور بالقوه برای برخی خدمات اکوسیستمی (پشتیبانی, تدارکاتی و تنظیمی) مربوط
ادارات کل استانی میشود.
ی (حدود ۳ | به طور بالقوه مربوط به رشتهای ازخدمات اکوسیستمی پشتیبانی, تدارکاتی. تنظیمی و
۰ نفر (حدود ۱۰۶
هزار)
محدودههای ویژه محلی و به طور بالقوه مربوط به تفرج میشود. اگرجه تفرج به عنوان ن یک ملاحظه معنی دار
۱ 7 َ حدود ۱۳۰ نفر در هکتار ۱
غیرمحلی (بهرهبرداران تفرجی) شناسایی نشده !| ست.
۲-۳-۳-۴ شناسایی و کمیسازی هزینهها و فایدهها
برای این منظور لازم است فواید و هزینههای اقتصادی به صورت پولی بیان شده و با فواید و هزینههای محیطزیستی
ارزشهای بهدست آمده براساس یک مقیاس (مثلا مساحت برحسب هکتار) به مقیاسی دیگر (مانند ارزش پولی بر حسب
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۰ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
ریال) تبدیل شوند. البته پیش از تعیین ارزش پولی, میتوان مقیاسی بدون واحد در نظر گرفت (بین یک تا ۱۰۰ با از ۱
تا *۱۰). آنچه در مورد این مقیاس بدون واحد اهمیت دارد. وجود مرزهای پایین و بالایی است که بهطور فرضی برای
تعیین آستانهها و یا شرایط مطلوب در نظر گرفته میشود. ارزشگذاری با این شیوه. تبدیل مقیاس بدون واحد به مقیاس
پولی را ممکن میسازد. یعنی» با چنین رویکردی میتوان آرزشگذاری و پشتیبانی از تصمیم را «با» و یا «بدون» تبدیل
به پول انجام داد. با تبدیل همهی پارامترها به مقیاس پولی, فرض براین خواهد بود که همهی پارامترهای اجتماعی (مشل
ترافیک) و اکولوژیکی (مثل کیفیت زیستگاهی) قابل تبدیل به مقیاس پولی هستند. روشهای ارزشگذاری که تاکنون
شرح داده شدهاند. دراصل, راههای مختلفی برای تغییر مقیاس «شرایط محیطزیستی» به مقیاسهای «مالی» با
«اقتصادی» هستند.
در تدوین دستورالعمل و یا الگوی راهنمای ارزیابی اقتصادی محیطزیستی طرحهای عمرانی. دو بخش کلیدی عبارتند
ارائهی راهنماییهای مورد نیاز در مورد مسایل کلیدی مرتبط با ارزشگذاری اقتصادی مرتبط با طرحهای عمرانی است
ارزش گذاری در رابطه با سیاستهای طراحی شده در بخشهای مختلف توسعهای, تدوین چارچوبی واحد از نظر رعایت
مفاهیم و استانداردهای فنی لازم در ارزشگذاری موضوعات محیطزیستی کلیدی نظیر آب. هواء خاک. جنگل و ... از
سوی دستاندرکاران انجام مطالعات ارزیابیهای محیط زیستی و اقتصادی (کارشناسان. مشاوران و متخصصین) مربوطه
این است که در دستورالعملهای مرتبط با ارزش گذاری اقتصادی, با توجه به نقش پررنگ کارشناسان اقتصادی, آرائهی
تعاریفی که ازنظر تعاریف و روششناسی مناسب برای محاسبهی برآوردهای هزینهای و نتایج آنها در تصمیمگیریهای
نهایی, دارای پشتوانههای قانونی باشند. بسیار مشکل به نظر میرسد.
از نظر تعیین محتوا نیز نکاتی همچون انتخاب رویکرد و روش ارزشگذاری اقتصادی, عملی بودن خطوط راهنمای
ترسیم شده برای اجرای مطالعه. تفسیر و استفاده از نتایج و سایر مسایل سیاسی مرتبط با موضوع, در خور توجه هستند.
دستورالعملهای ارزیابی اقتصادی عمدتا بر روی ارزشگذاری اقتصادی برخی ارکان غیربازاری محیطزیست از نقطه نظر
اجتماعی, متمرکز هستند. تولید و در اختیار گذاردن برآوردهایی از نظر مفهومی معتبر و از نظر تجربی صحیح در مورد
فایدهها و هزینههای محیط زیستی مهمترین رسالت دستورالعمل حاضر بوده و برحسب منابع (زمان, بودجه و دانش فنی
مورد نیاز) اختصاص داده شده به مطالعات ارزش گذاری اقتصادی, ممکن است عمق و سطح دقت نتایج حاصله تغییر نمایند.
ضمنا نباید از یاد برد که هیچکدام از دستورالعملهای تدوین شده در دنیا دارای چنین قابلیتی از نظر ژرفانگری و دقت
نیستند که بتوانند تمام مسایل احتمالی مربوط به ارزیابی فایدهها و هزینههای محیطزیستی مورد مطالعه را پوشش دهند.
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ٩۴/۱۱/۳۸ )۱۴
ابتدا باید فهرست کاملی از تولیدات و خدمات اکوسیستمی که از اجرای طرحهای عمرانی تاثیر خواهند پذیرفت. اعم
از بازاری (آب آشامیدنی. صید تجاری» نی. آب برای فرآیندهای صنعتی و ..) و غیربازاری (تفرج تنوع زیستی. سینک
طبیعی برای :۲0و غیره) تهیه کرد. این تولیدات و خدمات براساس چارچوب استاندارد ارزشهای اقتصادی که به
برآورد ارزش کلی اقتصادی منجر خواهند شد. ارزش گذاری میشوند. چنین چارچوبی با کارکردهای اکوسیستمی مرتبط
با هریک از تولیدات و خدمات ارتباط پیدا میکنند. از اینجا به بعد. انتخاب مناسب ترین رویکرد و فنون ارزشگذاری و
با رعایت مسایل کلیدی در زمینهی روششناسی, مطرح میشود.
در این گام ارزشهای اقتصادی شناسایی شده به اثرات محیطزیستی کمیشده ارتباط داده میشوند. اگر ارزشهای
برآوردی از نظر جمعیت تحت تاثیر نیز مورد نظر باشند. آن گاه تخمینهای جمعیتی هم باید در تخمینها دخالت داده
شوند. با تلفیق اطلاعات فوق, ابتدا تخمینی از هزینهها یا فایدههای سالانه ایجاد خواهد شد و به دنبال آن با
رویهم گذاری (جمع بستن) برآوردهای سالانه در طول زمان» مجموع هزینهها و فایدههای محیطزیستی مرتبط با اثرات
مختلف. محاسبه خواهد شد. از آنجا که برخی از اثرات محیطزیستی ممکن است در زمانهای طولانیتری روی دهند.
برای انسجام و تناسب بیشترء باید از افق زمانی یکسانی برای سایر فرآیندهای ارزیابی استفاده کرد.
در جدول (۵-۴)» رویهمگذاری فواید و هزینههای سالانه باتوجه به جمعیتهای تحت تاثیر نشان داده شده است.
جدول ۵-۳- رویهم گذاری فواید و هزینههای سالانهی مربوط به اثرات محیطزیستی
هزینه یا فایدهی محیط زبستی سالانه - واحد هزینه یا فایدهی تخمینی *«
مقدار پول برای هرخانوار در سال (اعم از بهرهبردار یا
مقدار پول در سال ر پول برای هرخانوار در سال (اعم از بهرهبردار
۱ غیر بهرهبردار)
۱ ۱ ۱ تعداد کل بهرهبرداران یا
مقدار پول در سال مقدار پول برای هرفرد یا بازدید کننده (بهرهبردار) نار دید کنند گا," در یک سال
بار در ل *ر.
۱ : بازدیدهای هر بهرهبردار * تعداد کل
مقدار پول در سال مقدار پول برای هر فرد (بهرهبردار) در هربازدید ۱
بهرهبرداران
به طورجایگزین. هنگام روی هم گذاری مربوط به پیامدی کمی شده. رابطهی زیر را خواهیم داشت:
هزینه یا فایدهی محیطزیستی سالانه < واحد هزینه یا فایدهی تخمینی *«
بالاخره. برای تخمین یک ارزش کلی فواید حاصل از یک محدودهی زیستگاهی مشخص, از رابطهی زیر میتوان استفاده کرد:
هزینه پا فایدهی محیطزیستی سالانه - واحد هزینه با فایدهی تخمینی ۲
مقدار پول در سال مقدار پول هر هکتار (در سال)
شایان ذکر است در جایی که باید ارزش هر هکتار از یک محدودهی زیستگاهی را تعیین کرد. فرض براین است که
چنین محدودهای آرائه کنندهی جریانی از فواید مربوط به خدمات اکوسیستمی درطی زمان است. همین امر در
محاسبهی ارزش سالانه عرضهی خدمات اکوسیستمی و فواید مربوطه برای بهزیستی انسان نیز صادق است. به همین
جهت. یکی از جنبههای کلیدی در محاسبهی هزینهها و یا فواید کلی این قبیل از خدمات. توجه به ویزژگیهای آن در
طی زمان است. درواقع, زمانبندی هزینهها و فایدهها ممکن است به صورت معنی داری محاسبات آرزش فعلی را تحت
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۲ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
تاثیر قراردهند. دراغلب موارد و برای سهولت. ارزش اقتصادی طی بازهی زمانی آرزیابیء ثابت فرض میشود. ولی» برای
تغییرات مربوط به جمعیت تحت تاثیرء مقدار پیامد و یا وسعت محدودهی زیستگاهی طی افق زمانی ارزیابی» میتوان
پس از محاسبهی هزینهها و فایدههای محیط زیستی سالانه در طی افق زمانی ارزیابی» باید آنها را براساس ارزش
فعلی و از طریق رویکرد استاندارد تنزیل نمودن رویهمگذاری کرده و ارزش فعلی فواید (۷13]) و یا آرزش فعلی هزینهها
(۳۷۲) را محاسبه نمود. فرآیند تنزیل (مثلا نرخ ثابت یا کاهندهی تنزیل) و نیز نرخ تنزیل را باید از منابع اطلاعاتی
برای انتخاب مناسبترین ابزارها در تحلیل و ارزیابی سیاستهای پیشنهادی از میان گزینههای موجود. جدول(۶-۳)
اطلاعات مفیدی را در اختیار میگذارد.
جدول ۶-۳- مقایسهه ابزارهای تحلیل و ارزیابی سیاستهای پیشنهادی
گاهی اوقات اثراتن اقتصادی 0 توزیعی 1-0 0 و [6 6
روشهای تحلیل به شمار میآید. تحلیل هزینه - فایدهامکانی را برای مقایسه عواید و زیانهای مرتبط با سرمایهگذاری
در یک طرح و یا سیاستی خاص را فراهم میسازد. مثلاء در آرزشیابی روشهای گوناگون طراحی یک طرح عمرانی
(احداث سد. بند. فرودگاه و ...) یا آرزیابی بدیلهای موجود برای دستیابی به یک استاندارد محیطزیستی در رابطه با
سرمایه گذاریها کاربرد زیادی داشته. فواید ناخالص هر پروژه یا سیاستی (عواید) با هزینههای فرصت (زیانها) مقایسه
میشوند. در برنامههای مدیریتی, تحلیل هزینه - فایده موجب ایجاد فهمی دقیقتر در مورد کارآیی اقتصادی برنامههای
مدیریتی و نیز اقدامات معطوف به قاعدهمندسازی سیاستها و فعالیتهای اقتصادی است. چنانچه فواید یک اقدام و با
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ۹۴/۱۱/۲۸ ۳۳
در تحلیل هزینه - فایده عواید و زیانهای برآورد شده به شکل تغییرات فزاینده در بهزیستی آدمی مورد بررسی قرار
گرفته و به صورت تمایل به پرداخت فردی و یا عمومی برای کسب یک منفعت. خودداری از یک زیان و یا تمایل به
برای انجام تحلیل هزینه - فایده, باید فرآیندی پنج مرحلهای را به اجرا درآورد:
- شناسایی اثرات و پیامدهای پروزه
- کمیسازی پیامدهای فیزیکی و بیولوژیکی
- پولیسازی و
- مقایسهی فواید با هزینهها
منافع قابل پیشبینی در سطوح محلی است. به همین دلیل, تصمیمگیران و ذینفعان در سطوح محلی معمولا بیش از
سایر اقشار و گروههای جامعه در مورد پیامدهای اقتصادی طرحهای مربوطه در چنین سطوحی دل مشغولی دارند تا
فواید خالص در سطوح ملی. توجه به این موضوع در تحلیل اقتصادی, دارای اهمیت زیادی است. چرا که مثلا زهادی که
دستاندر کار برنامهریزی برای یک شهر و یا توسعهی شهری است. بیشترین توجه خود را معطوف به هزینههای و
را در سطح یک بنگاه تولیدی و یا منطقه. برآورد میگردد. اصولاء بسیاری از جوامع محلی ساکن در مناطق مختلف.
فرق «تحلیل پیامدهای اقتصادی» با تحلیلهای دیگری مثل هزینه - فایدهدر این است که معمولا تحلیل پیامدهای
اقتصادی مربوط به طرحهای توسعهای, فواید و یا آرزشهای اجتماعی را کمتر مورد توجه قرار میدهند و از این روء
غیربازاری که در بازار مورد مبادله قرار نمیگیرند را مورد توجه قرار نمیدهند.
گیرد. به دلیل افزایش تقاضا برای کالاها و خدمات محلی. رشد اقتصادی در سطوح محلی اتفاق خواهد افتاد. خرید کالاها
و خدمات محلی, باعث انتقال پول از بیرون به اقتصاد محلی میشود. بنابراین. پیامدهای یک فعالیت اقتصادی نظیر تفرج
در یک منطقه. با بررسی مخارج بازدیدکنندگان برای خرید کالاها و خدمات محلی فروخته شده. قابل اندازهگیری خواهد
کالاها و خدماتی به مردم ساکن در بیرون از اقتصاد محلی است. هرگاه در اقتصاد محلی, افزایشی در سطح مخارج روی
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۴ ۸ -دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطزیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
به نوبهی خود. بر روی کسب و کارهای پاییندستی خود در زنجیرهی عرضه. اثر خواهند گذارد. اقتصاددانان. فعالیت
اولیه افزایش مخارج را «اثر مستقیم» و امواج بعدی را اثرات «غیرمستقیم» و «تحریک شده» مینامند. البته به اثرات
غیرمستقیم و تحریک شده. گاهی پیامدهای تکاثری هم میگویند.
لازم به توضیح است که برای آرزیابی پیامدهای اقتصادی, معمولا از روش «تحلیل داده-ستاده» (1-0) استفاده
میشود. به طورکلی, این شکل از تحلیل, برای تحلیل اقتصاد منطقهای کاربرد گستردهای دارد. در این رابطه. نرم افزار
]۷1 برای مدلسازی داده-ستاده در سطوح استانی و شهرستانی قابل توصیه است. در این مدل سیستمی از
شایان ذکر است که تحلیل پیامدهای اقتصادی در مقایسه با تحلیل هزینه -فایده. تمرکز باریکتری داشته و
بیشترین توجه را به یک بخش یا منطقهی موردسوال مینماید. مهمترین محدودیتهای این نوع تحلیل عبارتند از:
احتمال نادیده گرفته شدن بسیاری از عواید و یا زیانهای مهم به دلیل تمرکز بیشتر بر روی بخش یا منطقه.
لزوم دفقت زیاد در تفسیر نتایج به دست آمده از تحلیل پیامد اقتصادی به دلیل انتخاب سلیقهای قلمری
بی توجهی به ارزشیابی کالاها و خدمات منابع طبیعی که در بازار مورد خرید و فروش قرار نمیگیرند. در نتیجه.
۵-۳-۴ گام پنجم: انتخاب ابزارهای اقتصادی مناسب برای سیاستگذاری
از جمله ابزارهای مهم و کلیدی در سیاستگذاریهای مرتبط با محیط زیست. ابزارهای اقتصادی و یا ابزارهای مبتنی
بر بازار هستند که به خصوص در دهههای اخیر با اقبال فزایندهای در دنیا مواجه گردیدهاند. هدف از به کارگیری ابزارهای
اقتصادی, تقویت سیاست گذاریهای مورد نیاز برای مدیریت منابع محیطزیستی است. ابزارهای اقتصادی با عناوین
خ ۰ ۰ یی ۰۰ ۱ ۰ ۰۰ ۰ ۰.۰ ۰ ۲ ۰ .۰ ۰ ۰.۰ ۱ ۰
11351۳:۵5 ۳۳۱۵۵-3۵5۵0 -|
15 ۳3۳۵|۱۵ [۵ ۳۷۱۳۵۱۵ 3۵۶ -2
۳۵۱۷ |۱۵ ۲۷۱۳۵۵۵ ام کاح سا ۱-3۳۵۳
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیطزیستی طرحهای عمرانی ۹۴/۱۱/۲۸ ۴۳۵
معرفی میشوند. منظور از ابزارهای مبتنی بر بازار (۸/1319)» ابزارهای سیاستی هستندکه از بازارهاء قیمت و سایر
متغییرهای اقتصادی برای ارائه مشوقهای لازم به آلودهکنندگان جهت کاهش و با حذف اثرات خارجی منفی
محیط زیستی استفاده میکنند. این ابزارهاء. شکست بازاری را از منظر اثرات خارجی (نظیر آلودگیها) و نیز از طریق
داخلی کردن هزینه خارجی فعالیتهای تولیدی و مصرفی به کمک مالیاتها یا عوارض مربوط به فرآیندهای محصولات و
یا با ایجاد حقوق مالکیت و تسهیل ایجاد پراکسیهای بازاری برای شماری از خدمات استفادهای محیطزیست. مورد توجه
قرار میدهند. در این زمینه تنوعی از ابزارهاء از مالیات بر آلودگیها گرفته تا مجوزهای قابل تجارت و سیستمهای ودیعه
مالیاتهاء عوارض و پارانههای محیط زیستی, قابلیت تجارت سهمی از انتشار آلودگیها" و سایر سیستمهای موسوم به
پروانههای قابل مبادله . سیستمهای ودیعه - باز پرداخت. قوانین برچسب گذاری محیط زیستی گواهیها و نیز حقوق
مالکیت اقتصادی, قابل توجه است. آن چنان که. برنامه تجارت انتشار " اتحادیه اروپایی نمونهای از یک ابزار مبتنی بر بازار
برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای است.
ابزارهای مبتنی بر بازار با سایر ابزارهای سیاستی از قبیل «توافقهای داوطلبانه» و یا ابزارهای مقرراتی, تفاوتهای
مهمی دارند. در توافقهای داوطلبانه. موافقت داوطلبانهی کارگزاران برای انجام اقدامی خاص در زمینه کاهش آلودگی و
میشوند. مسوولین بخش عمومی جامعه عهدهدار طراحی و نظارت بر اجرای وظایف و کارهایی مشخص در رابطه با
محیط زیست بوده و 5 برای استفاده از فناوریهایی خاص از سوی تولیدکنندگان. الزامات قانونی وصع میشود. اگرچه.
اجرای یک ابزار مبتنی بر بازار هم به طور مرسوم., ایجاد شکلی از نظام مقرراتی مورد نیاز است.
ابزارهای مبتنی بربازار را میتوان به صورتی نظام مند در یک نظام اقتصادی با در سطح یک منطقه. بخشهای
اقتصادی و یا بخشهای محیط زیستی (مثل آب. جنگل و ...) به اجرا درآورد. هریک از ابزارهای []۲۸ نمونههایی از اصلاح
نظام قیمت گذاری محیطزیستی هستند. یکی از صاحبنظران به نام ۳۳۵1۵ (۲۰۰۲) معتقد است: «به نظر میرسد که
سیاست گذاریها بیشتر به سوی ابزارهای مبتنی بر بازار درحال انتقال هستند. لیکن هنوز تجربهای که به کمک آن
از نظر پیشگیری از آلودگی و گفتمان بکارگیری ابزارهای اقتصادی خواهد شد یا خیر وجود ندارد».
15 33560 ۷13۲۳۵1 -۱
8 ۳۱1۹۹05 -2
5 ۳۵۲۱۱ 1۳802016 -3
5هاآ 611۳۵ ها ۳۷1۳۵۵۵۱ -4
5-65
6 1۳30108 15510 -6
-------- صفحهٔ بعد --------
۴۶ ۸ -«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
عنصر مشترک تمام ابزارهای اقتصادی این است که آنها یا بر روی تغییرات اثر میگذارند و یا از طریق ارسال
پیامهای بازاری. بر روی رفتار اثر میگذارند. ابزارهای اقتصادی, امکانی را برای در نظرگرفتن «هزینههای خارجی» (مثل
هزینههای وارده به مردم در طی تولید. مبادله یا حمل و نقل کالاها و خدمات گوناگون و ...) در اختیار میگذارند و بدین
وسیله, نشانههای بازاری را دقیق تر میسازند. درمیان هزینههای خارجی میتوان به موارد دیگری همچون فروسایی
منابع طبیعی. تخریب محیط زیست. پیامدها بر سلامت ۳ جامعه نیز اشاره کرد که قبلا شرح داده شدند.
با کمک ابزارهای اقتصادی بهتر و راحت تر میتوان اجرای اصل معروف «پرداخت بهای آلودگی از سوی آلوده کننده»
ر تحقق بحشید. در این اصل عنوان شده است: «مسوولین ملی بایستی برای پیشبرد واردسازی هزینههای محیطزیستی
و استفاده از ابزارهای اقتصادی, پیگیری جدی انجام داده و به رویکردی توجه کنند که براساس آن, آلوده کننده.
هزینههای مربوط به آلودگی خود را با توجه به منافع همگانی بپردازند.ء بی آن که باعث انحراف در فعالیتهای تجارت و
سرمایهگذاری بینالمللی شوند».
ابزارهای اقتصادی, با شبوههایی گوناگون 9 برای منظورهای مختلفشی طراحی شدهاند. مهمترین کاربرد ابزارهای
اقتصادی را میتوان در محورهای زیر خلاصه کرد:
بازدهی مالی درمواردی که رویکردهای پایدارتری برای تولید الگوهای مصرف و تولید دوستدار محیط زیست
کارآمدی هزینهای و اثربخشی محیطزیستی.
- ایجاد مشوقهایی برای سرمایهگذاری در نوآوری و اصلاح فناوریهای محیطزیستی به طوری که هم فواید
مالی و هم فواید محیطزیستی به شکل همزمان تولید شوند.
- رعایت حقوق مالکیت و به رسمیت شناساندن مسوولیتهای بنگاههای تولیدی, گروهها یا افراد به شکلی که هم
ن
دستوری و کنترلی» مرسوم از مدتها پیش نبوده و با آن تفاوتهای جدی دارد. در رویکردهای سیاستی» اهداف مربوط
به کاهش آلودگی را تعیین نموده و برای پیاده سازی آنهاء فناوریهای کنترلی مجاز از طریق قوانین و مقررات مربوطه
تعریف میشوند. البته. سیاستهای دستوری و کنترلی درکنار ابزارهای اقتصادی ممکن است به مثابه چرخهای یک
دوچرخه عمل کنند. به طوری که مثلاء دولت ممکن است محدودیتهایی را ازنظر سطوح مجاز آلودگی برای یک شهر یا
حتی کل کشور وضع کند تا بتواند به برخی اهداف محیطزیستی و یا سلامتی دست پیدا کند. برای تقویت اثربخشی
چنین سیاستی و به دنبال آن. استفاده از برخی رویکردهای مبتنی بر بازار نظیر مجوزهای قابل مبادله. میتواند زمینهساز
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیطزیستی طرحهای عمرانی ۰ ٩۴/۱/۲۸ ۳۷
تخصیص انتشار آلودگی در حدی مجاز و به روشی کارآأمد شود. همچنین. اعطای معافیتهای مالیاتی و یا سایر
مشوقهای مالی به افرادء گروهها یا صنایعی که دست اندرکار سرمایهگذاری در فناوریهای پاک تر هستند. این حلقه از
اقدامات را تکمیل میسازد.
دیدگاههای مدیریتی غالب در کشورهای توسعه یافته تر برای نیل به اهداف محیطزیستی, اتکای کمتری به
رویکردهای تجویزی داشته و کابرد گستردهتر ابزارهای سیاستی (نظیر مشوقهای اقتصادی) را برتر میدانند. براساس
تجربیات جهانی موجود. دیده شده که استفاده از مشوقهای اقتصادی, نیروی قدرتمندی را برای حفاظت و صیانت از
محیط زیست فراهم میسازد. چرا که در جوامع مختلف بین اصول و باورهای پذیرفته شده و فعالیتهای اقتصادی
درجریان, مبادلات تنگاتنگی دیده میشود. از آنجا که نادیده گرفتن ارتباطات بین اصول و باورهای جمعی حاکم بر
جامعه با فعالیتهایی که افراد جامعه مایل به انجام آنها هستند. ممکن است به پیامدهای زیانبار و گاه جبران ناپذیری
بیانجامد. استفادهی نابجا از سیاستهای دستوری و کنترلی برای پیشگیری از تخریب گستردهی محیطزیست. نمیتواند
کاریی و اثربخشی قابل اطمینانی داشته باشد. به همین دلیل, استفاده از ابزارهای اقتصادی به عنوان جایگزین و با
تکمیل کنندهی سیاستهای دستوری با اقبال خوبی از سوی دولتها مواجه گردیده است.
با مرور و بررسی پیشینهی دخالتهای دولتی در امر مدیریت محیط زیست و جلوگیری از تخریب آن دیده میشود که
چنین دخالتهایی همواره به یکی از اشکال زیر تحقق پیدا کردهاند:
- انگیزشهای اخلاقی: مجموعه تلاشهایی که دولتها برای اثرگذاری بر رفتار شهروندان انجام دادهاند. بی آن که
اقدام خاصی در این باره انجام دهند و یا قوانین و مقرراتی را برای نظام مندکردن رفتارهای شهروندی در قبال
محیط زیست و منابع آن. وضع نمایند. البته اثربخشی چنین انگیزشهایی تا حدود زیادی به باورها و اعتقادات
افراد و این که تا کجا منافع جمعی حاضر به رعایت و انجام چنین باورهایی هستند. بستگی داشته است.
- مقررات دستوری و کنترلی: منظور محدودیتهایی هستند که دولتها تاکنون برای انجام رفتارهایی مشخص
و مورد نظر از سوی خانوارها و یا بنگاههای تولیدی در قالب صدور دستورهای حکومتی و یا اعمال کنترلهای
خاص ایجاد کردهاند. چنین محدودیتهایی ممکن است بر روی دادهها و یا ستادههای مورد نظر در
فرآیندهای تولید و مصرف هدفگیری شده باشند. مثلا «ملزم ساختن تولیدکننده برای استفاده از اسکرابرهای
حذف سولفور از دود نیروگاههای سوخت فسیلی» یکی از این موارد است.
- پیشگیری از آلودگی: در این نوع از مداخلات. دولت به جای تلاش برای تحت کنترل قراردادن اثرات خارجی
(جانبی)» اقدامات خود را بر روی کاستیهای اطلاعاتی مربوط به شکست بازارهای مربوطه متمرکز میسازد.
در این زمینه. نقش نهادها و سازمانهای دولتی, آزمایشگاههای ملی, دانشگاهها و شرکتهای خصوصی در
توسعه فناوریهای نوین و مفید برای جلوگیری از آلودگیهای محیطزیستی در جامعه تعیین کننده است.
آنچنان که برنامهریزی برای انجام اقدامات پیشگیرانه برای کاهش آلودگی هواء آب. خاک. صدا و غیره تاکنون
دردستور کار دولتهای زیادی بوده است.
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۸ ۸ -دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطزیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
جنگلکاری و یا درختکاری. تکثیر و رهاسازی ماهیان به منظور ازدیاد ذخایر آنها در آکوسیستمهای آبی. ایجاد
- مشوقهای اقتصادی: هدف از بهرهگیری چنین مشوقهایی. تلاش برای همسوسازی منافع اجتماعی و فردی
است. وضع مالیات بر آلودگیهاء اعطای یارانههای مرتبط با کاهش آلودگیهاء صدور پروانههای آلودگی قابل
مبادله در بازار»ه سیستمهای ودیعه - بازپرداخت. تضمین حسن انجام کار" سیستمهای مسوولیتپذیری" به
هزینههای اجتماعی مرتبط با آلودگی است. لیکن در طی دهههای گذشته. جدیترین راه برای دستیابی به کیفیت مورد
میشود. این قبیل سیاستها در قالب مجموعهای از قوانین. مقررات و یا دستورالعملهای لازم الاجرا از سوی دولتها
تدوین شده و بعضا هم با اتکا به قوهی قهریه به اجرا درمیآیند. یعنی برای دستیابی به سطح مطلوب آلودگی. برنامهریزی
و اجرای اقدامات دستوری برای رسیدن به سطح فوق. عملیترین ابزار مدیریتی شناخته میشد. چنین رویکردی, به دلیل
هزینههای مورد نیاز برای رویارویی با آلودگی شده و از اینروء روشی ناکارآمد به شمارمیآید. علیرغم ناکارآمدیهای
قابل طرح در مورد چنین سیاستهایی, همچنان برای شرایط زیر میتوان مطلوبیت خود را حفظ کند:
تعیین سطح بهینهی انتشار آلودگی در حد صفر و یا نزدیک به صفر: در مورد آلایندههای بسیار خطرناک (نظیر فلزات
چنین آلایندههایی. معمولا جدی و شدید هستند.
تغییر رابطهی بین انتشاراً لودگی و آسیبهای بعدی به دلیل وقوع رویدادهای تصادفی و یا اضطراری: درهنگام
۱- 1000511-1۵1۱ 5
2- ۳۵۲۱۵۲۱۵۱۵ 05
3- 113011۱۷ 5
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ٩۴/۱۱/۲۸ ۳۹
درامر مدیریت پسماند. هرگاه بتوان برای دستیابی به سطح مطلوب تولید پسماند از ابزار مالیاتی استفاده کرد و با
سرانهای را برای خانوارها یا افراد از این جهت. تعیین نمود. اگرچه ممکن است سادهترین راه اعمال ممنوعیت قانونی برای
تولید زباله باشد و برای افرادی که رباله را رها میسازند. تنبیههایی در نظر گرفته شود.
بالابودن هزینههای پالایش و مقابله با آلودگی؛
۶-۳-۳ گام ششم: ارائهی نتایج محاسبات ارزش گذاری اقتصادی
در پایان فرآیند ارزیابی و پس از طی کردن مراحل و گامهای فوقالاشاره, تلاشها باید بر روی ارائهی نتایج و
گزارش دهی مناسب. متمرکز شوند. در چنین گزارشی, محاسباتی برمبنای تحلیل حساسیت انجام شده و نیز مستندات
مربوط به تلفیق برآوردهای پولی و غیرپولی در اختیار قرار خواهند گرفت.
۱-۶-۳-۴ ارائهی نتایج و گزارشدهی
در این گام نتایج ارزیابیهای به عمل آمده در مورد ارزشهای اقتصادی قابل دسترس برای جامعهای وسیعتر از
تصمیمگیران ارائه شده و مورد بررسی و داوری قرار میگیرد. یعنی. چارچوب تحلیلی آرائه شده در مراحل و گامهای
پیشین بایستی منجر به تولید گزارشی شود که بتوان از آن برای فرآیندهای گستردهتری از تصمیمسازی استفاده کرد.
چنین گزارشی» زمینه را برای پایش. نظارت و بازرسیهای بعدی هموار کرده و دربرگیرندهی خلاصهای از نتایج
ارزیابیهای انجام شده در بخشهای مختلف است.
برای تدوین گزارش نهایی. رعایت و تاکید بر نکات زیر حایزاهمیت تلقی میشود:
- آشاره به پیشفرضها و عدم قطعیتهای مربوط به برآورد اثرات محیطزیستی از جهات افقهای زمانی. بزرگی
و اهمیت؛
- پیشفرضهای ناپیدا برای برآورد جمعیتهای تحت تاثیر؛
- پیشفرضهای در نظرگرفته شده در انتقال ارزشها و یا توابع اقتصادی (مثل شباهتهای احتمالی بین
زمینههای موجود در سایت سیاستی و سایت مطالعاتی)؛
- پیشفرضهای در نظرگرفته شده برای محاسبهی فایدهها و هزینههای محیط زیستی؛
- اهمیت و وزن بالقوهی اطلاعات ناقص و یا پیامدهای غیرپولی پیشبینی شده؛
و
- جنبههای احتیاطی در رابطه با نتایج و برآوردهای انجام شده در رابطه با آرزش و همچنین رعایت احتیاط کلی
برای استدلال در مورد برآوردها.
توجه: از آنجا که هزینهها و فایدههای محیطزیستی به صورت سالانه حساب میشود (مثلا ریال در سال ضربدر
میزان فیزیکی اثر در سال) از اینرو فعلی کردن هزینهها و فایدههای براوردی نیز اجتنابناپذیر خواهد بود.
-------- صفحهٔ بعد --------
۵۰ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
میسازد. در جدول(۷-۴)» نتایج احتمالی حاصل از تخمین هزینهها و فایدههای محیط زیستی در رابطه با تحلیل
سیاستها و یا گزینههای توسعهای خلاصه شده و در اختیار قرار گرفتهاند.
جدول ۷-۳۴- نتایج مربوط به تخمین هزینهها و فایدههای محیطزیستی سیاستهای توسعهای
سناریوی عدم انجام هرگونه اقدام .| اشاره به احتمال ظهور فواید و خسارتها لازم است. ولی خسارت کلی ناشی از عدم امکان بهینهسازی و با کنترل شرابط
(شرایط کنونی و خط مبنا) .| زیستگاهی خواهد بود و ممکن است فواید کمتری در مقایسه با زیانهای قابل پیشبینی در مقایسه با سایر سناریوها در پی
داشته باشد. گاهی ممکن است. ادامهی وضعیت موجود. دسترسی به وسعت بیشتری از زیستگاه را امکانپذیر سازد. شاید
ایجاد خالص آرزشهای محیطزیستی به میزان میلیاردها ریال طی سالهای مدیدی در آینده (مثلا تا ۱۰۰ سال آتی) ادامه
در این سناریو. در مورد فعالیتهای تولیدی برآوردی وجود ندارد. ممکن است ادامهی وضع موجود با پیامدهای
محیطزیستی منفی و قابل توجهی همراه باشد.
مشخصا.ء تداوم فعالیتهای مخرب باعث واردآمدن خسارت به زیستگاههای موجود شده و تشدید پیامدهای منفی بر خدمات
مرتبط با گروههای سهگانهی عرضهای, تنطیمی (پشتیبانی) و فرهنگی را به دنبال خواهد داشت.
سناریوی جابجایی جزیی محدودهی | برای این سناریو فواید اساسی قابل ذکر است. اگر بازهی زمانی درازمدتی (مثلا ۱۰۰ سال) در نظر گرفته شود. باید
پیشنهادی برای اجرای سیاست یا برآوردهای تقریبی را برای اواسط دوره انجام داد و برای این منظورء دامنهای از ارقام بالا و پایین را مورد توجه قرارداد.
فعالیتهای توسعهای
سناریوی جابجایی کلی محدودهی در این سناریو هم فواید اساسی وجود دارند. با افق زمانی درازمدت (مثلا سال). ارقام تخمینی مربوط به میانهی دوره و
پیشنهادی برای اجرای سیاست یا دامنه بالایی و پایینی آن نسبت به سناریوی پیشین. از سطح بالاتری برخوردار خواهد بود.
فعالیتهای توسعهای
۲-۶-۳-۴ تحلیل حساسیت
یکی از عناصر مهم هریک از انواع ارزیابیهای میدانی, انجام «تحلیل حساسیت» است که برای جبران محدودیتها و
تنگناهای مربوط به دادههای مورد نیاز آرزیابی, استفاده میشود. در این تحلیل, سعی براین است که اهمیت آثرات
پیشفرضهای مختلف و یا ارزشهای متفاوت برآورد شده برای پارامترهای کلیدی استفاده کرد. یعنی ارزیابی انرات
محیط زیستی شناسایی شده در رابطه با محاسبات هزینهها و فایدههای محیط زیستی مورد تحلیل قرار میگیرند. منظور
ارزیابی تاثیراتی است که فرضیههای مختلف در نظرگرفته شده در مراحل پیشین بر نتایج و برآوردهای مرتبط با فواید و
- برآوردهای مربوط به اثرات محیط زیستی: عدم قطعیتهای مربوط به اثرات کمیشده در گام سوم از مرحلهی
دوم برحسب برخی از آرزشها آدرسدهی شود (مثلا پیامدها با ارزشهای «کم». «متوسط» و با "بالا»
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ٩۴/۱۱/۲۸ ۵۱
با پارامترهای مناسبی مثل «زیاد» و یا «کم» مورد تحلیل قرار داد. یک امکان دیگر. نسبت دادن وزنهای
احتمالی به بروندادهاء به ویژه برای مواردی است که به صورت مقادیر با حدود نهایی حداقل (مثل کم) و با
حداکثر (زیاد) و البته با احتمالی اندک. ممکن است ظاهر خواهند شد.
- برآورد جمعیت تحت تاثیر: نه تنها در تحلیل حساسیت باید به پیشفرضهای جایگزین در ارتباط با جمعیت
(تجمیع جوامع محلی در برابر جمعیتهای بزرگتر) توجه داشت. بایستی همچنین مسایل مرتبط با تعریف
- ارزشهای اقتصادی واحد: در تحلیل حساسیت باید تا جایی که ممکن است. چگونگی اثرگذاری احتمالی
ارزشها (مثل کم متوسط و یا زیاد که از مطالعهی اصلی و یا مطالعات مشابهی بر گرفته شدهاند) بر تخمین
هزینهها و فایدههای محیط زیستی را مورد بررسی قرارداد.
- مولفههای تابع انتقالی: لازم است که هم ضرائب تابع و هم آرزش متغییرهای مربوط به تابع سایت سیاستی را
نظیر ارزشهای اقتصادی واحد. در تحلیل حساسیت مورد توجه قرار داد.
با شناسایی منابع مختلف عدم حتمیت در آرزیابی پیامدهای اقتصادی, نوع عدم قطعیتهای موجود و مناسبترین
اقتصادی اختلاف داشته باشد.
غیر از توجه به اثرات جداگانهی بروز تغییر در متغییرهای فردی, در تحلیل حساسیت میتوان عملا با فرآیندهایی از قبیل
تحلیل مونت کارلو نیز استفاده کرد. در این باره» لازم است پیش فرضهای زیادی را دررابطه با موارد ضروری و ناشناخته مورد
توجه قرار داد. معمولاء در چنین تحلیلهایی, از بستههای نرم افزاری خاصی استفاده میشود و دقت آنها تا حدود زیادی در
گروی دادههای کافی از نظر توزیع ارزشها و احتمالات وقوع مواردی است که اطلاعاتی دربارهی آنها وجود ندارد.
برای مواردی که اطلاعات مرتبط با هزینهها و/یا فایدهها برای تصمیمسازی عامل تعیین کنندهای هستند. گاهی از
تحلیلهای دیگری همچون «ارزشهای مبادلهای "» یا «آستانههای فواید"» نیز میتوان یاری گرفت.
منظور از ارزش مبادلهای (5۷) میزان کاهش در فواید و یا افزایش در هزینههای محیطریستی برای اثرگذاری بر
تحلیل هزینه - فایده است. ارزش تبدیلی (برحسب درصد) از رابطهی زیر به دست میآید:
ارزش فعلی هزینهها / (ارزش فعلی هزینهها - آرزش فعلی فواید) < آرزش تبدیلی هزینهها
0۵15 1۷۷ / [داد00 1۳۷۷ - 00۶۵5 1۲۷] - 5۷ (هزینهها)
۷5| ۸:۵ 62710۵ ۷10۱۵ -۱
6 51۱0۵8 -2
5ل ]11۳۵50 5از۵۱ ۵ -3
-------- صفحهٔ بعد --------
رد ۸ -دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط ز یست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
ارزش فعلی فواید / (ارزش فعلی فواید - ارزش فعلی هزینهها) < آرزش تبدیلی فواید
1 ۷۷ / [۵ا۵۲ ۵ ۳۷۷ -داد0ه ۳۷۷] - 5۷ (فایدهها)
زیادبودن آرزش تبدیلی, گویای بالاتر بودن احتمال بروز خطاء پیش از هر تغییری در تصمیمهای مربوط به هزینه -
فایده . است. درحالت مطلوب. میتوان هزینهها و فایدههای محیط زیستی, اقتصادی و اجتماعی را رویهمگذاری کرد.
البته به طورمتداول, تحلیلها با تمرکز بر روی فواید محیطزیستی در مقابل هزینههای مالی انجام میشوند.
همچنین آستانهی فواید نیز بیانکنندهی کمتر بودن فواید محیطزیستی برآورد شده در مقایسه با هزینهی مالی
مربوط به سرمایهگذاریهای بیشتر ازنظر پیشنهاد یک سیاست و یا گزینهی توسعهای است. در این مفهوم. فواید
غیرپولی محیط زیستی (مثل فوایدی که به جهت ناکامل بودن اطلاعات. امکان برآورد آنها وجود ندارد) نیز مطرح بوده و
همین امر»ء ممکن است به اختلاف نظرهای موجود در رابطه با سیاستها و یا گزینههای توسعهای پیشنهاد شده. دامن
بزند. آستانهی فواید از رابطهی زیر به دست میآید:
ارزش فعلی فواید محیطزیستی - ارزش فعلی هزینههای مالی <- آستانهی فواید
۳-۶-۳-۴ تلفیق مستندات پولی و غیرپولی اثرات محیط زیستی
در مواردی که امکان انجام یک مطالعهی دقیق ارزشگذاری اقتصادی براساس موازین علمی دقیق وجود ندارد. به
ناچار باید به انجام ارزیابیهای سریع بسنده کرد. در چنین شکلی از ارزیابی, امکانی برای پرداختن به جزییات (از نظر
کمی) در مورد اثرات محیط زیستی و بیان آنها براساس مقادیر پولی وجود نخواهد داشت. در این رابطهء شاید بتوان به
مستندات کافی دست یافت تا به کمک آنها بتوان تمام فواید و خسارات محیطزیستی پیشنهادات و سیاستهای
توسعهای را بر حسب مقادیر فیزیکی و یا واحدهای پولی مورد ارزیابی قرارداد.
در این گام. یافتن برآوردهای انجام شده در مورد ارزش اقتصادی فواید و زیانهای محیطزیستی موجب ایجاد فهمی
بهتر در مورد برخی از اثرات محیطزیستی که امکان ارزشگذاری آنها از نظر پولی وجود ندارد. خواهد شد. برای این
منظورء به نظر میرسد استفاده از چارچوب خدمات اکوسیستمی دارای این امتیاز باشد که شمارش و احتساب کاملی از
اقلام پولی و غیرپولی از تولیدات و خدمات محیطزیستی مهم را امکانپذیر میسازد. با انجام این آرزیابی» زمینهای
مناسب برای ارزش گذاری اقتصادی و انتقال فواید ایجاد خواهد شد. البته. از راهنماهای دیگری نیز میتوان برای ارزیابی
سیاستها و گزینههای توسعهای پیشنهاد شده بهخصوص در مورد تیمار پیامدهای غیرپولی استفاده کرد.
ارزیابی ابعاد و اهمیت آن بخش از اثرات محیطزیستی را که نمیتوان به صورت پولی بیان کرد گاه با اشکالی از
ارزشگذاری اقتصادی- و غیره) قابل انجام میشود.
-------- صفحهٔ بعد --------
فصل چهارم - دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی ۹۴/۱۱/۲۸ ۵.۳
۷-۳-۴- بازنگری در ارزبابیهای اقتصادی -محیط ز بستی براساس روبکرد خدمات اکوسیستمی
مفهوم خدمات اکوسیستمی, از زمان پدیدار شدن ارزیابی اکوسیستمی هزاره (۸۸۳۸) تاکنون با اقبال گستردهای
مواجه گردیده است. منظور از خدمات اکوسیستمی, فوایدی است که مردم از اکوسیستمها به دست میآورند. ارزیابی
هزاره, خدمات اکوسیستمی را به چهار گروه اصلی تقسیمپندی نموده است: عرضهای (نظیر تولید غذا و آب)؛ تنظیمی
(نظیر کنترل اقلیم و بیماریها)» پشتیبانی کننده (نظیر چرخههای غذایی و گرده افشانی محصولات زراعی) و نیز
فرهنگی (فواید معنوی و تفرجی). به غیر از این چهار گروه» در آدبیات علمی, گروههای دیگری هم معرفی شدهاند.
خدمات پیشبرنده (09ع50۳۷1 27۳۷108-)) (فراهم ساختن لایه یا پشت صحنهای برای فعالیتهای انسانی) یا خدمات
نگاهداشت (0۹ع50۲۷1 ۳۳۵۹۵۲۷1۵) که همان ضمانت در مواجهه با عدم حتمیت از طریق حفظ تنوع است.
جزء چنین
گروههایی به شمار میآیند.
تاکنون, در مباحث مربوط به 515۸ فرصتهای مرتبط با خدمات اکوسیستمی به عنوان راهی برای ترجمهی
محیط زیست به فواید اجتماعی و پیوند دادن آنها با ذینفعان» کمتر مورد توجه قرارگرفته است. به طوری که در مرور
مطالعات انجام شده در رابطه با 51:۸ موارد انگشت شماری وجود دارند که در آنها به خدمات اکوسیستمی اشاره
صریحی شده باشد. به بیان دیگرء پیدا کردن شواهدی از کاربرد مفاهیم خدمات اکوسیستمی در زمینهی 5۳۸ بسیار
دشوار به نظر میرسد. با این همه. مطالعاتی وجود دارند که در آنهاء کمیسازی و ارزشگذاری خدمات اکوسیستمی
مورد توجه قرارگرفته و از آنها به طور جدی در تصمیمسازیهای راهبردی بهره گرفته شده است. در این قبیل مطالعات.
از مفهوم خدمات اکوسیستمی برای پشتیبانی از تصمیمسازی ازطریق آرائهی اطلاعات بهتر در مورد پیامدهای
سیاستهای جدید یا اجرای برنامههای توسعهای استفاده شده است. ارزشگذاری خدمات اکوسیستمی به هرشکلی که
انجام شده باشد.ء ممکن است به ایجاد تغییرات در سیاستهای عمده و نیز اصلاحات احتمالی در تصمیمسازی مرتبط با
برنامههای راهبردی یا طرحهای سرمایهگذاری در پروژههای عمرانی بیانجامد. همچنین, در انجام بررسیهای 5۳۸ و
فرآیندهای مطالعاتی مشابه, ارزشگذاری اقتصادی خدمات اکوسیستمی ابزار مهمی برای تقویت اثر 5۸ بر
تصمیمسازی تلقی میگردد.
انجام مطالعات 5:۸ هم اکنون در بیش از ۶۰ کشور جهان از مبنای قانونی مستحکمی برخوردار بوده و بدون تردید.
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
فهرست دستورالعملهای تدوین شده
در رابطه با ارزیابی اقتصادی
محیط زیستی طرحهای عمرانی در
جهان
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
پیوست ۱- فهرست دستورالعملهای ندوین شده در رابطه با ارزیابی اقتصادی محیطزیستی طرحهای عمرانی در جهان ۹۴/۱۱/۲۸ ۱۵۷
7 علبم ۵ بد0 ۷۷۵۸1۵ 01۲ ۷۵/۵11۵ ۳۵۳۵۳۵ ,(1997) 6۳ا ۵۳ 0 م۸ ۷ ۵ زطهظ8 -
00130 8۳۵ 0۷۵11۵ ۵۳۳۵۵۲ ,بخ هام 200 ما۵ نامز
40 1۳۵۲۷ :1۳۵۲۳۳۵ ۳۷۱۳۵۳۵ ع۷0ا۷۵ ,(1999) (حلم) ۷۶۱۵ نا لا 8۵10۵0 -
0۵0 ,۲۵۳۵ 10۵100105 ۵00 بلط بکنا 1۳۵ 1۵ 10۵ ۷۵1۵10۵ ۵۱۵1 ۳۵ ان ععد ۲۳
5۰ 1131۷۵۵۱1۷۷
۰ ب6مآ-۵ 0[ ۰ بااعا | .1 ,]| .۷ ,11۵0۵00 ۱۷۰ م1 .ظ ,ص0۹0 باطا لا 8۵10۵0 -
(00) 5۳۵۳۵۵۵ بل 200 مصعلهنگ 8۸ ۳۵۳۵ 10.۷۷ 07001۵ ۲۳ ,۱/۵۳۵۵ یک ,1۵۵۵۵
با ,۳10۵0 ۳۵۳۵۲۵ ,ا20۵ ۸ :۵و1 3۳۳۳۵۵ هاگ ۷۵ ۷۵۵۵۵ ۳۵۵۹۵۳۵۵
1
0 .0۵11۷ ۷۵۱۵۳ اه ۷۵6 006 1۳۵ ب(2001) ۳۵۵ ات0 معاووط لک بل 80800 -
کان] ,۳۵116۵ ,۳۵۵۲
7 ما۵ ۳۷1۳۵۵۵۵۱ 1۵۳ 00۵۵ ۳۲۵ عصا ی ,0991 مادام 0 بل ,3۳۵000 -
۰ م1۳ ,ما1۳ م5000
7 ۷۵۱۵110 ۵۳۵۲۵۲ ۵۵ 0۳۲۱۳۵۲ ۸ ,(2003) (حلع) ۲0۵ با بعاو۵ظ لک ۳ ,۵0 -
10۵۲۵۵ ,۳۵۵۱۵۳۵۲۵ م۸
01001 ,۲۵۲۵۲۳۵ ۵۲1۳۵ ۷۷۵۵۲ ۵۳۲ م00 امعانامم 1۳۵ ب(2000) رل بش ب ۵ -
۰( ,۷/۵۵11 ,۲۳۳۵۹۵۰
۲ علز) ۳۵ ناگ ,1۵0۳۵۵ 1۳۵1۳۵۵ هاگ از صمنا۵۵ ۷ ۳۵۵۵۳۵۵ ب(2002) جاآ0 -
0 ,10010۵ 06 هاگ ۷ ممناشا۷۵ ۳۵۵۵۳۵ ,(2002) باه اه با 210۵
کال] ,6۳۵110۳۵۲۰ ,۵۲عا۳
۷۳۵۲۹۶ ۳۵۵۳۵۳۵ ۲۵ ماسح ,(2004) ۵۵ ۷۷ کل بصص ناگ ۳۷۷۰ ات6 ,فق۵ 0 -
ب8 301-۳0101 10۳ 101001100 مش ق1۳۵0 اقعم۷ ۵ 1۵۳۵۹۷۵۵ ناه ۷۷/۵6۳
5106 ۸۵1۵031۵0 ۳۵۵۳۵۵۵۹۰ 0 ۱00301 04-12 و۳ ۷۷/۵۳6
7 ]0 ام 2000۲6 20 که 055108 0۳۵۵ ما۷ ,(2004) 805 با بسا ,۳۳۵۲۵۵ -
.6 ]] بکال] ,6۵0۳6 200 5۳۱20120 ,ب300ا0) ,111۳۵۵1۳۵۰
40 11360۲۷ |۷۵ ۳۹۵۵۳۵۶۵ 200 [۵ 001۳۵ ۵۲ 2۵01 1۳6 ب(2003) 11۱ ۸.۵۰ ۳۳۵۵۳۵۵ -
.]1 ,۷۷/۵۵۳۱۳۵10 ,۳۵۳۵ 1۳6 1۵۲ مع ۵۵ ,11۵۹
0 ۲۳۱۵|66 ۳۵ 1۳۳۷ 1۵ 110۷ :60000 ۳۵۳۵۳۵ تمد آهاممگک ۵ که ۷/۵0 ,(1996) 1۸ 0/۲ -
۰ ۲۵00۵1100 01 100100 ۵1 110۵110 ( 10/5015 3۳۵۳5 ۷۷/0۳ ادماماک ,3۳۳۵006
.5
6 بااع] 111۳ ,1۵۵۵ 200 کعام 1۳1 با۷۵ ۵۶ ۷3۵00 عن همم 1۳۵ ,(2001) 008 11۳ -
0
1 ,۳۳۱۳۵۳ 8 بذافواه م۸ عمامل #مزاممش ب(2005) 006 ۷۷.1۲ بمد۸۵ 7.3 ۸ ,110۵0 -
کال] بلط ,۲۳۳۵۹۰
40 دادوا۸۵ ,۱/1۵۵۹ 006 ۹5100 ,(2000) ان52 7.0 باق11 بش0۸ ال 100106 -
کان] ,بلط ,1۳۳۵۵۹ 0۵11۷ 701۷] 1621100 م۸
1 م1۳36 ,0000 م۳۵ ۷۵۵ ۱۵ کبک عصاعنا ,(1989) مکش اطظ بط ,۱/۱۵ -
6۰ 16 1۵۲ ۳۵۵0۳۵۵ :0 ,۷۷/۵۵10 110۵ ۷۵1۵110۵
|۵] ۳۷1۳۵۳۵۳ 3110۳ 10۳۵۲۵ بفعز 50 معاد۷ر۳۵۵ صدل0ا۷۵ ,(2004) سای هی (۵ 3100 -
۰( ,۵10 ۷۷/۵۹1 ,۲۳۳۵۵ ندش ۱13110۵ 10910-۱1۵
1۵۳ 0106 2 ۷۵121100 310010۹11 آ0 ۱13000006 ,(2002) علاط .0 ۱۵۲۵۵۰ :0 0 بعع ۳۵۳ -
۰ ,0۳1 ,۳۷۵۱۱1۵1100۵ 0۳1 ,۱/1۵5
600551015 ۵۲ ۷۵1۵1100 00006 ۵۶ مخ0م 1۳۵ ۷۵0 ان ما۷۵ (2003) بکا مازاااگ -
۵1۳۵ انعاد 110 ۳۳۵۵۲۹ 1۳۵۹۳۲ با ۵۵ ۷/۵۱۵۲
-------- صفحهٔ بعد --------
۵۸ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
6 ,1۹0۵۷۳۵ ۱100۵1 ۵00 ۳۵۷۱۳۵۵۵۵۱ عصبا۷۵ ,(2002) ]۱/0۵۵1 لا ما1۵ با با -
کان] ,61160۵0 0 ,۵0عا۳ ۳۵۵۲۵ ۵1۵1100 0-۵661 ۵۳ کعز 600
0 ۳۹0۳۶ ۵163 0۲ ۷۵1۵110 ۳۵۵۳۵۳۵ ,(2004) ۵۳۵۲ بط واتقان0 بظ ناونع 00600 .5 مک ,11۳۵۲ -
,(۵0 ۵28206 ۳۳۵0۵۳۲۵ [2 12 آ0 00۹06 |10۵۵ 2 ۵ اه اعد ع۵طا ۳۳۵۵۵ معس ان اه
۰(
6 ۷۵۳2 200 ۵۵۵171۵ :۱3 امه نعانا 1۵۶ ۷۷۵۵ ,6ام۳۵ ۵۲ ۷۷/۵۵۳ ,(2003) 170۳۹۸ -
کان[] بفها0ه80 ۳۵۵۵۵ ,۳۵۱۹۳۵ 11۳1۳۹۲0 ,۷۷/2۵10 ا۵ ۳۵۵ ۱۵۵۶
م270۵ ۵۲ 5ااا۳ 000 عطا ۵۵۳۵۵ 1۵۳ ۲۳۵0۲ ۸ ,(0995) ۳۳۸ کل -
۰ کل :16 ,۷۷۵۹۱۳۵0۵
6 ۳۳۵۵۵۲۱۲۵ 1۵۳ 65 زا01۵0 ,(2000) ریش م۳۱ ۳۷۱۳۵۵۳۵۵ گنل ۳۳۲۸ کل] -
۰ کل] :6 ,۷۷۵۹۳۵0۵ ,240-1-00-003 -۸ ۳۳ ,فعدر|۵ ۸
7 م۳۵۵۲ .|0۵ ۸ ب5اع۵۵ 1 0۹51 1۳۵۵1 1۵ 36 ۷۵08 ,(2000) هط 10 ۳۸۵ ,۷/۵۳۵ -
کالن] ,0۳۵11۵۰ بع ۳9
40 5ا۵۳0 ۳۵۳۵۳۵ ,2۳0۵۵ ۷308 ,(1997) 80200 وعمام 1 تمد منک عاد ۷ -
۰( ,۷۷۵512100 ,۳۳۵۵ بل م۸ [۵ ۲12000 200۳۵۵06
200026 51۳311060 ۸ - ۹۳۵5 0-10-02 ۷۷:[1۱ ,(2003) مکمک با بیش ,۷/۵0۵۵ -
۲ ۵۳۵۲۵۲۵۳ما] نکانا ماما بکع 50 ۷۵۵۲ ۵۵ |5۳۵1 1۵۳ کعامم ععمعلنبی
۰ 10۵100161 200 ,۳۵1۵۲۵۵۰ ,۷۷/۵1
0 داز 5اا 0 200 دادم ۳۷1۳۵۵۸۲۵ ۵۲ ۷3۵1۵110 1۳۵ ۵۲ 0۳ ۸ ,(2003) ملظ ۷۸۵۲۵ -
ب 13۵ ۷/۵۲1۵ ,۳۵005 1۵1۵۵۲ ۳۵۷۱۳۵۵۵ ,94 ۵۰ ۳۵۵۵۲ ,۳۳۵(۵5 امه
60۳۵6۳۷۵110۰۰0 ۳0531600 ۵۲ ۷۵۷۵ ۳۵۵۳۵ ۵ط) میدش ,(2004) علصقطظ ۷۷۵۲۵ -
.320 ۷/۵۲1۵ :10
5۰ 200 1۷۹1۵۹ ۷۷/۵0۳ 1۵۳ کال ۳۵۵۳۵۳۵ عصاسهی/۱ ,(1996) هط ,۹۵۵۵ -
.3۵ ۷/۵۲1۵ :06 ۷۷۵۹210 ,338 ۳0 هط ]1
65 ,16108 200 ق8ا0 0 :۵ ام ماه عن م0 عط) 1002 ,ر2005) ۴ ۹۵۵ -
.]1 ,۷۷/۵5111210 ,۳۳۵۹۶ ۳۳۵ 6 10۳
-------- صفحهٔ بعد --------
کلید وازهها و فهر ست اصطلا حلت
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
پیوست ۲- کلید وازژهها و فهرست اصطلاحات اقتصاد محیطزبست ۹۴/۱۱/۲۸ )۱۶
آلودگی (۳۵11011010): تغییر شیمیایی یا فیزیکی در محیطزیست به دلیل انتشار پسماندهایی که برای موجودات زنده
خطرناک است.
آنتروپی (1۳6۳۵3): انرژیای که برای تبدیل در دسترس نیست و معیار بینظمی به شمار میرود.
ابزارهای کنترل - دستوری (19 11191۳۷۲16۲1 |0116۲۵-) 20 0111112110-)): ابزارهای سیاستگذاری مورد استفاده برای
کنترل آلودگیها و مدیریت منابع با مالکیت مشترک, که آلودهکنندگان را مکلف میکند هدفهای خاص کاهش انتشار
آلایندهها را برآورده کنند و اغلب مستلزم نصب و استفاده از انواع خاصی از تجهیزات برای کاهش آلودگی است.
ابزارهای مبتنی بر بازار (15 17191۳۲1۵۲1 ۳3۵۸۹9۵۵ - ۷12۳61): ابزارهای سیاستگذاری که در جستوجوی حل مشکلات
زیستمحیطی با کمک ساز و کارهای بازار هستند.
ابهام (13اع(۸10): به وضعیتی گفته میشود که در آن احتمالات شناخته شده هستند اما رخدادهایی که این
احتمالات به آن منتسب میشوند به طور دقیق شناخته شده نیستند.
اثر آستانه (111004 1۳۵۶010): تغییر مرحلهای ناپیوسته در رابطهی واکنش دارویی.
اثرات جانبی با بیرونی (۳:3۲۵۲۳۵116۲): هنگامی که فعالیتهای یک کارگزار یا بنگاه آثار و پیامدهای ناخواسته بر دیگر
کار گزاران یا بنگاهها داشته باشد.
اجاره (166116): قیمت تعیین شده برای هر واحد از حقوق بهرهبرداری از منابع طبیعی.
ارزش افزوده (۸040400 ۷2۵106): تفاوت دریافتهای حاصل از فروش. و پرداخت بابت خرید کالاها و خدمات برای یک
بنگاه یا صنعت. که برابر است با مجموع پرداخت به عوامل تولید.
ارزش حال (ع۷۵1 ۳۳6۹۵۲): مقدار پولی که فردی اکنون آن را میپردازد تا تعهد به پرداختی را در آینده به دست
آورد.
ارزش ویژه (۱۷۵۳۸ ۳۵1): مجموع ارزش حال سودهای بنگاه در سالهای آینده.
ارزیابی پروژه (۸00۲2911 ۳۳0[601): تصمیمگیری دربارهی سرمایه گذاری.
استاندارد زیستمحیطی (54۵02۲۵0 [۳3۷1۳01113613۵): ویژگی زیستمحیطی قابل کمی شدن که با کمک آن
استثناناپذیر (11301002010 - ۳108): وضعیتی که در آن نمیتوان یک کارگزار را از مصرف یک کالا منع کرد.
استهلاک (160۳۵0120010): مقدار کاهش در ذخیرهی سرمایهی موجود بر اثر مصرف خدمات آن در فرایند تولید. و در
نتیجه مقدار سرمایهگذاری که برای حفظ اندازهی ذخیرهی سرمایه مورد نیاز است. در واقع, استهلاک عبارت است از
تفاوت سرمایهگذاری ناخالص و خالص.
-------- صفحهٔ بعد --------
۶۲ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
اصل احتیاطی (ع|۳۲۱۵۱۱ ۳۳۵۰۵۸۵۵۲۷): این دیدگاه که هنگامی که فعالیتی موجب تهدید سلامت انسان با
محیط زیست میشود. حتی اگر روابط علت و معلولی به لحاظ علمی به اثبات نرسیده باشند. انجام اقدامات احتیاطی
ضروری است صورت گیرد.
اصل تعادل مواد (ع۳۲۱۵۱1۱ ۳۵120 [۱۷1210۲12): ماده نه خلق میشود و نابود میشود بلکه از صورتی به صورت دیگر
درمیآید.
اصل مزیت نسبی (ع۸0۷2۸۲1128 0102۳۵11۷۵-) از ع۳۲1۵۱01): تخصص یافتن براساس مزیت نسبی, در مقابل مزیت
مطلق. که میتواند وضعیت همه کسانی را که از این مزیت برخوردارند. بهبود بخشد.
اقتدار مصرفکننده (50۷۵۲۵۱8۲:6۲ 011911716۲)): اندیشهای که براساس آن عملکرد یک اقتصاد برحسب ترجیحات
فردی اندازهگیری میشود.
اقتصاد (۶ع0۱0۲1ع:
۳): مطالعه این موضوع که انسانها چگونه نیازها و خواستهای خود را تامین میکنند؛
اقتصاد باز ( :۳.0۲0۲۲ 0600): اقتصادی که دارای مبادله و تجارت با دیگر اقتصادها است.
اقتصاد بازار کامل ( :۳.20101 ۸12۲01 ۳۳۵): اقتصادی که در آن همهی تصمیمها و فعالیتهای اقتصادی به طور
غیرمتمرکز به آفراد و بنگاه هایی که توسط بازار هماهنگ میشوند. واگذار میشود.
اقتصاد بسته ( ۳۵0۲۵۲۲۷ 10960-)): اقتصادی که با دیگر اقتصادها مبادله کالاها و خدمات ندارد.
اقتصاد بومشناختی (9ع00۲1ع:۳ [2ع۳.201081): مطالعه اقتصاد انسانی به عنوان بخشی از اقتصاد طبیعت؛
اقتصاد دستوری (۳:۵0۲0۲۲ 01۱۵0)): اقتصادی که در آن یک نهاد مرکزی تعیین میکند که چیزی باید تولید
اقتصاد رفاه (010۲19ع:۳ ۷۷۵112۲۵): شاخهای از اقتصاد نئوکلاسیک است که به بررسی سودمندی نسبی راهحلهای
مختلف برای مسایل اقتصادی و چگونگی دستیابی به بهترین راهحل میپردازد.
اقتصاد کلاسیک (9ع0۲۱۵۱71ع:۳ [2ع12991:)): تفکر اقتصادی حاکم در نیمهی اول قرن نوزدهم؛
اقتصاد محیط ز یبست (5ع0۲1011ع:] [۳:11۷1۳۵۲۱11۱۵۱1۵): شاخهی تخصصی اقتصاد نئوکلاسیک که با مباحث مربوط به
اثرات اقتصاد بر محیطزریست طبیعی سر و کار دارد؛
اقتصاد نئو کلاسیک (8ع۳:۵0۲۱0۲۸1 [8000129902): مکتب فکری کنونی حاکم در اقتصاد؛
اقتصاد منابع طبیعی (5ع07101711ع:۳ 11090۳6 [210۲2): شاخه تخصصی اقتصاد نئوکلاسیک که با استخراج منابع از
محیط زیست طبیعی از راه فعالیتهای اقتصادی سر و کار دارد؛
انسان محور (ع۸1111۳000201۲1): متمرکز بر فعالیتهای انسانی؛
انتخاب طبیعی (5016011010 [۷۵1۲2): سازگاری ژنتیکی با محیط زیست که از موفقیت نسبی تولید مثل ناشی میشود.
انتخابهای بدون پشیمانی (0011019) 11687۲61۹ - 10): اقدامات کاهش انتشار که هزینهی منفی دارد.
انحصار (۷1000019): بازاری که در آن فقط یک فروشنده وجود دارد.
-------- صفحهٔ بعد --------
پیوست ۲- کلید واژهها و فهرست اصطلاحات اقتصاد محیطزیست ۹۴/۱۱/۲۸ ۶۳
انحصار چندجانبه با چند بنگاهی (01160-7010): بازاری که در آن تعداد زیادی خریداران قیمتپذیر و تعداد اندکی
انحصار خرید (۷101009019): بازاری که در آن که فقط یک خریدار وجود دارد.
انرژی (۳6۲83): قابلیت انجام کار یا تولید گرما.
انرژی جسمی (۳:۱۵۲8۱ ۹011121[0): مقدار آنرژی ای که یک جانور برای تامین غذای خود نیاز دارد.
انقلاب صنعتی (110۷۵1۲10۲۱] [11101817۲12): پیدایش کارخانههای صنعتی و استفادهی نظاممند از سوختهای فسیلی
برای فعالیتهای اقتصادی.
انقلاب کشاورزی (116۷۵1۸10۲ |[۸8۲1010۲۵): نام نامناسبی برای مرحلهی اهلی کردن جانوران و گیاهان.
انرژی فراجسمی (۵۲8۲ ع۳:31۲۸۹0۱۲121[1): انرژیای که از منابعی غیر از آنرژی بدنی انسان حاصل شده و مورد
استفادهی انسان قرار میگیرد.
اوراق قرضه (13010): سندی که در ازای عرضهی آن مالک قانونی آن میتواند آن را با مقدار معینی پول در تاریخی
معین مبادله کند.
بازار (۸12۳820): نظامی که در آن خریداران و فروشندگان کالاها و پول را با یکدیگر مبادله میکنند. بازارها به وسیلهی
نهادهای اجتماعی شکل گرفته و با آن سازگار هستند.
بازده ثابت به مقیاس (ع[۹22 20 ۲۵۲۳۲۶ 0181211-)): به شرایطی گفته میشود که در آن افزایش همهی نهادههای
تولید به مقدار # درصد به ۷ درصد افزایش در تولید منجر میشود.
بازیافت (11۵071108): ایجاد تغییر در برخی از پسماندها پیش از ورود آن به محیطزیست به منظور استفادهی مجدد در
فرایند تولید.
برابری (۳:۱1۲۷): موضوع انصاف (عدالت)؛
برگشت پذبری یا تاب آوری (1۵9111000): توانایی زیستبوم برای حفظ یکپارچگی کارکردی خود برای رویارویی با
اختلالها.
بزرگنمابی زیستی (111011328111120101): فرایندی که براساس آن تراکم یک مادهی سمی در بافتهای بدن یک حیوان
در سطوح بالاتر زنجیرهی غذایی افزایش مییاید.
بلندمدت (۲۲ 088.]): دورهی زمانی مورد نیاز برای تعدیل کامل تغییر شرایط.
بومی بودن (۳:11001111917): گونههایی که بومی یک منطقه هستند و فقط در یک ناحیهی خاص زندگی میکنند.
بومشناسی (۳.201081): مطالعه روابط جانداران و گیاهان با محیط زنده و غیرزنده خود؛
بیاطلاعی (18110۲21160): وضعیتی از دانش که در آن تعریف مجموعهی کاملی از رخدادهای ممکن مشکل بوده و
احتمال وقوع آنها را نیز نمیتوان تعیین کرد.
-------- صفحهٔ بعد --------
۶۴ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
بیماری هلندی (0196290 1اع114): اثر منفی صادرات یک صنعت بر دیگر صنایع کشورء در نتیجهی افزایش ارزش پول
پارامترها (۳2۸۳۵11۵1۲۹): اعداد ثابتی که مربوط به حالتی خاص از مدل است. ولی در حالتهای مختلف مدل تغییر
پایداری :)٩۱۹12111201110( حفظ ظرفیت نظام مشترک اقتصاد - محیط زیست برای تداوم تامین نیازها و خواستهای
انسانی در دورهی بلندمدت؛
پایداری ضعیف (0) 5۱۶1۵10180111 ۱۷۷۵2۵۱): وضعیتی که در آن تخلیهی سرمایهی طبیعی تا زمانی توجیهپذیر است که با
افزایش سرمایههای انسان ساخت جبران شود؛ فرض بر این است که سرمایهی انسان ساخت میتواند جانشینی برای انواع
سرمایهی طبیعی باشد.
پایداری قوی (۷ ٩۹۲۵۱۵116 ۹4۳0۲8): این دیدگاه که سرمایههای طبیعی و اسان ساخت مکمل یکدیگرند و در
پدرخواندگی (۳2012110۲118)): تخصیص اولیهی مجوزهای انتشار که مقادیر نسبی آلایندههای منتشر شده توسط
منابع مختلف را پیش از اجرای نظام مجوزها نمیپذیرد.
پرداخت به عوامل (02۱16169 12010۳): پرداختهای انجام شده به افراد برای خدماتی که به عنوان نهادهی تولید ارائه
پرداختهای انتقالی (02۱136۲۹ 1721910۲): پرداختهای دولت به افراد است که در ازای آن خدمات یا کالای خاصی
پسماند (ع۱۷2۹4): محصول فرعی ناخواستهی حاصل از فعالیتهای اقتصادی.
تابع تقاضا (11:۸۱0۸۱ 1(01۵۲۵0): رابطهی بین مقداری که خریداران گرایش به خرید دارند با قیمت کالاهای مورد نظر,
با فرض ثابت بودن دیگر عوامل موثر بر تقاضا.
تابع پسانداز (100 52۱188): رابطهی مقدار پساندازء و سرمایهگذاری. و سطح درآمد ملی.
تابع تولید ((114101 ۳۳۵۵۱1101): رابطهی بین سطح تولید و مقدار نهادههای تولید.
تابع تولید لئونتیف (11011ع11:/1 0۳0۵011010 60111161]): تابع تولیدی که در آن امکان جانشینی نهادههای تولید به
جای یکدیگر وجود ندارد.
تابع عرضه (100۲۱ 5۱001«۷): رابطهی بین مقداری که فروشندگان به عرضهی آن گرایش دارند و قیمت کالاء به
شرط ثابت بودن دیگر عوامل موثر بر عرضه.
تجزیه (100011009101010): شکستن مولکولهای مردهی مواد آلی به مواد غیرآلی.
تحلیل حساسیت (212۱919 561181۷117): عبارت است از بررسی این که چگونه عدم قطعیت در ستاندهی یک مدل (به
صورت عددی یا شکل دیگر) که میتوان آن را به منابع مختلف عدم قطعیت در نهادهی مدل نسبت داد.
-------- صفحهٔ بعد --------
پیوست ۲- کلید وازژهها و فهرست اصطلاحات اقتصاد محیطزبست ۹۴/۱۱/۲۸ ۸۳۵
تخصیص کارا (2[102211010 ۳:111010111): تخصیصی که نمیتوان با جا به جایی نهادههای تولید. تغییر در سطوح تولید و
تغییر در سهم افراد از محصول تولید شده وضعیت کسی را بهبود بخشید. مگر این که وضعیت فرد دیگری بدتر شود.
ترازنامه ٩1661( 6ع1۳2121): حسابی است که ارزش ذخیرهی داراییها را در یک مقطع زمانی خاص نشان میدهد.
تر کیب (0۱111001101118-)): هنگامی که بهرهی قابل پرداخت به مقدار پول اولیه برای کسب بهرهی بیشتر اضافه میشود
(این مقدار برابر است با رشد نمایی مقدار پول اولیه).
ترمود ینامیک (ع1160۲131001112171): بررسی تغییر شکل انرژی.
تصفیهی پسماند (۳۵۵۲۱۵۲۲) ۱۷۷2916): انجام تصفیه و پالایش در پسماندها پیش از تخلیهی آن در محیطزیست به
منظور کاهش خسارت ناشی از آن.
تعادل (۳:۹1110۲11): سطحی از جمعیت که درصورت نبود هرگونه اختلال, پایدار خواهد ماند.
تعادل بازاری (:0۲1۲ 201 ۷12۳101): وضعیتی که در آن عرضه و تقاضا با هم برابرند.
تعادل رقابت عمومی ((/110۲1۲با20 ۲0۱:06101۷۵ [۲0116۲۵)): وضعیتی که در آن بازار همهی کالاها و نهادهها در
تعادل قرار دارند.
تعرفه (12۲111): عوارض گمرکی وضع شده بر واردات کالا به یک کشور.
تقاضای مازاد (00۵۵ 180099): وضعیتی که در آن در قیمت رایج مقدار تقاضا بیشتر از مقدار عرضه شده برای
فروش است.
تقاضای نهابی ( 0461۵10 [112): فروش کالاها و خدمات با هدف مصرف توسط افراد.ء سرمایهگذاری توسط بنگاهها.
مصرف و سرمایهگذاری توسط دولت. و مصرف کشورهای دیگر.
تقاضای واسطهای ( 0401۵1۵ 11110۳۲11۵01216): فروش کالاهای یک بنگاه به بنگاه دیگر برای استفاده در تولید جاری.
تکامل (۳:۷۵1۲۱۵۲): فرایند تغییر در طول زمان.
تکثیر گونه :)٩0001241010( پدیدار شدن گونههای جدید.
تنزیل (11900111118): عکس ترکیب. یعنی فرایندی که با آن مقدار معینی پول در آینده به ارزش کنونی تبدیل
میشود.
تنوع زیستی (131001۷6۲۹160): تنوع موجودات زنده و ژنهای تشکیلدهندهی آنها و زیستبومهایی که در آن زندگی
توالی (069۹1010ع51): فرایندی که طی آن ترکیب گونههای یک زیستبوم که منطقه خاصی را اشغال نموده است. در
طی زمان تغییر میکند تا در نهایت به نقطهی اوج خود برسد.
توسعه پایدار (10۷1001۵۲4 5۱۶212016): آن نوع رشد و توسعه اقتصادی که نیازها و خواستهای کنونی بشر را
بدون آسیب به توانایی نسلهای آینده در تامین نیازهای خود تامین میکند؛
-------- صفحهٔ بعد --------
۶۶ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
تولید (۳۳00011011): استفاده از نیروی کارء سرمایه و منابع طبیعی به منظور عرضهی ابزارها و امکانات مورد نباز برای
تامین نیازها و خواستهای انسانی.
تولید اولیه (0۳0۵۱۷1۲۲ ۳11131۵۲۲): نرخ تولید مواد آلی توسط گیاهان که به طور معمول برحسب انرژی به ازای
واحد سطح در واحد زمان اندازهگیری میشود.
تولید ناخالص داخلی (۳۲۵۵۸ 1001168410 ۲۳0898)): ارزش کالاها و خدمات نهایی تولید شدهی نهادههای تولید که در
اقتصاد داخلی صورت گرفته است. در اصل, تولید ناخالص داخلی (01۳)) برابر است با مجموع درآمد عوامل تولید در
اقتصاد داخلی.
تولید ناخالص داخلی اسمی (1(۳:) [0118۵)): 1(۳ت) دورهای معین که با استفاده از قیمتهای همان دوره اندازه گیری
تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت (1(۳:) 0۲106 0189121۲-)): ۳آ7) مربوط به دورهای که از قیمتهایی استفاده
میکند که در دورهای دیگرء به طور معمول سال های گذشته. که سال پایه نامیده میشود. به دست آمده است.
تولید ناخالص ملی (۳۳۲۵۵ [۲20102 ۲۳۵۶۶)): اآرزش کالاها و خدمات نهایی تولید شدهی عوامل تولید متعلق به
تولید ناخالص داخلی واقعی (۲10۳) |[ه1162): (آن) مربوط به دورهای که با استفاده از قیمتهای دورههای دیگرء به طور
معمول سالهای پیش که در اصطلاح سال پایه نامیده میشود. اندازهگیری شده است.
ثبات :)٩42011160( گرایش اندازهی یک جمعیت به بازگشت به تعادل پس از اختلال.
جدول ضرایب داده - ستانده (ع201] 06111010111 0601 -11101): مجموعهای از ضرایب که مقدار نزهادههای
واسطهای و اولیهی استفاده شده برای یک واحد تولید است.
جدول مبادلات (ع1201 1۳21192011088): جدولی که نشان دهندهی مخارج یک صنعت برای خرید کالاهای واسطهای و
خدمات عوامل تولید. و فروش کالاها و خدمات تولید شده به دیگر صنایع یا به بخش تقاضای نهایی, است.
جمعیت (۳0۵01211011): گروهی از افراد متعلق به گونههای مشابه در یک مکان و زمان معین.
جوامع همگن توسعه یافته (9ع201۳۱1۳۱۲۱۲1 000۲ 1:31011000): شرکتکنندگان در فرایند تضمین کیفیت تولید دانش و
ارزیابی در علوم نوین» شامل همهی ذینفعان درگیر در مدیریت مشکلات مورد نظر.
چاهکها :)٩18۶( فرایندهایی که موجب حذف گازهای گلخانهای از جو زمین میشوند.
چرخه گرما - نمک (۱۳۰1۵00-) 111671301121110): چرخهی جهانی آب اقیانوسها که از اختلاف چگالی آب دریاها
ناشی میشود و تحت کنترل حرارت (دما) و شوری آب قرار دارد.
حداکثر برداشت پایدار (2۳۲۷۶۹4] ۹۶1212016 ۷1231130100): بیشترین برداشت از یک منبع که بدون کاهش آندازه
ذخیره منبع صورت میگیرد.
-------- صفحهٔ بعد --------
پیوست ۲- کلید واژهها و فهرست اصطلاحات اقتصاد محیطزیست ۹۴/۱۱/۲۸ ۷
حفاظت برون زیستگاهی (0۹۵۲۷۵۸۱۵۲-) ٩۱110 ۳:
3): حفاظت از تنوع زیستی با استفاده از تسهیلات و تاسیساتی که
حفاظت درون زبستگاهی (0۶۲۵۱۹۲-) ٩16۶ 18): حفاظت از گونهها در زیستگاه طبیعی آنها.
حقوق مالکیت (۲۱8]11۹ ۳۳۵0۵۲۲۲۷): نهادی اجتماعی که حاوی حق مالکیت بر دارایی است.
حکمرانی (۲0۷۵۲1۵1)): مجموعهای از تصمیمهای مشترک اتخاذ شده در بخش عمومی, بخش خصوصی و جامعهی
خالص ارزش حال (ع۷2۱ 0۳69۲۲ 01): افزایش در آرزش ویژهی یک بنگاه در نتیجهی پذیرش یک پروژه.
خودبسندگی (۸12۲۷۲): وضعیتی که در آن هیچ گونه مبادله یا تجارتی وجود ندارد.
در آمد ملی پایدار (ع01ع1 ۸1200721 5191212016): حداکثر درآمدی که بدون کاهش در ذخیرهی سرمایهی اقتصاد
قابل مصرف است. این درآمد برابر است با درآمد خالص ملی.
دسترسی آزاد (200699 0061) و با دسترسی آزاد (200699 ۳۳۵۵): وضعیتی که در آن که حقوق مالکیت وجود نداشته
یا ضمانت اجرایی برای آن تعیین نشده باشد (همچنین نگاه کنید به 200055 000).
ذینفعان (5602110100۲۹): به گروهی از بازیگران گفته میشود که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم تحت تاثیر
موضوعی قرار میگیرند و میتوانند بر نتیجهی یک فرایند تصمیمگیری تاثیر بگذارند.
رابطهی مبادله (ع1۳۸۵ 0۲ 76717): قیمت نسبی صادرات یک کشور به قیمت نسبی واردات آن.
راهبرد غالب (81ع56۳2 1(011111211۲): انتخابی که بهترین نتیجهی را بدون توجه به تصمیم بازگر دیگر به دنبال دارد.
رشد اقتصادی (8۳۲0۱۷۲ ۳0۵۲[2): افزایش پیوسته در درآمد ملی سرانه.
رشد لجستیکی (8۲0۱۷/4 1]08[9010): شکل خاصی از رشد تراکمی که نرخ رشد آن با افزایش جمعیت کاهش مییابد.
رشد نمایی (۲0۷۲1۱ع [۳.30011611۵): رشدی با نرخ نسبی ثابت.
رقابت کامل (20۱0۵01۱0۲ ۳۵۲]۵۵۲): بازاری که در آن تعداد زیادی خریدار و فروشنده وجود دارند. به طوری که یک
کارگزار به تنهایی نمیتواند قیمت بازار را تحت تاثیر قرار دهد.
رقابتناپذ بر (۳01-۲1۷۵۱۲۵۱۹۵): وضعیتی که در آن افزایش در مصرف یک کارگزار موجب کاهش مصرف کارگزار دیگر
رقابت ناقص (201۳۱0611101 11720071001): بازاری که در آن تعداد زیادی خریدار قیمتپذیر و تعداد زیادی فروشنده که
ریسک (1[
9): وضعیتی از دانش که در آن رخدادهای احتمالی مختلف به صورت دقیق شناخته شده است و میتوان
احتمال وقوع هرکدام را تعیین کرد.
زیست اقلیم (ع310106]): زیستبوم بزرگی که بر حسب شرایط پوشش گیاهی و اقلیمی تعریف میشود.
زیستبوم (12099816100): اجتماعی از موجودات زنده و محیط غیرزندهی آنها.
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۸ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
ژنوتیپ (۲01101۷068)): میراث ژنتیکی یک موجود زنده.
سامانه :)٩3546017( مجموعهای از اجزای دارای کنش متقابل با هم.
سامانههای پیچیده (5۱۷۹410۲ 010167-)): سیستمی متشکل از چندین مولفهی دارای تعامل و کنش متقابل با یکدیگر.
پیچیدگی یک سیستم به تعداد مولفههاء تعداد کنشهای متقابل بین آنهاء ویژگیهای مولفهها و کنشهای متقابل آنها
بستگی دارد.
سرمایه اجتماعی ([2042» [50012): مجموعه نهادها و آداب و رسومی که سازماندهی فعالیتهای اقتصادی را برعهده
دارند.
سرمایه انسان ساخت ([ه2011» 11206 ۷121): مجموعه سرمایههای اجتماعی و معنوی انسانی بادوام» که سرمایهی قابل
باز تولید نیز گفته میشود.
سرمایهی انسانی ([220112 1101210): ذخیرهی دانش و مهارتهای انباشت شدهی آنسانی برای اقتصاد.
سرمایهی با دوام (201121» 100۳۵۳[6): انباشت ابزارهاء ماشینآلات. ساختمانهاء وسایل نقلیه. جادههاء و مانند آن برای
استفاده در تولید.
سرمایه طبیعی ([20112) |[۷1۳۵): مجموع ذخایر موجود در محیط زیست که خدماتی را به اقتصاد عرضه میکند.
سرمایه طبیعی بحرانی ([201121» [200۳۲۵ [2ع۲101-)): مجموعهای از منابع زیستمحیطی که کارکردهای مهمی را در
محیط زیست ایفا میکنند و هیچ جانشینی از نظر سرمایههای طبیعی. محصولات صنعتی و انسانی برای آن وجود ندارد.
سرمایهگذاری (18۷6۶113۵1): آن بخش از تولید که به موجودی سرمایه. و نه مصرف. اضافه میشود.
سرمابهگذاری مستقیم خارجی (111۷6۶1113611 41۳601 ۳0۳۵1811): آن نوع سرمایهگذاری که موجب برقراری رابطهی
بلندمدت و منافع دیرپا میان نهاد مستقر در یک اقتصاد با نهاد مستقر در اقتصاد دیگر میشود. جریان ورودی
سرمایهگذاری مستقیم خارجی عبارت است از سرمایهی دریافتی از سرمایهگذار مستقیم به صورت مستقیم یا از راه دیگر
شرکتها در شعبهی خارجی آن. جریان خروجی سرمایهگذاری مستقیم خارجی عبارت است از سرمایهی فراهم شده
توسط سرمایهگذار مستقیم برای شعبهی خود در خارج.
سرمایه معنوی ([ه)201» [110[160102): دانش و مهارتهای انسانی انباشت شده در اقتصاد که در کتابها و دیگر
مستندات فرهنگی, مانند حافظهی رایانههاء نگهداری میشود.
سوختهای فسیلی (02۱۶9) [1099): منابع انرژی با منشا آلی.
شبیهسازی :)٩1101211011( تحلیل عددی ویزژگیهای یک مدل؛
شرکتهای فراملیتی (:0۲0۲۵40۲» [1۳298201082): آن دسته از سازمانهای تجاری بزرگ که در زمینهی استخراج.
تولید و توزیع تسهیلات در کشورهای مختلف فعالیت میکنند.
شکست بازار (ع2110۳) ۷12۳16۲): وضعیتی که تعادل بازار قادر به دستیابی به کارایی تخصیصی نیست.
-------- صفحهٔ بعد --------
پیوست ۲- کلید واژهها و فهرست اصطلاحات اقتصاد محیطزیست ٩۴/۱۱/۲۸ ۳۹
صرفهجوییهای ناشی از مقیاس (ع[522 0۲ ۳:2011017168): صرفهجوییهای ناشی از مقیاس زمانی اتفاق میافند که
هزینههای متوسط بلندمدت در نتیجهی افزایش تولید کاهش مییاید.
صرفهجوبیهای ناشی از مقیاس خارجی (ع[۸ع٩ 01 ۳.0۲0۵1765 [۳:310۲1۵): صرفهجوییهای ناشی از مقیاس خارجی
صرفهجوییهای ناشی از مقیاس داخلی (ع[2٩ 01۲ ۳.0۲۵۲۶ [1010۳۲12): به صرفهجویی ناشی از مقیاس مراجعه
صنعت (11019)1۲۷): یک بخش خاص در اقتصاد. که شامل بنگاههای تولیدکنندهی یک کالای واحد است.
طول عمر جوی (9ع11113ع1:1 ع۸41309010۲1): فاصله زمانی بین انتشار مولکول گاز گلخانهای در جو زمین و حذف آن از
جو.
ظرفیت بُرد (۸020(10) 2۲۳۷18)): حداکثر اندازه جمعیت که یک محیطزیست معین قادر به حمایت از آن است.
عدم قطعیت (1306۲121710]): وضعیتی از دانش که در آن احتمال رخدادهای مختلف مشخص است. اما احتمال وقوع
آنها را نمیتوان تعیین کرد.
علم اخلاق (9ع۳:)1): مطالعهی اصول حاکم بر رفتارهای انسانی؛
علوم نوین (ععع۱٩۹ [۳0۶1110۲1۵): روششناسی مناسب برای تصمیمگیری در شرایطی که واقعیتها نامشخص
هستند. ارزشها محل مناقشه است. و موانع زیاد است و اتخاذ تصمیم ضروری است.
عوامل با منشا انسانی (12010۳۶ 10۳۱8 ۸1161۳۵0080016): عواملی که ریشه در رفتارهای انسانی دارند و موجب
مختل شدن موازنهی یک سیستم میشوند و در نتیجه به طور بالقوه ویژگیهای آن را تغییر میدهند؛ دربارهی بحث ارائه
شده در این فصل, منظور تغییر غلظت گازهای گلخانهای و انتشار سولفور است.
غنای گونهها (116۶5ع141 5060(65): تعداد گونههای موجود در واحد سطح.
فنوتیپ (۳1۵0۷069): ویژگیهای ظاهری و قابل مشاهده یک موجود زنده.
فهرست سرخ (11910 1160): فهرستی از گونههای گیاهی و جانوری که توسط اتحادیهی بینالمللی حفاظت از طبیعست
(1]1۳1) تهیه شده و در آن همهی گونههای در معرض تهدید طبقهبندی شده و شدت خطر انقراض آنها ارزیابی
میشود.
فرضیهی ۳.12 (1۷00116919 ۳:
1۴): این تصور که با ادامهی رشد اقتصادی خسارت زیستمحیطی ابتدا افزایش
مییابد. سپس تثبیت میشود. و پس از آن شروع به کاهش میکند.
فرهنگ (16۳۵-)): کنشهای اجتماعی متقابل بین افراد و برأآیند حاصل از این کنشها به شکل فناوریها. نهادهاء
رسوم و موارد مشابه.
-------- صفحهٔ بعد --------
۷۰ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
قاعده هار تویک (ع[۲ ع112۲41۷۷1): در صورتی میتوان به مصرف تثابت در یک اقتصاد فرضی دست یافت که ارزش کل
موجودی سرمایهی قابل بازتولید به همراه موجودی منابع تجدیدناپذیر آن با سرمایهگذاری منابع حاصل از اجاره در طی
زمان ثابت بماند.
قضیه بهینهی دوم (0۳0۳1617 06۹۲ 5۵00۵): همانطور که دولت تلاش میکند از شکست بازار جلوگیری به عمل آورد
(مانند وضع مالیات سبز)» میتواند به انواع دیگر شکست بازار بینجامد. در این صورت. اصلاح یکی از شکستهای بازار
برای دستیابی به قیمت گذاری به روش هزینهی نهایی موجب بهبود کارایی در کل اقتصاد نخواهد شد.
قضیهی کمترین هزینه (/1160۲۵۲ ۲0۹1 1].6291): کل هزینههای کاهش آلودگی زمانی به حداقل میرسد که سازمان
نظارت بر محیطزیست اقدام به وضع مالیات بر انتشار برای همهی بنگاهها با نرخی یکسان به ازای هر واحد آلودگی کند.
قیمت (ع۳۳10): مقدار پول مورد نیاز برای خرید چیزی.
قیمتپذ بر (1216۲ ۳۲10۵): کارگزارانی که معتقدند که بازاری که در آن فعالیت می کنند تحت تاثیر رفتار آنان قرار
ندارد.
قیمت مطلق (عع0۲1 ۸۳۹011۵): مقدار پولی که در ازای یک واحد از کالا یا خدمات معین مبادله میشود.
قیمت نسبی (ع0۲1 11۵1201۷6): قیمت مطلق یک کالا تقسیم بر قیمت مطلق کالای دیگر.
کارایی ((ع۳:1110161): وضعیتی که در آن هیچ فردی نمیتواند احساس وضعیت بهتری کند. مگر این که رفاه عدهای
دیگر کاهش یابد؛
کار گزار (۸8084): یک بنگاه یا یک فرد.
کالاهای جانشین (51:09060169): کالاهایی که کشش متقاطع تقاضای آن مثبت است.
کالاهای سودمند (0009ع ۷16711): کالاهایی که برای آن اصل اقتدار مصرفکننده صادق نیست.
کالاهای مکمل (010161۵۲1۶-)): کالاهایی که کشش تقاضای متقاطع آنان منفی است.
کربنزدابی (2۳0۵۲19211011-) - 106): کاهش انتشار 2) به ازای هر دلار تولید ناخالص داخلی (17(آ0)).
کشش تقاضا ( 0129110110۷ 1060120): نسبت تغییر نسبی در مقدار تقاضا به تغییر نسبی در قیمت کالای مورد نظر
کشش عرضه (۵19110110 :)٩00[7 نسبت تغییر نسبی در مقدار عرضه به تغییر نسبی در قیمت کالای مورد نظر.
کشش در آمدی تقاضا (040۵۵ 0۲ 6129110110 110016): نسبت تغییر نسبی در مقدار تقاضا به تغییر نسبی درآمد.
کشش متقاطع تقاضا ( 04012۲0 01 212911011 ۳089-0۲10۵-)): نسبت تغییر نسبی در مقدار تقاضا به تغییر نسبی در
کوتاه مدت (۲۷۷۲۱ 810۳1): دورهی زمانی که در آن امکان تعدیل برای تغییر شرایط وجود ندارد.
گذار به اهلی کردن جانوران (۳۵۹[11010) 101090221101): گذار از مرحلهی شکارگری - گردآوری غذا به مرحلهی
کشاورزی.
-------- صفحهٔ بعد --------
پیوست ۲- کلید واژهها و فهرست اصطلاحات اقتصاد محیطزیست ۹۴/۱۱/۲۸ 14
گرایش نهابی به پرداخت («0۸ 2۵ ۷11138695 [۷12۳810۵): آنچه مردم حاضرند برای افزایشی اندک در مصرف
بپردازند؛ تابع تقاضا نشان دهندهی تغییر در گرایش به پرداخت نهایی و مقداری که آنان از پیش میپرداختهاند. است.
گردشگری طبیعی (۳:20101119111): گردشگری مبتنی بر تماشای حیات وحش و زیستگاههای طبیعی.
گزارش برانت لند (11600۳4 13۲۱1۵4120): گزارش «آیندهی مشترک ما» (۱۹۸۷) که اندیشه توسعهی پایدار را وارد
گونههای برجسته (5۳000169 :)1128٩110 گونههایی. شامل پستانداران مهم که حمایت از آنها در زیستگاههای اصلی
مورد حمایت افکار عمومی قرار داشته باشد و نیاز به مناطق حفاظت شدهی گسترده دارد.
گونههای کلیدی ٩060109( ۳۳۵۱۹011۵): گونههایی که کار کردهای اساسی را در یک زیستبوم برعهده دارند.
ماتربس لئونتیف (11121۲15 1],60111101): مجموعهای از ضرایب که مقدار نهادهی مستقیم و غیرمستقیم مورد نیاز برای
یک صنعت را به منظور تامین سطح مشخصی از نیازهای نهایی مشخص میکند.
مازاد عرضه (۶0010 1132۵۶۶): وضعیتی که در آن در قیمت رایج مقدار عرضه شده برای فروش بیش از مقدار تقاضا
مالکیت اشتراکی («0۳006۲ 011101-)): حقوقی که در اختیار مجموعهای از افراد قرار میگیرد.
مالیات پیگوبی (727 ۳1860۷121): مالیات بر آثار جانبی مانند آلودگی که به منظور استفاده از نیروهای بازار برای
دستیابی به تخصیص کارآی منابع طراحی میشود. این روش با نام بنیانگذار آن آرتور سسیل پیگوء یکی از اولین
اقتصاددانانی که شکست بازار را در نتیجهی بروز پدیدهی آثار جانبی بررسی کرد. نامیده میشود.
مالیاتهای سبز (72369 ۲۳۵۵۲)): مالیاتهایی که آثار بالقوه مثبتی بر محیطزیست دارند و شامل مالیات بر انرژی.
مالیات بر حمل و نقل و مالیات بر آلودگی و منابع طبیعی هستند؛ این مالیاتها گاهی مالیاتهای زیستمحیطی نیز
نامیده میشوند.
مالیاتهای غیرمستقیم (2769) 1101۳۵0۲): مالیات وضع شده بر خرید کالاها و خدمات.
مالیاتهای مستقیم (2369) 11۳۵01): مالیات وضع شده بر درآمد و ثروت.
مبادلهی پاباپای (تهاتری) (8۵۸۳۵۲): مبادلهی کالا با کالا.
متغیر درونزا (ع1 ۷۵۲1۵ 1:100801108): متغیری که مقدار آن خارج از مدل تعیین میشود.
مجوز مبادله پذ بر (00۲11 1۳0042016)- مجوزهای آلودگی قابل واگذاری (00۲/5 00100010 ع1۳21916۳2۵01): ابزار
سیاست گذاری زیستمحیطی که براساس آن حق تولید آلودگی یا بهرهبرداری از منابع میتواند در بازار آزاد یا کنترل
شدهی مجوزها توسط آلودهکنندگان مبادله شود. نمونههای این ابزار عبارتند از سهمیههای قابل واگذاری در ماهیگیری,
حقوق مبادله پذیر برای استخراج معادن و مجوزهای بهرهبرداری مبادله پذیر در بازار برای کانال های فاضلاب.
محدودبتهای غیر تعرفهای (۲۵۹۲۲۱110115 ۱01-12۳111): اقداماتی غیر از وضع تعرفه که به شدت واردات و صادرات
کالاها را ممنوع یا محدود میکند.
-------- صفحهٔ بعد --------
۷۲ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
مدل - الگو (1ع۸100): شکل ساده شدهی مجموعهای از روابط که ویژگیهای یک پدیده را توضیح و تشریح میدهد؛
مساله سواری رایگان (۲۲ع۳۲۵۸۱ ۲ع۲۳۵۵-1110): هنگامی که افراد به دلیل خودخواهی گرایش به پرداخت خود برای
کالاهای عمومی را با این امید که دیگران هزینههای آن را متقبل شوند. که موجب میشود همه بدون پرداخت چیزی
لذت ببرند.
مشوقهای اخلاقی (929101 [۷10۲2): رویکردی که توسط یک سازمان برای متعهد ساختن اعضای خود به یک
سیاست. هدف یا ابتکار مورد استفاده قرار میگیرد. این رویکرد به جای استفاده صرف از قوانین و مقررات با استفاده از
قوهی قهریه برای رسیدن به نتایج مطلوب. از ابزار فشار بر اعضای خود استفاده میکند.
مصرف (01191111011011-)): استفاده افراد از کالاها و خدمات برای تامین نیازها و خواستهای خود.
مطلوبیت گرابی (01112۲12719170[]): مکتب اخلاقی که براساس آن درستی اخلاقی یک عمل به موازنه لذت و رنجی که
ایجاد میکند. بستگی دارد.
مواد مغذی (8111۳1615): عناصر شیمیایی که توسط موجودات زنده به منظور حفظ کارکرد آنها. جذب میشود.
موجودی (ذخیره) سرمایه (۹)0210 [20112-)): نتیجهی سرمایهگذاری در دوره های گذشته. که به ایجاد تجهیزات با دوام.
معادل انرژی انسانی (۳.01۷۵161 ۳:۱۱۵۲8۲ 110120): مقدار آنرژی بدنی که در هر روز مورد نیاز هر فرد است.
منابع تجدیدپذ بر ( ۲۹0۲۵۶ 1)016۱۷201[6): منابع گونههای حیاتی جانوران و گیاهان.
منابع تجدیدناپذ بر (۲۹0۲۶ ۳۵۵۱۷۵1۵ -8101): منابع ذخیرهای که رشد آن همیشه صفر است.
منابع جریانی (۲6۹90۱۳۲۵۶ ۳10۷۷): منابعی که مصرف امروز آنها پیامد خاصی برای مصرف آن در آینده ندارد.
منابع ذخیرهای (۲۵۶0۳۵۶ 640016): منابعی که استفادهی امروز از آن پیامدهایی را برای مقدار دسترسی به آن در
آینده دارد.
منافع نهابی (06۱۵11 [۱۷12۳8102): منافع حاصل از افزایش اندک در مصرف.
منحنیهای هممقداری (1900121119): خطوطی که از اتصال نقاطی که نشانگر مقادیر یکسان تولید هستند به وجود
منطقهی حفاظت شده (۸۲۵۵ ۳۳۵۱۵1۵0): منطقهای که در آن فعالیتهای انسانی با هدف حفاظت از تنوع زیستی
محدود شده است.
موافقتنامههای زیستمحیطی چندجانبه (۸8۲6۵۲11۵۲۱)۹ |[۳:1۱۷۱۲۵1۱۱۱۱۵۲۱1۵ |[۷11011210۲2): تعهدات بین چند کشور با
چند کشور مهم جهان به منظور کاهش آثار و پیامدهای جهانی و منطقهای ناشی از تخریب محیطزیست. از مهمترین
موافقتنامههای زیستمحیطی چندجانبه میتوان به موارد ی چون کنوانسیون بینالمللی تجارت گونههای گیاهی و
جانوری در معرض خطر (17۳5ح)» ۱۹۷۵؛ پروتکل مونترال دربارهی مواد مخرب لایهی آزون. ۱۹۸۷؛ کنوانسیون بازل
دربارهی کنترل حمل و نقل بینالمللی پسماندهای خطرناک و دفع آنهاء ۱۹۹۲؛ کنوانسیون تنوع زیستی, ۱۹۹۳؛
-------- صفحهٔ بعد --------
پیوست ۲- کلید وازهها و فهرست اصطلاحات اقتصاد محیطزبست ۹۴/۱۱/۳۸ ۱۷۳۳
کنوانسیون تغییرات آب و هوا (۳۲26۴) ۱۹۹۴؛ کنوانسیون روتردام دربارهی اعلام رضایت قبلی برای تجارت و حمل و
نقل مواد شیمیایی و آفتکشهای خطرناک (11۳)» ۱۹۹۸و پروتکل کارتاژنا دربارهی ایمنی زیستی. ۰۲۰۰۰ اشاره کرد.
موهبت جمعیتی (1307136711111 010 ]1(0108720): افزایش شدید اندازهی جمعیت با وجود کاهش نرخ رشد آن.
نرخ ارز (ع۲۵1 1:30۱21186): قیمت پول یک کشور که برحسب پول کشور دیگر بیان میشود.
نرخ باروری (۲۵۲9 1۷ف۳۵۳۵1): متوسط تعداد کودکانی که یک زن در طول عمر خود به دنیا میآورد.
نرخ بازده داخلی (۲۵۲۱۲۲ 0۲ ۲۵۲۵ [11110712): نرخ بهرهای که موجب صفر شدن ۲۳۷ یک پروژهی سرمایهگذاری
میشود.
نرخ زمینه (ع۲2۲ 1312018۲01۵): نرخ متوسط انقراضهای به جای مانده در سنگوارهها (فسیلها).
نظارت (1168112410۲): کنترل به وسیلهی ابزارهایی چون قواعد و اصول؛ شامل قواعد رسمی ارائه شده توسط نهادهای
ملی و بینالمللی و همجنین سنتها و هنجارهای اجتماعی.
نظامهای پیچیده (5۱۷۶40۶ 010168-)): شرایطی که در آن رفتار نظام را نمیتوان از رفتار هریک از اجزای
تشکیلدهندهی آن جداً کرد.
نظربهی بازیها (0۲۲ع1۳ 216)): تحلیل وضعیتهایی که در آن نتایج تصمیم اتخاذ شده توسط یک بازیگر به
نظر یه برابری قدرت خرید (0۲۷ع0) ۳۵۲۱۲۲ ۳۵۱۷۵۲ ۳۳,۵۹18): نظریهای که نشان میدهد نرخهای ارز بیانگر قدرت
خرید پولهای مورد نظر است.
نهادههای اولیه (۱019 ۳۲1۱۱۵۲۲): نهادههایی غیر از کالاهای واسطهای. خدمات عوامل تولید. و واردات.
نهادههای واسطهای (11:019 11660۳1۵۵1210): کالاها و خدمات خریداری شده از بنگاههای دیگر که برای تولید کالاها
یا خدمات نهایی استفاده میشود.
هرم غذابی (0۷۳۵110 ع17۳۵]1): کاهش زیست توده با حرکت از گیاهان به علفخواران و گوشتخواران.
هزینه فرصت (0۹6 000۳17110۷): مقدار پول چشمپوشی شده به منظور داشتن چیزی که انتخاب شده است.
هزینه محیط زیستی (051 [۳:11۷1۳01113161112): تغییر در آرزش ترازنامه ذخیرهی داراییهای زیستمحیطی در طول یک دوره.
هزینهی نهابی (۵0۹4» [۱۷12۳8111۵): هزینهی مرتبط با افزایش اندک در تولید.
هزینهی نهایی جانبی (0۹1» |۵4۲۵ [۷12۳8102): تفاوت بین هزینهی نهایی اجتماعی با همان هزینهی نهایی و
همافزایی با همبیشی («596۲8): فرایندی که در آن اثر مشترک دو آلاینده بزرگ تر از مجموع آثار جداگانهی آنان
هم تکاملی (06۷۵۱0-)): فرایندی است که به واسطهی آن جمعیت یک گونه در نتیجه تکامل گونههای دیگر
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
منابع و مراجع ۳۱/۳۸ ۵
منابع و مراجع
۲- دستور کار ۲۱ (۱۳۷۷)» ترجمه حمید طراوتی, سید امیرایافت. انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست و برنامه
عمران سازمان ملل متحد.
۳- چارچوب نظام ملی ارزیابی محیطزیستی استراتژیک (۱۳۸۵)» پروژه ظرفیتسازی ارزیابی استراتژیک در ایران»
انتشارات سازمان حفاظت محیطزیست و برنامه عمران سازمان ملل متحد (111117])
۴۳ راهنمای اجرای ارزیابی محیط زیستی استراتژیک (۱۳۸۵) پروژه ظرفیتسازی ارزیابی استراتژیک در ایران»
انتشارات سازمان حفاظت محیطزیست و برنامه عمران سازمان ملل متحد (101]1۳[]).
شاخصهای توسعه پایدار در ایران» فصلنامه محیطزیست 9 توسعه. شماره دوم. بهار ۳۸۷
۶ پوراصغر سنگاچین, فاطمه غفاری رهبرء محمد حسین آبادی (۱۳۹۳) توسعه پایدارء مبانی و شاخصهای پایداری.
معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری (در دست چاپ).
دانشگاه تهران.
-۹٩ مجموعه قوانین و مقررات حفاظت از محیطزیست ایران (۱۳۸۳)» جلد اول, سازمان حفاظت محیط زیست.
برنامهریزی کشور.
نظارت راهبردی ریاست جمهوری.
۳- کامان. مایکل, زیگرید استاگل (۱۳۸۹) مقدمهای بر اقتصاد اکولوژیکی (بومشناختی)» ترجمه اسماعیل صالحی.
فرزام پوراصغر سنگاچین. علی حبیبی. انتشارات دانشگاه تهران.
پایدار - از ربو ۱۹۹۲ تا ریو+۲۰ (۱۳۲ ۲۰
۴- مدوس. دونلاء یورگن راندرزء دنیس مدوز (۱۳۸۸)» محدودیتهای رشد- به هنگام شده پس از سی سال, ترجمه
علی حبیبی, فرزام پوراصغر سنگاچین, انتشارات موسسه آموزش و پژوهش مدیریت و برنامهریزی.
۵- آرمانها و اهداف توسعه هزاره- تعاریف. دلایل, مفاهیم. منابع (۱۳۸۴)» ترجمه سید محمد مهدی آرایی و
-------- صفحهٔ بعد --------
۳۶ ۸ -«دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیطز یست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
200 کعام مهم ا همع :۵۷۹۳۵۵۸ 6 اه صمناهدا۵ وه و۸ از 1996 .۳ ما۸ -16
,5 ۱/30/11۵0 ک اب1۹ 101006۲ کععک 00 فاصم ع وال هرز نی عحی
۰ 200 3231251066
326 1010061 موزکش ۱۷۷۵۳۵۵ ۸ بکاع02 1 ۳006 ۵1 ما۳۵ عنصم ۳00 1996 ,۱7-۸08
326۰ 1010061 موزکش 3۳0۵۵100 ۳۳۵601 رز کعنصم 0 هه ۳۵۳۵۵۵۲ 1999 ,۱۵-۸۵8
۰ ,30۳16۷ .0 با|ا10< 0 8۸ ,1۵6 8 با بش11 ۷۷۰ 8 ,ف۳۵ 6 0 ,۲006 بل ۴ ,۸۲۵۷ -1]9
6111-1 06 10۳ |۳۵ ۵ 1۳۳۵ دا .1996 ,510010 بل بج ۵00 ان 5 بگا ۷۰ ,فص اه ناک بکا بالعدد ۸
221-۰ ,(272)5259 500066 ۵1211007 ده 200 ,دنام ,001۳۵۵ 1۵ کزک و32
۲123 ۵۳ کاعط 200 کادمه ددعت 1۵ ۳3/۵ 2 عدام و000 .2005 الوم بش۸ 200 0 مصمفصفلا۸ -20
.7-۰ )25 16۷10۰ ۸۵۸9631601 1۵۵01 ۳۷1۳۵۵۵ ماع کش 1۵261
۲و دزدواهم۸ 300۵ 2001۰ بصع 7-۳ 0ص 005 بش۸ بل 8 1 33۰ م۸0 8 بل و0 بزااع8 -2[1
۷۷/۵5112100 ,ما۵ ۷/۵۲1۵ 121100 م۸ [ ۳۳۵۵ 200 دام0۵] هام۸ :000۵11005 1۷۹۵
:۸۵1515 ۲0۵-30611 2006 ۷۷۵۵۵۳۰ با 0 200 ۷۵۵۵ 8 بش م 0 3 0 بت بش۸ مصقصلجد 80 22
۷.۰ ,11۷6 ۹۵0016 006۳ن] ,|1۵ ۳۳۵۵۵۵ .(۳۵10۵ 30) ۳۳۵066 00 عاموم0)
۰( معا ۳0۵۲۵ .۲06 عدام 000 ۵۳ دروم۸ مادم .۱998 ملظ ما8 -23
۴ ۷۵1۵00 300۵ 10۶ طاعووممم۸ ب(2010) صمناهامم 3 ۶و اصصاهی10 ماه -24
۰ م20 00۳۵1۵۳۶۹ |[۵ ۳۷۱۲۵۳۵۵
[[ز17 ۱۷/060۵ وط منامام ,داتفه 500000 ماع کددکش 0201 1۳ [۵۵ ۳۵۷۱۳۵۵۳ ,(1996) ۰سا هقی -25
۰ بلوباا3 .۸ .0 00 #مد۳۳ یک ,۴۵0۵ بل بظ 11۵0۵ ۰ بااعط۱ بح بط با بط موف -20
۰ .اه آ(0 ۷۵1067 ۳۳۵۵ ۳۵ 1۳۵۵۵ 0202265 عفد 028۹16 اما 200 ۷312۵100 01ع ۲0
2٩5)3(, 257-6۰ ۳۵0۵۰ با۹0 ۸
0 ۴16۴ ۲۷31۵110 61اه 310 ۵۵ ۳۳6۴ ۸ 2003 مک بط 0ص عاوو8 ک .0.۸ مطصصقهطا -27
10۰ ,۳۵96۳5
0 کزکواه 2۳ 0۳۵۵10 معصفعلن 8 10000۵ 1999 ,00 باه 200 ۷۷۵۳6۵0 شک ۷ معط -28
-7 45 ,19 ۷1۵۷/۰ ۸9631601 1۵۵61 [۵ ۳۵۷۱۳۵۵ بق) هرز امه 10۵61 ها 60/1۳0
476
0۵[ ۷۷۵۳۶ از 1065 ما۸ 2 که ۲1۸۵ .2005 از 11۰ ۰ 200 ۴۵۲۵۵۷ با .۳ بصفصاقز -29
393-4۰ ,(48)3 ا0 ۷/1۵22 200 ۲۱۵۵۵۵ ۳۵۷۱۳۵۵۵۵۱
5 1021100 ره داز 200 ۷۵1۵00 عنصمصمه آها ۳۷۳۵۵ 2002 ۷/۷ عل 34 فصه ب0 بفماو00 -30
461 .۸۲۲1۵ طاابا۵ه5 1۵ ۳۱۳۵66 ۷1۳۵ من 51206 ۳۵ ۵۲ 02121100 0ه نا که ]۵ 6/1۳۵
27-۰ ,(20)2 .[ ۸00۳۵188 ۳۳۵(۵۵۲ 200 ا 0 ۸
40 ۳0۵۳8 بکاع۳۲۵[۵ ۵۳ دزدواهم۸ ۳0۳06 عطا ۳ کعصزاعلنی ب(0997) هس۷۵ منقه 0 -3[1
۰ 16۹0۳۵۵ 1200100601
0 نعاقل مر 4و0 غامد 60 قح ق3۳۵۵ 1998 بعاونعد۲ یک هه بش بل م00 320
0 ۵06 ۷/۵۲۵ ,23 حطس عاقل نا 4امم سوک باصع که ها 0010 200 کاذواه 3
1
۰ 1000۲ دزفواهس۸ ۳0 .۱/06 ۲0۹۲ اه۵ا ۳۳۵۵۵ م۸ 2000۰ ,هتفه۸ ۳0۲ -33
1۳۳۵۹ [۵۵۵ ۷1۳۵۳ ۵۳۲ د0ن ۳۵۵ ۳۵۳0۵۵۵ ۵۳ کمصزامل نی عدزموا00 .2005 ههام۸ ۳0 -4د3
۰ ۳00 ,20005-043 00۲1 .11 ]۳۵۳ .1۵ 0 ۵ مهاط ۱
7 ما۵ ۷۷ ٩۲ عفتآ ۳۵ ۳ کعطدزاعلن0 امن ۳ تاه ۳۷۱۳۵۵۵ عصنساه ۷ ,(2010) ۳۲۵۵ -35
کان] ,۸1135 |۳۵ 200 ۳۵۵۵ ۳۵۷۱۳۵۵۵۶ 1۵۳ 1602۵161 اکن هدرمش ۳۳۵۵ 200 بزا۳۵ 1
-------- صفحهٔ بعد --------
منابع و مراجع ۳/۳۸( ۱۷۷
|51۳۵ نکا0۲۵[0 1۷۵116۵1 ۵۳ دادرواهم۸ مادم ما علنس ب(2008) صمتفنصص) صفم و -36
۰ ]3۵102 [۵ 000 101۳0۲۵۵ ب 1۳۵-۸ 1۵۳ امس ادا مه ۳۵۵ متام ,۲۳۵۵۵۵۰
7 م3۵0۳ با ۷ ممسسم ۸ اصه ۳۵۷۳۵۵۳۵۵ که هی ۱ ۵ 1 2003[ ۷ بش مصقم ۳۳ -37
۰ ۳۹۳۵ 1۳6
6 200 کعبااج ۷۷ ۳006 1997 ,۱/۵۵۵ بط 0ص م۳ ب0 ,۷/0 ب0 یک ما00 -36
,710۳3] یک دما ۳۵۵۲۵ ۷۷۵۲1۵۰ م1010 ۳۵ ۵ ۲۳۳۵۷۱۳۵۵۳۵۵۹
۰ اناد ۵۵۲ هم ۳ نکمم منامام وصننناط .2002 لفق 11 200 ۷۷۰ ,11040 -39
337-۰ ,(22)4 ۷10۰ ادهش 1۵۵۵۲ ۲۳۳۷۱۳۵۵۵۵۱
۰ ۵۵۲۵ ۷۳۵۳۲۳۵۵ ۳۵۵ 200 دادواهم۸ نا اد 1993 دمک بح 200 با بولاطدا 1 -40
10۰
40 20006 [۵ 0۷1۳۵۳ ۵۲ کعساه۷ عکا 0 00 عفی ۵1 صمناقاه ۳0096 .1996 بط 8 41-11۵6
255-0 ,(11۱)4 .252 م۸ ۳۳۵0 مفعااصامه جما ال رز ماه
6 37۳۵6 0000 جه خاو3 ای .2003 مصهنهاگ عصامان ۱ اهاه ۳۳ 1 42۲
۰ 110061 01۲ ۵۵0۲۵ 5۹10 اهعنوما۵ط ادا و۸ ۵۲ 1۳۵۵11۵۵
016 1100013۳۵۷1۵۰ 1۵ کف 200 ع همقل ماد ماد ۵۲ ممناهعنای 1 2000۰ 3۳۵۵۵۵۰ 0ط 1 43۲
۳۵1۰ 1۳۵۳۵۲6۴ ۷۷/۵10۲
[ 00۷۱۳۵۵۲۵ 200 دزدواه 2 اامصطادم) .1990 ,۷/6 با له ۷۷۵۳۵ .7 بلاه ۱/10 .0 7 معمالسسا 1 44
55-۰ ,(10)1-2 ۷10۷۰ 601 مدش 1۵۵01 ۳۷۱۳۵۵۵۵ با که ۱۵۵61
۰ ۱۳۵66 0۷۵۵ جز کون عنصمصمی ک۵ ممنایناموم۸ 1۳۵ 1994 بلط .0 بفع 1 +45
10۲۲01 ,۱۷۵۲۰
865 ,۳۸ 1 0۷۵1۵110۳0 200 دای عنصو 00 ۳ مالس ب(2002) 8 عزمفعاانن0 :0 کعصول -46
۰
8 :۷۷۵۳1 ما20 مه دز اضما عام هم هگ 1997 ما با 200 ۲ 47-۳۵۳۵
40 ۲۳۵110۵ ,ما۳ ۳۵۵۲۵ با فد ۵ ۷1۵ له هدند م30 ۵0010-006
0
2 |۳۵۳۵ 2 :1۳۳۵۹ آههنومامی اه ۷۵۱۵00 ففعم 13۵ بش0 9۰ مه اقا 0 ۰ ۳۵۵ -48
۰ ]6 ید۸ 1۵0 ۳۷1۳۵۳۵۱۵ ام 0 1۵۳۵ آهنومامه ۳۵ 5 ۱سا
0 ۲۵۳۵۱۵0۳۵110۳۹ ۳۷۱۳۵۳۵۵ 100۲۵۵ ما کمسوتسط 7 ان امک 2005 0 اب۵۵ -4(0
40 ۳1۵۳۱۵ ۳۵۷۱۳۵۳۲۳۳۲۵ ۵۲ ال ما5 مق عصاذن] منامام مش نادند مدش ۲۳۵۵۵
747-۰ ,(48)5 ۱۷1۵۵20۰
۳ ۵۵9683161 ۳۷۱۳۵۳۵ عزیادن5 ب(2008) مصع هدک مافط لصت معصطش ها -50
۷/۵۲۱ 1۳۵ ,600۳۳۵۵ 0000 1۵۳ 1331۳۵۲ مخ۵|۵-۸ 1۲
۳ 1۵05 ۳۵ ۷ط لتععسیه کعددم| عنصمدمه 200 صانایننی عطا کم نها 1991 .۷۷ بقهانا -51
٩)1(, 3-۰ 11210 200 ۳۵۷۱۳۵۳۹۵۲ .1310 0۵ 00۹] |۵۵ 60۷1۳۵
06 ۷۵۲۵۵ ۲۳۵ ۳۵۵۵ ۵ امعم 2 ۵۲ نامه عنصمصمیه احمم ی مش 1999 6 قاطا -52
163-۰ ,(17)3 .هدند م۸ ۳۳۵۵۵ 300 مکش 11201 ۸1۳ 1۵ ۵5 این ۹22ق2 1۵ 0۵11۵
1 | ۵۷۱۳۵۳۳1۵ ۵۵ ۲۲۵۳۲۵ انا مدمه عطا ۵۶ دادم 1 .2002 بدااز11 .0 200 ۷۷۰ ب۱۵۵ -53
101-۰ ,(20)2 .۸0۲۵15۵1 1۳۵001 200 01 فد هش 1۵01 61۳۵۰ 1۵ ۱۵1۵1۵110 601 ده
۶ ۲۵۳۳۳۵ ۵6 ۷/۵۲1۵ ۸ تصمااهداه ۷ آهاس ۳۵۳۵۵۳ 2001 فقو م۸ 11 هه 8 بل ص۱۳۵ -54
۰ ,۳۵۲۲۹6۵ .5۶۵6۵ مه
-------- صفحهٔ بعد --------
۷۸ ۸ س-«-دستورالعمل ارزیابی و ارز شگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای نملک داراییهای سرمایهای (کلیات)
6 .2005 ۷۵۵۰ ۲1۰ 200 ناک ۱/۰ .7 رهگ 3 13 بعط۳ بل مصقصسش۸ بکا 5 ۳ ۲1 بای -55
6 0۴ [۵ 10 ۲ 121۵0 نز 28968561 10۵160 - 13۷۵1۵۲ 6اه 011 که 0۳۵۵۵0۵
57-۰ ,13 ۳۳۵۵۵۵۰
1 ۴ [۵ 70 ۲6زا اهزادناهاد ۵۶ کعماه درز کعزاصامه ۳۵۵ کصمناهز ۷ .2000 مخ 1 ,لا -56
۱69-۰ ,(34)2 ۳۵110۰ 200 ۳۵۵۵۳6۵
0065 1۳۵۵ ۳۵ ۵ اعلم دندرواهمه دادم مه ما۸ 2004 ,۲۵۵۵۶ مک 200 ۸ ۱/۳۵۵۶ -57
205-۰ ,(22)3 .۸0۳۵188 ۳۳۵۵01 200 امعم کش 10261 م۲۵ زر 0۳۵66
3/0100 200 کعنفد] با فم 1 ۷۵۷۵ ۱۳۵۵۵۵۱ 2006۰ کل م۵ ۸ هه یک ,31۵۳0 -56
10 ,۳۵۵11۵۳6۲5 عنملی۸
0 2۳ 0۲ دادم ما0 آه دزی ۵ 6 اه کعامصناهط نمحمطهاه 3 عاماج 1 کاا5 2004 ,۷۳۳0 -59
۰ ۷ ۳۷1۳۵۳۵۵ 16 0۹۹0۵ ۳۳۵۳۵ 1۵۳ 02160 ۳1.02۵ ۷۵۹0۵ ۵013 ۳۳۵۵۵۰ 1۵
عم 0۳۵06۵1 8 ما3۵ مه کامز۳۳ [۵ا0 ۷۹۳۵۵ ۵۶ امعن مش عنصم ۳0۳ 156 .1995 ,060 -60
۰ 0۳01
0۳610۰ ۵۵ نامهم ۳ عون ه نصمناهداه نیمز ام ام0 و110 2002 0۳0۶ -6[1
0 ۷16۵۲6 0۸6 ,(2008) کععزه5 کردم 0ص جصعصکیدکش ۳۳۵۳0۵ عنیاهک 0۵60 -62
۲۳-0 10۷610061 200 ۳۷1۳۵۳۵۲
41 0۳۹۵1۵0 0206۴ 239651601 اقا 00۳۵ ۸۳6 هه ععصقع نصنک,(0998) ۳۵۳4۵0۵/۹ -63
0 ] ,۸568516 ]۳۵۷۱۳۵۵۵ عزی 5۳۵ ۵۵ 0۳6 ۵۹ 11۵110۵
6 کعزا3۳ 0000 دیدش ۳۳۵۳۵۵1 عنیادک ,(2007) مخفدمط مل ه ماحغلند ۳ 64
۳۷۱۳۵۲۵۲ ۳۵۳۵۷6۹۵ ,19000 ۵۲ 11۹ آهعنمط 1 مععمعلنی آهعنع ۱10۵0
:۲065 م0610 ۵ ۵۱۳۵۵۵۲ ۵ ما۷ 2002 بخلط واه ب هه م۳ 6 0 م۳ +65
با ,۳022۳ ۳۵۳۵۲۵ .506۹ عقع)
01 001-۸ ۸908 [۵ا۵ ۳۷۹۳۵ عنیاهک ,(2004) حقطط عصه لصو کص یگ 160 ,باق 66-۳
۳۵۲1۵ 116 ۲۵۲ ۳۳۵۲۵۵ ۱0۵6 1۳۵11۵۵ ۳۵۵2۳۵۹۸۵۵۵1۵0 1
0 ۳ 0۵۷ ۵ ک5 ۳:11 عدزام هط .1999 ممعکعطاانطا اه 32 1 200 ه 3-۲ 0 3 معطاع 67-3۵۵
61 .221۷515 ۳۵۳۵۹10 06 200 ماع اههد 27111۵1 اه 60۳۵۵1۹0۵ 2 امد ۷۵۵۲
273-۰ ,(۱7)4 .۸0۳۵152 ۳۳۵۵۵ 200 امعم حی ۸
0 کععصا اه بکناهاد - 001 نکش اقا۵ ۳۹۵۳ زاهک 1996 معط ۷ بط هه 8 بالهک -68۵
6 0۳۴ ۳۷۱۳۵۵۵ 1۳6 200 ۳1۵01۵۵ آهاکهمک ص۲1۹ ۵۶۲ با۹ ۱۸ ععغ ۲ 1۳۵ ۵1۳05 1۳۵
۳
6 10۳ کا۵0۵ ۳ 200 کمصزاعلونی عصنادنی ۲ 00 ,(2006) 8 بط با ههگهدا5 -69
۰ م۸0 ,5ا۵ ۲۳ 200 کادمه ۳۵۵۳۵۵ 200 [۵ 001۳۵۵ ۵۲ ۷۵1۵100 600۵
۶ عدق)۲ 1۳۵ ص020 [۸ا0 ۹۳۵ ۵۶ ام 2004 و0 4۰ 200 ها .۵ .3 بکفنشک -70
تا ۷/۵920 ل0ق۳ظ ۷۷۵۲۱۵ ,م۳ ۷۷۵۳۵۵ م۵ ۷۷۵۳۵ مقاقنه 1 هصق 1۳۵۵0۵
40 5ا05 ]00۷۱۳۵۵۵ 136 ۵ 021۵1100 م۸ 1998 ق5302 بل 200 ۸00۵0 0 بل و10 .له الآ
521-۰ ,(18)6 ۵۷1۵۰ 601 ۸۹ 10۵01 ۳۵۷۱۳۵۵۳۵۵ معا 2100 دم اه کاننعیط
۰ ۵ 1970 باع۸ +ن۸ صععا ۳۵ اه دادم ده دا 0۳۵ کحع 0 ما ام |۳۵۵۱ .1997 ,1۹۳۳۲۸ -[7
۰ ۷۷/۵5120100 .۸ ۳۳۵10۵ ۳۵۷۱۳۵۵۳۵۵۱ کن] ,7-002 41۱0-1-9 ۳۳۸
۵۰ 1990 باع۸ ۸۲ صععلاح ۳۵ ۵۶ دادم 200 کا 3 0۵ دح ۲0 ۵ 00۳۲ اه .1999 ,115۳0۲۸ -72
۰ ۷۷/2۵5۳1210 ۸101۰ ۳۳۵۲10۵ ]۳۵۷1۳۵۵۵۵۵ کن] ,[0-1-99-00 41 ۲۳۳۸
-------- صفحهٔ بعد --------
منابع و مراجع ۳/۳۸
۱۷۹
0 ]۳۷۱۳۵۲۳۵۵ کل ,دزدبواهم۸ ۳۵۳۵۳۵ ۲۵۵۳۵۵ ۵۲ کعداع۵ 0۱ .2000 ,1۹5۳۳۸
[۳:۷۱۲۵۲۵۵ ۳۵۷۱۵۷۷۰ ۵ :۲۵1۳0۵ ۷۵1۵100 0۱۳۵6۵۲ 1۳۵ 2004 بسا ,۷۵۵۵0۳۵1۵ م۸
69-4 ,(24)1 ۷1۵۷۷۰ امع ح ید۸ ۵01م 1
8اعع[0۳۵ آ0 233631601 1۵۵۵1 ,۳۵۷۱۳۵۳۵ .2003 معامم اه ۵۰ هه ۷۵۵۵ ۴ ۴ ۷ ,ق۷۷۵۵
1 1۵۲ ۳۷1۲۵۵۵۱ محصوا منم ام مها ب0۳ تعصط) ام عالطا کعام۲۳ 1۳۵
543-۰ ,23 01/۰
6۰ ]60۷1۳۵۳۵1۵ 11602118 .2000 بوفگ 10 اجه ۱۷۲0۵0 .۸ ۳:۹ 0 مبحاان هرگ .۸ .۳ ,۷۷/۵۵۵6
۰ 310۳۵11۷6 20 1۵۳ 0۷10006 اهعز امه نذافواهمه از مادم 20 ۷۵۱۵10 001 0
5-4 ,(۱8)1 .[0۳۵1۵2م۸ 3۳۳۵(001 200 امد دد۸ ۸01م 1
40 ۳۵۵۵۳6۵ ,۳۵165 تا[ ۷۵۵۳۵ امک امعم هدش ۳۷۱۳۵۵۵۵ 1996 ملظ ۷/۵۶۵
)1 ۷۷/۵۵111810 13۵0 ۷/۵۲1۵ ,139 ۵ ۳۸00 ا ما1 3۵۵ ۷/۵۵۵ کدف 0005-901100۵
0 061۳۷ ۵۷۷ 136 ۱۵ 00۷1۳۵۳۵۵ ۵۹5 ماگ ۵۵اظ ماد ۷۷ ما0 ۱997 لاس۲ ۷۷/۵۶۵
1۳
۰ ب0۷[ 8 10۲ ۳۵۵۵ [۵۵ ۳۷۱۳۵۵ ۷۷۵10 مه #صها بجرش تحصلط) 2001 ما۳۵ ۷/۵۶1۵
] ,۷۷/۵5۳۱۳۵10
|[ ۳۷۱۲۵۳۳۵۵ 51۳۵1016 200 211005 نی امعم هدش 1۵۲۲ ۳۹۱۳۵۵۵۵۱ ,(2006) ۵۵۵ ۷۷۵۳۱۵
۰ اافعاابانه5 200 ا۵۵ط رز :]1 کصوههما 00د خع ۲۳۳۵ ,0۳۵۵۵۶ ام ید۸
۰ ما [۳۵۵ 200 دزدش ۳۵۵۲ 1002711 م10 امک ۵۳۵ ۲۳۵۷۱۳۵۳۳۵۲
73
74
75
76-
77
78
79-
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
خواننده گرامی
امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامهریزی کشورء با گذشت بیش از چهل سال فعالیت تحقیقاتی و
مطالعاتی خود. افزون بر ششصد عنوان نشریه تخصصی - فنی, در قالب آییننامه. ضابطه. معیارء دستورالعمل,
مشخصات فنی عمومی و مقاله. بهصورت تالیف و ترجمه. تهیه و ابلاغ کرده است. ضابطه حاضر در راستای موارد یاد
شده تهیه شده. تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیتهای عمرانی به کار برده شود.
فهرست نشریات منتشر شده در سالهای آخیر در سایت اینترنتی 622712۲1.1۳ قابل دستیابی میباشد.
-------- صفحهٔ بعد --------
1
051-1 [۲2ع عم 2 0010۲۱۵ ۶ تاعکددد دا اعز0 0 01 ال 0۷۷ آ۵ ام ۵ 1۳۵۵۶ 1۵
40 040۳۵۳6 0۷1۳۵۳۵۵ 13۵1 8 001010 عاطانددوم که کامعانه 0عاد ماه ع هد ۵۵171۵۵ بکلد۷را 20۵
6 ۳۳۷1۷۷ 5۷510۵11021۷ [][۷ عع لمع کلطا محصعام اصحصم ماع +عل اه دامعال اهممای مرف 2۳6 0۵11۱10۵
5105رد6005 11116۳1 1۵ که هل [ 00۱۳۵۵۵ ۲عحاا0 اه اجه ام ۵۳۵112۵۵ 1۵۳ ۱11۳۵۳۵ 00۳۳۵1
0 1۵ کعد۵ع0۳۵ 200 00۳۵11105 |۵ 0۷1۳۵۵ 0۷۳11۵۵ اه عم 3۵ ۷۵۱۵10۰ ۳۵۳۵۵۵ مجاصم ۳۵
116 بفعاف0د 01۲ ۷۵۳ 2 اد 200 ک00 1 ۵ راد ۵ صصاحد 0عا ما0 ۵ مت معاهد 60006
۰ ۳۵۵۱۵ 116 1۵۲ داح 1۳۵ 200 ۵۵۳۲ داط) آ0 1005 ۳۵ 276 111۳۵۳۵ 1۳۵ ۱۵ 1۵1۵۵۵
۵ 0۳۵۷1۵6 با0ع[0۲0 1۷60 0۳8۵017221100 31۵1۵۵8 ۵00 ۱۷/1۵۵20601 ۳۵ اه ناه 20 که ,لاه ۲۸۵
6 2396001 ۳۵ 1۵ داد 0۳۷۵6 0۲ علزاام ۵ 1۳۵۵۵ کا 000 ده ۵۲ 200۵ 00۵
-[100۵ ,50601116 ۵ 200160 ۵ را۵ قاط مکاع[۵ 0۲ 01 100 +عل بط لععسی کعو فا |۵۵ 0۷1۵ 0۲ کاماا
7 0000016 ۲010۵1 ۵۲ کماواد اد 200 کعلمزامم بذا0(م۲م عاهفی ها ما که |۷۷۵۱ که فاعم عایه
۵ 0۳۹۷112۵05 200 065 2010151211۷6 ۱۷۵۵۲ اذادده ۵ ۱1060 دز 200 ۲1۵066 نماد [۵ 601۳۵۵
0 1۳۵۱۱ ۵۲ 1۵11۵1100 [ 00۱۳۵۵۵ ۳۲ باه اب20 تعماعد ۵ ما ۵۵ ۳۵۲ 0۹11005 [۵ 800 ۵۳/۲
6۰ 16 1 11110۳۷۵11015
6 136 آن اعد ۷۵10۶5 ای مدا ۵۵۶۳ اه ۱۳۵۵۱۵۵ 20 اه کادازفد0 ۳۵۳۲ 16
۲ 200۳۵3۵ 6۲006 ]001۳۵۳۵۵ ۵۲ ۲۳۵۵۷۷۵۳ هام0 0۷ کامممکه عفعط 1 کع 200۳۵ ۷۵1۵10
10 00۷1۳۵:۲۵ آ0 کعلاادد1 20 کلادمع ,1111005 اعل اهاا که الا 1) عامعزم۲م اصعص وال
0 6عع 116۳-11۵ ,(عبافکز 1۳۵ اه 1۵۵11005 86 اعاها| مه ما۵ 3110۵ ۵00 ۱1۳۵0۵۱
40 200۳۵1 2 8 1001ع۷عل بکا کف ککت 16 م00 000 معطاان مه امه دی م0 ]0۷1۳۵۵۵
6006 |۵ا 0۷۱۳۵۵ 1۵۲ 1۳۵۵۷۵۲۴ ماد ۷ ماد
-------- صفحهٔ بعد --------
-------- صفحهٔ بعد --------
8 0 1۵۶ 1۹12۳16
8 ۳12۳۶ 200 ۱۷1220266۳
7 1۹1111071 /۲0۱۵۲۵)
1 55 م9 10080 [2) مج ۲۵۲1۲۵
8۹ مع[ 90 ۲:۲0
1 .۲۷0
5 16610۳66 131۳۵9106 200 116۵ 1۵۳ 10 0۲ ع 0
10021 01 1001۵ 200 ۳۵0۲۱۷۵ 5
32۳23,
2016
1253193119891992199319941995199620212149215121592160216521682175223522372251229823042307230923122319232623282330234323462351235323912443246324912502250725222523252425252530253125352538254225442545254625572558256025612563256425652566256725682569257125752576259826132615261626202621262226232624262526262627262826292630263126322634265926602661266226632665266626672668266926712682268326852686268727022706270727102712272027212725272727282729273027662841284228432844284528462847284828492850285128522853285428552856285728582859286028622863286428652866286828692870287128722873287428752877287828792880288128822883288428852886288728882889289028912892289328942895289628972898289929002901290229032904290529062907290829092910291129122913291429152916291729182919292029212922292329242925292629272928292929302931293229332934293529362937293829392940294129422943294429452946294729482949295029512953295429552956295729582959296029612962296329642965296629672968296929702971297229732974297529762983298429852986299430093010303230563082308430893090313631373138313931403142314731513152316131733177320132133237324232463248325132543255325632573284329933163318331933203323333733413348335233553356335733723373337433783384339433973398340334263428342934523453345434553456345734663467346834823483348434853486348834893490349634983500350535213524352535283530353135533554356335643566357136183619362036213622362436253626362736283630363236353636363836393640364336443646364736563658366336643681368237193725373037313732373337343743374437463748377337873793379938153821383438383843386438653866386738683872388038813882388338843885388638873888389038913892389338943896389738983899390039013902390439053906390739083909391239163917391839193922392339253926392939313932393339343935393739383940394239443945394739493953395539563959396139633964396539663967396839703971397239743975397639783980398739933994401240154017401940224023402440254026402783168317833983418368836984028407842784498452845384748582858485858594861086248638863986438644955695699570957695779578958095819582958396029605963796399640964196469647964896539698970097019719973297409759976497659780979797999809982998349933993599409948996199639982998399879988999099959997999899991000010004100071000810010100241004010048100571006010069101261014810152101581017910180101931019610197102071021310223102251022810243102471025510261102671028810292103051030610329103361033810341103421039910410104141044410446104481045010459104601046210465104921049310501105101052910565105671058210586105881058910591105951059710598106121061810620106241062510628106331063410638106391064010644106451064610648106491065510656106571066110673106761069010692107091071010711107131071510717107181071910720107211074610755107561076010762107701077510778107791079010793107981079910800108041081110812108161081710818108191082010821108271083210844108451084610849108511086510872108751089610908109121093510936109541095810959109701097110972109731097410975109761098210985109871099010992109931099410997109981099911003110081100911010110111101311021110271103111035110391104211043110451104611047110491105111052110531105711060110611106211063110641106511067110681107411075110771107911081110851108611087110881108911090110911109311095110961109711099111001110211105111061110711108111091111111112111161111711120111221112411125111261113111132111331113411136111381113911140111481114911150111511115211153111541115711159111601116111162111631116811170111731117711178111791118311190112091121111212112131121411218112221123111232112331123411236112381124611248112491125411256112571125811263112641126511267112681126911270112711127311276112781128111285112891129211293112951129611300113011130511307113091131311314113151131711318113201132211332113331133411335113361133911341113431134411345113461134711352113551135611357113591136011363113661136711370113771137811379113811142211431114331143411436114391144011441114421145311455114571146411465114661146811469114761147911484114851148911496114981149911500115011150311508115121151711523115241152811533115341154011541115431154411553115541155711566115681156911570115771157911582115861158911590115941159711600116031160411609116251163011635116401164111651116551165711660116621166711668116781168311684116851168611687116881168911690116911169311694116951169611697116981169911700117011170211703117041170511706117071170811709117101171711720117221173911755117651176611767117741177711778118181181911824118251182611832118411184311844118461185711858118591186011861118651187611877118811189111895118961189711898119171191911920119211192411927119291193311934119391195211953119631196411972119741197511977119781198011983119851198711995119961199912003120041200512007120081202412035120381204012041120431204612050120571206212064120671207812106121081211012111121121211312114121151211612117121181211912120121211212212123121241212512126121271212812129121301213112132121341213512136121371213812139121401214112142121541215512164121651216812170121731217412182121891219412195122161221712218122201222312224122261224212243122601226112264122651226612267122681226912270122721227612279122911229212296123111232012323123301233112333123371233912342123431234712368123691237012373"با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد""با صلوات بر محمد و آل محمد"!"با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمد""با صلوات بر محمد و ال محمند""با صلوات بر محمد وآل محمد"*"با صلوات برمحمد و آل محمد""تامین کالا و تجهیزات. ساختمان"رک اسلا یا راب"یا صلوات بر محمد و آل محمد"#صیه هایی در مدیریت منایع آبهای زیرزمینی| موضوع مصوبه: مقررأت تامین برق مراکز استخراج رمزارزها« بخشنامه به کلیه دستگاه های اجرایی موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری »«اصلاحیه سوم تنقیح و تلخیص بخشنامه (۱۱) جدید در آمد و ملحتات«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد»«با صلوات بر محمد و آل محمد؛«با صلوات بر محمد و آل محمده«با صلوات بر محمد و آل محمده«با صلوات پر محمد و ال محمد:«فهرست مصادیق خدمات بیمه های زندگی و درمان»آئین نامه تشکیلات و طبقه بندی مشاغل دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درآئین نامه جامع مدیریت دانشگاهها و مْسسات آموزش عالی,آب تصفیه شده برای صنایعآبیننامه طراحی لرزهای تاسیسات و سازههای صنعت نفت (نشر یه شماره ۰۳۸)آبیننامه طرح هندسی تقاطعهاآبیننامه طرح پاهای راه و راه آهن در برابر زلزلهآح را رجا مر و رمع کی ماو رهم وی رال مورآسیبشناسی و ارزیابی وضع موجودآسیبهای وارد بر اتصالات بتنی به شرح زیر طبقهبندی میشود:آشنایی با سازمان ملی استاندارد ابرانآشنایی با سازمان ملی استاندارد ایرانآشنایی با سازمان ملی استاندارد ایرانآشنایی با موْسسهٌ استاندارد و تحقیقات صنعتی ابرانآصو با مرت وزبرانآصو با مرت وزهرانآماده سازی لجن حاصل از تصفیه فاضلابآن برای ادامه مطالعات و انجام طراحی تفصیلی انجام میشود. هرگاه مشاور نظری در مورد تکمیل, بآنها در پیشرفت جوامع » تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتنابناپذ یر ساخته است . نظر به وسعآوقاء زایه زروانه اشتخال به کار تاردافیآیین نامه اجرای بند ۵ ماده ۱۳ قانون بیمه همگانی خدمات درمانی کشور (مصوب ۱۳۷۴/۰۶/۰۵)آیین نامه اجرایی ماده ۱۹۳ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی, اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی اآیین نامه اجرایی ماده (۷) قانون بیمه همگانی خدمات درمانی کشور (مصوب ۱۳۷۴/۰۳/۱۷)آیین نامه اجرایی موضوع ماده59آیین نامه اجرایی موضوع ماده219آیین نامه اجرایی موضوع ماده 79 قانون تامینآیین نامه استخدامی سازمان بیمه های احتماعی مصوب 13/12/1348 (قانون سازمان بیمه هایآیین نامه جدید استخدامی سازمان مصوب 28/12/1386آیین نامه مالی و معاملاتی دانشگاه های علوم پزشکی و خدماتآییننامه اجرانی ماده 46 آییننامه استخدامی سازمانآییننامه اجرایی بند ۷ ماده واحده قانون تسریع در امر تخلیه و بارگیری کشتیها در بنادر ٍآییننامه طرح هندسی راههای ایرانآییین نامیه اجرایی میمیور مامییات ارزد امیواا و ارایی هیاک انتتیاا یاوتیه بیه شیریتا قانون اصلاح ماده (۵) قانون بیمههای اجتماعی کار گران ساختمانیاا اک هس۲۱ اوه هک مش ازاب بر فسات فهاج ۳ هی اتعقتضصااصیابالغ ارزش معامالتی امالال منالاط22ابعاد فلانج ها در اتصالات خطوط لوله برایابلاغ 71 جبران بار مالی ناشی از کرونا _ ابلاغ اولابلاغ شیوه نامه اصلاحی موضوع بند (1-3) ماده (3) اصلاحی آیین نامه اجرایی تبصره (2) مادهابلاغ صورتجلسه شورای عالی مالیاتی درخصوص مرور زمان مالیاتی جرایم موضوع ماده 169ات ی ارم ریم را ان نز او مراتاق دارو و کار تمیز (در مراکز سطح ۲-در مراکز سطح ۳ به صورت مجزا در منطقه مراقبت متوسط و ماثر مواد شیمیایی مختلف بر بتن و شیوه های حفاظت سطحی ۱۹۶اجتماعی و زیست محیطی (۶۱)اجتماعی» ارزش گذاری و توجیهاجراغ اعلان به هوابیما - اضافه بها برای طول بیش از ۵۰ متراجرای کامل مقررات نظام درآمداح نا و اس اد سسکا دج بدااحتراها با توجه به بررسیهای به عمل آمده وضرورت بازنگری مدارک و شرایط تاسیس موسساتاحداث ساختمان استاندار بهااحمدی, محمد رضا. ۱۲۳۷۶. هرس سازگار با طبیعت درختان. موسسه علمی- فرهنگی «نص».اختیارات هیأت امناء در تصویب بودجه تفصیلی دانشگاههااخیر|۱" مشاهده میگردد که واحدهای حساب انفرادی و نامنویسی بدون رعایت مفاداد وم سور ی اسا یا رایادامه بیمه به تور اختیاری با بیمه اجباری ..ادامه جدول پ ۵-۲ شدت روشنابی اماکن بر حسب اوادحع اه شاب که یه هل مهادعمای بمردینهاری و کنهاری ازادور فننام فنی سازمان رادداری و حدل و نثل جاددایادچار ۱ را تون ۳۹اذرلسو لیر در یویر ال زرف رام ْار از اداره کل هما هنگی نی و عمرانی مناطق و سازما نها تاش 2 یی وش ویار موضوع: ایجاد تسهیلات برای کارفرمایان ,ارت بس مت در لاورارت مت را ناورارتباط با فصل مالیات بر درآمد حقوقارزش افزوده مصوب 0 اعمال معافیت مالیاتی در خصوص مواد خوراکی بند (الف) ماده یاد شده» منوط بارزش مطبوعیت زیست محیطی (مثل چشمانداز) در قیمت داراییها منعکس میشود. این روش بر پایه ایارسال قانون تفسیر ماده18) قانون مالیات های مستقیمارهانن مرا و نوی ورارو وافا ی کی ام وتو مس اس و ایاز ۹ / رات . ایا رای ایا را ییا ریاس ساسا یت کشا اسآ کیرش ایساز 9 دای ول صنایماز ۲۹ رد زنط و اوعد کار سر ان سل ووداز آنجا که زمینهاز تأسیسات نمک زدایی ( آب شیرین کن)از تصغضه خانه آب / فاضلاباز تصفیه خانه های آب / فاضلاباز دیدش کگ مات ار ات در نی یاز لحاظ اداراز ورقهای فلزی در شکل ۲۹-۵ نشان داده شده است.از وهای مایماس ا! ایکا سر ات را ارتاست. از محدودیتهای مندرج در ماده (۱) این قانون مستثنی میباشند و کلیه امتیازات مندرج دراست. برای اءعرا ابلاغ می گردد. ۰استاندارد ۱۹۲۸۱ موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران)استانداردها از ضروریات صنعت هستند. برای خود کفایی در هر صنعت باید به تهیه استانداردهای لازاستانداردها از ضروریات صنعت هستند. برای پیشرفت و ترقی در هر صنعت باید به تهیه استانداردهایاستانداردها از پایههای صنعت میباشند و در جهت نیل به خودکفانی در هر صنعت باید به تهیه استاستانداردها از پایههای صنعت هستند. برای خودکفایی در هر صنعت باید به تهیه استانداردهای لازاستفاده از برق نرمال دراستفاده از پسابهای شهری برای مصارفاسر ریاد راوس از ره راررهداسناد همسان بیمان تعمیرات اساسی دراشت. درمان و آموزش پزشکاشل رودخانه با استفاده از روشاصالحیه آیین نامه اجرایی موضوع تبصره5اصالحیه دستورالعمل اجرایی موضوع ماده39) قانون احکام دائمیی ررنامیهاصلاح آیین نامه اجرایی ماده ۸ قانونی تشکیل وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی (۱۳۶۶/۱۱/۲۸)اصلاح آیین نامه اجرایی ماده (۸) قانون تشکیل وزارت بهداشت» درمان و آموزش پزشکی (۱۳۹۱/۰۷/۲۳)اصلاح و الحاق یک بند (بهعنوان بند ۷۲) بخشنامه تنقیح و تلخیص ضوابط بیمهای مقاطعه کاراناصلیترین شیوهٌ جابه جایی درونشهری و مناسبترین شیوه برای سفرهای کوتاه و متوسطاصمفی ودرآس دیوان عدالت اذاری مورکاصو رب با مرت وزراناصول و تحلیل سیاستهای مدیریت آباصول و مبانی برنامه ریزی بخش آباضافه بها به ردیف های بتن پاشی در تونل هرگاه فاصله از تهیه بتن و بتن پاشی جداره تونل با بتاطالعات پولی و مالی واصله از جمله تراکنش های بانکی، با توجه به آرای متعدد صادره از سوی شعباعتراض به رأی کمیسیون پزشکی بدویاعلام ارزش انواع ماشین آلات راهسازی و کشاورزی (اعم از تولید داخل یا وارداتی)افراد موضوع این تبصره چنانچه از همسر دوم خود طلاق بگیرند یا همسر دوم آناناقلا را رمارد زدال موی الا یاران شماره: رش هد داالا تسد را همست یتالحاق سه بند به فصل هفتم بخشنامه تنفیح و تلخیص بازنشستگی با موضوعات اشتغال بکارمحدد و اعادالحاق یک تبصره به بند " الف " ماده (۳) آیین نامه اجرایی بند ۵۲" ماده (۱۳) قانون بیمه همگانالزامات اساسی (اصول ایمنی و عملگرد) وسایل پزشکیالف - به منظور زمینهسازی برای تربیت نیروی انسانی متخصص و متعهد. دانشمدارء خلاق والف) فضای اداری و کارکنان شامل اتاق های زیر است :الف- طول مورد نیاز برای سرریزاللهم صل علی محمد و آل محمداللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهمالینه مدنی استکه رابطه نعمیمیافنه 148011 که از عدد پایداری استفاده میکند [رابطه /۲۰-۵)) بام آییننامه ادامه بیمه به طور اختیاری موضوع تبصره مادهام سای مور ی اسلایا را پیوستاماالی ساان ااری و ایوراماده سازی و تمیزکاری سداوح کاریامر وزه نقش و اهمیت ضوابط معبارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب وامروزه نقش و اهمیت ضوابط معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب و مامروزه نقش و اهمیت ضوابط. معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب وامن داریا یام و لووی ور وت نداردامور نظام فنی معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور با گذشت بیش از سی سال فعالیت تامکان اتصال قطعات پوسته به یکدیگر و نیز جوشنها فراهم باشد. وزن یک قطعه پوسته فلزی حدود ۱۳۰امکانات خدماتی(باجه. رختکن. سایهبان و...) در حریم ساحل نباید دید به دریا را مختل نماید.ان کل محترم امور مالیاتیان کل محترم امور مالیاتیان کل محترم امور مالیاتیان یه زوا استقال به تاو توذافیاند / نویه و برآینده ار ارم صرح زد اماندازه گیری جریان نشتی زمین و جریان دراندها باید طوری انتخاب و طراحی شوند که حداقل برای ۲۰ سال شبکه را حفاظت نمایند و پس از گذشتانفورماتیکی پیمانکاران، مشاوران و شرکتهای ،دستگاههای اجرایی به بخشنامهاه و ام ماه مه تمهاوفقاء ده زروافه اشتخال به کار کاردانیاپ ۱۱اه تا دار هک هااک هم با شورای عالی رفاه و تامیناجتماعی)اکتشاف متایج هشبدر 9 کر پنی در صتنیت ذمشتاگر ما بتوانیم تولید داخلی را رونق ببخشیم مساله تورم حل خواهد شد.(مقام معظم رهبرری)اگرمه را هه ۷ زرهاگرمه را هه ۷ زرهای تاسیسات و سازه های صنعت نفت )نشریه شمارهای فرم درخواست احتساب مدت خدمت نظام وظیفه و حضور در جبهه :ایران. ریاست جمهوری. معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی. دفتر نظام فنی اجراییایعاد بیرونرفتگی ایستگاه برای راههای شریاتی درجه ۲ به شرح زیر تعیین میشود: :.ایمنی در برپا کردن اسکلت فلزیاین حالتها در ارتباط با ظرفیت باربری حداکثر ساختمان تعریف شده که گذر از آنها باعثاین دستورالعمل در اجرای ماده۲۲ قانون پیشفروش ساختمان مصوب ۱۳۸۹ و بند «د» ماده (۱)این دستورالعمل در راستای یکسانسازی و ایجاد وحدت رویه در تدوین لایحه تأخیرات پیمانهاء کاهاین سند از تاریخ تصویب معتبر و از تاریخ ابلاغ لازمالاجرا است.این صفحه توسط کمیته تحقیقات و توسعه فناوری نیروگاه تکمیل میشود.این فصل از آییناین مدرک تحت کنترل مدیریت طرح و برنامه و بودجه قرار دارد و در هنگام به کارگیری این مستند.این نامه دبیرخانه ار زیابی فناوری سلامت درمورد تجییزات بپزشگیاین نوع نرده که نمونهٌ آن رادر شکل ٩ میبینید. از پروفیل فوطی شکل ساخته میشود.این نوع کلاس کارایی برای مجموعه مولدی کاربرد دارد که در تجهیزات متصل, تقاضاهای شدیدی در موب) گسترش عدالت اجتماعی با:با : سازه بردازی ایرانبا استفاده از شناسایی ارگانهای ذیمدخل دولتی و غیر دولتی (بخشهای ۱-۱-۲-۸و ۲-۱-۲-۸ استانداربا استناد به مادهبا بسچرب لمعلاروتسد 9 بابا توجه به اجرایی شدن قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان و فراخوان اجرای این قانونبا توجه به استقبال مودیان محترم مالیاتی از افزایش میزان تسهیلات بخشودگی جرایم در نظر گرفتهبا توجه به اطالعات واصله، برخی از دستگاهبا توجه به اینکه رعایت قوانین و مقررات توسط سازمان تامین اجتماعی به عنوان یک سازمانبا توجه به بررسی های به عمل آمده و اطالعات دریافتی از سااماههبا توجه به سوالات و ابهامات مطرح شده و به منظور ایجاد وحدت رویه در خصوص چگونگیبا توجه به مصوبه اخیر مراجع قانونی، واردات طال، پالتین و نقره بههبا توجه به مفاد بندد2با توجه به موضوعات مطروحه توسط مودیان محترم مالیاتی در زمان برپایی میز خدمت، در بررسی هاابا توجه به نقش صنعت آب و برق به عنوان یک صنعت زیربنایی در توسعه کشور و اهمیت عنصربا درخواست مرکز دانشگاهی وموجود بودن کالای ارز حمایتی از فرم حواله به شماره 1۳-۳0-09 استفابا درنظر گرفتن مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران تهیه استاندبا روش پبزومتریبا زان احرای وست:با سای مورک اسیاران 9با سلام و دعای خبربا صلوات بر محمد و آل محمد»با صلوات بر محمد و آل محمد»با صلوات بر محمد و آل محمدهبا عنابت به أن خ که معطابق بند (ت) ماده (۶) آپینن امه اجرابی موضوع ماده (۹۵) اصادحی فانونبا عنایت به اینکه آراء هیأت های حل اختلاف مالیاتی بلافاصله پس از صدور در سامانه های سازمانبا عنایت به بخشنامه شماره39با عنایت به تعطیلی روز شنبه موورخ20با عنایت به سوالات و ابهامات مطروحه در خصوص اجرای مقررات تبصره (3( ماده )17( قانون مالیاتبا عنایت به مت و تلاش بحدانه کلیه عوامل دست اندر کار » مقدمات و پیش نیازهای لازم جهت ارائهبا عنایت به مجوز مراجع قانونی» مهلت تسلیم اظهارنامه مالیاتی صاحبان مشاغل و پرداخت مالیات مبا عنایت به مفاد ماده1با عنایت به مفاد ماده237) قانون مالیاتبا عنایت به مفاد ماده (4) آیین نامه اجرایی بند (ب) ماده (11) قانون جهش تولید دانش بنیان» «با قطعات اتصالی و متعلقات آنها برای خطوط آبرسانی تحت فشاربا محوربت ماشینهای دواربا معاونت محترم نیروی انسانئی ستاد کل نیروهای مسلح , احتساب مدت حضور داوطلیانه دربا موضوع ارسال فهرست برخی از مودیان صاحبانبا نام و یاد خداباران اداری واعرای لور بت داردباز کردت, تحلیه. نرمیم و بستن مش هاباس تک و رک را ۱۳۹۹۰بانک اطلاعاتی موجود در انجمن شرکتهای برق کانادا که با استفاده از دادههای واحدهای تولیدیباه تصاویر سرپرسات محتارک ووارت اماور اقتصااد و دارایاا و وویار محتارک داد،ساتر رسایده اساببلا تناکک هیک و یلاکشا اجه فمرهاد هام اداوزئلنیبتن خودتراکم بتنی است که تحت وزن خود جاری شده و بدون نیاز به هرگونه تراکم خارجی به طور کامبتنی که در پانلهای پیشساخته به کار میرود باید حداقل دارای مقاومت ۲۸ روزهای معادل ۱/۳۵بخش اول: قانون تأمین اجتماعی و آییننامههای آن (۳۲- آییننامهها) ۹ ۲۰۱بخش شیمیدرمانی بهصورت یک بخش مستقل بیمارستانی استبخش چهارم: قانون برنامه پنجم توسعه؛ فصل سوم 2 ۴۰۱بخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاهبخشنامه به دستگاه های اجرابیمهندسان مشاور و پیمانکاران سسبخشنامه به دستگاههای اجرایی و مهندسان مشاوربخشنامه به دستگاههای اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکاران سسبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و9 پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و9 پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی» مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی» مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی» مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی» مهندسان مشاور و پیمانکارانبخشنامه به دستگاههای اجرایی؛ مهندسان مشاور و پیمانکاران سسبخشنامه به دستگاههای اجراییء مهندسان مشاور و پیمانکاران ۱۰ 1بخشنامه به دسنگههای اجرایی, میندسان فشاور و بیممگارانبخشنامه به مراجع قضایی سراسر کشوربخشنامه به کارفر مایان. تامین کنندگان و بذ برندکا,.بخشنامه به کلیه دستگاههای اجرایی موضوع ماده (۵) فانون مدیریت خدمات کشوریبخغش چهارم مجموعه مقررات ارزی و در راستای اهرای ماده یک قانون برنامهبدین وسیله فهرست انواع گوشت و فرآورده های گوشتی موضوع جزء (4-5) بند (الف) ماده (9) قانون مبدینوسیله اعلام میدارد بند. ۱-۱۷-۲ مندرج در پیوست ۱ (دستورالعمل تجهیز بر چیدن کارگاه)بر آورد اعتببر اساس تحلیل با مقاطع ترکخوردهبر رز اسارمر, ایرارهبر زرز اساریر ایرانبر زرز اسانیر ایراربر فامه ریزی و محئالحعات بریثهسازیبر ژوهشکده مطالعات فناوریبراساس ماده (۳۴) قانون احکام دائمی برنامههای توسعه و در چارچوب نظام فنی و اجرایی یکپارچهبرای بررسیای اقتصادیبرای دوره طراحی ۲۰ ساله ۲ دوره طراحی ۴۰ سالهبرای زدگشدای زیرژزمنبشیبرای کارهای دجتدسی رودخانهبرحسب سرعت طرح این راهپاء در تجدول ۹ تعیین شده است. این حداکثر برای تقاطعپایبررسی اندازه سازگاری پروژه ها بابررسی و تحلیل نتایج آزمونهای آتش و آتش سوزیهای واقعی, مبنایی را برای برآورد چهار نرخ رشدبررسی وضعیت کلرزنی اب مشروب در کشوربرنامه ار تقای سلامت و کاهش آلاینده های محصولات مهمبرنامه ارایه خدمات رفاهی به دانشجویانبرنامهریزی درست (اقتصادی)» مال اندک را افزایش میدهد وبرنامهریزی شده باشد معقول و منطقی نیست زیرا تکنولوژی به سرعت در حال پیشرفت بوده و دائماًبستهبندی» دارای دو درب در طرفین با دستگیره ازبسمهتعالی فرماندهی کل قوا بربقل به دعس و کگازبقل یه بت و داربلاستیک ها- سامانه های لوله گذاری برای شکهبمهرهبرداری اولیه از واحدهای نیروگاههایبند (د) تبصره (19) ماده واحده قانون بودجه سال 1402 کل کشورء برای اجرا ارسال می گردد.به : معاونین محترم وزارت نفتبه : معاونین محترم وزارت نفتبه : معاونین محترم وزارت نفتبه : وزبر محترم نیروبه : وزبر محترم نیروبه : وزبر محخترم نیروبه : وزیر محترم نیروبه استناد بند ۵-۱-۳-۴ از ضوابط مدیریت امور بیمهای وزارت نیرو منضم به بخشنامه شماره ۵۴۹۹۶/به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویبنامه شمارهبه اطلاع میرساند:به تعداد کافی و با رنگهای غیر محرک جهتبه شرح زیر تصویب کرد:به شماره ۳۲۳به مناسبت فرا رسیدن دهه مبارک فجر و تکریم مودیان محترم مالیاتی» با رعایت مقررات ماده 191 قبه منظور ارتقای سالمت اداری در کلیه فرایندها و فعالیت ها بوویهه ف ،راینودهای مربووب بوه رربه منظور رفع ابهام درخصوص مفاد جزء3به منظور رفع ابهام درخصوص مفاد جزء3به منظور قدردانی از خدمات کارکنان شاغل در شرکتهای وابسته (غیردولتی) و در اجرایبه منظور کمک به صنعت. تولید. رونق کسب و کار تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی و مساعدت با کارفربه پیوست تصویر آیینبه پیوست تصویر آیینبه پیوست تصویر آیین نامه اجرایی ماده )4( قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق. موضوع تصویب نبه پیوست تصویر آیین نامه حمایت از تولید. دانشبنیان و اشتغال آفرین در حوزه اقتصاد و اصلاحیبه پیوست تصویر آییننامه حمایت از نخبگان ایرانی موضوع تصویب نامه شماره 235461/ت 60421ه موربه پیوست تصویر اصالحیه بند3به پیوست تصویر اصالحیه های بند3) ضوابط اجرایی موض وع ماده172به پیوست تصویر اصلاحیه بند (3) ضوابط اجرایی موضوع ماده 172 قانون مالیات های مستقیم که به ابه پیوست تصویر تصویببه پیوست تصویر تصویببه پیوست تصویر تصویب نامه شمماره139211/ت58962به پیوست تصویر نامه شماره73403به پیوست شیوهنامه "" تشخیص و تفکیک اسرار دولتی از اطلاعات عمومی ""مصوب کمیسیون انتشاربه پیوست شیوهنامه "شیوهنامه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات متضمن حق و تکلیف برایبه پیوست شیوهنامه "شیوهنامه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات متضمن حق و تکلیف برایبه پیوست صور تجلسه شماره 201-9 مورحخ 120 شورای عالی مالیاتی در خصوص «ابهامات در نحوهبه پیوست، تصویر تصویببه پیوسه هررسه وهاهدفاآ ههروورآ مهوهد م هدمو به به موهه مامه شهماره352673به کلیه شر کتهای آب منطقهای. توسعه منابع آب و نیروی ایرات توسمه آپ و خاک میرستانبه: شهرداران محتن رم مناطق ۳۲ کانهبه: شهرداران محنرم مناطق ۳۳ کانهبه: مدیراآن مخت ر مکل سنادیبه: مشاوران محت رم شهردا رتهرانبه: مشاوران محن رم شهردار نهرانبه: معاونان محترم شهردار نهرانبه: معاونان محترم شهردار نهرانبه: معاونان محترم شهردار نهرانبه: معاونان محترم شهردار نهرانبه: معاونان محترم شهردار نهرانبه: معاونین محترمبه: معاونین محتوم شهردار نهرانبه: معاونین محن رم شهردار نهرانبه: مماو تین مخظرم وزارت نتبهتر است فاصله حدود ۲ متر بین منبع نور و دوربین در نظر گرفته شود. چون حشرات در مناطق خاصیبپشریر ۵ هر خانال هاق روبالبیر و دستورا لعملها ی ها درهدرا رتباط با مدا رک لزم جهت صدور دفترچهبیس نامه طراحی و اجرای معابر درونبیمه شدگان / مستمری بگیران و افراد تحت تکلفل آنانت- تاثیر امتداد و شیب ناییوستگی بر تونلسازی (شیبها. شیب ظاهری در امتداد محور تونل میباشندتاج ما کل دا ی ما در مکی یامد واگ استاریخ ارسال پرونده تأخیرات و درخواست تشکیل اولین جلسه کارگروه تاخیرات :تاریخ جلسه شماره پیمان موضوع پیمانتارییچه مدلمهای کاهیدگی و معیارهاییتاسیسات ففتی میاذین ففتی غرب ککارون در برابر سیلابتاسیسات و سازههای صنمت نفتتاسیسات گرمایی» تعویض هوا و تهویه مطبوعتال «مقررات زدایی و وحدت رویه»تبصره ۱- پزشکان روانپزشک و فوق تخصص در صورتی میتواند از تعرفههای مذکور استفادهتبصره ۱- کلیه اختیارات و وظایف قانونی وزارت جهاد سازندگی (سازمان دامپزشکی کشور) و وزارت کشتبصره ۲ ماده ۳۵ آیین نامه اداری استخدامی کار کنان غیر هیات علمی دانشگاهتبصره (2) ماده (119) قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعهتبصره ماده (۷۶) قانون تأمین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴ و الحاق دو تبصره به ماده (۷۶) مصوب ۱۳۷۱تجح رام و یس ره کهتجدید نظر اولتحریک انتخاب و اعلام گردد. این ترانسفورماتور باید قابلیت تحمل شرایط جریان نامی تحریک و ولتتحلیلیهای اقتصادی طرحهای آب در سطح ملیتخر به فمارد ۷۸۱ معالونمت مبنهسی,» جزژوهشی و فناوریتدوین و9 ارائه سیاستهاءتعیین خط مشیها 9 نیز برنامهریزی برای فعالیتهای مربوط به تربیت نتر کیب با ر گذاری نیروها برسازه هایتشر به شما ۱۶۰تشرید شندارد زارد معاونمت همبشدسی» وژوهش و خناوریتصشهخانههای در دست ساخت و در حال بیرهبرداری)تصن ید به اس 1 مبدفیتصو بری از وضعیت کنونی شرکتهای بهره برداریتصویب نامه در خصوص تعیین تکلیف اراضی مازاد بر نیاز دانشگاههاتصویب نامه شورای عائی اجرای سیاستهای یتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتصویب نامه هیأت وزیرانتعاون ،کار و رافه اجتماعیتعرفه قیمت مطالعات شناسایی تأسیسات و عوارض زیر سطحی بهتعیین عمق مورد نیاز در ارزیابی پتانسیل روانگراییتمدید مهلت تسلیم اظهارنامه مالیاتی واحد های حقیقی و حقوقیتمدید مهلتت اتتتراب بته اوراا مالیتاتی و راأ یتیت تاأ اختتف مالیتاتی کته انیضتاأ مهلتت ن دتمدیود ملتوا ترتورته بوه تورتل ماییواتر و رتته وهست کاس را را هکتهیه و تنظیم: دفتر قوانین و مقررات معاونت حقوقی وامور مجلس سازمان تاأمین اجتماعیتهیه کننده: سازمان طرح تهیهٌ آییننامهتوجه : این فرم به عنوان نمونه بارگذاری شده است. پژوهشگران باید برای اخذ فرمتوجه اصلی طراح تاسیسات مکانیکی باید به فضاهای حساس بخش (اتاق های عمل, فضای ریکاوری, فضایتوزیح آن در مدعازن سد4 ۱۵جات اس اک اما سا مار با و انجدول ۱-۳- انواع ترکیبات عایقی به همراه علائم اختصاریجدول ۷-۷- ضریب معادل وسیله نقلیه سبک برای وسایل نقلیه تفریحی در سربالاییجدول ۱۴-۱۵- بر آورد هزینه استهلاک خودروی شخصی به ازای یک خودرو -کیلومترجدول شماره ۳- در آمدجزء (1) بند (الف) ماده (9) قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوبجمهوری اسلا میابران تاریخ:جمهوری اسلامی ایران شماره :۱۴۴۳۸/۴۰۰جمهوری اسلامی ایران شماره :۱۷۰۴۷/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۲۲۸۱۳/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۲۷۰۴۲/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۳۲۰۵۱/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۳۲۰۵۸/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۳۲۰۶۵/۱۰۰/۰۲جمهوری اسلامی ایران شماره :۴۹۱۷۸/۴۰۰جناب آثای دکنر رحمانی فضلی-وزبر محترم گشورجناب آفای ممندسا بر مدیر غامل محترم شرکت ملی حشاری ابرانجناب آقلی مهری مدیرعامل محترم بانگ صنعت و معدنجناجه حسب شرایط و ویژگی های پیمان. گزارش واصله از کارگروه رسیدگی بهجهت دستهبندی سطح تمیزی هوا براساس ترکیب شیمیایی آن ۱ باید به استاندارد 14644-8 150 ارجاعحجم سنگدانهی بیشتر.ء ضمن حفظ خصوصیات بتن خودتراکم تازه» استفاده نمود. با این وجود در اغلحد آستانه به کار گرفته شده برای استخراج پوشش گیاهی. ۰/۸ میباشد.حداقل دو چراغ راهنماء از فاصلههایی که در جدول ۸ تعیین شده» باید در داخل مخروط دیذحدول ۳-۴- لیست توابع مختص ردههای بهرهوری انرژی در اتوماسیون ساختمان (ادامه)حذف واژه "خوک" از ردیف (2-1) فهرست پیوست بخشنامه های شماره 31091 مورخحسب مصوبه مراجع اعانون واردات طع،، پ،تعیو و نهعرهحسب مصوبه مراجع قانونی، احکام ذیل جهت اطالع و اقدام مقتضی ابالغ میحضشیش هر آهشحقوقی ارتباط تنگاتننگ داشته و قوانین و راهکارهای آییننامههای اجرایی یکی از ابزارهای اعماحمایت مالی از هستههای دوره پیشرشدحور" موضوع: پوشش بیمه ای گروههای خاص جامعه اس رلحوزه ... موضوع: نحوه اجرای آئین نامه بیمه اختیاری مصوب بخشنامه شماره ۶۵۱حوزه تلخیص دستور العملها و ضوابط نحوه رسید گی به ادعای افرادحوزه ستادی وزارت نیرو و شرکتهای تابعه (دولتی) مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری به شرححوزه فنی و درآمد موضوع: تمدید کسر حق بیمه تگمیلیحوزه مشترک معاونتهای حقوقفی» مجلس و آمور بینالمئل و بیمهایحوزه معاونت بیمه ای و درمانحوزه معاونت فنی و موضوع: ارسال پیام گوتاه به مستمری بگیرانحوزه موضوع: بازنشستگی مشمولینحوزه موضوع: دستورالدمل اجرائی بخشودگی 1 دستور اداریحوزه: بیمه آی و درمانحوزه: بیمه ای و درمانحوزه: درمان و بیمه ایحوزه: مشترک حقوقی و معاونت بیمه ایحوزه: مشترک درمان و بیمه ایحوزه: معاونت بیمه ای و معاونت برنامه ریزی» مالی و پشتیبانیحوطاسوت ار موضوع: ضوابتط اجرائیحیین قیمت تمام شده واحد آب زیرزمینی وخازن های موازی در پست های فشار قویخازن های موازی در پست های فشار قویخاکبای شور و ددیدی در آیرانخر رح کلعر یاهع وا له دح درخر روا او را امه اهخزانه دار محترم کل کشورخم که منطبق بر ضوابطخمهوری سا ین ایران تاریخ؛ ۹ رزخمینی ( ره ) که کمتر از ۵۰ سال سن داشته و مشمول مقررات حمایتی خاص دیگری قرار نداشتهخود مالک مشمول یارانه .بافندگان فرش وضاغلان صنایع دستی شناسه دار و..) درقالبخوزه بخ موضوع: بیمه اعضاء انجمن صنفی بخشنامر انخی و ار تال ,کار وراه احّی پوت دارد- پایداری در برابر عوامل جویدار تبرت در لا رندار تبرت درل دردارحهای آب 9 کاضصلاب در در حله تقصیلیداز وسانی به صنایمدتم رالحدل اجرایی خدمات بر هدب رداریدختران، پسران، مردان و زنان بالیای طبیعی را به اشکال متفاوتددماید دراحی سارهدهای اتحال ودر ااهرا مرهرراتدر اجراء اصل یکصلد و بیست و سوم (۱۳۳) قانون اساسی جمهوری اسلامیایراندر اجرای اصل یکصد و بیست و سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به پیوست «قانون موافقتنامهدر اجرای بند (ب) ماده (۲۸) قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی, اجتماعی و فرهنگیدر اجرای بند «۱» هزارو دهمین جلسه هبأت مدیره مورخ ۸۶/۷/۲۳ مقرر گردید تا اعحضاء شرکت تعاونیدر اجرای ماده «۴» قانون حمایت از صنعت برق کشور مصوب ۱۳۹۴ و به موجب ابلاغیه شمارهدر اجرای مفاد تبصره (11) ماده (27) قانون مالیات بر ارزش افزوده و با عنایت به مفاد قانون اصدر اجرای مقررات تبصره (1) ماده (123) اصلاحی قانون ثبت (موضوع ماده 10 قانون الحاقدر ارتباط با رسیدگی هاا و بررسای هاان ان ااه شادهدر این آییننامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار میروند:در این بخش برآوردی از توانایی و قابلیت ایجاد خوردگی داخلی انجام خواهد شد. خوردگی داخلی. کادر این بخش فرض میشود که ۶۵ درصد از مسافرین ساعت اوج در ۳۰ دقیقه اوج به بازرسی گمرک وارد مدر این دستگاه تشعشعات خورشید از طریق یک کره شیشهای شفاف که بر روی پایهای متصل است با متمدر این فصل ضوابط ارزیابی و بهسازی اعضا و اتصالات بتنی مربوط به سیستمهای مقاوم در برابر بادر این فصل مشخصات فنی عمومی و اجرایی سیستمهای صوتی و کاربرد آنها در طراحی و اجرای پروژهدر بسیاری موارد. جمع کننده جدید در امتداد خط یک تیر یا شاهتیر قرار میگیرد. معمولاً این مدر تصفبه خانههای فاضلاب و بردازش آندر جهت گردش کاری مناسبء نحوه وارد شدن به اتاق احیا و خارج شدن از آن به دو روش امکانپذیردر دی خدمات محالحاتشدر راستای اجرای سیاستهای کلی نظام اداری مصوب ۱۳۸۹ و قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مبارزدر راستای بهینهسازی و بهبود مستمر فرآیندهای اجرائی, از تاریخ صدور این دستور اداری. تغییرادر راستای تنقٌیح, تجمیع و تلخیص بخشنامه ها و دستورهای آداری. شفاف سازی مقررات. تسهبل در اردر راستای تنقیح» تجمیم وتلخیص بخشنامه ها ودستورهای آداری» شفاف سازی مقررات. تسهیل دردر راستای تکریم مودیان محترم مالیاتی میزان بخشودگی جرائم موضوع ماده22در رال نادٌذاری و حشاریدر رت خمان درحاه فنادایی رایدر رست خددات دتاالحاتدر رست مرس( رل رسدر رسی بتانسیل لنذزش دردر صنایع مرتبط بادر صورت استفاده از تابلوی ایزوله کلیه کلیدهای خطوط خروجی آن از نوع دو پل انتخاب شوند.در صورت لزوم می توان برای عبور این جریان هواء ازکانال |[ اشکل در داخل سقف کاذب بادر صورت نیازدر صورت پیشبینی این واحد. در نظر گرفتن هراسهی این فضاهادر صورتی که قفل نمودن درپوشهای سیستم لوله ایستاده خشک مورد نظر باشد. این کار منوط به تأییدر صورتی که نرخ رشد دستمزد اعلام شده کارگران در دو سال آخر خدمت آنها بیش از نرخ رشد طبیعیدر صورتیکه طول راهروی مستقیمی از ۲۲ متر بیشتر باشد.ء بهتر است با ایجاد تغییراتی شامل تغیدر قراردادهای صنعتنفتدر نامه ریژزی ازمایشیای رد ویدر وت و اس نقص در جوش (موجود)در ورد خدار زمین ذرزهدر وردعش کی ماش دم !النافتشدر پاسخ به استعالم های به عمل آمده بدینوسیله تصریح میدر پایین سپرء فشار مقاوم از راست بهچپ برابر است با :در پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنهدر یرم سّدی...دراجرای اصل یکصد و بیست و سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به پیوست « قانون موافقتنامسهدراجرای بند " ۴" یک هزار و پانصد وهفتادونهمین جلسههیات مدیره محترم سازمان» مصوب ۹۴/۱/۲۶ ددرادن ,یسو یا یا یاناسدرامد در موارد زیر اصلاح و جایگزین میگردد:درجهبندی بیمارستانها بر حسب امتیازات مکتسبه بیمارستانهای عمومیدرخصوص اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400/03/02درخواست. اعلام و بهره برداری از سوابق بیمه شدگان همچنین حذف مکاتبات دستی و تشکیلدرزهای باز: این درزها باید با فروکردن و سپس درآوردن نوار چوبی» صفحه فلزی یا سایر قطعات موردزمان ام و پوو سوردزمان بنادو و تشتیرا دردستمرالحم, فموئه بر داری |دسته رالحمل حذر و تجیزدستو رالعمل محاسه حریم حاه و ثناتدستور العمل نحوه تشویق گزارشگران فرار مالیاتی موضوع ماده (37) اصلاحیه آیین نامه اجراییدستورائدمل حفانلت از دارایی مشتریدستورالحمل حفاذلت و ایمنئی دردستورالع مل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل اجرایی شورای حفغ حقوق بیتالمال در آمور اراضی و منابع طبیعی کشوردستورالعمل بررسی ویژگیهای عمومی آندستورالعمل تعیین مناسب ترین پیشنهاد در مناقصات پیمانکاریدستورالعمل ثبت کشتیها به صورت اجاره کاملدستورالعمل شستشو و گندزدایی شبکههای آپرسانیدستورالعمل صخور پروافه اشتغال به کار آموزشدستورالعمل ضوابط پذیرش و محاسبه کسر بهای آسفالت دردستورالعمل نحوه استرداد مالیات و عوارض دریافتی از خریداران کالاها و خدمات معاف از مالیات ودستورالعمل نحوه استرداد مالیات و عوارضص پرداختی سفارتخانه ها مأموریت های دیپلماتیک. پستدستورالعمل نحوه تکمیل و تنظیم اسناد همسان پیمانهای پژوهشی میدان /اکتشافی محور بالادستیدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل نگارش ضوابط نظام فنی و اجراییدستورالعمل و ضوابط تعیین مشاغل حاکمیتی در موسسهدستگاه های اجرایی،مهندسان مشاور و پیمانکاران به بخشنامهدستگاه های اجرایی،مهنذسان مشاور و پیمانکاران به بخشنامهدستگاههای اجرایی, مشاورین و پیمانکاراندستگاههای اجرایی، مهندسان مشاور و پیمانکاران بخشنامه بهدسذم رالحدل در هدر داری ودسهء رالعمل در هبرداری ودشریه هار رد مسااروندت مبنتسمی, رپژوهش و ضاورقدعاد را دبس رودخادهها 9 دخازن مرهادفتر آدور مقررات ملی ساختمان پبوست. :دفتر امور فنی و تدوین معیارهادفتر امور فنی و تدوین معیارهادفتر امور مقررات ملّی ساختماندفتر توسعه مدیریت و تحول اداریدفتر توسعه منابع فیزیکی و آمور عمرانیدفتر مدیریت منابع فیزیکی و مجری طرح های عمرانیدفتر مقررات ملی و کنترل ساختماندفتر مقررات ملی و کنترل ساختماندفتر مهندسی و معارهای فنیدفتر مهندسی و معیارهای فنندفتر مهندسی و معیارهای فنیدفتر نظام فنی اجرایی دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفادفتر نظام فنی اجرایی دفتر مهندسی و معیارهای قنی آب و آبفادفتر نظام فنی اجرایی دفتر مهندسی و معیارهای قنی آب و آبفادفترنظام فنی اجرایی معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با گذشت بیش از سی سال فدقد یاه دفت و دارده از نظر طول تیرء قدرت |ده مه و همم ام هممدوابنا فعالیت شرکتهای ثالث ارائه دهنده خدمات پس از فروشدوب در ساماندمی رودشاده۵۵)دوخت به پشت (اتصال بار جانبیی)دومین جلسه مورخ ۸۷/۸/۱۴ هیات محترم مدیره " زفان خانه دار" با رعایت شرایط مقرر دربیمه صاحبادون پا ره آیین نامه شورای عالی تامین اجتماعی موضوع ماده 18دیافراگم باید از اتصال مناسب جهت انتقال بار به قاب فولادی مهاربندی شده یا قابهای فولادی بدیران کل محترم امور مالیاتیدیزل ژنراتورهای اضطراری دردیزل ژنراتورهای اضطراری دردین مقدس اسلام بعنوان مکتبی اجتماعی و انسان سازء اصل مشارکت و مسئولیت همگانی در پیشبرد اهدذکر این نکته ضروری است که استفاده از این منحنیها و تعریف فشار آب منفذی مورد استفاده در نمرآهنمای مشار کت مردمی در طرح های اب 9 خاکرئیس محترم جمهوری اسلامی ابرانرئیس محترم جمهوری اسلامی ابرانرئیس محترم جمهوری اسلامی ایرانرئیس محترم جمهوری اسلامی ایرانرئیس منترم دانشگاه عاوم پزشگی و خدمات بهداشتی درمانی سراسر کشوررئیس هیأت مدیره و مدیرعامل محترم روزنامه رسمیرا خنمای واگذاری از نشعاب فاضااب بهرا سار وتمارت ارو ی حرات لا مات رو پنسا اشرا مت ۷وری «ست ۲9 صفحهرا معاونت امور فنیرا نام یا ی رد یرواف« ورک رس علواعمرا یا هارو راک نواعا ترازو یرات عاولی ,کار و راد ای وت وارورات مموری وه راراخنمای یننهبندی سبل و تتیین حد بسترراد اندازی و نحوه استفاده از نرم افزارهایرادنثمای کار برد ددلهای تجچربی و نذاریرادننمای بررسی پیشروی آبهای شور دررافتمای برّره برداری دبدرولیگی ازرال مو ریاس یارالی شماره: ۹۹/۲۱۷۰۸/۵۰۰رامئثمای را بار دل راسدحب رودخاده 15رامنمای بر. رد در داری وذن.داریرانئها ی کار برد اشنماد مرشددی درراه جانبی سه خطه یک طرفه در دو سمت آزادراهراهخنمای باز رسی در دسدکهای بزرفراهعتمای بر داشت مصالح رودخادئهایراهنمای ار زیابی ایمنی و اقدامات اضطراری در سدها و سازههای وابستهراهنمای ارزیابی و بهسازی لوزهای شریانهای حیاتی سامانه گازرسانیراهنمای انتخاب مشاور به روش بودجه ثابتراهنمای انتخاب مشاور به روش تعرفهراهنمای انتخاب مشاور به روش تک گزینهایراهنمای انتخاب مشاور به روش کیفیتراهنمای انتخاب مشاور به روش کیفیت و قیمتراهنمای انتخاب گباهان در فضای سبزراهنمای برنامهریزی و طراحی معماری بخش مراقبت ویژه جراحی قلب ۲516راهنمای جامع مطالعات طرح» بهرهبرداری و نگهداری سامانه پیشبینی و هشدار سیلراهنمای طرا حی» ساخت و نگهذاری کو رههاراهنمای فعالیتهای دارای ۵ درراهنمای فنی پایش وضعیت درراهنمای فنی پایش وضعیت در سیستمراهنمای مطالعات خیدروژ نو شیمیایی درراهنمای مطالعات ژئوفیزیک در آهای زیرزمینیراهنمای نمونهبرداری از آب زیرزمینیراهنمای نگهداری و تعمیرات تصفیه خانههای آبراهنمای کاربرد مدلهای ریاضی درراکب سهامی ابر یت اینراکتورهای موازی در پستهای فشار قویراکتورهای موازی در پستهای فشار قویراکنمای دز ردق در سازههای ازرای عالی فنی شهرداریرباص تموری ب وست راربر ردیابی در کشوررتساان سازمانع اداری واسیرای لوررخنمودهایی در سیاستگذاری مدیریت آبرخواران به صورت همزمان انجام شده و کمردیف سواالت با توجه به شرایط و محدودیترس یا واتر را, نلااخا بسرارورسای موْسسات دولتی باگستره کشوری حداکثر(۳) پست در سقف پستهای مصوبرسد کید مد را ما مه یچ اصرضایت کارکنان قراردادی کارگاههای پیمانکاری» از تاریخ اجرای نصب اولین نگارش پائیزهرعایت ضوابط فاصله تکیهگاهها در کانالها مطابق با 5۸1۸۳1۸رفع ابهام از قسمت اخیر بند1رم این ۲۷۳ ما۹۵رم هر ام اما وا را رم مت تر مت ی کت ی رو تو اپ ارد تا ار تب تومن ۷رنگ خاک-رنگ زمینه خاک را با سامانه علائم مانسل (هیوء ولیو و کروما) مشخص نمائید. به عنوان مرنگینههای زرد شامل اکسید کرومء اکسید روی و اکسید کادمیومرنیس کل محترم بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایرانره شطی کر چا شماره سا اسرو ارور نا از نره نا اد او ۹ هر ۶۸ موجرو و ریا سا اهاط داح باروش ساده شده مدل تحلیلی که اینجا توضیح داده می شود. عبارت است از مدل کردن قاب دال -ستونی,روش های اکتشاف در زمین های کارستیروش های جلو کیری از خوردکیروشای الکذریکی مقاومت ویژه و لر زهایرول بازکن همراه با دستگاهرک به را اره ۲۸۵رگا : ضریب زلزله جانبی اصلاح شدهریاس یاران ده ریا راریاست جمهوری بسمه تعالیریاست محترام تأمین اجتماعیریاست محترر جموروری بره سیوسرت«ریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانریاست محترم جمهوری اسلامی ایران :ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران ِریاست محترم شعبهریز اقلام مشمول و غیر مشمول پیوست یازدهم تنقیح و تلخیص بخشنامه (۱۱) جدید در آمد و ملحقات آزئوشیزیک و نقش آن در مهندسی آبزئوفیزیک و نقش آن در ممهندسی آبزئوفیزیک و نقشس آن در ممهندسی آبزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیزان اداری راکو راعت: ۱۱:۲زان باه و لوور ورزان رام و وج تورزب عح کا را هکیت لس سَنَ سرزدوفیزیک ونتش آن در مندسی آب,زرد رل فدمام رشرت لجرانت ن ریت در سرزشگندی و بعازی خای برای دشترایی کهزمینههای بروز فساد و با هدف استفاده بهینه از ظرفیتهای پیمانکاران. مشاوران و تأمینکنشدگازهکشسی 9 بسازی خاک برای دشتهایی کهزک کا. کار را ان نت ۳ ۴ رز ها ملظسأدان بر مت و یاه رک سور رت نداردسا مان "امن احای ۱ صاوو ساب غرم و بو مر مت جما وی » بوست: نداردساختمانهای با اسکلت فلزی (جوشی یا پیچ و مهرهای) معمولا به لحاظ الکتریکی پیوسته هستند و دساختمانهای حغالت در مقابلسادالش ان یلگ با سین وآروسار ماه رس در رم ارساران "انا ای راساربان اداری وا کدی سور را نداردسارمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسارمان مدیریت و برنامه ریزی کشورساز ان مور و وربا ورویساز مان برنامه و بودجه کشورساز مان بناهدر و دریانوردیسازدان ارنامه و (ءدجه تَدْ ورسازمان آدرای و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان اداری و استخدامی کشورسازمان ام و لووجر سورسازمان امور اداری و استخدامی کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برفامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه -وزسازمان برنامه و بودجه -وزارت نیروسازمان برنامه و بودجه آبرانسازمان برنامه و بودجه ابرانسازمان برنامه و بودجه وزارت نیروسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه کشورسازمان برنامه و بودجه- وزارت نیروسازمان برنامه و بودجه- وزارت یروسازمان برنامه و بودجه. دفتر فنیسازمان برنامه و بودجه. دفتر فنیسازمان برنامه و بودجه. دفتر فنیسازمان برنامه و بودجه. دفتر فنیسازمان برنامه و بودجه. دفتر فنیسازمان برنامه و بودحجه کشورسازمان ربانمه و بودجه کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان ربانهم و بودهج کشورسازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران - سازمان ملی استاندارد آبرانسازمان مد بربت و برنامهریزی کشورسازمان مد بریت و برفامه ریزی کشورسازمان مد بریت و برفامهربزی کشورسازمان مد بریت و برفامهریزی کشورسازمان مد بریت و برفامهریزی کشورسازمان مد بریت و برفامهریزی کشورسازمان مد بریت و برفامهریزی کشورسازمان مد بریت و برفامهریزی کشورسازمان مد بریت و برفامهریزی کشورسازمان مد بریت و برفامهریزی کشورسازمان مد بریت و برفاههریزی کشورسازمان مد بریت و برنامهریزی کشورسازمان مد بریت و برنامهریزی کشورسازمان مد بریت و برنامهریزی کشورسازمان مد بریت و برنامهریزی کشورسازمان مد بریت و برنامهریزی کشورسازمان مد بریت و برنامهریزی کشورسازمان مد بریت و برنامهریزی کشورسازمان مدبریت و برنامهربزی کشورسازمان مدبریت و برنامهربزی کشورسازمان مدبریت و برنامهربزی کشورسازمان مدبریت و برنامهربزی کشورسازمان مدبریت و برنامهربزی کشورسازمان مدبریت و برنامهربزی کشورسازمان مدبریت و برنامهربزی کشورسازمان مدبریت و برنامهربزی کشورسازمان مدبریت و برنامهربزی کشورسازمان مدبریت و برنامهریزی کشورسازمان مدبریت و برنامهریزی کشورسازمان مدبریت و برنامهریزی کشورسازمان مدبریت و برنامهریزی کشورسازمان مدبریت و برنامهریزی کشورسازمان مدبریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیربت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برفامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ربزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ربزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشورسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیروسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیروسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیروسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیروسازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیروسازمان مدیریت و برنامهرپزی کشورسازمان مدیریت و برنامهرپزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان مدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برفامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان ممدیریت و برنامهریزی کشورسازمان میراث فرهنگی. صنایع دستی و گردشگریسازمان ها و دستگاه های زیر مجموعه وزارت امور اقتصادی و داراییسازمان یام و لووم ورسازممان مد بریت و برفاههریزی کشورسازه و تمامی اجزای آن باید در برابر گسیختگی در زمان رویداد نهایی مانند زلزله طراحی شوند.سازیازه نادار دسا یور و تداردسامان با و لوو لورسامان با و لوو لورسامانه سرمایش ایستا درجه حرارت فضای داخل را به استفاده از پدیده حرارت طبیعی تنظیم میکند.سای در شود ترادسخصی افراد باید از پرده یا سایر روشها استفاده نمود.سر فصلهای نمونه برای خلاصهسر کتهای حفاری و پمپازسرا زا تسیا کم را وی بو دنل وسرپناه ایستگاه های اتوبوس و اتوبوسسری یا موانعیسس وزارت «فاع و سای سروا یم بیوست:سسط ست سار هگا رک وسشورای ی سهرداری دیهان درسلامت کارکنان صنعت آب و برق و با عنایت به موافقت سازمان تأمین اجتماعی و مجوز بیمه مرکزیسنا تابن بای دج موب درا است. ام سم رممری دود العان)» ریک نداردسند 3292سند 3360سند 3361سند 3362سند 3363سند 3364سند 3365سند 3367سند 3368سند 3369سند 3370سند 3371سند 3448سند 3451سند 3506سند 3515سند 4007سند 4059سند 4102سند 4209سند 4503سند 4504سند 4628سند 4914سند 5012سند 5015سند 5023سند 5025سند 5027سند 5029سند 5053سند 5060سند 5088سند 5096سند 5098سند 5099سند 5103سند 5104سند 5119سند 5120سند 5139سند 5141سند 5146سند 5149سند 5150سند 5151سند 5154سند 5155سند 5156سند 5159سند 5161سند 5162سند 5163سند 5167سند 5170سند 5171سند 5176سند 5178سند 5179سند 5184سند 5197سند 5199سند 5200سند 5211سند 5215سند 5223سند 5227سند 5230سند 5231سند 5233سند 5235سند 5236سند 5251سند 5253سند 5255سند 5256سند 5257سند 5260سند 5262سند 5263سند 5276سند 5299سند 5302سند 5303سند 5305سند 5306سند 5311سند 5330سند 5333سند 5335سند 5338سند 5339سند 5340سند 5348سند 5352سند 5389سند 5402سند 5436سند 5437سند 5439سند 5553سند 5568سند 5681سند 5719سند 5721سند 5733سند 5745سند 5750سند 5762سند 5864سند 5893سند 6001سند 6007سند 6010سند 6013سند 6018سند 6032سنف ملی توسعه بخش بهداشت و درهانسنگ مصرفی از هر گونه که باشد باید تمیر محکم. بادوام» متجانس و بدون رگه بوده و عاری ازسوزن تا ابتدای قوس قائم با ۰/2 در نظر گرفته شود. در صورت عدم وجود فضای کافی, حداقل فضای بیسیستم های کنترل و اتوماسیون در پست های فشار قویسیم از ال در اثرازنشاخ صههای مرحلهبندی کار در رودخانه. امکان پذ بری اجراء زمانبندی مراحل کار و سرعتشبوه نامه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات « قراردادها»شده دوره ها با اولو یشر کتهای مادر تخصصی و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرایط عمومی بیمه تمام خطر نصبشرایط عمومی قراردادشرایط مدیریتی و اجرایی اندازهگیریشرت سیهامی مد بر پت سابع ۸شرح ردیف : لوله فولادی سیاه درز دار به قطر نامی ۱۵ (یک دوم اینچ). رستّه ؛ ساختمان و ساخ<شرح عمومی خدماتشرهنگ فنی آبیاری و زهکشیشرکت سهامی مد بر بت منامن آب ابرانشرکت مادر تخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشورشرکتهای زیرمجموعه در صورت عدم اجرای چارچوب قرارداد ضمیمه با شرکتهای بیمهگرشرکتهای ماک بیس سی مشاأور در طرحهیای دیشرکتهای مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکتهای مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکتهای مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکتهای مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکتهای مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکتهای مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکتهای مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکتهای مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکتهای مادر تخصصی, ساتبا و مراکز آموزشی و پژوهشی وابستهشرکتهای مادر تخصصی, سازمانها و موسسات تایعهشرکتهای مادر تخصصی,. ساتبا. موسسات و مراکز آموزشی و پژوهشیشررداران محترم مناطق ۱ الی ۲۳شفاره: شرا ار باشماره ۲۱۰۶۹ 0۵0۵3( روزنامه رسمیشماره ۱۸۵۴۲۱ ۱۳شماره نشرد شر به ۰۵ ۰شماره ویزه نامه ۱۰۵۲شماره ویزه نامه ۱۱۱۹شماره ویزه نامه: ۹۸۵شماره ویزه نامه: ۱۰۱۰شماره ویزژه نامه: ۲۱۱۶۷شماره ویژه نامهشماره ویژه نامه: ۱۰۰۰شماره ویژه نامه: ۱۰۲۵شماره ویژه نامه: ۱۰۳۴شماره: تشاد هرهبشماره: وفرفدرب مهشماره: یرف در رده هرشهردارآن محترم مناطق ۱ الی ۲۳شهرداراآان محترم مناطق ۱ الی ۲۳۲شهرداران محترم مناطق ۱ آلی ۲۲شهرداران محترم مناطق ۱ الی ۲۲شهرداران محترم مناطق ۱ الی ۲۲شهرداران محترم مناطق ۱ الی ۲۲شهرداران محترم مناطق ۱ الی ۲۳شهرداران محترم مناطق ۱ الی ۲۳شهرست و شناسنامه نرم افزارهایشهفرست خدمات مطالعان مر حله دوم( تشریحی) وشورای اقتصاد در جلسه مورخ 13شورای عالی فناوری اطلاعات و در راستای آیجاد وحدت رویه در اجرای فعالیت های مرتبط با توسعه فشورای ملی توسعه و نظارت بر مراکز پذیرهنویسی اهدای سلولهای بنیادی خونساز و بانکهای خونشورایعالی اجرای سباستهای کلی اصل ۴۴ ثانون اساسیشویا و پاسوخیای ایجاد شوده در اعضوای سواختمان را می توان به دو رروهشکل ۰-۱۸-۱۰ اشکال مختلف برای مهار تجهیزاتشکل ۸-۶- نحوه اجرا با یک رول پیوستهشکل ۲۳-۳: مفصل نوع یا راشکل ۳۷-۱۲- نمایی از آسیب دیدگی سگمنت در حین پیشروی ۲881شکل ۳۹ تقرس مرکب حداقل برای رابط چنبری خروجی (مرعت طرح رابط ۳۰ کیلومتر در ساعت)شیرهای سولنوییدی در مدار هیدرولیکیشین لیسی فهرروی و دیش میت نان وت ۹ در ایصاحبان حرف و مشاغل آزاد در این آئیننامه به افرادی اطلاق میشود که برای انجام حرفه و شغل مصفحه پوششی شماره ویرایش:صنفی نمایندگان شرکت بیمه معلم از تاریخ ۸۷/۳/۱ مشمول مقررات قانون تأمین اجتماعی قرارصوس با رخست «ارانضای کارگروه تخصصی و عمومی و ویژه تدوین دستورالعمل نحوه رسیدگی به تأخیرات پیمان در وزارت نفضوابتدٌ نصب و راه اندازی» جایگزینی (استان) و جابجایی تجهیزات پزشکی سرمایهایضوابط خدمات پس از فروش شرکت های تجهیزات پزشگیضوابط و معیارهای انتخاب سامانهضوابط پذیرش و محاسبه کسر بهای عملیات اجرایضوابط کلی پذیرش طرحها به منغظور اجراییسازی شمضوع مقررات ناظر بر جرانم موضوع ماده 169 قانون مالیات های مستقیم اصلاحی مصوبطبق ضوابط قیمت گذاری کلیه کالاها (تجهیزات پزشکی ) که با ارز آزاد وارد کشور می شوند ومتقاضیطراحی بناهای در(طول موجهای کوتاهتر نور به شکل شدیدتری توسط جو پراکنده میشوند و بنابراین بر کار رصد تاثیع مصوبه: ابلاغ نرخ خرید تضمینی برق از نیروگاههای تجدیدپذیر و پاکعا موضوع: اصلاح نحوه محاسبه مستمریعرضه کنندگان تجهیزات و ملزومات پزشکی سراسر کشورعطف به نامه شماره ۱۱۰۳۷۹ مورخ ۱۶۰۰/۹/۲۱ در اجرای اصل یکصدعملیات خاکریزی و تراکم آن پس از لولهگذاریعنلوین و سرفصاهای دوره های آموزشی برایعنلوین و سرفصاهای دوره های آموزشی برایعنلوین و سرفصاهای دوره های آموزشی برایعنلوین و سرفصاهای ضوره های آموزشی برایعنلوین و سرفصفهای شوره های آموزشی برایعنلوین و سرفصلهای ضوره های آموزشی برایعنوان دوره: الزامات عمومی تأسیسات برقیعنوان ضابطه حمابت از تولیدعنوان فرم درخواست. ثبت وسابل پزشکی ۱عون دستورالعمل ثبت تجهپزات وملزومات پزشکی (تولید داخل و وارداتی) ٍعون نی و جهز ایغیر مخرب اسکت که با اسکتفاده از خاصکیت موئینگی برای آشککارفراخوان بکارگیری کارشناسان واجد شرایط برای همکاری کارشناسی با شورای عالی فنیفرسایش رسوب در آبخیزهافرسایش شدید سواحل دریا در محل مصب گردیده و کف کنی زیادی در پاییندست آن به وجود آمده» ضمنفرم انصراف از درخواست انتقال کسور بازنشستگی از سایر صندوقها به سازمان تامین اجتماعیفرم درخواست معرفی به کمیسیون پزشکیفرم درخواست معرفی به کمیسیون پزشکیفصل تسنسم - جداسازی لرزه ای در بهسازی سازهها ۳۹فصل دهم : الزامات کاب لکنسی منوازن و فیبر نوری ۱۹۷فصل دهم: سازه با میراگر109فصل سوم- دستورالعمل طراحی و کنترل لرزهفصل سوم- طراحی و ساخت منظرراه ۳۶( ۵۸۳فصل ششم - رفتارسنجی زمینلغزش با استفاده از تکنیک نداخلسنجی راداری ۹۹/۰۹/۲۶ ۱۷۹فصل شم الزامات طراحی سیستمهای سازهای با عملکرد برتر ۱۴۰۳/۰۶/۱۵ ۱۵۵فصل مالیات بر درآمد حقوقفصل نهم- رونسنایی پلهاء راههای مرنفع و تفاطعهای غیر همسطح )۱۳فصل هفتم - اصول فنی و مراحل ساخت آیشکنها ۸۳فصل هفتم- شرح تحولات پیش رو و تحولات تولید در طول زمان 133فصل چهاردهم - قیر در راهسازی ۳۹۵فصل چهارم: مالیات بر درآمد مشاغل ی ۳۱فعالیتهای خدماترسانی مرتبط با سامانههایفلاش تانک)- تعیین معیار مصرف آب وفنی و زیربنایی پژوهشگاه نیروفنیو درآمد و درمان سیستم جامع کمیسیون های پزشگی «فهر ست و شناسنامه نرم افزارهای مهندسی آنفهرست برخی از مودیان مالیاتی که نسببت ببه ارسبا س اسبتردادظ انهارنامبه دوره مالیباتی (هبارفهرست خدمات مرحله بهرهبرداری و نگهداری سدهافهرست خدمات مرحلهه شناسایی رسوبسنجی و رسوب شناسیفهرست دانشگاههای دولتی دارای حداقل یکی از رشته های مهندسیقابلیت تنظیم درجه حرارت بدن نوزاد از ۳۴ تا ۳۸قانممقام محترم وزیر ات۳ 2قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنقانون برنامه پنحم توسعهقانون تأمین اجتماعی مصوبت ۱۳۹۵۴ و الحاقی دو تبصره به ماده (۷۶)مصوب ۹۳۱ مصوبه بواره اه موصوقانون تدوین و تشیح قوانین و مقررات کشور که با عنوان طرح به مجلسسشورای اسلامیقانون جهش تولید دانش بنیان- مواد 1055-147-148قانون جهش تولید مسکن سقانون راجع به اصلاح ماده ۲۱ قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و داروبی و مواد خوردنی و آشامقانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی (مصوب ۱۳۸۳/۰۲/۱۲)قانون مالئیات های مستقیمقانون مالیات برقانون مالیات بر ارزش افزودهقانون مالیات بر ارزش افزوده مصوبقانون مالیات بر ارزش افزوده مصوبقانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1387قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب1400/03/02قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400قانون مالیات بر ارزشافزوده مصوب 1400قانون مالیات هایقانون مالیات های مستقیمقانون مالیات های مستقیمقانون مالیات های مستقیمقانون مالیات های مستقیمقانون مالیات های مستقیم (به شماره6978قانون مالیات های مستقیم مقانون مالیات های مستقیم مقانون مالیات های مستقیم مقانون مربوط به مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص ترکیبقانون نغلام مهندسی و کنترلی ساختمانقانون پایانه های فروشگاهی وقانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری، صنعتی موادقانون کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دربایی دربای خزرقرارداد شماره یدقعمرات اساسی. خرید تجهیزات وقنک آبها و قأسیسات پایانهای استباایکقچء ست نات مک کت ده که نفورکیملا وزارت امور اقتصادی و دارایی مدالاه ی رای کا سو وی ها رای زکلغو ماده (۷) آیین نامه اجرایی قانون بیمه همگانی خدمات درمانی کشور (مصوب ۱۳۷۸/۰۶/۱۰)لوسر هس وکا 7 حمایت تأمیناجتماعی از حادثهدیده ناشی از کار مشروطلوله یا قوطی با قطر یا بعد کوچکتر و مساوی177لولهکشی آب سرد و آب گرم مصرفیلسا ان نارمان یام و نووی آسور بومت: تاردما ّ ,کت صوییم هیا و مهن کی سم اس طسقما یر پیش را شیمماده۱) این دستورالعمل با توجه به مشکلات موجود در عدم استفاده مجدد از کاشتنیهای ارتوپدی درماده11) قانون مالیات بر ارزش افزودهماده17) قانون جهش تولید مسکنماده 1 تعریف: نظام مهندسی و کنترل ساختمان عبارت است از محموعه قانون» مقررات, آئیننامههاءماده ۱- سرپرستی کودکان و نوجوانان فاقد سرپرست به منظور تأمین نیازهای مادی و معنوی آنان, باماده ۱۵- رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل سازمان مکلف است کل هزینه واحدهایماده ۱۹ - کلیه دستگاههای مشمول این قانون موظفند با مرخصی استعلاجیماده واحده - بند یک ماده ۲۰ قانون مربوط به مقررات آمور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامماده واحده - بند یک ماده ۲۰ قانون مربوط به مقررات آمور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی» آشامیمارا ن "ان بای برمارا ن "ان بای برمالیاتی به سود تقسیم نشده شرکتماما رام و وود ورماما مار و لو ورماما ناران رام و لووی سورمان باه و لووجرم ورمان نامه وود ازمان یام و لوویز سورماندان "نی ور ارت عاولن کار و رداه اتا 59 موست: اروماوت ای رای سمه تعالیماولی) مار کی) رد «فاوری مور ی اسلای ان ۲ به به۵م۱مبانی و ضوابط طراحی شبکههای جمع آوریمبحث یازدهم مقررات ملی ساختمانمبندسی در دروزههای مدندسی آتمتاون محترم وزیر ورئیس شورای قدوین مقررات ملی ساختمانمتاونت برنامهریزی و فنأرت راهبردی رییس جه: ورمتقاضی انذرادی (انعقاد پیمان با موسسه و پژوهنده)متقاضی انفرادی (انعقاد بیمان با بژوهنده)متمم فرهنگ شنی آبیاری و زهکشیمتمم فرهنگ شنی آبیاری و زهکشیمتناسب با سنوات پرداخت حق بیمهمجلس شورای اسلاسی یلا پدوسسش ومجموع خارج از قضور با آهنسات همپوشانی هامجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناءمجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناءمجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناءمجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناءمجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناءمجموعه قوانین مرتبط با هیأت امناء ۳۷مجموعه قوانین و مقررات حوزه سازمان بیمه سلامت ایرانمحاون مرن رک رو و او دی ای این ۲ب رحمحدوده نوسانات ولتاژٌ در نقطه اتصالمحص و اس هس حطر, وممحمصصصی ۹ که اس امس سر در موم متاممحو مت مر ی ول وفاوری در ی اسّای امانمحورهای بلند و کوتاه با روابط زیر بیان میشوند:مختلف اعم از خریدء مناقصه» مزایده» سرمایهگذاری» مشارکت یا ترک تشریفات» توافقنامه یا تفاهمخلوط کن (از جمله کامیونهایمدا این ای رت داردمدارهای برقرسانی و کنترل به نحو رضایتبخشی نصب شدهاندمدب رآن عامل شرکتهای اصلی و فرعیمدبران کل محترم ستادیمدری کل محترم ستادیمدری کل محترم ستادیمدری کل محترم ستادیمدری کل محترم ستادیمدریان کل محترم مستقل ستادیمدریکل محترم تأمین اجتماعی استانمدریکل محترم تأمین اجتماعی استانمدریکل محترم تأمین اجتماعی استانمدیبران و روسای محترم واحدهای ستادیمدیر کل محترم امو... ر مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتیمدیر کل محترم امور مالیاتی ...مدیر کل محترم امور مالیاتی ...مدیر کل محترم امور مالیاتی استانمدیر کل محترم دفتر روابط عمومی و فرهنگسازی مالیاتیمدیران عامل محترم بانکهای دولتی، غیر دولتی، شرکت دولتی پستمدیران محترم دادرسی سراسر کشورمدیران محترم دادرسی مالیاتیمدیران محترم شرکت های پذیرفته شده در بورس و فرابورسمدیران محترم واحدهای تابعهمدیران کل محترم ادارات امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتیمدیران کل محترم امور مالیاتی ...مدیران کل محترم واحدهای ستادی ِمدیران کل و روْسای محترم واحدهای مستقل ستادیمدیران/ سرپرست های محترم دادرسی مالیاتیمدیرعامل محترم بانک ملی ایرانمدیرعامل محترم روزنامه رسمی کشورمدیرعامل محترم شرکت مشاور مدیریت و خدمات ماشینی تامینمدیرکل محترم/معاون محترم حسابرسی/مسئول محترم حوزه حسابرسی اداره کل امور مالیاتیمدیریت محترم مهندسی 9 طرحهای شرکت ملی گاز آبرانمر در یرم مرومر عم جتماعی و فرهنگیمراحل کلی ثبت تا شناسه گذاری وسبله پزشکگی دار اداره کل تحهیزات و ملزومات بپزشکی سازمان غد)مرت وک بای را چا مکمرروی بر تجربیات برنامه ریزی آبمروری بر ضوابط 9 استانداردهای انتخابمرکز تحقیقات را» مسکن و شهرسازیمس وا مرا 7 را سا اندمشارکت مارون کاران و مهندسی و خدمات چاه سی لندمشاعصات ثنی عمومی و اجراییمشاور مختلف خارجی در طول سالیان متمادی, پایگاه سست و ضعیفی را برای نظام برنامهریزی فراهممشاوران محترم شهردار نهرانمشاوران محترم شهردار نهرانمشاوران محترم شهردار نهرانمشاوران محترم شهردار نهرانمشاوران محترم شهردار نهرانمشتدل بر :سار جدد)مشخصات عمومی ساختمان در فرم ارزیابی سریع با مشاهده از بیرون ساختمان تکمیل میشود.مشخصات فنی تهیه، نصب، نگهداری و تعمیر چراغمشخصات فنی ساخت، نصب و نگهداری تابلوهای ترافیکیمشخصات فنی ساخت، نصب و نگهداری حفاظ هامشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجرابیمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجراییمشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی جریان ضعیف ساختمانمشخصات فنی و اجرایی روسازی مسیر اتوبوس های تندرومشخصههای حرکت زمین در حین وقوع زلزله از طریق لرزهنگاری در نقاط نصب لرزهنگارها بهصورت تمشموئین ماده ۹۵ قانون تأمین اجتماعیمصالح و فر آوردههای ساختمانیمصرح در این قانون از جمله قانون تخصیص سهمیه برای زنان در پذیرش دستیاریمصوبه شورای عالی اداری در مورد واگذاری امور پشتیبانی دستگاههای اجرایی به بخش غیر دولتیمضخصات فنی عمومی راهمعاد لیس مود و دسا ایمعالونت برفامهریزی و تغظارت راهبردی ریس جمهورمعالونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمعاوئت حقوقی و آمور مجلسمعاودت فنی و عمرانی پل ۳۳معاودت فنی و عمرانی پوسمعاودت فنی و عمرانی پوسمعاوست فنی و عمرانی نمیمعاوشت دی رایمعاول در ای راست مموری سم ۳۴۴۲معاولی ر ور سارمالش ام و لو وجلور پوت نداردمعاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهورمعاون محترم توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزیمعاون محترم توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزیمعاون محترم علمی, فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیس جمهور منضم به فهرست اطلاعات (1098)معاون محترم وزیر و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایرانمعاون وزبر و رئیس سازمان فدمعاونان محترم سازمانمعاونان محترم سازمانمعاونان محترم شهردار ثهرانمعاونان محترم شهردار ثهرانمعاونان محترم شهردار نهرانمعاونان محترم وزبر نفتمعاونان محترم وزبر و مدیران عاسل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزبر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزبر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزبر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزیرمعاونان محترم وزیر نفتمعاونان محترم وزیر نفتمعاونان محترم وزیر نفت ۱معاونان محترم وزیر و مدیران عامل شرکت های اصلیمعاونان محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزیر و مدیرانعامل شرکتهای اصلیمعاونان محترم وزیر و مدیرانعامل شرکتهای اصلیمعاونت آمور آب و آبفامعاونت آمور آب و آبقامعاونت آمور آب و آبقامعاونت آمور آب و ابفامعاونت آمور مهندسی و فناوریمعاونت آمورمسکن و ساختمان عادیمعاونت امور آب و آبفامعاونت امور آب و آبفامعاونت امور آب و آبفامعاونت امور آب و آبقامعاونت امور آب و آبقامعاونت امور آب و آبقامعاونت امور آب و ابفامعاونت امور مسکن و ساختماد رهمعاونت بر نامه ریزی و نغثارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برفامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامه ریزی و نغفارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامهرپزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و تغقارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و تغقارت راهبردی رییس جهوورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردیمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور وزارت نیرومعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ربیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ربیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ربیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ربیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ربیس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوریمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوریمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ریبس جمپهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ریبس جمپورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ریس جمپورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ریس جمپورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جممهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمپورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمیورمعاونت برنامهریزی و نغفارت راهبردی رییس جموورمعاونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی ریاست جهموریمعاونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمعاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهورمعاونت علمی و فناوری ریبیس جمهورمعاونت فنی و عمراتی ماشمعاونت فنی و عمرانی را شوهمعاونت فنی و عمرانی را وهمعاونت فنی و عمرانی شوهمعاونت فنی و عمرانی وال۳۳معاونت فنی و عمرانی وسمعاونت فنی و عمرانی پوسمعاونت فنی و عمرانی پوسمعاونت فنی و عمرانی پوسمعاونت فنی و عمرانی پوسمعاونت فنی و عمرانی پیرس,معاونت فنی و عمرانی پیرس,معاونت فنی و عمرانی پیرست:معاونت فنی و عمرانی پیوسس,معاونت فنی و عمرانی یرسمعاونت فنی. آمور زیربنایی و تولیدی وزارت راه و شهرسازیمعاونت فنی. امور زیربنایی و تولیدی سازمان نقشهبرداری کشورمعاونت فنی، امور زیربنایی ومعاونت فنی، زیربنایی و تولیدی سازمان نقشهمعاونت قوانین؛ بررسی و اظهارنظر نمایید.معاونت مهندسی, پژزوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناورکمعاونت مهندسی, پژوهش و فناورکمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی. پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی، پژوهش و فناوریمعاونت مهندسی، پژوهش و فناوریمعاونت مهیدسی و ساخت داحلمعاونت مهیدسی, پژوهش و فناوریمعاونت مهیدسی, پژوهش و فناوریمعاونت مور آب و آبقامعاونت نظارت راهبردی وزارت تهرو ۱ 1 ۱ تبدیل های نوع سوم و چهارم تنها در ورودی سازه بکار میمعاونت پژوهش و مطالعات پایهمعاونین محترم شهردا رتهرانمعاونین محترم شهردار نهرانمعاونین محترم شهردار نهرانمعاونین محترم شهردار نهرانمعاونین محترم شهردار نهرانمعاونین محترم شهردار نهرانمعاونین محترم فنی و عمرانی مناطق بیست و دو گانهمعاونین محترم وزبرمعاونین محترم وزبر و مدبران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزبر و مدبران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزبر و مدیران عامل شرکت های اصلیمعاونین محترم وزبر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیبرمعاونین محترم وزیرمعاونین محترم وزیرمعاونین محترم وزیرمعاونین محترم وزیرمعاونین محترم وزیرمعاونین محترم وزیر و مدبران عامل شر کتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیبران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیرآن عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عأمل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکت های اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکت های اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل شرکتهای اصلیمعاونین محنرم وزبر و مدبران عامل شرکت های اصلیمعاونین و مشاورین وزیرء دفاتر مستقل حوزه ستادیمعبرهایی که برای لولهمعطوف به پروژه نشانمعلونت بر نامهریزی و تغقارت راهبردی رسسی جمهورمعلونت برفامه ریزی و تغفارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه ریزی و نغظارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه ریزی و نغفارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامه ریزی و نغقارت راهبردی ربیس جمهورمعلونت برفامهریزی و ارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامهریزی و نغفارت راهبردی ربیس جمهورمعلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفاههریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برفنامهریزی و تغارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برنامهریزی و تغثارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمعلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمعلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جموورمعلونت برنامهریزی و نغلارت راهبردی رییس جمهورمعلونت فنی و توسعه آمور زیر بناییمعمولترین روش آببندی بامها و سایر قسمتهای ساختمان, استفاده از قیر و گونی است که درمعوون مهندیی ووه و هعوریمعیارهای اجباری, برای تأمین هدفهای طراحی مورد نیاز است. چنین معیارهایی مانند این بند با حمفاونان محترم شهردار تفرانمقررات زدایی و وحدت رویهمقررات فصل نهم باب چهارم قانون مالیات های مستقیممقررات ملی ساختمان ابرانملاع مک سیخ باممعال «بخشنامه تلخس شماره ۲۲ مور بسبهشدگان »من ررض در ایرارنمنابع آب زیر زمینی ومناسب ترین پیشنهاد در مناقصات پیمانکارمناسب و مستمر آنها در پیشرفت جوامع, تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتنابنا پذیر کرده است.مناسب و مستمر آنها در پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتنابناپذ پر کرده است.مناوزن و سرفصامای دورهدای آدوزشی برایمنظور متمرکز نمودن کلیۀ ضوابط کفالت، نحوه بررسی وچگونگی احراز شرایط ومنمم فرهنگ فنی آبیاری و زهکشیمننوررش در امرانمننیررش در ایرانمننیوررش در امرانمهاونت برفامهریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهاونت برنامه ریزی و نغثارت راهبردی رئیس جمهورمهاونت برنامه ریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهاونت برنامهریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهاونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهرودن هی و جهز ایمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و نغفارت راهبردی رسی جمهورمهلونت برفامه ریزی و نغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامه ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامه ریزی و نغقفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تخفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تخفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغثارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغخقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغخقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغخقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغخقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغخقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ربیس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ربیسی جمهورمهلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و نخارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و نغارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و نغفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی ربیس جمهورمهلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی ربیس جمهورمهلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی رسسی جمهورمهلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاه» ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاهه ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاهه ریزی و نغقفارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاههریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاههریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاههریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برفاههریزی و نغفارت راهبردی ربیس جمهورمهلونت برنامه ریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامه ریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برنامهریزی و تغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغظارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغفارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغفارت راهبردی رییس جهمهورمهلونت برنامهریزی و نغفارت راهبردی رییس جهمهورمهلونت برنامهریزی و نغفارت راهبردی رییس جهمهورمهلونت برنامهریزی و نغفارت راهبردی رییس جهمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی ریس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهلونت برنامهریزی و نغقارت راهبردی رییس جمهورمهندسان مشاور شرکت های انفورماتیک و،دستگاه های اجرایی به بخشنامهمهندسان مشاور و دستگاه های اجرایی به بخشنامهمهندسان مشاور و دستگاه های اجرایی به بخشنامهمهندسان مشاور و دستگاه های اجرایی به بخشنامهمهندسان مشاور و پیمانکاران ،دستگاههای اجرایی به بخشنامهمواد مرتبط قانون برنامه ششم توسعه با سازمان تأمینموارد استاندارد ایمنی آزمایشگاهی را هنگام استفاده از گازهای فشرده رعایت نمائید. کپسولهای گمواردی که باید در راهاندازی دستگاه رعایت شود:موافقتنامه حاغره همراه پا اسناد و مذارک موضوع ماده ۲ آن» که محموعهای غیر قابلموجن دمم ردان رد تایناخد تدم کین ایشا یت مت ٩ همینا شا مشک دددت نس شارت شاه دک و شاموجن دمم ردان رد تایناخد تدم کین ایشا یت مت ٩ همینا شا مشک دددت نس شارت شاه دک و شامور ۱ امراله را را رت را ار ار رل ارمور املای ارانن هر ام ۹۴مور ی اسلا یرال رایمور ی املایارران از رتمور یاملایارانی شماره : ۸۹۵ اس ,۲۸مور یلا یاهمان ارو بر رت رامور یلا یاهمان را را را ارمورا یسایس را لکمورک اسلا ار۱ تاره . را ی ای ار رامورک اسلا ی امران رامورک اسلا یا رال سرمورک اسلا یاران در : ۱۳۹۹۳مورک ام ماران تا ۱۳۹۷۳۶موری اسلا یاران باره وموری املایاران باره رای ار را رک را رهموز مطاوات موضوع: قانون حمایت خانواده بخشنامه شمارهموز کار (در صورت استفاده)موسسات آموزش عالی و پژوهشیموسسه استاندارد و تحقیقات صنئعتی امرانموسسهٌ استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به موجب بند یک ماده۳ قانون اصلاح قوانین و مقررات مْموضوع : بیمه اعضاء انعمن صنفی نمایندگانموضوع : تداوم برداخت حق بیمه کارگران فصلیموضوع : تغییر در حداقل شرایط اختصاصی و ظرفیت شرکتهای پیمانکاری آییننامه طبقهبندی و تشخیصموضوع : درمان بیمه شدگان حرفومشاغل آزادو اختیاریموضوع : دستورالعمل تعدبل حقالزحمه خدمات تهمیه طرحهای توسعه و عمران. حوزه نفوذ و تفصیلی شموضوع : دستورالعمل تعدیل حقالزحمه خدمات تهیه طرح توسعه و عمران (جامع) ناحیهموضوع : دستورالعمل تعدیل حقالزحمه خدمات تهیه طرحهای هادی روستاییموضوع : ماخذ احتساب حق بیمه فراردادهای مکانیزهموضوع : کاهش دعاوی قراردادی و خسارات ناشیه (از طریق بهسازی فرایند مناقصات و قراردادهای عموموضوع استرداد اضافه پرداختی بابت مالیات بر درآمد حقوقموضوع حذف شرط "تازه بودن" محصوالت کشاورزی از کلیه فهرست های کاالموضوع راه اندازی سامانه صدور برخط گواهی عدم بدهی مالیاتی بین المللیموضوع صدور گواهی اقامت مالیاتی از طریق سامانه برخطموضوع عدم امکان مطالبه جرایم (با ماهیت تاخیری) شخص ورشکسته پس از تاریخ توقفموضوع ماده (۱۰) قانون نحوه انجام امور مالی و معاملاتیموضوع مصوبه: تصویب نمونه قراردادهای تضمین خرید آب/پساب از تصفیهخانههای آب/فاضلابموضوع مصوبه: تعرفههای آب. خدمات دقع فاضلاب و شرایط عمومی آنهاموضوع مصوبه: تعرفههای برق و شرایط عمومی آنهاموضوع نحوه اجرای احکام مالیاتی مرتبط با قانون الزام به ثبت رسمی معامالت اموال غیرمنقولموضوع: ابلاغ آیین نامه ضوابط فعالیت واحد بیماران بین الملل درموسسات پزشکیموضوع: ابلاغ مشاغل حوره فناوری اطلاعاتموضوع: اجرای بند ج تبصره ۱۱ قانونموضوع: اجرای قانون بازنشستگی پیش از کوبموضوع: اجرای ماده ۴۰ فانون رفع موانع تولیدموضوع: ارایه خدمات برقراری غیرحضوری مستمری بازماندگان و تعهدنامه غیرحضوری فرزندان اناث بازموضوع: اصلاح برخی از بندهای بخشنامه تنقیح و تلخیص بازنشستگی به شماره ۱۰۰۰/۹۷/۱۳۱۹۶ مورخموضوع: اصلاح برخی از بندهای بخشنامه تنقیح» تلخیص و تجمیع بخشنامه ها و دستورهای آداری بیمهموضوع: اصلاح بند (۱۱) بخشنامه شماره ۱۲ مشترک فنی و د رآمدموضوع: اصلاح بندهای ۲۹ و ۳۰ بخشنامه شماره ۱۷ امور فنی بیمه شدگانموضوع: اصلاح سقف سنی جهت پذیرشموضوع: اصلاح شیوه پرداخت مستمسی بازماندگانموضوع: اصلاح مبنای محاسبه حق بیمهموضوع: اصلاح موضوع پرداخت حقبیمه توسط بازماندگان متوفی مندرج در بخشنامه شماره ۲۲ امور بیمموضوع: الحاق اصلاحیه ماده (۱۱) آئین نامه هیاتهای تشخیص مطالباتموضوع: الحاق بخش نهم و دهم به بخشنامه تنقیج» تلخیص و تجمیع بخشنامه بازرسی کارگاهیموضوع: الحاق بخش هشتم " بازرسی از کارگاههای دارای نیروی کار خارجی"موضوع: الحاق بندهای (۴۷) و (۴۸) به بخشنامه شماره ۱۶ اآمور فنی بیمه شدگانموضوع: الحاق یک جزء به بند (۴-۷) بخشنامه تلخیص و تجمیع بخشنامههاء دستورالعملها و دستورهاموضوع: امهال حق بیمه قراردادهای مهندسین مشاور و پیمانگاران مشمول ضوابط طرح های تملگ داراییموضوع: انتتال مکانیزه اطلاغاتموضوع: انتقال عملیات وصول و اقدامات اجرائی پرونده های مهم به اداره کل مبارزه با فرار مالیاموضوع: بازنشستگی کارگنانموضوع: بخشودگی جرائم کارفرمایان خوش حساب وموضوع: بخشودگی جرایمموضوع: بیمه شدگان ادامه بیمه به طور اختیاری سس اداریموضوع: بیمه پدید آورندگان» بخشنامهموضوع: تجدید محاسبه مستمری مشمولین بخشنامه شمارهموضوع: تصویب دستورالعمل کنترل و بازرسی در اجرای مقاوثهنامه دریایی ۲۰۰۶موضوع: تَقسیط بدهی مستمری بگیران 1موضوع: حقبیمه ساختمانی پروژههای مسکن مهرموضوع: دستورالدمل طرح کارورزی دانش آموختگان دانشگاهیموضوع: دستورالعمل اجرایی صدور گواهینامه حداقل پرسنل ایمن شناورموضوع: دستورالعمل نحوه محاسبه تفاوت بهای گرموضوع: رفع برخی محدودیتهای فرزند یا فرزندان چهارم باهموضوع: ساماندهی و شعال کردن پروئدههایموضوع: سامانه استعلام پروانه میارت فنیموضوع: سوابق اشتغال پزشکان سازمان به صورتموضوع: قانون نقل و انتقال سوابق بیمه با کسور بازنشستگی بین صندوق های بازنشستگیموضوع: مبنای پرداخت حق بیمه بخشنامه ۶۸۶/۱موضوع: متناسبسازی حقوق مستمرییگیران در قانون برنامه هفتم پیشرفتموضوع: نحوه آجرای قانون بیمه های اجتماعی کارگران ...*موضوع: نحوه اجرای ماده ۳۱ قانون برنامه پنجمموضوع: نحوه احتساب اضافه کارموضوع: نحوه احرای ماده ٩٩ آئین نامهموضوع: نحوه استعلام و در یافت اسنحقاق درمانموضوع: نحوه انجام هزینهموضوع: نحوه بازرسی و تغقارت بر پوششموضوع: نحوه دریافت مستندات قیزیگی در فرایند تشخیص صلاحیت سرکبای مهندسان مشاور و پیمانگارانموضوع: نحوه معرفی مشمولین قانون بیمه اجباریموضوع: نحوهء اجرای قانون موافقتنامه تأمین اجتماعی بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت جمهوموضوع: واگذاری بخشی از فرآیند ۰موضوع: پذیرش سنوات ارفائی کار کنانموضوع: پوشش بیمه ای گروههای خاص شماره ۱۰موضوع: چگونگی اجرای بخشودگی جرایمموضوع: چگونگی پرداخت حق الزحمه همکاران فعال در طرح پرونده الکترونیکموضوع: یکنواخت سازی گواهیموم یا رب ورا راموْسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایرانموْسسهٌ استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به موجب بند یک ماده۳ قانون اصلاح قوانین و مقررات مموی املای ان و رورممکدبسی و سید : مکدیسی و سید منحنی طیف تشدید شتاب زمین در بدنه سد را مطابق شکل (پ۴-۴) ارائهمکرر قانون اجرای سیاستمکرر قانون مالیاتهاینأییر یسات و سازه های صتد صنمت نفئتنار و ادیتان سر ایرزاننارا نیام و لووزر سورناربالن اداری و یرای ور ادناریا نیام و لوور سورناریا نیام و لوور سورناریا نیام و لوور سورناریا نیام و لوور مورنازمان ام و اووم لورنازمان ام و لووم لورنام فنی و اجرایی شررداری تزراننام فنی و اجرایی شرّرداری تّران رانام قنی و اجرایی شررداری ترراننامه طرح هندسی راهنامه طرح هندسی راهنامه طرح هندسی راهنان "من احّشی و ول کار ور ای موست: ارونانان۴ااحتای ور ارس عاون کار ورفاهز تا موست: ینحوه اجرای مقررات تبصره (1) ماده (146) مکرر قانون مالیات های مستقیم در خصوصنحوه اعمال بخشودگی جرایم مالیات بر ارزش افزوده قطعی شدده در اجدرام مفداد بندد (ت) تبصدره 6نحوه ثبت و رسیدگی به اعتراض بیمه شدگاننحوه رسیدگی به اعتراضات اشخاص نسبت به اطالعات و اطالعیه های خرید و فروش و بارنامه در فرآیننحوه نگهداری و استفاده از فرم مفاصاحسابنحوه پذ برش مدت خدمت نظام وظیفه و حضور .۷نداشت. درمان و آموزس بزسنذنصب پالایشگاه های زه نغت و کازنرتسو ترا و با زر اس سیدنشام فنی و اجرایی شررداری ترراننشام فنی و اجرایی شررداری ترراننشام فنی و اجرایی شررداری ترراننشام فنی و اجرایی شررداری تزراننشام فنی و اجرایی شرّرداری قرراننشریه سماره ۱۷۳ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شمارزه ۱۹۲ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۳۷ - ازینشریه شماره ۴۳ - الف یرما ۳۳نشریه شماره ۵۲عغنشریه شماره ۶۶- الفنشریه شماره ۷۳- اننشریه شماره ۹۹ اننشریه شماره ۱۵۳ دفتر تحقیقات و معیارهای فنینشریه شماره ۱۵۵ دفتر تحقیقات و معیارهای فنینشریه شماره ۱۶۰نشریه شماره ۱۶۲نشریه شماره ۱۶۵نشریه شماره ۱۷۷ دفتر آامور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۸۵ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۸۷ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۸۸ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۹۰ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۹۱ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۹۸ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۱۹۸- الفنشریه شماره ۱۹۹ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۲۰۱ دفتر امور فنی و تدوین معیارنضانشریه شماره ۲۰۵ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۲۰۶ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۲۱۲ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۲۱۵ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانشریه شماره ۲۱۸ - الفنشریه شماره ۲۲۵نشریه شماره ۲۲۶نشریه شماره ۲۲۷نشریه شماره ۲۳۶نشریه شماره ۲۵۹نشریه شماره ۲۶۵نشریه شماره ۲۶۶نشریه شماره ۲۶۸نشریه شماره ۲۶۹نشریه شماره ۳۳۷ - الفنشریه شماره ۶۷۷نشریه شماره ۶۷۸نشریه شماره ۱۲۳۷ دفتر تحقیقات و معیارهای فنینشریه شماره ۲۳۰۹نشریه شماره ۱۴۶۳۲نشریه شماره غ۶۶عنشریه شماره ۸٩ (تجدیدنظر اول) معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردینشریه شمازره ۲۱۲۳ دفتر امور فنی و تدوین معیارهانصب ثتلمبه خانههای نفت و کازنضام فنی و اجرایی شررداری ترراننظام فنی و اجرایی شررداری تزراننظام فنی و اجرایی شهردارینظر به این که هیأت محترم وزیران با توجه به نرخ تورم اعلامی از سوی مرکز آمار ایران در اجراینظر به اینکه تنظیم لیست (صورت مزد با حقوق) بیمه شدگان مستلزم شناسایی کامل کارگاه ونظر به اینکه حسب بند3نظر به اینکه واحدهای اجرائی در برخی موارد پیرامون نحوه تشخیص دستگاهها و کارگاههای مشمول قنقطه با اختلاف دماینم کون شا میب و کحنمی ا رای وزرا ت ماو کار وراه احّی وت اروننام فنی و اجرایی شدرداری تزرانننام فنی و اجرایی شررداری تررانننام فنی و اجرایی شررداری ترّرانننام فنی و اجرایی شررداری ترّرانننام فنی و اجرایی شررداری ترّرانننام فنی و اجرایی شررداری ترّرانننام فنی و اجرایی شررداری ترّرانننام فنی و اجرایی شهرداری ترزرانننثام فنی و اجرایی شدرداری ترّرانننثام فنی و اجرایی شدّرداری ترّرانننثام فنی و اجرایی شررداری تررانننثام فنی و اجرایی شرداری تررانننلام فنی و اجرایی شیرداری تیراننهاد بازرسی: شخص حقوقی یا بخشی از شخص حقوقی است کهنوس نی و هر امینون اجرای سیاست هی اصل ۴۴نی زرش در ایراننیرو نامه شماره ۰ مورخ ۳ به بیوست بخشنامه شماره ۳۲۳۸ مورخنیروی انسانی در تصفیه خانه های آب و مراقبتنیروی برشی ستون در بالای چشمهٌ اتصالنیروی مفاوم افقی: نیروی اصطکاک کف. تفاوت بین فشار خاک محرک و مقاومه۶ ۵۸۵۴ تا هد مممم ممه مکن تمبر هر یار ی السا یره ۲۲۴۰۶ تا ۹۹۳۳۷۱ راه را هر مور یاسویارانه مراحل تواتری مرتبط با عملیات زهکشی زیرزمینیه) به طور کلی بر اساس بند قبلی» آسانسورها میتوانند به صورت گروهی در کنار یکدیگر و یا روبرها اک یرم ور وه موش مد دا ات ی کی اه مک وها بر اساس عملکردها بر سکس : یه ان وا سیگ سر : جراهای اجرایی ملی و استانیهای برای طراحی لرزههای برای طراحی لرزههای تقاضای حمل و نقلهای سرمایش متداول در ایرانهای عمومی شارژ خودرو و موتورسیکلت برقیهای قطار شهری و حومههای مستقیم مصوب ۰1380 به پیوست اصلاحیه حکم قسمت صدر جزء 3 بند (د) آیین نامه اجرایی مذکور کهبات وزیران» دستگاه های اجرایی می توانند نست به ارائه امکاناتهت را ااشسن نج زرلسای خن که سیک یت مه ساهدف: تأیید توانایی مزرعه بادی در راهاندازی و خاموشی مطلوب مورد نظر است. این تست برای تطابهر ایراشم دوره ام هر جورهر تغذیهکننده مواد شیمیایی خشک باید مجهز به محلولساز با حداقل زمان ماند پنج دقیقه در حداهر ست یمای اختصاصیهر ست یهای ااختصاهر ست یهای ااختصاهر ست یهای اختصاهر ست یهای اختصاصیهر ست یهای اختصاصیهر ست یهای اختصاصیهر ست یهای اختصاصیهر ماک نود وتهر کس انسانی را از مرگ رهایی بخشد. چنان است که گوبی همه مردم را زنضذه کرده است.هر کس انسانی را از مرگ رهایی بخشد. چنان است که گویی همه مردم را زنده کرده است.هریک از غلتکهای سهچرخ یا ردیف دوچرخ و سهچرخ باید هنگام کار باری معادل ۴۵ الی ۶۵هزینه بالاسری, به طور کلی به هزینه بالاسری عمومی و هزینه بالاسری کارء به شرح زیر تفکیک میهشتمین جلسه مورخ ۹۶/۹/۱۱ مقرر گردید. اعضاء سازمان نظام کاردانی ساختمان از تاریخ اجرای اینهعا ًٍت بر ًاه َْرهفتاد و هشتمین جلسه مورخ ۹۶/۶/۲۰ مقرر گردید اعضاء سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعیهمانطو رکه در عنوا ن آگیننامهقیدگر دیده استفا ده از مقررات آئیننامهمصوب شورایعالیسازمانهمانطور که در شکل (۱۷-۱۰) نشان داده شده است برای اجتناب از ایجاد ترک در پایه بتنی اغلب ازهمسران بیمه شدگان متوفی که مجدداً ازدواج دایم کردهاند و به تبع آن مستمری آنها قطع شده استهمه رت با وکا ۳ ها کرهناوون و سرفصامای دوره های آموزشی برایهه کد ی درد رام اتش رم شش ی کارا یر تک بت تک هر تا یا ساهی ااتجام رمکلات رو سک رای ام اسهی ته نقشه و اطالعات مکانهی نگیدآری» تعمیرات (۱1) در صنعت نفت ابرانهیأت نظارت سازمان تأمین اجتماعی که در این آییننامه هیأت نامیده خواهد شد. لااقل هفتهای یکهیاتوزیران» این نظامنامه در چارچوب اصول اخلاق حرفهایو۵ جدبد در آمدو اداره گل هماهنگی فنی وعمر انی مناطق وسازما نها تاریخ ۱۳۹و ارت عاو ,کار وراه ایو ارت مهداست, درمان پبوست:و با توجه به ابهامات مطرح شده، به اطالع می رساندو با یو زمر امه بو بدون استوانه فو لادیو رات موری تم ۳۰و زمینی دو واضی قحت آبیارهو سایر کارهای مشابه است. با احداث چاه عمیق یا نیمه عمیق و پرداخت هزینههای برداشست آبت. تعو مدیران اشخاص حقوقی غیردولتیو مه یمه کیت کل بدا سکو موازی در طول تونل برای تامین هد مورد نیاز مورد استفاده قرار گیرند.و پیمانکاران مهندسان مشاور ،دستگاههای اجرایی بخشنامه بهواحد مددکاری اجتماعی توسط افراد واجد صالحیت و باتجربه و برمبنای شرح وظایف مشخصیواهنمدای دما جات با رام هم ار تافص اوود 11 ونان سا راردا این راون اور انم موز نم مهن ما و جاح سر مس ناوشا ب کش بای نها ای بش باور ار ستیاواه, کار و رف و۱۴ور ارس بادن بهار و ربا ایوریاسلای اراان راوزارت آمور اقتصادی و داراییوزارت آمور اقتصادی و دارایی- سازمان برنامه و بودجه کشوروزارت اطلاعات- وزارت دادگستری - سازمان برنامه و بودجه کشوروزارت امور اقتحکدی و دار ابیوزارت امور اقتصادی و داراییوزارت امور اقتصادی و داراییوزارت امور اقتصادی و دارایی-وزارت امور اقتصادی و دارایی- بانک مرکزی جمهوری اسالمی ایرانوزارت امور اقتصادی و دارایی- وزارت نفتوزارت امور اقتصادی و دارایی- وزارت نفتوزارت امور اقتصادی و دارایی- وزارت نفت- وزارت نیرووزارت امور اقنصادی و داراییوزارت امورخارجه و به استناد ماده واحده قانون اجازه تصویب مقررات قنی ۹ قواعد مربوط بهوزارت اون ,کار و رفاه احای وتوزارت اون ,کار و رفاو ایوزارت اون کار و را ایوزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ۲۶۵وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت» درمان و آموزش پزشکیوزارت بهداشت» درمان و آموزش پزشکیوزارت تعاون ،کار و رافهوزارت تعاون ،کار و رافهوزارت تعاون ،کار و رافهوزارت تعاون ،کار و رافهوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون ،کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رافه اجتماعیوزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعیوزارت راه و شهرسازی و تأیید وزارت امورخارجه و به استناد ماده واحده قانون اجازه تصویب مقرراوزارت راه و شهرسازی- وزارت تنعاون. کار و رفاه اجتماعیوزارت راه و شهرسازی- وزارت کشور- وزارت نفتوزارت صنعت» معدن و تجارتوزارت علوم, تحقیقات و فناوری- وزارت کشوروزارت نبرو شماره : فدوزارت نفت- سازمان برنامه و بودجه کشوروزارت نیرو - معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهوروزارت نیرو- وزارت تهاون. کار و رفاه اجتماعیوزارت کشور- وزارت اموراقتصادی و دارایی- وزارت نفتوزارت کشور- وزارت اموراقتصادی و دارایی- وزارت نفتوزارت گار و آمور اجتماعی- وزارت هلوم» تحقیقات و فناوری- وزارت آموزش و پرورش- معاونتوزارتأ تعاون ،کار و رف هأ اجتماأعیأوزارتأ تعاون ،کار و رف هأ اجتماأعیأوزیر محترم امور اقتصادی و دارایی در صصیووزیر محترم تعاون» کار و رفاه اجتماعیوزیر محترم کشوروزیر محترم کشوروزیران» با موضوع آیین نامه اجرایی بند (ت) ماده (99) قانون برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامیوسیلهای که کار یک کنتاکتور را با استفاده از یک جزء نیمه هادی قطع و وصل کننده انجام میدهدوشهای مختلفی برای طرح مخلوط بوصول مالیات عوارض سبز موضوع ماده (27) قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400/03/02 از واحدهوفیزیک و نقش آن در مونوله بین نی ار ان با و ادون با ای جوسای بایونین محترم شهردار تمرانونین محترم شهردار تمرانوه دا : وهی بر اس ای بسا اس مس ووه را اوه ۶۲۹۶۷وچ ویو او کوک ارو وِ از تاسیسات فمک زدایی (آب شیرین کن)ِ حوزه موضوع: بخشودگی جرائم رفرمایان خوش از مشاه ۱پا ان توا و هم مد ین مج رک سای نیپالایشگاه هاء تاسیسات و خطوط لوله در صنعتپانلها و سازههای شامل قاب فولادیپس از فروش شرکتهای فعال در زمینه تجهیزات پزشکی و بر اساس ضوابط خدمات پس از فروشپست ها خطوط فوق توزیع و انتقالپست ها خطوط فوق توزیع و انتقالپلاستیک ها- سامانه های لوله گذاری برای شبکهپوششی جدار (ولهها و اتصالات دولادیپی های تجپیزات در پست های فشار قویپیرو ابلاغ آییننامه نیازسنجی تأمین و ساماندهی تیروی انسانی شرکتهای وابسته (غیردولتی) بهپیرو بخشنامه های ۶۹/0 و 1۹/۹ مستمریها وبا عنایت به اینکه بعضاً عدم پرداخت به موقعپیرو دستورالعمل شماره ۱) ساماندهی ودر راستای ضابطه مند نمودن آمور جاری و ایجاد وحدت رویه وپیش نویس ضوابط مدیریت نگهداشت وسایل و تجهیزات پزشکی نگارش |پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتنابناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوپیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتنابناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوپیشنیازهای لازم برای استفاده از طیف آسیبپذیریپیمانکار باید در تدوین برنامه زمانی» کنترل کیفی و انتخاب تجهیزات اجرای کارء اصل اجرای هر چپیوست ۱ مشخصات مصالح و فر آوردههای ساختمانی مصرفی در برخی سیستمهای ساختمانیپیوست ۱- تسناسنامه حفاری جاههای عمیق و نیمه عمیق ۸۵پیوست ۵ - میزان کردن دریچههای تنظیمی توربین» پس از مونتاز مجدد ۳۸۱پیوست ٩ - تعاریف مربوط به عملیات نمونهبرداری و انواع نمونهبرداری از آبهای سطحی ۸۵چا با شما ره: ۱۳۷۷۴۹۴/۷۰چم تمه له و وچ ۶و ۶ ۳۹ نج مت ۳۹ چم ۳۹ نج تمه ۲۹ (چ تمسچکیده برحخی از استانداردهایژئوفبزیک و نقش آن در مهندسی آبژتوفیز یک و تفش آن در ممهندسی آبژدوفیزیک و نقش آن در مندسی آبکا رگزاری های رسمی سازمان تأمین اجتمامی و موسسات حساپرسی عضو جامعه حسابداران رسمیکابرد لوله و فیتینگ پلیوینیل کلرایدکار «وسان , به صنایمکاربردهای پشتیبانیشده در کابل کشی متوازنکانالای آبباری و زهکشیای روبازکاهش خطر پذیری ناشی از رلزله «فتر استانداردها و معیارهای فنیکاهش خطر پذیری ناشی از زلزله دفتر استانداردها و معیارهای قنیکته در لسسته نس تو روه رشارشت به متورکر اد بو دنر بر او رای باکر یکس رو اچ تر هر بوک دمو راس ور دا شم ها هر دن یو ۰ ۱ ۱کس سم تهی در هر مک او وکار سه رخ موس یارکشور و به منظور ایجاد وحدت رویه در خصوص اعمال معافیت/نرخ صفر مالیاتی موضوع بند (ط)کظ ّر ابالغ گردیده اشت. براشاس ای ً دشج ّرانعیم صدور گ ّا ُی که ّنی ج ِت ىجلاضیان اخذ پرواکل را یسلای شماره چاپ:کلیه استانداران محترم و رؤسای محترم سازمان برنامه و بودجه استانهاکلیه دیوارهای برشی نوع 11 باید در ابتدا و انتها به قطعات دیوار برشی با نسبت ارتفاع به عرضکلیه کارفرمایان و کارگاههای مشمول قانون کارکلیهی تجهیزات تغذیه مواد شیمیایی و تاسیسات ذخیره سازی باید از مصالحی ساخته شوند که در مقاکمترین قیمت متناسب در مناقصات وزارت نفتکمربندی, تغذیه و شبکه گازکمیته تخصصی سلامت و علوم زیستیکمیسیون اقتصادی سازمان مقل برای ارویا (1۲:۳۲۴)) یکی از ۵ کمیسیونکنترل نظارتی و حمع آوریکنترل و بازرسی از شناوران مشروط / ممنوع ال ورود ورود الکه با مخزن متکیکه مکی ای راتکه ویک را رم را هچ دوز رجا او وت ور وان ار چا را دمن چا که وا 9 و و ازریم را خر چاو داد ماکیفیت زهکشی در این آئیننامه برای مصالح غیر أسفالتی روسازی (زیراساس و اساس تثبیت نشده) برگام هام اه ابش شماره : ۱۳۳۳۴۲گاه هاء احا سا مش شماره : ۱۳۳۱۳۴۶گاه هاء اه با مش شماره : ۱۳۱۳۱۳۵گراردان عهمسان دمن ونصب ابزار دگق بیدها اقرازداد با نیجانکار ساخنتیی:گروه برنامه ریزی راهبردی- تنظیم: مجری طرح تدوین سند چشم اندازگزارش تجزیه بهای ردیف های موثر درگزارش نهائی کمیسیون تلفیقگنوی اسا یا راگواهیهای صادر شده باید هرگونه تغییراتی که با استانداردهای مربوط یا ضوابط و معیارهای مندرجی خط لوله برای برآورده سازی نیازهای فرآیندی و مکانیکی از قبیل فشار، دما، نوع سیالی سس دج ۲۱ ما و رهطم یک مورک ون برسی ود چا چیه تک وگ مک اش ان موی تور مر و لارام هه کی ۵ او را مه هر اه 1 2 وری وزارت ناونع ,کار و رفاه! سای لت ۹۹ هه ندی یز انم (بگ راییا خر با کر انا ۲۸۳۱ هام نمهبیا مس 3 اه امد ماس نتیا نا ار و ۳ تا ایا هه زیر یومیا وزارت ماد کار رزاد ای ۵/۲۱/ ۱۳۲یا پایین آمدن) خود را متوقف کنند تا به رشته مخالف اجازه ادامه دهند. از طرفی با توجه به باریا گید بخار و ظرف تحت فشاریام کار را رد و مس وه زر رایت از ییا ۱۲ ۲۷۷ اریت را وا که مس 1 4 سای ۳۳ ناتیت یی نم و تدم آمییت یی نم و تدم آمییر پیش را شیمیراق آلات در پست های فشار قوییراق آلات در پست های فشار قوییرای اتساعی و ریست محرلی کی وتویط کار برای پروژهای معابر شهرییل مروت و مامت کلیچ وس را اعد + هاچیک لیست از پزشکان، متخصصان یا مشاورهدهندگان آنکال یا مقیم که در موارد اورژانس بتوان با 4-یکصد و سی و هشتم فانون اساسی جمهوری اسلامی آیران آییننامه اجرایی ماده پادشده رایکپارچه عملیات حفاری چاههای نفت و گازیکپارچه عملیات حفاری چاههای نفت و گازیکی از امتیازهای پایه و همه ]۳۸1 های قابل اعمال با توجه به پهنهبندی خطرنسبی زلزله انتخاب اجتماعی کارگران ساختمانی با موضوع قانون تفسیر ماده (۵) قانون بیمه های اجتماعی کارگران سا ماس مها اج که رسمیشود. باید با نمونه کاملاً مطابقت داشته باشند.پ: به ازای هر ۱۹۰۹۰۰ متر مکعب مصالح ریزدانه مصرفی یکبار آزمایش دانهبندی» حدود روانی و1307130813121320133013311333133413351336133713381339134013411342134313441346134713481349136013611362136313641365136613671369139113921393« ما لرا ری رای ولیر»آمور مالباتی شهر و استان تهرانآیین نامه معاملات شهرداری تهران - مصوب ۱۳۵۵/۱/۲۵ با اصلاحات فصل اول - نصاب معاملاتاجرایی شهرداری تهراناجرایی شهرداری تهراناجرایی شهرداری تهراناجرایی شهرداری تهراناجرایی شهرداری تهراناجرایی شهرداری تهراناحتراماًء به استناد مصوبات پنجاه و ششمی ین جلسه شورای عالی فنی شهرداری ت تهران به تار ریخاختراما؛ با غنایت به نامگذاری سال ٩۶ به عنوان سال اقتصاد مقاومتی» ولید و اشتغال» در اجراادارات کل امور مالیاتی شمال و جنوب استان تهرانادارات کل امور مالیاتی شمال. جنوب . شرق و غرب استان تهرانادارات کل امور مالیاتی شهر و استان تهرانادارات کل امور مالیاتی شهر و استان تهرانادارات کل امورمالیاتی شهر و استان تهراناداری با موضوع ابطال نامه وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی به شماره 100/18 مورخ 1401/01/2ار کر ار را را خر اراک هر نارای السا کروماستاندارد ملی ایران شمارهٌ ۲۲۹۶۷ (چاپ اول): سال ۱۴۰۰استاندارد ملی ایران شمارهٌ ۲۲۹۶۷ (چاپ اول): سال ۱۴۰۰استانهاء دستگاههای اجرایی پیمانکاران و مهندسان مشاور سراسر کشور یاصلاحیه مصوبه تعیین وظایف سورای عالی فنی سهرداری تهران ابلاغی بهامس وزارت ادن کار و فاد ای ۷۳ /۸/ ۱۳۰۲امه افتی و درآمد استان تهران اسامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهرانامور مالیاتی شهر و استان تهراناونان محترم شهردار تهراناونین محترم شهردار تهرانبا توجه به عدم انطباق تاریخ الزم االجرا شدن قاانون ماییااب بار ارزف ادازوده م او1400با ری مبه رستشباذکشهای متالمات ری ۵ بن دای ازبر ری اسلا ان ری ۱۳/۵به پیوست تصویر تصویبنامه شماره 137057/ت61217ه- مورخ 1402/08/03 هینت محترم وزیران با موضوعبه پیوست تصویر نامه شماره 11/105938 مورخ 1402/05/04 نانب رئیس محترم شورای راهبری فناوری هابه پیوست دستورالعمل اجرایی موضوع بند (3) تصویب نامه شماره 83877/ت60021ه مورخ 1401/05/19 هیبه پیوست دستورالعمل انتشار صکوک اجاره لریالی و ارزی] در سیستم بانکی؛ که در تاریخبه پیوست. تصویر دادنامه شماره 140109970905810073 مورخ 1401/01/16 هیأت عمومی دیوانبه پیوست. تصویر نامه شماره 122/142676 مورخ 1402/09/22 سازمان بورس و اوراق بهادار شامل فهرسبه. شه رداران محترم مناطق ۲۲ گکانه شهرداری نهرانبه: جناب آقای سید محمدعلی افشانیبه: جناب آقای پیروز حناچیبه: شهرداران محترم مناطق ۳۳ کانه شهرداری تهرانبه: شهرداران محنرم مناطق ۳ گانه شهرداری نهرانبه: شهرداران محنرم مناطق ۳۳ کانه شهرداری نهرانبه: مشاوران محترم شهردار تهرانبه: معاوئین محترم شهردار تهرانبه: معاوئین محترم شهردار تهرانبه: معاوئین محترم شهردار تهرانبه: معاوئین محنرم شهردار تهرانبه: معاونان محت رم شهر دار تهرانبه: معاونان محت رم شهر دار تهرانبه: معاونان محت رم شهر دار تهرانبه: معاونان محت رم شهر دار تهرانبه: معاونان محت رم شهر دار نهرانبه: معاونان محت رم شهر دار نهرانبه: معاونان محت رم شهر دار نهرانبه: معاونان محت رم شهر دار نهرانبه: معاونان محت رم شهر دار نهرانبه: معاونان محترم شه ر دار تهرانبه: معاونان محترم شهر دار نهرانبه: معاونان محترم شهر دار نهرانبه: معاونان محترم شهر دار نهرانبه: معاونان محترم شهر دار نهرانبه: معاونان محترم شهردار تهرانبه: معاونان محترم شهردار تهرانبه: معاونان محترم شهردار تهرانبه: معاونان محترم شهردار تهرانبه: معاونان محترم شهردار تهرانبه: معاونان محتن رم شهر دار تهرانبه: معاونان محتن رم شهر دار تهرانبه: معاونان محن رم شهر دار نهرانبه: معاونان محن رم شهر دار نهرانبه: معاونان محن رم شهر دار نهرانبه: معاونان محن رم شهر دار نهرانبه: معاونان مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونان مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونان مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونان مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونین مجت رم شهر دار نهرانبه: معاونین محت رم شهردا ر تهرانبه: معاونین محترم شهر دار نهرانبه: معاونین محترم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محتن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار تهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین محن رم شهر دار نهرانبه: معاونین مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونین مخت رم شهر دار نهرانبه: معاونین مخت رم شهر دار نهرانتاریخ ۱۴۰۰/۵/۱۲ با موضوع جبران آثار ناشی از شیوع بیماری کرونا ۱تاسیسات برقی سال ۱۴۰۲تحقیقات صنعتی ایران. مصوب بهمن ماه ۱۳۷۱ تنها مرجع رسمی کشور است که وظیفه تعیین. تدوین 9 نشتصویب کننده | مدیر کل تجهیزات پزشکی دکتر رضا مسائلی در ۳تصویر 13۷1 با اعمال حد آستانهتوان از خاموت یا گل میخ سردار و یا کالهک برشی استفاده کرد و مطابق با فصل هشتم آیینجمهوری اسلامی ایران شماره :۹۲/۴۲۰/۷۷۰۷۲/دجناب آتقای دکتر رحمانی فضلی - وزبر محترم کشورجناب آقای دکتر خجستهمهر. معاون محترم وزیر و مدبرعامل شرکت ملی نفت ابرانجناب آقای دکتر رحمانی فضلی - وزیر محترم کشورجناب آقای دکتر رحمانی فضلی - وزیر محترم کشورجناب آقای دکتر محمود احمدی نژاد-ریاست محترم جمهوری اسلامی ایرانجناب آقای صالح آبادی مدیرعامل محترم بانک توسعه صادرات ابرانجناب آقای مهندس امانی مدیر کل محترم هماهنگی فنی و عمرانی سازمان ها و مناطیجناب آقای نظر پورحوضههای آبریز و دفاتر مستقل شرکت مدیریت منابع آب ایرانخن الاسلام و اتمملهین چناب آقای لیسی اون اول محترم قوه قسالیهد7۵ در اسمش هر رشتدارآن محترم مناطق ۲۲ گانه شهرداری تهراندارم از ۲ ید ری زارت اردر اجرای بخشنامه شماره ۷۹۳۳ مورخ ۱۳۹۹/۱/۲۶ وزارت تعاون کار و زفاه اجتماعی و دستورالعماندر اجرای بخشنامه شماره ۲۵۱۱۹۲ مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۲۷ وزارت تعاون. کار و رفاه اجتماعی.در اجرای ماده ۲۳ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب سال ۰۱۳۷۴در اجرای مفاد دستورالعمل شماره200/1401/530دستورالعمل اجرائی آن به شماره ۸۰۵۵ مورخ ۱۳۹۷/۱/۲۹ (تصویر پیوست) و بر اساس طرح طبقهبندیدستورالعمل اجرایی آن به شماره ۲۶۵۳۷۹ مورخ ۱۳۹۷/۱۲/۲۸ و بر اساس طرح طبقهبندی و ارزشیابیدستورالعمل احجام و اوزان قانون بودجه سالانه کشورء به منظور تبیین حیطه مسئولیتهایدفتر امور فنی » تدوین معیارها و شرکت مدیریت منابع آب ایراندکتر سیدحسن امامی رضوی و دکتر محمودرضا محققرا تممو ری امامت ۱۳۳۳۶۸رای ال داب ری ور یمال ! مل سبشمره تما زد که امه که ری خی روصتری * توان مورد نیاز در خروجی موتور (اسب بخار یا کیلووات)ری اسلا ی اران راز باری در فاصم مویارم و خصشرسا ری ولذارت را وی حراشت الا مات رو ای " ,سا یا ورا جیب یر سا دا اه دیر اور اسم ۳5 راسازمان آب و برق خوزستانسرپرست محترم دفتر امور هماهنگی امور مالیاتی استان تهرانسرپرست محترم دفتر امور هماهنگی امور مالیاتی استان تهرانسرپرست محترم دفتر امور هماهنگی امور مالیاتی استان تهرانسرپرست محترم دفتر امور هماهنگی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانسرپرست محترم دفتر هماهنگی امورمالیاتی شهر و استان تهرانسل فقروردین ماه ۱۳۹۸ در استانهاسم رک ست ی اهر وی اک اه یا ویک وج یهسیون آمور زیربنایی؛ صنمت و محیط زبست در جلسه مورخ ۱۳۸۶/۱۲/۱۹ بنا به پیشنهادشده مرام من گروه از مودیان اشخاص حیحا (صا مان مشاغل) که مورام ممکرورد وال1401شرکت تأمین اندیش ایرانیان به موجب دادخواستی اعلام کرده اند که :شرکت سهای مذبریت این اب ۲شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشورشرکت مهندسی و توسعه نفت وزارت نفت هندسه پارس هندسه پارس کاوششماره: ۹۵-۵۰۰ تاریخ: ۱۳۹۴ پیوست:شهر دارآان محترم مناطق ۲۲ گانه تهرانشهر دارآن محترم مناطق ۲۲ کانهشهردار محترم تهرانشهردارآان محترم مناطق ۲۲ کانه تهرانشهرداران محترم مناطق ۳ کانه شهرداری تهرانشهرداران محترم مناطق ۲۲ کانه تهرانشهرداران محترم مناطق ۲۲ گانه تهرانشهرداران محترم مناطق 22 گانه شهرداری تهرانشهرداران محنرم مناطق ۲۳ کانه شهرداری تهرانشورای عالی فنی شهرداری تهرانشورای عالی فنی شهرداری تهران (شورای عالی فنی شهرداری تهران >شورای عالی فنی شهرداری تهران >شورای عالی فنی شهرداری تهران ؟شورای عالی فنی شهرداری تهران رشورای عالی فنی شهرداری تهران رزشورای عالی فنی شهرداری تهرانشورای عالی کار با حضور نمایندگان سه کروه (دولت .کارفرمایان و کار گران ) در جلسه مورخ ۱۳۹۷/شورای فنی شهرداری تهرانشورای فنی شهرداری تهرانشورای فنی شهرداری نهرو ی ینصلی دفتر هماهنگی امور مالیاتی شهر و استان تهرانعبارت زیر به عنوان تبصره به بخشنامه شماره 200/1400/65 مورخ 1400/10/01 الحاقفهرست بهای تعمیرات پالایشگاه - سال ۱۳۹۳فهرست بهای تعمیرات پالایشگاه - سال ۱۳۹۴فهرست بهای تعمیرات پالایشگاه - سال ۱۳۹۵فهرست بهای رشته تعمیرات پالایشگاه - سال ۱۳۹۴فهرست بهای رشته تعمیرات پالایشگاه - سال ۱۳۹۴فهرست بهای نص تلمیبه خانه های نفت و انبارهای نفت منطقه اک - سال ۱۳۹۵فهرست بهای نصب تلمبه خانه هاک نفت و انبارهای نفت منطقه اک - سال ۱۳۹۳فهرست بهای نصب تلمبه خانه های نفت و انبارهاکی نفت منطقه اک - سال ۱۳۹۴فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ابستگاههاکی تراکم گاز - سال ۱۳۹۵فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ابستگاههای تراکم گاز - سال ۱۳۹۴فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ابستگاههای تراکم گاز - سال ۱۳۹۴فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ابستگاههای تراکم گاز - سال ۱۳۹۵فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ایستگاههای تراکم گاز - سال ۱۳۹۳فهرست بهای نصب واحدهای بهره برداری نفت و گاز و ایستگاههای تراکم گاز - سال ۱۳۹۳فهرست بهای نصب واحدهای سرجاهی نفت و گاز و جند راهه ها - سال ۱۳۹۴فهرست بهای نصب واحدهای سرجاهی نفت و گاز و جند راهه ها - سال ۱۳۹۵فهرست بهای نصب واحدهای سرجچاهی نفت و گاز و چجند راهه ها - سال ۱۳۹۳فهرست بهای واحد پایه رشته ابنیه سال ۱۳۹۹فهرست بهای واحد پایه رشته تاسیسات برقی سال ۱۳۹۹فهرست بهای واحد پایه رشته تاسیسات برقی سال ۱۴۰۰فهرست بهای واحد پایه رشته پستهای انتقال و فوفق توزیع نیروی برق سال ۱۳۰۲فهرست بهای واحد پایه رشته پستهای انتقال و فوق توزیم نیروی برق سال ۱۴۰۰ماوت اس ری بر و فاوری مور یسلا امران ۱ ۳۶ ۱۶مبالغ به میلیون ریالمحاول سم ری زر ولو فاوری در ی املّی اران ۱7۸۳محاونن در ری ور (1) ومد ۳۹۳محترم شهردار تهرانمدیران محترم دادرسی مالیاتی استان ها /شهر و استان تهرانمدیریت تعار الزام شهرداری تهران به تهیه و ارائه لایحه برنامه عملیاتی واکنش اضطراریمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمشاوران محترم شهردار تهرانمعا و مت اس ری ار لو ناوری مسر ی اسلّمی امرانن رامعاوئین محترم وزیر و مدیران عامل چهار شرکت اسلیمعاون محترم منابع انسانی و تحقیقات شرکت توانیرمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهرانمعاونان محترم شهردار تهران ۱معاونان محضرم هر دار تهرانمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمپور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمپور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمپور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمپور وزارت نیرو - شرکت توانیرمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورمعاونت فنی و عمرانی شهرداری تهران رامعاونت مالی و اقتصاد شهری شهرداری تهرانمعاونسن محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردا ر تهرانمعاونین محترم شهردا ر تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم شهردار تهرانمعاونین محترم وزیر و مدیران عامل چهار شرکت اصلیمعاونین محنرم وزیر و مدیران عامل چهار شرکت اصلیمعاونین محنرم وزیر و مدیران عامل چیار شرکت اصلیمماوران محترم شهردار تهرانمناونان محترم شهردار تهرانمهندسی و توسعه نفت :ان نف شرکت مهندسین مشاور سازهمور ای ومقررات سال ۱۳۸۸مور خ 1401/03/11 هیات محترم وزیران منضم به فهرست شهرستان های غیر برخوردار از اشتغال درمور یلایامان ی را ار ایک یر ریموس ؛ دارد یمس هر کمن ری اسلای رایموضوع : ابلاغ فهرستبهای واحد پایه رشته تأسیسات مکانیکی سال ۱۶۰۰موضوع : ابلاغ فهرستبهای واحد پایه رشته ترمیم و بازسازی نوار حفاری در معابر شهری سال ۱۶۰۰موضوع : ابلاغ فهرستبهای واحد پایه رشته توزیع نیروی برق سال ۱۳۹۹موضوع : ابلاغ فهرستبهای واحد پایه رشته خطوط هوایی انتقال و فوق توزیع نیروی برق سال ۱۶۰۰موضوع : ابلاغ گهرستبهای واحد پایه رسته خطوط زمینی انتقال و قوق توزیع ثیروی برق سال ۱۳۹۹موضوع : تعیین مزد سال ۱۴۰۲ مشمولین قانون کارموضوع: ابلاغ تعرفه خدمات ژئوتکنیک و مقاومت مصالح سال ۱۴۰۱موضوع: افزایش مستمری و کمکهای جنبی و تعیین حداقل مستمری در سال ۱۴۰۴ (بخشنامه شماره ۸۱ مستموضوع: افزایش مستمری و کمگهای جنبی و تعیین حداقل مستمری در سال ۱۴۰۲ (بخشنامه شماره ۸۰ مستموضوع: تعرفه های تشخیصی و درمانی سال ۱۳۴۰۱موضوع: تعرفههای خدمات تشخیصی و درمانی سال ۱۴۰۳موضوع: تعرفههای خدمات تشخیصی و درمانی سال ۱۳۴۰۲موضوع: دستمزد مبنای کسر حقبیمه در سال ۱۳۰۳موضوع: شاخصهای تعدیل مربوط به دورههای سهماهه اول و دوم سال ۱۶۰۳موضوع: میزان حق سرانه درمان سال ٩۹۸ بیمهشدگان صاحبان حرف و مشاغل آزادموضوع: میزان حقسرانه درمان سال ۱۳۰۳ بیمهشدگان صاحبان حرف و مشاغل آزادموضوع: میزان حقسرانه درمان سال ۱۴۰۲ بیمهشدگان صاحبان حرف و مشاغل آزادموضوع: میزان حقسرانه درمان سال ۱۴۰۴ بیمهشدگان صاحبان حرف و مشاغل آزادموضوع: نظارت دادستانی انتظامی مالیاتی بر فرآیندحسابرسی مالیاتی عملکرد سال1400موضوع: پرداخت عیدی پایان سال ۱۴۰۲ مستمریبگیرانموضوع: کمک هزینه مسکن کارگران مشمول قانون کار در سال ۱۳۰۲نام فنی و اجرایی شهرداری تیراننرخ عوامل موثر در فهرستهای بهای واحد پایه سال ۱۳۹۹ - نرخنشریه شماره ۲/۲۸۰- الف مرداد ماه ۱۳۸۹نشریه شماره ۱۱۹-ن شروردین ماه ۱۳۷۷نشریه شماره ۱۴۹-ن دی ماه ۱۳۸۲نشریه شماره ۳۱۲ الفی خرداد ماه ۱۳۸۶نشریه شماره ۳۳۸- الف اسفندماه ۱۳۸۷نظام فنی و اجرایی سهرداری تهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تمهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تمهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تهراننظام فنی و اجرایی شهرداری تهراننظر به اینکه اقدامات سازمان در دریافت حق بیمه ساختمانی مربوط به سه ماهه اول سال ۹۲/۱/۱(۹۲نو ری اسلا یا رالنگهداری وسرویس ماشینهای همودیالیز و دستگاههای تصفیه آب ( در سال ۱۳۸۵)نیز تصمیمات متخذه در جلسه مورخ ۱۳۹۳/۱۲/۲۴ شورایعالی کارء میزان افزایش مستمری و کیکهای جنیهای واحد پایه رشته توزیع نیروی برق سال ۱۳۹۹های واحد پایه رشته توزیع نیروی برق سال ۱۴۰۱هبأت وزیران در حلسه مورخ ۱۳۹۹/۹//۸ نا به پیشنهاد شماره .۱هبئت وزیران در جلسه مورخ ۱۳۸۹/۳/۵ بنابه پیشنهاد مشترک وزارت آموراقتهادی و دارایی.هنارت و انا ری او ردانهناگی دا روص ۱ رو ار ولد ری که یو اد هرهیئت وزبرآأن در جلسسه ۱۳۹۹/۲/۳ به پیشنیاد وزارت امور اقتصادی و دارایی و به استنادهیئت وزیرآن در جلسه ۱۴۰۱/۳/۱۶ به پیشنهاد وزارت امور اقتصادی و دارایی و به استنادهیئت وزیران در جلسه ۱۳۹۳/۲/۱۰ به پیشنهاد مشترک وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی وهیئت وزیران در جلسه ۱۳۹۹/۶/۵ به پیشنهاد مجمع عمومی فوقالعاده شرکت ملی نفت ایران وهیئست وزیران در جلسسه ۱۳۹۴/۲/۶بسه پیش نهاد مش ترک وزارتخانههایهیئشت وزیرآان در جلسه ۱۳۰۵/۲/۲۷ به پیشنهاد وزارت آمور اقتصادی و دارایی و به اسستنادهیئشت وزیران در حجلسه ۱۳۳۳/۳/۸ بسه پیشنهاد وزارت علسوم. تحقیقات 9 فناوری (با همکاریهیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۷۶/۱۲/۲۷ بنا به پیشنهاد شماره ۶۲۷۸ ام /الف مورخ ۱۳۷۶/۸/۱۱ وزارتهیشت وزیران در جلسه ۱۳۹۹/۲/۷به پیش نهاد مشترک وزارتخانههایهیشت وزیران در جلسه ۱۴۰۰/۱/۱۸ به پیشنهاد شماره ۳۸۰۶۴ مورخ ۱۳۹۹/۴/۱هیشت وزیران در جلسه ۱۴۰۰/۴/۲۰ به پیشنهاد شماره ۳۹۹۰۷۳ مورخ ۱۳۹۹/۷/۲۷وان محترم شهردار تهرانوت اس ری ردو ری در ی ای ان و سور هدنور املای اران تاریخ: ۱۳۹۶/۹/۱وران محترم شهردار تهرانوزارت مسکن و شهر سازیوزیران عضو کمیسیون لوایح در جلسه ۱۳۹۹/۱/۳۰ به پیشنهاد وزارت راه و شهرسازی و به استنادونان محترم شهر دار تمرآانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونان محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانونین محترم شهردار تهرانْ ونین محترم شهردار تهرانپایان مهلت ایفای تعهدات ارزی حاصل از صاادرات ااال1402پیرو بخشنامه شماره 200/56944/د مورخ 1402/08/21 با موضوع اصلاح مفاد بخشامه تفویضصپیرو بخشنامه شماره 210/99/42 مورخ 1399/04/21 مبنی بر ابلاغ رای موضوع دادنامه شمارهپیرو بخشنامه شماره 281/1400/1482369 مورخ 1400/10/29 درخصوص نحوه اقدام در ارتباط با معافیتپیرو نامه شماره ۱/۲۰۶۲۲۰ مورخ ۱۳۹۸/۱۲/۲۵ بدین وسیله متن اصلاحیه مصویهپیرو نامه شماره 200/12234/ص مورخ 1400/10/26 به پیوست فهرست شرکتهای دارای پروانهپیرو نامه شماره 200/15519/ص مورخ 1401/07/27 به پیوست فهرست شرکت های دارای پروانه بهرهپیرو نامه شماره 200/69314/د مورخ 1403/09/14 با موضوع بلامانع بودن محاسبه و اخذ برخی از مناچراغهای راهنمایی و رانندگی شهر تهرانگاه هاء اه با مش شماره : ۱۳۴۷گزارش ارزیابی کمی ایمنی سد معمولا به صورت سالانه توسط بهرهبردار یا مهندس مشاور وی تهیه ویر یر یا نیک یکی ایا ای یا وا یا ویا وا یا ری ی را یا ی ار ایا اب نا ابا وا ایا از اس ایایی شهرداری تهرانیی شهرداری تهراناحکام مالیاتی قانون بودجه سال1404ارسال قانون الحاق یک بند به تبصره (6) قانون بودجه سال 1402 کل کشوربا عنایت به نامه شماره 1401/300/58170 مورخ 1401/12/24 سازمان حفاظت محیط زیست و همچنین ابلابه منظور تسهیل فرایند اجرایی حکم بند (ذ) تبصره (6) قانون بودجه سال 1401 کل کشور مبنی بر «کجمهوری اسلامی ایران, ضوابط اجرایی قانون بودجه سال ۱۳۹۹ کل کشور را به شرح زیر تصویب کرد: ۱جناب آقای مهندس جوانبخت-معاون محترم آب و آبفاءرئیس هیات مدیره و مدیر عامل شرکت مدیریتجناب آقای مهندس خیرخواه مدیر عامل محترم سازمان مشاور ثُنی و مهندسی شهر تهراندر راستای اجرای بودجه مصوبه سالیانه شهرداری تهران و با هدف شفاف سازی و اصلاحرل بر رت را ری ا۵ ای اب اراس ۱۴۰۳/۰۴/۱۹ری اطای رای اس ۱۳۹۲/۱/۱۷ضریب ریالی سال ۱۴۰۱ به میزان ۳۳۵۳ ریال تعیین شده است. به استناد ماده ۴۹ قانون خدمت وظیفه عقانون بودجه سال ۱۳۸۹ کل کشورمعاول اس ری دس وفاوری در ی الم مان ۲ب ,۱۳۹۸موضوع: ابطال مصوبه صد و سیزدهمین جلسه مورخ 1397/10/9 شورای اسلامی شهر کرج درهمان گونه که واقفید به موجب احکام قوانین بودجه سنوات1398کلیه شرکتهای آب منطلقه آیء سازمان آب و برقی خوزستان و شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران
