سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور صو ۱۱ خی تشاضد‌ها وت ی ۰ رز فابطه شماره ۷۰۱ معاونت فنی و توسعه آمور زیربنایی وزارت نیرو امور نظام فنی و اجرابی کشور دفتر استانداردهای فنی. مهندسی, اجتماعی و زیست محیطی آب و آبفا 30۳33 ۱۳۳/0 ۱۳۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۰ ۰ 4 سارمان بر مت و یام ر ری ور رییس سازمان شماره: ۶ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران تاریخ: ۱۳۹۱/۳/۹ موضوع: ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت‌کننده‌های بستر به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و مواد (۶) و (۷) آبین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲ و در چارچوب نظام فنی و اجرایبی کشور (موضوع تصویب‌نامه شماره ۹ ت ۲۳۳۹۷ مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیأت محترم وزبران)» به پیوست ضابطه شماره ۷۰۱ امور نظام فنی و اجرابی, با عنوان « ضوابط طراحی کف بندها و تثبیت کننده‌های بستر » از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعایت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر. از تاریخ ۱۳۹۵/۰۷/۰۱ الزامی است. امور نظام فنی و اجرابی این سازمان دریبافت‌ کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را اعلام خواهد کرد. و ۹۳۳۸۸۰ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی: امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این ضابطه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این انر مصون از این رو از شما خواننده گرامی صمیمانه نفاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مرانب را به ۳- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۴- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. نشانی برای مکاتبه : تهران, میدان بهارستان. خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۱ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء آمور نظام فنی و اجرایی :۱۱۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- باسمه تعالی بستر و کناره‌های رودخانه‌ها را ضروری می‌سازد. نشریه حاضر ضوابط لازم برای طراحی و اجرای سازه‌های کف ‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر رودخانه‌ها را ارائه می‌دهد. این سازه‌ها برای پایدارسازی و مهار فرسایش و آبشستگی بستر رودخانه‌ها به‌ کار می‌رود. دهیه ضابطه «ضوابط طراحی کف بندها و تثبیت کننده‌های بستَر»» ر با هماهنگی آمور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در دستور کار قرار داد و پس از تهیه. آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی و اجرایی کشور به این سازمان ارسال نمود که پس از بررسی, براساس ماده ۲۲ قانون برنامه و بودجه. آیین‌ نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی و اجرایی کشور (مصوب شماره ۹ ۲۳۴۹۷ ه- مورحخ ۱۳ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. ابهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست می‌شود موارد اصلاحی را به آمور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ارسال کنند. کارشناسان سازمان پیشنهادهای دریافت شده را بررسی کرده و در صورت نیاز به اصلاح در متن ضابطه. با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناسان مجرب این حوزه» نسبت به تهیه متن اصلاحی, اقدام و از طریق پایگاه اطلاع رسانی نظام فنی و اجرایی کشور برای بهره‌برداری عموم. اعلام خواهند کرد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابلاغی معتبرء در بالای صفحات. تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده‌است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات. تاریخ آن نیز اصلاح خواهد شد. از اینرو همواره مطالب صفحات دارای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود. بدین وسیله معاونت فنی و توسعه امور زیربنایی از تلاش ها و جدیت رییس آمور نظام فنی و اجرایی کشور جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم آمور نظام فنی و اجرایی و نماینده مجری محترم طرح تهیه نهایی نمودن این ضابطه. تشکر و قدردانی می‌نماید. معاون فنی و توسعه آمور زیربنایی بهار ۱۳۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر» |ضابطه شماره ۷۰۱ ] مجری: معاونت پژوهشی دانشگاه تهران مشاور پروژه: محمدابراهیم بنی‌حبیب دانشگاه تهران دکترای عمران - مهندسی آب اعضای گروه تهیه کننده: محمدابراهیم بنی‌حبیب دانشگاه تهران دکترای عمران - مهندسی آب آذر عربی موسسه پژوهشی مهندسی و مدیریت منابع فوق‌لیسانس آبیاری و زهکشی آب رایان‌پژوه لیلا قاسمی موسسه پژوهشی مهندسی و مدیریت منابع فوق‌لیسانس زمین‌شناسی مهندسی آب رایان‌پژوه امیر کتشلو موسسه پژوهشی مهندسی و مدیریت منابع لیسانس مهندسی عمران- آب آب رایان‌پژوه اعضای گروه نظارت: محمود افسوس شرکت مهندسین مشاور سازه‌پردازی ایران فوق‌لیسانس مهندسی هیدرولیک فیروز بهادری خسروشاهی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی ‏ دکترای عمران - آب نرگس دشتی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت لیسانس مهندسی آبیاری آب کشور- وزارت نیرو محمود شفاعی بجستان دانشگاه شهید چمران اهواز دکترای عمران- هیدرولیک اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی مهندسی رودخانه و سواحل طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): محمود افسوس شرکت مهندسین مشاور سازه‌پردازی ایران ‏ فوق‌لیسانس مهندسی هیدرولیک غزال جعفری شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌ لیسانس مهندسی عمران - آب محمدحسن چیتی شرکت مهندسین مشاور پژوهش‌عمران فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های راهوار آبی نرگس دشتی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت لیسانس مهندسی آبیاری آب کشور- وزارت نیرو حسن سید سراجی پردیس فنی و مهندسی شهید عباسپور . دکترای مکانیک سیالات حسام فولادفر موسسه تحقیقات آب دکترای سازه‌های آبی سیدکمال‌الدین نوری وزارت کشور فوق‌لیسانس مهندسی منابع جبار وطن‌فدا وزارت نیرو فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های هیدرولیکی -------- صفحهٔ بعد -------- اعضای گروه هدایت و راهبری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور: علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی و اجرایی فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی و اجرایی سیّد وحیدالدین رضوانی کارشناس آبیاری و زهکشی, امور نظام فنی و اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان مقدمه فصل اول - کلیات ۱-۱ انواع روش‌های حفاظت بستر ۲-۱- کاربرد کف‌بندها و تثبیت‌کننده‌های بستر در طرح‌های ساماندهی رودخانه ۱-۳۲-۱- کف‌بندها ۲-۲-۱ استانه ۴-۲-۱- سدهای اصلاحی ۵-۲-۱- پوشش‌ها ۳-۱ مزایا و معایب استفاده از کف‌بندها ۴-۱- تعاریف و واژه‌ها فصل دوم - طبقه‌بندی انواع کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر ۱-۳- کلیات ۲-۲ انواع تثبیت کننده‌های بستر ۱-۲-۲ کف‌بندها ۲-۲-۲- شیب‌شکن‌ها ۳-۲-۲- آستانه ۴-۲-۲- پوشش‌ها فصل سوم- داده‌های پایه مبانی طراحی ۱-۳- کلیات ۲-۳- اطلاعات پایه مورد نیاز ۱-۲-۳- آمار و اطلاعات عمومی منطقه طرح ۲-۲-۳ آمار و اطلاعات هیدرو کلیماتولوژی, هیدرولیک و ریخت‌شناسی ۳-۲-۳- آمار و اطلاعات زمین‌شناسی, ژئوتکنیک و مکانیک خاک ۳-۳- ملاحظات و داده‌های طراحی ۱۳ ۱۵ ۱۵ ۱۵ ۱۶ ۱۸ ۱۸ ۳۱ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۲۳۴ ۲۳۴ ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۱-۳-۳- بررسی پایداری رودخانه ۳-۳۳ بررسی و تعیین بده طراحی ۳-۳- مبانی هیدرولیکی ۱-۳-۳- متغیرهای طراحی و روش‌ها ۲-۴-۳ تعیین ضریب زبری و چگونگی تغییرات آن با توجه به وضعیت رودخانه و ویژگی‌های جریان ۳-۳-۳ تعیین مشخصه‌های جریان ۴-۳-۳ تعیین ظرفیت انتقال رسوب در بازه‌های فرسایش پذیر ۵-۳-۳- بررسی اثرات احداثت کف‌بند در رفتار ریخت‌شناسی و هیدرولیکی رودخانه ۶-۴-۳- راستای رودخانه و ابعاد هندسی مقاطع آن و بررسی پایداری فصل چهارم - معیارها و ملاحظات انتخاب روش تثبیت ۱-۴- کلیات ۲-۴ معیارهای هیدرولیکی ۳-۴ معیارهای ریخت‌شناسی و انتخاب روش تثبیت برای انواع آن ۱-۴-۴- ملاحظات اجتماعی ۲-۴-۴ ملاحظات زیست‌محیطی ۵-۴- ملاحظات اقتصادی ۱-۵-۴- برآورد و بهینه‌سازی اقتصادی ۶-۴۳ ملاحظات زمین‌شناسی و زئوتکنیک فصل پنجم - نرم‌افزارهای موجود برای بررسی پایداری آبراهه و طراحی تثبیت‌کننده‌های بستر ۱- ۵- کلیات ۲-۵- معرفی نرم‌افزارها ۱-۳-۵ - نرم‌افزارهای تحلیل هیدرولیک جریان ۲-۲-۵ نرم‌افزارهای بررسی پایداری آبراهه. تحلیل پایداری آن و طراحی ۳۵ ۳۱ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۶ ۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۳۱ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۵ ۳۵ ۳۷ ۴۹ ۵۹۱ ۵۹۱ ۵۹۱ ۲ ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۳-۳۵ نرم‌افزارهای موجود ۳-۵- انتخاب نرم‌افزارهای مناسب فصل ششم- طراحی سدهای اصلاحی ۱- ۶- کلیات ۲-۶- سدهای اصلاحی موقتی ۳-۶- سدهای اصلاحی دائمی ۴-۶- تعیین ابعاد کلی سدهای اصلاحی ۱-۳۶ بررسی‌های مورد نیاز میدانی ۳-۴-۶- عوامل موثر در تعیین ابعاد سدهای اصلاحی ۵-۶- طرح هیدرولیکی سدهای اصلاحی ۱-۵-۶- دیواره‌های بالی ۲-۵-۶- حفاظت دیواره‌های آبراهه در پایین‌دست سد اصلاحی ۳-۵-۶- سرریز ۴-۵-۶- آبشستگی ۶-۶- طرح سازه‌ای ۱-۶-۶- نیروهای وارده بر سازه ۳-۶-۶ بررسی پایداری در مقابل واژگونی ۳-۶-۶ بررسی پایداری در مقابل لغزش ۴-۶-۶- نشست سازه ۷-۶- تعیین ابعاد سدهای اصلاحی ۱-۷-۶- تعیین ابعاد بندهای چپری ۲-۷-۶ تعیین ابعاد بندهای چوبی ۳-۷-۶ تعیین ابعاد بندهای فلزی سبک ۲ ۵۹ ۶۱ ۶۳ ۶۳ ۶۳ ۶۴ ۶۳ ۶۳ ۶,۶ ۶۶ ۶,۶ ۶۸ ۶۸ ۷۰ ۷۱ ۷۲ ۷۳ ۷۴ ۷۳ ۷۵ ۷۵ ۷۶ ۷۷ ۷۸ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۶-۷-۶- تعیین ابعاد بندهای را شکل ۷-۷-۶ تعیین ابعاد سدهای توری‌سنگی ۹-۶- جزییات طراحی, اجرا و نگه‌داری فصل هفتم- طراحی کف‌بندها ۱- ۷- کلیات ۲-۷- طراحی کف‌بندها ۳-۷- طراحی فیلتر معکوس فصل هشتم- طراحی آستانه‌ها ۱- ۸- کلیات ۲-۸- انواع آستانه‌ها ۳-۸- طراحی هیدرولیکی و سازه‌ای فصل نهم - طراحی شیب‌شکن‌ها ۱- ۹- کلیات ۲-۹- انواع شیب‌شکن‌ها ۳-۹- حوضجه آرامش ۲-۳-۹- حفاظت بستر رودخانه در پایین‌دست حوضجه ۴-۹- دیوار هدایت ۱-۳-۹- سطح مقطع و ارتفاع دیوار هدایت ۲-۴-۹ طول دیوار هدایت ۵-۹- طراحی شیب شکن‌های قائم ۱-۵-۹- شیب‌شکن‌های مستقیم ۲-۵-۹- شیب‌شکن با حوضچه از نوع بلوک ضربه‌ای +ا3ا5ل] ۷۹ ۸۰ ۸۵ ۸۷ ۸۹ ۹۱ ۹۱ ۹۲ ۹۵ ۹۷ ۹۷ ۹۸ ۱۰۰ ۱۹۳ ۱۹۵ ۱۹۵ ۱۹۸ ۱۹۸ ۱۹ ۱۱۰ ۱۱۰ ۱۱۱ ۱۱۱ ۱۱۱ ۱۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۳-۵-۹- شیب‌شکن از نوع 52۲0۵ (هندی) ۴-۵-۹- شیب‌شکن از نوع ۷۹/07 (ژاینی) ۵-۵-۹- شیب‌شکن با سرریز مستطیلی همراه با تاج بالارونده ۶-۹- طراحی شیب‌شکن مایل فصل دهم - ضوابط و روش‌های ساخت کف‌بندها و تثبیت کننده‌ها ۱-۰- کلیات ۳-۰ مراحل ساخت سازه‌های تورسنگی ۳-۰ مراحل ساخت سازه‌های سنگ سیمانی و بتنی ۴-۰ - مراحل ساخت سازه‌های خشکه‌چین و سنگ‌جچین ۵-۰- پیش‌بینی عملیات انحراف جریان جهت اجرای سازه ۶-۰- بررسی امکان اجرای سازه‌ها بدون انحراف جریان ۷-۰ آماده‌سازی زمین برای اجرای سازه ۱-۷-۰- برداشت خاک نباتی و لجن‌برداری ۳-۷-۰۶ انجام آزمایش‌های صحرایی در محل در صورت نیاز ۳-۷-۰ نمونه‌برداری و انجام آزمایش‌ها آزمایشگاهی در صورت نیاز ۸-۰- شناسایی منابع قرضه ۱-۸-۰- بررسی مشخصات مصالح ۲-۸-۰ انجام آزمایش‌های مربوط به کیفیت مصالح ۹-۰ انتخاب ماشین‌آلات مورد نیاز در اجرای طرح ۱۰-۰ انجام آزمایش‌های مورد نیاز در هنگام اجرای سازه ۱-۱۹-۰۹ آزمایش‌های تعیین مقاومت خاک ۳-۱۰-۰- دانه‌بندی مصالح ۰ بررسی جانمایی و تطبیق با نقشه‌های اجرایی ۱۳-۰- تعبیه درزهای ساختمانی و اجرایی ۱-۱۳-۰- درزهای انقباضی د ۱۱۴ ۱۱۶ ۱۱۷ ۱۱۸ ۱۳۱ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۴ ۱۳۴ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۸ ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۳۰ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۴ ۱۳۴ ۱۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان *۳۲-۱۳-۰- درزهای انبساطی ۳-۱۳-۰- درزهای اجرایی ۳۰۶ بررسی جزییات تقاطع کف‌بند با تکیه‌گاه‌ها فصل یازدهم- مبانی و ملاحظات طراحی تثبیت بستر با پوشش‌های نرم ۱-۱- کلیات ۲-۱ تنش برشی آبراهه‌های پایدار ۳-۱- طراحی آبراهه‌ها با پوشش گیاهی ۱-۳-۱- انتخاب گونه گیاهی ۳-۳-۱ تعیین عوامل طراحی آبراهه ۳-۳-۱ روش عمومی طراحی آبراهه با پوشش گیاهی فصل دوازدهم - حفاظت بستر با کیسه‌های زئوبگ ۱-۳- کلیات ۲ نظریه طراحی ۳-۲۳ تعیین ابعاد و جزییات اجرایی ۳-۲۳ حفاظت با کیسه‌های ژئویگ ۱-۴-۲ اثرات بر روی اکوسیستم ۲-۳-۲۳ اثرات بر روی شیلات فصل سیزدهم - پایش. حفاظت. بهره‌برداری. نگه‌داری و ارزیابی سازه‌ها و تثبیت کننده‌های بستر ۱-۳ دستورالعمل بهره‌برداری و نگه‌داری کف‌بندها ۲-۳ جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز در زمان بهره‌برداری ۳-۳ بازرسی آدواری و کنترل سازه کف‌بند در زمان بهره‌برداری ۴-۳ برآورد هزینه‌های تعمیر و نگه‌داری منابع و مراجع ۱۳۴ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۷ ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۳۰ ۱۳۱ ۱۳۴ ۱۴۳۶ ۱۹۱ ۱۵۹۳ ۱۹۳ ۱۵۴ ۱۵۶ ۱۹۷ ۱۵۸ ۱۸۶۱ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۴ ۱۵ ۱۸۶۹ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان شکل ۱-۱- نمونه‌ای از کف‌بند توری سنگی در کنار دیواره سنگی شکل ۲-۱- آستانه نوع شمع‌کوبی شکل ۳-۱- آبشارهای متوالی بر روی سطح شیب‌دار شکل ۱-۲- تثبیت بستر با استفاده از کف‌بندها شکل ۲-۲- نمونه‌ای از یک کف‌بند افقی شکل ۳-۲- نمونه‌ای از یک کف‌بند شیب‌دار شکل ۴-۲- شیب‌شکن قائم شکل ۵-۲- شیب‌شکن مایل مستطیلی موسسه 81316[ شکل ۶-۲- نمونه‌ای از یک آستانه از نوع شمع‌کوبی شکل ۷-۲- انعطاف‌پذیری پوشش توری‌سنگ در مقابل نشست‌های قائم شکل ۱-۳- توزیع تنش برشی مرزی در آبراهه‌های ذوزنقه‌ای شکل ۲-۳- توزیع تنش برشی مرزی در پیچانرودها با استفاده از تجربیات ایپن و درینکر (۱۹۷۰) شکل ۳-۳- تنش برشی مرزی بیشینه در پیچانرودها شکل ۳-۳- سرعت بحرانی جریان برای رسوبات کوارتز به عنوان تابعی از اندازه متوسط ذرات شکل ۵-۳- نحوه تعیین بده موثر از ترکیب منحنی توزیع فراوانی جریان و منحنی سنجه رسوب شکل ۲-۶- نیروهای وارده بر سد اصلاحی شکل ۳-۶- بررسی پایداری سدهای اصلاحی شکل ۴-۶- نمای جلویی سد چپری شکل ۵-۶- سد اصلاحی چوبی از نمای جلو شکل ۷-۶- نمای جلویی بندهای اصلاحی خشکه‌چین شکل ۸-۶- نمای جلویی سد اصلاحی سنگی ملاتی شکل ۱۰-۶- نمای جلویی بندهای توری‌سنگی شکل ۱۰-۶- نمایی از یک سازه توری‌سنگی قائم شکل ۱۱-۶- نیروهای وارد بر یک واحد توری‌سنگ در سازه پلکانی شکل ۱۳-۶- پایداری توری‌سنگ پلکانی شکل ۱۳-۶- واحدهای توری‌سنگ بر روی سطح شیب‌دار شکل ۱۳-۶ نمایی از توری‌سنگ شیب‌دار شکل ۱۵-۶- تغییرات تعداد سد نسبت به ارتفاع‌های مختلف آن ر ۱۵ ۱۶ ۱۶ ۱۷ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۳۰ ۳۲ ۳۷ ۷۰ ۷۳ ۷۵ ۷۶ ۷۷ ۷۸ ۷۸ ۸۱ ۸۲ ۸۳ ۸۴ ۸۵ ۸۵ ۸۶ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان شکل ۱۶-۶- تغییرات هزینه نسبت به ارتفاع شکل ۱-۷- کف‌بندهای انعطاف‌پذیر و انعطاف‌ناپذیر در ابتدا و انتهای سازه شکل ۲-۷- ساختار فیلتر شکل ۳-۷- نمونه ای از منحنی دانه‌بندی لایه فیلتر (لایه میانی) شکل ۱-۸- نمونه‌ای از آستانه بتنی برای کنترل آبشستگی در محدوده پل شکل ۲-۸- معرفی پارامترهای طراحی شکل ۳-۸- ضریب بده در طراحی آستانه از نوع سپری شکل ۴-۸- اندازه سنگ‌های مورد نیاز در طراحی آستانه سپری شکل ۵-۸- آبشستگی پایین‌دست آستانه با تاج کوتاه شکل ‎-۱-٩‏ نمونه‌های پلان و مقاطع طولی و عرضی شیب‌شکن بتنی یا سنگ و سیمان شکل ‎۲-٩‏ نمونه‌های مقاطع طولی و عرضی شیب‌شکن تورسنگی شکل ۳-۹- دیاگرام پیش‌بینی نوع حوضچه آرامش در شیب‌شکن‌ها شکل ۶-۹- شیب‌شکن مستقیم شکل ‎-۷-٩‏ نمونه‌ای از شیب‌شکن با حوضچه از نوع بلوک ضربه‌ای +151] شکل ‎-۸-٩۹‏ مقادیر 4/ رآ به ازای شماره شیب‌شکن‌های مختلف شکل ‎-۹-٩۹‏ شیب‌شکن از نوع 5۵۲0۵ شکل ۱۰-۹- تاج مستطیلی شکل ۱۱-۹- تاج ذوزنقه‌ای شکل ۱۲-۹- شیب‌شکن نوع ۷۱/07 شکل ۱۳-۹- شیب‌شکن با سرریز مستطیلی همراه با تاج بالارونده شکل ۱۴-۹- شیب‌شکن مایل مستطیلی موسسه 17511 شکل *۱-۱- استفاده از بارج در اجرای پوشش‌های کف رودخانه شکل ۱-۱۱- موقعیت تنش برشی به همراه پارامترهای طراحی در قوس آبراهه (07۵۵ ۸۳۵۲1۵۵ [۸10۳1۳) شکل ۱-۱۲- نحوه قرارگیری کیسه‌های ژئوبگ از کناره تا کف آبراهه شکل ۲-۱۳- کیسه‌های ژئوبگ پس از دو هفته خشک شدن مواد درون آن ۸۷ ۳ ۳ ۹۴ ۹۷ ۹۸ ۹۹ ۹۹ ۱۱ ۱۱ ۱۰۲ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۱۱۰ ۱۱ ۱۳ ۱۳ ۱۱۴ ۱۱۵ ۱۱۵ ۱۱۷ ۱۱۸ ۱۳۰ ۱۳۲ ۱۳۹ ۱۹۳ ۱۵۴ ۱۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱-۱ انواع روش‌های حفاظتی بستر در ساماندهی رودخانه جدول ۱-۳- حداکثر سرعت مجاز و مقادیر تنش برشی جدول ۲-۳- روش‌های مورد استفاده در براورد بده سیلاب جدول ۳-۳- ضریب زبری هیدرولیکی انواع پوشش جدول ۳-۳- مدل‌های ریاضی متداول در تعیین بار رسوبی رودخانه‌ها جدول ۱-۴- محدودیت‌های مربوط به معیارهای هیدرولیکی در هر یک از روش‌های تثبیت بستر آبراهه جدول ۲-۳- ریخت‌شناسی مناسب هریک از روش‌های تثبیت بستر رودخانه‌ها جدول ۳-۴- میزان اثرات زیست‌محیطی روش‌های تثبیت بستر جدول ۱-۶- ضرایب خزشی 18|« و 1206 برای خاک‌های مختلف پی جدول ۱-۷- دانه‌بندی و شکل ذرات فیلتر جدول ۱- ۱۰- طبقه‌بندی خاک‌ها در آزمایش فشارسنجی جدول ۲-۱۰- فواصل بین درزهای اجرایی در پوشش بتنی جدول ۱- ۱۱- شاخص ,ل) به همراه مقادیر مختلف تراکم ساقه در گیاهان مختلف جدول ۱-۱۳- اطلاعات مورد نیاز در حین بازرسی سازه با توجه به نوع مصالح به کار رفته در سازه‌ی حفاظتی ۳۰ ۳۳ ۳۶ ۳۷ ۴۱ ۴۳۲ ۴۴ ۷۰ ۹1۲ ۱۳۸ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۹۵/۰۳/۳۱ ۱ مقدمه رودخانه‌ها اغلب تحت تاثیر عوامل طبیعی و یا دخالت‌های انسانی دستخوش تغییرات می‌شوند که فرسایش بستر با کف‌کنی و پایین‌افتادگی ممتد و مستمر از جمله موارد بارز آن تلقی می‌شود. پایین افتادن تراز آب دریا و یا دریاچه‌ها نیز از دیگر عوامل طبیعی است که آغاز فرسایش بستر و پایین‌افتادگی کف بستر را در رودخانه‌های منتهی به دریا و دریاچه باعث می‌شود. انسان نیز با دخالت‌های خود تعامل موجود را برهم زده و باعث ناپایداری و تشدید این پدیده‌ها می‌شود. احداث سد بر روی رودخانه و پا کاهش عرض, استخراج معادن شن و ماسه و به‌طور کلی بسیاری از اقدامات مهندسی نظیر احداث پل. جاده‌سازی و سایر فعالیت‌های عمرانی هریک به نوعی در فرآیند فرسایش و گودافتادگی بستر موثر می‌باشد. - هدف هدف از تهیه این ضابطه, تدوین مجموعه‌ای از ضوابط و معیارهای طراحی و ساخت کف بندها و تثبیت کننده‌های بستر رودخانه‌ها می‌باشد. لذا ابتدا انواع کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر معرفی شده, سپس ضوابط و معیارهای طراحی و ساخت آن‌ها ارائه گردیده است. در نهایت در زمینه بهره‌برداری و نگه‌داری از آن‌ها بحث شده است. - دامنه کاربرد دامنه کاربرد ضابطه حاضر, برای تثبیت بستر رودخانه بوده و شامل حفاظت از سواحل و کناره‌های رودخانه‌ها نمی‌شود. همچنین برای رودخانه‌هایی که سیلاب‌های واریزه‌ای حاوی رسوب‌هایی در ابعاد سنگ. تخته‌سنگ و تنه درختان می‌باشند. این ضابطه کاربرد نخواهد داشت. لذا در رودخانه‌های کوهستانی که دارای بستر ناپایدار و حاوی رسوب واریزه‌ای هستند کاربرد این ضابطه دارای محدودیت است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ۹۵/۳/۳ ۵ ۱-۱- انواع روش‌های حفاظت بستر به طور کلی روش‌های مختلف ساماندهی رودخانه مطابق جدول (۱-۱) به دو گروه روش‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای تقسیم می‌شوند که در ادامه بیش تر در مورد آن‌ها توضیح داده شده است [۲۰] این جدول همچنین پیامدهای این روش ها را از دیدگاه فرسایش و رسوب نشان می‌دهد. مطابق این جدول, کف بندهاء سرریزها و شیب‌شکن‌ها جزو روش‌های سازه‌ای در جهت تثبیت بستر رودخانه می‌باشند و روش‌های غیرسازه‌ای شامل پوشش‌های گیاهی و ورق‌های پلی‌شیت می‌باشد. روش‌های سازه‌ای متشکل از سازه‌های طولی و عرضی هستند که کف‌بندهاء. شیب شکن‌ها و غیره جزو این گروه هستند. این سازه‌ها از نظر عملکرد رفتاری در مقابل پدیده کف‌کنی و یا پنجه‌شویی از نوع صلب و یا انعطاف‌پذیر تلقی می‌شوند که معمولا از جنس بتن و یا سنگ و سیمان می‌باشند [۷۳]. پوشش‌های گیاهی که از جمله روش‌های غیرسازه‌ای تثبیت و حفاظت کناره رودخانه‌ها می‌باشند. از نظر ملاحظات زیست‌محیطی و انطباق‌پذیری با اقلیم محیط. مورد توجه متخصصان بخش ساماندهی رودخانه می‌باشند. همچنین امروزه به کارگیری ورق‌های پلی‌شیت به‌دلیل سهولت اجرا و انعطاف‌پذیری مطلوب در طرح‌های ساماندهی مانند مهار فرسایش و تثبیت موقعیت رودخانه نیز کاربرد دارد ‎.]٩۹۲[ جدول ۱-۱- انواع روش‌های حفاظتی بستر در ساماندهی رودخانه [۳۰| پیامدهای اقدامات ساماندهی هدف از اقدامات ساماندهی فرسایش | فرسایش | رسوب‌گذاری ‏ رسوب‌گذاری | تثبیت تثبیت ؛ کنترل اایجاد راستای موضعی عمومی موضعی عمومی فاظت ک یلاب ناسب براساس تقسیم بندی دیگری اقدامات حفاظت از بستر رودخانه خود به دو دسته کلی مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می‌ شوند. روش های حفاظتی مستقیم شامل پوشش‌های محافظتی است که مستقیما بر روی رودخانه اجرا گردیده تا از فرسایش و تخریب احتمالی توسط جریان آب جلوگیری گردد. کف بند. آستانه. پوشش‌های گیاهی و ورق‌های پلی‌شیت. جزو پوشش‌های حفاظتی مستقیم می‌باشند. همچنین پوشش‌های پلی‌شیت از نظر سهولت اجرا و انعطاف‌پذیری مناسب در طرح‌های ساماندهی مانند جلوگیری از فرسایش و تثبیت بستر رودخانه‌ها موثر می‌باشند [۳۰]. در روش‌های حفاظتی غیرمستقیم از طریق کاهش شیب آبراهه و یا فراهم آوردن موجبات ته‌نشست رسوبات. قدرت تخریبی جریان کاهش می‌یابد. از جمله اقدامات حفاظتی در این زمینه احداث آب‌شکن و آبشار می‌باشد. در بخش بعدی به تشریح هر یک -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر ۲-۱- کاربرد کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر در طرح‌های ساماندهی رودخانه ۱-۲-۱- کف‌بندها" فرسایش حفاظت می‌کند [۳۴۳]. این سازه‌ها در حدود تراز کف طبیعی رودخانه جهت حفاظت بستر رودخانه. در مقابل تنش برشی جریان ساخته می شوند. در شرایطی که سرعت آب به دلیل شتاب ایجاد شده» بیش تر شود. این سازه از تماس آب با مواد بستر جلوگیری می‌کند. به طور کلی دو نوع کف‌بند وجود دارد: کف‌بند افقی و شیب‌دار. از کف‌بندهای بلوک‌های بتنی, بلوک‌های بتنی به هم بافته شده., لحاف بتنی و کیسه‌های ماسه‌ای را می‌توان نام برد. شکل (۱-۱) نمونه‌ای از کف‌بند توری سنگی در پایین‌دست حوضچه آرامش را نشان می‌دهد. شکل ۱-۱- نمونه‌ای از کف‌بند توری سنگی در کنار دیواره سنگی [۱۱۳ ۲-۲-۱ استانه ۲ استانه یکی دیگر از سازه‌های ثبیت کننده بستر است و به نحوی در عرض رودخانه ساخته می شود که تراز تاج آن با تراز بستر تقریبا یکسان یا بالاتر و کف بستر در بالادست و پایین دست سازه تقریبا یکسان باشد [۹۸]. این سازه با استفاده 5ا[[5 -| ][[ز5 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ۹۳/۳۱ ۷ نمونه ای از استانه نوع شمع کوبی در شکل (۲-۱) نشان داده شده است. این سازه در کنترل شیب. تراز بستر و تراز سطح آب و جلوگیری از فرسایش بستر کاربرد فراوان دارد [۲۷]. شکل ۲-۱- آستانه نوع شمع کوبی [۲۷] ۳-۲-۱- آبشار یا شیب‌شکن" آبشارها سازه‌هایی هستند که با ارتفاع کم در عرض رودخانه ساخته می‌شوند [۱۳]. این سازه‌ها معمولا به دو نوع با رودخانه و ارتفاع سازه بستگی دارد [۳۴]. در شرایطی که از چند آبشار متوالی استفاده گردد. ارتفاع آن‌ها نسبت به حالت عادی کاهش می‌یابد [۸۱]. از آن‌جایی که این سازه‌ها را با استفاده از بتنء سنگ‌چین, توری‌سنگی. شمع‌های چوبی و سپرهای فلزی می‌سازند. معمولا عرض مجرا را پوشش می‌دهند. برای شیب‌شکن‌های کوچک و کانال‌ها با عرض کم از مصالحی از جنس سنگ چین و شمع‌های چوبی استفاده می‌گردد. توری‌سنگی‌ها و سازه‌های بتنی معمولا برای شیب شکن‌های بزرگ با عرض جریان زیاد به کار می‌روند. این سازه‌ها به منظور کنترل پایین افتادگی بستر و تثبیت تراز بسترء در مجاری شیب‌دار استفاده می‌گردند. این سازه‌ها همچنین به عنوان استهلاک کننده انرژی نیز ساخته می‌شوند و از آبشستگی بستر در بالادست خود جلوگیری می‌نمایند [۸۱]. نمونه‌ای از آبشارهای متوالی برروی یک سطح شیب دار در شکل (۳-۱) نشان داده شده است. شکل ۳-۱- آبشارهای متوالی بر روی سطح شیب‌دار [۱۳] ۱- 1۳۵۳ ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر ۴-۲-۱- سدهای اصلاحی " سدهای اصلاحی یکی از روش‌های سازه‌ای برای کنترل فرسایش سطحی بستر رودخانه و تثبیت آن می‌باشند. این سدها بر حسب نوع مصالح به کار گرفته شده به انواع مختلفی چون سدهای چپری. فلزی سبک. چوبی. خشکه چین. سنگ و سیمان و توری‌سنگی طبقه‌بندی می‌شوند. در شکل (۴-۱) نمونه‌ای از سد اصلاحی چپری نشان داده شده است. این سدها در آبراهه های نواحی کوهستانی به‌دلیل وجود فرسایش زیاد و در نتیجه تولید رسوب زیاد. کاربرد فراوان دارند. با احداث سدهای اصلاحی می توان شیب رودخانه را اصلاح نمود و فرسایش کف و جداره رودخانه را مهار کرد [۵]. گاهی اوقات نیز با برداشت شن و ماسه منجر به تغییر شیب و در نهایت کف کنی در بالادست می گردند. لذا احداث این سدها در این نواحی, در مهار فرسایش کف و جداره رودخانه و حفاظت از سازه‌هایی مثل پل, زمین‌ها و جاده‌های حاشیه رودخانه موثر می‌باشد. 0 1121.0 +۹123 ار ۱ سس تت شکل ۴-۱- نمای جلوبی سد اصلاحی چپری [۱۳] ۵-۳۲-۱- بو ی ها پوشش ها از جمله سازه‌هایی هستند که جهت حفاظت و تثبیت بستر و کناره رودخانه ها در مقابل فرسایش ناشی از جریان. بارش باران موج و تراوش زه آب زیرزمینی ساخته می شوند. اصولا پوشش‌ها برای حفاظت از هر سطحی که در معرض فرسایش رودخانه‌ای است (نظیر شیب کناره, بدنه سازه‌های رودخانه‌ای و سطوح کف)» می‌توانند کاربرد داشته باشند. به طور کلی پوشش‌ها به دو دسته نفوذپذیر و نفوذناپذیر تقسیم می‌شوند. در پوشش‌های نفوذپذیر دولایه وجود دارد. لایه رویی که لایه سیر نام دارد و لایه زیرین که لایه فیلتر نامیده می‌شود. این در حالی است که در پوشش‌های نفوذناپذیرء معمولا نیازی به لایه فیلتر نیست [۸۷]. برای جزییات بیش تر بد ضابطه شماره ۳۳۲ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور تحت عنوان «راهنمای طراحی, ساخت و نگه‌داری پوشش‌ها در کارهای مهندسی رودخانه» مراجعه فرمایید. ع ۱ -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ۹۵/۳/۳ ۹ ۳-۱- مزایا و معایب استفاده از کف‌بندها همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره گردید.ء کف‌بندها سازه‌هایی هستند که بستر آبراهه را حفاظت می‌کنند [۴۳]. از جمله پیامدهای بارز این سازه» تغییر رژیم رسوب‌دهی است که به نوبه خود روند رسوب گذاری را کاهش داده و از وارد آمدن بستر رودخانه و کاهش فرسایش و رسوب بالارونده در مسیر رودخانه موثر می باشد. یکی از معضلات مربوط به این سازه‌هاء وقوع پدیده آبشستگی در پایین‌دست آن‌ها می‌باشد که به منظور جلوگیری از آن توصیه می‌شود که همواره در پایین ‌دست آن‌ها حوضجه آرامش احداث گردد. لازم به ذکر است که کف‌بندهای شیب‌دار به‌دلیل عمق آبشستگی کم‌تر و نیز پایداری بهترء بر سازه‌های شیب‌شکن ترجیح داده می‌شوند [۱۳]. ۴-۱- تعاریف و واژه‌ها انجام می شود. این اقدامات اهداف مختلفی نظیر مهار سیل, مهار رسوب. تامین یک آبراه کشتیرانی مناسب. حفاظت بستر و کناره‌های رودخانه در مقابل فرسایش و هدایت جریان در یک مسیر مشخص می‌باشد [۱۰]. طغیان با دوره بازگشت ۲۵ ساله به وسیله وزارت نیرو یا شرکت‌های آب منطقه‌ای تعیین می‌شود. به‌وسیله آب جاری. یخجال‌ها. باد 9 امواج می‌گردد ۰ 8 - کناره ساحل : کناره طبیعی رودخانه. دریاجچه. دریا و یا کناره دست‌ساز آبراه یا کانال را گویند [۱۰]. امواج را گویند [*۱]. - آبشستگی موضعی : این نوع فرسایش در نتیجه تاثیر مستقیم سازه ها بر روی جریان رخ می دهد و ناشی از نوع و عملکرد سازه می‌باشد. این پدیده در پایین ‌دست سدها و بندهای انحرافی, اطراف پایه پل‌هاء دماغه آبشکن‌هاء |- [11۱۷۵۲ 8 2- 40 3- 0 4(- 1۷ 5- 760 500۶۲ 500۳ [8۵عم] -6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر پایه آستانه‌ها و تنداب‌ها و غیره به وقوع می‌پیوندد و به عنوان عوامل مهم تخریب این نوع سازه‌ها شمرده می‌شود. آبشستگی موضعی بر فرسایش عمومی و فرسایش ناشی از تنگ‌شدگی رودخانه" اضافه می‌شود [۱۰]. حفاظت کف:: به کارهای مهندسی که با هدف حفاظت کف رودخانه در مقابل فرسایش ناشی از جریان آب انجام می‌گیرد. گفته می‌شود [۱۰]. تثبیت آبراهه 7 به اقداماتی نظیر ایجاد پوشش‌های حفاظتی, آبشکن‌هاء تثبیت کننده‌های بسترء پوشش‌های گیاهی و غیره در رودخانه‌ها و آبراهه‌ها گفته می‌شود که جهت جلوگیری از فرسایش بستر رودخانه انجام می‌شوند. بستر فرسایش پذیر : بستر رودخانه‌ای که مواد تشکیل دهنده آن در اثر عوامل فرساینده نظیر عبور جریان, تراوش و غیره در حال جابجایی بوده و در اثر جابجایی مواد.ء بستر قابلیت فرسایش دارد [*۱۰]. کف بند: سازه‌هایی هستند که در عرض بستر رودخانه. همانند یک بند اصلاحی با ارتفاع صفر از کف بستر ساخته می‌شوند. این سازه بستر آبراهه را از فرسایش حفاظت می‌کنند [۴۳]. حریم: اراضی مجاور در بستر رودخانه به عرض ۱ تا ۲۰ متر که به عنوان حق ارتفاق برای کمال انتفاع و حفاظت از بستر رودخانه لازم است [۲۲]. استانه: یکی از سازه‌های ثبیت کننده بستر است و به نحوی در عرض رودخانه ساخته می‌شود که تراز تاج آن با تراز بستر تقریبا یکسان یا بالاتر و کف بستر در بالادست و پایین‌دست سازه تقریبا یکسان است [۹۳۲]. ابشار پا شیب شکن: از جمله سازه‌های ثبیت کننده بستر هستند که با ارتفاع کمی از کف بستر در عرض رودخانه ساخته می‌شوند [۱۳]. سدهای اصلاحی: سدهای اصلاحی یکی از روش های سازه‌ای برای کنترل فرسایش سطحی بستر رودخانه و تثبیت آن می‌باشد که دارای انواع مختلفی چون سدهای چپری, فلزی سبک. چوبی. خشکه چین. سنگ و سیمان و توری سنگی طبقه‌بندی می‌شوند [۵]. بندهای چپری: یکی از انواع سدهای اصلاحی, بندهای چپری می‌باشند که با فروبردن پایه‌هایی در زمین واقع در عرض آبراهه و قراردادن چوب در لابه‌لای آن ساخته می‌شوند[۵]. بندهای چوبی: یکی از آنواع سدهای اصلاحی» بندهای چوبی هستند که با آلوار تخته‌های بزرگ. تراورس‌های مستعمل راه‌آهن و تیر و در مناطقی که الوار ضخیم و سنگین به مقدار فراوان موجود باشد. ساخته می‌شوند [۵]. 1- ۲۵۳۹۱۳۱۵1۱۵۱ ۲ 2- 0110 ۹ 3- ۲1۵۵۱ 4- ۲۳۵۵۱۳۱۵ ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات زمر م۱ )۱ - بندهای فلزی سبک: بندهای فلزی سبک که از انواع سدهای اصلاحی می‌باشند. سدهای کوچکی هستند که برای نگه داری مواد ریزدانه ساخته می‌شوند. این سدها از مصالحی چون پایه‌های فولادی(نبشی و سپری) و توری و شاخه برگ درختان ساخته شده‌اند [۵] - بندهای خشکه چین: بندهای خشکه چین که یکی از انواع سدهای اصلاحی می باشند. با استفاده از سنگ و بدون ملات و در محلی ساخته می‌شوند که در آن منطقه به اندازه کافی سنگ وجود داشته باشد [۵] - سدهای سنگی ملاتی و بتنی: نوع دیگری از سدهای اصلاحی بوده که با سیمان و سنگ های خرد نشده ساخته می‌شوند و در مهار سیلاب و فرسایش نقش موثری دارند [۵]. - سدهای توری سنگی : این نوع از سدهای اصلاحی از دو نوع مصالح شامل تورهای بافته شده به صورت باکس با چشمه‌های شش ضلعی و مصالح سنگی درشت‌دانه ساخته شده‌اند که عمود بر جریان آب ساخته می‌شوند [۵]: - سنگ چین: به سنگ چینی دیواره و کف انهار و یا رودخانه. در قسمت‌های حساسی که باید در مقابل فرسایش محافظت گردند. گفته می‌شود. برای اجرای این نوع پوشش حفاظتی معمولا از قطعات سنگی یا بتنی هم‌اندازه استفاده می‌گردد. در مواردی که از آن برای حفاظت در مقابل امواج بزرگ و سنگین استفاده گردد. اندازه قطعات آن باید حداقل ۱۵۰*۱۵۰ میلی‌متر در سطح باشد [۱۰]. - سنگریسه: نوعی پوشش حفاظتی که با انباشت ریسه گونه قطعات سنگ در بالا یا پایین کناره و یا در امتداد آن بر روی زمین و یا داخل شیار ایجاد می گردد. در صورت فرسایش پنجه و یا تخریب کناره رودخانه. قطعات - تورسنگه توری سنگ: نوعی سازه حفاظتی متشکل از دو مصالح اصلی سنگ و توری سیمی (گالوانیزه یا با روکش پلیمری) که به صورت جعبه‌ای. تشکی و لوله‌ای یا کیسه‌ای ساخته می‌شود و به منظور حفاظت کناره‌های رودخانه و سواحل دریاء خاکریزها و همچنین ساخت آبشکن‌ها.ء دیواره‌های ساحلی و غیره مورد استفاده قرار می‌گیرد [۱۹]. - لغزش: حرکت سریع و توده‌ای قسمتی از رودخانه که معمولا در اثر مرطوب شدن لایه‌های زیرین زمین و عدم تحمل وزن توده لایه‌های رویین و ناپایداری آن اتفاق می‌افتد [۱۰]. - رودخانه های مستقیم ‏ این نوع رودخانه‌ها کوتاه و ناپایدارند و به ندرت در بیش از ۱۰ برابر عرضشان طول مستقیمی دارند. در این نوع رودخانه‌ها درجه‌ی انحنا رودخانه (نسبت به طول مسیر خطالقعر به مسیر دره) |- 6۱22 5 2- 1۱-۵۳ ۳۷ م0 -3 4-5 5- 28 6- 51۳۵81 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر در شرایط لبریز کم‌تر است. در بده‌های کم بارهای رسوبی متناوب در بستر رودخانه تشکیل می‌گردد و مسیر خطالقعر با دور زدن بارهای رسوبی حالت پیچشی به خود می‌گیرد 1۱۳ رودخانه‌های پیچانرودی : این نوع رودخانه ها در پلان شامل یک سری قوس هستند که یک در میان جهت انحنای آن‌ها عوض می شود و به صورت تعدادی 5 به‌هم پیوسته که بعضا به وسیله قطعات مستقیم کوتاه به هم اتصال دارند. دیده می‌شود. این نوع رودخانه‌ها اغلب در بازه‌های پایین‌دست که دارای شیب ملایمی می‌باشند. تشکیل می‌شوند [۱۳]. رودخانه های شریانی: این قبیل رودخانه ها معمولا دارای شیب تند و حامل رسوبات زیادی است و الگوی مسیر در این رودخانه‌ها ناپایدار است. از آن‌جا که ورودی رسوب در این نوع رودخانه‌ها بیش از ظرفیت عمل آن است. در مسیر آن رسوب گذاری شده. عمق کاهش یافته و عرض آبراهه چندان زیاد می شود که جریان منحرف شده و آبراهه به چند شاخه تقسیم می‌شود [۱۳]. ۱ 18 2 - 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ طبقه‌بندی انواع کف‌بندها و -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - طبفه‌بندی انواع کف‌بندها و آنتثییت کننده‌های بستر ۹۵/۰۳/۳۱ ۵ ۱-۲ کلیات روش‌های متعددی به منظور تثبیت بستر در رودخانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد که بر حسب نوع مصالح, طول بستر از نظر مصالح مورد استفاده, کاربرد و خصوصیات فیزیکی ارائه می‌گردد. جهت تثبیت بستر از کف‌بندهاء آستانه. سدهای اصلاحی, پوشش‌ها و شیب‌شکن‌ها استفاده می‌شود. در ادامه در مورد هر یک از این تثبیت‌کننده‌ها و نوع طبقه‌بندی آن‌ها مطالبی ارائه می‌گردد. ۱-۲-۲ کف‌بندها جاری شدن جریان‌های سیلابی در رودخانه‌ها موجب فرسایش در کناره و بستر آن‌ها می‌شود. کف‌بندها سازه‌هایی هستند که در عرض و بستر رودخانه به گونه‌ای ساخته می‌شوند که تراز بالای آن‌ها هم‌تراز کف طبیعی رودخانه بوده و در پایین‌دست به عمق بحرانی آن به گونه‌ای باشد که جهش حاصل از عبور آب از کف‌بند در پایین‌دست به سرعت مستهلک شده و جریان به حالت فوق بحرانی تبدیل نشود [*۹]. در شکل (۱-۲) نحوه تثبیت بستر با استفاده از کف‌بندها نشان داده شده است. شکل ۱-۲- تثبیت بستر با استفاده از کف‌بندها |۱۲| کف‌بندها عموما به دو دسته کف‌بند افقی و شیب‌دار تقسیم‌بندی می‌شوند. از کف‌بند افقی فقط در جایی که شیب بستر خیلی کم است استفاده می‌ شود. در شکل (۲-۲) نمونه‌ای از یک کف بند افقی نشان داده شده است. در جایی که زمین -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۹۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر شیب‌ دار است از کف‌بندهایی استفاده می‌شود که از شیب زمین تبعیت می‌کنند. به این کف‌بندها. کف‌بندهای شیب‌دار گفته می‌شود. در شکل (۲-۲) نمونه‌ای از یک کف‌بند شیب‌دار نشان داده شده است [۳۷]. : ۰ ! در : ش ۲ ۷ دا 1۱ تچ 6۹ مک که مرک وک زک موم را و 7 12091153 1ز م۲۹ وه وه نموه )وم ۳ ۱ شکل ۲-۲ - نمونه‌ای از یک کف‌بند افقی |۳۷| "۱ : هر ۳۳۳ ۱ ما ار رک رک مک رن ی تا ی 9 1 9 ( ۹ یه ۳ ۳ و سیب رب , شکل ۳-۲- نمونه‌ای از یک کف‌بند شیب‌دار |[۳۷]| ۲-۲-۲ شیب‌شکن‌ها پتانسیل انتقال و برقراری حالت تعادل را فراهم می آورد. شیب شکن های مورد استفاده در تثبیت بستر معمولا به دو دسته شیب شکن‌های قائم و شیب شکن‌های مایل تقسیم‌بندی می‌شوند. شیب شکن‌های قائم معمولا برای اختلاف ارتفاع تا ۱/۵ متر و شیب شکن‌های مایل برای اختلاف ارتفاع تا ۵ متر به‌کار گرفته می‌شوند. استفاده از شیب‌شکن‌ها عمدتا در رودخانه های کوهستانی که دارای شیب تندی می باشند منداول است. در شکل های (۳۴-۲) و (۵-۲) انواع مختلف شیب‌شکن‌ها نشان داده شده‌اند [۶]. -------- صفحهٔ بعد -------- در < دوم - طبفه‌بندی انواع کف‌بندها و نثثبیت کننده‌های بستر ۹۵/۰۳/۳۱ م۸ ۱ , 11062 ۵14 ۱ ۴ ۳۳ حم 8 سست سده سم ی 0.265 4 ۷.20.86 4 ال ۳ ۱ 199 ۱ ۹۶0,۱0 ا 7 یلاع ملد ۱ ۸ ۱ ۹ 9 ۹ پ با با یا با کی ی ا 1 : : 1 ا ام ۱۶4.70 ۲ 1۱5 ۱115 ۱ , 5یا ایس ی تا ان زنا یک یا اکک 3 ‏ گ 1 قطء 0-3 3 مقطع ۸-۸ پد 136 مقطح تلم[ هد هل اد ار ٍ -۱۱ اس 1 ۳[ | - 30 ای 0151 ۸ 107 1 7 ات ۱ ۱ ی ۱ لد وال ی اد 2025 ار ۲3-۳ ۲ لست پا 051 )ظ) شکل ۴-۲- شیب‌شکن قائم [۶ ]| ۳۵ ۰ - _- وی ۱ ۷۹ 0 لو بل ۱ 7 ی ۱ ی ۵۰ ۱ ٍ آا اد را ۷۵ جج ٍ ْ ْ : 5 طا ۱ طولی شکل ۵-۲- شیب‌شکن مایل مستطیلی موسسه [ ۶1:5113] چه ارتفاع ابشار زیاد باشد بهتر است به‌صورت پلکانی احداثت شود. در چنین شرایطی بخش مهمی از انرژی جنب عین عبور از روی پلکان مستهلک می‌گردد [۲۳۵]. ۷ چ_ سی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر ۳-۲-۲- آستانه آستانه صرفا باعث تثبیت بستر در بالادست آن می‌گردد و معمولا در پایین‌دست آبگیرهای رودخانه‌ای احداث می‌شوند تا تراز بستر رودخانه بالادست آن در اثر فرسایش پایین نیفتد. آستانه‌ها از لحاظ ساخت به آستانه‌های ساخته شده از مصالح سنگی, شمع‌کوبی یا سپری, بتنی, گابیون یا توری‌سنگی طبقه‌بندی می‌شوند. البته ممکن است آستانه به‌صورت ترکیبی از این مصالح نیز ساخته شود. در شکل (۶-۲) نمونه‌ای از یک آستانه از نوع شمع‌کوبی نشان داده شده است. شکل ۶-۲- نمونه‌ای از یک آستانه از نوع شمع کوبی |۹۸ ] ۴-۲-۲ پوشش‌ها پوشش‌ها سازه‌هایی هستند که روی شیب کناره‌ها و بستر رودخانه‌هاء مسیل‌هاء کانال‌ها و همجچنین روی خاکریزهای سیل بند و سدهای خاکی, برای حفاظت و تثبیت آن در برابر فرسایش ناشی از جریان» موجء بارش باران و تراوش زه آب ریرزمینی ساخته می‌شوند. انواع سازه‌های پوشش مانند سنگ‌چین. تورسنگ و بلوک‌های بتنی در کف رودخانه‌ها و آبراهه هاء در اطراف پایه های پل و در پایین دست بندهای انحرافی برای حفاظت از بستر و جلوگیری از فرسایش موضعی به کار می‌ رود. پوشش کف عموما به‌ صورت موصعی اجرا می‌شود و در بازه‌های طولانی از نظر ملاحظات اقتصادی کاربردی ندارد. معمولا برای کنترل کف‌کنی که در بازه طولانی رخ می‌دهد از سازه‌های تثبیت کننده مانند کف‌بندها استفاده می‌شود. به طور کلی پوشش‌ها به دو دسته کلی نفوذپذیر و نفوذناپذیر" تقسیم می‌گردند. پوشش‌های نفوذپذیر معمولا از دو لایه تشکیل شده که لایه رویی» لایه سپر و لایه زیرین» لایه فیلتر می‌باشد. پوشش‌های نفوذناپذیر معمولا نیاز به لایه پوشش انعطاف پذ یر پوششی است که با گذشت زمان امکان انطباق با تغییرات کف و دیواره‌های رودخانه ناشی از نشست صورت جابجایی ناشی از نشست. فرسایش یا رگاب به سازه پوشش آسیب وارد می گردد. در واقع هرگونه حرکتی در آن‌ها |- ۳۵۲۵۵۵ 2- 10620۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - طبقفه‌بندی انواع کف‌بندها و آنتثییت کننده‌های بستر ۹۵/۰۳/۳۴۳۱ اه مسلح, مخلوط خاک و سیمان و سنگ آشاره کرد. مواردی چون توری‌سنگه. سنگ چین و پوشش‌های کیسه‌ای جزو که ۱ ۱ ی ۱ 0 ۱ 2 را را 1 پوشش نفوذپذیر یا تراوا نوعی پوشش حفاظتی است که قابلیت نفوذ یا عبور جریان آب زیر زمینی به داخل رودخانه و یا جریان آب رودخانه را به لایه آب‌های زیرزمینی دار می‌باشد. پوشش‌هایی که از قطعات سنگی یا بتنی. شمع‌های مدیریت و برنامه‌ریزی کشور مراجعه فرمایید. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ داده‌های پایه مبالنی طر| حی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- داده‌های پایه مبانی طراحی ۹/۳ ۳۳ ۱-۳- کلیات روش‌های متعددی به منظور تثبیت بستر در رودخانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد که بر حسب نوع مصالح. طول عمرء انعطاف پذیری» نفوذپذیری و غیره به انواع گوناگون تقسیم می‌شوند. جهت طراحی هر یک از سازه‌های تثبیت بستر که در فصل قبل به آن‌ها اشاره گردید ابتدا لازم است داده‌های پایه طراحی تعیین گردد. در این فصل به‌طور کلی داده‌های پایه طراحی که برای طراحی هر سازه‌ای لازم است بحث می گردد. ابتدا مراحل تعیین داده‌های پایه طراحی معرفی شده و سپس در مورد هر کدام توضیحات لازم آرائه می‌شود. ۳-۳ اطلاعات پایه مورد نیاز در طرح‌های مهندسی و به خصوص در مطالعات طرح‌هایی که در ارتباط با پدیده‌های طبیعی است و طراحی‌ها براساس روش های تحلیلی و تجربی می باشد. وجود آمار و اطلاعات کافی دارای نقش به سزایی است. در مهندسی آب و به ویژه مهندسی رودخانه که با یکی از عناصر پیچیده طبیعت به نام رودخانه سر و کار داشته و عوامل و متغیرهای متعددی در رخدادها و پدیده‌های مرتبط با آن دخیل می‌باشند. دستیابی به آمار و اطلاعات ثبت شده اهمیت زیادی دارد. آمار و اطلاعات مورد نیاز طراحی تثبیت کننده‌های بستر در ادامه ارائه می‌گردد. ۱-۲-۳ آمار و اطلاعات عمومی منطقه طرح آمار و اطلاعات عمومی منطقه طرح به طور عمده شامل موارد زیر می‌باشد: - نقشه‌های راه‌ها و موقعیت عمومی منطقه طرح با مقیاس ۱:۵۰۰۰۰ تا ۱:۳۵۰۰۰۰ - نقشه‌های توپوگرافی اراضی اطراف رودخانه به پهنای حداقل ۵۰۰ متر از کناره رودخانه به مقیاس از ۱:۵۰۰۰ تا ۱:۵۰۰۹۰ بر حسب مورد برای شناسایی عمومی منطقه طرح - نقشه‌های توپوگرافی رودخانه و اراضی حاشیه آن حداکثر با پهنای ۱۰۰ متر از کناره رودخانه با مقیاس ۰ تا ۱:۵۹ و معمولاا ۱:۲۳۰۶۰ برای تعیین جانمایی روش حفاظتی - عکس‌های هوایی با مقیاس ۱:۲۰۰۰۰ تا ۱:۵۰۰۰۰ از محدوده طرح و در صورت امکان با فواصل مناسب زمانی (معمولا ۱۰ تا ۳۰ سال) برای بررسی تغییرات پدید آمده در منطقه طرح و مطالعات ریخت‌شناسی رودخانه - برای رودخانه‌های کشندی (جزر مدی) نیز لازم است عکس‌های هوایی در فواصل زمانی مناسب و - تصاویر و اطلاعات ماهواره‌ای از منطقه طرح با مقیاس ۱:۱۰۰۰۰۰ تا ۱:۲۵۰۰۰۰ - اطلاعات و گزارش‌های موجود در ارتباط با وضعیت عمومی منطقه طرح -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۹۳/۳ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر - اطلاعات مربوط به تاسیسات و ابنیه موجود در حاشیه و یا در تقاطع با رودخانه مانند سدهاء بندهای انحرافی, پل‌هاء جاده‌هاء ایستگاه‌های پمپاذ خطوط لوله, دکل‌های برق, کانال‌ها و ساختمان‌ها - اطلاعات مربوط به سایر طرح‌های در دست مطالعه یا در دست اجرا در حاشیه و یا مرتبط با رودخانه - نقشه موقعیت جاده‌های ارتباطی و دسترسی منطقه طرح در مقیاس ۱:۵۰۰۰ تا ۱:۵۰۰۰۰ ۲-۲-۳ آمار و اطلاعات هیدرو کلیماتولوژی. هیدرولیک و ریخت‌شناسی آمار و اطلاعات مربوط به شرایط اقلیمی و آب‌سنجی منطقه طرح و ویژگی‌های هیدرولیک و ریخت‌شناسی رودخانه, داده‌های مورد نیاز مطالعات و بررسی‌های هیدرولیکی را مهیا خواهد نمود. برای این منظور آمار و اطلاعات زیر مورد نیاز می‌باشد: - گزارش‌های هواشناسی. هیدرولوژی» هیدرولیک و ریخت‌شناسی موجود و مرتبط با منطقه طرح - آمار و اطلاعات مربوط به شرایط اقلیمی منطقه مانند میزان بارش, دماء میزان تبخیر و تعرق» سرعت و جهت باد و تغییرات رطوبت نسبی در طول فصول سال - آمار و اندازه گیری‌های انجام شده در زمینه بده جریان و تغییرات سطح آب رودخانه در سال‌های گذشته و به ویژه در مواقع سیلابی در محدوده طرح - آمار کیفیت آب شامل کیفیت فیزیکی, شیمیایی و بیولوژیکی - آمار و اطلاعات مربوط به نوع میزان و مشخصات بار رسوبی معلق و بستر رودخانه در رودخانه های کشندی (جزر و مدی)» آمار و اطلاعات مربوط به تغییرات کشند (جزر و مد) و به‌خصوص شرایط خاص حداکثرهای بر کشند (مد)» حداقل زیرکشند (جزر) و غیره در گذشته. به منظور پیش‌بینی تغییرات در آینده مورد نیاز خواهد بود. بدیهی است اگر چنین آماری موجود نباشد. براساس دستورالعمل های تهیه شده باید تغییرات کشند در فواصل ۳۰ دقیقه یا ۱ ساعت و برای مدت حداقل ۳۰ روز انجام شود. در رودخانه‌های منتهی به دریا یا دریاچه. تغییرات سالانه سطح آب دریا یا دریاچه مورد نیاز است. ۳-۲-۳ آمار و اطلاعات زمین‌شناسی, ژئوتکنیک و مکانیک خاک روش های حفاظت رودخانه. به منظور حفاظت بستر رودخانه ترجیحا با مصالح محلی, طرح و اجرا خواهند شد. بنابراین به منظور بررسی امکان و پتانسیل فرسایش پذیری رودخانه و نیز آگاهی از خواص فیزیکی, مکانیکی و شیمیایی خاک محل و همچنین شناخت انواع و کیفیت و کمیت مصالح محلی, جمع آوری آمار و اطلاعات زمین‌شناسی, ژئوتکنیک و مکانیک خاک به شرح زیر ضروری خواهد بود: نقشه‌های زمین‌شناسی و زمین ریخت‌شناسی منطقه طرح در مقیاس ۱:۱۰۰۰۰۰ و در صورت عدم وجود. در مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- داده‌های پایه مبانی طراحی ۹۵/۳/۳۱ ۳۵ - گزارش‌های زمین شناسی, ژئوتکنیک و مکانیک خاک موجود و مرتبط با طرح‌های اجرا شده قبلی و در دست اجرا و سایر طرح‌های مطالعاتی در منطقه طرح - آمار و اطلاعات مربوط به تغییرات سطح آب زیرزمینی و مشخصات فیزیکی و شیمیایی آن در حاشیه رودخانه - آمار و اطلاعات مربط به مشخصات زلزله‌های واقع شده در منطقه و وضعیت گسل‌ها و ترانشه‌های موجود در محدوده طرح - آمار مربوط به زمین لغزه‌ها و گسستگی‌های ناشی از روان گرایی ناحیه‌ای و محلی. فرونشست‌های منطقه‌ای, نورم‌پذیری خاک و لایه‌های ضعیف در بستر رودخانه - مشخصات و ویژگی های فیزیکی و مکانیکی لایه‌های بستر رودخانه (محل‌های مورد نظر برای حفاظت) و همچنین مصالح منابع قرضه مانند طبقه بندی خاک. میزان رطوبت. حدود اتربرگ. تراکم پذیری» تحکیم‌پذیری و مقاومت برشی برای خاک‌های ریزدانه چسبنده و همچنین طبقه‌ بندی و وزن مخصوص. دانه بندی, میزان نفوذپذیری. تحکیم‌پذیری و مقاومت برشی برای خاک های درشت دانه و مشخصاتی مانند هوازدگی, خردشدگی و وزن مخصوص برای سنگ‌ها - عمق و نوع لایه‌های خاک زیرزمینی در بستر رودخانه و به ویژه خاک‌های سست و مساله‌ دار مانند خاک‌های واگرا خاک‌های رمبنده و خاک‌های پس مانده معدنی و همچنین سنگ کف. ۳-۳- ملاحظات و داده‌های طراحی در این بخش ابتدا نحوه بررسی پایداری رودخانه با توجه به روش های موجود ارائه شده و سپس نحوه تعیین بده طراحی شرح داده می‌شود. ۱-۳-۳ بررسی پایداری رودخانه رفتار جریان در آبراهه ها به دلیل تاثیرپذیری از شرایط طبیعی رودخانه پیچیده بوده و به تبع آن بررسی پایداری بستر رودخانه نیز مشکل می‌باشد. مهم‌ترین مسایلی که آبراهه‌ها با آن مواجه هستند مسایل مربوط به فرسایش و رسوب گذاری در بستر و کناره رودخانه می‌باشد که باید در هنگام بررسی پایداری آن‌ها مورد توجه قرار گیرند. روش‌های متعددی برای بررسی پایداری رودخانه‌ها وجود دارد که عبارتند از [۵۷]: < تئوری رزیم -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر ۱-۱-۳-۳ تئوری رژیم یک آبراهه زمانی در حال رژیم است که شیب و سطح مقطع آن در شرایط پایدار بوده و در یک بازه زمانی طولانی مثلا ۵ سال تغییرات مورفولوژی رودخانه ناچیز باشد. معادلات رژیم کانال‌ها و رودخانه‌های طبیعی ابتدا در قرن نوزدهم توسط مهندسین انگلیسی در هندوستان پیشنهاد شد. از معادلات متداول رژیم می توان به معادله لیسی, سیمون و آلبرتسون اشاره کرد. جهت مطالعه تفصیلی در مورد جزییات تشوری رژیم. به ضابطه شماره ۶۴۳ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور تحت عنوان «راهنمای شکل هندسی مقطع و راستای رودخانه»» مراجعه گردد. ۲-۱-۳-۳ روش نیروی برشی مجاز هنگامی که آب در کانال جریان می‌یابد نیرویی در جهت حرکت آب بر سطح بستر کانال وارد می‌آید. این نیرو که با نیروی ۳1 در این رابطه., ۲ پیرامون تر شده و + شعاع هیدرولیکی می باشد. برای کانال های عریض مستطیلی شعاع هیدرولیکی را می‌توان با عمق آب برابر فرض کرد و تنش برشی به‌صورت 795۰ خواهد بود. برای طراحی آبراهه پایدار در این روش تنش برشی در بدنه ابراهه باید کم‌تر از تنش برشی مجاز باشد. ۱-۲-۱-۳-۳- تنشی برشی مرزی! در آبراهه‌ها با فرض جریان یک بعدی برای تنش برشی مرزی معادله 7118۰ و5 به‌دست می‌آید. در پیچانرودها توزیع تنش پوسته‌ای مطالعه گردید. برای مقاطع مختلف توزیع تنش برشی مرزی حول محیط تر شده در شکل (۱-۳ الف) نشان داده شده است. نتایج اولسن و فلوری در سال ۱۹۰ توسط کمیته تحقیقات بزرگراه های امریکا بسط داده شده است که در شکا های (۱-۳(ب) ۳ (۱-۳ج) نمودارهای توزیع تنش برشی مرزی بسط داده شده نشان داده شده است. در شکا های کناره‌ها روند افزایشی دارد. این کاهش تنش برشی در بستر مربوط به اثر دیواره‌های کناری است. مقدار بیشینه تنتر برشی به‌طور محافظه کارانه‌ای به‌صورت تقریبی از رابطه (۲-۳) به‌دست می‌آید: (۲-۳) 5 (وج) ۱- تنش برشی که بین خاک و آب در بستر و کناره‌های رودخانه (در قسمت محیط تر شده) ایجاد می‌گردد. ۷( 20 0156 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- داده‌های پایه مبانی ط به عنوان نمونه آبراه‌های با در جه 9 شیب آبراهه ۲ با آوریم. با توجه به داده‌های مو. ذوزنقه‌ای برابر با ۲/۰۴ متر به بستر و کناره به صورت زیر به احی ۹۹۳/۳ - توزیع تنش برشی مرزی شکل ۱-۳- توزیع تنش برشی مرزی در آبراهه‌های ذوزنقه‌ای [۵۷] عمق ۳ متر و عرض تحتانی ‎٩‏ متر و شیب جانبی ۲ به ۱ با پو ی است که در هنگام وقوع بده طراحی جابجا می شود. اگر زاوی جود ۳ برابر است با ۲ و ؟ا (شعاع هیدرولیکی) با استفاده از دست می‌آید. با استفاده از شکل‌های (۱-۳ب) و (۱-۳ج) مقاد 8 8۸ ۳۷ ستر و کناره‌ها را به دست روابط هندسی ابراهه‌های 1 <- 42788 1 ی (ت) 461 - 1.1565 > وی (۲) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۲-۲-۱-۳-۳- تنش در رودخانه های , توزیع سرعت با تنش ابراهه های پیچانرودو روش جدیدی را برای جهت انتخاب مناسب کشور تحت عنوان « شکر ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و برشی مرزی در پیچانرودها یجانرودی» سرعت جریان عموما در قوس خارجی بیش تر و نزدیک قوس داخلی برشی بیش تر در قوس خارجی در ارتباط است. ایپن و درینکر" (۱۹۶۲) توزی را اندازه گیری کردند که نتایج کار آن‌ها در شکل (۲-۳) نشان داده شده است. ن خارجی بیش تر است. با استفاده از داده‌های دیگر رسته مهندسی ارتش امر تعیین تنش برشی مرزی بیشینه در پیچانرودها ارائه کرد که در شکل (۲-۲) نن ترین روش جهت بررسی پایداری رودخانه به ضابطه شماره‌ی ۶۴۳ سازمان مد اهنمای شکل هندسی مقطع و راستای رودخانه»» مراجعه شود. 392 سم 1 ل ۱ 06 ۷۷310۲ 7 تس کر ۳-24 298 2 ۳2۵۹/52 (۲) 7 خ*6 ۲ 5 << 8/0 واه 0.85 <0 ۶ 1.36 <۱ا ٩ 40‏ ۲۵۵5 6060016۲-۱۳۵ عهم۲ 21 ۷۷1۵1۳ ۷۷310۲-50۲1206 >-8 ٩ 60‏ 6۲۵ 00۹51163۲ #8 ۸۷۵۲۵96 ۵۱۱۵۵۲۷ 7۲ ۱۱ 200۲030 ۳۱۵۳۳۵۱ 7۲ 6۵۱۳۵۵۲۷ |۱۵۵۹ نوی 0۳۱۵۳۳۵۱ 5۳۵۵۱۳ (3 0 ۵۷ 2۳6060 285 8 سس 340 ]| ۷۷3۱6۲ 06 8 ک ۳۱۵۷/5 (ر۲) 5 ۲/8 ۲ 3 ک- 8/0 8 1.77 <00 ۶8 1.10 لا ۳۱۵۳۳۵۱ 8۵9۳ (ز ۳-۳ توزیع تنش برشی مرزی در پیچانرودها با استفاده از تجربیات ابپن و درینکر (۱۹۷۰) | و بت کننده‌های ب ۰ ع تنش مرزی در یکا در سال ۱۹۷۰ ان داده شده است. بریت و برنامه‌ریزی ۹۵۷ 7 ل2 10000 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- داده‌های پایه مبانی طراحی ۹۵/۳/۳۱ ۳۹ 3 -» ۳ سح هی تس 320 وک 0 ۰ 2 ِ فلت 2 73 77 ۳۳ م۳ م0 ۳ 90 ک ۸ 4۵ ۱ ‌ِ ۹ رد۹ ۳ سس 2۱۵۱۳۵۱ ۹۲۳۵۵۱۳ ۲۷۱۲24 ۵ 9 ۱۵۱۳۵۱ 5۳۵۵۱۳ ۱۷۱۲۱2 ۵ ۳۱۵۱۳۵۱ 5۲۵۵۱۲ 156824 ۸ ۹٩۲۳۵۵۱۳۵ 2۱۵۱۳۵۱‏ 72 ۱۵۷۷۸ 0 ۲۱۵۲۱۳۵۱ ۲۵۲9۲ ۱۷۸۱۲24 ۵ 1 5 4 3 2 1 اد ره شکل ۳-۳- تنش برشی مرزی بیشینه در پیچانرودها |[۵۷] ۳-۱-۳-۳ سرعت مجاز ایالات متحده امریکا 11514" با توجه به تنش برشی توسعه داده شد که در جدول (۱-۳) آورده شده است. طراحی آبراهه طراحی آبراهه, شکل آبراهه و عمق جریان را در نظر نمی گیرد. با همین سرعت متوسط در آبراهه‌های با شکل‌ها و عمق‌های متفاوت ممکن است تنش‌های برشی مختلفی در مرزهای آبراهه اتفاق بیفتد. به عبارت دیگر سرعت مجاز به (1926) و500۵ 20 ۳۵۲۱۵۲ -۱ 3 ۳۵۵۵ کعاهاک لعانحن] -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر جدول ۱-۳- حداکثر سرعت مجاز و مقادیر تنش برشی [۵۷] در شرایطی که آب زلال باشد جریان همراه با سیلت‌های کلوئیدی (در بندهای انحرافی) (در منطقه مورد نظر و پایین‌دست آن) 1/5 ۳/2 1/5 ۳/1 خاک رس سفته بسا کلویدی کمیته انجمن مهندسی عمران آمریکا۱۹۶۷(۸۹۲) یک رابطه گرافیکی (شکل(۴-۳)) ارائه کرده است که در آن سرعت‌های بحرانی جریان برای رسوب کوراتز به عنوان تابعی از اندازه متوسط ذرات نشان داده شده است. در این شکل است. این منحنی‌ها برای ۴ نوع جریان با اعماق بیش‌تر از یک متر هستند. اطلاعات اندازه متوسط رسوبات کم‌تر از از تحقیقات فورتیر و اسکوبی (۱۹۲۹) گرفته شده است. (5۱6ا3] 30۵ 3۷۱5 0 (۷۵۱۵۵۱۱۷ ۵۱۱۵۲ز) 5۳:۵۱۵۶5 ) ۵۱۱۵۲۱ ۱ ( 000 40 20 1۵ 6 4 1 ۵.6 0.204 0.1 ۵001002004 0004 0.001 ی 47 5601۲۱۵۱۱ ۲۷۵۵۳ شکل ۴-۲- سرعت بحرانی جربان برای رسوبات کوار تز به عنوان تابعی از اندازه متوسط ذرات |۵۷] 5 ]01600۷1 5006 ۸۵۳۱۵۵ -۱ از[ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- داده‌های پایه مبانی طراحی ۹۵/۳/۳۱ )۳ (۱۹۸۳) به‌دست آمده است. 1 د ۷ ۲-۳-۳- بررسی و تعیین بده طراحی محاسبه مقدار بار رسوب معلق و طراحی هیدرولیکی سازه های مورد نظر و تعیین عرض بهینه اهمیت دارد و در شناسایی آن لازم است بده موثرء بده مقطع پر و متوسط سیل سالانه را به دست آورد. در ادامه در مورد تعیین پارامترهای مذکور ۱-۲-۳-۳ بده موثر تعیین بده موثر و خصوصیات آن. که بیش ترین مقدار رسوب را در طولانی مدت حمل می کند. اهمیت زیادی دارد. به عبارتی بده موثر مقدار آب‌دهی است که در طول یک دوره مشخص بیش ترین وزن رسوب را انتقال می‌دهد. روند تعیین بده موثر در سه مرحله زیر انجام می‌شود [۶۲]: - با استفاده از اطلاعات تداوم جریان» توزیع فراوانی جریان به‌دست می‌آید. - با استفاده از داده‌های رسوب. منحنی سنجه بار بستر تهیه می‌شود. - از ترکیب توزیع فراوانی جریان و منحنی سنجه بار بسترء هیستوگرام بار بستر تهیه می شود. این هیستوگرام بار رسوب را به عنوان تابعی از بده در دوره‌های آماری تعریف شده نشان می دهد. نقطه اوج این هیستوگرام بده موثر را نشان می‌دهد. در شکل (۵-۳) نحوه تعیین بده موثر ارائه شده است. | - 4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر )۱۱۱( بده رسوب تجمعی شکل ۵-۳- نحوه تعیین بده موثر از ترکیب منحنی توزیع فراوانی جریان و منحنی سنجه رسوب |۶۲] توزیع فراوانی جریان‌های متوسط روزانه رژیم جریان را مشخص می‌کند. با توجه به این که بیش‌ترین بار رسوبی در خلال حوضه‌های با شیب تند و تراز سطح آب کوچک باشد. از این رو تحلیل تداوم جریان براساس فواصل زمانی کوچک تر از یک روز و متوسط بده متناظر آن استخراج می‌شود. ۲-۲-۳-۳ بده مقطع پر مقطع پر به مقطعی از رودخانه اطلاق می‌شود که در آن آبراهه اصلی رودخانه لبریز شده و در أستانه طغیان قرار می گیرد. لذا پس از آن افزایش بده باعث ورود آب به سیلاب‌دشت می‌گردد. اطلاعات حاصل از بررسی رودخانه‌ها و فلوم‌های آزمایشی نشان می‌دهد که بده مقطع پرء بیش‌ترین اثر را در شکل گیری آبراهه اصلی رودخانه دارا می‌باشد. بده مقطع پر در حقیقت تعیین کننده ابعاد مقطع رودخانه است و در آن رابطه پیوستگی بده و رسوب برقرار بوده و مشخصات هندسی مجرا نسبت به زمان تغییر محسوسی نمی یابد. به همین علت روابط هندسی-هیدرولیکی (روابط رژیم) با استفاده از مشخصات مقطع پر تعیین می‌گردد[ ۱۷]. براساس نحوه و معیار تعیین بده مقطع پرء مقطع پر به صورت زیر طبقه‌بندی می‌شود: الف - تراز سیلاب‌دشت فعال (براکنریچ ۱۹۸۸) ب- ترازی که در آن نسبت عرض به عمق در مقابل عمق در یک دستگاه متعامد به حداقل خود برسد (کارلینگ ۸ این روش برای پیچانرودها که در آن‌ها نهشته های رسوبی در قوس داخلی شکل گرفته است در حالی که تراز مقطع پر واقعی بالاتر از تراز نهشته رسوبی قرار دارد با مشکل مواجه می‌شود. در این حالت منحنی نسبت عرض به عمق جریان در مقابل عمق جریان دارای دو مقدار حداقل می‌باشد که دومین مقدار حداقل تراز مقطع پر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- داده‌های پایه مبانی طراحی ۹۵/۳/۳۱ ۳۳ است. در این حالت نیز نسبت عرض به عمق حداقل, در پایین‌تر از تراز سیلاب‌دشت فعال مشاهده می‌شود. تعریف می‌شود: ۷ - :۷۷ (۴-۳) س ۳ 7 - ]0 1+1 ه- برابر با تراز حد پایین پوشش گیاهی دائمی (پتس ۱۹۷۷) ۳-۲-۳-۳ بده با دوره بازگشت‌های مختلف در برآورد بده سیلاب می توان از روش های متعددی استفاده کرد که انتخاب آن‌ها بستگی به عواملی چون هدف مورد انتظار, آمار موجود.ء مشخصات حوضه. اهمیت طرح و مدت زمان موجود برای تجزیه و تحلیل داده‌ها دارد. روش‌های متداول در این زمینه در جدول (۲-۳) ارائه شده است [۳۲]. جدول ۲-۳- روش‌های مورد استفاده در برآورد بده سیلاب |[۴۲] مساحت (کیلومترمریع) روش‌های مورد استفاده هیدروگراف رواناب نی ی واحد. آنالیز منطقه‌ای سیلاب. روش حداکثر سیلاب بر حسب سطح حوضه. روش شماره منحنی آنالیز منطقه‌ای سیلاب. روش حداکثر سیلاب بر حسب سطح حوصضه با توجه به گستردگی روش‌های برآورد بده سیلاب و با توجه به این که این روش‌ها در اکثر کتب هیدرولوژی با جزییات کامل بیان شده است لذا در این راهنما فقط به نام این روش‌ها اشاره می گردد. برای مطالعه جزییات کامل روش‌ها به مرجع [۴۲] این راهنما و ضابطه شماره ۳۱۶ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور تحت عنوان «راهنمای تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی برای کارهای مهندسی رودخانه». مراجعه شود. روش‌های تجربی برای برآورد بده سیلاب عبارتند از: - روش‌های مبتنی بر خصوصیات حوضه مانند روش‌های اول و دوم کوک" ۳۵8۵7 -۱ 2- ]21065 ۲۳۵۲۵ 3- ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر ۴-۲-۳-۳ تعیین بده طرح در ساختگاه‌های بدون ابستگاه اندازه گیری در ساختگاه های فاقد آمار و یا دارای آمار محدودء نمی توان از توزیع‌های آماری استفاده کرد. درچنین مواردی, یکی از راه حل‌ها برای برآورد بده سیل با دوره بازگشت مورد نظرء انجام تجزیه وتحلیل سیلاب منطقه‌ای است. از روش های تحلیل منطقه‌ای سیلاب در حوضه‌های بدون آمار یا با آمار ناقص می توان استفاده کرد [۸۰]. به طوری که بر مبنای بده متوسط سیل حوضه که از روش‌های مختلفی مانند رابطه سطح حوضه و یا روابط بین بده با بارندگی و خصوصیات زمینه در ضابطه «راهنمای تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی برای کارهای مهندسی رودخانه» و نیز ضابطه شماره ۷ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تحت عنوان «راهنمای پهنه بندی سیل و تعیین حد بستر و حریم رودخانه»» ارائه شده است. ۵-۲-۳-۳ تعیین بده طراحی تصمیم گیری در مورد دوره بازگشت سیلاب طراحی به بررسی معیارها و ملاحظات متعددی نیاز دارد که از نظر اقتصاد کلان ملی و تامین ایمنی در مقابل خطر سیلاب دارای اهمیت به سزایی است. به‌طور کلی می‌توان روش‌های تعیین دوره بازگشت را به سه دسته زیر طبقه‌بندی نمود: الف- تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح براساس تحلیل اقتصادی ب- تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح براساس تحلیل خطرپذیری ج- تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح براساس ملاحظات اجتماعی اگر برای یک پروژه تلفات جانی وجود نداشته باشد و امکان تعیین خسارت به ازای سیلاب‌های با دوره بازگشت‌های مختلف فراهم آمده باشد. تحلیل اقتصادی به عنوان ابزار اصلی تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی خواهد بود. اساس تحلیل اقتصادی بیشینه نمودن نسبت سود به هزینه یا سود خالص طرح می‌باشد. این محاسبات باید براساس داده‌های سال مبنا انجام شود. آیتم‌های مهم در این تحلیل هزینه‌هاء فایده‌ها و شاخص‌های اقتصادی (نسبت فایده به هزینه و ارزش حال خالص) می باشد. مراحل محاسبات تعیین بده طراحی براساس تحلیل اقتصادی را می‌توان به دو بخش اصلی به ضابطه «راهنمای تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی برای کارهای مهندسی رودخانه» مراجعه شود [۱۴] به هنگام طراحی یک سازه باید احتمال وقوع سیلی را در طول عمر سازه پیش‌بینی نمود. البته نمی‌توان سیل را خیلی بزرگ و یا خیلی کوچک در نظر گرفت. ممکن است که یک سیل بسیار بزرگ هیچ‌گاه در طول عمر سازه پیش نیاید. درصورتی که چنین مقدار بزرگی برای سیلاب در نظر گرفته شود منجر به ساخت سازه‌ای پر هزینه می‌گردد. از سوی دیگر در صورت انتخاب سیلی بسیار کوچک با آمدن سیلی بیش از مقدار پیش بینی شده امکان تخریب سازه وجود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- داده‌های پایه مبانی طراحی ۹۵/۳/۳۱ ۳۵ داشته و خرابی‌های بسیار زیادی نیز می‌تواند در صورت نبود سازه رخ دهد. با توجه به این که سازه‌های تثبیت بستر سازه‌های با اهمیت بالا نمی‌باشد لذا دوره بازگشت سیل طراحی با هماهنگی با کارفرما ۱۰ سال انتخاب گردد. ۴-۳ مبانی هیدرولیکی ۱-۴-۳ متغیرهای طراحی و روش‌ها در طراحی سازه‌های تثبیت بستر پارامترهای جریان نظیر ضریب زبری» سرعت و عمق جریان و مشخصه‌های رسوب نظیر ۲-۴-۳ تعیین ضریب زبری و چگونگی تغییرات آن با توجه به وضعیت رودخانه و ویژگی‌های جریان ضریب زبری هیدرولیکی رودخانه (منظور از ضریب زبری» ضریب مانینگ است) به درجه مقاومت در مقابل جریان گفته می شود. بعد و واحد ضریب زبری به نوع رابطه جریان بستگی دارد. ضریب زبری برای محاسبات سرعت و بده جریان در مجاری باز نظیر رودخانه‌ها به نوع‌های مختلف تعریف شده است. عوامل مختلفی بر زبری هیدرولیکی رودخانه تاثیر می گذارند. برخی از این عوامل تابع شرایط هیدرولیکی نظیر رژیم جریان نیز می‌باشند. عوامل موثر بر زبری هیدرولیکی رودخانه را می‌توان شامل مواردی نظیر قطر دانه‌های رسوب در بستر آبراهه اصلی و سیلاب دشت رودخانه هاء عمق جریان» لزجت جریان. شکل بستر آبراهه. موانع موجود در بستر آبراهه و سیلاب‌دشت. تغییرات شکل و اندازه مقاطع رودخانه. پوشش گیاهی بستر آبراهه و سیلاب‌دشت. پیجانرودی بودن رودخانه و غلظت رسوب جریان دانست. به‌طور کلی روش‌های برآورد ضریب زبری را می‌توان به دو دسته طبقه‌بندی نمود: - روش‌هایی که ضریب زبری ناشی از یکی از عوامل موثر را تعیین می‌کنند. - روش‌هایی که زبری هیدرولیکی ناشی از مجموع چند عامل موثر را تعیین می‌کنند. در طرح‌های مهار فرسایش و رسوب رودخانه نیاز به تعیین ضریب زبری هیدرولیکی رودخانه می‌باشد. روش‌های مهار فرسایش و رسوب شامل انواع احداث پوشش‌های طبیعی و مصنوعی بر روی بستر و کناره‌های رودخانه می‌باشد. در این روش با پوشاندن سطح بستر و یا کناره و یا سیلاب دشت رودخانه با مصالح غیرقابل فرسایش رودخانه در مقابل جریان حفاظت می‌شود. در این صورت می‌توان ضریب زبری هیدرولیکی برای آبراهه اصلی و سیلاب‌دشت را از جدول (۳-۳) تعیین نمود [۶۵]. از دیگر روش های متداول جهت تعیین ضریب زبری» روش کاون است. اطلاعات کامل این روش و سایر اطلاعات تکمیلی در زمینه ضریب زبری در نشریه شماره ۳۳۱- الف طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی آب و آبفا تحت عنوان «راهنمای تعیین زبری هیدرولیکی رودخانه‌ها» ارائه شده است [۱۵]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۴-۳ تعیین مشخصه‌هاو سازه‌های تثبیت بستر برای - در جریان دائم مشخصات جری می نامند. به‌طور مثال جریان در ی جریان تقریبا یکنواخت است. البت وقوع فرسایش از جمله پدید است بدانیم که چه مقدار رسوب می کند. مواد رسوبی در رودخانه دانه‌بندی, چگالی دانه‌هاء دمای ا تاثیر گذار می باشند. بار کل مجه معادلات مختلفی برای تعیین بار ۳/۳۱ جدول ۳-۳۲- ضریب زبری ه 1 جربان ان نظیر بده و یا عمق جریان د لول مسیری از رودخانه ثابت ب اگر این مشخصات در طول « ل رسوب در بازه‌های فرس های بارز انتقال رسوب در رد در پشت این سازه جمع می ها عموما به دو صورت بار پس اب. هیدرولیک جریان و مش ۹۵/7 ضوابط طرا< بدرولیکی انواع پوشش |۶۵| که بده معینی را با سرعت ثاب ,دخانه‌ها می‌باشد. در سازه‌ها شود. زیرا به مرور زمان رسود عصه‌های هندسی رودخانه که به عنوان اورد رسوبی رود صین ارائه شده است که ج ی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های ب. مان ثابت می باشد. درصورتی این بندهای اصلاحی را زییات کامل این روش ها ستر که ک باز ات ی ون در -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- داده‌های پابه مبانی طراحی ۹۵/۳/۳۱ ۳۷ ضابطه شماره ۲۷۳ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور تحت عنوان «راهنمای تعیین بار کل رسوب رودخانه‌ها به روش انیشتین و کلبی» و نیز ضابطه شماره ۵۹۰ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور تحت عنوان «راهنمای محاسبه بار رسوب معلق و بستر»» ارائه شده است. همچنین استفاده از مدل‌های ریاضی برای تعیین بار کل از جمله راهکارهای متداولی است که امروزه در عرصه مهندسی رسوب از جایگاه مهمی برخوردار می باشد. در جدول (۴-۳) مدل های ریاضی متداول در تعیین بار رسوبی رودخانه‌ها 1۱۲۰ ارائه شده است. جدول ۴-۳- مدل‌های رباضی متداول در تعیین بار رسوبی رودخانه‌ها | ۵] ویژگی‌ها نام مدل 1 ( ۱1111 -1 6112319 5 1۲1۳۲۵6 نوع مدل یک‌بعدی شبه دوبعدی یک‌بعدی یک‌بعدی یک‌بعدی ال جریان ماند گار ماند گار ما ماند گار ماندگار و غیرماندگار غیرماند گار درشت‌دانه و ,بزدانه درشت‌دانه و ربزدانه درشت‌دانه و ربزدانه درشت‌دانه و ریزدانه ر و زیر ر 9 ریر ر 9 ریر ر ۶ ریر داخل مخزن سدها می باشد. از این رو لازم است مقدار بار کل حمل شده توسط جریان (شامل بار بستر و بار معلق) توسط مدل شبیه‌سازی شود. ۵-۳-۳ بررسی اثرات احداث کف‌بند در رفتار ریخت‌شناسی و هیدرولیکی رودخانه کف‌بندها زمانی موثرند که نسبت عمق سیلابی در پایین‌دست به عمق بحرانی آن به‌گونه‌ای باشد که جهش حاصل از عبور آب از کف‌بند در پایین‌دست به سرعت مستهلک شده و جریان به حالت فوق بحرانی تبدیل نشود. این سازه به‌ویژه در بازه‌هایی که فرسایش بسیار شدید و رسوب گذاری نامطلوبی در پایین دست رودخانه آیجاد می‌شود. به کار می‌رود. عملکرد کف بندهای کوتاه مستغرق برای رودخانه‌های با شیب کم براساس تحقیق کنسس و همکاران (۱۹۸۸) به صورت زیر ارائه شده است [۹۲]: - ساخت کف‌بند موجب جلوگیری از فرسایش بستر در محل ساخت کف‌بند می‌گردد. - فرسایش مابین دو کف‌بند متوالی تا جایی که شیب پایدار برقرار گردد ادامه می‌یابد. پدیده آبشستگی موضعی در پایین‌دست کف‌بندها مانند دیگر سازه‌های هیدرولیکی رخ می‌دهد. برای محاسبه عمق این آبشستگی روابط مختلفی توسط محققین ارائه شده است. زبرمن و مانیاک (۱۹۶۷) رابطه‌ای را برای میزان عمق آبشستگی در انتهای کف‌بند افقی با آستانه انتهایی ارائه کرده‌اند [۲۸]: 093 دوه ی ی ۹ 023 (00 05 که در این رابطه: [|- ۳۴۱۵5۶5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر عمق آبشستگی در انتهای کف‌بند (متر) بده جریان در واحد عرض (مترمکعب بر ثانیه بر متر) دل: عمق جریان در پایین‌دست کف‌بند (متر) 5 : اندازه دانه‌بندی ذرات نظیر ۸۵ درصد وزنی .0 03 م0 ۰ 97 لا 0 ۷ که در این رابطه: ,]: عمق آبشستگی در پایین‌دست سازه (متر) لا : عمق بحرانی (متر) قطر ذرات مواد بستر (متر) ول : اندازه لایه پوشش سنگی محافظ سازه (متر) شایان ذکر است جهت مهار فرسایش و تثبیت بستر استفاده از کف بندهای شیب دار به دلیل عمق آبشستگی کم‌تر و نیز پایداری بهتر بر سازه‌های شیب‌شکن ارجحیت دارند. ۶-۴-۳- راستای رودخانه و ابعاد هندسی مقاطع آن و بررسی پایداری راستای رودخانه به طور کلی به سه دسته شریانی. پیچانرودی و مستقیم تقسیم بندی می شود. متناسب با راستای راستای رودخانه»» ارائه شده است که لازم است برای جزییات بیش‌تر در این خصوص به این نشریه مراجعه شود [۱۶]. -------- صفحهٔ بعد -------- و فیس مهم -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - معیارها و ملاحظات انتخاب روش نثتبیت ۹۵/۰۳/۳۱ ۴۱ ۱-۴ کلیات روش‌های مختلف تثبیت بستر در رودخانه. همان‌طور که در مابقی فصول به آن‌ها اشاره شده است. هریک دارای مزایا و معایب مخصوص به خود می باشند. این در حالی است که انتخاب یک روش مناسب به عوامل متعددی بستگی دارد. عوامل موثر در آنتخاب این روش‌ها شامل معیارها و ملاحظات هیدرولیکی, ریخت‌شناسی, اجتماعی, زیست‌محیطی, اقتصادی و ژئوتکنیکی است. همچنین به هنگام انتخاب روش مناسب برای تثبیت بستر باید به زمین شناسی و مصالح موجود در منطقه نیز توجه شود که ضمن در نظر گرفتن معیارهای ذکر شده در بالا روش مناسب انتخاب و با توافق کارفرما بهینه گردد [۱۳] در این فصل معیارها و ملاحظات موثر در انتخاب روش‌های ثبیت‌کننده بستر به تفکیک تشریح شده است. ۳-۴- معیارهای هیدرولیکی اصولا طرح ابتدا از نظر فنی تایید می شود که شامل طراحی هیدرولیکی است. سپس از نقطه نظر زمین شناسی و ژئوتکنیک بررسی می گردد. بعضا شرایط ژئوتکنیک ممکن است باعث شود که نوع طرح تغییر کند؛ مثلا در مواردی ناچار خواهیم بود به جای آب شکن قائم ۴ متری از آب‌ شکن ۱ متری استفاده نماییم. نوع رسوب رودخانه نیز مهم است. در رودخانه‌هایی که رسوب درشت دانه (قلوه‌سنگ) و شیب تندی دارند. سازه‌های بتنی به علت تخریب بتن در اثر ضربه‌های پیاپی خیلی سریع تخریب می‌ شوند. همچنین در رودخانه‌هایی که در آن‌ها اجسام شناور نظیر تنه درختان زیاد حرکت به آن‌ها گیر کرده و باعث تخریب آن‌ها می‌شود. علل اصلی خرابی بسیاری از سازه‌های تثبیت بستر در آبراهه‌ها.ء عدم توجه به معیارهای هیدرولیکی در طراحی, اجرا و نگه داری از نها است. از جمله این عوامل می توان به سرعت. عمق. بده و غیره اشاره نمود که برای هر روش محدودیت‌های خاص خود را ایجاد می کنند. در جدول (۱-۴) روش‌های مختلف تثبیت بستر به همراه محدودیت‌های مربوط به پارامترهای هیدرولیکی آن‌ها ارائه شده است. جدول ۱-۴- محدودیت‌های مربوط به معیارهای هیدرولیکی در هر یک از روش‌های تثبیت بستر آبراهه سل سرت | مق ا سبت عرش به عمق رودان حداکثر 1/9 ۱۰ باشد [۸۶] حداقل 1/5 ۱۰باشد[ ۸۶ ] حداکثر ‎1/٩‏ ۱ باشد[ ۸۶ ] ۴ تا ۹/۵ ۲/۸ باشد[۱۳و۱۹] شیب‌شکن مایل با ریزش مناسب برای شرایطی که بده تند آب حداکثر ۶ ۰/۷۵ باشد[ ۸۶ ] -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۹۵/۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر ادامه جدول ۱-۴- محدودیت‌های مربوط به معیارهای هیدرولیکی در هر یک از روش‌های تثبیت بستر آبراهه وم مناسب برای شیب‌شکن ابشاری مناسب برای سرعت زیاد [۸۶] عمق زیاد[۸۶] مناسب برای بده زیاد [۸۶] رد شیبشکن پلکنی ‏ ۲ متوسط ۱۸۶ ۲۵ اش | ما متوسطا۶ا | باید سرعت جریان در مناسب برای تایرهای لاستیکی مسیرهای پرپیج و خم دو برابر . یا (۸۲] مسیر مستقیم باشد [۸۲] ۱ ۱۳۳ مناسب برای کیسه‌های شنی مناسب برای سرعت کم [۷۵] عمق کم [۷۵] مناسب برای بده کم [۷۵] پوشش گیاهی بسته به نوع خاک [۹۱] برای حداکثر بده ۵ برابر زمانی که 5 َ عمق کم [۹۱] ابراهه بدون پوشش است ‎]٩۹۱[ سح یل ما به طور کلی اقدامات مهندسی رودخانه در بستر رودخانه ها منجر به تغییر شرایط طبیعی رودخانه و ایجاد شرایط جدیدی در رودخانه می‌شود. با تغییر شرایط رودخانه‌هاء ممکن است تغییراتی در ریخت‌شناسی رودخانه‌ها به‌وجود آید. پیش بینی تغییرات ان در ابنده و نیز از خطرات جبرآن‌ناپذیری که در اثر تغییرات و جابجایی‌های رودخانه‌ها ممکن است به‌وجود آید. جلوگیری می‌کند [۱۳]. از طرف دیگر امروزه استفاده از روش های حفاظت از بستر رودخانه‌ ها منجر به تغییر مسیر و بعضا محدودسازی بستر ابراهه می‌گردد. که عدم توجه به مسایل ریخت‌شناسی, منجر به مشکلات تغییرات و جابجایی‌های مسیر رودخانه‌ها خواهد شد و طبعا| ارائه شده است. در جدول (۲-۴) این محدودیت‌ها برای هر یک از روش‌های تثبیت بستر به تفکیک ارائه شده است. جدول ۲-۴- ریخت‌شناسی مناسب هریک از روش‌های تثبیت بستر رودخانه‌ها 0 0 زا 0 را بر 0 1 سوم ی اش 0 0 0 اج اب ی اک ی فان اند ۳ 5۱۳۵۵۱ -۱ 7 ۷1021100718 -2 40 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - معبارها و ملاحظات انتخاب روش آثثبیت ۹/۳/۳۱ ۳۳ ۴-۴ ملاحظات اجتماعی و زیست‌محیطی در انتخاب روش تثبیت یکی دیگر از مواردی که در هنگام طراحی و اجرای یک روش تثبیت بستر رودخانه باید مورد توجه قرار داردء معیارها و ملاحظات اجتماعی و زیست‌محیطی است که در ادامه به تشریح شده‌اند. ۱-۴-۴- ملاحظات اجتماعی در ملاحظات اجتماعی به بررسی نظرات مردم در انتخاب روش‌های تثبیت بستر که مرسوم است. پرداخته می‌شود. همواره توصیه می‌شود که روش‌هایی را انتخاب کنیم که بیش‌تر مورد استقبال مردم است. در ارزیابی میزان رضایت مردم در مورد روش به کار رفته. می‌توان از پرسش‌نامه‌های مربوط و کسب نظرات جمعیت به‌صورت مستقیم استفاده نمود [۴] میزان مشارکت مردم در اجرای طرح, سازگاری طرح با وضعیت اجتماعی منطقه. سهولت نگه داری و عدم تخریب و سرقت مصالح از دیگر مسایل مربوط به ملاحظات اجتماعی می باشد. به منظور آگاهی یافتن از افکار عمومی و ذهنیت جامعه نسبت به اقدامات به کار رفته می‌توان با مراجعه مستقیم به افراد مختلف جامعه و نظرخواهی از آن‌ها پرسش نامه‌هایی را تهیه نمود. این پرسش نامه‌ها حاوی سوالات مناسب می باشند و با تکمیل آن‌ها در بازدیدهای میدانی, نظرات مردم درباره اقدامات اجرایی صورت گرفته در آن به طور مستقیم جمع‌آوری می‌گردد [۴]. این پرسش‌نامه‌ها موارد کلی زیر را بررسی می‌کنند [۴]: - میزان آگاهی مردم از اقدامات انجام شده - تاثیرات اجتماعی اقدامات انجام شده در طراحی این پرسش‌نامه‌ها سعی می‌شود تا سوالاتی مطرح گردد که به تاثیرات اجتماعی طرح انجام شده پرداخته و نظرات استفاده‌کنندگان را جمع‌آوری کند [۴] ۲-۴-۴ ملاحظات زیست‌محیطی یکی دیگر از مواردی که در مورد روش های تثبیت بستر باید مورد توجه قرار داد.ء توجه به مسایل زیست محیطی آن است. اصولا محیط زیست شامل آبزیان و گیاهان اطراف می‌باشد که سازه‌های پیشنهادی نباید به مهاجرت آبزیان لطمه‌ای وارد کرده و یا ایجاد رسوب زیاد کند و باعث خفگی شود و یا باعث بالا آمدن سطح آب و از بین رفتن پوشش گیاهی شود. سازه‌هایی چون شیب شکن‌های عمودی امروزه در اروپا ممنوع شده‌اند. استفاده از تایرهای لاستیکی امروز ممنوع شده‌اند. سازه‌هایی که اختلاف ارتفاع بیش از توان پرش ماهی را دارند باید مایل با حوضچه‌هایی برای استراحت ماهیان طراحی شوند. به‌طور کلی اثرات زیست‌محیطی به معنی تغییر در ویژگی‌های فیزیکی» شیمیایی,» بیولوزیکی, اجتماعی و اقتصادی محیط زیست که بر اثر یک یا چند اقدام به‌وجود می‌آید. می‌باشد. به‌طوری که شناسایی اثرات زیست- محیطی, بخش عمده و اصلی در طرح‌های مهندسی رودخانه می‌باشد. از طرف دیگر طرح‌های مهندسی رودخانه. در مرحله اجرا و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر بهره‌برداری در برگیرنده فعالیت‌هایی است که محیط‌زیست را تحت تاثیر قرار می‌دهد [۳۹]. به منظور شناسایی این‌گونه اثرات. در مراحل اجرا و بهره‌برداری لازم است به موارد زیر توجه شود [۳۹]: - ابتدا کلیه فعالیت‌ها در طرح, نوع مصالح, نیروی انسانی و منابع و ماشین آلات به کار گرفته شده در طرح مشخص شده و محل اجرا و زمان اجرای هر یک از فعالیت‌ها معین گردد. - بررسی کامل و گسترده‌ای از محیط فیزیکی. شیمیایی» بیولوژیکی» اقتصادی- اجتماعی در محل و یا محدوده طرح بر حسب نیاز انجام شود. در این بررسی به ویژه باید عوامل زیست‌محیطی تاثیرپذیر» شناسایی شوند. به‌دلیل تنوع اقدامات ساماندهی و ضرورت استفاده از سازه‌های مختلف و ملاحظات فنی, جامع‌نگری و بررسی پیامدهای ناشی از این اقدامات بر روی محیط زیست به منظور ارزیابی عملکرد رودخانه و اتخاذ تدابیر لازم برای مقابله با اثرات منفی اقدام انجام شده ضروری است. به عنوان نمونه با ساخت سدهای اصلاحی, بازه‌های پایین دست دچار فرسایش و کف کنی شده و در بازه‌های بالادست فرآیند رسوب گذاری ممکن است رخ دهد [۹۷]. سایر سازه‌های عرضی مانند شیب‌شکن‌هاء کف‌بندهاء و غیره نیز هر یک به نوعی اثرهای فرسایش و رسوب‌گذاری متقابل را تجربه می‌کنند [ ۷۷و ‎.]٩۹۰ لذا شناخت این پیامدها در جهت ارزیابی روش به کار رفته در تثبیت بستر رودخانه و اتخاذ راه حل لازم برای جلوگیری از اثرات منفی آنء موثر می‌باشد. در جدول (۳-۴) فهرستی از روش‌های مختلف تثبیت بستر و میزان آسیب‌های وارد آمده از طرف هریک از آن‌ها بر محیط زیست ارائه شده است. این جدول نشان می‌دهد که اکثر روش‌های تثبیت بستر آسیب چندانی به محیط زیست وارد نمی‌آورند. البته استفاده از کیسه‌های شنی به صورت موضعی برای کنترل آب شستگی اشکالی ندارند ولی برای کنترل فرسایش عمومی و استفاده در بازه طولانی برای تخم ریزی ماهیان و سایر آبزیان مشکل ایجاد می کنند که در این صورت استفاده از آن‌ها توصیه نمی شود. همجنین در سازه‌هایی مانند آستانه و جدول ۳-۴- میزان اثرات زیست‌محیطی روش‌های تثبیت بستر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - معیارها و ملاحظات انتخاب روش تثبیت ۹۵/۰۳/۳۱ ۴۵ ۵-۴- ملاحظات اقتصادی امروزه روز به روز بر آهمیت سنجه‌های اقتصادی در تصمیم‌گیری طرح‌های مختلف افزوده شده و ضرورت همسان‌سازی عوامل موثر در محاسبات هزینه و فایده‌ها بیش‌تر گردیده است. به‌طور کلی چارچوب آساسی ارزیابی اقتصادی طرح‌های مهندسی رودخانه را مقایسه هزینه‌ها و فایده‌های طرح تشکیل می‌دهد که در ادامه به طور مفصل تشریح شده‌اند [۲۳۲]. ۱-۵-۴ برآورد و بهینه‌سازی اقتصادی در پروژه‌های مهندسی, اقتصاد طرح نقش تعیین کننده در تصمیم‌گیری‌ها دارد و در بعضی مواقع اقتصاد طرح نوع پروژه را تغییر و منجر به عدم اجرای آن می‌گردد. همچنین در این پروژه‌ها بیش‌تر براساس سود به هزینه. طرح اقتصادی می‌شود و یا این که از نظر اقتصادی سازه‌های مختلف با هم مقایسه می‌شوند (مثلا سدهای سنگی ملاتی با توری‌سنگی و غیره) و سپس تصمیم‌گیری قطعی راجع به به‌کارگیری نوع روش گرفته می‌شود. در مورد ابعاد بهینه‌سازه‌های عرضی ثبیت‌کننده بستر توصیه یا پیشنهادی به‌طور قطعی ارائه نشده است. در مورد سدهای اصلاحی نیاز به تعیین فاصله بهینه بین آن‌ها می‌باشد که تشریح کامل آن در فصل ۶ این ضابطه ارائه شده است. در مورد روش‌های دیگر حفاظت بستر آبراهه, باید در هنگام طراحی ابعاد سازه‌های مورد نظرء ضمن این که آن سازه از نظر فنی درست طراحی گردد. باید به هزینه‌های در برگیرنده آن نیز توجه شود و درصورتی که بتوان مثلا برای یک سازه, ابعاد مختلف را در طرح مورد نظر در نظر گرفت باید آن ابعادی از آن سازه را در نظر گرفت که کم ترین هزینه را در برداشته باشد. همچنین طراحی سازه های ثبیت کننده بستر باید به نحوی باشد که ضمن در نظر گرفتن مسایل مربوط به پایداری سازه در برابر معضلاتی چون لغزش و واژگونی, به هزینه‌های اقتصادی طرح نیز توجه گردد [۵] چارچوب آساسی ارزیابی‌های اقتصادی طرح‌های مهندسی مقایسه هزینه‌ها و فایده‌های طرح می‌باشد. تشخیص و برآورد اصولی و نزدیک به واقع هزینه‌ها و فایده‌ها و تهیه داده‌های پایه مورد نیاز در این زمینه با توجه به بررسی‌های اقتصادی صورت می گیرد [۲۳]. از کلیه عوامل موثر در برآورد نزدیک به واقع هزینه‌ها و فایده‌های طرح به موارد زیر می‌توان آشاره نمود: - شناخت خصوصیات طرح - امکانات تجهیزاتی, نهادی, مدیریتی و سازمانی - تاثیر عوامل خارجی در اجرا و بهره‌برداری از طرح - پیش‌بینی پیامدهای ناشی از اجرا و بهره‌برداری از طرح - توانایی در قضاوت‌های فنی لذا با بررسی هزینه‌ها و فایده‌ها و استفاده از اصول اقتصاد مهندسی لازم است بین اجزای مختلف طرح تناسب برقرار -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۶ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر ۱-۱-۵-۴- بر آورد هزینه‌های طرح برآورد هزینه ها که به عنوان یکی از ارکان اصلی مطالعات اقتصادی می باشد. باید با دقت مناسب و مبتنی بر مدارک قابل قبول باشد. به طور کلی در تحلیل‌های مالی, برآورد هزینه‌ها با استفاده از قیمت تمام شده و در تحلیل‌های اقتصادی با استفاده از شبه قیمت‌ها انجام می‌شود. همچنین در تحلیل‌های مالی. هزینه‌ها فقط شامل هزینه‌های مربوط به سازمان اجرایی و بهره برداری طرح است ولی در تحلیل‌های اقتصادی باید کلیه هزینه‌های مستقیم و ناملموس را در نظر گرفشت [۲۳]. به طورکلی هزینه‌های یک طرح را می‌توان به هزینه‌های مستقیم. هزینه‌های وابسته و هزینه‌های ناملموس تقسیم‌بندی نمود که در آدامه به تشریح هر یک پرداخته شده است [۲۲]: ۱- هزینه‌های مستقیم طرح شامل: هزینه‌های مهندسی برای تهیه طرح, اجراء نظارت بر اجرا و بهره‌برداری, هزینه‌های خرید اراضی, جابجایی و اسکان و هزینه‌های نگه‌داری و بهره‌برداری می‌باشند. ۲- هزینه‌های وابسته طرح؛ که این دسته از هزینه‌ها ارزش کلیه کالاها و خدماتی هستند که جزو هزینه‌های احداث طرح نمی‌شوند. یعنی آن بخشی از هزینه‌ها که مستقیما از فایده‌های طرح کسر و باقی‌مانده فایده با هزینه طرح مقایسه می‌گردد. ۳- هزینه‌های ناملموس طرح: این نوع از هزینه‌هاء کلیه هزینه‌هایی را در بر می‌گیرند که ناشی از زیان‌های وارد بر جامعه در اثر اجرای طرح است و به درستی در آرزش گذاری هزینه‌های مستقیم انعکاس دارد. از جمله این هزینه‌ها می‌توان به تاثیرات منفی در محیط اجتماعی. محیط زیست. سطوح زندگی بخش‌هایی از جامعهو آثار تورمی بر اقتصاد اشاره نمود. در مطالعات اقتصادی لازم است عوامل مختلف هزینه ها (اقلام عمده) تا حد امکان به تفکیک و به طور مستقل برآورد شوند. همچنین از آن جایی که طرح باید مشخص شود. لازم است مقادیر هزینه‌های طرح در سال‌های مختلف اجرای ۲-۱-۵-۴ برآورد فایده‌های طرح در هر پروژه‌ای, آثار مفید و عمده ناشی از اجرای طرح به عنوان فایده‌های طرح محسوب می‌شود. ارزیابی نمودن آثار مفید طرح صورت می گیرد. این در حالی است که در تحلیل‌های اقتصادی ارزیابی باید جامع و در قالب آهداف و سیاست‌های توسعه اقتصادی کشور باشد [۲۳]. به طور کلی فایده‌های طرح به سه دسته فایده‌های مستقیم [۶۶] فایده‌های غیرمستقیم [۷۱] و فایده های ناملموس تقسیم می‌شوند که در آدامه به تشریح هر یک پرداخته شده است [۲۳]. فایده‌های مستقیم طرح را با استفاده از قیمت‌ها و شبه قیمت‌ها می‌توان ارزیابی نمود. از جمله این نوع فایده‌ها می‌توان به افزایش ارزش زمین اصلاح شده در اثر کاهش خسارت ناشی فرسایش آن و کاهش خسارت‌های ناشی از اقدامات به‌عمل آمده اشاره نمود. در مورد فایده‌های عیرمستقیم. در صورت مهم بودن آن‌هاء با ضمیمه نمودن طرح های ممکن به طرح اصلی به روش فایده های مستقیم ارزیابی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - معیارها و ملاحظات انتخاب روش تثبیت ۹۵/۳/۳ ۳۷ می‌شوند. از جمله مصادیق این نوع فایده‌ها می‌توان به کاهش هزینه‌های مربوط به تولیدات کشاورزی وصنعتی و یا سایر فعالیت‌های ناشی از اختلالات حاصل از عدم اجرای صحیح سازه‌ی ثبیت‌کننده اشاره نمود. این در حالی است که فایده‌های تامین شغلی و تأثیرات بر روی محیط زیست آرزیابی می‌شوند. از جمله مصادیق این نوع فایده عبارتست از: جلوگیری از تلفات جانی, بهبود در وضعیت رفاه عمومی و امنیت و آرامش اهالی منطقه در اثر اجرای طرح [۲۳] ۳-۱-۵-۴- تعیین فاصله و ابعاد بهینه سازه‌ها تعیین ابعاد و فاصله بهینه‌سازه‌ها فاکتور مهمی است که منجر به پایین آمدن هزینه‌های طرح می‌شود. در مورد سدهای اصلاحی به همان شیوه‌ای که در بند ۸-۶ فصل ۶ ارائه شده است. فاصله بهینه تعیین می‌ شود [۵] و در مورد مابقی سازه‌ها روش خاصی برای تعیین فاصله بهینه آن‌ها تحقیقی ارائه نشده است. اما در مورد ابعاد بهینه سازه‌های دیگر همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره گردید اگر بتوان ابعاد مختلفی اعم از طول و یا عرض برای سازه در نظر گرفت؛ باید به ازای هر یک. هزینه های ناشی از اجرای آن سازه را نیز حساب کرد و سپس آن گزینه‌ای را انتخاب نمود که ضمن در برداشتن نکات فنی مورد نیازء از نظر اقتصادی از کم‌ترین هزینه برخوردار باشد. ۳-۱-۵-۴ انتخاب روش تثبیت بر مبنای تحلیل اقتصادی در برنامه های عمرانی و مهندسی, تصمیم گیری و طراحی بدون توجه به اصول و مفاهیم اقتصادی بی‌مفهوم است. در واقع از جمله آساسی‌ترین ارزیابی‌ها در مطالعات عمرآنی» بررسی اقتصاد طرح است که قبل از تصمیم‌گیری و انجام سرمایه گذاری صورت می گیرد. لذا هیچ یک از روش‌های ثبیت‌کننده بستر مورد تصویب قرار نمی‌گیرد مگر این که از لحاظ اقتصادی توجیه شده و مزایای آن نسبت به معایب و هزینه‌های آن غالب باشد. اقتصادی شدن طرح‌های حفاظت از بستر آبراهه با توجه به تحقق اهداف طرح تعریف می‌شود به نحوی که با اجرای آن از خسارت و تلفات مالی و جانی بسیاری در محدوده طرح جلوگیری شود [۱۳] ۶-۴- ملاحظات زمین‌شناسی و رئوتکنیک به طور کلی در طراحی, نگه‌داری و بهره‌برداری از روش‌های تثبیت بسترء بررسی‌های زمین‌شناسی و ژئوتکنیک از جمله عوامل موثر و حایز اهمیت محسوب می‌شود. لذا خصوصیات خاک و زمین‌شناسی محلی باید به شکلی مطلوب مورد شناسایی قرار گیرد. در این زمینهء باید به نکاتی به شرح زیر توجه شود. [۱۹]: - انتخاب بهترین روش از نظر کاربرد و عملکرد آن - بررسی پایداری کوتاه‌مدت و درآزمدت شیب‌ها - انتخاب مصالح مناسب - انتخاب محل‌های مناسب به منظور گودبرداری‌ها و استقرار مصالح -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۸ ۹۹/۳ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر - اصلاح طراحی در مرحله ساخت به منظور در نظر گرفتن هرگونه تغییر ایجاد شده در خصوصیات خاک زیرین یا تغییر در نوع مصالح نسبت به آنچه که هنگام طراحی در نظر گرفته شده است. - مشکلات ویژه ساخت سازه‌های حفاظتی بر روی خاک‌های مساله‌دار مانند خاک‌های نرم - تحلیل آثار بارهای دینامیکی مانند امواج و زلزله روی گسیختگی شیب‌ها و پی - بررسی پایداری درازمدت و تحکیم - بررسی پدیده‌ها و مخاطرات زمین‌شناسی مهندسی همچون رگاب و روان گرایی" به طور کلی, در ارتباط با جنبه‌های زمین شناختی. طراحی و احداث سازه‌های تثبیت بستر در رودخانه باید به گونه‌ای انجام شود که تعادل متقابل بین این سازه‌ها و شرایط زمین‌شناسی به‌وجود آید. لذا برای رسیدن به این هدف. دو موضوع زیر اهمیت بیش‌تری دارد [۲۵]: الف- شناخت کامل تمامی عوامل موثر در طراحی و اجرای سازه مورد نظرء از جمله نوع مصالحء بارهای استاتیکی و دینامیکی. عوامل زیست محیطی, تاثیرات شیمیایی و غیره موثر بر محیط. این مورد توسط طراح سازه مشخص می‌شود که به عنوان داده برای برنامه‌ریزی مطالعات زمین‌شناسی مهندسی به کارگرفته می‌شود [۱۹]. ب- شناخت محیط زمین‌شناسی از جمله عوامل شکل‌دهنده آن مانند شکل‌گیری اولیه. عوامل تکتونیکی, تاثیرات عوامل جوی و آبشناسی بر آن و شاخص های فیزیکی و شیمیایی و تاثیر آن‌ها بر روی سازه مورد نظر که با کوشش مهندس زمین‌شناس و براساس روش‌های مختلف اکتشافی در مرحله طراحی حاصل می‌شود [۱۹]. محدوده گسترش انواع سنگ ها و خاک ها در اطراف رودخانه. خصوصیات فیزیکی. شیمیایی و مکانیکی آن‌ها از جمله مقاومت آن‌ها در مقابل فرسایش و درجه هوازدگی, ساختارهای زمین شناسی, فرآیندهای زمین شناسی و زمین ریخت شناسی حاکم بر منطقه. چگونگی عملکرد و میزان تاثیر و اهمیت آن‌ها از قبیل فرسایش, باتلاق و فرآیندهای نقلی. خطرهای طبیعی از جمله زمین لغزش, فرونشست. سیلاب هاء تغییرات مقاومت نفوذپذیری در تشکیلات پوشاننده محدوده اطراف رودخانه و خصوصیات زمین ساختی, ژئومکانیکی و تکتونیکی زمین مانند گسله های مهم و لایه های ضعیف و دگرسان شده از جمله عوامل موثر در اجرای سازه‌های تثبیت بستر رودخانه‌ای می‌باشند. این اطلاعات مورد نیاز در طراحی و اجرای هر یک از روش‌های ثبیت‌کننده بستر رودخانه. در طی مطالعات زمین‌شناسی و ژئوتکنیک به‌دست می آیند. با انجام مطالعات و عملیات صحرایی و آزمایشگاهی می‌توان آن‌ها را شناسایی نمود. هر چه اطلاعات به‌دست آمده دقیق تر باشد. طراح به همان نسبت می‌تواند با هزینه کم‌تر و اطمینان بیش‌تری طرح خود را اجرا کند. بدین ترتیب بررسی مطالعات و ملاحظات ژئوتکنیک. برای طرح‌های مهندسی رودخانه و خصوصا در طراحی سازه‌های حفاظتی مورد بحث از مطالعات پایه و ضروری به حساب می‌آید [۱۹] ا ‏ ۳۵ -۱ 20 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ نرم‌افزارهای موجود برای بررسی پایداری آبراهه و طراحی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- نرم‌افزارهای موجود برای بررسی پایداری آبراهه و طراحی تثبی تکننده‌های بستر ‏ ۹۵/۰۳/۳۱ ۵۱ ۱-۵- کلیات و تحولات طبیعی و مصنوعی ؛که به دست بشر ایجاد می‌شود. منجر به تغییر الگوی جریان در آبراهه‌ها می‌گردد. این امر شرایط را برای فرسایش و کف‌کنی بستر آبراهه‌ها فراهم می‌آورد. لذا شناخت پدیده‌های طبیعی و مصنوعی و آثار ناشی از رساندن خسارت وارده به آبراهه‌ها ایفا خواهد نمود. پس از شناخت رفتار هیدرولوژیک و مورفولوژیک و عوامل تاثیرگذار رایانه‌ها و موفقیت‌های اخیر در زمینه توسعه نرم‌افزارهای کامپیوتری, مدل‌های ریاضی به عنوان ابزاری کارآمد در تحلیل مسایل مربوط به پایداری آبراهه‌ها و تثبیت کننده‌های بستر معرفی شده‌اند [۳۶[]. اصولا این دسته از نرم‌افزارها جهت تعیین شرایط هیدرولیک و رسوب جریان هستند و از آن‌جایی که برای طراحی سازه‌های مختلف ثبیت کننده بستر نیاز به تعیین پارامترهای هیدرولیکی و رسوب است. از این نرم‌افزارها استفاده می‌شود. ۳-۵- معرفی نرم‌افزارها ۱-۲-۵- نرم‌افزارهای تحلیل هیدرولیک جریان تاکنون مدل های ریاضی زیادی توسط محققین مختلف برای مطالعات متعدد بر روی آبراهه‌ها توسعه پیدا کرده‌اند. به طوری که برخی از آن‌ها بسیار کاربردی بوده و در پروژه های مختلف در سرتاسر جهان مورد استفاده قرار گرفته‌اند. در این میان هدف از تهیه نرم‌افزارهای تحلیل هیدرولیک جریان عبارت است از [۲۴]: - درک و شناخت مناسب و دقیق الگوی جریان و مکانیزم‌های موجود در آن - برآورد ظرفیت انتقال رودخانه و بررسی سناریوهای مختلف در جهت افزایش ظرفیت انتقال آن - تاثیر تغییرات هندسی بر روی رزیم هیدرولیک رودخانه - آرزیابی اثر سازه‌های هیدرولیکی بر الگوی جریان نرم‌افزارهای 0۳۵۵ 1-5125 +افل 6۳11۳21 10۸۳10۷۷ 10۳1۳131 ]۳۱۵۳3 1اتالنآا ۳ ۷1۸[]12لآا ۳ 0051۵53۳1 6ع1۳ل ۳-۸۹ ال ۱۱ ۵۸1۳ ۸11۴۳۳21 ‎٩‏ کااک 551۵ و ۷/5۲۹0 از این دسته هستند که تشریح کامل آن‌ها در بند ۴-۲-۵ ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- 21۲ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر ۳-۲-۵ - نرم‌افزارهای بررسی پایداری آبراهه, تحلیل پایداری آن و طراحی چون آبراهه‌های آبرفتی از مواد رسوبی فرسایش پذیری تشکیل شده‌اند و تنش برشی وارده به علت نیروی جریان آب بیش از مقاومت رسوب بستر بوده, ممکن است بستر و دیواره آبراهه به طور طبیعی در طول زمان تغییر کند. لذا تحلیل پایداری ابراهه یکی از مسایل مهم در مطالعات ساماندهی رودخانه به حساب می آید. برای تحلیل پایداری آبراهه می‌توان از نرم‌افزار استفاده کرد. این نرم‌افزارها اهداف زیر را دنبال می‌کنند: - بررسی پایداری آبراهه - ارزیابی تغییرات تراز بستر رودخانه به‌دلیل وجود سازه‌های هیدرولیکی از میان نرم‌افزارهای موجود برای تحلیل پایداری آبراهه, نرم‌افزارهای 11۳6 و 11۳-۸5 می‌باشند که در بند ۴-۲-۵ تشریح شده‌اند [۲۴]. ۳-۲-۵- نرم‌افزارهای تحلیل ریخت‌شناسی آبراهه برای توصیف و تشریح فرآیندهای مورفولوژیکی مختلف از مدل‌های عددی یک بعدی جریان و انتقال رسوب استفاده می گردد [۶۸]. استفاده از مدل‌های عددی به درک بهتر شرایط هیدرودینامیکی و مورفولوژیکی رودخانه‌ها کمک نموده و ابزاری هستند جهت حل مسایل پیچیده مهندسی محیط زیست و رودخانه. با استفاده از این مدل‌ها می‌توان حالت‌های مختلف., تحت شرایط متفاوت هیدرولیکی را شبیه‌سازی نمود. این قابلیت به دانشمندان و مهندسان در حل مسایل پیچیده موجود و پیش بینی رخدادهای آتی کمک می‌نماید. در این میان اغلب مدل‌های انتقال رسوب مورد استفاده در مسایل مهندسی رودخانه. یک بعدی بوده؛ به خصوص آن‌هایی که به منظور شبیه‌سازی مسیر طولی رودخانه استفاده می گردند. این مدل‌ها به حداقل داده‌های میدانی برای واسنجی و رسوب نیاز دارند. حل عددی این معادلات یک بعدی نسبت به معادلات دو بعدی پایدارتر و زمان محاسبات آن‌ها کوتاه تر می باشد؛ اما به هر حال معادلات یک بعدی در شرایطی که مقطع عرضی آبراهه دارای تغییراتی چون به‌وجودآمدن مسیرهای پرپیچ و خم می‌باشد و یا متصل شدن چندین آبراهه به یکدیگر هستند. مناسب نمی‌باشند [۷۹]. تحلیل ریخت‌شناسی آبراهه‌ها با به کار گیری مدل‌های ریاضی ]1۳۱آن)ن) (]۱1۳21ع)ن) (]0۷۷/3ال ما13 ماتالل 12 ۳۷1۸و |۸۸1۴۳۱ ]۸۱۹۹۹31۳۱۸۸۱ اک و -۳۲] 5 صورت می‌گیرد که تشریح کامل آن‌ها در بخش ۴-۲-۵ ارائه شده است. ۴-۳-۵ - نرم‌افزارهای موجود ۱-۴-۲-۵- نرم‌افزار 11۸۲۴11 نرم افزار ]71۳۸۲۷ مدلی است یک بعدی برای شبیه‌سازی جریان دائمی و غیردائمی در مسبر کانال باز یا یک شبکه و نیز در مسیرهای با هندسه‌های پیچیده. این نرم‌افزار قادر به ارزیابی جریان در رودخانه‌ها.ء شبکه‌های کانال باز در سواحل, همراه با اندرکنش جریان‌های ورودی آب شیرین و شور در شرایط جزر و مد می‌باشد. این نرم‌افزار همچنین -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - نرم‌افزارهای موجود برای بررسی پایداری آبراهه و طراحی تثبی تکننده‌های بستر ‏ ۹۵/۰۳/۳۱ 2۳ می تواند تغییرات تراز آب. بده جریان و سرعت متوسط در هر مکانی را محاسبه نماید. یکی دیگر از قابلیت‌های این نرم‌افزار این است که در صورت ترکیب آن با مدل‌های (۱018۸71۳11) 1505 اندرکنش آب‌های سطحی و زیرزمینی را می‌تواند شبیه‌سازی کند. در این نرم‌افزار همچنین تاثیر سازه‌های هیدرولیکی نیز در نظر گرفته شده است. اطلاعات ورودی این نرم افزار شامل هندسه کانال, ضریب زبری, اطلاعات ترازهای کف رودخانه, افت های انرژی (موضعی, بازشدگی یا تنگ شدگی)» شرایط اولیه. شرایط مرزی هیدرولیکی (هیدروگراف بده. منحنی بده- اشل)» گام زمانی شبیه‌سازی و اطلاعات خروجی آن شامل پروفیل سطح آب و سرعت جریان می‌باشد. به طور کلی از این نرم‌افزار در تحلیل هیدرولیک جریان استفاده می شود. برای انجام عمل واسنجی نیز این نرم‌افزار نیاز به اطلاعاتی چون ضریب زبری, ۲-۴-۲-۵- نرم‌افزار ۲11-57۸9 مدلی است شبه دو بعدی که برای شبیه‌سازی رسوب و نیز جریان آب به‌کار می‌رود. با استفاده از این نرم‌افزار می‌توان تغییرات تراز کف بستر و پایین‌افتادگی کف آبراهه را محاسبه نمود. این نرم‌افزار همچنین توانایی شبیه‌سازی پدیده بازشدگی و تنگ‌شدگی کانال را دارا می‌باشد و قادر است پدیده آبشستگی را شبیه‌سازی نماید. همجنین این نرم‌افزار دارای یک نمای گرافیکی جامع است و از مفهوم لوله‌های جریان استفاده می‌نماید. به طور کلی از این نرم‌افزار در تحلیل هیدرولیک جریان استفاده فرآاوان می شود. برای انجام عمل واسنجی این نرم‌افزار نیاز به اطلاعاتی چون ضریب زبری و ضریب افت انرژی دارد. همجچنین اطلاعات ورودی این نرم‌افزار شامل معادلات انتقال رسوب. بده رسوب. دمای آب. تیداد کلاس اندازه ذرات. مشخصات ذرات رسوبی, ضخامت لایه فعال, معادله آبشستگی پایه و کوله‌ی پل, ضرایب معادلات. ضخامت لایه فعال و جریان رسوب ورودی جانبی است و داده‌های خروجی آن شامل تغییرات تراز کف. فرسایش و رسوب‌گذاری اطراف پایه‌های پل می‌باشد [۲۴]. ۳-۴-۲-۵- نرم‌افزار ۲011۴20 مدلی است دو بعدی که به منظور شبیه‌سازی هیدرودینامیک در شرایط ماندگار و غیرماندگار در آبراهه‌ها استفاده می شود. این نرم‌افزار از روش المان موثر و حجم کنترل برای حل معادلات استفاده می‌نماید و از روش سطوح خشک به منظور شبیه‌سازی جریان‌های غیرماندگار و حرکت مرزهای آن استفاده می‌نماید. به طور کلی از این نرم‌افزار در تحلیل هیدرولیک جریان استفاده فراوان می‌شود. عمل واسنجی این نرم‌افزار براساس پارامتر مقاومت بستر که همان ضریب مانینگ است صورت می‌گیرد. همجنین در این نرم‌افزار نیاز به اطلاعات ورودی چون زمان شبیه‌سازی, شرایط اولیه و مرزی» اعماق‌تری و خشکی, تراز اولیه سطح آب. زبری بستر و کناره‌ها دارد و داده‌های خروجی آن شامل تراز سطح آب. مولفه‌های سرعت. توزیع تنش برشی و توزیع لزجت گردابه‌ای می‌باشد [۲۴]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر ۴-۴-۲-۵ - نرم‌افزار 0۸۳10۷۷۱ این نرم‌افزار که توسط موسسه نقشه‌برداری آمریکا" توسعه داده شده است. مدلی است یک بعدی به منظور شبیه‌سازی جریان غیردائمی در آبراهه‌ها و رودخانه‌های با اختلاط کامل. این نرم‌افزار همچنین می‌تواند شبکه‌های شاخه‌ای را مدل نماید. همچنین این نرم‌افزار برای جریان‌های برگشتی استفاده می‌شود. به طور کلی از این نرم‌افزار در تحلیل هیدرولیک جریان استفاده می‌ شود. امروزه نسخه اصلاح شده این نرم‌افزار در ترکیب با نرم‌افزار آب زیرزمینی ۷ قادر به شبیه سازی اند رکنش‌های آب‌های سطحی و زیرزمینی است و به علت سادگی و دارا بودن حداقل اطلاعات نتایج خوبی به همراه دارد [۲۴]. اطلاعات ورودی نرم افزار شامل اطلاعات مربوط به مشخصات شبکه از جمله طول شاخه. نمودار هیدروگراف ورودی. شرایط مرزی بالادست و مشخصات هندسی رودخانه می باشد. همچنین اطلاعات خروجی نرم‌افزار شامل مقدار بده جریان. مساحت مقطع عرضی, عرض بالاء جریان ورودی شاخه در هر نقطه می باشد. این نرم‌افزار را با استفاده از ضریب هندسه هیدرولیکی می‌توان واسنجی نمود [۷۸]. ۵-۴-۲-۵ نرم‌افزار 01.۳۳30 این نرم‌افزار» می‌تواند شبیه‌سازی دو بعدی و سه بعدی جریان و ریخت‌شناسی را انجام دهد. به طور کلی از این شبیه‌سازی سواحل, رودخانه‌ها و خورها مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نرم‌افزار شامل مدول‌های هیدرودینامیک است که می تواند جریان‌های غیردائمی در شرایط آب کم را شبیه‌سازی نماید. این مدول‌ها شامل مدول موج که در آن انتشار غیردائمی امواج روی بسترهای ناهموار»ء شکست موج. انکسار و کم‌عمقی در نظر گرفته می شود؛ مدول کیفیت آب که قادر به شبیه‌سازی فرآیندهای انتقال و کیفیت آب می‌باشد؛ مدول ریخت‌شناسی که تغییرات بستر ناشی از انتقال رسوب را شبیه‌سازی می‌نماید؛ مدول انتقال رسوب که انتقال, فرسایش و نشست رسوبات را شبیه‌سازی می‌نماید و مدول اکولوژیکی که فرآیندهای حاکم حیاتی اکوسیستم‌ها را شبیه‌سازی می‌نماید. اطلاعات ورودی این نرم‌افزار شامل عمق آب, خط ساحلی. مشخصات اصطکاکی کف. مشخصات سازه و ویژگی‌های رسوب می‌باشد [۲۴]. واسنجی نرم‌افزار را با استفاده از پارامترهایی چون سرعت جریان, تراز سطح آب. داده‌های تغییر مورفولوژی می‌توان انجام داد. همچنین اطلاعات خروجی این نرم‌افزار شامل تغییرات تراز سطح آب. مقدار بده جریان و مشخصات ریخت‌شناسی می‌باشد [۶۴]. ۶-۴-۲-۵- نرم‌افزار ۳1.۴۷7 نرم‌افزاری است برای شبیه‌سازی جریان سیال با هندسه‌های پیچیده دو بعدی و سه بعدی که امکان تغییر شبکه و تحلیل جریان با شبکه‌های غیرساختار یافته را فراهم می‌سازد. این نرم‌افزار همچنین امکان بهبود شبکه را فراهم می‌کند 10001 :110۷ و2210 121۱10۹10 -۱ ۵۱۷ 0001021081 کن] -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- نرم‌افزارهای موجود برای بررسی پایداری آبراهه و طراحی تثبی تکننده‌های بستر . ۹۵/۰۳/۳۱ 2۵ که این امر باعث می‌شود که در ناحیه‌هایی که گرادیان‌های شدید وجود دارد. نتایج دقیقی حاصل گردد. به طور کلی این نرم‌افزار کاربرد فراوانی در تحلیل مسایل هیدرولیکی دارد. داده‌های ورودی این نرم‌افزار شامل ابعاد مساله و دقت آن (دو بعدی یا سه بعدی و دقت معمولی یا مرتبه دوم)» شبکه حل, نوع مدل شامل مدل های حل دائم یا غیردائم, مدل‌های آشفتگی, نوع و مشخصات موارد مورد نیاز (شامل جامد یا سیال بودن, چگالی, ویسکوزیته. ضریب هدایت حرارت و ...)» تعریف فازها و مواد مربوط به هر یک و ضرایب مربوط به اندرکنش بین آن‌هاء شرایط مرزی شامل مرز جامد و مشخصاتی چون سرعت مرزء زبری و غیره. مرز سرعت ورودی و مشخصات مربوط به مقدار و جهت سرعت. فشار ورودی, تعریف پارامترهای جانبی نظیر مرزهای پریودیک. تعیین شرایط حل شامل ضرایب زیر تخفیف. معادلات مورد نظر برای حل, طرح های مورد نظر برای هر یک از معادلات. شرایط اصلاح شبکه دینامیک و محدودیت‌های حل, شرایط آغازین و مقادیر پارامترهای مختلف در آن. تعیین شرایط حل شامل گام زمانی, تعریف پارامترهای لازم برای گام متغیر, تعداد تکرار در هر گام زمانی می باشد. در مقابل اطلاعات خروجی آن شامل بردارهای سرعت یا ترکیبی از بردارها از پارامترهاء خطوط مسیر و خطوط رگه ذرات فرضی در آنواع مختلف. نمایش پارامترها در نمودارهای دو بعدی و سه بعدی می باشد. همچنین این نرم‌افزار را می‌توان براساس ترم‌های آشفتگی در مرزها واسنجی نمود [۲۴]. ۷-۴-۲-۵- نرم‌افزار ۴1:1۷1۸1:12 این نرم‌افزار برای شبیه‌سازی یک بعدی جریان استفاده می‌شود. در این نرم‌افزار معادلات پیوستگی و مومنتم که برای شبیه‌سازی جریان استفاده می‌شوند. با استفاده از روش تفاضل محدود حل می‌گردند. اطلاعات ورودی این نرم‌افزار شامل زمان شروع و پایان هیدروگراف و گام زمانی شبیه سازی, معادله انتقال رسوب مربوط. روش برآورد پروفیل سطح آب می‌باشد. همچنین داده‌های خروجی نرم‌افزار شامل تراز سطح آب. عرض جریان, عمق جریان, سرعت متوسط در هر مقطعء شیب خط انرژی, عدد فرود در هر مقطع می باشد. این نرم‌افزار را می‌توان براساس ضریب مانینگ. گام زمانی و ضخامت لایه فعال واسنجی نمود [۵۸]. ۸-۴-۲-۵ - نرم‌افزار ۳۵۲۳۲ این نرم‌افزار که توسط 5)075ل] توسعه یافته است. قادر به شبیه‌سازی یک بعدی جریان‌های غیردائمی در شبکه کانال‌های باز می‌باشد که در آن معادلات آب کم‌عمق با استفاده از روش تفاضل محدود ضمنی چهار نقطه‌ای حل می‌شود. لذا محدودیتی برای جریان‌های برگشتی ندارد. در این نرم‌افزار سینوسیته کانال و چگالی آب می‌تواند متغیر باشد. به طوری که در صورت متغیر بودن آن‌ها مقدار آن‌ها باید توسط کاربر به نرم‌افزار داده شود. این نرم‌افزار دارای قابلیتی است که کاربران می‌توانند قیود مرزی مورد نظر خود را به برنامه اعمال نمایند. همچنین این نرم‌افزار فاقد نمایش گرافیکی است [۲۴]. -------- صفحهٔ بعد -------- 2۶ ۹۵/۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر ۹-۴-۲-۵ نرم‌افزار 57۸1153 این نرم‌افزار که در کشور آمریکا توسعه یافته است. قادر به شبیه‌سازی جریان و رسوب می‌باشد. این نرم‌افزار»ه شبه این نرم‌افزار علاوه بر تغییرات طولی توانایی بررسی تغییرات جریان در عرض را هم دارا می‌باشد. اطلاعات ورودی این نرم‌افزار شامل ابعاد مساله (شامل تعداد رودخانه, کلاس رسوبات. تعداد لایه‌های بستر)» شرایط حل شامل هیدرولیک جریان(دائم» غیردائم با موج یکنواخت یا دینامیک)» زمان و گام شبیه سازی, روش برآورد پروفیل سطح آب (روش استاندارد. روندیابی موج دینامیکی)» دمای آب. مشخصات مقاطع, فاصله بین مقاطع, محدوده های غیرفعال هر مقطع, محدوده های غیرفعال دائمی جریان» محدوده های خشک بسترء محدوده‌های بلوک شده. افت انرژی در هر مقطع, توزیع ضریب مانینگ در مقاطع. تعریف شرایط مرزی بالادست. پایین دست و میانی می‌باشد. اطلاعات خروجی نرم‌افزار شامل مقاطع (هندسه مقاطع)» پروفیل بسترء تراز سطح آب. بده جریان و تنش برشی می‌باشد. پارامترهای واسنجی نرم‌افزار شامل ضریب مانینگ. گام زمانی» ضخامت لایه فعال و ضرایب بازشدگی و جمع شدگی جریان می‌باشد [۲۴]. ۱-۴-۲-۵- نرم‌افزار ۲1۳۲6 یکی از متداول‌ترین مدل‌های کامپیوتری جریان برای محاسبات یک بعدی در رودخانه می‌باشد. این نرم‌افزار از روش تفاضل محدود برای حل معادلات خود استفاده می کند. این نرم افزار قادر است قدرت رودخانه برای حمل رسوب را شبیه‌سازی نماید. این نرم‌افزار برای جریان ماندگار توسعه یافته است و با توجه به این که مدلی یک بعدی است. قادر به شبیه‌سازی پدیده پیچانرودی نمی‌باشد. لذا از این نرم‌افزار نمی‌توان در رودخانه‌های پیچانرودی برای تعیین پارامترهای هیدرولیکی استفاده نمود. به طور کلی این نرم افزار برای تحلیل مسایل هیدرولیکی, پایداری و طراحی آبراهه مناسب می باشد. اطلاعات ورودی این نرم افزار شامل مشخصات هندسی (مقاطع, فاصله بین مقاطع,ء شعاع انحنای مقاطعء ضریب مانینگ مقاطعء ضریب بازشدگی و جمع شدگی جریان)» شرایط مرزی (هیدروگراف ورودی جریان. مشخصات جریان ورودی,» تراز آب و بده - اشل در پایین‌دست) می‌باشد. همچنین داده‌های خروجی نرم‌افزار شامل تراز سطح آب. عمق جریان. سرعت متوسط در هر مقطع می‌باشد. همچنین واسنجی نمودن نرم‌افزار را می‌توان براساس ضریب مانینگ. ضرایب فرسایش‌پذیری در سیلاب‌دشت‌ها انجام داد [۲۴]. ۱۱-۴-۲-۵- نرم‌افزار 1۳۲-1۸5] از رایج‌ترین نرم‌افزارهای کامپیوتری که می‌تواند جریان متغیر تدریجی را با هر نوع مقطعی شبیه‌سازی نماید. می‌باشد. این نرم‌افزار قادر به شبیه‌سازی جریان‌های زیربحرانی و فوق بحرانی و ترکیبی است. به طوری که در حل جریان غیردائمی از نرم‌افزار 78187 اقتباس می‌کند. اساس محاسبات این نرم‌افزار را معادلات انرژی تشکیل می‌دهند و در شرایطی که تغییرات پروفیل سطح آب سریع باشد از معادلات مومنتم استفاده می کند. همچنین این نرم افزار قادر است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- نرم‌افزارهای موجود برای بررسی پایداری آبراهه و طراحی تثبی تکننده‌های بستر ۰ ۹۵/۰۲/۳۱ 1۷ انواع پل‌هاء آبگذرهاء سرریزهاء سازه‌های موجود در سیلاب‌دشت و انواع کانال‌ها با شکل‌های مختلف را شبیه‌سازی نماید. این نرم افزار قادر به طراحی کانال پایدار نیز می باشد. برای این منظور از سه روش کاپلند.ء رژیم و نیروی برشی استفاده می‌کند. اطلاعات ورودی این نرم‌افزار شامل داده‌های هندسی مربوط به مقاطع عرضی, طول بازه‌هاء ضرایب افت انرژی, اطلاعات اتصال, اطلاعات سازه‌های هیدرولیکی (مانند پل‌هاء آبگذرها و غیره)» ضریب زبری در کانال اصلی و سیلاب دشت‌هاء رژیم جریان (زیربحرانی» فوق بحرانی و مختلط)» شرایط مرزی (تراز سطح آب. عمق بحرانی. عمق نرمال, منحنی بده- اشل)» زمان شبیه سازی. تحلیل جریان دائمی یا غیردائمی می باشد. همچنین داده‌های خروجی شامل پروفیل سطح آب. سرعت جریان, شیب خط انرژی, سطح جریان» عرض بالای جریان و عدد فرود جریان می‌باشد. به منظور واسنجی نمودن نرم‌افزار نیز از پارامترهای ضریب زبری در کانال اصلی و سیلاب‌دشت‌هاء ضرایب بازشدگی و جمع‌شدگی جریان می‌توان استفاده نمود [۲۴]. ۱۲-۴-۲-۵- نرم‌افزار ۷1116۳11 این نرم‌افزار قادر به شبیه‌سازی جریان در کانال‌ها و رودخانه‌ها می‌باشد که اولین بار در کشور دانمارک توسعه یافت که در سطح وسیعی از کشورها به خصوص ایران مورد استفاده قرار گرفت. این نرم‌افزار یک بعدی قادر به شبیه سازی جریان, پیش‌بینی سیلاب. انتقال رسوب» تغییرات ریخت‌شناسی در حالت‌های ماندگار و غیرماندگار است. اطلاعات ورودی این نرم افزار شامل مقادیر اولیه تراز آب و بده جریان, اطلاعات باد (ضریب اصطکاک). ضریب زبری بستر و سیلاب‌دشت (ضریب مانینگ یا شزی)» تقریب موج. محاسبه موازنه دماء مشخصات لایه‌بندی شامل تعداد لایه‌ها.ء مدل آشفتگی در سیال و در بسترء ضرایب پخش و انتقال, زمان و گام شبیه‌سازی می‌باشد. در مقابل داده‌های خروجی شامل سرعت و بده جریان» مساحت سطح مقطع. عرض جریان, عدد فرود.ء جریان های جانبیء شیب تراز آب. شیب تراز انرژی, تنش برشی بسترو گام زمانی می‌باشد. همچنین با تغییر پارامترهای ضریب زبری, ضرایب پخش و ضریب لزجت آشفتگی می‌توان نرم‌افزار را واسنجی نمود [۲۴]. ۱۳-۴-۲-۵- نرم‌افزار ۱116۳21 نرم‌افزاری است کاربردوست که از آن به منظور شبیه‌سازی هیدرولیک جریان. انتقال رسوب در رودخانه‌هاء دریاچه‌ها.ء خلیج‌ها و مناطق ساحلی و نیز سیستم‌های آبیاری استفاده می گردد. این نرم‌افزار از پنج مدول شامل: مدول هیدرولوژیکی برای تحلیل فرایند بارش رواناب. مدول هیدرودینامیکی برای بررسی تغییرات بده و تراز سطح آب. مدول انتقال رسوب برای بررسی تغییرات تراز بسترء مدول انتقال- پخش برای شبیه سازی فرآیندهای مختلف انتقال رسوبات چسبنده و مدول کیفیت آب به منظور ارزیابی و شبیه‌سازی فرآیندهای شیمیایی آب استفاده می کند. اطلاعات ورودی این نرم‌افزار شامل داده‌های هیدروگرافی» زمان شبیه‌سازی, شرایط اولیه و شرایط مرزی» چشمه و چاه اعماق تری و خشکی و تراز اولیه سطح آب می‌باشد. همچنین داده‌های خروجی آن شامل تراز سطح آب. فلاکس جریان و مولفه‌های -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ ۹۵/۳/۳ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر گردابه‌ای می‌توان واسنجی نمود [۲۴]. ۱۴-۴-۲-۵- نرم‌افزار 5158.0 این نرم‌افزار که جهت مدل‌سازی هیدرورینامیکی یک بعدی, دو بعدی و سه بعدی به کار می‌رود. نرم‌افزار بسیار جامعی است. از آن به منظور شبیه‌سازی پروفیل سطح آب. آنالیز و طراحی آن استفاده می‌شود. این نرم‌افزار همجنین می‌تواند محاسبات مربوط به تراز سطح آب و سرعت جریان برای جریان‌های کم‌عمق را انجام دهد. اطلاعات ورودی این اولیه. شرایط مرزی بالادست و پایین دست(جریان موازی, بده یا سرعت جریان, تراز سطح آب. منحنی بده - اشل). تعداد تکرارها و درصد خطای مجاز ۳ اطلاعات خشک و تر شدن المان‌ها می باشد. داده‌های حروجی نرم‌افزار شامل پروفیل ۱۵-۴-۲-۵- نرم‌افزار 551۱1 این نرم افزار که توسط بخش مهندسی هیدرولیک در موسسه تکنولوژی نروژ تولید شده است. مدلی است عددی که به مطالعه بر روی مهندسی رودخانه. مهندسی محیط زیست و مهندسی هیدرولیک رودخانه می پردازد. این مدل سه جریان)» زمان شبیه سازی» ضریب زبری بستر و دیواره و تعیین نوع مدل آشفتگی است. همچنین داده‌های خروجی نرم‌افزار شامل تراز سطح آب. سرعت جریان و شار جریان می‌باشد. واسنجی نرم‌افزار را نیز می‌توان با استفاده از ضریب ۱۶-۴-۲-۵- نرم‌افزار ۱۷5۳/۹0 این نرم‌افزار قادر است پروفیل سطح آب را برای جریان‌های زیربحرانی» بحرانی و فوق بحرانی شبیه‌سازی نماید. اطلاعات ورودی این نرم‌افزار شامل داده‌های کنترل پروفیل و تعریف مقطع عرضی می‌باشد. همچنین اطلاعات خروجی این نرم‌افزار شامل مشخصات مقاطع. جدول استاندارد به دست آمده در نتیجه محاسبات انجام شده و اطلاعات مربوط به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- نرم‌افزارهای موجود برای بررسی پایداری آبراهه و طراحی تثبی تکننده‌های بستر ‏ ۹۵/۰۳/۳۱ 2۹ ۳-۵- انتخاب نرم‌افزارهای مناسب مدل‌های ریاضی همواره قادرند مولفه‌های اساسی محیطی را که بر فرآیندهای مختلف تاثیرگذار هستند در نظر زمینه های مختلف گردیده است. لذا به منظور شبیه‌سازی یک یا چند پارامتر خاص در منطقه مورد نظر گزینه‌های مختلفی پیش روی مهندس طراح قرار می‌گیرد که باید از بین آن‌ها یک مدل مناسب را انتخاب نمود [۲۴]. به طور کلی برای انتخاب یک مدل مناسب. باید مراحل ز یر را طی نمود: ۱- تعیین لیستی از مدل‌های موجود برای آرزیابی پدیده‌های مختلف ۲ توسعه مجموعه‌ای از معیارها به منظور ارزیابی مدل‌های کاندیدا برای ارزیابی نهایی ۳ توسعه معیارها به منظور دسته‌بندی توانایی‌های مدل‌ها درون هر دسته از مدل‌ها از طرف دیگر در انتخاب مدل مناسب توجه به ویژگی‌های موثر در انتخاب آن‌ها اهمیت دارد. این ویژگی‌ها شامل: ۱ وجود مراجع علمی و راهنمای مدل ۲- امکان حمایت و پشتیبانی فنی و علمی از مدل ۳ کاربر دوست بودن مدل ۴ توانایی انعطاف‌پذیری شبکه در مناطق مختلف میدان جریان ۵- حداقل اطلاعات ورودی مورد نیاز و ارائه معیار در انتخاب برخی مقادیر ورودی ۶ سهولت دسترسی به مدل و نسخه جدید آن ۷- حداقل نیاز مدل به عمل واسنجی: مسلما هرچه مدل نیاز کم‌تری به واسنجی داشته باشد. برای نواحی بیش‌تری می‌توان از آن استفاده نمود. ۸ صحت سنجی مدل ٩‏ رسیدن مدل به دقت مورد نیاز کاربر: منظور دقتی است که توسط کاربر تعیین می‌شود و مورد دلخواه اوست. ۰ دریافت نتایج خروجی مناسب ۱- قابلیت استفاه مدل در سخت‌افزارهای معمول ۳۲- موفقیت حاصله در کاربردهای قبلی توسط دیگران ۳ امکان ارتباط مدل با سیستم اطلاعات جغرافیایی و تبادل اطلاعات با آن ۴۳ عمومی بودن فرض‌ها و حالت‌های پیش‌بینی شده در مدل که تشریح هر یک از این ویژگی ها در ضابطه شماره ۵۸۴۳ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تحت عنوان «راهنمای کاربرد مدل‌های ریاضی و فیزیکی در مطالعات مهندسی و ساماندهی رودخانه»» ارائه شده است [۲۴]. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ طراحی سدهای اصلاحی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- طراحی سدهای اصلاحی ۹۵/۰۳/۳۱ ۶۳ ۱-۶ کلیات یکی از روش‌های سازه‌ای که به طور گسترده برای مهار فرسایش آبراهه و تثبیت بستر آن استفاده می‌شود. احداث سدهای اصلاحی است. این سازه‌هاء سدهای کوچکی هستند که در عرض آبراهه به منظور کاهش سرعت جریان آب و نیز جلوگیری از فرسایش بستر ساخته می‌شوند که این امر باعث اصلاح نیم‌رخ طولی آبراهه‌ها می‌گردد. به همین دلیل این سازه‌ها به سدهای اصلاحی شهرت یافته‌اند. این سازه‌ها صرفا در آبراهه‌های با شیب تند (عمدتا در سرشاخه‌های رودخانه های مناطق کوهستانی) و با هدف اصلی کاهش انتقال رسوب به پایین دست و یا مهار رسوب استفاده می شوند. عملکرد دیگر آن‌ها مهار سیل به دلیل افزایش زمان تمرکز می باشد [۵] در این فصل ابتداء انواع سدهای اصلاحی معرفی شده‌اند و سپس روش‌های طراحی سازه‌ای و هیدرولیکی این سدها و نیز ضوابط خاص جهت اجراء حفظ و نگه‌داری این سازه‌ها ارائه شده است. ۲-۶- سدهای اصلاحی موقتی یکی از انواع سدهای اصلاحی, سدهای اصلاحی موقتی است. این نوع از سدهای اصلاحی معمولا متخلخل بوده و باعث کند شدن سرعت جریان آب و ته‌نشست رسوبات در پشت آن می‌گردند. همچنین از آن‌جایی که قسمتی از جریان آب قادر است از بدنه سد عبور کند. این امر باعث کاهش فشار آب بر روی بدنه سد می‌شود. لذا این دسته از سدهای اصلاحی را تراوا نیز می نامند [۵]. زمانی از سدهای اصلاحی موقتی استفاده می شود که رویش پوشش گیاهی در آبراهه به دلایلی چون شرایط نامناسب محیط با مشکل روبه رو باشد. در شرایطی که امکان رشد گیاه در بستر آبراهه وجود داشته باشد. به منظور کنترل فرسایش می توان تا زمان رشد گیاه از سدهای موقتی استفاده نمود. سدهای چپری, چوبی, ۳-۶- سدهای اصلاحی دائمی ساختمانی و سنگ و سیمان استفاده می شود. لذا هزینه ساخت آن‌ها در مقایسه با سدهای موقتی بیش تر است. ولیکن هرینه نگه‌داری کم‌تری را به دنبال دارند. سدهای سنگی و ملاتی. توری‌سنگی و بتنی جرو این گروه هستند |۵]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ ۹۹/۳/۳ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر ۴-۶- تعیین ابعاد کلی سدهای اصلاحی ۱-۳-۶ بررسی‌های مورد نیاز میدانی به منظور تعیین ابعاد سدهای اصلاحی به مجموعه ای از اطلاعات نیاز داریم که با استفاده از بازدیدهای میدانی و نیز با استفاده از آمار و اطلاعات به‌دست می‌آیند. اطلاعاتی که از بررسی‌های میدانی به‌دست می‌آید. در رابطه با مباحث سنگ‌شناسی (ارزیابی استحکام مواد تشکیل‌دهنده زمین) و بررسی دقیق محل احداث سد می‌باشد. همچنین اطلاعات به‌دست آمده از مطالعات میدانی باید با داده‌های نقشه‌های توپوگرافی و زمین‌شناسی و عکس‌های هوایی مطابقت داده شود [۳۲]. ۲-۴-۶- عوامل موثر در تعیین ابعاد سدهای اصلاحی به منظور تعیین ابعاد سدهای اصلاحی عوامل مختلفی را باید بررسی نمود که در ادامه به آن‌ها اشاره شده است. ۱-۲-۴-۶ مصالح مورد استفاده ساخت سدهاء ممکن است با استفاده از مصالح مختلفی باشد. به طوری که نوع مصالح به کارگرفته در ساخت سدها.ء نقش موثری در کاهش هزینه‌ها دارد. در هنگام انتخاب نوع مصالح برای ساخت سدهای اصلاحی به منابع قرضه موجود نیز می‌بایست توجه نمود و به منظور کم کردن هزینه‌ها تا حد آمکان از مصالح موجود در محل استفاده نمود. این در حالی است که استفاده از مصالح مختلف خود نیز با محدودیت هایی روبروست. از طرف دیگر عوامل زیست محیطی نیز نقش به‌سزایی در انتخاب مصالح مورد استفاده دارند [۴۰]. لذا بر این اساس در هنگام انتخاب نوع مصالح باید به موارد زیر توجه نمود: - سدهای چوبی در بسترهای سنگی کاربردی ندارد [۴۰]. - سدهای چوبی و چپری و فلزی سبک. سازگاری بیش تری با محیط داشته و مشکلی برای رشد گیاهان به وجود نمی‌آورند [۴۰]. - زمانی از سدهای اصلاحی سنگی. ملاتی و توری سنگی استفاده می‌ شود که نیاز به ارتفاع بیش‌تری برای سد باشد. در این سدها دسترسی به مصالح و هزینه. نقش موثری دارد [۴۰]. - سدهای اصلاحی چوبی. چپری و خشکه چین که معمولا کوتاه و در تعداد زیاد ساخته می شوند. نیز براساس دسترسی به مصالح, جنس بستر و هزینه‌های نگه‌داری آن‌ها انتخاب می‌شوند [۴۰]. ۲-۲-۴-۶ جانمایی سازه منظور از جانمایی سازه ارائه دادن محل هر یک از اجزای مختلف سازه مورد نظر می باشد. به طور کلی اولین اقدام در طراحی, پس از آنالیز پایداری, ارائه دادن یک جانمایی اولیه از سازه مورد نظر است [۴۸]. در جانمایی سدها به طور کلی به نکات زیر باید توجه نمود [۵۳]: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- طراحی سدهای اصلاحی ۹۹/۳ ۵ - مقطعی که برای سازه طراحی می شود باید به نحوی باشد که هم قابلیت لازم را از نظر فنی دارا باشد [۵۳]. تاج سد باید به نحوی باشد که در فصول موسمی سال آب مازاد از روی آن ریزش نماید [۵۵] و ساختار آن نیز باید به شکلی باشد که باعث اتلاف انرژی در پایین‌دست و لذا منجر به کاهش فرسایش در پایین‌دست گردد. - تاج سد از عرض کافی برخوردار باشد. همچنین ارتفاع تاج سد به نحوی باید تعیین شود که در شرایط وقوع سیلاب خطر سرریز شدن آب از روی آن وجود نداشته باشد [۵۵]. تعیین فاصله در سدهای اصلاحی نقش موثری در هزینه طرح دارد. به طور کلی بهترین و اقتصادی‌ترین فاصله در سدهای اصلاحی, فاصله‌ای است که به موجب آن هر سد در بالادست پنجه آخرین رسوبات سد پایین دستی قرار می گیرد [۴۰]. به طور کلی فاصله بین سدهای اصلاحی به ارتفاع موثرء شیب آبراهه و شیب پایدار رسوبات بستگی دارد. هیدومافیچ در سال ۱۹۷۷ در کلرادو آمریکاء رابطه‌ی زیر را برای تعیین فاصله بین سدهای اصلاحی ارائه نمود [۷۴]: (۱۶) ی 5 1 براساس فرمول بالاء بآ فاصله بین سدهای اصلاحی (متر)» .1آآ ارتفاع موثر سد (متر)» 0ج شیب کف آبراهه (متر بر متر)» 0 زاویه بستر آبراهه با افق بر حسب درجه و 1۲ یک ضریب تجربی است که بنا به توصیه ارائه دهنده می بایست مقدار آن با توجه به رسوبات بالادست سدهایی که به شیب تعادل رسیده‌اند. تعیین گردد. بر این اساس ضریب اصلاح شده ۲ مطابق رابطه زیر محاسبه می‌شود [۵]: (۲-۶) 5 + 0001290 + 0004240 - من + 0.0546720- ۲ که در آن 10 قطر متوسط ذرات(میلی‌متر)» و1 قطر دانه‌هایی که *۹/ ذرات مساوی و یا کم‌تر از آن باشد (میلی‌متر) و 0 شیب کف آبراهه (متر بر متر) می‌باشد. ۳-۲-۴-۶- تعداد سدهای اصلاحی تعداد سدهای اصلاحی به طول آبراهه» شیب اولیه آن. شیب آن پس از تثبیت (شیب حد) و ارتفاع موثر سد بستگی دارد. برای این منظور با استفاده از رابطه زیر تعداد سدهای اصلاحی تعیین می‌شود [۵]: (۳-۶) سار 1 که در آن ‎٩‏ تعداد سدهای اصلاحی, آ طول آبراهه (متر) [ شیب اولیه آبراهه (متر بر متر)» [ شیب حد آبراهه (متر بر متر) و ء[] ارتفاع موثر سد اصلاحی (متر) می‌باشد. ۳-۲-۳-۶ بررسی ژئوتکنیکی پی سد اصلاحی پی سد. به منظور افزایش استحکام سد و جلوگیری از ریزش آن از ناحیه پایه توسط آب. ساخته می شود. در آبراهه هایی که بده اوج سیلاب در آن‌ها زیاد است و یا آبراهه فرسایش پذیر است. احداث پی ضروری است. مطالعات -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۹۵/۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر ژئوتکنیکی مختلف نشان داده که در خاک‌های سست به منظور جلوگیری از تراوش آب از زیر پی» باید عمق پی را زیاد در نظر گرفت. همچنین بررسی ها نشان داده است که در خاک های رسی احتمال لغزش سد. بالا است و لذا در این نسبت به اراضی رسی, باید عمق پی را کم درنظر گرفت [۵]. ۵-۶- طرح هیدرولیکی سدهای اصلاحی منظور از طرح هیدرولیکی سدهای اصلاحی, طراحی سرریزء دیوارهای بالیء حفاظت از دیواره های سدهای اصلاحی و نیز بررسی مشکلاتی است که در نتیجه برخورد آب با خاک و سازه به‌وجود می‌آید. در ادامه به تشریح هر یک از این موارد پرداخته شده است. ۱-۵-۶- دبواره‌های بالی در سدهای اصلاحی دیوارهای بالی به دیوارهایی گفته می‌شود که در داخل دیواره‌های آبراهه قرار می‌ گیرند. طول دیواره‌های بالی بر حسب خصوصیات خاک دیواره‌های آبراهه. متفاوت است. در شرایطی که خاک دیواره‌های آبراهه سست نفوذ جریان آب از بین سد در دیوارهای آبراهه می‌باشد. لذا وجود این دیواره‌ها مانع شسته شدن دیواره‌های آبراهه و جلوگیری از به‌وجود آمدن شکاف بین سد و کناره‌های آبراهه می‌گردد [۵ و ۳۲]. این دیواره‌هاء نقش عمده‌ای در اصلاح الگوی جریان در مقطع تنگ شده ایفا می‌کنند. وجود این دیواره‌ها باعث کاهش اندازه گردابه‌ها و یا از بین رفتن آن‌ها در نزدیکی سد می‌شود. این دیواره‌ها به شکل‌های دیوار هدایت طراحی می‌شوند که تشریح کامل آن‌ها در بند ۴-۹ این راهنما ارائه شده است. ۲-۵-۶- حفاظت دبواره‌های آبراهه در پایین‌دست سد اصلاحی از آن‌جایی که جریان‌های چرخشی متلاطم به‌وجود آمده در پایین‌دست سد. می‌تواند باعث شسته شدن دیواره‌های آبراهه گردد. حفاظت دیواره‌ها لازم و ضروری است [۵]. شسته شدن دیواره‌ها می‌تواند شکافی را بین سد و آبراهه به‌وجود آورد که منجر به تخریب سد می گردد. با استفاده از قطعات درشت سنگ و مصالح ساختمانی این دیواره‌ها حفاظت سیمی قفرار داد و سپس به وسیله تیرهای فولادی در دیوار محکم نمود [۵]. در پایین دست سدها به علت بالا بودن سرعت. از سنگ چین با اندازه‌های بزرگ استفاده می‌کنند. در سدهای مهم استفاده از مدل‌های هیدرولیکی به منظور بررسی موثر بودن حفاظت توسط سنگ چین لازم است [۴۵]. موسسه 5۳۲ل] برای محاسبه قطر یا وزن سنگ هایی که برای پوشش, مناسب می باشد. منحنی شکل (۱-۶) را ارائه داده است. براساس این شکل ۷۰ سرعت آب در نزدیک بستر پوشش بر حسب متر بر ثانیه است که مقدار آن از رابطه زیر به‌دست می‌آید [۵]: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- طراحی (۳-۶) سدهای اصلاحی ۹۹۳/۳ 71( ۳ مق آب در آبراهه (متر)» ۷۷۶۵ سرعت آب در کنار پوشش (متر بر ثانیه)» ۲۷ سرعت منود به) و م1 قطر معادل سنگ (متر) می‌باشد. م1 الم ات ی : 41 هدس اسا لا | ۳۱۱ ۱ 2 سا مه ۵ ال بر سس نس سا او ی را رود مر دسلا اد اد ل ساسا ی لیلد .. ا. سر ال زا ۱ اا۱ را ٍ ارارا۱ | ۱ ٍ دلب بر الا سابل ل ال را سس و رید ۹ ۳ با کر رک کی 8 و و وه رها سس یا راما ساسا را ی با را بر هنت .| [<[ ۳ رس موس 7 7 ۱-1 ۳ سا[ اس اس ]مهو و ووام سا 5 1 سس سیب لس تا یا لس ۳ اپ وب ی ۱/1 ۱ ْ و3 ۱۱ 1 1 ۰ ۱۱۱ ۱ ۱۱۱/۱۱ سو 5 سا ی لا ال وود ۱1۱ سس لاد نات سا موی 2 کت ۳ : ۱۳ 9 ان انار 0 1 تا ۱ ۱ ۱ 0 5 دسا سا | | 1 سر ی بل - 0002 ی / 1 ۱ 1 ۳ ۲1 ۱ 1 سا دومه ۱ مرسمه و ی 2 9 سس لت ۳ 7۳ کم ایح حدم ام ام 3 : لس , با ایا انا ی ال سا ابا بالا لا 2 مه کس ۳ پا 1 0 !۱ ا 1 را را لا اه ی 3 سس پم اد ا 1 سب لپ 0 سرعت متوسط جریان روی سنگ چین شکل ۱-۶- منحنی تعیین قطر سنگ‌ها بر روی سنگ‌ چین ‎]۸۹٩| ۶۷ ۷ : ۷ 0:6 سط جریان در -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر ۳-۵-۶- سرریز به قسمتی از سد که آب می‌تواند از آن ریزش کند.ء سرریز گویند. سرریزها قادر هستند جریان‌های بیشینه پیش‌بینی شده را از خود عبور دهند [۴۰]. با توجه به ارتفاع سد.ء مصالح موجود و سهولت در اجراء نوع سرریز انتخاب می شود که در سدهای اصلاحی از نوع لبه پهن استفاده می شود. انتخاب نوع و ابعاد سرریزء براساس مطالعات هیدرولوژی» هیدرولیکی. زمین‌شناسی و محل سد تعیین می‌شود [۳۲]. سدهای اصلاحی با تاج کرانه عمودی, شاخ و برگ و قطعات شناور در آب را بیش‌تر از سرریزی که کرانه تاج آن شیب دار است. نگه می‌ دارند. لذا در سدهای اصلاحی, مقاطع ذوزنقه‌ای شکل از مقاطع مستطیلی بهتر می‌باشند [۴۰]. یکی از عوامل مهم در طراحی طول تاج سرریزء عامل هزینه است. به طوری که اقتصادی ترین طول تاج سرریز برای مقدار مشخصی سیل با مقایسه‌ی هزینه سرریزهای مختلف با طول‌های مختلف تعیین می‌شود. به عبارت دیگر اقتصادی‌ترین طول تاج سرریز گزینه‌ای است که در آن هزینه عوامل فوق الذکرء حداقل گردد. طول سرریز را متناسب با عرض کف آبراهه در نظر می گیرند که باید طول آن کم‌تر از پهنای کف آبراهه باشد. هرچه طول سرریز بیش تر باشد. ارتفاع آب بر روی سرریز و فشار آب کاهش یافته و لذا ابعاد سد کاهش داده می‌شود [۵و۳۲]. به منظور محاسبه بده در سرریز این سدها از فرمول زیر استفاده می‌شود [۴۸]: 0-۶ )۵-۶( که در آن بآ طول سرریز (۲)» ]۲ ارتفاع سرریز (1)» ) بده سرریز (1/5) و ۲ ضریبی است که بین ۱/۷ تا ۱/۸ آبشستگی عبارتست از جابجایی ذرات توسط جریان از محل اسقرار اولیه خود [۲۶] به طور کلی آبشستگی مورد بحث در این فصل شامل دو گروه آبشستگی زیرپی و آبشستگی پایین دست سد می باشد که در ادامه به تفکیک در مورد ان‌ها بحث شده است. ۱-۴-۵-۶ لانه روباهی در پایین دست سدهای اصلاحی پدیده لانه روباهی اتفاق می افتد. این امر در شرایطی است که گرادیان هیدرولیکی در قسمت پایین‌دست سازه زیاد شده و موجب شسته شدن خاک می‌گردد. به طوری که ابتدا ریزترین ذرات شسته می‌شوند که این امر باعث کم شدن مقاومت ذرات خاک و درنتیجه افزایش گرادیان هیدرولیکی شده و سپس ذرات درشت‌تر خاک نیز شسته شده و به این ترتیب فرسایش با سرعت پیش‌رونده‌ای اتفاق می افتد. این امر موجب تشکیل تونلی در پایین دست سازه می گردد که به این تونل لانه روباهی گویند و لذا در چنین شرایطی ساختمان سد تعادل خود را از -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - طراحی سدهای اصلاحی ۹۹/۳/۳ لح الف - روش بلای بلای در سال ۱۹۱۲ تئوری خزشی خود را ارائه نمود. به طوری که مطابق این روش» آب در زیر سازه آبی کوتاه ترین فاصله یا مسیر تماس سازه را با پی می‌پیماید. براساس این رابطه طول خزش به صورت زیر محاسبه می‌شود [۶]: که در آن ,آ مجموع طول‌های عمودی خزش (متر) و رآ مجموع طول‌های افقی خزش(متر) می‌باشد. مقدار داده شده در جدول (۱-۶) بیش تر یا حداقل مساوی آن باشد. مطابق با قانون بلای, سازه آبی در مقابل پدیده لانه روباهی مقاوم خواهد بود. ب - روش لین لین در سال ۱۹۳۲ تئوری خزشی - وزنی خود را براساس نظریه بلای و در جهت اصلاح آن ارائه نمود. براساس تشوری او افت بار در جهت قائم بیش از افت بار در جهت افق است. زیرا که فشار آب در جهت قائم باعث مقاومت بیش تر در مقابل حرکت می‌شود. مطابق این تئوری طول خط خزش به صورت زیر محاسبه می‌شود [۶]: 1 که در آن ,با مجموع طول‌های عمودی خزش (متر)» ,رآ مجموع طول‌های افقی خزش(متر) می‌باشد. شیب هیدرولیکی (1) در تمام طول مسیر خزش (متر بر متر)» در این تئوری نیز مقداری ثابت و به صورت رابطه زیر خواهد بود. 1 : لین ضریبی را شبیه ضریب خزشی بلای ولی به عنوان ضریب تراوش (]۳) به صورت زیر ارائه داده است: ] )۹٩-۶(‏ ال - 0۳ 1 که در آن :ما طول خزش (متر) و,1] ارتفاع آب در بالادست سد (متر) می‌باشد. در این روش نیز چنانچه ضریب خزش (۳) از مقدار داده شده در جدول (۱-۶) بیش تر یا حداقل مساوی آن باشد. مطابق با قانون لین. سازه آبی در مقابل پدیده لانه روباهی مقاوم خواهد بود. 07 ۳۵۲۳1۵110۱ -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۰ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر جدول ۱-۶- ضرایب خزشی (اع‌زاط و 1.206 برای خاک‌های مختلف پی ۶۱| ۰ بلای :171۳1 رس نرم (خمیری) رس متوسط رس سحخت ۲-۴-۵-۶ آبشستگی پایین‌دست سد زمانی که آب از روی سرریز بر روی بستر رودخانه می‌ریزد یک جریان فوق‌بحرانی به‌وجود می‌آید که دارای سرعت زیادی است. انرژی این آب باعث شسته شدن ذرات خاک و به عبارتی به‌وجود آمدن پدیده آبشستگی می‌شود ‎.]٩[‏ اصولا چون مصالح به کار رفته در سدهای اصلاحی نفوذپذیر هستند. امکان وقوع این پدیده کم است. به خحخصوص که اختلاف متعددی وجود دارد که برای اطلاع از جزییات این روابط به ضابطه شماره ۵۴۹ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تحت عنوان «روش‌های محاسبه آبشستگی موضعی»» مراجعه شود [۳۰]. ۶-۶- طرح سازه‌ای بررسی سازه‌ای سدهای اصلاحی شامل مطالعه‌ی نیروهای وارده. پایداری در مقابل واژگونی» پایداری در مقابل لغزش. شکل ۲-۶- نیروهای وارده بر سد اصلاحی |[۵۶] -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- طراحی سدهای اصلاحی ۹۵/۰۳/۳۱ ۳۱ ۱-۶-۶ نیروهای وارد بر سازه این نیروها به دو دسته کلی تقسیم‌بندی می‌شوند [۵۶]: الف - نیروهابی که در جهت پایداری سد عمل می‌کنند (شکل ۲-۶) شامل: ۱- نیروی ناشی از وزن سد(۷۷): آوریم. سپس سطح به‌دست آمده را در وزن مخصوص بتن و یا سنگ ضرب می‌نماییم تا نیروی وارده بر یک متر پهنای سد به دست آید [۵۶]. لازم به ذکر است که وزن مخصوص بتن معادل ۲۴۰۲/۷ کیلوگرم بر مترمکعب است [۵۲] و وزن مخصوص سنگ با استفاده از آیین نامه مقررات ملی ساختمان بسته به نوع سنگ مورد استفاده به‌دست می‌آید [۱۱]. (۱۰-۶) 120 درا - ۳ 2" ۱ ور[ ۳0 )۱۱-۶( براساس شکل (۲-۶) این نیرو در جهت خلاف حرکت آب به بدنه سد وارد می گردد که با استفاده از رابطه زیر مقدار و 1 ب - نیروهایی که در جهت عدم پایداری سد عمل می‌کنند عبارتند از: در جهت حرکت آن به بدنه سد وارد می‌شود (شکل ۲-۶) و به صورت زیر محاسبه می‌شود [۵۶]: (۱۳-۶) ۸ 1 ۳ ۲- نیروی زیرفشار (ل]): این نیرو مطابق رابطه زیر محاسبه می‌شود [۵۶]: ۱ ۱ ۳+۲ )۱۴-۶( با توجه به این که این نیرو به عنوان نیروی مخرب به حساب می آید. کاهش آن توسط زهکش در نزدیکی پاشنه سد در بالادست در جهت پایداری سد خواهد بود. در روابط (۰-۶ ۱ تا (۱۴-۶) ۹ ورن محصوص آب (تن بر مترمکعب). 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر تخلخل خاک (که معادل حجم خلل و فرج در خاک به حجم کل خاک) و0 زاویه بین سازه با سطح افق (درجه) می‌باشد. لازم به ذکر است که از بین نیروهای ارائه شده در بالاء نیروهای ناشی از وزن سد. فشار آب و زیرفشار به عنوان نیروهای اصلی در محاسبات می‌باشند [۵۶]. ۳-۶-۶- بررسی پایداری در مقابل واژگونی به طور کلی سدهای اصلاحی, سدهای وزنی" بوده و پایین ‌دست آن‌ها شیب‌دار و بالادست آن‌ها معمولا قائم است. در سدهای وزنی» وزن بند و آبی که از روی سرریز می گذرد به عنوان نیروی قائم عمل می‌کند. فشار آب در سطح بالادست از محلی که پرشده تا سطح تراز سرریز نیروی افقی قلمداد می شود. برآیند این دو نیرو که به صورت مایل به پی وارد می شود باید از َ میانی عرض قاعده بگذرد. برای پایداری» وزن سدهای وزنی که روی زمین سنگی یا بستر آبرفتی قرار می‌گیرند. نباید از ۵۰ تن بر مترمربع یا ۵ کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع تجاوز کند. اگر فشار وارده بر زمین کم‌تر از ۵ کیلوگرم بر سانتی متر مربع باشد و برآیند نیروها (۲) از عرض قاعده بگذرد. سد اصلاحی وزنی با حجمی شکسته نخواهد شد. سدهای اصلاحی خشکه چین و قلوه‌سنگی سدهای نسبتا کوچکی هستند. حداکثر ارتفاع آن‌ها با درنظر گرفتن ارتفاع پی دو متر است. در این‌صورت فشار حاصل از آن‌ها بر روی زمین معمولا از ۵ کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع کم‌تر است [۴۰]. به طور کلی پایداری در مقابل واژگونی در یک سازه هنگامی رخ می‌دهد که گشتاور نیروهای مقاوم بیش‌تر از نیروی واژگون کننده باشد [۴۰]. به عبارت دیگر چنانچه مجموع لنگرهای مقاوم نسبت به پنجه سد (نقطه ۳ در شکل(۲-۶)). ۱/۵ تا ۱/۷ برابر مجموع لنگرهای وازژگون کننده نسبت به همان نقطه باشد. سد مورد نظر در مقابل وازگونی پایدار خواهد بود. در این شرایط رابطه زیر همواره برقرار می‌باشد: (۱۵-۶) > ی 5۳ ۲ که در آن 2 مجموع لنگرهای مقاوم نسبت به پنجه سده. ربییی)ا5 ضریب اطمینان و 25 مجموع لنگرهای واژگون کننده می‌باشد. 07۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- طراحی سدهای اصلاحی ۹۵/۰۳/۳۱ ۷۳ شکل ۳-۶- بررسی پایداری سدهای اصلاحی [۴۰] ۳-۶-۶- بررسی پایداری در مقابل لغزش به منظور آرزیابی پایداری در مقابل لغزش,ء سه روش متفاوت وجود دارد که به شرح زیر می‌باشد [۵۶]: ۱-۳-۶-۶- ضریب لغزش مطمئن (۲) این ضریب برابر است با نسبت مجموع نیروهای افقی (بر۳ ر۵)به مجموع نیروهای قائم (,۳ ر2)» با در نظر گرفتن ۱ ۳ (۱۶-۶) ۳« یم ۴ وه که در آن بر ر8 مجموع نیروهای افقی. ,۲ ر۵ مجموع نیروهای قائم. ۲ ضریب لغزش مطمئن و ۲ ضریب اصطکاک استاتیکی می‌باشد. با توجه به رابطه بالا چنانچه ۲ محاسبه شده مساوی و یا کوچک‌تر از ضریب اصطکاک استاتیکی (۲) باشد. سد در مقابل لغزش پایدار خواهد بود. همچنین لازم به ذکر است در شرایطی که نیروی زمین لرزه وجود ندارد باید 5 > ۴ باشد و در شرایطی که این نیرو موجود باشد. باید 0.85 > ] باشد تا سد پایدار گردد [۵۶]. ۲-۳-۶-۶- ضریب اطمینان در مقابل لغزش (5۳) در این روش نیروهای برشی در جهت افزایش پایداری تلقی می شوند. برای سدهای کوتاه بر روی پی‌های سنگی این ضریب ۱ تا ۱/۵ خواهد بود. با توجه به نیروهای زیرفشار و زمین لرزه این ضریب تا حدود یک کاهش می‌یابد [۵۶]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر ۹۳ (۱۷-۶) اها مه 2 که در آن 917 ضریب اطمینان در مقابل لغزش» بر ر۵ مجموع نیروهای افقی» ,۳ ر۵ مجموع نیروهای قائم و ۲ ضریب اصطکاک استاتیکی می‌باشد. ۴-۶-۶ نشست سازه سدهای اصلاحی عمدتا کوچک یا دارای پی گسترده هستند و در مناطق کوهستانی با بستر درشت دانه احداث می‌شوند. در هنگام ساخت سدهای مختلف به علت تغییرات تنش کل, اثرات ثانویه زمان (خزش)» فشار حفره‌ای و سایر عوامل از قبیل توزیع و انتقال بار و غیره, تغییر شکل‌های داخلی به‌وجود می‌آیند. نشست سدهاء به جز مواردی که ناشی از حوادث غیرمترقبه از قبیل زلزله و وقوع سیلاب های بزرگ است. تقریبا همیشه با هشدارهای نگران‌کننده‌ای از قبیل عدم پیوستگی کرنش‌هاء ترک خوردگی‌هاء نشت‌ها و افزایش فشار حفره‌ای همراه بوده است [۱]. لذا تخمین نرخ و مقدار این نشست‌ها در کنترل پایداری سازه اهمیت بسیاری دارد. در این میان سدهای اصلاحی که از مصالحی چون سنگ و خاک تشکیل شده‌اند. تمایل زیادی به رفتار غیرخطی و غیرالاستیک دارند که این امر باعث شده که در حین بارگذاری و ساختمان سد و نشست بعد از اتمام سد تقسیم بندی می شوند. لذا براساس اطلاعات در دسترس, حداکثر نشست در پایان ساختمان سد. در بالا و یا زیر میانه ارتفاع سد رخ می دهد [۳۵و۵۲]. در هر حال در یک سوم الی یک دوم ارتفاع سد. حداکثر نشست آن رخ می دهد [۶۰ و ۶۹]. همجچنین با استفاده از رابطه (۱۸-۶)» میزان نشست در انتهای ساخت تعیین می‌شود که در آن آ] ارتفاع سد (متر) و 5 مقدار نشست سد (متر) را نشان می‌دهد [۳۰]. 5 - 0.035)11-13۱۸-۶( ۷-۶ تعیین ابعاد سدهای اصلاحی همان طور که قبلا نیز اشاره گردید عوامل مختلفی در تعیین ابعاد سدهای اصلاحی نقش دارد که باید به آن‌ها توجه نمود. بهترین مقطع برای سدهای اصلاحی ساختاری است که کم‌ترین هزینه و بیش ترین پایداری را به همراه داشته باشد. در ادامه نحوه تعیین ابعاد انواع مختلف سدهای اصلاحی ارائه شده است [۵)]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - طراحی سدهای اصلاحی ۹۵/۳/۳۱ ۷۳۵ ۱-۷-۶- تعیین ابعاد بندهای چپری سدهای چپری با فروبردن پایه‌هایی در زمین واقع در عرض آبراهه و قراردادن چوب در لابه لای آن ساخته می‌شوند. در شرایطی که عرض آبراهه از یک متر تجاوز نکند. می توان از این نوع سدهای اصلاحی برای تثبیت آبراهه استفاده نمود. هدف از ساخت سدهای چپری حفظ مواد ریزدانه‌ای است که به همراه آب حمل می‌ شود. نمونه‌ای از این نوع سدهای اصلاحی در شکل (۳-۶) ارائه شده است [۴۰]. شکل ۴-۶- نمای حلوبی سد چپری |۷۰| ۱ ۱ 5 به فاصله ۰/۳ تا ۰/۴ از یکدیگر در جهت عرض خندق قرار داده می‌شوند. ابعاد پایه‌ها (شکل ۴-۶) در هر گودال ۰/۲ تا ۲-۷-۶ تعیین ابعاد بندهای چوبی مناطقی که الوار ضخیم و سنگین به مقدار فراوان موجود باشد. ساخته شوند. این بندها در نگه داشتن مصالح ریز و مساحت حوضه نیز از دو هکتار بیش تر نباشدء سدهای چوبی کاربرد دارند [۵]. نمونه‌هایی از این نوع سدهای اصلاحی در شکل (۵-۶) ارائه شده است. ماکزیمم ارتفاع این بندها از سطح زمین ۵ متر بوده و دو طرف تیرهای آن که در ۱- 13۳۵۹۵۵۵ ۲) 00 5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۶ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر و در دو ردیف حداقل یک متر و یا به اندازه نصف طول آن‌ها قرار دارند. به طوری که طول پایه‌ها حدود ۱ تا ۲ متر و قطر طوری در بین دو ردیف قرار گیرند که سرریز در وسط بند واقع گردد. به طوری که طول سرریز در حدود یک تا دو متر و عمق آن ۰/۵ تا ۰/۶ متر باشد. انتهای الوارهای به کار رفته باید حداقل ۵۰ سانتی متر در کناره های خندق فرو برود. به طوری که با استفاده از سیم به پایه‌ها بسته می‌شوند. گاهی برای این که آب از دیوار خندق نفوذ نکند. چوب‌هایی را به عنوان دیوارهای بالی در داخل خندق فرو می‌کنند. به طوری که ارتفاع این دیواره‌ها باید به اندازه عمق سرریز و بالاتر از تراز سرریز باشد. همچنین باید از دیواره‌های کناری سرریز در مقابل ریزش آب از روی دستک‌ها محافظت نمود. زاویه این دستک‌ها در حدود ۳۰ تا ۴۵ در جه است [۷۰]. شکل ۵-۶- سد اصلاحی چوبی از نمای جلو [۷۰| ۳-۷-۶ تعیین ابعاد بندهای فلزی سک بندهای فلزی» سدهای کوچکی هستند که برای نگه داری مواد ریزدانه ساخته می شوند. این سدها از مصالحی چون پایه‌های فولادی (نبشی و سپری) و توری و شاخ برگ درختان ساخته شده‌اند. این بندها در نواحی با مساحت کم به طوری که سیلاب‌ها نتوانند تخته‌سنگ و قلوه‌سنگ‌ها را جابجا کنند. ساخته می‌شوند. نمونه‌ای از این بندها در شکل (۶-۶) نشان شده است. حداکتر ارتفاع این بندها یک متر می باشد. تیرهای فولادی در گودالی به ابعاد ۷۰/۴ ۰/۳ متر و به عمق ۰/۶ متر قرار می گیرند به طوری که ابعاد این تیرها از نبشی ۴ یا قوطی ۴۴ است. فاصله تیرک‌ها یک متر از یکدیگر بوده و شبکه سیم‌ها با سیم‌های نمره بالا (به قطر ۴ میلی‌متر و بیش‌تر) در مقابل پایه قرار داده می‌شوند و مابین آن‌ها را با شاخ و برگ درختان پر می نمایند [۵]. این بندها به شکل هلال و یا در جهت عمود بر خندق ساخته می شوند. این امر منجر به افزایش طول سرریز -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- طراحی سدهای اصلاحی ۹۵/۰۳/۳۱ ۷۷ می گردد. همچنین تاج سرریز مسطح ساخته می شود تا آب به صورت یکنواخت بر روی آن پخش گردد. برای جلوگیری از فرسایش تاج سرریزء روی آن را با شاخه‌های کوچک می‌پوشانند و برای سرعت دادن به عمل پوشاندن آن, از کاه, شاخه‌های نازک و موارد مشابه در پشت شبکه سیمی در بالادست تاج سرریز استفاده می کنند. به منظور محکم کردن شاخه های کوچک به زمین, لایه‌ای نا زک از مالچ در کف‌بند قرار داده می‌شود. از موادی چون تخته‌سنگ. سرشاخه یا کلوخه‌های چمنی برای کف‌بندها استفاده می‌شود. انتهای شاخه‌ها در داخل سیم‌ها نمره بالا کشیده می‌شوند به طوری که این لایه‌ی شاخه‌ها.ء باید حداقل به فاصله ۱/۲ متر از پایه‌ها و به اندازه حداقل ۰/۶ متر از هر طرف پایه ادامه داشته باشند. روی این شاخه‌ها و در محل کف‌بند. یک تیر افقی که متصل به چند پایه عمودی است. قرار داده می‌شود [۳۰]. شکل ۶-۶- نمای جلوبی بندهای فلزی سبک |۲۹] این سدها با استفاده از سنگ و بدون ملات و در محلی ساخته می‌شوند که در آن منطقه به اندازه کافی سنگ وجود داشته باشد. مقطع این بندها ذوزنقه ای شکل بوده که در قسمت سراب بدون شیب و دارای جدار عمودی و شیبی معادل ۱۵ ۲۰۱ درصد در قسمت پایاب دارد. نمونه ای از این سدها در شکل (۷-۶) نشان داده شده است. مهم ترین قسمت این بندها که از حساسیت بالایی برخوردار می‌باشد. سرریز آن است. چرا که سنگ‌های موجود در این قسمت از بند به راحتی توسط جریان آب جابه جا می‌شود. فضای پشت بند با خاک از پی تا تراز سرریز پر می‌شود و سرریز به شکل مقعر ساخته می‌شود. بهتر است در قسمت بالادست از خاک دستی به ارتفاع ۵/* متر پر شود تا محل مناسبی برای استقرار گیاه باشد. این بندها در جاهایی این بندها حداکثر یک متر و عمق پی آن حداقل یک متر می‌باشد. طول پی این بندها از طول سرریز بیش‌تر است و پی دیواره‌های کناری به گونه‌ای گودبرداری می‌شوند که حداقل *۵ سانتی‌متر در داخل کناره‌های آبراهه فرو رود. ارتفاع دستک‌ها به اندازه عمق سرریز از تراز سرریز بالاتر است و زاویه بین دستک‌ها و دیواره‌های کناری بین ۳۰ تا ۴۵ درجه متغیر می‌باشد [۴۰]. دیواره‌های کناری باید در مقابل ریزش آب از روی دستک‌ها محافظت شوند. شیب پایین‌دست سد ۲۰ درصد و شیب بالادست قائم می‌باشد. با توجه به این شیب‌ها می‌توان ضخامت قاعده سد را محاسبه نمود [۷۴] 5 ع۱) 51۱06 0۹6م] -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۸ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر ۴5 شکل ۷-۶- نمای جلوبی بندهای اصلاحی خشکه‌چین ۱۷۰۱ ۵-۷-۶ تعیین ابعاد سدهای سنگی ملاتی و بتنی بندهای سنگی ملاتی با سیمان و سنگ‌های خرد نشده ساخته می‌شوند و در مهار سیلاب و فرسایش نقش موثری دارند. هدف اصلی از ساختن این نوع سدهای اصلاحی, نگه داشتن مصالح ریز و درشتی است که همراه سیل در داخل آبراهه حمل می‌شود. نمونه‌ای از این سدها در شکل (۸-۶) ارائه شده است. این سدها دارای مقطع ذوزنقه‌ای شکل می‌باشند. سدهای بتنی نیز شباهت زیادی به سدهای سنگی ملاتی دارند. در جاهایی که نیروی کاری کم و مصالحی چون سنگ در محل وجود ندارد. به طوری که امکان حمل بتن و دیگر مصالح باشد. این سدها کاربرد گسترده‌ای دارند. همچنین بندهای بتنی همانند سدهای سنگی ملاتی به صورت بلوک بلوک ساخته می شوند. معمولا این سدها در مقایسه با دیگر سدها هزینه اجرایی بالاتری دارند [۵]. شکل۸-۶- نمای جلویی سد اصلاحی سنگی ملاتی [۷۰| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- طراحی سدهای اصلاحی ۹۵/۰۳/۳۱ ۳/۹ یکی از نکاتی که در هنگام طراحی این سدها باید به آن توجه داشت. حداقل ارتفاع آزاد است که در این نوع سدها حداقل ۹/* متر در نظر گرفته می‌شود. همچنین در این نوع سدهاء عرض بالایی سد! حداقل باید ۱/۲ متر باشد [۵۶]. از نکات مهم دیگر که باید آن را در نظر گرفت. درز انقباض است که در شرایطی که طول سد بیش از ۱۵ متر باشد. لازم است که از درز انقباض استفاده نمود که معمولا با لاستیک آب‌بند. آب‌بندی می‌شود [۵۶]. ابعاد سدهای سنگی ملاتی و بتنی براساس تحلیل پایداری (لغزش, واژگونی و توان باربری پی) مطابق بند ۶-۶ این ضابطه تعیین می‌شود که به منظور طراحی آن‌ها باید ارتفاع سد را بین ۱ تا ۸ متر انتخاب کرد. بر این اساس و با توجه به ارتفاع آن به شیوه زیر برای طراحی عمل می‌گردد |۳]: - بندهایی که ارتفاع کم‌تر از ۲ متر دارند: - بندهایی که ارتفاع آن‌ها بین ۲ تا ۶ متر است: در شرایطی که ارتفاع سد بین ۲ تا ۶ متر باشد. با استفاده از فرمول هوفمن به صورت زیر ضخامت پایه آن محاسبه می‌شود [۷۴]. همچنین ضخامت تاج آن براساس ارتفاع سد و شیب صفحه پایین‌دست محاسبه می‌شود. ۵-17 )۱۹۳۶( که در آن 4 ضخامت پایه و 1 ارتفاع کل بند بر حسب متر می‌باشند. - بندهایی که ارتفاع آن‌ها بین ۶ تا ۸ متر است: 1+1 5 )۲۰-۶( 10 که در آن | ضخامت تاج (متر) و [] ارتفاع کل بند (متر) است. ۶-۷-۶- تعیین ابعاد بندهای با شکل مصالح تشکیل دهنده این نوع از سدهای اصلاحی را بتن مسلح تشکیل می دهد. علت نام‌گذاری این سدها به این نام به دلیل مقطع أا مانند آن‌ها است. ویژگی منحصر به فرد این سدها این است که از وزن رسوبات و آب به منظور پایداری در مقابل نیروی واژگونی استفاده می‌نماید. این نوع از سدهای اصلاحی از گشتاورهای خمشی مهمی برخوردار می‌باشند ۱- 100 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر این سدها باید به آن‌ها توجه داشت. عبارتند از: لغزش, واژگونی و توان باربری پی و برش و خمش در محل اتصال بدنه سد به کف بند سراب و پایاب. ابعاد این سدها براساس تحلیل پایداری(لغزش, واژگونی و توان باربری پی) مطابق بند ۶-۶ این ضابطه تعیین می‌شود. درصورتی که ارتفاع کل این نوع از سدهای اصلاحی ۲و ۳ متر باشد. ضخامت آن ۰/۴ مترء برای سدهای با ارتفاع ۴ ۵ و ۶ متر به ترتیب ضخامت آن را ۵/*. ۰/۶ و ‎٩/۷‏ متر باید در نظر گرفت. همجنین در این نوع بندهای اصلاحی طول کف‌بند را برابر ۷۵17/* در نظر می‌گیرند [۷۴]. ۷-۷-۶- تعیین ابعاد سدهای توری‌سنگی" این بندها از دو نوع مصالح شامل تورهای بافته شده به صورت باکس با چشمه های شش ضلعی و مصالح سنگی درشت دانه ساخته شده‌اند که عمود بر جریان آب ساخته می شوند. در مناطق کوهستانی به دلیل نبود راه دسترسی, این سدها کاربرد فراوان دارند ‎.]٩۳[‏ نمونه‌ای از این بندها در شکل (۹-۶) نشان داده شده است. به طور کلی سدهای توری‌سنگی بسته به شکل دیواره پایین‌دست به سه گروه سدهای توری‌سنگی قائم» سدهای توری‌سنگی پلکانی و سدهای توری‌سنگی شیب‌دار تقسیم می‌شوند که در ادامه به تشریح هر یک و طرح و آنالیز پایداری آن‌ها به تفکیک پرداخته شده است. در ادامه این بند نکاتی کلی پیرامون طراحی سازه‌ای توری‌سنگ‌ها ارائه شده است. صمن این که علاوه بر این نکات ارائه شده, بسته به نوع توری‌سنگ به مسایل مربوط به پایداری آن‌ها که در ادامه ارائه شده است نیز باید توجه نمود. به طور کلی ابعاد بندهای توری‌سنگی بسته به ارتفاع آن‌ها به صورت زیر تعیین می‌شوند. - ماکزیمم ارتفاع سد ۳ متر باشد: درصورتی که حداکثر ارتفاع سد (ارتفاع موثر به اضافه عمق پی)» ۳ متر باشد و جعبه گابیون مورد استفاده ۱۳۱۴۲ متر و ۰/۸۵۰/۸۵۲ مترء ۱۳۱۳ متر و ۰/۷۵۹/۷۵۳ متر باشد. نیازی به محاسبه ابعاد سد براساس روابط تجربی نمی‌باشد. چرا که این نوع جعبه‌های گابیونی باعث پایداری سد در مقابل واژگونی» لغزش و شکست می‌شوند [۵]. - سدهای با ارتفاع ۳ تا ۵ متر: در چنین شرایطی ضخامت تاج و قاعده آن براساس فرمول های زیر محاسبه می شود. روابط زیر پایداری سد را در مقابل لغزش» واژگونی و شکست فراهم می آورند. معمولا در این سدهاء عمق پی معادل با َ ارتفاع موثر یا در حدود ارتفاع کل سد و طول کف‌بند آن‌ها ۲ برابر ارتفاع سد در نظر گرفته می‌شود [۵]. (۲۱-۶) 7 < ما 0 < 67 )۲۲-۶( 5 ع ۲1 02010 -1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - طراحی سدهای اصلاحی ۹۵/۰۳/۳۱ ۸ که در آن‌ها چا ضخامت تاج سد در تراز سرریز (متر) ]۲ ارتفاع کل سد (متر) و 0 ضخامت قاعده (متر) می‌باشد [۷۴]. زک تم تسده - سا ول ما ی ۱ 4 ۴ ۹ 0 شکل ۱۰-۶- نمای جلوبی بندهای توری‌سنگی |۷۰| ۱-۷-۷-۶ سدهای توری‌سنگی فائم از میان انواع مختلف سدهای توری سنگی, سدهای توری سنگی قائم. ساده‌ترین نوع می‌باشند که جهت تنظیم سطح آب و یا نگه داشت رسوبات به کار می‌روند [۴۰]. یکی از مسایلی که در مورد پایداری این سازه باید به آن توجه داش" به منظور این که نیروی لغزاننده کوچک‌تر از نیروی اصطکاک باشد باید همواره شرط زیر برقرار باشد ‎:]٩[ 1 25۹ (۲۳-۶) 0 12 اه لد +1۱ 0 تخلخل)» 1 ضریب پوکی. از عمق آب (متر) 2 ارتفاع سازه. 0 زاویه اصطکاک داخلی و ۳ پهنای سازه (متر) می باشد. همچنین در شکل (۶- ۱۲) نیز نمادهای 2 و 0 و از نشان داده شده است. لازم به ذکر است که تمامی واحدهای رابطه (۲۳-۶) در سیستم متریک می‌باشند. موضوع دیگری که در مورد پایداری توری سنگ کنترل گردد. مساله واژگونی است. برای آن که واحد توری سنگی صفر گردد و بنابراین باید همواره رابطه‌ی زیر برقرار باشد ‎:]٩[ د 353 (۲۴-۶) ارم لا 6 +| ۰ که در آن ‎٩‏ چگالی نسبی سنگ. ۵ نسبت پریزنی (نسبت تخلخل)» از عمق آب (متر)» 2 ارتفاع سازه (متر) و « پهنای سازه (متر) می باشد. لازم به ذکر است که براساس تحقیقات انجام شده. روابط ارائه شده (۲۳-۶) و (۲۴-۶)» تعادل حدی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر توری‌سنگ‌ها را برای اعماق زیاد (تا ۵۰./ عمق سراب) پایاب نیز تضمین می‌نماید. بنابراین این روابط برای سازه‌های شکل۱۰-۶- نمایی از یک سازه توری‌سنگی قائم ‎]٩[ ۲-۷-۷-۶- سدهای توری‌سنگی پلکانی" درصورتی که بیش از یک ردیف جعبه توری‌سنگ استفاده شود. این دسته از سدها را سدهای اصلاحی توری‌سنگی پلکانی گویند که باید در آن‌ها لایه بالایی به لایه پایینی بسته شود. به طوری که این بسته‌های توری‌سنگی باید با اتصالات داخلی محکم به هم بسته شوند. تفاوت عمده‌ای که این نوع سدهای توری‌سنگی با سدهای توری‌سنگی قائم دارند. این است که در سدهای توری سنگی پلکانی مقداری از آنرژی جنبشی بر روی هر پله مستهلک می شود. از سدهای پلکانی در جاهایی استفاده می‌شود که میزان بده و بار رسوب اندک باشد [۴۰]. نمونه‌ای از این نوع سازه‌ها در شکل (۶- ۱) نشان داده شده است. در این نوع از سازه‌های توری‌سنگی» وزن توری‌سنگی‌هایی که بر روی هر یک از توری‌سنگ‌ها واقع شده‌اند. باعث افزایش پایداری آن واحد توری‌سنگ در مقابل لغزش و واژگونی می‌شود. به منظور آنالیز لغزش در هر یک از واحدهای توری‌سنگی که بر روی هم قرار گرفته‌اند به ترتیب زیر عمل می‌شود ‎:]٩[‏ در این سازه‌ها مجموع نیروهای قائُم وارده از رابطه زیر به‌دست می‌آید (شکل ۱۲-۶): ۸ - ۷/ + ۷/+ - ۷ )۲۵-۶( که در آن «/۷۷,۰۷۷2,۷۷ مطابق روابط زیر می‌باشند [۹]: ای (۲۶-۶) هی - ۷۷ ۵+| (۲۷-۶) 1) - د/۷ , 2 (۲۸-۶) کم مر 2 2 م+ا| : از طرف دیگر نیروی ناشی از تراوش آب (۳) که به سازه وارد می‌شود را می‌توان از فرمول زیر به‌دست آورد [۹]: 1- 51060 03010 ۵۶ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - طراحی سدهای اصلاحی ۹۵/۳/۳۱ ۸۳ (۲۹-۶) ی 10-۷ به طوری که در روابط بالا ,۷۷ نیروی وزن مصالح سنگی و آب درون توری سنگ (نیوتن)» :۷۷ زیرفشار وارد بر توری‌سنگ (نیوتن)» :۷۷ نیروی وزن مصالح سنگی و آب داخل توری‌سنگ‌های واقع بر روی توری‌سنگ مورد ارتفاع سازه (متر)» 0 شیب معکوس پله و 0 پهنای سازه (متر) می‌باشد. شکل ۱۱-۶- نیروهای وارد بر یک واحد توری‌سنگ در سازه پلکانی ‎|٩[ لذا برای این که لغزشی در کف این نوع توری‌سنگ رخ ندهد. باید همواره 311۵ > ۳ باشد بنابراین رابطه زیر باید 0 (0/3) +| ۱۳۴ 0 (2/ )+2 م+و (۳۲۰-۶) لازم به ذکر است که برای این که رابطه بالا برقرار باشد. باید ضریب اصطکاک در کف توری سنگ حداقل برابر ۷ 0. 7 - *۱۵۵35) باشد. در رابطه بالا ۶ چگالی نسبی سنگ. »۵ نسبت تخلخل, ۵ ارتفاع سازه (متر» 0 شیب معکوس پله. ‏ زاویه اصطکاک داخلی, ۳ پهنای سازه (متر) و [ نشانگر تاثیر بالابرندگی فشارهیدرواستاتیکی (که برابر است با تغییرات سطح آب نسبت به عرض سازه) می‌باشد. در بررسی واژگونی این سازه باید هر یک از توری‌سنگ‌ها حول پنجه سد دوران نکنند. بنابراین رابطه زیر همواره باید برقرار باشد ‎:]٩[ 1+۰ 0 5 *20 +۱ م+و پهنای سازه (متر) و انشانگر تاثیر بالابرندگی فشارهیدرواستاتیکی (که برابر است با تغییرات سطح آب نسبت به عرض سازه) می باشد. همجچنین لازم به ذکر است که در شکل (۱۳۲-۶) به ازای مقادیر مختلف ۳/۵ رابطه (۳۱-۶) نشان داده )۳۱-۶( -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۹۵/۳/۳ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر شده است. براساس این شکل برای مقادیر ۰/۷ تک توری سنگ ها دچار ناپایداری از نوع وازگونی و به ازای مقادیر 0 دچار ناپایداری از نوع لغزش می‌شود. سس ی اه [ هن ۱ ک و ۱ ی نفد کقه, نشور ۱ 6 گ ی رس شین کر ظ ا 1 ی 7 : 7 ۱ 5 اب نوا ۱/۳ 5 ی ات ۱( مر 1 و را سور با را خه ور نامع ٩‏ سر توص شزو ار را[ ۳۹۵ اه ام : مر : / | اه [2 3 5 رک / اد ۹ نمادها؛ و ۳ ,/ 0 1 0 17 0 6 ا ۳ ۱ 1 ضابطه اضافی !| ۷/7 فا 0 0 ۹ زوال با واژگونی , (0۳) اب 7 9۳ ْ ؟ 1 ۱ 1 7 زوال با لغزش رها : َ: 7/1 ۱ : ! ۱ 4 ه 1 2 1 0۰ 06 0 0 0 1+6 . 6و "۱ شکل ۱۳-۶- پایداری توری‌سنگ پلکانی ‎]٩[ در این نوع توری‌سنگ‌هاء سازه را بر روی جبهه شیب‌دار در پایین‌دست رودخانه, به‌طوری که از درون آن جریان عبور نماید. قرار می‌دهند. در سدهای توری‌سنگی شیب‌دار جهت دیواره پایین‌دست آن‌ها شیب‌دار است. این شیب به گونه‌ای طراحی شده است که باعث می‌شود آب جاری شده بر روی آن از بستر جدا نشود و به صورت ورق‌های همگون از روی ان عبور کند. این نوع سدهای توری سنگی در شرایطی که بده زیادء بار رسوب کم و خاک بستر رودخانه دارای توان باربری کم باشد. کاربرد فراوان دارند. مزیت عمده این سدها در مقایسه با دو نوع دیگر پایداری هیدرولیکی و سازه ای ان‌ها است که بالاتر از دو نوع قبلی است [۴۰]. در این نوع از توری سنگ‌ها برای این که تعادل واحد توری‌سنگ برقرار گردد. باید تاثیر نیروهایی که می‌خواهند توری‌سنگ را بر روی بستر بلغزانند با نیروی اصطکاک بین توری‌سنگ و بستر : : 5-1 : (۳۲۲-۶) 6-0. .1/12 + 2.0.5110 سس ی > ۵ +1 برای آن که واحد توری سنگ در امتداد شیب نلغزد و تعادلی پایدار داشته باشد. باید رابطه زیر میان نیروهای لغزاننده و نیروهای بازدارنده حر کت (نیروی اصطکاک) برقرار گردد: + 1۱. (۲۳-۶) (0 - )120 > سس | و که در روابط بالا 5 چگالی نسبی سنگ. »۵ نسبت پریزنی (نسبت تخلخل). 0 شیب توری سنگ. ۷ زاویه اصطکاک داخلی و9 1 نشانگر تاثیر بالابرندگی فشارهیدرواستاتیک بوده و از رابطه زیر به‌دست می‌آید (شکا ۱۳-۶): -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- طراحی سدهای اصلاحی ۹۵/۰۳/۳۱ ۸۵ ۸۷ 2 0 1 )۲۴-۶( شکل ۱۳-۶- واحدهای توری‌سنگ بر روی سطح شیب‌دار ‎]٩[ (شکل ۱۴-۶) دوران نکند. برای این منظور نیز باید لنگرهای دوران آفرین کوچک تر از لنگرهای تعادل آفرین باشند. پس 1۳۴ )۱/۵( - 0 (۲۳۵-۶) ک 0 (2/ )+1 [-ه٩ که در آن ؛ چگالی نسبی سنگ. ۵ نسبت تخلخل, 2۵ ارتفاع سازه. 0 شیب توری سنگ. « پهنای سازه (متر) و ا نشانگر تاثیر بالابرندگی فشارهیدرواستاتیکی که از رابطه (۳۴-۶) به‌دست آمد. )۱( نیروی تراوشی شکل ۱۴-۶- نمابی از توری‌سنگ شیب‌دار ‎٩[‏ | در پروژه‌ها معمولا هدف و اقتصاد طرح نقش تعیین کننده دارد. به طوری که گاهی اوقات اقتصاد طرح می تواند نوع پروژه را تغییر دهد. در پروژه‌های آبخیزداری از جمله طراحی سدهای اصلاحی بیش‌تر براساس سود به هزینه. طرح اقتصادی می‌گردد و سپس راجع به احداث نوع سد (سنگی ملاتی, توری‌سنگی و غیره) تصمیم قطعی گرفته می‌شود [۵]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۹۳/۳ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر در این میان روشی برای بهینه نمودن ابعاد سدهای اصلاحی پیشنهاد گردیده که در ادامه تشریح شده است. در این روش جهت تعیین فاصله سدها از نظر فنی می توان از روابط پیشنهاد شده که پیش تر به آن‌ها اشاره شد. استفاده کرد و از نظر اقتصادی سدها را با توجه به شیب تعادل آبراهه برای ارتفاعات مختلف طراحی نمود. به این منظور ابتدا با استفاده از رابطه هیدومافیچ ارائه شده, شیب پایدار محاسبه می‌گردد. سپس از رابطه زیر تعداد سدهای اصلاحی برای تعدیل 4 5 (۳۶-۶) کت ] - ۸ 1 که در آن نآ طول بازه (متر)» 5 شیب اولیه آبراهه. م5 شیب تعادل, آآ ارتفاع سد (متر) و 2 تعداد سدها می باشد. با استفاده از این رابطه به ازای ارتفاع های مختلف. تعداد سدها محاسبه می شود و سپس در یک نمودار که محور افقی آن ارتفاع سد و محور عمودی آن تعداد سدها می‌باشد. ترسیم می‌گردند و سپس با در نظر گرفتن هزینه مربوط به هر ارتفاع که می توان آن را در نموداری نیز به تصویر کشید. گزینه‌ای انتخاب می شود که کم‌ترین هزینه را به دنبال داشته باشد. لذا چنین سدی بهینه‌ترین و اقتصادی‌ترین گزینه می‌باشد |۵]. در شکل های (۱۵-۶) و(۱۶-۶) نمونه ای از نمودارهای این روش ارائه شده است. در شکل (۱۵-۶) تعداد سدهای اصلاحی جهت تثبیت کف بر حسب ارتفاع ارائه شده است. سپس از نظر اقتصادی, هزینه سدها با ارتفاع‌های مختلف در طول یک بازه برآورد گردید که نتایج آن در شکل (۱۶-۶) ارائه شده است. همان ‌طور که این نمودار نشان می دهد هزینه سدهای اصلاحی به ازای ارتفاع یک مترء کم‌ترین هزینه جهت تثبیت بستر را دارا می باشد. ۵۰ سس یه یس پوس سم سس ۴ ِ 0 ها هه با ۷ سا .۳ | ۵ ۴ ۳ ۲ ۱ ۵ ارتفاع به متر شکل ۱۵-۶- تغییرات تعداد سد نسبت به ار تفاع‌های مختلف آن |۵] -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - طراحی سدهای اصلاحی ۹۵/۳/۳۱ ۸۷ ۱۸۵ ۲ ۳/۵ ۳/۵ ار تفاع سد بر حسب متر شکل ۱۶-۶- تغییرات هزینه نسبت به ار تفاع [۵] ۹-۶- جزییات طراحی. اجرا و نگه‌داری به منظور رسیدن به اهداف مورد نظر از ساخت این سازه هاء اجرای آن‌ها باید به درستی صورت گیرد. همچنین نگه‌داری از این سازه‌ها نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌باشد به طوری که در کشور ما کم‌تر به آن توجه می‌گردد. در زیر نکاتی, پیرامون اجرا و نگه‌داری بندهای اصلاحی ارائه شده است [۴۰]. ۱- عملیات ساخت سدهای اصلاحی باید در فصول خشک سال صورت گیرد. استثنای این مورد برای سدهای چپری است که باید نزدیک به فصل بارانی که خاک اشباع است. ساخته شوند. گودبرداری شده از پی» پر شود. ۴- سرریز سدهای اصلاحی باید کاملا مسطح ساخته شود تا جریان آب بتواند به صورت یکنواخت از روی آن قسمت بالادست شروع به ساخت نمود و بالعکس. ۶- دیواره های کناری باید به اندازه کافی در داخل دیواره های طرفین آبراهه امتداد یاید تا اتصال بین بند و دیواره به وجود آید. ۷ سوراخ‌های زهکشی باید در بدنه و دیواره‌ها به قطر حداقل ۱۰ سانتی‌متر ساخته شوند و بهتر است که پشت آن‌ها با مصالحی چون سنگ و شن و ماسه پر شود تا عمل زهکشی به خوبی صورت گیرد. ۸- به منظور ساخت سدهای اصلاحی سنگ و ملاتی باید از سنگ های گوشه‌دار و ملات سیمان ۲۵۰ کیلوگرم استفاده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ ۹۵/۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر ٩‏ در سدهای اصلاحی توری‌سنگی به منظور اتصال مطلوب لایه‌های توری‌سنگی باید از پرده مرکزی در جعبه‌های با طول زیاد و از جعبه‌های حایل در بندهای با ارتفاع زیاد استفاده نمود. ۰- در سدهای اصلاحی سنگی ملاتی. پی آن تا لایه مقاوم باید گودبرداری شود. درصورتی که لایه مقاوم وجود نداشت. باید حداقل یک متر گودبرداری و سپس یک لایه بتن مسلح به ضخامت ۳۰ سانتی‌متر در زیر پی ۱- نگه‌داری از بندهای اصلاحی باید توسط پرسنل متخصص و دارای تجربه صورت گیرد. ۲۳- نگه داری از سدهای اصلاحی حداقل باید ۲ سال بعد از اجرا ادامه یابد و حداقل یک بار در سال بازرسی گردد. همچنین بعد از وقوع سیلاب و یا هر بارش سنگینی باید بازرسی انجام شود. ۳- زمانی که هدف از ساخت سدهای اصلاحی نگهداشت رسوبات می باشد. باید پس از پر شدن مخزن سد از رسوب پشت بند تخلیه گردد تا ظرفیت کافی را برای انباشت رسوبات داشته باشد. به طوری که باید تمام ۴- درصورتی که سد اصلاحی با مشکلی مواجه گردید و دجار خرابی شد. باید امکان ترمیم آن وجود داشته باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ طراحی کف‌بندها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - طراحی کف‌بندها ۹۵/۳/۳ ۹ ۱-۷ کلیات کف‌بندها از جمله سازه‌های ثبیت‌کننده بستر رودخانه‌ها می‌باشند که بستر رودخانه را از فرسایش ناشی از آب محافظت می‌کنند. در بستر رودخانه‌ها وجود این سازه حفاظتی مانع تماس آب با مواد قابل حرکت بستر شده و لذا مانع حرکت این مواد و شسته شدن بستر رودخانه می‌شود. این سازه‌ها با استفاده از مصالح مختلفی چون سنگ چین, بتن و توری‌سنگ ساخته می‌شوند که در این فصل نکات طراحی کف‌بندها ارائه شده است [۴۳]. ۳-۷- طراحی کف‌بندها کف‌بندها به دو صورت قبل و بعد از سازه اجرا می‌شوند. همچنین از لحاظ جنس کف‌بند به دو صورت انعطاف پذیر و انعطاف‌ناپذیر اجرا می‌شوند. از انواع کف‌بندهای انعطاف‌ناپذیر می‌توان به کف‌بندهای بتنی اشاره کرد. کف‌بندهای بتنی شامل بلوک‌های بتنی مسطحی هستند که به‌صورت بتن درجا اجرا می‌شوند. در کف‌بندهای پایین‌دست سازه بین بلوک‌های بتنی درزهای ۷۰ تا ۱۰۰ میلی‌متری وجود دارد که این درزها با مصالحی نظیر سنگ‌های شکسته پر می‌شود. با این کار نیروهای زیر فشار آزاد می‌گردند. یک فیلتر معکوس با شن و ماسه خوب دانه‌بندی شده مطابق شکل (۱-۷) زیر کف‌بند بتنی قرار می‌گیرد تا از اتلاف و هدر رفت خاک ما بین اتصالات جلوگیری کند. کف‌بند بتنی بالادست آب بندی می شود تا نیروی زیر فشار و جریان آب رو به پایین به علت افزایش طول خزش کاهش یاید [۸۸]. برای کف بند بتنی پایین دست شامل بلوک‌های بتنی با درزهای باز که این درزها با مصالحی مانند سنگ شکسته پر می‌شوند طول کف‌بند برابر با ۱/۵ برابر طول دیواره آب بند پایین دست سد است. ابعاد بلوک‌های استفاده شده در این کف‌بند ۱۳۱/۵۱ متر است. در زیر بلوک‌های بتنی فیلتر معکوس به ضخامت ۱/۵ متر قرار داده می‌شود. بعد از کف‌بند بتنی یک کف‌بند انعطاف پذیر از جنس سنگ چین اجرا می‌شود. طول این کف‌بند ۲/۵ برابر طول دیواره آب بند پایین دست سد است. اندازه سنگ‌های این کف بند براساس دستاوردهای آزمایشگاه آبراهه‌های ارتش آمریکا (۱۹۵۹) از رابطه زیر به‌دست می‌آید: 0۷ )۱-۷( 20۸ در این رابطه: ۷ سرعت متوسط جریان بر حسب متر بر ثانیه. ۱ ضریبی است که برای جریان آرام برابر با ۱ و برای جریان متلاطم برابر با ۰۱/۴ ۸ از رابطه زیر به‌دست می‌آید: (۲-۷) -م 0 در رابطه بالا ٍم چگالی نسبی رسوب مستغرق و 0 چگالی آب بر حسب کیلوگرم بر مترمکعب می‌باشد. برای کف بند انعطاف‌پذیر پایین‌دست از سنگ‌های مکعبی به ابعاد ۱۵۰ میلی‌متر استفاده می‌شود. طول کف‌بند بتنی غیرقابل نفوذ بالادست ۱/۵ برابر طول دیواره آب بند بالادست است. طول کف بند انعطاف پذیر بالادست هم ۲ برابر طول دیواره آب‌بند -------- صفحهٔ بعد -------- ۹1۲ ۹۵/۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر همانند ابعاد کف‌بند انعطاف پذیر پایین‌دست است. در زیر کف‌بند بتنی در پایین‌دست یک لایه فیلتر معکوس قرار داده می‌شود که طراحی آن به شرح زیر است. برای طراحی فیلتر معکوس لایه‌های فیلتر باید به‌صورت زیر باشند: (۲-۷) 22 ۵۰ رز 1 ۵۰ رز :۸ 2 سس 1 س س :۸11 افت فشار روی لایه «ام با ضخامت ,1 است که در شکل (۲-۷) نشان داده شده است. این رابطه زمانی برقرار ب- ول همه لایه‌ها بزرگ‌تر از ۹/۷۵ میلی‌متر باشد (برای احتراز از بسته شدن منافذ فیلتر) در صورت آمکان ۲- خاک باید سفت باشد (برای جلوگیری از هدر رفت مصالح) که برای این مورد دو شرط زیر باید تامین گردد: دانه‌بندی و شکل فیلتر به شرح جدول (۱-۷) می‌باشد. جدول ۱-۷- دانه‌بندی و شکل ذرات فیلتر |۸۸] 5 "بستر ول بستر دانه‌های گوشه‌دا کو -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- طراحی کف‌بندها ۹۳ ۹1۳ 9393۹3۹3۹ گذر گاه ِ ی کف‌بند بتنی (شامل بلوک‌های نه حاده / ۳۹ کف‌بند انعطاف‌پذیر . بتنی با درزهای باز) ۴ کف‌بند انعطاف‌پذیر (سنگ‌چین) با سنگ‌های 5 میت ] 9 9 نه ابعاد 107 ا :ْ ۰ ! تاج رس چین) با نگ‌های ۳ : ۱ ۱ بلوک‌های اصطکاکی ِ ار به ابعاد 150171: 71 : شک کر یی الکت دوز وی 11 ( ا 12 1 فیلتر معکوس ( ۱ کف‌بند شامل بلوک‌های دیواره آب‌بند کف غیرقابل نفوذ ] در بالادست بتنی غیرقابل نفود شکل ۱-۷- کف‌بندهای انعطاف پذیر و انعطاف‌ناپذ یر در ابتدا و انتهای سازه [۸۸] بلوک‌های بتنی با درز باز یا 110-۳۵ لایه ۱ ام -! ان 3 با و9 ۱ لام کح داد وخ و 2 ۹ ۱ [ با از انا ۷ ۷ ۲ شش و۳ را ,۳۹۹۹۱ 1 اه دم هر ۶ ۷ اهر یو جچ سا دما اس را کا ز 10 اک ار ند وروی وود دی و 13 اک اک اک شکل ۲-۷- ساختار فیلتر ۸۸| با مشخص بودن منحنی دانه‌بندی لایه رویی (کف بند انعطاف پذیر) و بستر و رعایت روابط فوق‌الذ کر منحنی دانه‌بندی لایه میانی (لایه فیلتر) به‌دست می‌آید. به‌طوری که منحنی دانه‌بندی جدید موازی منحنی دانه‌بندی دو لایه رویی و زیرین می‌باشد. در شکل (۲-۷) نمونه‌ای از منحنی دانه‌بندی لایه فیلتر نشان داده شده است [۸۸]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ ۹۵/۰۳/۳۱ و ضوابط طراحی کف‌بندها و 3333333333333333 ۹ درصد عبوری از الک 3 اس لک 2 ات ج‌ِ ۷ 0 ۳ -- 6 15 5 5 او وا اس رادم سل ال 1 ِ سا ی مسا یواست | | ال سسست الا سس ار[ | سول لا : ۷ و و و اک طخ سا ۹ تک ۱ 1 99 1010 ۱0 ! ل_ ل 5 5 1۱ شا : ماس اس اساسا مر ْ سس ب ۲۳ چا فلا سس ۱ س ا سصص را سل لا ٍ ات 53 ]| | ار 2 0 0 0 0 1 وال نت ۱ سنا مق را را | : ۱.7 : ۱ نا 1سا اب 2 سب بو و و8 درصد وزنی روی الک ی از منحنی دانه‌بندی لایه فیلتر (لایه میانی) |۸۸ | و یت کننده‌های ب ی وس -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - طراحی آستانه‌ها ۹۵/۳/۳۱ ۹۷ ۱-۸- کلیات احداث آستانه" یکی از روش های متداول برای کاهش فرسایش کف بستر بوده و باعث افزایش سطح آب و کاهش شیب خط آنرژی و در نهایت تثبیت بستر می گردد. آستانه نوعی از سازه‌های متقاطع می‌باشد که به فواصل معین و معمولا هم‌تراز با کف بستر رودخانه ساخته می‌شود. این سازه به صورت صلب و یا انعطاف پذیر مورد استفاده قرار می‌گیرد [۲۵]. در این فصل ۲-۸- انواع آستانه‌ها محیط زیست دارد [۵۹]. بسته به نوع مصالح به کار رفته در ساخت آن. دارای انواع مختلفی چون سنگی, بتنی, گابیونی یا توری سنگی, شمع‌کوبی یا سپری و چوبی می‌باشد که گاهی اوقات ممکن است این سازه را به صورت ترکیبی از این مصالح نیز بسازند [۲۶]. همچنین در این نوع سازه‌هاء به منظور پایداری از یک لایه فیلتر استفاده می‌گردد [۲۵]. پرکاربردترین نوع آستانه‌هاء آستانه‌های بتنی یا سنگ و سیمان هستند. این سازه‌هاء با وجود این که هزینه ساخت بالاتری نسبت به مابقی انواع آستانه‌ها دارند. ولیکن به دلیل سهولت ساخت. بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرند. همجنین این نوع آستانه‌ها برای تمام شرایط ریخت‌ شناسی رودخانه, قابل استفاده هستند. به خصوص در شرایطی که سطح آب رودخانه پایین باشد. می‌توان از آن‌ها استفاده نمود ‎.]۵۹٩[‏ در شکل (۱-۸) نمونه‌ای از این نوع آستانه‌ها نشان داده شده است. 1 رز ۹ص با رس را سود ی تا سا و بجید ۹ ۱ : دای سی سمهتها مد سس واه وم و ری ۰ مگ ک: 3 مد شکل ۱-۸- نمونه‌ای از آستانه بتنی برای کنترل آبشستگی در محدوده پل |[۵۹] [[(5 -|[ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر نوع دیگر از آستانه‌هاء آستانه‌های گابیونی و یا توری سنگی می باشند. این نوع آستانه‌ها برای رژیم های مختلف جریان رودخانه‌ها به کار می‌روند. همچنین این نوع آستانه‌ها به دلیل داشتن ارتفاع کم می‌توانند عرض قابل توجهی از رودخانه را پوشش دهند. گاهی اوقات این نوع سازه را می توان با استفاده از مصالح سنگی که توسط جریانات آب آورده می شوند. ساخت [۵۹)]. این نوع آستانه‌هاء اکثر مواقع در آبراهه‌های کوهستانی و یا در جاهایی که دارای محدودیت‌های ریخت‌شناسی هستند. ساخته می‌شوند. برای ساخت این نوع آستانه‌هاء از هر نوع چوب مقاوم در برابر آب که در منطقه وجود دارد. می‌توأن استفاده نمود. این در حالی است که توصیه می‌ شود از گونه‌هایی چون کاج آروپایی و بلوط بیش تر استفاده گردد. لازم به ذکر است که سازه‌های گابیونی و سازه‌هایی که از سنگ و چوب ساخته شده‌اند دارای ساختار انعطاف پذیری می‌باشند. این در حالی است که ساختار آستانه‌های بتنی و یا سنگ و سیمان به صورت صلب می‌باشد [۵۹]. ۳-۸- طراحی هیدرولیکی و سازه‌ای گروه مهندسی ارتش امریکا به منظور طراحی آستانه‌های از نوع شمع کوبی ضوابطی را ارائه داده است که در ادامه تشریح شده است. لازم به ذکر است که در شکل (۲-۸) پارامترهای طراحی آستانه ارائه شده است. با توجه به این شکل, 1 و ] به ترتیب عمق آب در بالادست آستانه (متر) در فاصله م54 و عمق آب در پایین دست آستانه (متر) در فاصله می‌باشند. به منظور طراحی آستانه. باید مراحل زیر را طی نمود [۹۸]. - طولی برای تاج آستانه معادل با عرض مجرا در نظر گرفته شود. - تراز تاج به گونه‌ای انتخاب گردد که همواره رابطه زیر در آن برقرار شود: (۱-۸) 8 ح< یل /] که در آن .م4 عمق بحرانی (متر) و 7 عمق پایاب در فاصله 104 (متر) می‌باشد. (شکل ۲-۸) - سپس با داشتن مقدار 1/4 و مقادیر ۸ و ۸ که به ترتیب سطح مقطع (مترمربع) قسمتی از جریان روی شیب‌های جانبی و بالاتر از تاج (شکل (۳-۸)) و سطح مقطع کل جریان در بالاتر از تاج آستانه (مترمربع) و در فاصله م54 از آن می‌باشند و با به‌ کار گیری شکل (۳-۸)» ضریب آبگذری آستانه محاسبه می‌گردد. شکل ۲-۸- معرفی پارامترهای طراحی |۹۸| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - طراحی آستانه‌ها زو ۳:۱۵ ۹۹ ی ی سس سس 050 ۱ ۱ ۱ قابل کاربرد برای شیب‌های جانیی رت ان و سس ٍ ْ 4 ۷] ۱ . ٍ مرو ۸۸ را موی ْ ی ِ کش ی 034 ۱ 0.3 ۸۸ ٍ سا ا حا 1 ٍ ی را 0.18۱ م4 1 ۱4 12 10 08 71/1 شکل ۳-۸- ضریب بده در طراحی آستانه از نوع سپری |۹۸] - با داشتن مقدار ضریب آبگذری آستانه. با استفاده از رابطه زیر مقدار ,۳ محاسبه می‌شود: 0 ۸۰/28۲ که در آن ۲ ضریب آبگذری آستانه. 0 مقدار بده (مترمکعب بر ثانیه). ۸ سطح مقطع کل جریان در بالاتر از تاج استانه (مترمربع) و فاصله م54 و برتا مقدار آنرژی جنیشی جریان (متر) می باشد. حال با استفاده از معادله زیر مقدار 7 که ارتفاع کل اب را بر روی تاج نشان می‌دهد. به‌دست می‌اید: ۷2 (۳-۸) س + []- بت 28 که در آن ۳,۱ آنرژی جنبشی جریان (متر)» ۷ سرعت آب (متر بر ثانیه) و 1] ارتفاع کل آب بر روی تاج (متر) می‌باشد. - در انتها اندازه سنگ های مورد نیاز (0ء1 قطر میانگین ذرات) برای حفاظت بستر را با داشتن نسبت آ1/1 با استفاده از شکل (۳-۸) می‌توان به دست آورد. ۱ ۱ ار : ی ۱ منحنی طراحی پیشنهادی سا سس ۱ اس سا وه ی 08 ۱ ۱ وه حداقل ا سل : 0.6۰ ]1/11 ۹ هه ا ۹ نها ۱ ۷ ۹ ۱ ۰ , قابل کاربرد برای شیب‌های جانبی . . ۱ 74 - ۱۷:2 ۱ ِ 46 ددم ‏ کلو 4 00 006 /ه( شکل ۴-۸- اندازه سنگ‌های مورد نیاز در طراحی آستانه سپری [۹۸] -------- صفحهٔ بعد -------- پر ۹۹/۳/۳ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر به منظور تعیین مقدار پی سپری, باید به مسایل سازه‌ای و تحلیل پایداری آن‌ها توجه گردد. ضخامت لایه سنگریزی نیز باید به اندازه کافی باشد و در صورت نیاز در زیر سازه از فیلتر مناسب نیز استفاده گردد [۲۷]. ۴-۸- آبشستگی پایین‌دست سازه از جمله معضل‌هایی که در این نوع سازه‌ها به وقوع می‌پیوندد. پدیده آبشستگی پایین‌دست آستانه است. در شکل‌های (۵-۸) و (۶-۸) نمونه‌هایی از آبشستگی پایین‌دست آستانه نشان داده شده است [۲۶]. دیتز (۱۹۶۰) رابطه زیر را برای محاسبه حداکثر عمق آبشستگی پایین‌دست آستانه ارائه نموده است [۹۸]: (۴-۸) مل و 7 که در آن م,رمل( حداکثر عمق آبشستگی از سطح اولیه بستر (متر)» و عمق اولیه جریان (متر)» و[ سرعت بحرانی ذرات رسوب بوده و معادل سرعت در آستانه حرکت است که می‌توان مقدار آن را با استفاده از روش شیلدز که در ادامه ارائه شده است. محاسبه نمود. و[ سرعت متوسط جریان که معادل 0/۸ (0 بده (مترمکعب بر ثانیه)» ۸ سطح مقطع جریان (مترمربع)) و 0 ضریب آشفتگی می باشد. مطالعات دیتز همچنین نشان داد که مقدار متوسط ضریب آشفتگی به صورت (۵<2/3+21 و حداکتر مقدار آن 310 +0<1 می باشد که در این رابطه ن! شدت نسبی آشفتگی می باشد [۲۷]. به منظور محاسبه سرعت بحرانی از روش شیلدز استفاده می‌شود که مطابق رابطه زیر است: (۵-۸) (ت۱0 180 - 2.5/08 سل که در آن ,0 تنش برشی بی بعد یا پارامتر شیلدزء 4 قطر ذره (متر)» 5 چگالی نسبی ذرات. ۵ شتاب ثقل (مترمربع بر ثانیه)» ۱لا عمق آب (متر) ,| زبری موثر که مقدار آن برای رژیم هیدرولیکی زبر معادل ,و34 و برای رژیم هیدرولیکی صاف معادل 240 می‌باشد. متغیرهای رابطه (۵-۸) با استفاده از روابط زیر به‌دست می‌آبند: 5 ۳ )۶-۸( م0 (۷-۸) 00 ع0 (۸-۸) و (8-1)] ۷ یل 0 که در آن‌ها + پارامتر بی بعد ذره رسوب» ,0 تنش برشی بی بعد یا پارامتر شیلدزء وول و 90 به ترتیب قطری است که ۵۰/ و ۹۰/ مصالح بستر از آن کوچک‌تر است (متر)» ۵ شتاب ثقل (مترمربع بر ثانیه)» ه چگالی نسبی ذرات. مچگالی آب (کیلوگرم بر مترمکعب). ,م چگالی ذرات (کیلوگرم بر مترمکعب) و ۷ لزجت سینماتیک آب (مترمربع بر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم- طراحی آستانه‌ها ۹۳/۳۱ )۱۰ سح مط شکل ۶-۸- آبشستگی پایین‌دست آستانه با تاج پهن |۲۶] در سال ۱۹۹۳ هافمن و بوجی با آزمایش بر روی بستر افقی و برای جریان زیربحرانی روی آستانه. رابطه زیر را برای 10 (شدت آشفتگ نسبی) به صورت زیر ارائه نمودند: 61 - ار د- (2 رک - 50 (۹-۸) وه [ + 1(7105+ 0 ۱ 6.67 0 که در آن ۲ ضریب شزی بستر (1*/5) 1 ارتفاع آستانه (متر)» بآ طول کف‌بندافقی پایین‌دست آستانه (متر) و8 شتاب ثقل (مترمربع بر ثانیه) می‌باشد. لازم به ذکر است که مقدار را همواره بزرگ‌تر از (61 می‌باشد. به منظور طراحی آستانه‌هایی که بر روی بسترهای شیب دار واقع شده‌اند. لارسن و همکاران مطالعاتی انجام دادند و رابطه زیر را برای محاسبه عمق آبشستگی در این نوع آستانه‌ها ارائه دادند: 02 (۱۰-۸) ای 8و لا ح‌ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- پر ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر که در آن .لا عمق آبشستگی نسبت به سطح جریان در پایین دست (متر)» .از عمق بحرانی جریان (متر)» 1005 اندازه سنگ بر حسب متر که ۶۵ درصد قطر دانه ها از آن ریزتر می‌باشد (متر) و بل اندازه متوسط ذرات بستر (متر) (مو>1) می‌باشند. در شکل (۷-۸) نیز نمونه‌ای از آستانه‌هایی که بر روی بسترهای شیب دار قرار دارند ارائه شده است. لارسن و همکاران دریافتند که :م1 معادل با :۲/۸۱ می باشد. زمانی که شیب آستانه برابر ۲۵/ وم« در محدوده ۰/۱۸-۰/۱۲۲۲ باشد. این نوع آستانه پایدار می‌ماند. شکل ۷-۸- معرفی پارامترهای آبشستگی پایین‌دست آستانه شیب‌دار [۷۶] برای این کار روابط زیادی ارائه شده است که برای اطلاع کامل از این روابط به ضابطه «راهنمای روش‌های -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ‎٩ طراحی شیب‌شکن‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - طراحی شیب‌شکن‌ها ۹۹۳ ۵ ۱-۹ کلیات یکی از مشکلات مهمی که در رودخانه‌ها به‌وجود می‌آید. مساله فرسایش کف خصوصا در بازه‌های با شیب تند و در پایین‌دست پل‌ها می‌باشد [۲۵]. به طوری که منجر به به‌وجود آمدن خسارات قابل توجهی به تاسیسات حفاظتی و فنی موجود در رودخانه می‌شود. لذا روش‌های مختلفی برای تثبیت بستر رودخانه‌ها و مقاوم‌سازی آن‌ها در برابر این معضل مهم وجود دارد [۳۵]. از جمله این روش‌هاء احداث شیب‌شکن! می‌باشد. شیب‌شکن در واقع سازه ای است که به صورت آبشار قائم و یا مایل و با ارتفاع کمی از کف بسترء در عرض رودخانه ساخته می شود. در اکثر موارد به منظور آرام نمودن جریان. در پایین دست آن‌ها نیز حوضچه آرامش ساخته می شود. بدیهی است که تعداد این سازه‌های تثبیت بستر با توجه به شیب رودخانه و ارتفاع سازه تعیین می شود [۲۰]. در این فصل ضمن ارائه انواع مختلف شیب شکن‌هاء بحث‌هایی پیرامون طراحی هیدرولیکی و سازه‌ای آن‌ها ارائه شده است که در ادامه به آن‌ها پرداخته شده است. ۲-۹ انواع شیب‌شکن‌ها به طور کلی چنانچه در طول مسیر رودخانه» شیب طبیعی بستر از شیب لازم و بهینه آبراهه بیش تر باشد. به منظور انتقال آب از سطح بالاتر به پایین تر از شیب‌شکن استفاده می‌شود [۲۵]. شیب شکن‌ها به سبب سادگی ساخت و عملکرد مناسب. از جمله سازه های هیدرولیکی رایج. جهت مستهلک نمودن انرژی جریان در شبکه‌های آبیاری و آبراهه‌های فرسایش پذیر می‌باشند [۷]. استفاده از شیب‌شکن‌ها در نواحی کوهستانی که دارای شیب تند می‌باشند. بعضا ضروری است. شیب‌شکن‌ها از لحاظ هیدرولیکی شبیه سدهای اصلاحی عمل می‌کنند و مشخصات فنی و ضوابط طراحی و اجرایی آن‌ها تقریبا مشابه است. این سازه‌ها معمولا از بتن ساخته می شود؛ ولی مانند سرریزها می‌توان با توجه به شرایط طرح از مصالح خاکی یا سنگی یا تورسنگی نیز استفاده نمود. در شکل‌های (۱-۹) و (۲-۹) نمونه‌های پلان در مقاطع طولی و عرضی شیب شکن‌های بتنی یا سنگ و سیمان تورسنگی نشان داده شده است. ۱- -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر تشک‌های تورسنگی ساحل شیب‌دار ج- نمونه پلان شیب‌شکن بتنی یا سنگ و سیمان شکل ۱-۹- نمونه‌های پلان و مقاطع طولی و عرضی شیب‌شکن بتنی با سنگ و سیمان -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - طراحی شیب‌شکن‌ها ۹۳۳۱ ۷ تاج سرریز تورسنگی لد خاک‌ریز متراکم فیلت خاک‌ریز متراکم . الف - نمونه مقطع عرضی سرریز شیب‌شکن تورسنگی رودخانه ۱ در بالادست شکل ۲-۹- نمونه‌های مقاطع طولی و عرضی شیب‌شکن تورسنگی به طور کلی شیب‌شکن‌ها به سه دسته شیب‌شکن‌های قائم مابل " و لوله‌ای " تقسیم‌بندی می‌شوند [۶]] از شیب‌شکن‌های قائم معمولا برای اختلاف ارتفاع تا ۱/۵ متر استفاده می‌شود. این در حالی است که شیب‌شکن‌های مایل برای اختلاف ارتفاع تا ۵ متر استفاده می‌گردند [۶]. لازم به ذکر است که در طرح‌های ثبیت‌کننده بستر رودخانه‌ها تنها از شیب‌شکن‌های قائم و با مایل استفاده می‌شود و شیب‌شکن‌های لوله‌ای در کانال‌های انتقال آب و آبیاری مورد استفاده قرار می‌گیرند. در طراحی شیب‌شکن‌هاء از روشی موسوم به شماره شیب‌شکن" که اولین بار توسط رند*(۱۹۲۲) به‌وجود آمد. استفاده می‌گردد [۲۵] همچنین طراحی شیب‌شکن‌ها. از نظر مسایل هیدرولیکی و پایداری نظیر سدها می‌باشد که در فصل شش به طور کامل در مورد مسایل پایداری بحث شده است. در هنگام طراحی همچنین باید به مسایل خاصی توجه نمود. به عنوان نمونه در نظر گرفتن سازه های تنظیمی یا کنترل جریان بر روی آن‌هاء به منظور آبگیری از بالادست و با به حداقل رساندن پایین افتادگی سطح آب که در مهار فرسایش آبراهه نقش به سزایی دارد. از اهمیت خاصی برخوردار است [۲۵]. شیب شکن‌ها همچنین باید در مقابل واژگونی و لغزش پایدار باشند که محاسبات مربوط به پایداری آن‌ها مطابق بندهای اصلاحی است که در فصل شش ارائه شده است. همجنین لازم به ذکر است که بحث آبشستگی در پایین‌دست این سازه در فصل ۶ ارائه شده است. در ادامه ابتدا به بحث در مورد حوضجه آرامش شیب‌شکن‌ها و نیز دیوار ۱- ۷۵۲1۱۵۱ 2- 1۵11100 3- ۳۱۵۵0 4- 12۳۵۵ ۲ 5- 40 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر ۳-۹- حوضجه آرامش در انتخاب نوع حوضچه و یا به عبارت دیگر نوع شیب‌شکن., عدد فرود در مقطع اولیه پرش (: ۲۲) میزان پایین‌افتادگی سطح آب (۸7) و بده در واحد عرض(9) بسیار موثر می باشد. به همین جهت بوس! دیاگرامی را ارائه داده است که در شکل (۳-۹) نشان داده شده است. با توجه به این شکل با داشتن بده در واحد عرض و مقدار ,۳۲ میزان پایین‌افتادگی سطح آب و نیز نوع حوضچه به کار رفته در شیب شکن را می‌توان تعیین نمود. مثلا اگر مقدار بده در واحد جریان معادل ۱/۴ مترمربع بر ثانیه و عدد فرود در مقطع اولیه پرش معادل با ۳ باشد. مقدار پایین‌افتادگی سطح آب ۱/۵ متر بوده و حوضچه با موانع بتنی باید مورد استفاده قرار گیرد. باتوجه به این که ساختمان مستهلک‌کننده آنرژی برای بده‌های کم و پایین‌افتادگی سطح آب کم غیرعملی و غیراقتصادی می‌باشد. در شکل (۳-۹) برای ارتفاع شیب‌شکن (۸27)» محدودیت‌های ۰/۲ و ۰/۴ متر در نظر گرفته شده است. همچنین به منظور جلوگیری از فرسایش ناشی از برخورد توده جریان به‌واسطه ریزش بر کف حوضجه. حداکثر میزان پایین‌افتادگی سطح آب ( [[۸)» به ۱/۵ متر محدود می‌شود [۲۵]. 0.4 0.6 6 10 1.2 1۱.4 ۱6 ٩ ‏ره شکل ۳-۹- دیاگرام پیش‌بینی نوع حوضچه آرامش در شیب‌شکن‌ها |۱۲۳۵ به منظور محاسبه ضخامت بتن مورد نیاز از رابطه زیر استفاده می‌گردد [۲۵]: |] - 5 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - طراحی شیب‌شکن‌ها ۹۳/۳۱ ۹ + (1 - پ5) : -(مجموع افت‌ها تا نقطه مورد نظر)- (رقوم سطح بالایی بتن در نقطه مورد نظر)- (رقوم سطح آب در سراب) که در آن ,1 ضخامت بتن مورد نیاز (متر)» 5 ثقل مخصوص بتن که در جهت اطمینان ۲/۴ (کیلوگرم بر مترمکصب) ضخامت مناسب برای بتن در حوضچه آرامش شیب‌شکن‌ها باید به موارد زیر توجه نمود [۲۱]: - ضخامت پوشش بتنی در کف حوضچه‌های آرامش و سطوح بلوک‌های سرعت‌گیر نباید کم‌تر از *۱۵ میلی‌متر باشد. - ضخامت پوشش بتنی میلگردها در سطح دیواره حوضچه آرامش نباید از مقادیر زیر کم‌تر باشد: * برای اعضای بتنی با ضخامت برابر یا بیش‌تر از ۶۰ سانتی‌متر معادل با ۱۰۰ میلی‌متر. * برای اعضای بتنی با ضخامت کم‌تر از ۶۰ سانتی‌متر معادل با ۷۵ میلی‌متر. جوشش خاک موثر است (شکل ‎)۴-٩‏ [۲۵]. ه 3 0.6 < ۱ دیوار سپری اس یا تا دنب‌بآ راوید 1 شکل ۴-۹- دیوارهای سپری در بالادست و پایین‌دست شیب‌شکن‌ها [۲۵| ۲-۳-۹- حفاظت بستر رودخانه در پایین‌دست حوضچجه سنگ‌های سنگ‌چین از شکل (۱-۶) در فصل ۶ باید استفاده نمود [۶ و ۲۵]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰ ۴-۹- دیوار هدایت! دیوار هدایت خاکریزی اد زاویه به سازه مورد نظر (پل, سیلاب از سازه موردنظر بدو [۴۴]. دیوار هدایت زاویه برخ می‌دهد که این امر خطر ش. جلوگیری می‌نماید [۴۴]. مء بررسی کلیه عوامل, استفاده ۱-۴-۹- سطح مقطع و | شکل مقطع با توجه به داده شده است. ۹۳/۳ ضوابط طراحی کف شیب‌شکن و غیره) متصل می‌شود. هدف اصلی از طراحی و احداث آن ن تغییرات ناگهانی در جهت جریان و همچنین توزیع یکنواخت بده عبور ورد جریان با بدنه سازه را کنترل کرده و جریان سیلاب دشت را به سته شدن خاکریز دسترسی راه را کاهش می‌ دهد و حتی در مواردی از ان مولا از دیوار هدایت ساحلی در دو طرف رودخانه‌های عریض استفاده از دیوار هدایت صرفا در یک طرف رودخانه نیز امکان‌پذیر است [۴۴]. ۳ ۹ 0 0 9 ۸ و 0 ۵ وین شکل ‎-۵-۹٩‏ جزبیات تیپ دیوار هدایت |۴۴]| بندها و نتثبیت کننده‌های بستر ز در راستای رودخانه و با . اطمینان از عبور جریان سمت آبراهه اصلی انتقال پیر محل خم رودخانه نیز می گردد. اما در صورت یوار در شکل (۵-۹) نشان |- 0106 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - طراحی شیب‌شکن‌ها ۹۵/۳/۳۱ 22 ۲-۴-۹- طول دیوار هدایت جهت انتخاب طول دیوار هدایت از نظریه اسپرینگ" (۱۹۰۲۳) استفاده می شود. طبق این نظریه. در انتخاب طول دیوار هدایت. دو مساله را باید مورد توجه قرار داد. مساله اول این است که حداقل طول دیوار باید به اندازه‌ای باشد که منجر به طوری انتخاب شود که از تشکیل خم در پشت دیوار و ایجاد منطقه‌ای با آب راکد جلوگیری کند [۴۴]. در طراحی شیب شکن‌های قائم با توجه به حرکت توده جریان, باید مجرای هوا" نیز در نظر گرفته شود. شیب شکن‌های قائم خود به شیب‌شکن‌های معمولی (مستقیم )» شیب‌شکن نوع 8074۵ شیب‌شکن نوع *۷۱/07 و شیب‌شکن با سرریز مستطیلی همراه با تاج بالارونده " تقسیم می‌شوند که در ادامه. طراحی انواع آن‌ها به تفصیل ارائه شده است [۸۶] این نوع شیب شکن‌ها متداول ترین و رایج‌ترین نوع شیب شکن‌های قائم می‌باشند. در شکل (۶-۹) نمونه‌ای از این نوع شب شکو" قائم به همراه پارامترهای طراحی آن ارائه شده است. به منظور طراحی این نوع شیب شکو" به ترتیب ه ۳۸ قله ی ۲ ۹ ی - 0 لاه ان ۱ ۱ یر ۳ 1 سس سس ۱ بل ۹29 8 با توجه به بار خالص (اختلاف خطوط انرژی در سراب و پایاب)» "]] ارتفاع شیب‌شکن به صورت زیر محاسبه می‌شود: ۷0 )۱-٩(‏ ان 2*6 8 - | ۵ ۸6۳۵110 -2 (1اع[51۳۵) 00۵۵ -3 |[۳۵ 1۷06 5۵۳۵۵ -4 1۷06 ۷۱/1 -5 1 13160 ۷۷:۱۵ ۲00 ۷۷/۵۱۲ 1۵012۵2127 -6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر رابطه‌ی ‎)۱-٩(‏ با تقریب خوب به صورت زیر نوشته می‌شود: 0+11] < 11+ ‏,لا‎ )۲-٩( که در آن 4 ارتفاع شیب شکن (متر) "۲1 اختلاف خطوط انرژی در سراب و پایاب (متر)» آ] عمق آب بر روی تاج شیب‌شکن (متر)» .لا عمق نرمال در پایین‌دست (متر) و (| ارتفاع سکو (متر) می‌باشد[۱]. شماره شیب‌شکن (,) با استفاده از رابطه زیر به‌دست می‌آید [۸۶]: 0, - * / 3 )۳-۹( که در آن ‎٩‏ بده در واحد عرض (مترمربع بر ثانیه) و 4 ارتفاع تاج شیب شکن نسبت به کف حوضچه (متر) می باشد. حال با استفاده از رابطه ‎)۴-٩(‏ طول حوضچه (شکل ‎)۶-٩‏ به صورت زیر محاسبه می‌شود: (۴-۹) ۵ با +0-4.301*1/ وا که در آن «.آ طول حوضچه (متر) ل ارتفاع تاج شیب شکن نسبت به کف حوضچه (متر)» ,10 شماره شیب شکن و با طول پرش (متر) می‌باشند. سپس عمق آب در زیر ریزش آب! و عمق‌های اولیه و ثانویه پرش هیدرولیکی (شکل ۸-۹ مطابق روابط زیر محاسبه می‌شوند [۴۴]: 0.22 (۵-۹) <ل0/ م۷ (۶-۹) ۷۱/۵۶50 (۷-۹) 046 / دا که در این روابط ۷۳ عمق آب در زیر ریزش آب (متر)» ,] شماره شیب شکن. 4 ارتفاع تاج شیب ‌شکن نسبت به کف حوضچه (متر) رلا.ولا به ترتیب اعماق اولیه و ثانویه پرش هیدرولیکی (متر) می‌باشند. مطابق شکل (۶-۹) همچنین یک سکو به ارتفاع «آدر انتهای حوضچه وجود دارد که در تشکیل پرش هیدرولیکی موثر می‌باشد. به طوری که ارتفاع این سکو باید به نحوی باشد که همواره رابطه زیر برقرار گردد [۸۶]: 0.5 > ۱/۷, >4 )۸-۹٩( در رابطه اخیر ,|( عمق اولیه پرش هیدرولیکی (متر) و 7 ارتفاع سکو (متر) می‌باشند. ۲-۵-۹- شیب ‌شکن با حوضچه از نوع بلوک ضربه‌ای 115814۲ در شرایطی که تراز سطح آب در پایین دست سازه (7۷/1) بزرگ تر از عمق ثانویه پرش هیدرولیکی («ل) باشد. وجود این نوع شیب‌شکن بسیار مناسب است. این نوع شیب‌شکن که نمونه‌ای از آن در شکل (۷-۹) به همراه پارامترهای طراحی آن ارائه شده است. به شرح زیر طراحی می‌گردد [۴۴]: 6 نا 1601۳ -۱ 0 106 1۵0 10۵01 خاخاکن] -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - طراحی شیب‌شکن‌ها ۹۳/۳۱ ۳ - طول حوضچه (,.اً) با استفاده از رابطه ‎)۹-٩(‏ و به صورت زیر محاسبه می‌شود [۸۶]: )٩-٩(‏ 2.55 + با وا در رابطه بالا به منظور محاسبه مقدار ون از شکل (۸-۹) می‌توان استفاده می‌شود. به این ترتیب که با معلوم بودن شماره شیب‌شکن ,1 و نسبت 1۲1 / ,نآ که در آن نآ اختلاف تراز سطح آب پایین‌دست و بالادست (متر) و ]] تراز سطح آب 5۳ + 0.63 )۱۹-۹٩۹( ۷/۶ شکل ۷-۹- نمونه‌ای از شیب‌شکن با حوضچه از نوع بلوک ضربه‌ای [ ۸۶1:51313] - حداقل عمق نرمال آب در پایین‌دست که دا می‌بایست از آن بزرگ‌تر باشد (,]) معادل است با [۸۶]: (۱۱-۹) 2.15 0 - ارتفاع و عرض بلوک مطابق شکل ‎)۹-٩۹(‏ به صورت زیر محاسبه می‌شود [۸۶]: ۱ > 0.5 )۱۲-۹( ۷۷ - )(.4(/ )۱۳-۹( - حداقل ارتفاع دیوار جانبی (,.1])معادل است با [۸۶]: (۱۳-۹) 0.85 + ولا بما] 11 شکل۸-۹- مقادیر / را به ازای شماره شیب‌شکن‌های مختلف |۸۶] -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر در روابط بالا ملز عمق بحرانی (متر)» «ل(عمق ثانویه پرش هیدرولیکی, ۷۷,۱۱ به ترتیب ارتفاع و عرض بلوک (متر)» وناً فاصله محل برخورد ریزش آب در کف حوضچه نسبت به لبه شیب‌شکن (متر)» ورسآطول حوضچه (متر) می‌باشند. ۳-۵-۹- شیب ‌شکن از نوع 52۳42 (هندی) در این نوع شیب شکن به دلیل وجود یک تاج بالارونده» ریزش آب به صورت عمودی بوده و شامل دیواره تاج دیواره‌های بالی بالادست و پایین‌دست. یک کف نفوذناپذیر و یک مخزن می‌باشد. در شکل ‎)۹-٩(‏ نمونه‌ای از این نوع شکل ۹-۹ - شیب‌شکن از نوع [ ۸۶۹۵۲۵۹۵] آمده در مقطع آبراهه هزینه های ساخت و ساز شیب شکن را کاهش می دهد. این در حالی است که مقطع یک آبراهه بیش شیب شکن همواره تراز تاج باید بدون تغییر و ثابت باقی بماند تا مانع ایجاد تغییرات در تراز سطح آب بالادست گردد. با فرض این که ,نآ طول موثر تاج (متر) باشد. مقدار هد آب در بالادست با استفاده از رابطه زیر به‌دست می‌آید [۸۶]: (۱۵-۹) دما /0)-۲ که در آن 0 بده جریان (مترمکعب بر ثانیه)» م۲ ضریب بده تاج و 1 هد آب (متر) می‌باشد. لازم به ذکر است که تاج شیب‌شکن‌ها دارای دو نوع مختلف است: یکی تاج مستطیلی است که برای بده‌هایی که ماکزیمم مقدار آن‌ها ۱۰ مترمکعب بر ثانیه باشد. کاربرد دارد و دیگری تاج ذوزنقه‌ای است که برای بده‌های بزرگ‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرد ر(رشکل‌های (۱۰-۹) و ‎))۱۱-٩(‏ [۸۶]. |- 58۵۳042-1۷06 ۳۵| 2- 8 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - طراحی شیب‌شکن‌ها ۹۳/۳۱ ۵ ۹1 0]8۳ع 116010 (8) باتای |۴9 ورن شکل ۱۱-۹- تاج ذوزنقه‌ای [۸۶] شده است [۸۶]. الف - تاج مستطیلی به منظور محاسبه عرض بالایی و پایینی تاج به ترتیب از روابط (۱۶-۹) و (۱۷-۹) استفاده می‌شود [۸۶]: (۱۶-۹) 8-۶2 (۱۷-۹) 5( + 1]) < 8 که در این روابط 8 عرض بالایی تاج (متر)» ,13 عرض پایینی تاج (متر)» [] ارتفاع آب در بالادست نسبت به لبه تاج (متر)» 4 ارتفاع تاج شیب شکن نسبت به کف حوضجه (متر) و ,5 چگالی نسبی موادی که تاج از آن ساخته شده است. می‌باشند [۳۴]. در صورت وجود این نوع تاج مقدار بده جریان با استفاده از رابطه زیر به‌دست می‌آید [۸۶]: (۱۸-۹) ۷6 / )1۶ ا0-1.835 که در آن 0 بده جریان (مترمکعب بر ثانیه)» ۲1 ارتفاع آب در بالادست نسبت به لبه تاج (متر)» 3 عرض بالایی تاج (متر) و ملاطول حوضچه در کف شیب‌شکن (متر) می باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۹۵/۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر ب - تاج ذوزنقه‌ای درصورتی که تاج این نوع شیب‌شکن ذوزنقه‌ای شکل باشد. با استفاده از رابطه زیر عرض بالایی تاج به‌دست می‌آید [۸۶]: (۱۹-۹) ارل + 0. 55)[1 - 5 که در آن 8 عرض بالایی تاج (متر)» 1]ارتفاع آب در بالادست نسبت به لبه تاج (متر) ول ارتفاع تاج شیب شکن نسبت به کف حوضچه (متر) می‌باشد. عرض پایینی تاج نیز در شرایطی که شیب بالادست ۱ به ۳ و شیب پایین‌دست ۱ به ۸ باشد. به‌دست می‌آید که این مقدار برای شیب کناره‌های تاج همواره در طراحی‌ها توصیه می‌شود. همچنین به منظور به‌دست آوردن بده جریان در این شرایط از رابطه زیر استفاده می‌شود [۸۶]: (۲۰-۹) * ارم / )0-۱992 همچنین به منظور به‌دست آوردن طول حوضچه و عمق بحرانی بر روی آن از روابط زیر استفاده می‌گردد: (۲۱-۹) 25 ما (۲۲-۹) تن 1 که در آن‌ها ,با طول حوضچه (متر)» ,ل عمق بحرانی (متر) و ,یآ اختلاف تراز سطح آب بالادست و پایین دست (متر) می‌باشد. از طرف دیگر حداقل عمق کف نفوذناپذیر در پایین‌دست تاج از رابطه زیر به‌دست می‌آید [۸۶]: (۲۳-۹) 11+ (2)0+1.2* ما که در آن ,1 عمق نرمال آب در بالادست شیب‌شکن (متر)» ی[ آاختلاف تراز سطح آب بالادست و پایین‌دست (متر) و سا حداقل عمق کف نفوذناپذیر در پایین‌دست تاج (متر) می باشند. ۴-۵-۹- شیب شکن از نوع ۷۹1071 (ژاینی) این نوع شیب‌شکن در مقاطع تنگ شده نظیر آبراهه‌های کوچک. کانال‌های آبیاری مزارع و غیره که دارای حداکثر بده معادل ۱ مترمکعب می‌باشند. مناسب است. در شکل(۱۳-۹) نمونه‌ای از این نوع شیب‌شکن ارائه شده است [۸۶]. ۳ ۷۱0-۶۳۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - طراحی شیب‌شکن‌ها ۹۵/۰۳/۳۱ ۷ ی ۳ ۳ بح 2 ۳ م ۱ 5 2 شکل ۱۳-۹- شیب‌شکن نوع | ۱۸۷۹11 پارامترهای طراحی این نوع شیب‌شکن به شرح زیر می‌باشند [۸۶]: الف - ارتفاع دیواره (0) بین ۰/۰۶ تا ۰/۱۴ متر به ازای بده در واحد عرض ۰/۲- ۱ مترمربع بر ثانیه انتخاب می‌شود. ب- عمق مخزن با استفاده از رابطه زیر محاسبه می‌شود: (۲۴-۹) )2 /1عل ج- طول مخزن را می‌توان به صورت زیر محاسبه نمود [۸۶]: (۲۵-۹) پباک2عی] که در آن یبآرا از رابطه زیر باید محاسبه نمود [۸۶]: (۲۶-۹) دنا + رین وا برای به‌دست آوردن مقادیر رون و درا از معادلات (۲۷-۹) و (۲۸-۹) استفاده می‌شود [۸۶]. (۲۷-۹) 0.33 +0 / 55])۳ 1.1 مت اما (۲۸-۹) را / 0010 ب 0010(مل + د1) > دنا در روابط بالا مطابق با شکل (۱۲۳-۹) ,لا عمق بحرانی (متر)» یت انرژی جنبشی بحرانی (متر)» | اختلاف تراز سطح آب بالادست و پایین دست. ,بآ طول مخزن (متر)» ,0 عمق آب در پایین دست شیب شکن (متر)» ۳ ارتفاع قسمت بالا آمده در لبه شیب‌شکن (متر) و ۳ ارتفاع دیواره (متر) می‌باشند. -۵-۵-۹٩‏ شیب‌شکن با سرریز مستطیلی همراه با تاج بالارونده در سال ۱۹۷۵ کراتز و مهاجن" شیب شکن‌های عمودی را برای شرایطی که عرض بستر آبراهه بین ۱-۰/۲ متر و عمق جریان ۰/۷-۰/۱ متر باشد. توسعه دادند و این نوع از شیب‌شکن‌ها را تحت عنوان شیب‌شکن‌های با سرریز مستطیلی همراه با تاج بالارونده به‌وجود آوردند. شکل(۱۳-۹) این نوع شیب‌شکن را به همراه پارامترهای طراحی آن نشان می‌دهد. ۱- ۳۳۵۵ 20 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر در این شیب‌شکن مقدار بده جریان با استفاده از رابطه (۲۹-۹) محاسبه می‌شود [۸۶]: (۲۹-۹) رون -0 که در آن ۲ معادل ۳۶/*در شرایطی که جریان در بالادست دیواره تاج عمودی باشد و در شرایطی که جریان در بالادست دیواره تاج دایره‌ای شکل و به شعاع ۵-۱۰ سانتی متر باشد. برابر با ۰/۴ است [۸۶]. به منظور محاسبه طول تاج برای یک آبراهه ذوزنقه‌ای از رابطه زیر استفاده می‌گردد [۸۶]: (۳۰-۹) ۳ - وا -] این در صورتی است که برای یک آبراهه مستطیلی طول تاج معادل با عرض کف آبراهه می باشد. همچنین برای به‌دست آوردن حجم مخزن حوضچه از رابطه زیر استفاده می‌شود [۸۶]: (۳۱-۹) 0 بآ آ0 - ۷ عرض مخزن را نیز با استفاده از رابطه زیر می‌توان به‌دست آورد [۸۶]: (۳۲-۹) [(ع4 + د0)ن]]/ ۷/۷ که در این رابطه عمق مخزن (,ل)را به صورت تقریبی بین ۰/۱-۰/۳ متر می‌توان در نظر گرفت. در روابط بالا ور/۷ عرض مخزن (متر)». ۷ حجم مخزن (مترمکعب بر ثانیه)» 0 بده (مترمکعب بر ثانیه) ,ی آاختلاف تراز سطح آب بالادست و پایین دست (متر) رآ طول مخزن (متر)» با طول تاج (متر) ۲ ضریب جریان» ]۲ ارتفاع سطح آب در شکل ۱۳-۹- شیب‌شکن با سرریز مستطیلی همراه با تاج بالارونده |۸۶| ۶-۹- طراحی شیب شکن مایل این نوع شیب شکن که توسط موسسه 518[ طراحی شده است [۲۵]. خود دارای انواع مختلفی چون شوت معمولی"ء شیب شکن مایل با ریزش تند آب" و شیب شکن از نوع آبشاری یا پله پله" می‌باشد که در ادامه به تفکیک نکاتی ادا 0۲ 12۲۵۵ ۵۵۵ -۱ 2- 1۵01۵ ۲۵۱۱ 1۷۵۵ 1۵1۱۱۵۵ 1۲۵0 )11012( 3- 5160060 0۲ ۲250200-1۷0۵ ۳۲۵۱| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - طراحی شیب‌شکن‌ها ۹۳/۳۱ ۹ پیرامون طراحی هر یک ارائه شده است [۸۶]. به طور کلی این نوع شیب شکن دارای مقطعی مستطیلی است و از آن برای بده‌های از ۱/۴ تا ۲/۸ مترمکعب برئانیه استفاده می‌ شود [۲۵]. این نوع شیب شکن از تبدیل ورودی, ناحیه افقی ورودی. شیب مایل و تبدیل در انتهای سازه تشکیل شده است. لازم به ذکر است که تبدیل ناحیه ورودی ممکن است نمونه‌ای از این نوع شیب‌شکن‌ها در شکل (۱۴-۹) به همراه مقاطع مختلف آن. نشان داده شده است. با توجه به این که مقطع کنترل سطح آب می‌تواند به صورت مقطع کنترل ذوزنقه‌ای» سرریز و یا به صورت دریچه طراحی می‌ شود که به ازای ۲۰ درصد بده طرح تا یک برابر بده» سطح آب در بالادست پایین نیافتد [۲۵]. مطابق شکل (۱۴-۹) برای محاسبه طول مآاز جدول ‎)۱-٩۹(‏ باید استفاده نمود. این در حالی است که برای محاسبه طول لا (جدول ۱۶-۹) باید از رابطه زیر استفاده شود: رقوم کف ناحیه افقی ورودی باید هم‌تراز یا کمی پایین‌تر از رقوم کف کانال بالادست باشد. برای به‌دست آوردن رقوم قسمت مایل ۱ افقی به ۲ عمودی (0.5<-11) و ملایم تر اختیار می‌شود ولی بهتر است 2 < 111 اختیار شود. عرض در تمام طول سازه یکسان اختیار شده و به صورت تجربی در زیر ارائه شده است: (۳۴-۹) و او که در آن: )- حداکثر بده جریان بر حسب مترمکعب در ثانیه تا عرض سازه بر حسب متر. رابطه فوق برای بده‌های بیش‌تر از ۱ مترمکعب بر ثانیه صادق است ابعاد حوضچه آرامش به‌صورت زیر محاسبه می‌شود: - طول حوضچه آرامش حداقل مساوی «ا4 برای بهره برداری دائم و حداقل «32 برای عبور سیلاب‌ها در نظر گرفته می‌شود. - فاصله بین ردیف‌های بلوک‌های بتنی ‎٩۰‏ 0.8 < ,.آ در نظر گرفته می‌شود. - ارتفاع آزاد در حوضجه آرامش برای اختلاف ارتفاع ۸ 110 < 27 ۵/* متر و برای ۸ 274/510 ۷/* متر در نظر گرفته می‌شود. - در حوضچه آرامش بلوک های بتنی با عرض ‎٩/۳‏ متر و در فواصل ۰/۲ متر از یکدیگر قرار داده می شوند. بلوک هایی که در ابتدای حوضچه قرار می گیرند افقی و با ارتفاع ۲/* متر ساخته می‌شوند. بلوک‌های بتنی که -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۰ ی ۹۵/۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و: حوضچه قرار می گیرند. دارای ارتفاع از ۰/۲۵ تا ۴/* متر بسته به بده و اختلاف ار ک‌های بتنی در وسط حوضچه معمولا ۱/۲ برابر ارتفاع آن‌ها در نظر گرفته می‌شود درولیکی در حوضچه آرامش رقوم کف حوضچه را در فاصله :۳۷ + داز از خ ت قرار می دهند. (: 1۷- ارتفاع نظیر سرعت است). در چنین حالتی رقوم خ ت در جهت اطمینان براساس کاهش ضریب زبری کانال در حدود ۲۰ درصد محاد شکل۱۴-۹- شیب‌شکن مایل مستطیلی موسسه |[ ۱۳۵۱:۹۲1۹ لتثبیت کننده‌های بستر [۳۲۵]. برای کنترل ط انرژی در کانال ط آنرژی در کانال به می‌شود [۲۵]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱۰ ضوابط و روش‌های ساخت کف‌بندها و -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم - ضوابط و روش‌های ساخت کف‌بندها و تثبیت کننده‌ها ۹۵/۰۲/۳۱ ۳۳ ۱-۰- کلیات دوام و عملکرد کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر رودخانه بستگی به اجرای مناسب و نگه‌داری آن‌ها دارد. اجرای سازه‌های مهار فرسایش بستر در رودخانه می‌بایست در زمان کم آبی صورت گیرد تا هزینه‌ی انحراف آب در حین ساخت به حداقل برسد. در شروع اجرای سازه باید موقعیت منابع قرضه و جاده دسترسی جهت حمل مصالح تعیین شود. در کف‌بندها و تثبیت کننده‌ها پیشنهاد می‌شود موارد زیر در نظر گرفته شود [۲۵]. - کف‌بندها باید در مقابل سایش سنگ‌ها و مصالح حمل شده توسط جریان مقاومت کافی داشته باشند. - پایداری پی (کف و دیواره‌ها) در رابطه با مقاومت. توان باربری و فرسایش می‌بایست مد نظر قرار گیرد. - از آن‌جا که کف‌بندها اغلب همراه با سازه‌های کنترل فرسایش کناری ساخته می‌شوند. باید اتصال آن‌ها با این سازه‌ها به خوبی صورت گیرد که این امر با تعبیه قفل در کف‌بندها انجام می‌شود. - کف‌بندها باید به طور کامل از طرفین در داخل دیواره کناره ادامه داده شود تا اتصال بین کف‌بند و دیواره به ۲-۰- مراحل ساخت سازه‌های تورسنگی تورسنگی ها معمولا از دو قسمت پی و بدنه تشکیل شده‌اند. برای اجرای عملیات ساختمانی آن‌ها ابتدا محل پی را از خاک‌های نباتی و مواد آلی پاک کرده و سپس برای استحکام بیش‌تر محل را با ماشین‌های متراکم کننده‌ی کوچک و با چکش های دستی می کوبند. سپس با آزمایش جرم مخصوص در محل میزان تراکم پی را اندازه گیری کرده و چنانچه جرم مخصوص کل به حد نصاب (۹۰ درصد بیشینه ی جرم مخصوص آزمایشگاهی) رسیده باشد. عملیات نصب توری‌سنگی را آغاز می‌کنند. توری‌های توری‌سنگی را معمولا در کارخانه به صورت رول ساخته سپس به همان شکل به محل کار حمل می‌کنند ‎.]٩[ قفسه‌های توری موجود در بازار معمولا از سیم‌هایی به قطر دو سه و چهار میلی‌متر و چشمه‌های شش ضلعی به ابعاد ۰ م۸ دی ۱۹۰ ‎۸٩‏ و پا ۱۰۰۱۲۰ با بافت‌های سه پیچ ساخته می‌شوند. پاره سنگ‌هایی با حداقل ابعاد ۵ برابر چشمه‌های توری برای لایه‌های حفاظتی و توری سنگی‌های بیرونی توصیه می‌شود. هنگام قرار دادن سنگ‌ها در توری ابتدا باید یک سوم ارتفاع سبد را سنگ ریخته و سپس دو سیم به طور ضربدری به جداره های سبد وصل کرد تا مانع از شکم دادن تورسنگی شود. این کار را در هر یک سوم از ارتفاع سبد باید تکرار کرده, پس از پر شدن سبد. در آن را به وسیله‌ی شبکه‌ای از سیم‌های گالوانیزه می‌بندیم. جهت ساختن یک سازه‌ی توری سنگی پس از ساختن توری‌هاء کناره‌های آن‌ها را با سیم‌هایی می‌بندند تا قفسه‌های توری‌سنگی شکل بگیرد. تاکید می‌شود که این عملیات باید درجا صورت گیرد و از حمل سبدهای توری پر شده خودداری شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر ۳-۰- مراحل ساخت سازه‌های سنگ سیمانی و بتنی عملکرد مناسب کف‌بندها و تثبیت کننده‌های سنگ سیمانی و بتنی که جزو سازه‌های صلب محسوب می‌شوند به وضعیت بستر زیرین آن بستگی دارد. ایجاد ترک و خطر تخریب سازه به دلیل نشست پی از جمله مواردی است که باید در طراحی و احداث سازه مورد توجه قرار گیرند. ساخت این سازه‌ هاء معمولا به دو روش اجرا از خشکی و یا اجراً در زیر سطح آب انجام می‌گیرد. جهت ساخت سازه‌هایی نظیر بندهای اصلاحی و آبشکن‌ها قبل از ساخت این سازه‌ها اقدام به آماده‌سازی زمین نموده و از محل احداث سازه» خاک های نباتی و لجن برداشت می‌شود. سیس عملیات گودبرداری تا رسیدن به شالوده‌ی مناسب جهت استقرار پی سازه انجام می‌شود. درصورتی که چنین لایه‌ای وجود نداشت حداقل تا لایه‌ی یک متری گودبرداری شده و سپس یک لایه‌ی ۳۰ سانتی‌متری بتن مسلح اجرا می‌شود. ملات سیمان پرتلند با ترکیب ۲۵۰ کیلوگرم سیمانی به کار می‌روند باید در مقابل سایش, خردشدگی و هوازدگی به اندازه کافی مقاوم باشند. در مورد سازه‌های بتنی که به عنوان پوشش ثبیت‌کننده‌ی بستر به کار می‌روند. به دو صورت درجا و یا پیش ساخته اجرا می‌شوند. تعداد کافی مجرای تراوش و با هر روش مناسب دیگری فشار آب حفره‌ای را کاهش داد. جهت جلوگیری از خرابی تثبیت کننده‌های بتنی در اثر نشست‌های نامساوی شالوده یا تغییرات دما لازم است در فواصل منظمی درزهایی تعبیه شود [۵۱]. بستر سازه جهت رسیدن به یک پی مناسب باید کوبیده شود تا پی آن بتواند وزن سازه ونیروی آب را تحمل کند. ضخامت پوشش معمولا بین ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر می‌باشد. تثبیت کننده‌های بتنی پیش ساخته متشکل از دال‌های بتنی پیش ساخته هستند. ضخامت این دال ها نسبت به دو بعد دیگر آن کم تر بوده و لذا وزن واحد سطح آن‌ها کم است. ضخامت این دال‌ ها در هیچ شرایطی نباید کم‌تر از ۸ سانتی‌متر باشد [۵۱]. در جاهایی که فشار آب حفره‌ای بالا است با تعبیه مجراأی تراوش در داخل دال های بتنی این فشار را کاهش داده و همچنین جهت کنترل شستشوی مصالح ریزدانه زیر سازه ثبیت‌کننده (پوشش) از میان درزهاء فیلتر مناسب در لایه‌ی زیرین تعبیه شود. ۴-۰- مراحل ساخت سازه‌های خشکه‌چین و سنگ‌چین کف بندها و تثبیت کننده‌های خشکه چین از چیدن تخته سنگ‌ها در کنار و روی همء در عرض ابراهه ساخته می‌شوند. همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد هدف اصلی از ساخت این سازه‌هاء کنترل فرسایش در طول آبراهه و یا کاهش شیب می‌باشد. جهت ساخت سازه‌های خشکه‌چین نیز ابتدا به آماده‌سازی بستر آبراهه پرداخته و خاک نباتی و لجن از محل احداث سازه برداشته می شود. در ادامه عملیات شالوده‌سازی (گودبرداری یا کوبیدن) تا رسیدن به شالوده‌ی مناسب جهت احداث پی ادامه می‌یابد. ارتفاع موثر بندهای اصلاحی خشکه‌چین به عنوان ثبیت‌کننده‌ی بستر رودخانه., حداکثر یک متر و عمق پی آن‌ها دست کم یک متر می‌باشد. سنگ‌های مورد استفاده در این بندها از نوع تخته سنگ است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم - ضوابط و روش‌های ساخت کف‌بندها و تثبیت کننده‌ها ‏ ۹۵/۰۲/۳۱ ۳۵ در ساخت پوشش‌های سنگ چین نیز همانند سایر سازه‌های دیگر پس از آماده‌سازی بسترء زیرسازی را اجرا کرده و سپس لایه‌ی سنگ‌ها روی هم و در کنار هم دیگر قرار داده می‌شوند. ضخامت لایه معمولا ۱/۵ تا ۲ برابر اندازه متوسط سنگ‌های به کار رفته است. اندازه سنگ‌هایی که به این منظور به کار می‌روند باید از توزیع یکنواخت و نرمال برخوردار باشد. پوشش سنگ چین معمولا از دو لایه سنگ متوسط تشکیل می شود. جهت کنترل نیروی تراوش و کاهش پدیده‌ی زیر شویی که منجر به شستشو و خروج مواد ریز دانه از روکش و یا سازه‌ی حفاطتی می شود استفاده از لایه فیلتر در حد فاصل بستر رودخانه و پوشش حفاظتی ضروری است. در اجرای پوشش سنگ چین توسط دست حجم کم تری از سنگ نسبت به اجرا توسط ماشین لازم است. همچنین تراکم مطلوب‌تری ایجاد می‌شود. ۵-۰- پیش‌بینی عملیات انحراف جریان جهت اجرای سازه انحراف جریان رودخانه در محل احداث کف بند یا سازه‌های تثبیت بسترء نخستین گام قبل از اجرای این سازه‌ها می‌باشد. رودخانه مورد نظر جهت اجرای کف‌بند و یا سازه‌های تثبیت بستر ممکن است از نوع فصلی و یا دائمی باشد. با توجه به بازه‌ی بی‌آبی در رودخانه‌های فصلی و ارائه‌ی زمان‌بندی مناسب جهت انجام عملیات ساخت سازه» می‌توان بیش‌ترین بهره را از بازه‌ی زمانی ذکر شده جهت احداث سازه‌های ذکر شده برد. در این رودخانه‌ها باید طوری برنامه‌ریزی نمود که در زمان‌های کم آبی عملیات اجرایی انجام شود. سامانه‌های انحراف و مهار جریان رودخانه در رودخانه های دائمی که در تمام فصول دارای جریان آب هستند. به هنگام اجرای سازه اهمیت پیدا می‌کنند. دوره‌ی بازگشت سیل طراحی برای سازه‌های انحراف جریان رودخانه هاب دائمی حداقل, بده اوج سیلاب ۱۰ ساله در نظر گرفته می‌شود. چرا که در غیر این صورت وقوع یک سیل ناگهانی خساراتی را به بار آورده و منجر به توقف عملیات اجرایی و تخریب سازه‌های در دست اجرا می‌شود [۸۴]. از طرفی چناچه ظرفیت سامانه انحراف جریان بالا باشد سبب متحمل شدن هزینه ی اضافی به هنگام ساخت سازه می شود. به طور کلی اجرای طرح‌های ساماندهی رودخانه و انحراف جریان با احداث خاکریزهایی از خاک‌برداری مصالح رودخانه و انباشت آن در اطراف کانال انحراف انجام می‌گیرد. به‌طور کلی باید طوری برنامه‌ریزی شود که در سال‌های کم آبی کارهای عملیاتی انجام گردد. ۶-۰- بررسی امکان اجرای سازه‌ها بدون انحراف جریان آب‌دهی متوسط روزانه بهترین و اصلی‌ترین بخش در جمع‌آوری اطلاعات ایستگاه‌های آب‌سنجی می‌باشد. با در اختیار داشتن اطلاعات مربوط به آن و مطالعه‌ی توزیع آب‌دهی ماهانه می‌توان وضعیت سیلابی رودخانه و فصول خشک را تعیین کرده و طراحی سازه‌ها را براساس شرایط سیلابی انجام داد. بازه‌های پرآبی و کم‌آبی رودخانه از مطالعات هیدرولوژی و شرایط آب‌دهی ثبت شده‌ی رودخانه مشخص می گردد. در رودخانه های فصلی چندین ماه از سال رودخانه فاقد جریان آب بوده و تقریبا خشک می‌باشد. در رودخانه‌های فصلی با توجه به مطالعات انجام شده در زمینه فصول خشک رودخانه. ساخت سازه در بازه‌ی زمانی ذکر شده مورد بررسی قرار می‌گیرد و در صورت امکان‌پذیر بودن» با توجه به پذیرفتن ریسک اجرا باید عملیات ساخت بیمه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۹۵/۳/۳ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر در رودخانه های بزرگ و دایمی و یا در صورت وجود محدودیت‌های خاص نظیر رودخانه‌های مرزی, شهری و با رودخانه های کشتیرانی, عموما امکان انحراف آب در بستر رودخانه فراهم نمی باشد. در این صورت عملیات ساماندهی و ساخت سازه های حفاظتی در شرایط جریان طبیعی رودخانه در فصل کم آبی و در طول یک سال باید انجام گیرد. در شرایط جریان آب. باید از مصالح ساختمانی با قطعات بزرگ و سنگین مانند سنگ‌های بزرگه» تورسنگ‌های جعبه‌ای, بلوک‌های بتنی که در صورت نیاز برای تامین وزن کافی با کابل سیمی با میله فولادی به هم متصل می‌گردند. با کیسه‌های محتوی مخلوط ماسه و سیمان استفاده می‌شود. ۷-۰- آماده‌سازی رمین برای اجرای سازه قبل از اجرای سازه‌هایی نظیر کف بندها و سازه‌های تثبیت کننده بستر رودخانه, انجام یک سری عملیات آماده‌سازی بستر رودخانه ضروری است. در این بخش عملیات و آزمایش‌ها مورد نظر برای اجرای سازه‌های مورد نظر تشریح می‌گردد. ۱-۷-۰- برداشت خاک نباتی و لجن‌برداری برای آماده‌سازی زمین و ایجاد شالوده مناسب به منظور احداث کف‌بندها و سازه‌های تثبیت بسترء ابتدا زمین طبیصی از بقایای نباتیء لجن. مواد آلی پاک سازی و سپس تسطیح می گردد. ضخامت برداشت لایه‌های سطحی براساس موقعیت محل و نوع خاک تعیین می‌شود. برداشت مواد آلی سبب می‌گردد که از نشست نامساوی, گسیختگی برشی و فرسایش داخلی به جهت زه‌آب عبوری از بدنه سازه جلوگیری به عمل آید. برداشت خاک نباتی در سازه‌های رودخانه‌ای تا عمق مورد نیاز انجام می‌گیرد. ۲-۷-۰ انجام آزمایش‌های صحرایی در محل در صورت نیاز تهیه‌ی نمونه‌ی دست نخورده و نیز جلوگیری از تغییرات مشخصه‌های خاک در هنگام نمونه‌گیری و یا حمل به آزمایشگاه دارای مشکلاتی است. امروزه با استفاده از روش‌های صحرایی و با سرعت عمل کافی می‌توان اقدام به تعیین خواص و مشخصات خاک نمود. با توجه به مشخصات محلی و نوع سازه ی استفاده شده. انجام برخی آزمایش های صحرایی و آزمایشگاهی به منظور شناسایی خصوصیات فیزیکی و مکانیکی خاک لازم به نظر می رسد. آزمایش های صحرایی که به منظور اجرای کف بندها و تثبیت کننده‌های بستر مورد استفاده قرار می گیرند به شرح زیر است: - آزمایش نفوذ استاندارد آزمایش نفوذ از مجموعه آزمایش ها دینامیکی ساده و سریع است. این آزمایش در سطح گسترده‌ای برای تعیین ظرفیت باربری و عوامل مشخصه‌ی خاک مورد استفاده قرار می گیرد. نحوه‌ی آزمایش به این صورت است که میله‌ی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم - ضوابط و روش‌های ساخت کف‌بندها و تثبیت کننده‌ها ۹۵/۰۲/۳۱ ۳۷ استوانه ای شکل نمونه گیر با ابعاد معین تحت ضربات یک چکش که با وزن مشخص و از ارتفاع تعیین شده سقوط می کند. به داخل خاک رانده می شود. اگر ,1 تعداد ضربات چکش جهت فرو رفتن میله در خاک به میزان ۱۵ سانتی متر و دا تعداد کل ضربات مورد نیاز جهت فرورفتگی میله به عمق ۴۵ سانتی متر باشد. آنگاه عدد نفوذ استاندارد ۸ از رابطه‌ی زیر به دست می‌آید: (*۱-۱) 7۷ در[ - ۸ حداکثر مقدار ۱ به طور معمول برابر با ۱۰۰ می‌باشد. این آزمایش عمدتا برای محاسبه‌ی پی‌های عمیق مورد استفاده قرار می گیرد. با استفاده از نتایج این آزمایش نمودار تعیین عمق پی و تخمین ظرفیت باربری لایه‌های عمیق کسب نمود. در مورد پی‌های سطحی نیز می‌توان تنش مجاز زیر پی را بر حسب مقاومت انتهایی اندازه گیری شده با استفاده از رابطه‌ی زیر به دست آورد. ره 0 در رابطه‌ی فوق م6[ مقاومت انتهایی اندازه گیری شده (برحسب کیلو پاسکال) و م٩‏ تنش مجاز زیر پی (برحسب کیلوپاسکال) است. مقدار » برای ماسه و خاک‌های دانه‌ای بر حسب عمق پی بین ۸ تا ۱۳ و برای خاک‌های رسی به طور متوسط ۱۰ پیشنهاد شده است [۳۱]. - آزمایش بارگذاری صفحه با اعمال بار به یک پی سطحی و اندازه گیری مقدار نشست آن می‌توان ظرفیت باربری پی‌های سطحی را تعیین نمود. جهت تعیین ظرفیت باربری و نشست پی ها از منحنی های زمان نشست و بارگذاری نشست که از نتایج این آزمایش صفحه‌ای استفاده نمود. در این آزمایش لایه‌های خاک به کمک افزایش فشار در سلول‌ها از طریق انبساط یک استوانه. به صورت افقی و به صورت سریع و مستقیم بارگذاری می‌شوند. سپس با توجه به تغییر شکل‌های حاصل. در هر عمق مقدار فشار حدی |- ۳01 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر محاسبه می گردد. نتایج حاصله رفتار کوتاه‌مدت خاک را نشان داده و بدون نیاز به تعیین عوامل مشخصه. مستقیما ظرفیت باربری خاک قابل محاسبه است. این آزمایش خاک‌ها را در چهار گروه نرمء ریزدانه متراکم. دانه‌ای نرم و دانه‌ای متراکم دسته‌بندی می‌کند که در جدول (*۱-۱) نشان شده است [۳۱]. حدول ۱-۱۰- طبقه‌بندی خاک‌ها در آزمایش فشارسنجی |۳۱] گروه نوع خاک دامنه ی حدی ‎)٩102( رس لای این آزمایش به طور معمول در هر متر از عمق خاک (حداکثر هر دو متر) و تا رسیدن به لایه مورد نظر برای اجرا نمودن پی سطحی یا عمیق انجام می شود. نتایج هر آزمایش, به صورت یک منحنی که تغییرات حجم سلول مرکزی را متناسب با فشار وارد آمده نشان می دهد. عرضه می گردد. از دیگر آزمایش‌های صحرایی که در احدات کف بندها و تثبیت کننده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند می‌توان به آزمایش چگالی صحرایی» آزمایش تراوایی و آزمایش برش پره‌ای در خاک‌های ریزدانه و رس اشاره کرد. ۳-۷-۰ نمونه‌برداری و انجام آزمایش‌های آزمایشگاهی در صورت نیاز جهت نمونه برداری از روش گمانه زنی که از قدیمی ترین روش‌های شناسایی مشخصات خاک است استفاده می شود. در این حالت مشخصات خاک با نمونه‌گیری از لایه‌های مختلف و ارائه مقاطع زمین‌شناسی محل مشخص می‌گردد. تهیه‌ی نمودار گمانه‌ها و چاهک‌ها و ثبت داده‌هایی از قبیل عمق, ستون چینه‌شناسی, زمین‌شناسی و مشخصات خاک ضروری است. همچنین تشریح نظری خاک با توجه به رنگ بافت. سنگ شناسی, مقاومت و وجود مواردی مانند املاح محلول, مواد آلی و غیره صورت می پذیرد. برای تکمیل اطلاعات صحرایی و ارزیابی خصوصیات فیزیکی و مکانیکی خاک یک سری آزمایش های آزمایشگاهی نیز باید صورت پذیرد. از جمله آزمایش هایی که بدین منظور در اجرای سازه‌هایی نظیر کف‌بندها و تثبیت‌کننده‌ها انجام می‌گیرد می‌توان به موارد زیر آشاره کرد. - طبقه‌بندی خاک (دانه‌بندی و هیدرومتری) - تخلخل خاک - تعیین وزن مخصوص ظاهری و حقیقی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم - ضوابط و روش‌های ساخت کف‌بندها و تثبیت کننده‌ها ۹۵/۰۲/۳۱ ۳۹ - حدود آتربرگ - آزمایش تراکم - رطوبت طبیعی خاک آزمایش دانه‌بندی خاک برای طبقه‌بندی فیزیکی خاک در کارهای سازه‌ای بسیار مورد نباز است. در حالی که درصدهایی از اندازه‌های مختلف دانه‌ها در ترکیب خاک موجود باشد. دانه بندی خاک مناسب خواهد بود. در خاک‌های نفودپذیر که محل مناسبی جهت احداث سازه‌های سنگ چین. توری سنگی و تثبیت کننده‌های کیسه‌ای هستند. علاوه بر آزمایش های طبقه بندی و تعیین چگالی و رطوبت. آزمایش نفوذپذیری و مقاومت برشی نیز به انجام می‌رسد. در حالی که برای خاک‌های ریزدانه و چسبنده. آزمایش‌های تحکیم و برش پره‌ای انجام شده و نیازی به انجام آزمایش‌هایی مانند آزمایش‌های ذکر شده. آزمایش‌های متفاوتی انجام خواهد شد. ۸-۰- شناسایی منابع قرضه در ساخت کف بندها و سازه های تثبیت بستر رودخانه از منابع و مصالحی نظیر خاک. سنگه سیمان, بتن. چوب و غیره استفاده می‌شود. شناسایی این منابع طی دو مرحله بررسی‌های مقدماتی و شناسایی محل و بررسی‌های تفصیلی صورت می‌گیرد [۱۸]. در مرحله‌ی اول ابتدا با انجام مطالعات زمین‌شناسی داده‌های مربوط به منابع قرضه‌ی مورد نیاز طرح جمع‌آوری شده و با انجام آزمایش‌های صحرایی به ارزیابی عینی آن‌ها پرداخته می‌شود. سپس مسیرهای حمل و نقل و راه‌های دسترسی به این مصالح مورد ارزیابی و بررسی قرار می گیرد. در ادامه با جمع‌آوری و بررسی گزارش‌های موجود سایر پروژه های عمرانی در محل و ارزیابی امکانات اجرایی موجود در منطقه طرح اطلاعات مربوط به مرحله‌ی اول شناسایی قرضه تکمیل می‌گردد. در مرحله دوم جهت بررسی‌های دقیق برای انتخاب مصالح ساخت. بسته به نوع و اهمیت سازه آزمایش‌های صحرایی و آزمایشگاهی متفاوتی روی منابع قرضه صورت می‌گیرد. ۱-۸-۰ بررسی مشخصات مصالح - خاک خاک که یکی از منابع قرضه مورد استفاده در این طرح‌ها است بیش تر در ساخت پوشش‌های تثبیت بستر به کار می‌ رود. انواع مختلفی از خاک‌ها برای طرح‌های حفاظت از رودخانه‌ها مورد استفاده قرار می‌ گیرد. به عنوان مثال, در ساخت پوشش‌های طبیعی از خاک‌های آلی و ریزدانه استفاده می‌شود. از مصالح شن. ماسه و دانه‌بندی‌های بزرگ‌تر برای -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹۹/۳/۳ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر ساخت پوشش‌های ژئوبگ و نیز از انواع خاک‌ها جهت پر کردن بلوک‌های بتنی توخالی ثبیت‌کننده‌ی بستر استفاده می‌شود و چگالی مناسب. نوع دانه‌بندی شکل ذرات و ترکیب سنگ دانه‌ها.ء نفوذپذیری, چسبندگی, تراکم پذیری و مقاومت برشی از خصوصیات فیزیکی و مهندسی خاک هستند که بسته به نوع سازه باید انتخاب و مورد استفاده قرار گیرند. برای درجه‌بندی خاک‌های مختلف و پی بردن به خواص مهم مهندسی آن‌ها نظیر نفوذپذیری, مقاومت برشی و تراکم‌پذیری براساس طبقه‌بندی 11514 عمل شود [۱۸]. - سنگکگ سنگ به عنوان رایج ترین منبع قرضه. به طور وسیع در اجرای سازه‌های کنترل فرسایش, مخصوصا در رودخانه‌های سیلابی و کوهستانی به کار می‌رود [۶۷]. مصالح سنگی به طور معمول درکف بندهاء آستانه‌هاء سدهای اصلاحی. آبشارهاء پوشش‌ها و سایر سازه‌های ثبیت‌کننده‌ی بستر رودخانه به کار می‌روند. از جمله ویژگی‌های مصالح سنگی که در اجرای این طرح‌ها مدنظر است می‌توان به مقاومت در برابر مواد شیمیایی» هوازدگی, فرسایش و سختی مناسب اشاره کرد. ویژگی‌های اساسی و شاخصی که در این مصالح مد نظر است عبارتند از سختی. دوامء واکنش پذیری, روابط وزنی و حجمی. چگالی نسبی اغلب کانی‌های تشکیل دهنده‌ی سنگ‌ها در دامنه‌ی ۲۶۵ تا ۲۸ قرار دارد. مشخصات ابعادی سنگ‌ها بسته به نوع سازه مورد نظر متفاوت است. به عنوان مشثال در مورد سازه‌های خشکه‌چین یا سنگ‌ چین از سازه‌های سنگ سیمانی از سنگ‌های با ابعاد کوچک‌تر و نیز نامنظم‌تر استفاده می‌شود. در مورد بتن که مخلوطی از سیمان, آب و مصالح خرده سنگی است. واکنش پذیری یا فعالیت شیمیایی آن باید مورد سیمان پرتلند می‌تواند تورم غیرعادی و احتمالا ترک‌خوردگی و تخریب بتن و ملات را به همراه داشته باشد [۳۱]. به طور کلی مشخصات مصالح بتنی شامل سیمان. آب. سنگ‌دانه (شن و ماسه) و مواد افزودنی و پوزولان باید منطبق بر آیین‌نامه بتن ایران و کیفیت و عمل آوری بتن تازه باید منطبق بر فصل‌های ششم و هفتم از آیین‌نامه بتن ایران باشد. ۲-۸-۰ انجام آزمایش‌های مربوط به کیفیت مصالح جهت ارزیابی کیفیت مصالح در طرح‌های تثبیت بستر و اجرای کف‌بندهای رودخانه باید آزمایش‌هایی روی مصالح انجام شود. در مورد مصالح خاکی از نمونه‌های برداشت شده باید آزمایش‌های وزن مخصوص, تجزیه مکانیکی (دانه‌بندی و هیدرومتری)» درصد رطوبت برشی, نفوذپذیری» تعیین ارزش ماسه‌ای, آزمایش تراکمء انسجام, تعیین حدود آتربرگ و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم - ضوابط و روش‌های ساخت کف‌بندها و تثثبیت کننده‌ها ۹۵/۰۲/۳۱ ۱۳ نیز آزمایش تعیین چگالی طبیعی خاک به عمل آید. مقدار وزنی نمونه‌ی برداشت شده به نوع آزمایش‌ها و روش‌های به کار رفته بستگی دارد. برای کنترل کیفیت مصالح سنگی ویژگی های اساسی و شاخص آن‌ها نظیر روابط وزنی و حجمی, سختی سنگ. دوام و واکنش پذیری مرتبط با کیفیت سنگ از اهمیت خاصی برخوردار هستند. لذا در ارزیابی کیفیت این مصالح باید آزمایش‌هایی در رابطه با مقاومست. سختی و دوام سنگ. عوامل هوازدگی و فرسایش و نیز فشار و بارگذاری در آزمایشگاه‌های مکانیک خاک و سنگ انجام پذیرد. از این آزمایش‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: - چگالی نسبی (مطلق و ظاهری) سختی با استفاده از چکش اشمیت - آزمایش سایش لوس‌آنجلس - آزمایش خرد شوندگی - مقاومت در برابر ضربه و مقاومت در برآبر سولفات‌های سدیم و منیزیم. در مورد بتن نیز صرف نظر از آزمایش‌هایی که برای کنترل کیفی شن و ماسه مصرفی در بتن انجام می‌پذیرد آزمون‌هایی نیز روی بتن و سیمان به انجام می‌رسد [۴۱]. از این آزمایش ها می‌توان به تعیین چگالی سیمان, تعیین زمان شروع گیرش سیمان و مدت گرفتن آن. آزمون تهیه ملات نرمال به آزمون ساخت بتن (طرح بتن) و آزمون افت بتن" اشاره کرد. ۹-۰- انتخاب ماشین آلات مورد نیاز در اجرای طرح به استفاده از ماشین آلاتی نظیر بلدوزرء بیل مکانیکی. لودر و لایروب است. در جریان عملیات آماده‌سازی بسترء پاک‌سازی. خاک‌برداری. خاکریزی. ریختن و کارگذاری مصالح باید انواع مختلفی از ماشین‌آلات و تجهیزات ساختمانی و راه‌سازی مورد استفاده قرار گیرند. در زیر به چند مورد از این ماشین‌آلات و موارد استفاده‌ی آن‌ها اشاره می‌گردد: پی‌کنی و گودبرداری با استفاده از بیل مکانیکی. لودر 5 لایروب - حمل مصالح قرضه به محل طرح توسط کامیون - آماده‌سازی بستر با استفاده از بولدوزرء لودر و یا گریدر - دانه‌بندی مصالح شن و ماسه جهت تهیه بتن توسط دستگاه‌های سنگ‌شکن و دانه‌بندی ۱- 50 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۳ ام انواع حالت‌ها ۱-۰- ان< در زمان | خاک و مصال سنحجیده می : به حد مطلوب ۹۵/۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثییت ؟ اده‌سازی مخلوط ماسه و سیمان و ساخت بتن توسط بتونیر جهت اجرای برخی سازه‌های ثبیت کننده نظیر پوشش های بستر رودخانه از سطح آب از بارج ار ی استفاده از این ماشین‌آلات در اجرای سازه‌های حفاظتی در کف رودخانه در شکل (*۱-۱ 1۱ ربختن مصالح از کنار بارج شکل ۱-۱- استفاده از بارج در اجرای پوشش‌های کف رودخانه ام آزمایش‌های مورد نیاز در هنگام اجرای سازه جرای سازه‌های حفاظتی نظیر کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بسترء حسب نیاز لازم است که آزم به کار رفته به عمل آید. با استفاده از این آزمایش ها میزان کارایی عوامل موثر در پایداری و ع ود و در صورت نیاز با استفاده از روش‌های اصلاحی, برخی از مشخصات عوامل ذکر شده تغییر ِ می‌رسد. ننده‌های بستر ) نشان داده ایش‌هایی از ملکرد سازه داده شده ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم - ضوابط و روش‌های ساخت کف‌بندها و تثبیت کننده‌ها ‏ ۹۵/۰۲/۳۱ ۳۳ ۱-۱۱-۰- آزمایش‌های تعبین مقاومت خاک به منظور پی بردن به میزان مقاومت خاک در برابر نیروهای خارجی وارده به آن از یک سری آزمایش های تعیین مقاومت خاک در حین اجرای سازه استفاده می‌شود. از جمله آزمایش‌هایی که بدین منظور مورد استفاده قرار می‌گیرند می توان به آزمایش های تک محوری, سه محوری» تحکیم.ء برش مستقیم. برش پره‌ای و باربری کالیفرنیا (2131)! اشاره کرد که از مهم‌ترین و اصلی‌ترین آزمایش‌های تعیین مقاومت خاک محسوب می‌شوند. با استفاده از این آزمایش‌ها مقاومت خاک بستر سازه جهت تحمل نیروهای وارده از طرف سازه‌هایی نظیر کف‌بندهاء آستانه‌هاء بندهای اصلاحی. تثبیت کننده‌های بستر رودخانه استفاده از آزمایش‌های نفوذ استاندارد. با رگذاری صفحه‌ای, برش مستقیم و تحکیم جمست پی بردن به مقاومت خاک متداول می‌باشد. ۲-۱۱-۰- دانه‌بندی مصالح از منابع مورد استفاده در ساخت کف بندها و سازه‌های تثبیت بستر رودخانه نظیر بندهای اصلاحی, آبشارهاء پوشش‌ها می توان به سنگ. شن. ماسه و خاک آاشاره کرد. دانه بندی این مصالح بسته به نوع سازه‌ی حفاظتی متفاوت است. به عنوان مثال در ساخت بندهای اصلاحی خشکه چین. اندازه سنگ‌ها باید از توزیع یکنواخت و نرمال برخوردار باشد و در 0۶(] دانه بندی استاندارد شده که دارای میزان کوچکی از اندازه‌ها می‌باشد (نسبت 5 براپر ۱/۴ تا ۲/۲) می‌توان استفاده کرد 15 .]٩۲[‏ معمولا دو منحنی دانه‌بندی به عنوان محدوده‌های دانه بندی قابل قبول برای سنگ‌های به کار رفته در این پوشش‌ها به کار می‌روند. که هر دانه‌بندی موجود در محدوده‌ی بین این منحنی‌ها. قابل پدیرش است. همجنین دانه بندی سایر مصالح نظیر شن و ماسه بسته به نوع سازه 9 بتن استفاده شده برای آن متفاوت است. در ساخت سایر سازه‌های ثبیت کننده نیز رنج متفاوتی از اندازه‌های مصالح مورد استفاده قرار می‌ گیرد که در فصول مربوط به خود آن‌ها 0 36۵۲1۳8۶ ۵1110۳۵۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر ۱۱-۰ بررسی جانمایی و تطبیق با نقشه‌های اجرایی بعد از مشخص شدن مسیر جانمایی کف بندها یا سایر سازه‌های ثبیت کننده‌ی بستر در نقشه‌های اجرایی, پیمانکار پروژه باید نسبت به پیاده کردن محور سازه اقدام نماید. چنانچه مشکلی که باعث ناهماهنگی در اجرای طرح شود مشاهده گردد. پیمانکار موظف است که مراتب را به مهندسین مشاور منعکس نماید تا نسبت به رفع مشکل اقدام گردد. از مشکلاتی که ممکن است در هنگام اجرای سازه های تثبیت بستر رخ دهد می توان به عدم توجیه عوامل پیمانکار نست حفاظتی یا سازه‌های دیگر در حاشیه رودخانه اشاره کرد. درصورتی که مشکل خاص از نظر جانمایی سازه وجود نداشته ۱۳-۰ تعبیه درزهای ساختمانی 9 اجرابی پوشش‌های بتنی به دلیل مقاومت کششی اندک و نیز عدم انعطاف پذیری در بازه‌های خاکریزی به راحتی تخریب می‌شوند. همجنین به دلیل تغییرات درجه حرارت و تخلیه آب. امکان ایجاد ترک در سازه‌های بتنی وجود دارد. یکی از گزینه‌های جلوگیری از بروز ترک و تخریب بتن ایجاد درزهای انقباضی در پوشش بتنی است. ۱-۱۳-۰- درزهای انقباضی را در محل درز حفظ کنند. درزهای انقباضی برای کنترل ترک‌های ناشی از کاهش حجم به دلیل افت درجه حرارت یا از پوشش‌های با ضخامت ۵ الی ۶/۵ سانتی‌متر برابر ۳ متر و برای پوشش‌های با ضخامت ۷/۵ الی *۱ سانتی‌متر برابر با ۲/۵ می‌شوند. این شیار باید با استفاده از نوعی ماده آب‌بندی مناسب مانند ترکیبات قیر و پلاستیکی به طور کامل پر شود. ۲-۱۳-۰- درزهای انبساطی برای اجتناب از تمرکز تنش فشاری زیاد در دیواره‌ها و دال‌های بتنی که در زمان ساخت یا بهره‌برداری در معرض مواردی که پوشش به سازه‌ای ثابت منتهی شود. به طور معمول در پوشش‌های بتنی مورد استفاده قرار نمی‌گیرند. استفاده از این نوع درزها موجب افزایش گشودگی درزهای انقباضی مجاور شده و در نتیجه به افزایش مشکلات نگه داری درزهای آب‌بند منجر می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم - ضوابط و روش‌های ساخت کف‌بندها و تثبیت کننده‌ها ۹۵/۰۲/۳۱ ۳۵ ۳-۱۳-۰- درزهای اجرایی درزهای اجرایی در هر نقطه‌ای که در طول عملیات سازه مناسب باشد اجرا می شوند. این درزها بعدها ممکن است دارای عملکردی مشابه انواع درزها باشند. مطابق توصیه‌های فنی دفتر عمران آمریکاء فاصله‌ی درزهای ساختمانی در بتن غیرمسلح به قرار زیر است. حدول ۲-۱۰- فواصل بین درزهای احرابی در پوشش بتنی ضخامت پوشش (سانتی‌متر) | فاصله‌ی تقریبی درز اجرایی (متر) ۵ متر بیش تر شود. در غیر این صورت احتمال ایجاد ترک‌های بزرگ وجود دارد و در نتیجه آب‌بندی درزها با مشکل مواجه می‌شود. در درزهای اجرایی که به منظور جبران افت بتن در اعضای بتنی آب‌بند با طول زیاد پیش‌بینی می‌شوند. فاصله زمانی پیش بینی قطعه‌های مجاور باید از ۴۸ ساعت بیش تر باشد. درصورتی که فاصله زمانی بتن ریزی قطعه‌ی ۱۳-۰- بررسی جزییات تقاطع کف‌بند با تکیه‌گاه‌ها کف بندها در بستر رودخانه از قفل یا ریشه استفاده می شود. ریشه ممکن است در عمق و یا در ساحل قرار گیرد. از مزایای قفل یا ریشه می توان به افزایش خط نشت و جلوگیری از به وجود آمدن لوله جریان و در نتیجه جدا شدن سازه از مصالح اطراف اشاره نمود. در این حالت قفل یا ریشه همانند دیوار سپری عمل کرده و طول خزش را در جهات افقی و عمودی افزایش می‌دهد. از آن‌جا که جنس مصالح سازه‌های تثبیت کننده بستر و کف‌بندها با بستر رودخانه متفاوت است جهت ایجاد اتصال بین سازه و بستر رودخانه وجود قفل یا ریشه ضروری است. از مزایای دیگر ریشه کمک به پایداری در سازه های تثبیت کننده بستر و کف‌بندها می‌باشد. با توجه به این که قفل یا ریشه درون خاک قرار می‌گیرد با توجه به برآیند نیروهای وارد بر آن در کنترل واژگونی سازه نقش مهمی را ایفا می‌کند. به این منظور ترانشه‌های نزدیک به لبه‌های کف‌بند با عرض حداقل ۱۰۰ خاک ریخته می‌شود. به طور معمول ۲۰۰ تا ۲۶۰ میلی‌متر (۸ تا ۱۰ اینچ) از آنتهای لبه‌ی کف‌بند داخل ترانشه قرار گرفته و برداشته شده پر کرده و می‌کوبند. فاصله‌ی تکیه‌گاه‌ها از یکدیگر ۴۶۰ میلی‌متر (۱۸ اینچ) است [۴۷]. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱۱ با پوشش‌های فرم -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل بازدهم - مبانی و ملاحظات طراحی نثبیت بستر با پوشش‌های نرم ۹۵/۰۳/۳۱ ۱۳۹ ۱-۱- کلیات امروزه پوشش‌های گیاهی به طور گسترده‌ای در حفاظت و تثبیت دیواره و سواحل رودخانه‌ها مورد مطالعه قرار گرفته‌اند [۴۶]. ریشه‌های گیاه باعث تحکیم خاک دانه‌ها و بهبود ساختمان خاک و افزایش مقاومت دیواره‌ها می‌شود. همچنین موجب مسلح شدن بیولوژیکی خاک گشته و مقاومت خاک را افزایش می دهد [۳۳]. از طرف دیگر اندام‌های هوایی گیاه, باعث افزایش زبری دیواره‌ها و کاهش سرعت و تنش برشی جریان آب شده و این عمل از طریق کاهش انرژی آب در محل دیواره‌ها انجام (شرایط اقلیمی, نوسانات جریان آب. ویژگی گیاهان و غیره) وابسته می باشند. اما از جنبه‌های اقتصادی و زیست محیطی, گزینه مطلوبی می‌باشند [۳۳و۵۰]. در این فصل مباحتی پیرامون نقش پوشش‌های گیاهی در تثبیت بستر آبراهه‌ها و نکات طراحی مورد نیاز در ُبراهه‌های پوشیده با انواع مختلف پوشش‌های گیاهی ارائه شده است. ۲-۷۱- تنش برشی آبراهه‌های پایدار توضیحات در رابطه با سرعت مجاز و تنش برشی در فصل سوم ارائه شده است. در ادامه نکات طراحی پیرامون سرعت و تنش برشی مجاز در آبراهه‌ها که توسط ۲0۰ تهیه شده است. ارائه گردیده است [۹۱]: - برای آبراهه هایی با جریان زیاد همراه با حجم قابل توجهی از رسوبات. یک حداقل مقدار برای سرعت و تنش برشی به منظور جلوگیری از رسوب زایی مورد نیاز است. به طوری که اهمیت این موضوع به اندازه اهمیت توجه به ماکزیمم سرعت و تنش برشی در این نوع آبراهه‌ها می‌باشد [۹۱]. - در آبراهه‌هایی که دارای مسیر پرپیچ و خمی می‌باشند. گاهی اوقات ممکن است حتی در شرایطی که متوسط نواحی که خاک دارای بافتی سست و مرطوب می باشد. ممکن است پدیده رسوب گذاری حتی در شرایطی اتفاق بیافتد که متوسط مقادیر سرعت و تنش برشی بالاتر از حداقل مقدار رسوب‌گذاری باشد [۹۱]. - منحنی شیلدز ارائه شده برای جریان یکنواخت بر روی یک بستر صاف. استفاده می شود و به خصوص در بسترهای شن و ماسه ای کاربرد فراوان دارد. این در حالی است که این منحنی برای بسترهای با مواد ریزدانه - درصورتی که مقطع عرضی آبراهه و شیب کاملا یکنواخت باشند. می‌توان محاسبات را بر روی یک مقطع متوسط انجام داد. در غیر این صورت مسیر مورد نظر را می‌توان به بخش‌های کوچک‌تری تقسیم کرد و برای هر کدام جداگانه محاسبات را انجام داد ‎.]٩۱[ 0۳٩ 0۲ ۳۳۵۱۵۵۲۹ ))0۳(‏ و۸ بکن]۱-1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۰ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر - مقدار بده که آستانه‌ای برای رخداد پدیده فرسایش مورد نیاز است را می توان با استفاده از منحنی بده- سرعت تعیین نمود و فراوانی وقوع آن را با استفاده از منحنی فراوانی- بده و یا مدت- بده تعیین نمود. رخ داد چنین بده حاکی از به‌وجود آمدن یک ناپایداری می‌باشد. برای مثال اگر در یک آبراهه حرکت و جابجایی ذرات کف دارای یک دوره بازگشت یک ساله باشند. این امر نشان می‌دهد که این آبراهه به طور بالقوه ۳-۱- طراحی آبراهه‌ها با پوشش گیاهی موسسه 11817۸۱ در راهنمای خود به شماره ۶۶۷ طراحی آبراهه با پوشش های گیاهی که در حفاظت آبراهه در برابر فرسایش خاک نقش موثری دارند. ارائه نموده است [۳۹]. انجام هرگونه طراحی پوشش گیاهی به شناخت عوامل موثر و دخیل در طراحی نیاز داردء مهم‌ترین این عوامل عبارتند از [۱۹]: - شرایط اقلیمی و هیدرولیکی محدوده رودخانه - شرایط هندسی و هیدرولیکی رودخانه مانند شیب کناره‌هاء سرعت جریان, تغییرات سطح آب رودخانه - بودجه. اعتبارات. امکانات و تجهیزات در دسترس - منابع ژنتیکی (گیاه و مواد گیاهی) - اهداف اصلی و فرعی طرح (مثل حفاظت دیواره‌ها و کناره‌ها و بهبود شرایط محیطی کناره آبراهه) منابع مورد نیاز در طراحی پوشش گیاهیء عمدتا شامل اندام‌های تکثیری گیاهان از جمله بذر در گیاهان علفی. چمنی و بوته‌ای. و قلمه و نهال در گیاهان درختچه‌ای و درختی و سایر اندام‌های تکثیری مشثل پاجوش, تقسیم ریشه. تقسیم گیاه (گیاهان چمنی) و سایر موارد است (این موارد کم‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرد) [۹۶] و [*۵] از آن‌جایی که موضوع اصلی, گونه های گیاهی است. رعایت نکات اساسی زیر در انتخاب صحیح نوع گیاه بسیار مهم و حایز اهمیت بوده و رعایت آن میزان موفقیت را افزایش می‌دهد [۹۶] و [۵۰]. - ویژگی‌های اقتصادی گیاهان (سهولت در استقرار به منظور کاهش عملیات واکاری و امکان استفاده اقتصادی از آن‌ها) - خصوصیات اکولوژیکی گیاهان (عکس العمل سریع و مناسب به محیط و تغییرات آن) - خصوصیات بیوتکنیکی گیاهان (این ویزژگی ها عبارتند از توانایی گیاهان در تحمل فشارهای مکانیکی ناشی از نیروهای وارده جریان آب) با توجه به موارد بیان شده در بالا. گیاهان انتخابی باید دارای ویژگی‌های خاص زیر باشند [۱۹]: - سازگاری مناسبی با شرایط محیطی داشته باشند. - از سرعت رشد مناسبی برخوردار باشند (به ویژه در مراحل اولیه رشد) (151(۸) ۱۱۳۵ز هش ۵1 10027۵1 بکنا-| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل بازدهم - مبانی و ملاحظات طراحی نثبیت بستر با پوشش‌های نرم ۹۵/۰۳/۳۱ )۱۴ - دارای ساختار ریشه‌ای مناسب باشند. - سهولت در زادآوری و تجدید حیات (به منظور ترمیم طبیعی گیاهان از بین رفته) معرض فرسایش دیواره‌ها شود) - استقرار آن‌ها براحتی امکان‌پذیر باشد (به ویژه در مراحل اولیه رشد) - سهولت دسترسی و در اختیار بودن مواد گیاهی مورد نیاز (به منظور کاهش هزینه‌ها) - در مقابل خطرات و صدمات مکانیکی دارای مقاومت نسبی خوبی باشند. - مقاومت خوبی در برابر آفت‌ها و بیماری‌ها داشته باشند. - از دسته گیاهانی باشند که توانایی بهبود شرایط فیزیکی, شیمیایی و بیولوزیکی خاک را داشته باشند (قادر به تثبیت ازت. گسترش و توسعه زیاد ریشه و افزودن بقایای گیاهی به منظور اصلاح شرایط خاک باشند) - از گیاهان مرغوب و غیرسمی (در صورت احتمال استفاده برای انسان و دام) باشند و تا حد امکان از گیاهان بومی منطقه باشند (به علت قدرت نسبی, مقاومت در برابر تنش های محیطی و سازگاری خوب گونه‌های بومی به شرایط محیطی). ۱-۳-۷۱ انتخاب گونه گیاهی به منظور انتخاب گونه‌های گیاهی مختلف باید به عوامل زیر توجه نمود [۴۶]: الف - وضعیت جریان و کیفیت آب نوسان های جریان آب در رودخانه ها و دائمی یا موقتی بودن آن. از عوامل اصلی و مهم در انتخاب روش, نوع مواد همچنین سرعت جریان آب و راستای حرکت آب از جمله عوامل دیگری است که موثر می‌باشند. انتخاب نوع گیاهان و گونه های مناسب. علاوه بر خصوصیات بیولوژیکی گیاهان. وصعیت جریان و کیفیت آب جاری. ج- ویژگی‌های خاک بستر و کناره رودخانه ویژگی های خاک کناره و بستر رودخانه. از جمله شیب. بافت. ساختمان. ظرفیت رطوبتی خاک. اسیدیته و پایداری خاک. (به ویژه شیب) در انتخاب روش و نیز نوع گیاهان مهم و قابل توجه است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۲ ۹۵/۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر د- ویژگی‌های گیاه ویژگی های فردی و اکولوژیکی گیاه, به خصوص از نظر تحمل تنش های محیطی و اکولوژیکی در انتخاب نوع گونه گیاهی بسیار مهم و اساسی است. گونه هایی باید انتخاب شوند که قابلیت تحمل شرایط ویژه منطقه و نیز میکروکلیمای" محل کاشت خود را داشته باشند. ۰- شکل هندسی و شرابط هیدرولیکی رودخانه هندسه رودخانه و شیب کناره‌ها از جمله عوامل موثر می‌باشند. شیب دیواره‌ها به منظور استقرار بهتر گیاهان. حتما باید براساس ویژگی‌های فیزیکی و پایداری خاک کناره‌ها (شیب به نسبت ابه۲ تا ۱به ۳) برقرار باشد. انحنا و زاویه پیچ‌ها ۱-۱-۳-۱ انتخاب مواد گیاهی برای تثبیت موقت براساس آزمایشات انجام شده همواره توصیه می‌شود که در آبراهه‌های رسی شنی از پوشش‌های گیاهی موقت از جمله گندم در اواخر فصل تابستان برای تثبیت بستر رودخانه استفاده گردد. این پوشش موقتی باعث می شود که مقدار بده مجاز ۵ برابر حالتی که آبراهه بدون پوشش می باشد. افزایش یابد. از جمله پوشش هایی که از آن‌ها برای تثبیت موقت آبراهه استفاده می‌شود عبارتند از ‎:]٩۱[ - جو از نوع ۷۷182۲6 1107001 - جوی دو سر از نوع 521172 ۸۷۵۲۵ در نواحی که زمستان چندان سرد نمی‌باشد. استفاده می‌گردد. - مخلوطی از گندم. جوی دو سر و چاودار - علفی به نام 13۲016 که مخصوص فصول سرد سال است. - چجم از نوع ‎٩00‏ 1۵111 به عنوان نمونه هر ساله از ارزن‌های دم روباهی و آلمانی به نام ‎٩۳‏ 501271۵ ارزن مرواریدی 1۲0۱18611 (سآ) 210۳102۳۲۵ و سورگوم‌های زراعی مخصوص که نسبت به بقیه موارد برای تثبیت موقت آبراهه در فصل تابستان مفید می‌باشند. از آن‌جایی که آرزن‌ها پس از جابجایی به اندازه سورگوم به رشد خود ادامه نمی‌دهد. لازم است که لایه نا زکی از مالچ بر روی آن پاشیده شود. استفاده از این بذرهای موقتی باعث جوانه زدن سریع گونه های با عمر کوتاه و حتی ممکن است به حفاظت و نگه‌داری کم از آن‌ها نیز منجر شود. این نوع پوشش‌های موقتی در نزدیکی حفره‌ای که دانه‌ها در آن کاشته می‌شوند. قرار می گیرند. این نوع پوشش‌های حفاظتی باعث می‌شوند که دانه‌های علفی در طول فصول بهار یا پاییز به داخل حفره نفوذ کنند. 6 ۳۷/۱۵۲۵. -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل بازدهم- مبانی و ملاحظات طراحی تثبیت بستر با پوشش‌های نرم ۹۵/۰۳/۳۱ ۱۳۳ ۲-۱-۳-۱- انتخاب مواد گیاهی برای تثبیت دائم برای تثبیت بستر آبراهه, بسیاری از گیاهان می توانند به عنوان پوشش‌های دائمی مورد استفاده قرار گیرند. پرکاربردترین این گیاهان که برای تمامی فصول از آن‌ها می‌توان استفاده نمود. شامل علف‌های زراعی؛ به نام‌های زیر ۰ ملع ,018۵55 ما ,ککق ۷۳۵0 ,ذک 01131022 ,کک2 02132 +کک 1222 806 ۷15 ,۹۵11621285 ۷16 ,۳۵12285 51001 این علف‌ها قادر به رشد بر روی خاک‌های مختلف هستند. مهم‌ترین مشخصه این گیاهان این است که قادرند در بستر آبراهه زنده بمانند و رشد کنند [۹۱]. از بین گیاهان معرفی شده در بالا علف 00714287899 بیش ترین کاربرد را در تثبیت بستر آبراهه به خصوص در جنوب امریکا دارد. این گیاه قادر است بر روی انواع مختلف خاک ها رشد کند. گونه های مختلف این نوع گیاه در مقابل سرمای زمستانی مقاوم بوده و به صورت متراکم رشد می کند. در شرایطی که سرمای زمستانی شدید نباشد. می توان از گونه‌های «011۵1۱-) ۸۲120۵» و بذر جدیدی از این گیاه تحت عنوان «8۲۵95 ۳۵۲۹۵ 01 5000» استفاده نمود که البته گونه جدید مقاوم‌تر از گونه ۲0۱۱۳۵۲۹ ۸۲17012» می‌باشد. این گونه جدید هم اکنون جنبه تجاری داشته و در لازم به ذکر است که گیاه 00۲14287295 در برابر سایه مقاوم نیست و نباید به صورت ترکیبی با علف‌های بلند کاشته شود. در این میان استفاده از حبوبات زمستانه یک‌ساله نظیر |۷۵1۵ 321۲۷ ۷۵1۵۱ 12۵۳۳0۷/1۵ و یا گونه‌های تابستانه آن‌ها نظیر 109۳0007۵ ۳0۳۵۵ به حفظ و نگه‌داری ذرات خاک کمک می‌کند. همجنین انتخاب نوع گیاه مورد استفاده به منظور تثبیت بستر آبراهه بستگی به در دسترس بودن بذر آن گیاه نیز دارد. کمبود بذرهای مربوط به فصول گرم اغلب باعث شده که از بذرهای مشابه متناسب با موقعیت منطقه مورد نظر استفاده شود. عدم دسترسی به گونه های مرغوب و ارقام سازگار با شرایط سخت محیطی اغلب باعث شده است که برنامه های بذرپاشی به تعویق بیفتد و یا برای آن منطقه اجرا نشود ‎.]٩۱[ استفاده از این گیاهان به صورت ترکیب چند نوع می تواند در کنترل فرسایش خاک کمک زیادی نماید که البته باید در انتخاب آن‌ها دقت لازم را به عمل آورد. مثلا گیاهان خوراکی می توانند در ترکیب با گیاهان مذکور برای کنترل فرسایش خاک استفاده گردند. به عنوان نمونه حبوباتی که سازگار با این گیاهان علفی بوده و رقابتی با آن‌ها نمی کنند. می‌توانند در کنترل فرسایش نقش موثری داشته باشند [۹۱] ۳-۱-۳-۱- بذرپاشی آبی و مالچ پاشی بذرپاشی و مالچ‌پاشی بر روی دامنه‌های شیب‌دار صورت می‌گیرد و نیاز به مقدار زیادی آب دارد. به منظور انجام این -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴ ۹۳/۳ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر ۱- استفاده از بذرهای گندم و یونجه که به عمق ۴ تا ۵ اینچ بر روی سطح شیب‌دار با استفاده از یک دیسک پخش می‌شوند. در حدود ۱ تا ۱/۵ تن در هر ایکر از این بذرها مورد نیاز است. مالچ‌ها در حفظ رطوبت سطح خاک و یونجه دارند این است که آن‌ها منبعی از علف‌های هرز می‌باشند و صرف نظر از نوع آن‌ها می‌توانند باعث تولید ۲- در شرایطی که منطقه از پتانسیل بالایی در تولید رواناب برخوردار باشد. از پوشش‌های ساخته شده از جنس ۲-۳-۱ تعیین عوامل طراحی آبراهه به طور کلی پایداری یک آبراهه پوشیده شده با پوشش‌های گیاهی به هندسه آبراهه. شیب. فرسایش پذیری خاک و خواص پوشش گیاهی مورد استفاده بستگی دارد. لذا در طراحی یک آبراهه به عوامل گیاهی و پارامترهای خاک که بیش از پیش اهمیت دارند باید توجه نمود که در ادامه این عوامل تشریح شده‌اند ‎.]٩۹۱[ ۱-۲-۳-۱ عوامل گیاهی طراحی یک آبراهه پایدار با توجه به تنش موثر وارده بر لایه‌ی خاک. نیازمند تعیین دو پارامتر مربوط به پوشش گیاهی است. یکی شاخص ۱ که عبارتست از پتانسیل پوشش گیاهی به منظور مقاومت در برابر جریان و دومین پارامتر فاکتور پوشش گیاهی :-) می باشد که عبارتست از درجه‌ای از پوشش گیاهی که مانع سرعت و تنش برشی بالا در روابط آب و خاک می‌شود [۹۱]. ۱-۱-۲-۳-۷۱- شاخص تاخیر ".) این پارامتر پتانسیل تاخیر پوشش گیاهی را نشان می دهد. به طوری که این پارامتر تنش محدود کننده پوشش گیاهی را تعیین می‌کند. با استفاده از رابطه زیر مقدار این شاخص محاسبه می‌شود ‎:]۹٩۱[ 1 (۱-۱۱) 3 حع بل واحدها در سیستم متریک می باشند. در رابطه (۱-۱۱) اگر واحدها با هم هماهنگی داشته باشند. این شاخص بدون بعد خواهد بود. با استفاده از این شاخص حداکثر تنش برشی مجاز بر روی پوشش گیاهی (چج) به دست می‌آید که به 6۳۷۵ 1۵12۲0266 -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل بازدهم - مبانی و ملاحظات طراحی نثبیت بستر با پوشش‌های نرم ۹۵/۰۲/۳۱ ۳۵ (۲-۱۱) 0.75 > یت که دو یا چند پوشش علفی در آبراهه استفاده شده باشد. طول ساقه معادل با ریشه متوسط مربعات طول ساقه هر یک از آن‌ها به طور جداگانه می‌باشد. همچنین همان طور که رابطه (۱-۱۱) نشان می‌ دهد علاوه بر طول ساقه گباه نیاز به .]٩۱[‏ با توجه به این که شرایط پوشش گیاهی از سالی به سال دیگر و نیز از فصلی به قصل دیگر متغیر می باشد. در نظر با استفاده از جدول (۱-۱۱) بسته به نوع گیاه» می‌توان به دست آورد ۲-۱-۲-۳-۷۱- فاکتور پوشش گیاهی !,) این شاخص عبارتست از مقدار پوشش گیاهی مورد نیاز که مانع از وقوع سرعت و تنش برشی بالا در آبراهه می گردد و آگاهی از مقدار آن ن مانع وقوع فرسایش موضعی در آبراهه می شود. به عبارت دیگر ا, ین شاخص نماینده حداقل پوشش مورد نیاز می باشد و نه مقدار متوسط آن. همجنین مقدار فاکتور پوشش گیاهی به تراکم یکنواخت گیاه نیز بستگی دارد که مقدار آن نیز بستگی به نوع گیاه دارد که با توجه به جدول (۱-۱۱) می‌توان به‌دست آورد [۹۱]. جدول۱-۱۱- شاخص ,:) به همراه مقاد بر مختلف تراکم ساقه در گیاهان مختلف ‎]٩۹۱[ تراکم ساقه در واحد سطح_ ] پوشش های گیاهی آزمای 3 0 1 ۹ 055 ۰ 1۲۵۱۵ 55 |- ۷۵8۵131101 00۷۵۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۶ ۹۵/۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر ۲-۲-۳-۱ عوامل خاک از بین عوامل خاکی موثر در طراحی یک آبراهه پایداره دو پارامتر یکی زبری ذرات خاک ,و دیگری تنش برشی دهنده میزان مقاومت در برابر جریان می‌باشد. این پارامترها در فصل سوم این ضابطه بحث شده‌اند. ۳-۳-۱- روش عمومی طراحی آبراهه با پوشش گیاهی در این بخش طراحی آبراهه با انواع مختلف پوشش های گیاهی به کار رفته در تثبیت آن ارائه شده است که در ادامه هر یک به تفکیک تشریح شده‌اند ‎.]٩۹۱[ ۱-۳-۳-۱- روش طراحی آبراهه با پوشش گیاهی خطی " برای طراحی آبراهه با پوشش گیاهی خطی نکاتی را باید مورد توجه قرار داد که توجه به آن‌ها اهمیت فراوانی در فرآیند طراحی دارد. این نکات به شرح زیر می‌باشند ‎:]٩۱[ ۱- مقاومت جریان بستگی به بده و هندسه آبراهه دارد. فرسایش‌پذیر به‌وجود می‌آید. ۳- با توجه به این که ویژگی‌های پوشش گیاهی هم از جنبه تصادفی و هم دوره‌ای در طول زمان تغییر می‌کند لذا به هنگام طراحی به هریک از این ویژگی‌ها باید توجه نمود. تمپل و همکاران " در سال ۱۹۸۷ مراحل طراحی آبراهه با پوشش گیاهی خطی را تشریح نمودند. آن‌ها با حل معادلات مربوط به هندسه آبراهه و تنش مرزی در کناره های آبراهه طراحی را انجام دادند. این تنش مرزی که توسط سیستم ریشه‌ای گیاه در جداره‌های آبراهه به وجود می‌آید. با تغییراتی بر روی روابط تنش موثر و در نظر گرفتن محدودیت های اضافی برای شرایط خاصی چون در نظرگرفتن تنش بر روی پوشش گیاهی به جای تنش موجود بر مرز فرسایش پذیرء محاسبه می گردد ‎.]٩۱[‏ به منظور محاسبه عمق و عرض مورد نیاز آبراهه باید تنوع پوشش گیاهی را در که مقادیر حداقل پارامترهای ,ن) ومل) می باشند. برآورد گردد. همجنین حداکثر پوشش تخمین زده شده برای برآورد عمق مورد نیاز آبراهه (ظرفیت آبراهه) مورد استفاده قرار می‌گیرد ‎.]۹٩۱[ در بسیاری از موارد می توان با روش آزمون و خطا مراحل طراحی را انجام داد. برای این منظور چاو در سال ۱۹۵۹ روشی را برای طراحی آبراهه پوشیده شده با پوشش گیاهی خطی ارائه نمود. به منظور طراحی به روش چاو ابتدا باید با 0۳855-040 -[ 1016 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل بازدهم - مبانی و ملاحظات طراحی نثبیت بستر با پوشش‌های نرم ۹۵/۰۲/۳۱ ۱۳۷ در نظر گرفتن شرایط بحرانی پایدار با توجه به نقش حفاظتی پوشش گیاهی بالغ در آبراهه که منجر به به وجود آمدن مقاومت در برابر جریان می‌شود. یک طرح اولیه برای آبراهه به منظور تعیین ظرفیت آن در نظر گرفت. در شرایطی که آبراهه بذرپاشی شده است و هیچ پوشش حفاظتی به منظور مهار فرسایش وجود نداشته باشد. طرح اولیه آبراهه باید به شکل سهموی با یک عمق خیلی کم باشد. برای این منظور لازم است به منظور افزایش مقاومت در برابر جریان» سطح مقطع جریان را افزایش داد. همچنین باید مقداری هم برای ارتفاع آزاد آب در نظر گرفت [۹۱]. ۲-۳-۳-۷۱- طراحی آبراهه با پوشش پتویی گیاهی" به منظور طراحی این نوع آبراهه هاء باید به جای سرعت مجازء تنش برشی را در نظر گرفت. مقدار تنش برشی با سرعت. پیش‌بینی دقیق‌تری را بتوان به‌دست آورد [۹۱]. در شرایطی که آبراهه جریان متناوب داشته باشد. بهتر است که از پوشش گیاهی خطی برای افزایش پایداری آبراهه استفاده گردد و در شرایطی که آبراهه دارای جریان دائمی و بلندمدت باشد. پوشش‌های چمنی و خطی کارساز نبوده و باید از پوشش‌های مکانیکی " نظیر پوشش پتویی استفاده گردد [۹۱]. کروک" در سال ۲۰۰۰ به منظور طراحی آبراهه با پوشش پتویی (*/73) به نکات زیر اشاره نمود [۶۱]: ۱- در شرایطی که پوشش پتویی به منظور حفاظت آبراهه در نظر گرفته شده باشد. قبل از این که گیاهی رشد کند. آبراهه اصلی باید برای حالت بدون پوشش گیاهی طراحی گردد. ۲- در این نوع آبراهه‌ها تراکم پوشش گیاهی معمولا به ۵۰ درصد می‌رسد. ۳- یک آبراهه دائمی به طور کامل توسط پوشش گیاهی پوشیده شده و با به کارگیری پوشش پتویی محافظت می‌شود. لازم به ذکر است که حداقل پوشش پتویی مورد نیاز به ارتفاع ۰/۵ اینچ در خاک می باشد. چرا که بیش تر از این مقدار منجر به مخفی شدن پوشش گیاهی می‌گردد. مقدار تنش برشی در این نوع آبراهه‌ها را با استفاده از رابطه زیر 5 (۳-۱۱) اش 7 1 و 1 ضریب زبری پوشش گیاهی می باشد. در رابطه بالا به منظور در نظر گرفتن ماکزیمم تنش برشی, از عمق جریان به جای شعاع هیدرولیکی استفاده می گردد. این در حالی است که در اکثر آبراهه‌ها مقدار عمق خیلی نزدیک به شعاع هیدرولیکی |- ۷۵۵۵13100 ۲۳۵۵| 16۳ 5 2- ۱1001۵1۵1] 6 عا00 -3 4- ] ۲ 1۵۱10۳۵۱۵۱ 15 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر می باشد؛ به خصوص در شرایط وجود جریان ورقه‌ای" در آبراهه. فاکتور پوشش مورد استفاده در این رابطه نیز تابعی از میزان همان‌طور که قبلا آشاره گردید با استفاده از جدول (۱-۱۱) به ازای آنواع مختلف پوشش گیاهی می‌توان مقدار آن را به‌دست ۱ ۵۴ ۳ خیلی خوب و عالی به ترتیب معادل س. .۳۰۱ و می‌باشد. ضرب شود. در گیاهان تست نشده‌ای که در جدول (۱-۱۱) ارائه نشده اند. فاکتور پوشش گیاهای تحت تاثیر میزان تراکم ساقه گیاه و یکنواختی در سطح زمین می باشد و مقدار ۲۶ آن‌ها با تقریب زدن از روی گیاهان مشابه‌ای که در جدول (۱-۱۱) وجود دارد. به‌دست می‌آید. به عنوان نمونه چمن‌های زراعی در جدول (۱-۱۱) وجود ندارند؛ ولی مشابه پوشش‌های گیاهی می‌باشند که در بالای جدول (۱-۱۱) قرار دارند و لذا مقادیر ,) بیش‌تری نسبت به آن دسته از علف‌هایی دارند که در انتهای جدول قرار گرفته‌اند ‎.]٩۱[‏ نکته‌ی دیگر این که در مورد حبوبات تست شده از جمله گونه‌هایه1[ه2[12 و 5071002 1050001072[ تعداد یا تراکم ساقه به منظور مقاومت در برابر جریان (مطابق ۳-۳-۳-۷۱- طراحی در مسیرهای خمیده آبراهه پوشیده با پوشش گیاهی با تغییر فرمول اصلی محاسبه تنش برشی می‌توان میزان تنش برشی در خم یک آبراهه را به‌دست آورد. به طور طبیعی ماکزیمم تنش برشی در مرکز آبراهه که معمولا عمیق‌ترین نقطه آن می‌باشد. وجود دارد. این در حالی است که یک نیروی هیدرودینامیکی در قوس خارجی آبراهه وجود دارد که منجر به افزایش سرعت و تنش برشی شده که بالتبع آن قدرت فرسایندگی در آبراهه افزایش می‌یابد. این در حالی است که رسوب‌گذاری در نزدیکی قوس آبراهه که سرعت جریان در آن پایین است. رخ می‌دهد. با استفاده از رابطه زیر می‌توان تنش برشی در قوس یک آبراهه را محاسبه نمود [۹۱]: (۴-۱۱) ده وا که در جایی که 1۹6 شعاع خمیدگی (متر) و 1 عرض کف آبراهه (متر) می‌باشد. در شکل(۱-۱۱) تمامی این پارامترها نشان داده شده است. ]- [۶7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل بازدهم - مبانی و ملاحظات طراحی تثبیت بستر با پوشش‌های نرم ۹۵/۰۳/۳۱ ۳۹ مرکز ابراهه وی اس ی سک مها سیم ی ۹ مناطقی که دارای تنش ار شکل ۱-۱۱- موقعیت تنش برشی به همراه پارامترهای طراحی در قوس آبراهه [ (۲۵۶:) ۸۲6۲۱۵۲ ‎]٩۹۱)۳۵۲۸۳ فرمول ارائه شده در رابطه (۵-۱۱) را برای آبراهه ۷ شکل نمی توان استفاده نمود. چرا که در این نوع آبراهه ها عرض کف آبراهه صفر است. کروک در سال ۲۰۰۱ بیان نمود که این نوع آبراهه ها به دلیل مشکلاتی که در ساخت آن‌ها وجود دارد. امکان طراحی آن‌ها وجود ندارد. همجنین مقدار طول حفاظت مورد نیاز در برابر افزایش تنش برشی در قوس خارجی آبراهه به صورت زیر نشان داده شده است ‎٩۹۱‏ ]: ی (۶-۱۱) سکم با 1 که در آن ما معادل طول حفاظتی مورد نیاز در برابر افزایش تنش برشی در قوس خارجی رودخانه (متر)» ‎1٩‏ شعاع هیدرولیکی (]/۸) (متر) و 1 ضریب زبری می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱۳۲ حفاغلت بستر با کیسه های زئویگ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوازدهم- حفاظت بستر با کیسه های ژئوبگ ۹۵/۰۳/۳۱ ۵۳ ۱-۲ کلبات سازه‌های پوششی در کف رودخانه‌ها و آبراهه‌هاء در اطراف پایه‌های پل و در پایین‌دست بندهای انحرافی برای حفاظت از بستر و جلوگیری از فرسایش موضعی به‌کار می‌روند. پوشش کف عموما به‌صورت موضعی اجرا می‌شود و در کوتاه‌مدت با توجه به هزینه کم‌تری که نسبت به سازه‌های ثبیت‌کننده‌ای چون کف‌بند دارند. کاربرد وسیعی دارند. این نوع پوشش ها در کف رودخانه در اطراف آبشکن هاء پل‌ها و غیره کاربرد دارند که از فرسایش و حفر گودال جلوگیری کرده و یا روند فرسایش را کندتر می‌کنند [۵۴]. در این فصل نکاتی در مورد طراحی و اجرای کیسه‌های ژئوبگ ارائه شده که در ادامه به آن پرداخته شده است. ۲-۲۳- نظربه طراحی کیسه‌های ژئوتکستایلی و یا زئوبگ" به طور گسترده‌ای برای مهار فرسایش استفاده می‌شوند [۷۳]. این کیسه‌ها که با ماسه پر می‌شوند» روشی نوین و اقتصادی به منظور حفاظت کف و کناره‌های آبراهه در مقابل آبشستگی هستند. ژئوبگ ها معمولا حجمی بین ۱ تا ۱۰ مترمکعب دارند که اغلب حجم کم تر از ۶ مترمکعب آن رایج است. مطالعات به‌خصوص در بخش‌های کشاورزی می‌باشند [۸۳]. این پوشش‌ها از کیسه‌های ژئوتکستایلی بافته‌شده ساخته شده‌اند که در نزدیکی رودخانه با مصالح شن و ماسه پر می شوند. ژئوبگ‌ها در زیر سطح آب به شکل یک پوشش حفاظتی از کناره‌های رودخانه شروع شده و به صورت یک کف‌بند انعطاف پذیر تا کف آبراهه امتداد می‌یابد و بدین ترتیب پدیده آبشستگی نواحی کف و کناره را مهار می‌کنند. در شکل (۱-۱۲۳) نمونه‌ای از این پوشش‌ها نشان داده شده است [۸۳]. 8 ی 000 ادا و : 1 500۳۵ چ۹//۳" ۱ :۳ 7 ۱ : ۹۵۳" , ۵ : 1 شکل ۱-۱۲- نحوه قرارگیری کیسه‌های ژئوبگ از کناره تا کف آبراهه 85 060161۱6 -| 060285 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۴ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر در هنگام بارگذاری این کیسه ها و ساخت آن‌ها باید به این نکته توجه شود که باید به منظور حداقل نمودن زهکشی آب از درون این کیسه‌هاء چگالی اولیه رسوبات و مواد به کار رفته در داخل آن‌ها را افزایش دهند. پر شدن کیسه‌های ژئویگ و سپس قراردادن آن‌ها در محل مناسب بخش حساس و مهمی می‌باشد. در برخی از پروژه‌های مهندسی قبل از دوختن کامل کیسه‌ها داخل این کیسه‌ها پمپ می‌کنند. انجام این عمل توسط نیروی انسانی اغلب مشکل و زمان‌بر خواهد بود [۷۳]. ۳-۲- تعیین ابعاد و جزبیات اجرایی کیسه‌های ژئوبگ که از ماسه پر می‌شوند و سپس به طور کامل دوخته می‌شوند جایگزین خوبی برای پوشش‌های سنگی در حفاظت از کف آبراهه در برابر فرسایش هستند. این پوشش ها از نظر هیدرولیکی و از نظر ساختاری بسیار پایدار می‌باشد. چرا که آن‌ها بسیار سنگین و عریض می‌باشند. کیسه‌های ژئویگ همچنین عملکرد خوبی دارند و به صورت چندین واحد بر روی هم انباشته می‌شوند. از جمله نقاط قوت این پوشش‌ها به موارد زیر باید اشاره نمود: - به عنوان دیوار حایل, موثر عمل می‌نمایند. - نصب و راه‌اندازی آسانی دارند. - اغلب از مواد شن و ماسه موجود در محل برای پرکردن آن‌ها استفاده می‌گردد. - کارآمد و موثر هستند. این کیسه‌ها که با ماسه توسط آب پر می‌شوند. پس از چند هفته آب موجود درآن طی فرآیند تبخیر و تعرق از کیسه خارج می‌شود و مواد جامد آن به صورت کاملا به هم چسبیده و سخت باقی می‌ماند. در شکل (۲-۱۲) نمونه‌ای از یک کیسه ژئوبگ را نشان می‌دهد که پس از دو هفته تمام آب داخل آن خارج شده و مواد صلب و محکمی را تشکیل داده است [۵۴]. اکثر کیسه‌های ژئوبگ به شکل بیضی هستند که محور طولی آن‌ها بزرگ‌تر از محور عمودی آن‌ها می‌باشند. شکل ۲-۱۲- کیسه‌های زئوبگ پس از دو هفته خشک شدن مواد درون آن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوازدهم- حفاظت بستر با کیسه های ژئوبگ ۹۵/۰۳/۳۱ ۵۵ به منظور طراحی این کیسه ها ابتدا می بایست شدت ریزش جریان در هنگام پر کردن آن‌ها با ماسه و رسوبات را حساب نمود. برای این منظور از رابطه زیر استفاده می‌شود [۷۳] (۱-۱۲) ونوا ۸ 8 ِا ۱ که در ان ۹501 شدت ریزش از سطح ان ری شدت جریان ورودی ( ۰ سطح مقطع افقی زئویگ (*۲) ۹ 1 5 «شکل ۳-۱۲). با تغییر عرض کیسه‌های زژئوبگ سطح آن نیز تغییر می‌کند. لذا با استفاده از رابطه زیر سطح ژئوبگ محاسبه می‌شود: (۲-۱۲) آ1۷ ۸ که در آن (۷۷)۳ عرض ژئوبگ که تابع عمق رسوبات است (متر)» ‏ عمق رسوبات (متر) وم طول ژئوبگ (متر). برای محاسبه حجم ذرات خشک جامد در داخل ژئوبگ رابطه زیر پیشنهاد شده است [۷۳]: ۷-1000503۰ که در آن ,۷ حجم ذرات جامد خشک داخل ژئوبگ (مترمکعب)» ,5 غلظت متوسط مواد جامد (*۰)8/1,/ حجم ان ۰ ژئوبگ (۰)31 ,1 عملکرد کیسه‌های ژئوبگ و 05 وزن مخصوص ذرات جامد می‌باشد. برای محاسبه حجم ژئویگ‌ها از رابطه زیر استفاده می‌شود [۷۳]: (۳-۱۲) ساو رل - ۷ که در آن ,ل ماکزیمم عرض ژئوبگ (متر) و ول ماکزیمم ارتفاع ژئوبگ (متر) می باشد. همچنین حجم آب به کار گرفته شده در کیسه‌های ژئوبگ در انتهای عمل بارگذاری با استفاده از رابطه زیر به دست می‌آید [۷۳]: (۴-۱۲) و۶1 ۷ که در آن ,۷ حجم آب منفذی باقی‌مانده در انتهای عمل بارگذاری (*: ۲) و۲ حجم ذرات جامد (*: ۲) می‌باشد. لازم به ذکر است که اگر حجم ذرات جامد از دست رفته در طول عمل بارگذاری را از حجم کل ذرات جامد آورده شده ۱- 5۳۲۵۲۵ 0۷۵۲110۳ 1۵16 )5014( -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر در طی عمل بارگذاری کسر کنیم. حاصل آن حجم ذرات در انتهای عمل بارگذاری را نشان می دهد. همجنین در داخل این کیسه‌ها حجم آبی که در طی عمل بارگذاری مورد استفاده قرار می‌گیرد به شرح زیر محاسبه می‌شود: 6 ۲۱ 1 ۳ << 03 ۷ . و000 ۹ و مقدار آب بیرون ریخته شده معادل است با: ۷7 له ار - ویر( : ۷۶) کم( ۷ با ساده نمودن رابطه بالک فرمول ربر حاصل می‌شود: (۷-۱۲) 1 10۹۳ 1 ز5 0 1 ۴-۲- حفاظت با کیسه‌های ژئوبگ تکنولوژی استفاده از کیسه‌های ژئوبگ در راستای حفاظت بستر و کناره‌های رودخانه‌ها از سال ۱۹۹۹ توسعه یافت. این روش حفاظتی اولین بار در کشور بنگلادش در یکی از پروژه‌های آن تحت عنوان ۳۸3-21 برای حفاظت سواحل رودخانه جامونا" در برابر فرسایش به‌کار گرفته شد [۹۵]. در این راستا انجمن توسعه آب بنگلادش (1۷10131) به ارزیابی اثرات زیست محیطی استفاده از این نوع پوشش‌های حفاظتی پرداخت که در ادامه به آن‌ها اشاره شده است. همچنین مطالعات بلوک‌های بتنی» پوشش‌های سنگی و غیره کم‌ترین هزینه اقتصادی را در پی داشته است. به طوری که در سرتاسر جهان دیده شده که حفاظت بستر و سواحل رودخانه‌ها در برابر فرسایش با استفاده از این نوع پوشش‌ها نیازمند هزینه نگه‌داری و نصب کم ابزارآلات سبک. فضای کم برای ساخت آن. هزینه حمل و نقل پایین و نیاز به انرژی پایینی دارند [۹۵]. مواد پرکننده داخل این کیسه ها که عمدتا ماسه بوده, قابل دسترس بوده و از نظر اقتصادی بسیار مقرون به صرفه می‌باشند. همچنین ساخت این نوع پوشش‌ها در مقایسه با پوشش‌های سنگی و بلوک‌های بتنی بسیار آسان‌تر می‌باشد. تنها جنبه منفی استفاده از ژئوبگ‌هاء حساسیت آن‌ها به اشعه 17۷ و آب‌های بسیار قلیایی و یا بسیار اسیدی می‌باشد [۹۵]. به طوری که کیسه‌های ژئوبگ موجود در بازار در برابر تابش خورشیدی تا ۱۶۰ کیلولانگلی در سال مقاومت دارند. این درحالی است که در برخی نواحی از جمله بنگلادش مقدار تابش خورشید در سال تا ۱۸۰ کیلولانگلی در سال نیز می‌رسد [۹۵]. به طور کلی ژئوبگ‌ها در سه سایز مختلف در اقدامات حفاظتی مورد استفاده قرار می‌گیرند: نوع ۸ -ع) 175 نوع 13 -یا 250 (۱۷۷]3ج) 3027۵ 10۷۵1001۵۲ ۷/۵1۵۲ داک1206عسظط -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوازدهم- حفاظت بستر با کیسه های ژئوبگ ۹۵/۰۳/۳۱ ۵۷ ادامه به تشریح هر یک از آن‌ها پرداخته شده است: ۱-۴-۲ اثرات بر روی اکوسیستم به منظور بررسی اثرات ژئوبگ‌ها بر روی اکوسیستم به ارزیابی تاثیر آن بر روی عواملی چون کیفیت آب. زیستگاه اکوسیستم" گیاهان روییده شده در سطح زمین ‏ جانوران زمینی " گیاهان آبزی" پستانداران آبزی" زیستگاه های اعماق دریا" پرداخته شده است [۹۵]. - تاثیر بر روی کیفیت آب کیسه‌های زئوبگ در زیر سطح آب که به منظور حفاظت در برابر فرسایش به‌کار می روند. از نظر شیمیایی تقریبا بی اتر هستند. به طوری‌که در مقایسه با پوشش‌های بتنی کدورت آب در نزدیکی آن‌ها خیلی پایین است [۹۵]. - تاثیر بر روی زیستگاه‌های جانوری اثر منفی که می‌تواند وجود داشته باشد اقدامات مربوط به ساخت آن‌ها در محل می‌باشد که بسیار ناچیز است [۹۵]. - تاثیر بر روی زندگی گیاهان بر روی سطح زمین در هنگام ساخت کیسه‌های ژئوبگ اقدامات مربوط به کندن گیاهان موجود در سطح زمین و در واقع ریشه ک گیاهان رویبیده شده در سطح رمین حداقل بوده 9 لذا تاثیر کمی بر روی زیستگاه‌های گیاهی دارند [۹۵]. - تاثیر بر جانوران گاهی اوقات ساخت برخی سازه‌ها بر روی بستر رودخانه می‌تواند مشکلاتی را برای زیستگاه‌های جانورانی که با آبراهه‌ها و رودخانه ها سر و کار دارند. به‌وجود آورد. به عنوان نمونه با ساخت پوشش‌های بتنی در حفاظت از بستر رودخانه‌ها مشکلاتی برای جانورانی چون دوزیستان, گربه ماهیان و غیره به‌وجود می‌آید. این در حالی است که وجود ژئوبگ‌ها در بستر آبراهه‌ها هیچ مشکلاتی را برای این قبیل جانوران از لحاظ دسترسی آن‌ها به آب به‌وجود نمی‌آورد [۹۵]. |- 00۹۹1۵۱ 1 2- 10651712 ۹ 3- 10۳۳۵۹1۲1۵ 4 4- ۸۵۵۲۱ 2۵ 5- ۸0۵16 ۱1۵۵5 6- 7601116 ۲۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر - تاثیر بر روی گیاهان آبزی کیسه‌های ژئوبگ با توجه به این که منطقه‌ای در بستر آبراهه‌ها را پوشش می‌دهند. لذا تاثیراتی بر روی گیاهانی که به صورتث شناور و غوطه‌ور می‌باشند. می گذارند. اما این تاثیرات موصعی و کوتاه‌مدت می‌باشد. به دلیل سرعت بالای تولید لجن در رودخانه‌ها و آبراهه‌هاء گیاهان از بین رفته مجددا احیا می‌شوند. همجنین کیسه‌های ژئوبگ زمینه را برای رشد برخی گیاهان آبزی چون جلیک‌های شناور فراهم می‌کنند [۹۵]. - تاثیر بر روی پستانداران آبزی کیسه‌ها باعث مسدود شدن حرکت پستانداران نمی‌شود [۹۵]. - زیستگاه‌های اعماق دریا نصب این پوشش‌ها در بستر آبراهه‌ها به‌طور کامل باعث پوشش کف آبراهه‌ها شده» لذا مناطق زیستی در کف آبراهه‌ها و رودخانه‌ها را پوشش می‌دهد. ولیکن این از بین رفتن گیاهانی که در اعماق رودخانه‌ها می‌رویند. موقتی و کوتاه‌مدت می‌باشد. چرا که پس از مدتی بر روی این کیسه‌های ژئوبگ. جلبک‌ها و گیاهانی از این قبیل (لجن) تشکیل ۲-۴-۲ اثرات بر روی شیلات! در این بخش به ارزیابی تاثیر کیسه‌های ژئوبگ بر روی عواملی چون زیستگاه‌های ماهیان» مهاجرت ماهیان, تولید ماهیان و - زیستگاه‌های ماهیان در هنگام بارگذاری کیسه‌های ژئوبگ. زیستگاه‌های ماهیان در آبراهه‌ها 0 رودخانه‌ها منتقل شده 0 خسارت‌هایی به ماهیان موجود در اعماق رودخانه‌ها از جمله پلانکتون‌ها وارد می‌آید. وجود این پوشش‌های ژئویگ در مناطق با آب شیرین؛ زندگی ماهیانی چون ایر ریتاء بول" پانگاس بولا" و نیز برخی از ماهیان کوچک با مشکل نمودن دسترسی آن‌ها به منابع غذایی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. با توجه به این که مدتی پس از نصب این کیسه‌های ژئوبگ بر روی آن‌ها 5 -[ 5060060 ۳۹ -2 (۷۵۲ 1۷۹[ع۸۵۸0۲) ۸۳۵ -3 (۲11۵ 1۹11۵) 1111۵ -4 (۸1 ۱/۵11280) |0۵ -5 (82515 :۳۵ ۳۵۵25105) ۳38۵5 -6 (21۳15 00165ع010550)) هاباظ -7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوازدهم - حفاظت بستر با کیسه های زئویگ ۹۵/۰۳/۳۱ 2۹ جلیک‌ها و گیاهان آبزی رشد می‌کنند. این منبعی می‌شود برای تغذیه ماهیان. همچنین حمایت‌ها و پشتیبانی‌های ماهیگیران محلی در احیای مجدد زیستگاه ماهیان نقش موثری دارد [۹۵]: - تاثیر بر روی مهاجرت ماهیان آبراهه ها و رودخانه ها مسیرهایی هستند برای مهاجرت ماهیان که به منظور تهیه مواد غذایی و یا تولید مشل از آن‌ها عبور می‌نمایند. وجود این پوشش‌های ژئوبگ به دلیل کنترل نمودن آبشستگی کف آبراهه‌ها و رودخانه‌ها باعث شیفت پیدا کردن مسیر مهارجرت ماهیان به صورت موضعی و کوتاه‌مدت می‌گردد [۹۵] - تولید ماهیان در هنگام ساخت و تولید پوشش های حفاظتی در بستر رودخانه ها مواد رسوبی و ذرات گرد و خاک در آب افزایش یافته و این امر باعث تیرگی آب رودخانه‌ها و پایین آمدن تولید مثل ماهیان و کاهش کیفیت آن‌ها می‌گردد. این امر در مورد کیسه‌های ژئوبگ به دلیل تکنولوژی که در ساخت آن‌ها وجود دارد بسیار ناچیز است [۹۵]. - گونه‌های متفاوت ماهیان به طور کلی گونه‌های مختلف ماهیان تحت تاثیر زیستگاه و مواد غذایی در دسترس می‌باشند. در این میان ماهیانی که در سطح آبراهه‌ها بیش تر هستند تحت تاثیر عملیات نصب کیسه‌های ژئوبگ قرار می‌گیرند. پوشیده شدن بستر آبراهه‌ها با کیسه‌های ژئوبگ در مناطق دارای آب شیرین ماهیان موجود در بستر آبراهه را تحت تاثیر قرار می‌دهد. پس از قرار دادن کیسه‌های ژئوبگ در کف آبراهه برخی از ماهیان که در حفره‌های موجود در کف آبراهه زندگی می‌کنند (مشل گربه ماهیان) از مناطق حفاظت شده مهاجرت می‌کنند [۹۵]. مشاهدات میدانی و مطالعاتی که در این راستا انجام شده نشان داده که زیستگاه‌های آبی در کف آبراهه‌ها پس از یکی دو سال برای سکونت این قبیل ماهیان مجددا احیا می‌گردد [۹۵]. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱۳ نگه‌داری و ارزیابی سازه‌ها و تثبیت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سبزدهم - پایش. حفاطظطت. بهره‌برداری, نگه‌داری و ارز یابی سازه‌ها و آتثبیت کننده‌های بستر ۹۵/۳/۳۱ ۱۶۳ مدیریت مناسب و نگه داری صحیح کف بندها و سایر سازه‌های ثبیت کننده بسترء نقش به‌سزایی در تضمین عملکرد مطلوب آن‌ها در زمان بهره‌برداری دارد. هر سازه‌ی حفاظتی در طول مدت زمان عمر مفید خود نیاز به یک سری عملیات نگه‌داری دارد. با توجه به طبیعت پویای جریان آب در رودخانه. نبود عملیات نگه‌داری به خصوص در خرابی‌های بزرگ که به شدت توسعه پیدا می‌کنند. هزینه‌های زیادی را متحمل بهره‌برداری می‌کند. لذا بازرسی و نظارت کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر رودخانه بسیار مهم‌تر از بررسی آن در یک محیط استاتیک است. جهت نگه‌داری و بهره‌برداری از و دستورالعمل ها مواردی نظیر زمان‌های بازرسی, نیاز به تعمیرات و تخصص‌های لازم در تیم‌های فنی را در بر می گیرد. جهت نگه‌داری و بازرسی از سازه‌های حفاظتی باید دستورالعمل جامع و ثبت شده‌ای تهیه شود. در این وضعیت عملیات بازرسی و نگه‌داری توسط تیمی از متخصصین و تکنسین‌های محلی صورت می‌گیرد. بنابراین باید امکانات لازم و امر نگه‌داری کف بندها و سایر سازه‌های ثبیت کننده بستر» همواره باید بین وضعیت فعلی سازه و وضعیت اولیه‌ی آن مقایسه انجام شود. این امر با استفاده از بازدیدهای معمولی و یا استفاده از دستگاه‌های اندازه گیری تعبیه شده در سازه در هنگام ساخت. انجام می گیرد. با بررسی های مقایسه‌ای انجام شده نقاط خراب شده و نیز نقاط دارای پتانسیل خرابی مشخص شده و بسته به نوع سازه عملیات تعمیر و ترمیم و یا تعویض سازه انجام می‌شود [۱]. ۲-۳- جمع آوری اطلاعات مورد نیاز در زمان بهره‌برداری در زمان طراحی و ساخت سازه های حفاظتی رودخانه, باید مشخصه های اصلی رودخانه و جریان به دقت بررسی شده و شرایط بحرانی آن‌ها ثبت و در نظر گرفته شود. با توجه به طبیعت رودخانه‌ها مشخصه‌های رودخانه در طول زمان تغییر می کند که ثبت اطلاعات در زمان بهره‌برداری از سازه‌های تثبیت کننده بستر بسیار مفید و ارزنده هستند. ثبت تغییرات به وجود آمده در جریان که خارج از فرضیات طراحی است. امری ضروری است. اطلاعات به دست آمده از بازرسی سازه باید با شرایط واقعی که سازه آن را تجربه کرده است سنجیده شود. در این راستا شرایط جریان در بالادست و پایین دست از اطلاعات و داده‌هایی که در زمان بهره‌برداری از سازه و درحین بازرسی! باید جمع‌آوری شوند می‌توان به شرایط زمین‌شناسی, داده‌های هیدرولیکی و هیدرولوزیکی, داده‌های ژئوتکنیکی و جنبه‌های محیطزیست اشاره کرد. این امر همچنین نیازمند احداث ایستگاه های بازرسی است. اطلاعات هیدرولیکی ضروری جهت ساخت سازه» معمولادر زمان | - 8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ ۹/۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر طراحی و اجرای سازه‌های حفاظتی ثبت شده‌اند. بنابراین داده‌های جمع‌آوری شده از بازرسی هیدرولیکی سازه در زمان بهره برداری باید پارامترهایی را که به هنگام طراحی و اجرا به عنوان پارامترهای کلیدی در حین کار سازه در نظر گرفته شده‌اند. در برگیرد. به عنوان مثال سرعت جریان به عنوان یکی از مهم‌ترین پارامترهای موثر بر سازه‌های خشکه چین (به خصوص پوشش‌های خشکه‌چین) می‌باشد که بازرسی و ثبت اطلاعات مربوط به آن ضروری می‌باشد. پیزومترها و شاخص‌های اندازه گیری شیب است. پارامترهای زیست محیطی که باید در زمان ثبت اطلاعات اندازه گیری شوند. معمولا توسط فاکتورهایی که در حین انتخاب سازه‌ی حفاظتی برای بستر رودخانه در نظر گرفته می‌شوند. تعیین می‌شود. با توجه به نوع سازه از لحاظ مصالح به کار رفته در آن داده‌های متفاوتی در بازرسی از سازه مورد نظر جمع‌آوری می‌شود. در سازه‌های خشکه چین و گابیونی در زمان بازرسی باید سرعت جریان و تراز آب رودخانه اندازه‌گیری شود. عمق آب در پیزومترها و تراز آب نیز درج شود. در سازه‌های بتنی با توجه به این که یکی از علل تخریب درزها هستند اندازه آن‌ها باید درج گردد. همچنین مانند سازه‌های سیمانی در این سازه‌ها نیز نشست‌ها و تغییر مکان‌های سازه و تراز آب نیز اندازه گیری شود. در سازه‌هایی که از ژئوبگ استفاده می‌شود نیز مهم‌ترین مواردی که باید اندازه گیری شود نشست‌ها و تغییر مکان‌های سازه و تراز آب است. جدول (۱-۱۳) نشان دهنده‌ی نوع اطلاعات برداشتی در حین بازرسی با توجه به نوع مصالح به کار رفته در سازه می‌باشد. جدول ۱-۱۳- اطلاعات مورد نیاز در حین بازرسی سازه با توجه به نوع مصالح به کار رفته در سازه‌ی حفاظتی ۳-۳- بازرسی اآدواری و کنترل سازه کف‌بند در زمان بهره‌برداری در بازرسی و کنترل کف‌بند. بازرسی در اولین سال بعد از ساخت سازه و همچنین بعد از اولین سیل مهم دارای آهمیت ویژه‌ای است. عمل بازرسی باید دراین مواقع در مقاطع زمانی کوتاه‌تری انجام شود. بازه‌ی زمانی حداقل بین دوره‌های بازرسی معمولا در فصول پر آبی رخ می دهد. درصورتی که نیاز به بازسازی و تعمیر فوری باشد. معمولا قبل از فصل پر آبی بعدی عملیات بازرسی انجام می‌شود. در میان دوره‌های بحرانی ذکر شده بازرسی سازه در هنگام کم آبی و در اواخر تابستان جهت ارزیابی قسمت‌های زیر آب سازه ضروری است. فارغ از کلیات ذکر شده. فواصل زمانی بین بازرسی‌ها توسط آیین‌نامه و یا گروه مهندسی نظارت تعیین می‌شود. گروه مهندسی باید دوره‌های بازرسی را براساس ضریب ایمنی در نظر گرفته شده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سبزدهم - پایش. حفاظلت. به رهب رداری. نگه‌داری و ارز یابی سازه‌ها و آنتثییت کننده‌های بستر ۹۵/۳/۳۱ ۱۸۶۵ در زمان طراحی و عواقب شکست طرح, شدت شرایط هیدرولیکی بحرانی و نیز ناپایداری زمین‌شناسی» تعیین کند. به طور کلی توصیه می‌شود که حداقل سالی یک تا دو بار (در فصول کم آب و پر آب) و نیز بعد از سیلاب با دوره بازگشت حداقل * سال, از کف‌بندها و سازه‌های تثبیت بستر بازرسی به عمل آید. بازرسی و ثبت شرایط خاص نظیر سرعت آب و موج باید هم زمان با بازرسی‌های زمان بحرانی انجام شود. در هنگام بازرسی سازه باید نسبت به طرح اولیه بازبینی شود و در صورت بازرسی‌ها سالی یک بار صورت گیرد. در هر بازرسی سازه از نظر نشست. تغییر شکل, تغییر مکان‌های سازهو تراز آب بازدید کامل شده و هرگونه تعمیری طبق نقشه‌ها باید صورت گیرد. ۴-۳ برآورد هزینه‌های تعمیر و نگه‌داری بیش تر تحلیل‌های مهندسی جهت سازه‌ها برای ارائه یک ضریب ایمنی! است. حتی اگر قوانین فیزیکی حاکم بر سازه به خوبی شناخته شده و قابل اندازه گیری باشند. با توجه به نبود روش‌های طراحی دقیق برای بسیاری از سازه‌های تثبیت بسترء ارائه یک ضریب ایمنی به هنگام طراحی سازه ضروری است. مقدار این ضریب در ساخت سازه به عواملی نظیر سطح تجربه طراح سازه, دشواری ساخت سازه و توانایی سازمان بهره‌بردار از نظر نگه‌داری, بازرسی و تعمیرات سازه بستگی دارد[۲] توانایی مالی سازمان بهره‌بردار یا حمایت کننده طرح جهت انجام نگه‌داری, بازرسی و تعمیرات طرح به‌صورت تقریبی برآورد می‌شود. در کل هزینه‌های تعمیر و نگه‌داری از یک سازه‌ی خوب طراحی شده در مقایسه با سازه‌هایی که نیاز به بازرسی فشرده و نگه‌داری و تعمیر زیاد دارند. کم است. به طور کل چهارچوب قابل انتظار در طراحی, نگه داری و ریسک شکست. به حداقل رساندن هزینه‌ها در طول عمر مفید سازه است. جهت برآورد هزینه‌ی نگه داری سازه باید هزینه‌ی تعداد دفعات بازرسی در طول سال و نیز هزینه‌ی تیم بازرس (که بر حسب بزرگی و کوچکی سازه دارای تعداد متفاوت از افراد و تخصص های متفاوت می باشد) در نظر گرفته شود. به این هزینه, هزینه‌ی تهیه‌ی گزارش بازرسی توسط تیم بازرسی نیز افزوده می شود که مقدار آن بسته به اهمیت سازه و وقت صرف شده برای تهیه‌ی گزارش (یک هفته تا یک ماه) متفاوت است. هزینه‌های تعمیر سازه نیز به طور معمول به صورت درصدی از هزینه‌های کل در نظر گرفته می‌شود. به طور معمول توصیه می‌شود که ۳ تا ۶ درصد هزینه‌های کل طرح به عنوان هزینه‌ی |- ۹۵۱۱۷ 07۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۹۵/۳/۳ ۳۷ منابع و مراجع ۱- ابراهیم نژاد صدیق ا. و امامی تبریزی» م. و براری» س. ا» «رفتارسنجی نشست پی و بدنه سد علویان در دوران بهره‌برداری»» چهارمین کنفرانس سدسازی, (۱۳۷۹). ۲- ابن جلال, ر. و شفاعی بجستان, م.. «اصول نظری و عملی مکانیک خاک» انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز, (۱۳۷۱). ۳- افشارع. و نیک‌صفت. ع. ر. «طراحی سازه‌های هیدرولیکی سدهای کوچک» انتشارات دانشگاه علم و صنعت. (۱۳۷۰). ۴ بنی حبیب. م.ا. «مطالعات ارزیابی جامع عملیات آبخیزداری حوضه های گلابدره - دربند»؛ جلد دوم: گزارش ارزیابی فنی. اجتماعی و اقتصادی اثر عملیات آبخیزداری» شرکت مهندسی مشاور آب عمران پردیسان» (۱۳۸۳). ۵- بنی حبیب. م.ا. و پیری اردکانی, م.. «تعیین ابعاد بهینه و اقتصادی سدهای اصلاحی؛ مطالعه موردی سدهای اصلاحی دامنه های شیر کوه»» دهمین سمینار سراسری آبیاری و کاهش تبخیر. کرمان, دانشگاه شهید باهنر کرمان, (۱۳۸۸). ۶- بیرامی, محمد کریم. «سازه‌های انتقال آب»» انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان, (۱۳۷۶). ۷ بیناء م. و مرادی سبزکوهی.ع.. «مقایسه خصوصیات جریان و میزان استهلاک انرژی در شیب‌شکن های قائم با جریان هوادهی شده و هوادهی نشده»» همایش ملی مدیریت شبکه های آبیاری و زهکشی, دانشگاه شهید چمران اهواز, دانشکده مهندسی علوم آب. (۱۳۸۵). ۸- تلوری, عبدالرسول, «اصول مقدماتی مهندسی و ساماندهی رودخانه»» مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری, (۱۳۸۳). ۹ جوان.م» فرشاد.م» طالب بیدختی.ن. جواهری.پ. «طرح و آنالیز و اجرای سازه‌های توری‌سنگی (گابیون)»» معاونت امور آب وزارت جهاد سازندگی, زمستان ۶۹. ۰ چیتی» محمد حسن و جمشید مصباحی, «فرهنگ مهندسی رودخانه». طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور- وزارت نیری (۱۳۷۷). بارهای وارد بر ساختمان)». (۱۳۸۵). ۳۲۳ دفتر طرح‌ریزی و هماهنگی معاونت آبخیزداری سازمان جنگل‌هاء مراتع و آبخیزداری, «دستورالعمل طراحی, اجرا و نگه‌داری سازه‌های کنترل سیل و رسوب (بندهای اصلاحی)» نشریه شماره ۴۱۶. (۱۳۸۷). ۳- «راهنمای روش‌های مهار رسوب در رودخانه‌ها»» ضابطه شماره ۵۹۸ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء (۱۳۹۱). -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نثبیت کننده‌های بستر ۴- ه«راهنمای تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی برای کارهای مهندسی رودخانه»» ضابطه شماره ۳۱۶ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء (۱۳۸۴). ۵- «راهنمای تعیین ضریب زبری هیدرولیکی رودخانه‌ها» نشریه شماره ۳۳۱- الف, طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور - وزارت نیرو (۱۳۸۷). ۶- «راهنمای شکل هندسی مقطع و راستای رودخانه» ضابطه شماره ۶۴۳ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور, (۱۳۹۲). ۷- رزاقی, محمد مهدی, حاجی کندی. هومن. «بررسی خصوصیات مقطع پر و تعیین روابط رژیم بر مبنای آن در رودخانه‌ها (مطالعه موردی رودخانه خرسان)» هشتمین سمینار بین المللی مهندسی رودخانه. (۱۳۸۸). ۸- «راهنمای طراحی ساخت و نگه داری گوره‌ها» ضابطه شماره ۲۱۴ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (۱۳۸۰). ۹- «راهنمای طراحی. ساخت و نگه داری پوشش‌ها در کارهای مهندسی رودخانه»» ضابطه شماره ۳۳۲ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء (۱۳۸۵). ۰- «راهنمای مطالعات فرسایش و رسوب در ساماندهی رودخانه» ضابطه شماره ۳۸۳ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور, (۱۳۸۶). ۱- «ضوابط عمومی طراحی سازه‌های آبی بتنی»» ضابطه شماره ۳۱۲ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. ۳ «راهنمای پهنه بندی سیل و تعیین حد بستر و حریم رودخانه». ضابطه شماره ۳۰۷ سازمان مدیریت و برنامه‌رپزی کشور, (۱۳۸۴). ۳- «دستورالعمل بررسی‌های اقتصادی منابع آب»» ضابطه شماره ۲۵۸ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء (۱۳۸۱). ۴- «راهنمای کاربرد مدل های ریاضی و فیزیکی در مطالعات مهندسی و ساماندهی رودخانه». ضابطه شماره ۵۸۴ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء (۱۳۹۱). ۵- «مبانی طراحی سازه‌های کنترل فرسایش در رودخانه‌ها و آبراهه‌ها»» ضابطه شماره ۴۱۷ سازمان مدیریت و برنامه‌ر یزی کشور (۱۳۸۷). ۶- «راهنمای روش های محاسبه آبشستگی موضعی»» ضابطه شماره ۵۴۹ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء (۱۳۹۰). ۷- «راهنمای آبگیری از رودخانه و حفاظت آن»» ضابطه شماره ۵*۹ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء (۱۳۸۸). ۸- شفاعی بجستان. محمود. «هیدرولیک رسوب» انتشارات دانشگاه شهید چمران, (۱۳۷۸). پژوهش و سازندگی. شماره ۶۲ (۱۳۸۱). -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۹۹۳/۳ ۳۹ ۰ صدر کریمی. ج. و کیاء م.ع.. «ارزیابی مدل‌های مور -کلمب و خزشی خاک نرم در پیش‌بینی نشست سدهای خاکی (مطالعه موردی)»» مجله دانشکده فنی. جلد ۰۳۲ شماره ۳ (مهندسی عمران). (۱۳۸۵). ۱- علیرضاء رهایی, «اصول مهندسی پی» انتشارات دانشگاه صنعتی امیر کبیرء (۱۳۷۷). ۲۳- علیزاده, ا..ء «فرسایش و حفاظت خاک» انتشارات آستان قدس رضوی, (۱۳۶۹). ۳- قدوسی, چ.. «روش‌های حفاظت. ایجاد و عمران اراضی و حفاظت کناره‌ها», (۱۳۶۱). ۳ قربانی ف. روشنفگرءع» فتحی‌مقدم. م. و توکلی‌زاده» ۱.ع. «ارزیابی پوشش‌های بتنی و ژئوسنتتیکی (ژئوممبران) در کانال‌ها» همایش ملی مدیریت شبکه‌های آبیاری و زهکشی, دانشگاه شهید چمران اهواز. دانشکده مهندسی علوم آب. (۱۳۸۵). ۵- کاظمی. نسبان. غلامرضاء شفاعی بجستان, محمود. «بررسی میزان استهلاک انرژی در سرریزهای پلکانی گابیون». فصلنامه مهاب قدس, شماره ۸ (۱۳۷۸). ۶ کاویانیورء م.ر. و رزم خاموش صوفیانیء ح.» «مدل سازی و مدیریت سیلاب شهری مسیل‌باختر و منوچهری تهران با استفاده از 7]5)»» سومین کنگره ملی مهندسی عمران. دانشکده فنی. تبریز, (۱۳۸۶). ۷- لوپز کاوناس دلیانوه ترجمه مهندس علی نجفی نژاد.ء «کنترل سیلاب و تثبیت آبراهه ها»» موسسه فرهنگی و انتشاراتی علوم طبیعی پدیده گرگان. (۱۳۷۸) . ۸- مختاری. د.. «آسیب پذیری سکونت‌گاه های روستایی از فعالیت گسل و ضرورت جابجایی آن‌ها (نمونه موردی: روستای واقع در امتداد گسل شمالی میشو)»» پژوهش‌های جغرافیایی» شماره ۵۱ (۱۳۸۴). ۹- «دستورالعمل ارزیابی زیست محیطی طرح های مهندسی رودخانه؛ ۱- مرحله شناسایی» ۲- مرحله توجیهی, ۳- مرحله تفصیلی». ضابطه شماره ۲۲۷ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (۱۳۸۰). ۰ «دستورالعمل طراحی, اجرا و نگه داری سازه‌های کنترل سیل و رسوب (بندهای اصلاحی)» ضابطه شماره ۴۱۶ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء (۱۳۸۷). ۱- معماریان. حسین. «زمین‌شناسی مهندسی و ژئوتکنیک»» انتشارات دانشگاه تهران. (۱۳۷۴). ۲- مهدوی, محمد. «هیدرولوژی کاربردی» انتشارات دانشگاه تهران. (۱۳۸۴). ۳- نجفی نژاد. ع. «کنترل سیلاب و تثبیت آبراهه»» موسسه فرهنگی و انتشاراتی علوم طبیعی پدیده گرگان, (۱۳۷۸). ۴۳ «دستورالعمل طراحی, اجرا و نگه داری دیوار هدایت پل‌ها»» وزارت راه و ترابری وقت. پژوهشکده حمل و نقل, نواندیشان محیط‌های رودخانه و دریا. ۵- ولی سامانی, ح. م.. «طراحی سازه‌های هیدرولیکی»» مهندسین مشاور دزآب. (۱۳۷۶). ۶- یاسی, م.. «اصلاح مسیر و حفاظت دیواره‌های رودخانه‌های سیلابی با روش ساختمانی و بیولوژیکی»» پایان‌نامه کارشناسی ارشد.ء دانشگاه شیراز, (۱۳۶۷). -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۰ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر 11۱0-2-1 ۳ باعصصقط) 0۵۱ ۳1۵۵۵ ۵۲ مونی 0 زا11۵۵ بک ۳۵ ۵۲ م0 7.5.۸ ‎٩7- 1۰ ,۱200 10.6 ۱۷۷۵۹۳۱۵10 ۰ .30 باه 23۵ ۳۳۵۱۵۳۵۵ حون ۵۳ او0 .1995 ماو ۶ دمم و۸ کنا -4۵ ۰ 11300000 هنانز وش بخاعمصق) م0 #عصنا-ححه 0 ۵۶ و0 هاگ ,1987 .150۸ ‎4٩49- 5 زود 0۳ 11300000 کلاه10 اصقا ۵۵ ۷۲1131 لصه ۲۷۷5 ۵۵۵۵۲۵ ۷۵۵ -50 6۰ ,210۲1 00۵0۵1100 آزمد 200 ۷۵0 ۲121100۵ بفنا هم 200 کعام 0۳1۳۵ :۱ عصا۵ ۹۷ ۵۵0 اهنصط) روط ۵ لس دنام عانهامی اه صمنمااهاهم" ۰ن1-.1] مانعوصم ما۸ -|5۱ ۰ ۲10۳۵۷۵۲۰ 1100۵1 معل جح هانگ لس باه مد ۷۷ ما۲ ۳۳۵۳2۵۷۵-۱۵۵ کل 1906 صوزی 0 1978 ,8.8 ,۷۵۳۵۰ 200 .0 ,۷۷1۵ بل 11 ۷۷/۵ ببظ8 بفوق11 پیز بش ببوتطه‌هنشه 52۲ 5۰ .۳۵0 ب121100اطابام اهاط مرو ۵۵۲ ۸۵ ,۹1۳۳۵۵ آهسی ‎٩۵۱ [1000۵ ۵۵۲ 0ال۱۳11)۵/140 یمن۳ ممسود۲۸ عاد ۷۷ |47 00۳ 2005 بط ما۸ -53 ۰ .10 ,(/11۷0۵113] 7 ا هام۸ 66 بع عم ۷/۵07 لمصقادم‌من0 ابوک ۳۵ و000 ,2003 بط مطا ما۸ 54-0 7-۰ .10 5600۵۲100۰ -1۳۵ ۵ ۵0 کم عع 0 0000 تمد دام 1۵ 4 ۲۳۳ 2 ۲۷۷۵۵۵۵ ,00۵ 0۵ ۲0۳۳۵۵ ۵۶ صمنام اقد0) لصه و0 2011 با زا8۳۸۵ -55 ۰ .10 ,۳۴۳۵۳۵۵۵۳۰ 07 م۸ بخ۳غل القمد ۵۶ ما0 ,1987 مدز ۵1 ص00 بکتاآ که ما۲ ۵۶ هط -56 ۰ .1۳۳ 1۵11۵110 1601۵ کععیا۵ ۲۵ 0 5۵۳۵۹۰ ک بماز/۷ صط0ل ما۳ وحن مز م۳۵ آهز ۳ (11.)1998 110۵۳۵ معصقعا -57 ۳ 3/00 [۵۵ ۱/1۵10 12-آ۸ ۳17۷ ۳۵۵۵ م۲۵ عدزاه 00 ,1998 با11.1 معوصهشا -55 ۹5۵۱۰ ,.101] 51۵16 م1660 مک .۱/20۵ ‎٩‏ مععن] بعاممق لش ۲۳۳۵۸۱۵ 0 3۳۵۷۵۳۸۵ ۳1000 حاققا۳ ۵۳۵ کعوزاعل 0 ابش بممقاا ۸ ۷۵۳۵ 200 .ل بفغ110 0 بش۸ بمطاصما -59 ۰ .10 061۳۵۰ ۵۵۲ کال 100ص ۳۳۵۵۵۳۹0۳۸۵ ۱1۱۱۵۵110۰ 6 ده ۲ ۲0۳۵ بدا عطا 0۶ ۵06 3۳10 1978 ۳ 7 مفوا۳۵۳۹۵ 0ص 0 0 بفوابا۵ ۵۳۳ -(60 -73 :ما ,۳۳۵10۲5 |00 ۵0۲ 13۵1111۵۵ بذا|۳ بقا 6۵1۳۵۵۵ 065سا ۵۳0 ۳۳۳۵۵ 3 4 |۷۵ 11099100 ۳۳۵۵0۳۵ بقاه ۳ 01 ۳۵۳۳ کاس نهد نحل امصصعل عامهنام ۸ 1 بعامی - 6۱ ۰ ع6 7 ب(0ع ۷۷۷۷۷۰۵86 عقوم ۲۷۲ ۳۵۳ 1۵ 6 313 ه) ععی و۸ 0۳لا 1۰ 0۰ ٩م0۲)‏ و۸۳ دنا , اوه عع ها ۲6 ,لصدام) ۸۴ لصت محطاصلنط 05 -62 ۰ 6۳۲۳ ۲۵۳۵۳۵ ۷ ۷۷۳ 7111۳ ,(1997) بدهقاد/ ۷‏ ماما ب اامزااط ۷ حعاجها ب قالط یک 00 -63 ۵ ) ۸۳۳۷ .17.5 11۸1110006 ۹7۸1]17۸1100 51۳۳۸۵۹/۵۸ ۸۲ 13۷۷۳۹۲110۸۵1100 6۰ ,۳۳۵10۲۹ آ0 .۳0 1611 ۱/11 ,1011312-۷۷۸۷ ۱۷120۵1 هد] 2010 بخمهااع12 -64 40 ۲۱۷۵۳۴ ۱۵ ۳۵۳1۵۱ ۳۵ل ۲ .(2003) ما۸ ادج ۶ ۵0 00۳۵۵۱ ۵۶ اد -65 ]۲۵ 086 اعل افادد) ۵00 ۳۱۵۵۵ موش ۳۷۱۳۵۳۵۳ بکالا] با ص۹۵ ۲0۵۵۵۵ و ارو یو ارو ۱ :۲0 ۷۵۳۰ 30 بات 17۳1101 ۳۷۵۵0 3۳۵001 ۵۳ مزال نب 1972 مزاع 3/۵۳ بسک بقام‌نهی 1 -66 ۰ ,2720 1010 1۳0۳۵۵ با۵ 0 موز ۸ کاصصا ۸ ام دم 200 ۷۵۲ 3۶ موه -67 -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۹۵/۰۳/۳۱ 14 ۳۵۳۰8 5لع۱/00 0مزازامون5 ,2006 6 بوزبانگ 0 00 8 ,3۵۵۵ 6 بواهاه‌که۲ -68 0 0۳۲ بازا 71 1۳6 بفعاهن5 -1106 ل#مش-ع 52 ما0 بش۸ ۳۵۵۵۵5 ۱۵۵۵۵۵۵ 10.۰ ,1۵,5۸ 13,۳10 جرک 10 عک,(16011۳-2006) موی ومد م۲1۶۵ ۳,۵1 ۵۳ عدازم م۳ ص000 1992 10 مصملعامهاک 200 ۳ ب0ع ۱/100 بط باا۲۵ -69 ۰ .۳۵۳ 16۳۵۰ ۸.۸۰۳۵ 18۵۰ 0 ۳۸0 ,|۲0۳۵ واا0 |۳۵ ۳۵۵ امع ۱/۵ ما۷ .1986 ,۱.۲ نوی -70 ۰ .۳0 .13/2 ۲1۵ ع10بع ۰ :۳0 .106 11۵11 ۳۳6۵ ما۲ معسسمیا ۷/00 0۶ کعام ۳۳ ,1984 کیش مصقص 0000 -71 ۰ 3116۳ ب۸ا۸آح بفعاصقط آهصی 200 0۲۳۵۲ 3۳۵06 موواصد ۳ ۰ 1/۰ ۷۷.۵00 با باانطام ۲ -72 ۰ ,200 1۵۳۵0۰۵۵۰ زان 0۶ 16027161 بذزدواهم۸ 8 ۵0۳م] عه 000 مکاکط منانوااهد 200 60.8 ,0۳۵۵ 0.۳۰ ,ف6رق1] -73 69-0 .۳0 .و3016 1ه]آ 21 ۹1۵۵م] 0۲ ۵۹۱ ] ۳۵۱۳۵۵۵۰۶ 0 0۳ ددع0 فارگ 200 کع 5۳ [۵ 0 بای 1997 بط 200 8.17 ,11۵ -74 ۰ 30۵ ۱ .|۷۵ ولبات 0۹0۵10 ۳۸۵0 نا ۱1۵۵2 1000۳۵۳۷ ۳۵۲ ۲00۳8 (/60560) ۱/1 +مصنقاص۲)0 هک عانا 000-۲ 0 با مصقاق11:۸۵ -75 ۰ ق1012 ,۱۵ بوم]آ ب00) 0۹11100 ,۳۵65 121۷10 40 3۳۵۵66 صعنی 1 ۵۲ ۲10۵6 1310۵0۵ ۵۳۲ 30 ۸۵ ,398 بو احمط امعنصط 1 1118 -76 ۰ لآ ,۲1۵۵10 1220 که اک 0۵0-۲0 مهد ۲-ا ما۸ 10۳-۲۵0 ۷۷:۲۵ ۳۳۵۵6۵ ۰ ع6 ال ,۲۹۵۲۵ ۲1۷۵۵116 اه 13۹6 10۵ ,۳۵۱۳۲ ۸ 9 :۳0 ,1۳۵0۵۰ بطم ۵0۰ از ۳۵10008۰ جع 01 کعام ۳0 ,1983 مطاصم مصفصع1 -77 ۸۵۵۷ صوزق11 ۳۵ ۵ ۱1001121005 ,1999 ۷۷۰ ماش مه 1132 200 با ۳۵ ما0[ -78 - 0۳0۵ 66 1[1106-ع۳11 ۱/۵۵۵۲ ۲۳۵ ما عصامد0ه 1۵۳ (/10 00۸۳ ۱۵۵۵۱ ۳۵۳ 2100 /-عع هایگ ۳0۰ ,99-217 ۵0۲ 0000-116 بسک یمام .کن] ((/10 ۵1010۳ ۱/۵۵۵ ۳۱۵۳ ۷۷/۵۵۳ ۳۵ مه 21510 1۳0 ۸ ,2010 .۳ ما5 1 200 بل ب0قان/۱ 0۰ بل متعنوکد ۷ بش یگ ۵۵ -79 |۳۵۲۵ 10101 200 ,اع۱1006 ]1۳۵۹00۲ 0۲86 ۸0 ۱۵۵۳۵۱۵ ۷۵۲ ۲1۵۵۵۵۵۵ ۳۵ 1۳0۰ ,۲۷ ,۷۵28 شا ,0۱۵۵۵ بصع 1 |1711 -/07۵ 1/10 ۵۵10۵ 01 ۲1300006 .1993 0.8 اصحصلند/۱ -60 6۰ ,۳0.480 ۸۲۱20۳۵ 01۲ 170۵۹ و۸ .کتآ معصامصصنیه معط ص۳5 یک ۵۱1-۷۵ اصق8 فک 0صه آماص0) صوز۵م۳۳ ۲۵۶ وعفتآ م۱ 1۵ ۵۶ دح0 ۳۷ ,2004 ۸.۷۷ ماه -62 |۲۵ ۳۷1۳۵۲۵ ۸۵ ۳۵1۵۲1۵۵ [ا0 0 آممناک 1۳۵ ۳۵۶ مرش دلزدعط 1 ۸ ,513011122100 ۰ , ,501066 0 10۳ 0006088 ۵۵ ادا ۱/0001 ,2008 بکاش ,۸2۵0 200 ۵۰ ,۱/۵۵۹۵ بط بان -63 404-6 .۳0 ,۳۳۵۹۵۵۰ 200 مگ ۵۵ 066 ۵1 110۵10 ۳۵۳۲۳۵ ۳۳۵10۵۰ ۳۵810 1000۳۵۷ ۵ 06 ۸ ناه ۷/۵۵ اه منز طااه ۲ 1و ماه هاما 0۳۵ -64 ۰ ,13300010۲5 200 112005 ,001۳۵0105 1۵۳ هی |00۵۱ 0 5۳۰ ,1۸17۸ 0۳ 3۳۵۵۰ ,قاع ۲۵ 8 3/۵00 1 کما 0 0۵ که میک هم .1986 ,3 ما3۵ -65 -164 نویعبا۸ 25-28 ,ق2020 ,10۲۵۵۵۶ ۳۵۳۵۳۳۵۵۰ 1۳۵۹00 ام نهک زا۱0۵0 زا هام۲ علای5 .۱79 ۷ 60 |ام خاک عزاه ۲1۵ 2001 ۴ ,313۳۵20۵9۰ 200 بح مناج بش باه ۱/0 .۳ لد0۷< -66 ۰ :15877 ۵-000 ۱/2310 1-9 0-203-2465 1580 ,ذفعمم 500 -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۲ ۹۵/۰۳/۳۱ ضوابط طراحی کف‌بندها و نتثبیت کننده‌های بستر ۶ ا۵ 10 ,1360 :1 ۵065 مه اناد 13 اه ۵ نلک ۷۰ ق۷۷۵0 هه .بش۸ بلهمع004 ‎٩7- ,267-283 ,(117)3 |۷۵ سالک۸ ,۳۵۵۵۵۰ ۲1۵۵۵۱۵ ,001110 13۳0) فاگ عزابه 1۲1۷۵ 1۳1۵۳۵۷2۵ 0ص اساااد‌آج) وصه ۸.1.8.0 ۲.310۷۵ -6۵ 66 ۳۳۵۵0۵ ک 10۳ر2] 5 1۳۵۵160 کل ۷۷ ۵۵ دون ۵10 نلک 310۳۵۵۰1971 ۷۷۰ 17 0ص بش بظ باباغ۲ -69 4-6[۰ ۸5۸۵۸۳:۵1 1۳۵0۵۰ مک اک ۲1۵۵-۵۵۵۵۵ ۸,00 75 ,ا[1۵] ۳۳۵۵۵ مدا نی ۵۳ ,(1986) 3/۶ مدا -90 :۲0۳۵۵ اصعن1وع5 لامش دوز هانگ صمنامهاح0 ,2006 مها 0 200 اقا یک بط از -91 ۳۵۳۲0 5130(110 5006 200 ۵006 :5 ام ۳۵1۳۵۵۵ مش مهن ,۲۵۵8 :۳۵ ,6اف2 ]1 ک ]ام 10۳5 [0 0 ۳۳۵۵۹۱۵۵ عاز5 .۸.۸ ,و10 عصنصنه1 3۵۳ بگ۴ اهاز بط ما8 ۷ بلادز/ 0۳7200 -92 5۰ ,۳.625 ,[۲[۵ا۲۵۵ظ ۰۲۵۳۵۵۳۵۰ -2,:262 .10 ,108 |۷۵ بتا۸۹۳ 0۳۵۵ مقاعل مهاب #معو هانگ بط ۳۳۵۵00 ‎٩.1982‏ 3۵8۳2۵9 -93 2607 0 م۸ |۲۳۵۱ ۳۳۵۹0۵ ۳۵۳ 0مدنا م۱ ۳۵ 0۶ دد6 ۳۷ ,2004 ما۷۷ اهطمط -94 ۳۵:۰ ,۳۷۱۳۵۵ 1۳6 01 ما5 1۳۵ 01 01۵ ,ام ۳۵۵۱ ,1011111722110۵ امه 706] جومامصاع ۲ عها-0ع0 0ملانج #صدک عصزعنا 01 عاموم] 2011۳۳۵۵۵ مه نهک -95 ۲001666 ]116۳۵1100۵1 8۵2120 1۵ ۳۸۷۵۵ ۱/۵0۳ ۵۶ ۳۳۵۵۵ ۳۳۵۹۵۵ 8۸۷۵۲ 1 10۷6106 ۹۹1۵1206 1۵۳ ۳۵۵۵ جمناماق 00 0ص بوعما۵۵0 1 ۳۵۷۱۳۵۵۵۵۲ 641-0 .۳۵ ,]10۳103۹ بلآا 5000006 ۷/۵11 اهاط بکعجونصطاع 1 ع نینط ۷ ماک 200 ۲13/۰ لاناک -96 1۰ ۲۳85 300 بوعوامصطا 1 ص1۳ الک ,1992 ۳ لباک هه 0.8 ‎٩10085,‏ -97 ۰ :۳ بش۸ک5ل] ۱11220۰ مقعداع )۲ 66 20 0۲006 صعزفعل ۵۳۲ 111۵۵ 11۵0۵ ۵۶۳ جمزی ۸۵ ,(0998) ماه« ماه -98 ۲ 13۹116 10۵ ,۳۵1۵۲ وش کن] وهای آماصمه -علهتی اعصصقط لها ناه 10۳-۳۵۵ ۷11۳۵ ۰ م6[ ۷۵۵ 1001۵۳ ۰۶ 01۵ ,۷۷/۹۳0 ۵۳ |۳۵۳۵ کهفتآ ,1998 هام1 ۵۶ ما0 کت -99 .1 ,۷۷/۵5۳12100 5۱ ماک امک 400 م۸8۵0 ۲۵۳۵۵۶ ۲۳۵۵۱ ,هام۸ ۰ ,20590 -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با گذشت بیش از چهل سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خود. افزون بر هفتصد عنوان نشریه تخصصی - فنی, در قالب آیین‌نامه. ضابطهء معیارء دستورالعمل, مشخصات فنی عمومی و مقاله. به‌صورت تالیف و ترجمه. تهیه و ابلاغ کرده است. ضابطه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده» تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های اخیر در سایت اینترنتی 11672112701.1۲۳ قابل دستیابی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- 1 ۸1131۲ ۳۵۵۲۱۷۵ 300 1601۵ اه 120 5 ۳0۱۱۷۵ 200 |1۵ 166 ,با۵ 0 مسق ابه ز ۸ ۶ ۷۷/۵۱۵۳ 0۲ ۲۵۵ 13(۳ 40 16011621 ,۳۵۱601۵۰ 1۳۵1۵۵26 یگ 1۳۵2۵1100 ۵ ۳۳۵۳۲ 1 ۸1۲21۲ ۳۳۵0۱۷۵ ۹۵۵۲۱۱۶۲۵۰: ۸11۳67۵ 10۱10۲۱ ۳۵۲7۵6۱ ۸۵2۵۳۵1622۵ [[ 50۲۵۵ ۷۵1000011 622 -------- صفحهٔ بعد -------- 0:2 ۹۱۵02۳05 10۳ 11۷۵۲۵۵ ۹۵11170۲۹ 200 ۸0۳0۲۹ |0۰ 701 0 0 1131۷۹ ,۵۵ باصعل۵ ۷۷1۵-۳۳ آ0 01166 1۳۵ ۳۳۵۲۱۷۵ ۳۹۵1۵۳ ۳۳۳۵۳۲۳۵ ۱1۵۳۵۳۹۵۵ :6 مآ0۲ع(۳۵ :0۱۱1۷۱۲۶۲۲ ک ۸۱۱۲۹ 7 -.ع ۳۳ 00 اه .۳۳ 0 0۴ 1۷۵۹۱۵ ۵:۳۵ ۳۳۳۵۵۵ ۱۹۵۵۳۹۵۵ ۰ 16۹0۳۵ ۸73۳ ۸۳۵0[ ۲۵۷۵۵ ۳۵[00 ۷۷/316۳ 65 ۱.۹5۵ ۵۲ 1۳۳۱۵۵1100 40 ۱۵22061 200 8 12۳۵12826 ۰ 16۹2۲6 6 1۵11۵ )0 2561 ۲۵۷۵۵ ۳۵[00 ۷۷/316۳ 65 ۱.۹۵ 0۲ 060102121 ۰ ۱۵22061 200 8 16902۳6 1۹6 ۸۳۴۳ 0 ۲۵۷۵۵ ۳۵[00 ۷۷/316۳ 65 8.56 0۲۲01۷11] 8۰ ۱۵22061 200 8 16902۳6 1۹6 ٩۹۷0۵۲۷۱9۵۲۷۱۲ ۰ 0۲۲1۵۵۱۱6 ۱/۹5 ۳۵05 ع اابه 0 1۳۵۵ (22 ‎٩27002‏ 5با۸]50 ۱1۵11۵۵ 200 ۳۵-7 ]0 اه .۳.۱ 1 لآ 1101۷0۹ (00۶۹ ]۴۰۲۷۰ ۲۲۱۵۶۹۲۵۶۵ 1۵00۳[1 ۳۵1 ۳1۳۵۵7 ۰ 1۳6۹0۳۵۶ 8۰ 0۲11221100 8.56 ۵(۷ ۲ 0۳ ۱/11۵1 [ 9 ۱ ,160۳1۵ اه 8۳۵۵ ۲و 51۵02۳05 ۳۷1۳۵۵1۵ 200 آ2ا500 7 ۷۷/2516 2300 ۷۷/۵1۵۲ -۳۵ 0 ۲ .۳.10 72 ۴ 17131۷۵۲۹۷ 0۳۵۳۵ 5۳۵1۵ 3[-۱ ۹۳۵۲ ۱1۵۵۵۵ ۲1۷۵۳۵۱۵ ۲۵۱۱۱۲۲۱۵110۱0: ۰ 0۲۲1۷۵216 ۷/۹5 8 ۳۵۱۵ 8 ا 0 1۳۵۵ (2ق ‎٩۵7002‏ ۸1۹0۱۵ ۱/۵۳۵۵ 20 ۲1۷0726 01۲ ع۱/5 ب0) 61 ۱/1322 کعع ۹0 ۷۷۵100 11۵ 1[ ۵721 0 5 0۲۲1۷۵۳۵۵ .۱.۹۵ ۰ 1۵۷۵۲ 0۳۳۵۵ ۳8700065 1 ۲1399۵ ۵۹۵۵ ۱/10۳ ۰ 51۳۳۶ 8۰ 0۲1۳1021100 8.۹56 ۷( 0۴ ۱/11۹۷ 1 ۱ ,16016۵ اه 8۵ آو 51۵02۲85 |۵۵ ۳۷1۳۵ 200 |500۵ ۷۷25۱ 2۳۵ ۷۷/۵1۵۲ 65 م۳۱ 01۲ .۳۰.1 1 17101۷۵۲۹۱1۷ ۷/۵10۲ 200 ۳۵۷۲۵۲ [ 5۳۵ 5۵۷۵۵ ۲139320 ۱11۲ (8 160" ۲1۷0۳۵ 01 .]۳۰ 6 ۱اع 10۹02۲ ۷/۵107 ۳۵ ۲182 ۹.5 -۳۵۰ ۳۷1۳۵۵۲ 01 ۱.۹5۵ 0 ۱/11۹۷ ۳0 ۳۳۵۳۵1۵1010 5060 و 6 0 .۱.۹5۵ ۷( 0۴ ۱/11۵۷ 4 ۷312 720027[ ۹. 5 -------- صفحهٔ بعد -------- 1 05 6 0 10۳۵۹106۹ 200 70065 |1۵۹۵ ما0 ,|0۳۵۵ ,۵110011۵ که 1۵۹۵ 40 0ع518عل0 1۵۳ 5100012۳05 ۲۳۵ دمم 121100 |طانم 5ط1 فعاصهط 200 ۵۵ط۷ عطا ۲اه 5101117221100 ک6 ۲ 11۵16612100 ۵1 ۹68 0۲ ۳۱۷۵۲۵۵ ۹130111705 20 ۰ 5 20۳0۹ 200 ۹130111708 ۲1۷۲۵۵ ام کعنادا اه 00 200 کعمها ۵طا منامام قلطا ۱۵ ۲۳۳۹۲ 0۷1۳۵۱۵۵1 200 000۵۲۵ ,500۵ بفعام 0۳100 اهعنصط) باعل 0و۲ 1۳۵۵ 1160 دققاه 0ص مع دنل ٩۳0۷ 200 0‏ ۳۵ 1۵ ۵۵۵ 501۵۲6 1۳۵ 1۳60 دنل ۷۷۵۳۵ کعم هی معا اه نحل 1۵۳ ۹10۵10 دم 01 2010۳8 200 ۲1۷۵۲۵۵ ۹130111708 ۷۷۵۲۵6 ۰ 5ع00-2ع ,ع2۲385-1110 ,0۳005 مکعاباا ,کااند ,20۳0۳۵ مکعل معط کم هاای معنحعل مکامهطا او اناد 1 ۰ 1166 ,|۳۵ ۲۵۵۵۳۵۵ ۷۷۵۳۵ 1۵1061۵1100 200 0۹۹۳0۵ ۲۳۵۳۲ ۵۲ ۳۵۵۵ که |۷۵ که 6 6۵0 |۵۵ 1۳15 .دنل ۷۷۵۳۵ 5131125 ۷۵۵ هه کصم مه اه ععه ۵1 200 ۵۳06۳۵110 0۳۵10100۰ 6 ۷ص 51301117208 ۲1۷۳۵۵ 200 20۳00۹5 ۵۲ ۵11۵066 له 0۵۳۵100 م0۳۵0 مصعافعل عطا 1۵ لمع ۰ 6۳8166126 ۷۵16۲ 200 601۳30105 ,681605 1108 ما0 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 8 0 1۹۵۵۱۶ 1۹12۳16 8 ۳12۳۳۶ 200 ۱۷1220206۳ 1۷۵۲۵ 10۲ ۹۲2۳2۲۵۹ 691025( 5 لع20 ۹۲2011176۳۲5 1 .۲۷0 ۷( 0۴ ۱/11۵1 40 101621 1۵۲ 160۷ 01۲ 011 40 50612 ,۳۵16618۰ ,16016۵ اه با۵ع 0 100۷۵100۵65 1۳1۳۵91۳0010۲۵ 1 ۷2516 200 ۷۵1۵۲ 01۲ ۹1۵02۳05 ۳۷۱۳۵۵۵۱ 6 200 [ 10031۵ 01 100216 5 وا را روا نماد ۱ 3۳ 2016 -------- صفحهٔ بعد -------- با عنوان « ضوابط طراحی کف‌بندها و تثبیت‌کننده‌های بستر» ضوابط لازم برای طراحی و اجرای سازه‌های کف‌بندها و تثبیت‌کننده‌های بستر رودخانه‌ها را ارائه انواع و مشخصات این سازه‌هاء به طبقه‌بندی آن ها پرداخته شده سپس داده‌های مورد نیاز برای طراحی آن‌ها بیان و مبانی فنی, ملاحظات اقتصادی, اجتماعی و زیست محیطی طراحی این سازه‌ها بحث شده است. در ادامه نرم‌افزارهای مورد استفاده در مطالعه و طراحی کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر رودخانه‌ها معرفی شده است. در فصول بعدی ضوابط طراحی سدهای اصلاحی, کف‌بندهاء آستانه. شیب‌شکن‌هاء پوشش‌های نرم و ژئویک‌ها و نیز روش‌های ساخت و اجرای آن ها بیان شده است. حفاظت و بهره‌برداری و نگهداری کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر بحث گردیده است. این راهنما می‌تواند در طراحی, ساخت. بهره‌برداری و نگهداری کف‌بندها و تثبیت کننده‌های بستر رودخانه‌ها توسط مهندسین مشاورء پیمانکاران و دستگاه‌های اجرایی مورد استفاده قرار گیرد.