سازمان برنامه و بودجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه کشور صوابط انتخاب و بهره‌بردا ری از تجهیزات اندازه گیری آب در شبکه‌های آبباری و زهکشی فابطه شماره ۸۳۳ آخرین ویرایش: ۹۹-۱۱-۲۵ معاونت فنی. امور زیربنایی و تولیدی وزارت نیرو امور نظام فنی اجرایی. مشاورین و پیمانکاران دفتر استانداردها و طرح‌های آب و آبفا ی 32 3 ۱۳۹۹ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- :ش ش 4731199 با سمه تعالی بخشنامه به دستگاه های اجرایی، مهندسان مشاور و پیمانکاران 99/694393 :ﺷﻤﺎره :تاریخ 20 / 12 / 1399 :موضوع ضوابط انتخاب و بهره برداری از تجه زات ی اندازه گیری آب در شبکه ی ها ی ار ی آب و زهکش ی در چارچوب ماده ( 34 )قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور موضوع نظام فنی و اجرایی یکپارچه، ماده( 23 )قانون برنامه و بودجه و آیین نامه ا ستانداردهای اجرایی طرح های ،عمرانی به پیوست ضابطه شماره833 امور نظام فنی اجرایی ، مشاورین و پیمانکاران با عنوان«ضوابط انتخاب و بهره برداری از تجه زات ی اندازه گیری آب در شبکه ی ها ی ار ی آب و زهکش ی » از نوع گروه سوم ابالغ می.شود رعایت مفاد این ضابطه در صورت ندا شتن ضوابط بهتر، از تاریخ01 / 04 / 1400 .الزامی است امور نظام فنی اجرایی، مشاورین و پیمانکاران این سازمان دریافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصالحی .در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصالحات الزم را اعالم خواهد کرد محمد باقر نوبخت سازمان ربانهم و بودهج کشور ری است جمهوری رییس سازمان -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی: با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این ضابطه کرده و آن را برای استفاده به جامعه‌ی مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان, این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط‌های مفهومی, فنی, ابهام. ایهام و اشکالات موصوعی نیست. از این‌رق از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مراتب را به صورت |ا- در سامانه مدبریت دانش اسناد فنی و اجرابی (سما) ثبت نام فرمایید: 5۹۵۱۱10.۱1020111[0۱1111.17 ۳- پس از ورود به سامانه سما و برای تماس احتمالی, نشانی خود را در بخش پروفایل کاربری تکمیل فرمایید. ۳- به بخش نظرخواهی این ضابطه مراجعه فرمایید. ۵- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۶- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. کارشناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشانی برای مکانبه: تهران. میدان بهارستان. خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۲۳۲۷۱ سازمان برنامه و بودجه کشورء آمور نظام فنی و اجرایی» مشاورین و پیمانکاران نماد 7 1۳2 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اندازه گیری, ثبت و پایش فرایند انتقال, توزیع و تحویل جریان آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی کشور از ضروریات تحویل حجمی آب تقاضا محور بوده و عملیاتی شدن آن باعث کاهش مسائل اجتماعی ناشی از ضعف مدیریت در تحویل و فروش آب گردیده وامکانات پایه‌ای برای برنامه‌ریزی استفاده بهینه از آب را فراهم می‌نماید. در این راستا تدوین و ارائه ضوابط وچگونگی انتخاب و نحوه بهره‌برداری از سازه‌های تنظیم و اندازه‌گیری جریان در این شبکه‌ها در دستور کار قرار در این ضابطه. ضمن تعریف روشن از شبکه نقاط اندازه‌گیری» نوع و ترکیب تجهیزات و سازه‌هاء سازمان کلی, وظایف و مسوولیت‌های افراد و دستورالعمل‌های لازم ارائه می‌گردد. از طرفی, امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و تجهیزات اندازه گیری جریان آب تشریح شده و ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از تجهیزات اندازه‌گیری در شبکه‌های آبیاری نقلی و تحت‌فشار در مراحل مختلف مطالعه. طراحی, ساخت و بهره‌برداری ارائه می‌گردد. همچنین ضوابط و معیارهای بازرسی تجهیزات سامانه اندازه‌گیری و راهکارهای تشخیص مشکلات هریک از سازه‌های اندازه‌گیری در دست بهره‌برداری. تشریح می‌شود و چند نوع سازه اندازه‌گیری کاربردی جدید مورد استقبال در شبکه‌های با اقلیم و شرایط مشابه در دیگر کشورها و همچنین مشخصات تکامل یافته متنوعی از چند نوع سازه اندازه‌گیری مرسوم در شبکه‌های آب کشور, تهیه «ضوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات اندازه‌گیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی» را با هماهنگی آمور نظام فنی, اجرایی» مشاورین و پیمانکاران سازمان برنامه و بودجه کشور در دستور کار قرار داد و پس از تهیه. آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی و اجرایی کشور به این سازمان ارسال نمود که پس از بررسی, بر اساس نظام فنی اجرایی یکپارچه. موضوع ماده ۳۴ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشورء ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران تصویب و ابلاغ گردید. علیرغم تلاش, دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مجموعه صرف گردید. این مجموعه مصون از وجود اشکال و ابهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست می‌شود موارد اصلاحی را به آمور نظام فنی» اجرایی, مشاورین و پیمانکاران سازمان برنامه و بودجه کشور ارسال کنند. کارشناسان سازمان پیشنهادهای دریافت شده را بررسی کرده و در صورت نیاز به اصلاح در متن ضابطه. با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناسان مجرب این حوزه, نسبت به تهیه متن اصلاحی, اقدام و از طریق پایگاه اطلاع رسانی نظام فنی و اجرایی کشور برای بهره‌برداری عموم. اعلام خواهند کرد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابلاغی معتبرء در بالای صفحات. تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده است که در صورت هرگونه تغییر در -------- صفحهٔ بعد -------- مطالب هر یک از صفحات. تاریخ آن نیز اصلاح خواهد شد. از اینرو همواره مطالب صفحات دارای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود. حمیدرضا عدل معاون فنی. آمور زیربنایی و تولیدی زمستان ۱۳۹۹ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «ضوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات اندازه‌گیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی» اضابطه شماره ۸۳۳] مجری: شرکت مهندسین مشاور پراهوم مشاور پروژه: احمد جعفری اعضای گروه تهیه کننده: احمد جعفری شرکت مهندسین مشاور پراهوم کارشناسی مهندسی آبیاری و آبادانی سوسن رضایی‌قره‌بلاغ شرکت مهندسین مشاور پراهوم کارشناسی مهندسی آبیاری و آبادانی فاطمه نایب‌لویی شرکت مهندسین مشاور پراهوم دکترای مهندسی آبیاری و زهکشی اعضای گروه نظارت: جلال ابوالحسنی وزارت جهاد کشاورزی کارشناسی ارشد مهندسی تاسیسات آبیاری فتح‌اله داوری‌دهکردی کارشناس آزاد کارشناسی ارشد مهندسی سازه‌های آبی انسیه محرابی وزارت نیرو- دفتر استانداردها و طرح‌های ‏ کارشناسی ارشد مهندسی سازه‌های آبی آب و آبفا اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی آبیاری و زهکشی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): جلال ابوالحسنی وزارت جهاد کشاورزی کارشناسی ارشد مهندسی تاسیسات آبیاری احمد جعفری شرکت مهندسین مشاور پراهوم کارشناسی مهندسی آبیاری و آبادانی سیدمجتبی رضوی نبوی ‏ شرکت مهندسین مشاور آبسو دکترای مهندسی سازه‌های آبی آبیاری و زهکشی انسیه محرابی وزارت نیرو- دفتر استانداردها و طرح‌های کارشناسی ارشد مهندسی سازه‌های آبی آب و آبفا محمدجواد منعم دانشگاه تربیت مدرس دکترای مهندسی منابع آب آرش نجاتی وزارت نیرو- دفتر نظام‌های بهره‌برداری و دکترای مهندسی سازه‌های آبی حفاظت آب و آبفا مریم یوسفی شرکت مدیریت منابع آب ایران دکترای مهندسی آبیاری و زهکشی 3 -------- صفحهٔ بعد -------- اعضای گروه هدایت و راهبری (سازمان برنامه و بودجه کشور): علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی اجرایی» مشاورین و پیمانکاران فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی اجرایی. مشاورین و پیمانکاران سیّد وحیدالدین رضوانی کارشناس آمور نظام فنی اجرایی» مشاورین و پیمانکاران -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول - ضرورت اندازه‌گیری ۱-۱- کلیات ۲-۱- ضرورت اندازه گیری از منظر امکان برنامه‌ریزی استفاده بهینه از آب ۳-۱- ضرورت اندازه‌گیری به جهت اصلاح برنامه آبیاری (افزایش بهره‌وری) ۴-۱- ضرورت اندازه‌گیری به جهت تحویل حجمی آب ۵-۱- ضرورت اندازه‌گیری به جهت بهبود مدیریت تقاضا ۶-۱- ضرورت اندازه‌گیری به جهت مسائل اجتماعی (توزیع عادلانه) ۷-۱- ضرورت اندازه گیری به جهت امکان برنامه‌ر یزی کلان حوضه‌ای ۸-۱- ضرورت اندازه‌گیری به جهت امکان ارزیابی شبکه ۹-۱- ضرورت اندازه گیری به جهت رعایت دستورالعمل بهره‌برداری و نگهداری و تنظیم صحیح آب فصل دوم - تعاریف ۱-۲- تعاریف اجزا و ارکان مرتبط ۱-۱-۲ - اندازه‌گیری جریان ۲-۱-۲ جریان سنج ۳-۱-۳۲ سامانه اندازه‌گیری ۴-۱-۲۳ درستی (صحت) آندازه گیری ۵-۱-۲۳- دقت سازه اندازه‌گیری ۶-۱-۲ تکرارپذیری ۷-۱-۳- دقت اندازه‌گیری ۸-۱-۲- حساسیت سازه یا ابزار اندازه‌گیری ۹-۱-۲ - نشان گر ۱۰۹-۱-۳۲- تراز آب ۱۱-۱-۲۳ منحنی سنجه (بده- اشل) ۱۳-۱-۳- کنتورهای مکانیکی ۱۳-۱-۲۳ کنتور حجمی ۵ . در شبکه‌ها ۱۰ ۱ ۱۳ ۱۳ ۱۳ ۱۳ ۱۳ ۱۴ ۱۴ ۱۴ ۱۴ ۱۵ ۱۵ ۱۵ ۱۵ ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱۳-۱-۲- کنتور سرعتی ۱۵-۱-۲- داده‌نگار فصل سوم - اطلاعات پایبه روابط تجربی اندازه‌گیری جریان ۱-۳- کلیات ۳-۳- انواع جریان آب در شبکه‌ها ۳-۳- اصول اساسی اندازه‌گیری جریان ۱-۳-۳- روش سرعت- مساحت ۳-۳-۳ روش تعادل آنرژی ۳۴-۳ اندازه‌گیری جریان در مجاری روباز ۱-۳-۳ روش زمانی- وزنی ۲-۳-۳ روش رقیق‌سازی ۳-۳-۳- روش سرعت- مساحت ۴-۴-۳ روش سازه هیدرولیکی ۵-۳-۳- روش مساحت- شعاع هیدرولیکی - شیب ۵-۳- روابط تجربی کاربردی در جریان‌های تحت‌فشار ۱-۵-۳- رابطه تعادل انرژی در شرایط تغییر فشار در لوله‌ها و محاسبه آبدهی فصل چهارم - امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و تجهیزات اندازه‌گیری جریان آزاد ۱-۴- کلیات ۲-۴- روش‌های اندازه‌ گیری تراز آب ۱-۳-۴ - اندازه‌گیری مشاهده‌ای و ثبت دستی ۲-۲-۴ - اندازه‌گیری خودکار (وسایل اندازه‌گیری ثبات) ۳-۳-۴- روش تماسی ۴-۴ روش غیرتماسی ۳-۴- مقطع کانال (سرعت- مساحت) ۱-۳-۴- نشان گر اندازه گیری تراز سطح آب ۲-۳۴ اندازه گیرهای صوتی آبدهی (آلتراسونیک) ز ۱۶ ۱۶ ۱۷ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۳۲۰ ۳۱ ۲۳۳ ۲۳۴ ۲۳۴ ۲۳۴ ۲۳۴ ۳۵ ۳۵ ۳۶ ۳۹ ۳۱ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴ ۳۸ ۴۰ ۴۰ ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۴-۴۳- سرریزها ۱-۳-۴ سرریز لبه تیز ۳-۳-۴۳ سرریز لبه پهن ۳-۴-۴- نحوه عملکرد سرریزها ۴-۴-۴ الزامات نصب سرریزها ۵-۴-۴- الزامات تنظیمات و بهره‌برداری سرریزها ۶-۴-۴- نحوه محاسبه آبدهی ۵-۴- فلوم‌ها ۱-۵-۴- کلیات ۲-۵-۴- فلوم با گلوگاه طولانی ۳-۵-۴- فلوم با گلوگاه کوتاه ۴-۵-۴- فلوم‌های ساده گلو (سامانی فلوم) ۵-۵-۴- فاکتورهای قابل توجه در انتخاب فلوم ۶-۵-۴ موارد بحرانی در نصب. بهره‌برداری و نگهداری فلوم‌ها ۶-۴- سازه‌های با کار کرد روزنه ۱-۶-۳ تعریف و طبقه‌بندی روزنه‌ها ۲-۶-۴- دریجه‌های آندازه‌گیری ۳-۶-۴ روزنه با بار ثابت. (11.0.) (یا سازه‌های مشابه) ۴-۶-۴۳ سازه‌های تلفیقی ۷-۴ سازه‌های هیدرولیکی با کار کرد اندازه گیری ۱-۷-۳- دریچه‌های قطاعی با جریان آزاد ۳-۷-۴ روش تعیین سرعت متوسط ۳-۷-۴- تنداب با کار کرد اندازه‌گیری ۴-۷-۴ اندازه‌گیری آبدهی در آبگذر ۵-۷-۴۳ مقسم با کار کرد اندازه گیری فصل پنجم - سازه‌ها و تجهیزات اندازه‌گیری در مجاری تحت فشار : ۴۳ ۴۳ ۴۴ ۴۵ ۴۶ ۴۷ ۴۷ ۴۸ ۴۸ ۴۹ ۵۰ ۳ ۵۴ ۵۵ ۵۷ ۵۷ ۵۸ ۲ ۷ ۷ ۷ ۹ ۷۰ ۷۱ ۷۲ ۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۱-۵- کلیات ۷۷ ۲-۵- مشخصه‌های جریان‌سنج‌ها ۷۸ ۳-۵- کنتورهای مکانیکی ۷۹ ۱-۳-۵ معیارهای موثر در کارکرد کنتورهای مکانیکی ۸۰ ۳-۵- کنتورهای سرعتی ۸۲ ۵-۵- کنتورهای حجمی ۸۴ ۶-۵- جریان‌سنج‌های آلتراسونیک ۸۵ ۵-- جریان‌سنج‌های الکترومغناطیس 1 ۸-۵- ابزارهای اندازهگیری بر مبنای اختلاف فشار ۹۱ ۱-۸-۵- ونتوری 1۲ ۲-۸-۵- شیپوره ۹۳ ۳-۸-۵- روزنه ۹۴ ۹-۵- مقایسه مزایا و محدودیت‌های جریان‌سنج‌ها ۹۶ ۱-۵- جریان‌سنج‌های لوله‌های نیمه پر ۹۷ ۱۱-۵- جریان‌سنجی در خروجی لوله ۹ ۱-۱۱-۵- روش لوله کالیفرنیا (لوله افقی) ۹۸ ۲-۱۱-۵- روش جت افقی ۹۹ ۳-۱۱-۵- روش جت قائم ۱۳ فصل ششم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از تجهیزات اندازه گیری در شبکه‌های آبیاری ثقلی (مطالعه و طراحی) ۱۰۵ ۱-۶- طبقه‌بندی شبکه به لحاظ الزامات بهره‌برداری ۱۷ ۲-۶- ضوابط عمومی انتخاب نوع سازه و تاسیسات مناسب ۱۸ ۳-۶- ضوابط انتخاب نوع سازه و تاسیسات مناسب در شبکه آبیاری ثقلی روباز ۱۱ ۱-۳-۶- مشخصات انواع سازه‌ها و الگوریتم انتخاب هر سازه ۱۱۲ ۲-۳۶ انتخاب کاربردی ابزارهای اندازه گیری و محدودیت‌ها و امکانات (آزاد و تحت فشار) ۱۳۷ ۳-۳۶ عوامل موثر بر انتخاب نوع سازه اندازه‌گیر در آبگیر واحد مزرعه ۱۳۱ ۴-۳-۶- عوامل موثر بر انتخاب نوع سازه اندازه گیر در آبگیر قطعه زراعی ۱۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۴-۶- حد دقت و رواداری مجاز در اندازه‌گیری ۱۳۲ ۵-۶- سازه‌های اندازه‌گیری در زهکش‌ها ۱۳۴ فصل هفتم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از تجهیزات اندازه گیری در شبکه آبیاری تحت فشار (مطالعه و طراحی) ۱۳۷ ۱-۷- طبقه‌بندی شبکه به لحاظ الزامات بهره‌برداری ۱۳۹ ۲-۷- ضوابط انتخاب نوع سازه و تاسیسات مناسب در شبکه اصلی (الزامات هیدرولیکی و سازه‌ای) ۱۳۹ ۱-۲-۷- شرایط عملکردی جریان‌سنج ۱۳۹ ۳-۲-۷ شرایط هیدرولیکی جریان ۱۳۰ ۳-۲-۷- شرایط محیطی ۱۴۰ ۴-۲-۷ - نیازهای نصب و بهره‌برداری ۱۴۰ ۵-۲-۷ نیازها و شرایط اختصاصی ۱۴۳۰ ۳-۷- مراحل انتخاب جریان‌سنج و دقت اندازه گیری ۱۳۱ ۴-۷- شرایط مقایسه‌ای انتخاب ۱۳۴ ۵-۷- عوامل موثر بر انتخاب نوع تجهیزات اندازه گیر در آبگیر واحد مزرعه ۱۴۳۵ فصل هشتم - مبانی و معیارهای تغییرات در سامانه‌های اندازه‌گیری شبکه‌های درحال ساخت ۱۳۷ ۱-۸- ارزیابی سریع ۱۳۹ ۳-۸ کارشناسان تیم ارزیابی ۱۳۹ ۳-۸ برنامه ارزیابی اجزا مرتبط طرح ۱۵۰ ۴-۸- تصمیم‌گیری جهت اقدام ۱۵۰ فصل نهم - بازرسی تجهیزات سامانه اندازه‌ گیری ۱۹۳ -۱-۹٩‏ ضرورت‌ها و چارچوب بازرسی تجهیزات اندازه گیری ۱۹۵ ۲-۹ عوامل کاهش‌دهنده درستی اندازه‌ گیری ۱۵۷ ۱-۲-۹ - اندازه گیری نادرست بارآًبی ۱۹۷ ۲-۲-۹ اندازه گیرهای موردی (تعداد کم اندازه‌گیری‌ها) ۱۹۷ ۳-۲-۹ استفاده از وسایل اندازه‌گیری نامناسب ۱۵۸ ۳-۹ میزان تاثیر واسنجی تجهیزات اندازه‌گیری در دقت خروجی ۱۵۸ ط -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۴-۹- عیوب احتمالی هر یک از تجهیزات اندازه‌گیری و تاثیر آن‌ها در دقت خروجی ۱-۳-۹- شرایط جریان ورودی به سازه یا ابزار اندازه‌گیری ۲-۴-۹- تلاطم ۴-۴-۹ بارآبی نظیر سرعت در هنگام ورود جریان ۵-۳-۹ الگوهای جریان نامناسب ۶-۳-۹- شرایط جریان خروجی -۵-۹٩‏ بررسی اجمالی روش‌های عیب‌یابی و تعمیر تجهیزات مختلف ۶-۹- تجربیات قابل دسترس در مورد سوابق عملکرد سازه‌ها و تجهیزات اندازه‌گیری در شرایط ایران ۷-۹- عملکرد سازه‌های استاندارد و غیراستاندارد -۹-۹٩‏ تکنیک های اندازه‌گیری ۱-۹-۹- نصب ثبات‌های تراز آب ۳-۹-۹ ملاحظات جچاهک اندازه گیری ۳-۹-۹- کارگذاری نقطه مبنا ۳-۹-۹ اندازه گیری بارأبی در فلوم -۵-۹-٩‏ نصب نشان‌گر و تنظیم صفر در فلوم ۷-۹-۹- اندازه گیری بارآبی در ۲110 ۸-۹-٩‏ استفاده از ایستگاه‌های جریان‌سنجی ۹-۹-۹- دستورالعمل‌های کلی و اقدامات احتیاطی در سرعت‌سنج‌ها فصل دهم - بهسازی و نوسازی تجهیزات فرسوده اندازه‌گیری در شبکه‌های در حال بهره‌برداری ۱-۰- کلیات ۳-۰ شرایط موجود کنترل و توزیع شبکه‌های در دست بهره‌برداری ۱-۳-۰۶ شرایط موجود کنترل و توزیع از نظر نوع نبات ی ۱۵۹ ۱۵۹۹ ۱۳۰ ۱۶۱ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۲ ۱۶۳ ۱۶۳ ۱۳۳ ۱۶۳۴ ۱۶۴۳ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۶۶ ۱۶۶ ۱۶۶ ۱۳۷ ۱۳۷ ۱۶۸ ۱۳۸ ۱۷۱ ۱۷۳ ۱۷۳ ۱۷۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان صفحه ۲-۳-۰ شرایط موجود کنترل و توزیع به جهت شرایط آبگیری از منابع آب و توپوگرافی ۱۷۴ ۳-۲-۰- شرایط کانال ها و نهرهای سنتی و وضعیت شبکه موجود از نظر ابعاد آبدهی, شیب و در نهرهای سنتی مشخصات مکانیکی خاک در محل مورد نظر ۱۷۵ ۴-۲-۰ وضع موجود سامانه اندازه‌گیری و سامانه مورد نیاز شبکه ۱۷۵ ۳-۰۶ ارزیابی کلی سازه‌های کنترل و اندازه‌ گیری ۱۷۳۵ ۱-۳-۰ وضعیت فیزیکی سازه‌های قابل استفاده در آندازه گیری ۱۷۵ ۲-۳-۰ شرایط محیطی سازه‌های مختلف اندازه‌گیری ۱۷۵ ۳-۳-۰ شرایط مدیریتی و اجرایی اندازه گیری ۱۷۷ ۳۰۶ چگونگی بهسازی و نوسازی سازه‌های موجود اندازه گیری ۱۷۸ ۵-۰ بررسی روش‌های مختلف اندازه‌گیری متناسب با شبکه ۱۷۹ ۶-۰- بررسی روند اجرایی تغییر و الزامات رعایت در آن‌ها ۱۷۹ ۱-۶-۰ - اقدامات کوتاه مدت ۱۷۹ ۳-۶-۰ اقدامات میان مدت و دوره‌ای ۱/۸۰ ۳-۶-۰ اقدامات درازمدت ۱۸۱ فصل یازدهم - ضوابط جانمایی و استقرار سامانه اندازه‌گیری جریان ۱۸۳ ۱-۱- کلیات ۱۸۵ ۲-۱ ضوابط انتخاب موقعیت تجهیزات اندازه گیری ۱۸۷ ۱-۲-۱ وظایف طراح (گروه طراحی) ۱۸۸ ۲-۲-۷۱ وظایف کارشناس بررسی مسایل اجتماعی, اقتصادی و نظام بهره‌برداری ۱۸۸ ۳-۲-۱ وظایف ذی‌نفعان پروژه ۱۸۹ ۳-۱- ضوابط و معیارهای جانمایی و استقرارسامانه اندازه گیری جریان آب ۱۹۰ ۱-۳-۱ نقاط کلیدی اندازه گیری آب ۱۹۰ ۲-۳-۱ نقاط اندازه‌ گیری در شبکه فرعی آبیاری نقلی ۱۹۳ ۳-۳-۱ نقاط اندازه گیری در شبکه فرعی آبیاری تحت‌فشار ۱۹۳ ۴-۳-۱ نقاط ضروری اندازه گیری مازاد بر محل‌های انشعابی در شبکه اصلی آبیاری ثقلی و تحت‌فشار ۱۹۴ ۵-۳-۱ ملاحظات خاص در جانمایی سازه‌های اندازه گیر ۱۹۴ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۶-۳-۱- تعیین بازده انتقال, در شبکه در دست بهره‌برداری ۳-۱ اقتصادی بودن تجهیزات خودکار یا مکانیزه اندازه‌گیری ۵-۱- تشکیلات و نیازمندی‌های گروه اندازه گیری در نمودار سازمانی پیش‌بینی شده در مدیریت شبکه ۶-۱ روش ثبت. جمع‌آوری و نگهداری آمار دوره‌ای ۱-۶-۱ کلیات ۲-۶-۱ چگونگی سنجش ۳-۶-۱- سامانه ارسال اطلاعات ۴-۶-۱-سامانه پایش. پردازش و کنترل ۵-۶-۱ برنامه پایش ۷-۱ الزامات حفاظتی ۱-۷-۱- کلیات ۲-۷-۱- حفاظت و نگهداری از تجهیزات اندازه گیری ۳-۷-۱ الزامات ایمنی و حفاظتی ۸-۱ برنامه آموزشی و توانمندسازی کارکنان واحد اندازه گیری ۱-۸-۱ مخاطبین آموزش در سامانه شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۲-۸-۱ محتوا موارد آموزشی ۳-۸-۱ شیوه های آموزش ۹-۱- ضوابط انتخاب نیروی انسانی, تجهیزات و ابزار و ادوات اندازه گیری پیوست ۱- مشکلات هریک از سازه‌های کانال‌های روباز در شبکه‌های ایران پیوست ۲- پرسش‌نامه بررسی سازه‌ها منابع و مراجع ل ۱۹۵ ۱۹۶ ۱۹۶ ۱۹۸ ۱۹۸ ۱۹۸ ۱۹۸ ۱۹۹ ۱۹۹ ۳۰۰ ۳۰۰ ۳۰۰ ۳۹۰۱ ۳۲ ۳۲ ۳۹۰۲ اش ۳۳ ۳۰۵ ۳۳ ۳۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۱-۱- نمودار ارتباط بخش‌های مختلف آبیاری برای رسیدن به بازده مصرف آب ۶ شکل ۱-۳- آرایش نقاط اندازه گیری در مقطع جریان روباز نامنظم ۳۰ شکل ۲-۳ نیم‌رخ افقی آندازه‌گیری سرعت در مقطع جریان روباز ۳۱ شکل ۳-۳- نمونه‌ای از نتایج اندازه گیری سرعت در فواصل مختلف در مجرای بسته ۳۱ شکل ۴-۳- تعادل انرژی در لوله ۲۳۲ شکل ۵-۳- تعادل انرژی در کانال روباز ۲۳۲ شکل ۶-۳- تعادل انرژی مخصوص ۲۳۲ شکل ۱-۴- نمونه‌ای از نشان گر اندازه گیری تراز سطح آب ۳۲ شکل ۲-۴- نمونه‌ای از سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب با استفاده از شناور و پتانسیومتر ۳۴ شکل ۳-۴- سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب با استفاده از شناور و قرقره (پولی) ۳۴ شکل ۴-۴- سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب رودخانه با استفاده از حس‌گر شناور و سامانه شستشو مجاری از رسوب ۳۵ شکل ۵-۴- سیستم اندازه گیری تراز سطح آب با استفاده از هدایت الکتریکی ۳۵ شکل ۶-۴- سیستم اندازه گیری تراز سطح آب با استفاده از ظرفیت خازنی ۳۶ شکل ۷-۴- سیستم اندازه گیری تراز سطح آب با استفاده از روش ایجاد حباب ۳۷ شکل ۸-۴- سیستم اندازه گیری تراز سطح آب با استفاده از حس‌گر فشار ۳۷ شکل ۹-۴- سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب با استفاده از امواج التراسونیک و نمونه اجرا شده ۳۸ شکل ۱۰-۳۴- (راست) تصویر سازه اندازه گیری راداری بر روی کانال و (چپ) نحوه عملکرد ترکیبیی حس گر راداری و ترازسنج (سطح‌سنج) آن ۳۹ شکل ۱۱-۴- یک اندازه گیر جریان لیزری نصب شده بر روی کانال و شمایی از عملکرد آن ۳۹ شکل ۱۲-۴- نمایی از یک جریان‌سنج داپلری موج‌پیوسته و نمونه‌ای اجرا شده ۴۲ شکل ۱۳-۴- شمای کلی از یک جریان سنج زمان- گذر به همراه یک ترازسنج آلتراسونیک ۴۳۲ شکل ۱۴-۴- تعاریف اجزای مقطع سرریز ۳ شکل ۱۵-۴- نمای سرریزهای مستطیلی و مثلئی ۴۴ شکل ۱۶-۴- نمای یک سرریز لبه پهن ۳۵ شکل ۱۷-۴- فلوم با گلوگاه طولانی در کانال‌های اصلی ۴۹ شکل ۱۸-۳- پلان و مقطع پارشال فلوم ۵۱ م -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست شکل‌ها و نمودارها شکل ۱۹-۴ - نمونه‌ای از پارشال فلوم ۵۱ شکل ۲۰-۴- فلوم گلو بریده ۵5۲ شکل ۲۱-۴- فلوم ذوزنقه‌ای ۵۳ شکل ۲۲-۴-انواع فلوم‌های ساده. (الف) فلوم مدور (ب) مستطیلی (/5-8) (پ) مدول ذوزنقه‌ای ۵۴ شکل ۲۳-۴- تصاویر فلوم‌های ساده اجرا شده. (الف) فلوم مدور (ب) مستطیلی (5-4) (پ) مدول ذوزنقه‌ای ۵۴ شکل ۲۴-۴- نصب مناسب دریجه‌های اندازه‌گیری ۵۹ شکل ۲۵-۴- چاهک اندازه گیری با قطرء موقعیت و ارتفاع مناسبء نصب‌شده در دریچه اندازه گیری ۶۰ شکل ۲۶-۴- نمونه‌ای از نقشه راهنمای نصب یک دریجه اندازه گیری با اجزای پیش‌ساخته در هر دو انتهای لوله. برای اجرا در زیر جاده ۶۰ شکل ۲۷-۴- طرح شماتیکی از دریچه‌های11. 0) (طراحی شده با استاندارد 1581]) ۶۳ شکل ۲۸-۴- یک دریچه روزنه‌ای مستطیلی (دریچه جلویی) که اندازه‌گیری جریان را ممکن می‌سازد. هم‌زمان دریچه کشویی (دریچه پشتی) کنترل جریان را فراهم می‌کند ۳ شکل ۲۹-۴- یک روزنه ثابت ۶۴ شکل ۳۰-۴- ابعاد روزنه مستطیلی کاملا مستغرق انقباضی ۳۵ شکل ۳۱-۴- دستورالعمل ورودی روزنه (نما از بالا) ۵ شکل ۳۲-۴- تنظیمات دریچه کشویی برای اندازه گیری جریان. پلان در سمت چپ و نمای انتهایی در سمت راست. این مدل به عنوان دریچه کشویی جایگزین مدل 11.0 استاندارد 175131 پیشنهاد شده‌است. ۶۶ شکل ۳۳-۳۴- جزییات عبور جریان از زیر دریجه قطاعی در حالت آزاد ۳۷ شکل ۳۳-۴ اثر زاویه لبه دریچه قطاعی روی ضریب فشردگی ۳۸ شکل ۳۵-۴- نمایی از یک اندازه‌گیر پروانه‌ای (مولینه) ۷۰ شکل ۳۶-۴- نمایی از شیب‌شکن (راست) و تندآب (چپ) ۷۱ شکل ۳۷-۴- نمایی از تجهیزات الکترونیک با حس‌گر آلتراسونیک داپلری در اندازه گیری جریان آبگذر ۷۲ شکل ۳۸-۴ مقسم ثابت ۷۳ شکل ۳۹-۴- مقسم قابل تنظیم ۷۳ شکل ۱-۵- نقشه همسان نما از بالا و مقطع طولی حوضچه کنترل و اندازه گیری ابتدای مزارع ۸ شکل ۲-۵- نمونه‌ای از کنتور سرعتی مکانیکی در لوله‌های افقی و عمودی آبیاری ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست شکل‌ها و نمودارها عنوان شکل ۳-۵- نمایی از دو نمونه از جریان‌سنج‌های حجمی مکانیکی شکل ۳-۵- نمایی از نحوه عملکرد جریان‌سنج فراصوتی داپلری شکل ۵-۵- نمایی از نحوه عمل یکی از انواع جریان‌سنج زمان-گذر فراصوتی شکل ۶-۵- نمایی از تجهیزات نصب یک جریان‌سنج زمان-گذر فراصوتی شکل ۷-۵- نمونه‌هایی از جریان‌سنج‌های فراصوتی قابل حمل (بالا) زمان-گذر و (پایین) داپلر شکل ۸-۵- نمایی از جریان‌سنج الکترومغناطیسی شکل ۹-۵- نمایی از اندازه گیر ونتوری شکل ۱۰-۵- یک اندازه‌گیر ونتوری شکل ۱۱-۵- نمایی از یک شیپوره لبه‌دار شکل ۱۳-۵- نمای محل قرارگیری روزنه اندازه گیر شکل ۱۳-۵- تصاویری از روزنه اندازه‌گیر و تیغه روزنه شکل ۱۳۴-۵- روش جریان‌سنجی در خروجی لوله به روش لوله کالیفرنیا شکل ۱۵-۵- پارامترهای مورد نیاز برای محاسبه در روش جت افقی شکل ۱۶-۵- نحوه قرار گیری خط‌کش گونیا در اندازه‌گیری جت افقی شکل ۱۷-۵- پارامترهای اندازه‌ گیری در جت قائم نمودار ۱-۶- نمودار اصول مطالعات پایه و جایگاه اندازه‌گیری در اجزای طراحی شبکه آبیاری شکل ۲-۶- انتخاب فرآیند اندازه گیری آبدهی یا سازه تنظیم کننده شکل ۳-۶-ه- پیدا کردن سازه مناسب (ر.ک. بند مرتبط یا جدول ۱-۶) شکل 0-۳-۶ - پیدا کردن سازه مناسب (ر.ک. بند مرتبط یا جدول ۱-۶) شکل 0-۳۲-۶- پیدا کردن سازه مناسب (ر.ک. بند مرتبط یا جدول ۱-۶) شکل 4-۳-۶- پیدا کردن سازه مناسب (ر.ک. بند مرتبط یا جدول ۱-۶). شکل ۵-۳-۶- پیدا کردن سازه مناسب (ر.ک. بند مرتبط یا جدول ۱-۶) شکل ‎-۱-٩‏ فاصله مناسب اندازه‌گیری در یک سرریز لبه تیز شکل ۲-۹- نسبت‌های استاندارد. برای سرریزهای مستطیلی, سیپولتی, مثلنی ۹۰ درجه ل ‎-۳-٩‏ زیرگذر جلوگیری‌کننده از موج شکل ۱-۱۱- نمونه‌ای از نمودار تشکیلات بهره‌برداری ۸۴ ۸۶ ۸۶ ۸۶ ۸۸ ۹ ۹۲ ۹۲ ۹۳ ۹۴ ۹۴ ۹۸ ۹۹ ۱۰۰ ۱۹۰۳ ۱۱۰ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۴ ۱۳۵ ۱۳۶ ۱۹۷ ۱۶۰ ۱۳۱ ۱۹۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱-۱- اهداف و ضرورت‌های اندازه‌گیری در انواع شبکه‌های در حال بهره‌برداری, در دس جدول ۱-۳ مقادیر ضرایب هیزن- ویلیامز برای انواع لوله‌ها جدول ۱-۳- مقایسه روش‌های تماسی و غیر تماسی از دیدگاه مزایا و معایب جدول ۲-۴- مزایاء معایب و مشخصات روش‌های اندازه گیری تراز سطح آب جدول ۳-۴ روابط تجربی در سرریزها (واحد او 1[ متر و مترمکعب بر ثانیه) جدول ۴-۴- ضرایب مربوط به فلوم‌های ساده گلو کوتاه در رابطه سامانی جدول ۵-۴- محدوده بالا و پایین شدت جریان مورد اندازه‌گیری توسط پارشال فلوم‌ها جدول ۶-۴- تقسیم‌بندی شرایط جریان در آبگذرها جدول ۱-۵- مزایا و محدودیت‌های کنتورهای مکانیکی نوع سرعتی جدول ۲-۵- مزایا و محدودیت‌های کنتورهای مکانیکی نوع حجمی جدول ۳-۵- مزایا و محدودیت‌های جریان‌سنج‌های آلتراسونیک جدول ۴-۵- مزایا و محدودیت‌های جریان‌سنج‌های الکترومغناطیسی جدول ۵-۵- مزایا و محدودیت‌های جریان‌سنج‌های اختلاف فشاری جدول ۶-۵- مقایسه جریان‌سنج‌ها جدول ۷-۵- مقادیر ضریب ) جدول ۸-۵- آبدهی از لوله افقی برای * - )( جدول ۹-۵- آبدهی از لوله افقی برای ۱۵/۲۴۵۳ - )2 جدول ۱۰-۵- آبدهی از لوله افقی برای ۳۰/۴۸۵۲۲- 2 جدول ۱۱-۵- آبدهی از لوله افقی برای ۴۵/۷۲۵: ۲۱ - )2 جدول ۱۲-۵ مقادیر جریان (لیتر بر ثانیه) بر حسب قطر لوله (اینچ) جدول ۱-۶- مشخصات انواع سازه‌ها (بخش اول) جدول ۱-۶- مشخصات انواع سازه‌ها (بخش دوم) جدول ۱-۶- مشخصات انواع سازه‌ها (بخش سوم) جدول ۲-۶ انتخاب ابزارهای اندازه گیری آب از منظر کاربری جدول ۳-۶- راهنمای انتخاب ابزارهای اندازه گیری آب جدول ۴-۶- خطا و نسبت شدت‌جریان حداکثر به حداقل سازه اندازه‌گیری ت طراحی و بهسازی ۲۶ ۳۳ ۴۰ ۴۸ ۵۴ ۵۵ ۷۲ ۸۳ ۸۴ ۸۹ ۹ ۹۵ ۹۶ ۱۹۰۰ ۱۰۱ ۱۰۱ ۱۰۲ ۱۹۳ ۱۰۴ ۱۱۲ ۱۱۵ ۱۱۷ ۱۳۷ ۱۳۹ ۱۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱-۷- تقسیم‌بندی کلی سازه‌های اندازه گیری بر اساس نیازهای نگهداری و هزینه‌های نسبی جدول ۲-۷- جهت‌دهی اولیه برای انتخاب صحیح جریان‌سنج جدول ۳-۷- جهت‌دهی اولیه برای انتخاب صحیح جریان‌سنج جدول ۴-۷- جدول جهت‌دهی اولیه برای انتخاب صحیح جریان‌سنج ف ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۹۹/۱۱/۳۵ ز مقدمه در امر بهره‌برداری از هریک از شبکه‌های" آپیاری و زهکشی مدرن ‏ سنتی" و نیمه مدرن ‏ مشکلات و موانع متفاوتی در تحویل آب بروز می‌کند که ارائه راهکار برای هر یک مستلزم شناخت مسائل مربوط به آن‌ها است. بررسی اجمالی شبکه‌های آبیاری ایران نشان می‌دهد. راهبرد یکسان و مدونی در مورد سامانه‌های کنترل, توزیع و تحویل آب و به تبع آن شبکه اندازه گیری وجود ندارد. این در حالی است که اندازه‌گیری جریان از جهات مختلف زیر از اهمیت ویژه برخوردار است: - تحویل حجمی آب فروش آب - مسائل اجتماعی اصلاح برنامه آبیاری - امکان برنامه‌ریزی استفاده بهینه از آب - امکان برنامه‌ریزی کلان حوضه‌ای در هر منطقه میزان اهمیت این عوامل متفاوت است. اهداف مرتبط با مسائل فروش آب و مسائل اجتماعی از دیدگاه بهره‌برداران مورد اهمیت می‌باشد و از دیدگاه مدیران شبکه‌های آبیاری, کلیه ضرورت‌های اندازه گیری نام‌برده مورد توجه وجود اطلاعات کافی از مقدار آب مصرفی گیاهان مختلف در موقعیت‌های مکانی مختلف شبکه آبیاری و ملحوظ شدن اندازه گیری مستمر جریان آب تحویلی, باعث تدقیق میزان بهره‌وری آب در تولیدات زراعی شده و الگوی مناسب‌تری به‌دست می‌آید. در شرایطی که آب به صورت حجمی تحویل کشاورز می‌شود. دقت در ضرورت‌های آبیاری و میزان و زمان آن افزایش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی اطلاعات اندازه گیری شده آب تحویلی به مزارع به صورت آماری می‌تواند ۱- مبنای تقسیم شبکه‌های آبیاری به مدرن, تلفیقی و سنتی» تعریف وزارت نیرو - شرکت مدیریت منابع آب. است. ۲- شبکه آبیاری مدرن, به مجموعه‌ای از تاسیسات آبیاری گفته می‌شود که از امکانات و قابلیت‌های تامین آب مطمئن (سد مخزنی یا رودخانه با بده پایه مطمئن) برخوردار بوده و دارای تاسیسات آبگیر (سد انحرافی یا ایستگاه پمپاز) و کانال‌ها یا خطوط لوله اصلی و فرعی اعم از درجه یک. دو سه و چهار بوده و عملیات تجهیز و نوسازی اراضی یا سامانه‌های نوین آبیاری در اراضی پایاب اجرا شده باشد. ۳- به مجموعه‌ای از نهرهای سنتی اطلاق می‌شود که در محدوده یک شهر. آبادی و صحرا از یک یا چند رودخانه از طریق دهانه آبگیر سنتی (به صورت انحراف از نهر) یا از آب‌بندان یا تالاب. اب برداشت می‌کنند. ۴- شبکه آبیاری نیمه مدرن به مجموعه‌ای از تاسیسات آبیاری اطلاق می‌شود که حداقل یکی از مجموعه امکانات و قابلیت‌های زیر را داشته باشد؛ تاسیسات انحراف آب بر روی رودخانه با بده پایه مطمئن همراه با کانال اصلی انتقال آب؛ مجموعه نهرها سنتی 0 کانال‌های آبیاری در پایاب سد مخزنی. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۵ فضوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در جهت تطابق حجم آب تحویلی با نیاز آبیاری, بازده" برآوردی و تقویم آبیاری مفید و موثر باشد. تعیین حجم آب تحویلی. موجب تسهیل در استقرار نظام حسابداری آب و شفاف‌سازی در دریافت آب‌بها می‌شود. همجنین اندازه‌گیری جریان آب تحویلی و اعمال حسابداری آب در دراز مدت. باعث تمکین عمومی به رعایت حقوق همسایگان شده و در شرایط بحرانی, مسائل کم‌تری در مقابله با بحران پیش می‌آید. این امر باعث توسعه قانون‌مندی و توسعه تعاون در کار می‌شود. ضمن آن‌که اندازه گیری جریان آب و ایجاد سامانه ارزیابی منابع و مصارف. از ضروریات برنامه‌ریزی یک‌پارچه در - هدف هدف از تدوین این ضابطه ارائه اطلاعات کاربردی مرتبط با سازه‌های اندازه‌ گیری در شبکه‌های آبیاری ایران برای تمامی ذی‌نفعان اعم از وزارت‌خانه‌های نیرو و جهادکشاورزی» کشت و صنعت‌ها و همچنین تشکل‌های آب‌بران می‌باشد. - دامنه کاربرد این ضابطه آگاهی لازم در زمینه چگونگی انتخاب و نحوه بهره‌برداری از سازه‌ها و تجهیزات تنظیم و اندازه‌گیری آب را ارائه می‌کند. همچنین, جانمایی و موقعیت‌های مناسب نصب و استقرار را تبیین کرده و برنامه مدیریت اندازه‌گیری سامانه اندازه گیری» نوع و ترکیب تجهیزات و سازه‌هاء سازماندهی نیرو دوره‌های اندازه گیری و نیروهای انسانی مورد نیاز را در اختیار مدیران شبکه قرار می‌دهد. این ضابطه, فرایند و مشخصات چگونگی اندازه‌گیری, ثبت و نگهداری و پردازش داده‌ها و اشکال مختلف گزارش‌دهی را روشن می‌نماید. در این ضابطه شبکه اندازه گیری, نوع و ترکیب تجهیزات و سازه‌ها به روشنی تعریف شده و سازمان کلی, وظایف و مسوولیت‌های افراد و دستورالعمل‌های لازم مشخص گردیده است. این ضابطه موارد زیر را شامل می‌شود: شبکه در دست مطالعه و طراحی * شبکه در حال بهره‌برداری * شبکه نیازمند بهسازی و نوسازی که در یکی از انواع متفاوت زیر اجرا شده یا خواهند شد. راهکار ارائه می‌دهد: ۲۱۵۵۷ -1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ ضرورت اندازه گیری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - ضرورت انداز هگیری ۹/۱/۳۵ ۵ ۱-۱- کلیات شبکه‌های آبیاری و زهکشی کشور به سه بخش شبکه‌های مدرنء سنتی و نیمه‌مدرن تقسیم‌بندی می‌شوند که هریک مسائل مرتبط با خود را برای تجهیز به ابزار اندازه گیری جریان آب دارند. - در چند صد سال گذشته روش انتقال و توزیع و اندازه گیری آب عمدتا روش تقسیم به نسبت یا سامانه تحویل آب به صورت زمانی بوده است. - در شبکه‌های آبیاری و زهکشی خوزستان و فارس» تجهیزات اندازه گیری 2.11.0 و پارشال فلوم توسط مهندسان مشاور خارجی و در سایر شبکه‌هاء سازه‌های مدول نیرپیک و تنظیم‌کننده هیدرومکانیکال پیشنهاد و اجرا شده است. - در چند دهه گذشته. مشاوران ایرانی به فراخور آگاهی و دانش خود و خط مشی‌های کارفرمایان؛ یکی از روش‌های پیشنهادی مشاوران اروپایی و آمریکایی را ارائه نمودند و در گزارش‌های ارائه شده در چند دهه اخیرء به ندرت در مورد شبکه اندازه‌گیری به صورت منسجم و درخور شایسته آن بحث شده است. بنابراین لازم است در این مورد علاوه بر آگاهی از روش‌های معمول و موثر اندازه‌گیری در دنیا و همچنین سازه‌های مرتبط با آن‌هاء نگاهی آینده‌نگر به شبکه‌های اندازه‌گیری دیجیتالی و متمرکزء معمول شده و از موارد متناسب با شرایط هر شبکه استفاده شود. اساسا آبیاری به همراه بارش باران» در تولیدات کشاورزی به دلیل فراهم سازی گزینه‌های مدیریتی بهترء انعطاف‌پذیری بیش‌ترء ظرفیت تولید همراه با سود بیش‌تر و مدیریت بحران بهترء حائز اهمیت است. با این وجود تبدیل فن آبیاری به یک سامانه تولید. یک محیط مدیریتی پیچیده‌تری را ایجاد می‌کند که جهت اطمینان از بازدهی, داده‌های ورودی و تاثیر سامانه آبیاری, باید اندازه گیری شود. تعامل و پیجچیدگی بالقوه واحدهای تابع و مدیریت آبیاری, در شکل (۱-۱) نشان داده شده است. همان‌طور که در نمودار ارائه‌شده در این شکل, ملاحظه می‌شود. از منبع آب تا مصرف آب توسط گیاه اندازه‌گیری ضرورت می‌یابد. از این‌رو آندازه‌گیری جریان از جهات مختلف مانند استفاده بهینه از منابع آب محدود. اعمال مدیریت تقاضاء افزایش بهره‌وری» ارزیابی شبکه آبیاری و زهکشی و تحویل حجمی آب مورد اهمیت است که در هر منطقه میزان اهمیت این عوامل متفاوت است. فراهم‌شدن امکان مدیریت برنامه‌ریزی کشت (برای نمونه بهینه‌سازی تقویم کشت و آبیاری)» تحقق تحویل حجمی آب و مدیریت منابع آب در دسترس و قابل تحویل به شبکه و نیز زمینه‌سازی برای تعیین آب‌بهاء بر مبنای حجم آب تحویلی را می‌توان به عنوان بخشی از نتایج و پیامدهای مثبت اندازه‌گیری کمی آب در نظر گرفت. در سامانه اندازه‌گیری عمدتاء اهداف مرتبط با مسائل فروش آب و مسائل اجتماعی, از دیدگاه بهره‌برداران مورد توجه بوده و از دیدگاه مدیران شبکه‌های آبیاری, کلیه ضرورت‌های اندازه‌گیری مورد توجه و دارای اهمیت است (جدول ۱-۱). -------- صفحهٔ بعد -------- کارایی مصرف | توانایی آن در تعرق. جذب ؟ بازده سامانه آبیا بازده کاربرد: < بازده مزرعه: ن. بازده توزیع: نس بازده انتقال: نس ۵ ضوابط اننخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیار, )۱۱11(( کل :۱۷1۱۷ ورودی (کیلوگرم درهر منرمکعب) (میلی‌منر یا منرمکعب در هر هکنار) (به ابگیر مزارع) لغات د جر د۵: یج 9 تلقات بهره‌برداری نود ی سب شکل ۱-۱- نمودار ارتباط بخش‌های مختلف آبیاری برای رسیدن به بازده مصرف آب ب آبیاری عبارت از مقدار محصول تولید شده به ازای واحد حجم آب مصرفی که در اینجا بر حسب کیلوگرم محصول در هر مترمکعب بیار آاب توسط گیاه: زمانی که آب وارد خاک شده و در منطقه ریشه‌ها ذخیره گردد. نوع دیگری از بازده مطرح است که بستگی به جذب اب از خاک دارد. در واقع این بازده نشان‌دهنده این است که از مقدار آبی که در منطقه توسعه ریشه‌ها ذخیره شده. چند د یاه می‌شود (بر حسب کیلوگرم در هر مترمکعب). ری: نسبت حجم آب مورد نیاز در منطقه توسعه ریشه به حجم آبی که می‌بایست از مخزن اصلی دریافت نماید. ( بر حسب درصد) نجم آبی که در منطقه توسعه ریشه‌ها ذخیره می‌شود به حجم آبی که در سطح واحد زراعی پخش می‌گردد. (بر حسب درصد) معنی میزان آب مورد نیاز برای تامین آبیاری محصول در طول فصل رشد است. (بر حسب میلی‌متر یا مترمکعب در هر هکتار) سبت آب ذخیره شده در منطقه توسعه ریشه به آب تحویل شده به مزرعه را گویند. سبت آب تحویلی برای آبیاری قطعه زراعی به کل جریان ورودی به سامانه تامین, برای توزیع آب گویند. بت آب تحویل شده به مزرعه در یک دوره مشخص به آب مصرف شده از رودخانه یا سایر منابع طبیعی آب برای همان مزرعه در همان د ۰ ی ی ۶ زهکشی ۳ : نوع گباه 0 وره گویند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - ضرورت اندازه‌گیری جدول ۱-۱- اهداف و نوع شبکه شبکه‌های مدرن در حال بهره‌برداری بهره‌برداری شبکه‌های نیمه مدرن در حال بهره‌برداری شبکه‌های مدرن در دست طراحی شبکه‌های مدرن در حال بهسازی ۲-۱- ضرورت اندازه‌گیر, علاوه بر سیاست و راهبرد الگوی زراعیء میزان آب قابل لازم در میزان آب قابل دسترد صورت می‌گیرد و همچنین نت کافی از مقدار آب مصرفی نبا: تاثیر گذارء امکان تصمیم‌گیری ۹۹۱۱/۳۵ ضرورت‌های اندازه‌گیری در انواع شبکه‌های در حال به با محدودیت منابع آب استفاده بهینه از منابع آب محدود اعمال مدیریت مطابق با دستورالعمل بهره‌برداری افزایش بهره‌وری ارزیابی شبکه استفاده بهینه از منابع آب محدود توزیع عادلانه امکان تحویل حجمی استفاده بهینه از منابع آب محدود اعمال مدیریت مطابق با دستورالعمل بهره‌برداری افزایش بهره‌وری ارزیابی شبکه استفاده بهینه از منابع آب محدود امکان اعمال مدیریت تقاضا در زمان بهره‌برداری امکان افزایش بهره‌وری در زمان بهره‌برداری امکان ارزیابی شبکه در زمان بهره‌برداری امکان تحویل حجمی در زمان بهره‌برداری امکان توزیع عادلانه در زمان بهره‌برداری استفاده بهینه از منابع آب محدود اعمال مدیریت طبق دستورالعمل بهره‌برداری افزایش بهره‌وری امکان ارزیابی شبکه افزایش یا بهبود توزیع عادلانه از منظر امکان برنامه‌ربزی استفاده ب4 دسترس و چگونگی توزیع زمانی ماهیانه آن اس س در ماه‌های مختلف که از طریق اندازه‌گیریه سا در شرایطی که منابع آب محدودی در دستر در تغییر الگوء روش‌های آبیاری و نحوه مدیرید ره‌برداری. در دست طراحی و بهسازی بدون محدودیت منابع آب اعمال مدیریت مطابق با دستورالعمل بهره‌برداری افزایش بهره‌وری توزیع عادلانه امکان تحویل حجمی اعمال مدیریت مطابق با دستورالعمل بهره‌برداری افزایش بهره‌وری امکان اعمال مدیریت تقاضا در زمان بهره‌برداری امکان افزایش بهره‌وری در زمان بهره‌برداری امکان ارزیابی شبکه در زمان بهره‌برداری امکان تحویل حجمی در زمان بهره‌برداری امکان توزیع عادلانه در زمان بهره‌برداری اعمال مدیریت طبق دستورالعمل بهره‌برداری افزایش بهره‌وری امکان ارزیابی شبکه امکان تحویل حجمی افزایش یا بهبود توزیع عادلانه ینه از آب ت. در شرایط حصول اطمینان و دقت‌های ای مستمر منبع آب (سد مخزنی- رودخانه) زراعی و برنامه‌ریزی جامع استفاده بهینه از س قرار دارد. لازم می‌شود. وجود اطلاعات بکه آبیاری و ملحوظ شدن دیگر عوامل ن آبیاری فراهم می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۵ فضوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۳-۱- ضرورت اندازه‌گیری به جهت اصلاح برنامه آبیاری (افزایش بهره‌وری) با توجه به این که تحویل حجمی آب در بازه زمانی مشخص, محدود به میزان آب مورد نیاز برای الگوی کشت بهینه اما در طراحی و ساخت شبکه آبیاری و زهکشی. ظرفیت تاسیسات و سازه‌ها و مجاری آن و همچنین برنامه آبیاری و مدیریت آب در شبکه و مزرعه با توجه به اطلاعات قابل دسترس آن‌دوره تعیین می‌شود. از این‌رو طبیعی است که با تغییر بازار محصولات و سیاست‌های دولت. شرایط منابع آب و فناوری پیشرفته نیز تغییر کند. ابزار اندازه گیری متناسب و مدیریت قوی در فرایند اندازه گیری و مستندسازی و تجزیه و تحلیل داده‌هاء. می‌تواند برنامه توزیع آب و بهبود تطابق برنامه تحویل آب با نیاز آبیاری گیاهان را تحت تاثیر قرار دهد و کمک شایانی به افزایش بهره‌وری آب داشته باشد. اندازه گیری مستمر جریان آب تحویلی, باعث تدقیق میزان بهره‌وری آب در تولیدات زراعی شده و الگوی مناسب‌تری به ۴-۱- ضرورت اندازه‌گیری به جهت تحویل حجمی آب با این که آب مورد نیاز نباتات و بازده آبیاری در دوره مطالعات بر اساس روابط تجربی توصیه شده مراجع معتبر تعیین می‌شود. اما می‌تواند دارای خطاهایی قابل قبول, اما قابل اصلاح باشد. در شرایطی که آب به صورت حجمی تحویل کشاورز می‌شود. دقت در ضرورت‌های آبیاری و میزان و زمان آن افزایش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی اطلاعات اندازه گیری شده آب تحویلی به مزارع به صورت آماری می‌تواند در جهت تطابق حجم آب تحویلی با نیاز آبیاری» تدقیق بازده برآوردی و تقویم آبیاری مفید و موثر باشد. در سطح شبکه‌های آبیاری و زهکشی کشور اکثر شبکه‌ها مجهز به ابزارهای اندازه‌گیری جریان هستند. اما تا زمانی‌ که تحویل آب به کشاورز به صورت حجمی اما به میزان آب مصرفی در منطقه و دریافت آب‌بها متناسب با نوع محصول و تولید در هکتار منطقه‌ای و متناسب با مساحت زیرکشت بوده و با بهای غیراقتصادی و یارانه‌ای انجام شود. کنترل حجم آب تحویلی به کشاورز مطابق با دستورالعمل بهره‌برداری و با دقت بالایی انجام نمی‌گیرد و اهمیت چندانی به کاهش مصرف و بهینه کردن آن داده نمی‌شود. ۵-۱- ضرورت اندازه‌گیری به جهت بهبود مدیریت تقاضا اصولا در روش تحویل حجمی آب. تحویل آب با تقاضای مصرف‌کنندگان یا نمایندگان آن‌ها برای هر نوبت تحویل, برای روزهای مشخص می‌باشد. البته سازمان توزیع کننده آب می‌تواند درخواست‌های آنان را با شرایط تطبیق داده و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - ضرورت انداز هگیری ۹۹/۱/۳۵ ۹ مقدار و زمان آن را متناسب با این شرایط و سهم ماهانه مشترکان. با جلب نظرعمومی ذی‌نفعان تعدیل نماید که این گامی در جهت بهینه‌سازی مدیریت منابع آب کشاورزی می‌باشد. می‌شود. در ایین‌نامه اجرایی قانون برنامه پنج‌ساله چهارم توسعه اقتصادی, اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. ۶-۱- ضرورت اندازه گیری به جهت مسائل اجتماعی (توزیع عادلانه) در شبکه‌های سنتی آبیاری تا چند دهه گذشته. نظام بهره‌برداری ریشه‌داری در انتقال و تقسیم و توزیع آب برقرار بوده است. با توسعه کشاورزی و تغییر یافتن روابط اجتماعی و ساخت شبکه‌های مدرن آبیاری, اساسا روش‌های روش تحویل حجمی آب. ایجاد تشکل‌های آب‌بران یا تعاونی تولیدهای روستایی, کشت و صنعت‌هاء تشکل‌های صنفی با توجه به مسائل فرهنگی, اجتماعی و اقتصادی مناطق مختلف ضروری است. همسایگان شده و در شرایط بحرانی, مسائل کم‌تری در مقابله با بحران پیش می‌آید. این امر باعث توسعه قانون‌مندی و توسعه تعاون در کار می‌شود. ۷-۱- ضرورت اندازه‌گیری به جهت امکان برنامه‌ریزی کلان حوضه‌ای اندازه گیری جریان آب و ایجاد سامانه ارزیابی منابع و مصارف. از ضروریات برنامه‌ریزی یک‌پارچه در حوضه مشخص آبریز می‌باشد. وجود بانک اطلاعاتی از اندازه گیری‌های انجام شده در سطوح مختلف شبکه‌های مدرن و سنتی و رودخانه‌ها و همچنین منابع آب زیرزمینی» درکنار برآورد نیازهای زیست‌محیطی, ابزار مناسبی در تصمیم‌گیری‌های کلان در سطح منطقه بوده و نتایج مثبت آن می‌تواند از خسارت‌های احتمالی غیر قابل جبران جلوگیری کند. اندازه‌گیری جریان در زهکش‌ها ضروری بوده و امکان ارزیابی آب خروجی از شبکه و برنامه‌ریزی از نظر زیست‌محیطی و استفاده مجدد از آن را فراهم می‌آورد. ۸-۱- ضرورت اندازه‌گیری به جهت امکان ارزبابی شبکه -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۹-۱- ضرورت اندازه گیری به جهت رعایت دستورالعمل بهره‌برداری و نگهداری و تنظیم صحیح آب در شکه‌ها میزان رعایت دستورالعمل بهره‌برداری و نگهداری از سامانه اندازه‌گیری به عنوان شاخص مهمی در مدیریت شبکه و ارزیابی عملکرد عوامل درگیر در آبگیری از منبع, انتقال, توزیع و تحویل آب به مصرف‌کننده است. این امر با انتخاب سازه‌ها و تجهیزات مناسب اندازه گیری و سازمان کارآأمد ممکن می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- نعاریف -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - نعاریف 1 ۳ ۱-۲- تعاریف اجزا و ارکان مرتبط در این ضابطه. تعاریف مرتبط با آبیاری و شبکه آبیاری از ضابطه شماره ۶ با عنوان «مبانی و ضوابط طراحی تجهیز و نوسازی اراضی خشکه‌زاری (آبیاری تقلی) - جلد یکم؛ کلیات. تعاریف و مفاهیم پایه» و ضابطه شماره ۱ با عنوان «ضوابط عمومی طراحی شبکه های آبیاری و زهکشی (تجدید نظر اول)»» استفاده شده است. ۱-۱-۲ اندازه‌گیری جریان جریان یا مقدار تخلیه یا آبدهی, مقدار حجم آب عبوری در واحد زمان از یک مقطع کانال یا خط لوله است و معمولا بر حسب مترمکعب بر ثانیه یادر مقیاس کم‌تر. لیتر بر ثانیه بیان می‌شود. منظور از اندازه گیری جریان, اندازه گیری حجم آب عبوری در واحد زمان برای تبدیل آن به حجم آب عبوری در یک بازه زمانی مشخص (مانند یک ماه یا یک فصل زراعی) از مقاطع مشخصی از شبکه مانند آبگیر مزارع, توسط سازه یا ابزار اندازه‌گیری جریان است. ۲-۱-۲ جربان‌سنج سازه یا ابزاری که قابلیت برآورد شدت جریان عبوری از یک مقطع مشخص را داشته باشد. جریان‌سنج نامیده می‌شود. مطابق با طبقه‌بندی جریان به دو نوع روباز و تحت‌فشارء تقسیم‌بندی می‌شوند. جریان‌سنج‌ها یا به صورت مستقیم آبدهی را اندازه گیری می‌کنند یا به صورت غیر مستقیم و از طریق اندازه‌ گیری سرعت یا اندازه گیری فشار (بار آبی)» شدت جریان را برآورد می‌کنند. به جریان‌سنج‌هایی که قابلیت برآورد تجمعی و ثبت پیوسته حجم جریان عبوری در طول یک بازه زمانی مشخص را ۳-۱-۲- سامانه اندازه گیری سامانه اندازه گیری, شامل شبکه اندازه گیری منظم و تجهیز شده و در برگیرنده تاسیسات ثابت و نقاط کلیدی آبگیری یا انشعاب آب بوده یا مقاطعی است که با ابزار و ادوات قابل حمل اندازه گیری می‌شود که در فرایند انتقال, توزیعء تحویل 0 مصرف آب مورد استفاده می‌باشد. ۴-۱-۲- درستی (صحت) اندازه‌گیری درستی اندازه‌گیری, حداکثر انحراف بین شاخص اندازه‌گیری و مقدار واقعی است. رابطه زیر مقدار درستی را به‌دست می‌دهد: (مقدار اندازه‌گیری شده - مقدار واقعی) ۱-۲ ورس ۳ حداقل آبدهی - حداکثر آبدهی ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی کل بازه اندازه گیری, محدوده بین شدت‌جریان حداکثر و حداقلی که قابل اندازه‌گیری با ابزار اندازه‌گیری است را شامل می‌گردد. مثلا اگر جریان‌سنجی قادر به اندازه‌گیری در محدوده آبدهی * تا ۱۹۰ لیتر بر ثانیه است و مقدار جریان واقعصی عبوری ‎۸٩‏ لیتر بر ثانیه و مقداری که جریان‌سنج نشان می‌دهد ۲ لیتر بر ثانیه باشد. آنگاه درستی اندازه گیری آن جریان‌سنج ۲ درصد می‌شود. توسط آن ابزار نیز بیان شود. درستی اندازه گیری می‌تواند به یکی از سه حالت زیر بیان شود؛ درصدی از اختلاف شدت‌جریان حداکثر و حداقل, درصدی از مقدار قرائت شده یا درصدی از شدت‌جریان حداکثر قابل قرائت توسط آن ابزار. ۵-۱-۲- دقت سازه اندازه‌ گیری در شرایط همسان توانایی یک سازه یا ابزار اندازه‌گیری در تولید مقادیر یکسان اندازه‌گیری, در محدوده مشخصی از درستی راء دقت سازه یا ابزار اندازه‌گیری گویند. ۶-۱-۲۳ تکرارپذیری توانایی بازتولید قرائت‌های مشابه یک ابزار اندازه گیری در شرایط مشابه راء تکرارپذیری آن وسیله اندازه‌گیری گویند. در مواقعی که تکرارپذیری خوب با درستی کم (خطا) در یک وسیله اندازه‌گیری وجود داشته باشد. موجب تولید مقادیر نزدیک به هم ولی با فاصله زیاد نسبت به مقدار واقعی می‌شود. ۷-۱-۲ دقت اندازه‌گیری دارد. ۸-۱-۲ حساسیت سازه با ابزار اندازه گیری به طور کلی, نسبت تغییرات ورودی به تغییرات خروجی یک سامانه را حساسیت گویند که در مورد سازه‌های اندازه گیری کنترل و توزیع آب در یک شبکه آبیاری. نسبت تغییرات آبدهی نسبت به تغییرات پارامترهای موثر در آن. مانند بار آبی در سازه یا ابزار اندازه گیری, است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - تعاریف ۹/۳۵ ۵ ۹-۱-۲- نشان گرا تغییرات سطح آب کانال و نهرها با نشان‌گر یا خط‌کش. اندازه گیری و تعیین می‌گردد. این وسیله معمولا از آهن لعاب‌دارء چوب یا فایبرگلاس ساخته شده و در شیروانی مجرا و در حاشیه کانال‌ها یا رودخانه‌ها تثبیت می‌شود. ۱۱-۱-۲- تراز آب تراز آب عبارت است از اختلاف ارتفاع سطح آب و ارتفاع سطح مبنا در محل‌های اندازه گیری. تراز آب. ارتفاع نشان‌گر نیز نامیده می‌شود. سطح مبنا ممکن است یک نقطه معین بر روی بخشی از سازه نقطه نشانه محلی یا سطح آب‌های آزاد باشد. ۱۱-۱-۲- منحنی سنجه (یده - اشل) رابطه بین سطح تراز آب از یک مبنا با آبدهی (بده) رودخانه پا کانال در مقطع معین, منحنی سنجه نامیده می‌شود. با یک دوره اندازه گیری سرعت. عمق آب و محاسبه آبدهی در یک مقطع معین. منحنی تغییرات آبدهی برحسب تغییرات عمق آب (منحنی سنجه) رسم می‌شود. پس از آن با قرائت نشان‌گر می‌توان مقدار جریان را در آن نقطه برآورد کرد. نشان‌گر دارد. ۱۳-۱-۲- کنتورهای مکانیکی جریان‌سنجی است که قابلیت برآورد حجم آب عبوری در یک مقطع زمانی مشخص را دارد. در کنتورهای مکانیکی, ابزاری مانند پروانه یا پیستون متحرک در مسیر جریان قرار داده می‌شود که میزان حرکت و جابه‌جایی آن متناسب و متاثر از حرکت آب بوده و با انتقال حرکت به محور مرکزی و به شمارنده میزان حجم یا سرعت آب عبوری اندازه گیری و ثبت می‌شود. در نمونه‌های اولیه سرعت‌سنج‌های پروانه‌ای, صفحه نمایش مکانیکی بود. اما امروزه بیش‌تر کارخانه‌های تولید کننده کنتور» صفحه نمایشی الکترونیکی برای نشان دادن حجم آب عبوری ارائه کرده‌اند. کنتورهای مکانیکی برحسب این‌که کدام مشخصه جریان را اندازه‌گیری و به جریان تبدیل می‌کنند به دو گروه کنتورهای حجمی و ۱۳-۱-۲- کنتور حجمی کنتورهای حجمی (جابه‌جایی مثبت)» «حجم» مایع عبوری را اندازه‌گیری می‌کنند. کنتورهای حجمی برحسب نوع جابه‌جایی مایعء به پیستونی نوسانی, رفت و برگشتی, مارپیجی. دیسک چرخنده و چرخ بیضی تقسیم می‌شوند. [- ۳۹۵۱| -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۱۴-۱-۲- کنتور سرعتی سرعتی برحسب این که در مسیر خط لوله افقی یا عمودی قرار بگیرند. به دو نوع افقی و عمودی تقسیم می‌شود. ۱۵-۱-۲- داده‌نگار داده‌نگار " وسیله‌ای الکترونیکی است که داده‌هایی را که در طول زمان یا در رابطه با مکان, به وسیله حس‌گرهای تسه شده در دستگاه 5 ابزار 9 حس گر بیرونی تامین می‌شوند. ذخیره می‌کند. آن‌ها عموما کوچک 9 قابل حمل بوده 0 به وسیله باتری تغذیه می‌شوند. یک داده‌نگار به یک ریزپردازنده مجهز بوده و دارای حافظه داخلی جهت ذخیره‌سازی داده و تعدادی حس گر است که قابلیت جمع‌آوری ۲۴ ساعته اطلاعات را دارد. برخی از داده‌نگارها به رایانه متصل می‌شوند و می‌توان با استفاده از نرم‌افزار آن‌ها را فعال کرده و داده‌های کنترل شده را مشاهده و تحجزیه و تحلیل کرد. در حالی که برخی خود دارای صفحه کلید و صفحه نمایش بوده و می‌توان از آن‌ها به صورت وسیله‌ای مستقل استفاده کرد. همجچنین می‌توان به محض فعال‌سازی. بدون نیاز به مراقبت. رهاشده تا در طول دوره دیده‌بانی, اندازه‌گیری نموده و اطلاعات را ذخیره کند. ۱- 1312 7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ اطلاعات پایه روابط تحربی اندازه گیری جریان -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - اطلاعات پایه روابط نجربی انداز هگیری جریان ۰ ۹۹/۱۱/۲۵ ۹ ۱-۳- کلیات کلیه سازه‌هاء تجهیزات و ابزار و ادوات اندازه گیری بر اساس شناخت رفتار جریان آب در مجرایی معین و در واحد زمان» طراحی و ساخته شده یا می‌شوند. با تسلط و آشنایی بر این اصول و با کمک مدل‌های آزمایشگاهی یا بررسی‌های میدانی» روابط تجربی با دقت قابل قبول به‌دست آمده و به صورت پیوسته اصلاح و به‌روزرسانی می‌شوند. آشنایی با مفاهیم اصلی مکانیک سیالات. کارشناسان و تکنسین‌های واحدهای اندازه‌گیری در شبکه‌های آبیاری را قادر خواهد نمود تا حساسیت لازم را در استفاده از اندازه گیری‌ها و میزان دقت آن‌ها به‌دست آورند و عوامل تاثیرگذار در کاهش دقت اندازه گیری را بر طرف نموده یا در صورت نیاز با خلاقیت خود روش‌های عملی اندازه‌گیری با امکانات و سازه‌های موجود در شبکه را با دقت لازم ابداع کنند. در این فصل اصول کلی و اطلاعات پایه‌ای روابط تجربی اندازه‌گیری جریان به صورت کلی توضیح داده می‌شود و توصیه می‌شود. در این زمینه به نشریات مرتبط سازمان برنامه و بودجه یا کتاب‌های مکانیک سیالات و هیدرولیک جریان در کانال‌ها و لوله مراجعه شود. ۲-۳- انواع جریان آب در شبکه‌ها جریان آب در شبکه‌های آبیاری را می‌توان به دو گروه مستقل طبقه‌بندی نمود: - جریان آزاد: به نوعی از جریان گفته می‌شود که در مجاری با سطح آزاد و در معرض اتمسفر باشد. در این نوع جریان نیروی ثقلء تنها عامل حرکت آب است. این مجاری به صورت کانال روباز یا سرپوشیده و در قالب یکی از اشکال هندسی ذوزنقه‌ای, مربع مستطیلی یا نیم دایره یا نیم بیضی یا نهرهای خاکی بدون شکل هندسی, ساخته و بهره‌برداری می‌گردند. - جریان تحت فشار: به نوعی از جریان گفته می‌شود که در مجاری بسته. سیال تحت فشار باشد. در این نوع جریان, اختلاف بار آبی بین ابتدا و انتهای خط لوله. عامل حرکت است. در مجاری تحت فشارء عمدتا انتقال جریان آب از طریق لوله انجام می‌گیرد؛ اما مجاری می‌تواند به شکل مربعء مستطیل یا هر شکل دیگری نیز باشد. اگر جریان از مجرای بسته‌ای عبور کند ولی آن را کاملا پر ننماید. از نظر هیدرولیکی جریان آزاد محسوب می‌شود. ۳-۳ اصول اساسی اندازه‌گیری جریان آبدهی, اصولا با استفاده از دو روش کلی سرعت- مساحت و اختلاف انرژی قابل محاسبه است که در ادامه توضیح داده شده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۱-۳-۳ رو در این روش بسته. به دلیل جریان به دس که از ابزارهای ۵ مضوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آ, ن سرعت جریان آب و سطح مقطع جریان در همان نقطه. اندازه گیری می‌شود. سرعت در اصطکاک در جداره‌های مجرا و ویسکوزیته آب. یکنواخت نیست از این‌رو میزان سرعت در : هر مقطع تعیین می‌شود. ن (مترمکعب بر ثانیه) < سرعت متوسط جریان (متر بر ثانیه) * سطح مقطع جریان (مترمرب دایره» مثلتی) باشد. از قواعد هندسی استفاده می‌شود. در مواردی که سطح مقطع نهر ش باشد.ء در این صورت از طریق محاسبه عمق متوسط و حاصل‌ضرب آن در عرض جریان آب. الکترونیکی استفاده نشود. مطابق شکل (۱-۳) انجام می‌گیرد: ی 0*۷ با ۳ د ۰ ۰ ۰ 3 0 ۳ 5 ال 6 0-2 2 1 - 22 ( ۳۲ موقعیت آندازه‌گیری عمودی 0 .0.02 فاصله از مبدا تا نقطه اندازه گیری ید 2 ی درل ارتفاع آب در هر موقعیت اندازه گیری با ۱ درجم طخ5 و : :1 (ک 2 ]1 لایان ,< عرض بخش |ام : ۷ -- "خط چین : محدوده هر واحد اندازه گیری 2 ۳ا- ,ط ۲15 ۹۱ 2 شکل ۱-۳- آرایش نقاط اندازه گیری در مقطع جریان روباز نامنظم یاری و زهکشی ( در شرایطی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -اطلاعات پایه روابط تجربی انداز هگیری جریان ۹۹/۳۵ )۳ 2 محل اندازه گیری سرعت با شکل ۲-۳ - نیم‌رخ افقی اندازه گیری سرعت در مقطع جریان روباز اندازه گیری سرعت برای اعماق بالای ۶۰ سانتی‌متر در ۰/۲ و ۰/۸ عمق و برای زیر ۶۰ سانتی‌متر در ‎٩/۶‏ عمق انجام می‌شود. درصورتی که اندازه‌گیری در روش سرعت- مساحت به وسیله دستگاه‌های غیرمکانیکی باشد. با توجه به مشخصات هر دستگاه. ابعاد فوق. فرق خواهد کرد. بدیهی است که در شرایط استفاده از دستگاه‌های اندازه‌گیری به روش آلتراسونیک یا الکترومغناطیسی, این محدویت در تعداد موقعیت‌های قرائت سرعت و قرائت نقاط دیواره کانال وجود نداشته 9 با توجه به مشخصات فنی هر دستگاه این قرائت‌ها بیش‌تر بوده و دقت بالاتری خواهند داشت. (شکل‌های ۲-۳ و ۳-۳) و۷۶ سس ۱۰۷۵۵ سر ک و۵ ۱۳۲۹ سر ۹ و۵ ۱۳۹ ۱ ۹ ۱ ۹ | / ۱ م۴ ماد ۳ و سس و ۰ ۹ ۱ (11171:) شکل ۳-۳- نمونه‌ای از نتایج اندازه‌گیری سرعت در فواصل مختلف در مجرای بسته ۳-۳-۳- روش تعادل انرژی 5 ۷ ِ ایا به‌علاوه انرژی پتانسیل بار ابی (7) که نسبت به یک مبنای ارتفاعی اختیاری تعریف می‌شود و (1]) که در مجاری ۰ ۹ ۰ - ۰ ۲۳ ۰ ۰ ۰ روباز عمق جریان و در مجاری تحت فشار به صورت ۳ تعریف می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی شکل ۴-۳- تعادل انرژی در لوله شکل ۵-۳- تعادل انرژی در کانال روباز 28 2 (۲-۳) + و 0[ * ر[[ 22 2 تعادل انرژی بین دو نقطه به دلیل افت آنرژی ناشی از اصطکاک (:]) (افت بار آبی): ۷ :۷ (2 10۱ < 28 28 شکل ۶-۳- تعادل انرژی مخصوص -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -اطلاعات پایه روابط نجربی انداز ه‌گیری جریان ۹۹/۳۵ ۳۳ شکل انرژی مخصوص, معمولا در جایی استفاده می‌شود که کف کانال روباز به عنوان سطح مبنا منظور شود و بنابراین: 5 ۹/7 ۳-1+ ۴۳ 2 )۴-۳( یابد. فشار کاهش می‌یابد و این موضوع مبنای آندازه‌گیری جریان لوله را تشکیل می‌دهد. در کانال با شدت جریان ثابت نیزه چنانچه سرعت افزایش یابد. عمق جریان کاهش می‌پاید و چنانچه سرعت کاهش یابد. عمق افزایش می‌یابد که مبنای اندازه‌گیری در سازه‌های کانال‌های روباز است. برای نمونه» کاهش عمق جریان روی سرریز با افزایش سرعت و بالا آمدن سطح آب در خروجی سیفون معکوس, امکان اندازه گیری جریان را در این سازه‌ها فراهم می‌کند. : بده جریان ۷ سرعت جریان - جریان بحرانی در شرایط جریان بحرانی رابطه زیر بین سرعت جریان و عمق متوسط بحرانی برقرار است: ۷ (۶-۳) 2 ی عمق بحرانی»ء عمقی است که برای یک آبدهی معین. انرژی مخصوص کل, حداقل است. ایجاد شرایط بحرانی مبنای برخی دستگاه‌های اندازه‌گیری همانند سرریزها است. واحد اندازه گیری از شبکه‌هاء می‌توانند با استفاده از این اصل نوع از سازه‌هایی که اخیرا در برخی کشورها مورد توجه قرار گرفته. در فصل ۴ معرفی شده است. ۴-۳- اندازه‌گیری جریان در مجاری روباز روش‌های زیادی برای تعیین مقدار جریان در مجاری روباز شامل تونل‌هاء لوله‌های نیمه‌پرء کانال‌هاء نهرها و رودخانه‌ها وجود دارد. برخی از رایج‌ترین آن‌ها شامل سنجه زمانی- وزنی, رقیق‌سازی. سرعت- مساحت. سازه هیدرولیکی و مساحت - -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۵ مخفخوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی شعاع هیدرولیکی- شیب است که صرفا جهت آشنایی به آن‌ها اشاره می‌شود. روش‌های وزنی» رقیق سازی و سرعت- مساحت. عموما به منظور کالیبراسیون. استفاده می‌شود. روش‌های مر تبط با عمق" (سازه‌های هیدرولیکی) از رایج‌ترین روش‌ها هستند. در تکنیک مرتبط با عمق, مقدار جریان, با اندازه گیری عمق آب یا سطح انرژی محاسبه می‌شود. ۱-۴-۳- روش زمانی - وزنی ۲ در روش زمانی - وزنی. مقدار جریان با استفاده از توزین کل محتوای جمع‌آوری شده در یک ظرف. در مدت زمان ثابت. محاسبه می‌شود. این اندازه‌گیری برای جریان‌های کم‌تر از ۱/۵ تا ۲ لیتر بر ثانیه با ظروف قابل حمل و حدود ۲۰ تا ۰ لیتر بر ثانیه در شرایط وجود حوضچه‌های آنرژی‌گیرء عملی بوده ولی برای آندازه‌گیری مداوم و جریان‌های با ۲-۴-۳ روش رقیق‌سازی مقدار جریان, از طریق تعیین مقدار رقیق‌شدن ماده محلول قابل ردگیری اضافه شده به جریان, اندازه گیری می‌شود. این روش در شرایط کانال‌های آبیاری به عنوان روش اندازه‌گیری مستمرء کاربرد ندارد. ۳-۴-۳- روش سرعت- مساحت " در روش سرعت- مساحت با اندازه گیری سرعت متوسط جریان در یک مقطع و حاصل‌ضرب آن در مساحت آن مقطع, مقدار جریان محاسبه می‌شود. روشی کاربردی بوده و با توجه به شرایط مختلف. می‌توان از آن استفاده کرد. ۴-۴-۳- روش سازه هیدرولیکی ‎٩ این روش از استقرار یک سازه هیدرولیکی در مسیر جریان کانال جهت به وجود آوردن مشخصات قابل اندازه‌گیری جریان, استفاده می‌شود که به وسیله روابط شناخته‌شده. بین سطح آب اندازه‌گیری شده در موقعیت با مقدار جریان مشخص می‌گردد. بنابراین مقدار جریان با یک اندازه‌گیری ساده سطح آب در نزدیکی محدوده سازه هیدرولیکی, تعیین می‌گردد. |- 1601-40 2- 1160 3- 4- ۷۵۱۵۱۱۵ 5- 11۷۵۳۵۶۱ 6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -اطلاعات پایه روابط تجربی انداز هگیری جریان ۹۹/۱/۳۵ ۳۵ ۵-۴-۳- روش مساحت - شعاع هیدرولیکی - شیب" با استفاده از اندازه گیری شیب سطح آب. سطح مقطع جریان و محیط خیس شده در طول یک مقطع با جریان یکنواخت از کانال و استفاده از روابط تجربی مانند فرمول مانینگ. مقدار جریان محاسبه می‌شود. 2 ۸ (۷-۳) 2 < ۸.۷۷ <- 0 1 که در آن. ظرفیت کانال بر حسب مترمکعب بر ثانیه ۸- سطح مقطع جریان آب بر حسب مترمربع ۷۷ سرعت آب در کانال بر حسب متر بر ثانیه 7 ضریب زبری (ضریب مانینگ) +[ شعاع هیدرولیکی بر حسب متر 5- شیب سطح آب در کانال که معمولا معادل شیب طولی کف کانال فرض می‌شود. ی و من رو مر 1 : وه مقدا آ نوع رزیم جریان آب در کانال با فرمول ۳ ۷ کنترل می‌شود. که در آن 7 عدد فرود است و مقدار آن برای جریان‌های زیر بحرانی» کوچکتر از ۱ و برای جریان‌های فوق بحرانی, بزرگ‌تر از ۱ و عدد فرود ۱ نشان دهنده حالت شرایط نگهداری خوب حدود ۰/۰۳۰ در نظر گرفته می‌شود. اما در عمل برای زهکش‌ها و نهرهای سنتی وضعیت‌های بسیار متفاوتی پیش می‌آید که لازم است که با اندازه گیری‌های برنامه‌ریزی شده این ضریب برای محل مشخص شود. توصیه می‌شود برای تعیین دقیق ضریب زبری از ضابطه شماره ۶۸۸ سازمان برنامه و بودجه کشور با عنوان «راهنمای ۵-۳- روابط تجربی کاربردی در جربان‌های تحت‌فشار از رابطه پیوستگی, ۷ ۸۷ - 0. سرعت جریان آب در لوله‌ها قابل محاسبه است. افت فشار در لوله‌ها در اثر اصطکاک بین مایع و جدار لوله ایجاد می‌گردد. از متداول‌ترین روابط در محاسبه افت فشار در لوله‌هاء از روابط اسکوبی". دارسی - |- 51006-۲10۵0 16 ۱۳3015 -4۵ 2- 500( -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۵ ضوابط اننخاب و وایسباخ و هیزن- ویلیامز می‌توان نام برد. رابطه تجربی | کاربردی‌تر از دیگر روابط است. که جهت محاسبه آبدهی (د (۸-۳) که در این رابطه؛ ]1 افت انرژی در طول لوله (متر)»؛ ۷ لوله (مترمکعب بر ثانیه)؛ 0. قطر داخلی لوله (متر)؛ -آء طو حدول ۱-۳- مقادبر ضرایب نوع مواد تشکیل دهنده لوله پلی‌اتیلن (: ۳1) و یو پی وی سی (۳۷6۱نا) فایبر (1100۲]) لوله بیتوماستیک با پوشش آهنی یا فولادی به روش سانتریفوژ مس. برنج, سرب. قلع. یا لوله‌های شیشه‌ای لوله‌های چوبی فولاد ضد زنگ بدون درز فولاد پرچ شده داخلی فولاد پرچ شده محکم (درزهای طراحی شده) فولاد پرچ شده کامل (پرچ‌های طراحی شده محکم در درزهای افقی) فولاد اسپیرال با رگه‌های شیشه‌ای و پرچ شده (جریان با لبه) فولاد اسپیرال پرچ شده (جریان در مقابل لبه) لوله فولادی موج‌دار ۱-۵-۳ رابطه تعادل انرژی در شرایط تغییر فشار در بین دو مقطع ۱ و ۲ و صرف‌نظرکردن از افت آنرژی رابطه ز بهره‌برداری از نجهیزات یر قابلیت انطباق در سدت جریان) در این 5 سرعت جریان آب لو وله (متر)» ۴ ضرب هیزن - و بلیامز برای انوا- مقدا وله کهنه ۱۳۰ ۱۴۳۰ ۱۳۰ ۱۳۰ ۱۱۰ ۸ ۸ ۵۰ ۸۵ لوله‌ها و محاسبه آ فشاری مایع به سرعد و 4 پر ۱.۹5 5 له (متر بر ثانیه)؛ ب زبری است. لوله‌ها بدهی از است: های آبیاری و زهکشی 6791۷۱ 11 ض 5 9 ۰ آبدهی عبوری از 0 کار برد در طراحی ۱۴۰ ۱۴۰ ۱۴۰ ۱۴۰ ۱۴۰ ۱۳۰ ۱۱۰ ۱۰ ۱۰ ۱۰ ۱۰ ۱۰ ۱۰ ۱۰ ۱۰ ۹ ۶۰ ماس رابطه برنولی دع26 ۷۷/۵۱5 ,2۳۵۵ -۱ 1370-65 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -اطلاعات پایه روابط نجربی انداز ه‌گیری جریان ۹۹/۱/۳۵ ۳۷ با توجه به قانون بقای جرم (رابطه پیوستگی) برای مقطع ۱ (ورودی ابزار اندازه‌گیری) و مقطع ۲ (خروجی ابزار اندازه‌ گیری) می‌توان نوشت: 002 ‏۷و۸ ک را۸‎ )٩-۳( با صرف‌نظر نمودن افت آنرژی بین مقطع ۱ و ۲ رابطه برنولی (قانون بقای انرژی) مطابق رابطه زیر خواهد بود: (۰-۳ [( ۵ دا _ ۳ (۱۱-۳) ۷و۸ > را۸ 002 از تر کیب رابطه ‎)۹٩-۳(‏ و رابطه (۱۱-۳) آبدهی ابزار اندازه‌گیری, مطابق رابطه زیر محاسبه می‌گردد: )۱۳-۳۲( آبدهی محاسبه شده فوق, با توجه به فرضیات انجام شده نیاز به تصحیح دارد. رابطه (۱۳-۳) با استفاده از ضریب 6 ۸,۶۸۶ ۰ 2 ۳2 ود < 0 ,۸ 1 ۱ )۱۳-۳( که در آن 0 مقدار ضریب تصحیح آبدهی ابزار اندازه گیری است. ضریب تصحیح شدت جریان » برای لوله‌های بزرگ ‎۰/۹۹٩‏ و برای لوله‌های کوچک ۰/۹۷ تا ۰/۹۸ است. برای به دست آوردن ضریب 2 نمودارهایی برحسب تغییرات عدد رینولدز وجود دارد که با اندازه گیری اختلاف فشار در دو مقطع لوله -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ ۱ بو و مکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و : : ۰ ۱ س ۹ ۰ تجهیزات اندازه گیری جربان آزاد -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودبت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جربان ازاد ۹۹/۱۱/۳۵ ۳۱ ۱-۴ کلیات سازه‌های ساخته شده در شبکه‌های آبیاری و زهکشی 5 پیشنهاد داده شده توسط مراجع مختلف برای اندازه‌گیری الف - سازه‌ها و تجهیزات استاندارد - مقطع کانال - نشان‌گر اندازه‌گیر تراز آب (منحنی سنجه) سرریزها - فلوم‌ها - سازه‌های با کار کرد روزنه ۹ دریجه با بار ثابت (71.0.) " ۹ دریجه اندازه گیر" - مدول نیرپیک روش‌های با تکنولوژی جدید مانند جریان‌سنج‌های آلتراسونیک. راداری و لیزری ب- سازه‌ها و روش‌های غیر استاندارد کسم شناور - کالورت ۲-۴- روش‌های اندازه‌گیری تراز آب بهره‌برداری با امکانات و محدودیت‌های آن‌ها آشنا باشند. اما در تمامی آن‌ها قرائت تغییرات تراز سطح آب ضروری است. در |- ۲0۹1۱۵۲-۲1۵0 0۳۱6 2- ۱/۵1۵۲ 6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۵ مخفخوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی این‌جا رقوم سطح آب را تراز آب می‌نامیم. تراز آب که ارتفاع نشان‌گر نیز نامیده می‌شود. عبارت است از اختلاف ارتفاع سطح آب و ارتفاع سطح مبنا در محل‌های اندازه گیری. سطح مبنا ممکن است یک نقطه معین بر روی بخشی از سازه نقطه نشانه محلی یا سطح آب‌های آزاد باشد. اندازه گیری با لیمنیمتر " از روش‌های دقیق اندازه‌گیری تراز سطح آب است که می‌توان جمست کنترل و واسنجی سازه‌های اندازه‌ گیری آب و همچنین در مواردی مانند تشتک تبخیر برای تعیین میزان تلفات تبخیر از سطح آب در شبکه. میزان نفوذ عمقی از طریق سیلندرهای استاندارد یا در بازه‌های ایزوله‌شده کانال‌ها از آن استفاده نمود. قرائت تراز به شرح زیر بوده و این روش‌ها تقریبا در تمامی سازه‌های فوق قابلیت نصب و اجرا دارد. ۱-۲-۴ اندازه‌گیری مشاهده‌ای و ثبت دستی در این روش» عملیات قرائت تراز سطح آب با حضور شخص موظف و با مشاهده عینی و ثبت رقوم تراز با استفاده از نشان‌گرء انجام می‌شود. دو نوع متداول نشان‌گرهای غیر ثبات مورد استفاده قرار می‌گیرد: - نشان‌گرهای دستی که قرائت ترازهای آب را به طور مستقیم امکان‌پذیر می‌سازد. - نشان‌گر نوع زنجیری, وزنه سیم‌دار» شناور و نشان‌گر قلاب شکل که اندازه‌گیری‌ها را از نقاط ثابتی انجام می‌دهند. نشان گرهای دستی ممکن است قائم یا مورب باشند. نوع مورب برای اطمینان از صحت قرائت تراز آب باید به دقت مدرج شده و به درستی نصب شده باشد. ماندگارترین نشان گرهاء صفحات فلزی آبکاری شده هستند که در مقاطعی به چوب پیچ می‌شوند. (شکل ۱-۴) شکا ۱ ۱-۴- نمونه‌ای از نشان گر اندازه گیری تراز سطح آب 1 آ-] -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۳۳ ۲-۲-۴ اندازه‌گیری خودکار (وسابل اندازه‌گیری ثبات) اندازه گیر ثبات به دستگاه‌هایی اطلاق می‌شود که به طور خودکار و پیوسته. تغییرات تراز سطح آب را ثبت می‌کند و برحسب چگونگی ثبت. به دو نوع مکانیکی و الکترونیکی انجام می‌شود. در دستگاه های مکانیکی,» تغییرات تراز سطح آب توسط قلم بر روی کاغذ مدرجی که بدین منظور بر روی استوانه دوار نصب شده. ثبت می‌شود. اما در روش الکترونیکی کاملا خودکارء تغییرات تراز سطح آب توسط حس گر" به صورتث عددی " عددی ۲ در دستگاه‌های الکترونیکی داده نگار " ذخیره شده. سپس اطلاعات به‌دست آمده با استفاده از رایانه» استخراج می‌شود. این تکنولوژی‌ها با هدف سهولت قرائت داده‌ها از سازه‌های جریان‌سنج مانند پارشال فلوم. سرریز یا جریان آب در مقطع کانال, از روش‌های نوین در اندازه گیری جریان محسوب می‌شود. روش‌های اندازه‌گیری خودکار براساس چگونگی تماس با آب در دو شکل کاملا متفاوت روش‌های تماسی " و روش‌های غیرتماسی* قابل دسترسی و استفاده است. در روش‌های تماسی» عملا عنصر اندازه گیر (حس‌گر)» در ارتباط مستقیم با آب قرار دارد. مثلا در روش اندازه‌گیری به کمک شناورء جابه‌جا شدن یک جسم شناور در سطح آب تبدیل به کمیت‌های الکتریکی شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما در روش‌های غیرتماسی, عنصر اندازه‌گیر (حس‌گر)» در یک ارتفاع مشخص و مشرف به محدوده‌ی مناسب اندازه گیری نصب می‌شود. در این روش, حس‌گر عمدتا از نوع آلتراسونیک بوده و در بالای مسیر عبور آب یا چاهک نشانگر تغییر سطح آب قرار می‌گیرد و به‌طور دائم امواج مافوق صوت را به سطح مایع ارسال و انعکاس آن‌ها را دریافت می‌کند. زمان ارسال و دریافت توسط ریزپردازنده» پردازش شده و این سیگنال به مقادیر عددی ارتفاع یا شدت‌جریان لحظه‌ای با غیرخطی برای سازه‌های مختلف. متغیر است. بدین ترتیب با اندازه گیری دقیق ارتفاع تراز سطح آب در مقطع مشخصی از سازه با سامانه فوق, مقدار شدت‌جریان مشخص می‌شود. مزایا و معایب این دو روش در جدول (۱-۴) ارائه شده است. جدول ۱-۴- مقایسه روش‌های تماسی و غیر تماسی از دیدگاه مزایا و معایب امکان اندازه‌گیری در مخازن. تحت شرایط سرریز شدن مخزن عدم وابستگی زیاد به نوع سیال امکان اندازه‌گیری تحت شرایط وجود کف امکان اندازه گیری تغییرات زیاد سطح سیال معمولا در مقایسه باروش‌های تماسی پرهزینه‌تر هستند بر اساس دسته‌بندی صورت گرفته. می‌توان روش‌های تماسی و غیرتماسی را به شکل زیر تفکیک کرد: |] - 7۳ [1۵[ع1] -2 3- 1313 |67 4- ۵۱۵۵ ۹۵ 5- ۱0-۲۱۵۲ 4۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۱-۳-۲-۴ روش اندازه‌گیری به کمک شناور در این روش از یک شناور برای پایش تغییرات تراز سطح آب استفاده می‌گردد. برای تبدیل کردن جابه‌جایی سطح به یک سیگنال الکتریکی قابل اندازه‌گیری, به شیوه‌های مختلف عمل می‌شود (شکل ۲-۴ و ۲-۳ و ۳-۴). واحد اندازه گیری تراز واحد تعیین تراز پتانسیومتر توسط ۱ : سس ۷ شکل ۲-۴- نمونه‌ای از سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب با استفاده از شناور و پتانسیومتر فرم دیگری از به‌کارگیری شناور در اندازه‌گیری ارتفاع سطح مطابق شکل (۳-۴)» یک شناورء قرقره (پولی ) و وزنه متعادل کننده است. با جابه‌جا شدن شناورء قرقره شروع به چرخش می‌کند؛ چرخش قرقره مشابه روش قبل به ولتاژ تبدیل می‌شود. برای تبدیل چرخش به کمیت‌های قابل آندازه گیری, می‌توان از انکودرهای نوری یا مکانیکی استفاده نمود. رف و اج ۸ وزنه اس » اغحاا ور 1 ۹ ۰ ۹ 8 ۹ 9 - 9 9 ‌ 9 7 _ سا ی چاهک با ند نداره ثیری - _ ۳ شکل ۳-۴- سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب با استفاده از شناور و قرقره (پولی) ۳1۵۲۷ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۳۵ در شکل (۴-۴)» یک سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب رودخانه به کمک حس‌گر شناوری ارائه شده است. در این شکل ۴-۴- سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب رودخانه با استفاده از حس‌گر شناور و سامانه شستشو مجاری از رسوب ۲-۳-۲-۴- روش اندازه‌گیری تراز سطح آب با استفاده از هدایت الکتریکی در این روش با استفاده از دو پروب! فلزی که در درون آب قرار گرفته‌اند. تغییرات ارتفاع آب به تغییرات هدایت کی 1۳۵۵ 1۳۵۵ ۱ شکل ۵-۴- سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب با استفاده از هدایت الکتریکی |- ۳۲۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۵ مخفخوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۳-۳-۲-۴- روش خازنی در این روش که در شکل (۶-۳۴) نمای آن رسم شده است. تغییرات تراز سطح آب به تغییرات ظرفیت دی‌الکتریک خازن تبدیل می‌شود. با افزایش سطح آب رودخانه. میزان آب موجود در بین دو لوله افزایش می‌یابد. بین این دو لوله از دو بخش هوا و آب پر شده است. ضریب دی‌الکتریک آب و هوا متفاوت است. با تغفییر میزان آب. در مقایسه با هواء ضریب دی‌الکتریک مور در بین دو لوله تغییر می‌کند. در مدار اندازه‌گیری, تغییرات ظرفیت خازنی از طریق پل‌های اندازه گیری به ولتاژ الکتریکی تبدیل می‌شود. در ضرایب دی‌الکتریکی هوا و آب عوامل مختلفی نظیر دماء درصد املاح موجود در آب و عوامل محیطی موثر هستند که این وابستگی باعث ایجاد خطا در اندازه‌گیری خواهد شد. لا -. ر ع لب حس گر خازنی 0۳ شکل ۶-۴- سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب با استفاده از ظرفیت خازنی ۴-۳-۲-۴ - روش اندازه‌گیری براساس فشار مکانیکی در این روش تغییرات ارتفاع سطح آب به صورت تغییرات فشار مکانیکی در یک فشارسنج حس شده و به شکل کمیت الکتریکی تبدیل می‌گردد. برای کم کردن خطاء به‌جای این که به طور مستقیم فشار اندازه‌گیری شود. با دمش گاز سعی می‌گردد تا فشار گاز را با فشار وارد شده از سوی ستون آب متعادل شود. در این حالت سیستم تولید حباب (دمش گاز) که خود مجهز به فشارسنج دقیق هست. می‌تواند فشار را با دقت اندازه‌گیری نماید (شکل ۷-۴). در این روش نیز عملا به جای اندازه‌گیری ارتفاع مایع. فشار وارد شده از سوی مایع اندازه گیری می‌شود. بدین ترتیب عواملی نظیر املاح بالاتر بودن دقت اندازه گیری فشار است. به دلیل وجود یک کمیرسور باد و اجزای نیوماتیک مورد استفاده در این روش هزینه‌های نگهداری, بهره‌برداری و تعمیرات به نسبت زیاد خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات انداز ه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۳۷ شکل ۷-۴- سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب با استفاده از روش ایجاد حباب! ۵-۳-۲-۴- اندازه گیری تراز سطح آب با استفاده از حس گر فشار بد کمک حس‌گرهای فشاری (مانشند |01 100 می‌توان وزن اجسام را اندازه‌گیری کرد. برای استفاده از آن جهشت اندازه گیری تراز سطح آب. می‌توان با نصب دستگاه در کف بسترء وزن ستون مایع آب بر روی آن را تعیین نمود (شکل ۸-۴). آنتن مخابره داده (دورسنج) اتاق کنترل شکل ۸-۴- سیستم اندازه گیری تراز سطح آب با استفاده از حس‌گر فشار ۱- ۲۱۵۲ 1۷06 ۷۷/۵۱۵۲ 18 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۴-۲-۴- روش غیرتماسی ۱-۴-۲-۴ روش آلتراسونیک در این روش فاصله عنصر اندازه‌گیری تا سطح آب از طریق زمان رفت و برگشت امواج صوتی صورت می‌گیرد. برای این منظور با ارسال کردن یک رشته پالس‌های صوتی به سمت آب. زمان رفت و برگشت مجدد آن اندازه‌گیری می‌گردد. با ثابت فرض کردن سرعت صوت می‌توان زمان مذکور را به فاصله تبدیل نمود. متاسفانه سرعت صوت با عواملی نظیر دماء فشار هواء مواد معلق موجود در هوا و سطح آب تغییر می‌کند. بیش‌ترین تاثیر مربوط به خطای ناشی از تغییرات سرعت صوت در اثر دمای محیط است. چنین سیستمی در شکل (۹-۳) ترسیم شده است. شکل ۹-۴- سیستم اندازه‌گیری تراز سطح آب با استفاده از امواج التراسونیک و نمونه احرا شده درصورتی که عوامل فوق و خطای ناشی از اصوات محیطی را بتوان به طریقی در اندازه‌گیری‌ها در نظر گرفته و اثر آنان را حذف نمود. با این روش امکان اندازه‌گیری‌هایی با دقتی حتی بهتر از ۰/۲/ در محدوده‌های عملکرد تا بالای ۳۰ متر امکان‌پذیر است. از نقطه نظر کاربرد. در این روش موضوع پهن شدن امواج صوتی نیز دارای اهمیت است. میزان پهن شدگی آمواج صوتی در مقایسه با امواج باریک الکترومغناطیسی زیادتر است. به عنوان مثال در طول ۲۰ متر میزان پهن‌شدگی امواج صوتی به حد ۲ متر می‌رسد. درصورتی که مانعی بر سر راه امواج صوتی ایجاد شود. انعکاس کاذب به وجود آمده» موجب اندازه گیری با خطا خواهد شد. پالس‌های الکترومغناطیسی صورت می‌گیرد (شکل ۱۰-۴). با توجه به این که سرعت حرکت امواج الکترومغناطیس در حد سرعت نور می‌باشد. زمان به دست آمده در محدوده اعداد بسیار کوچک خواهد بود و اندازه‌ گیری دقیق آن مشکل است؛ از این رو انواع دقیق فاصله‌یاب‌های راداری گران‌قیمت هستند. مزیت عمده در این روش,» مستقل بودن آن از -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۳۹ وی در روش راداری این تاثیر به مراتب کم‌تر خواهد بود. از نقطه نظر میزان پهن‌شدگی پالس الکترومغناطیسی, این روش برتری قابل توجه به روش التراسونیک دارد. ی َ شکل ۱۰-۴- (راست) تصویر سازه اندازه‌گیری راداری بر روی کانال و (چپ) نحوه عملکرد ترکیبی حس‌گر راداری و ترازسنج (سطح‌سنج) آن ۳-۴-۲-۴ روش لیزری روش اندازه‌گیری به کمک اشعه لیزر در عمل برتری هر دو روش فوق را در خود جمع نموده است. علت اصلی این موضوع نیز در ذات امواج لیزری نهفته است. امواج لیزری از یکسری فوتون‌هایی که به‌صورت هم فاز هستند. عمل غیره کم‌تر وجود دارند. در این روش اشعه لیزر به زیر سطح آب تابانده می‌شود. اشعه با زگشتی دچار یک تغییر فرکانس نقاط مختلف جریان متمرکز کرد و داده‌های سرعت را در نقاط مختلف به‌دست آورد (شکل ۱۱-۴). 7 4 حس‌گر لیزری جریان 1 [ ۱ ۳ و۱۱۵۹ ۵۱۹۱۱ ۱۱۱۱۱۱۱۱ ۱1111۱۱۱۱1۱۱۱1۱۱ ی ۵ ها ۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۹۹ الکتراسونیک | اشعه بازگشتی دابلر ۱ ی یی رت شکل ۱۱-۴- یک اندازه‌گیر جریان لیزری نصب شده بر روی کانال و شمایی از عملکرد آن در جدول (۲-۴) مزایاء معایب و مشخصات هر روش جهت مقایسه ذکر شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۰ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی جدول ۲-۴- مزایاء معایب و مشخصات روش‌های اندازه گیری تراز سطح آب 0 0 0 5 اس و اس و اکآ اس سر اه ]| سای ]ی شا ع یل سس سا ۳-۴- مقطع کانال (سرعت - مساحت) ۱-۳-۴ نشان گر اندازه‌گیری تراز سطح آب تراز سطح آب با استفاده از نشان‌ گر اندازه گیری شده و با استفاده از منحنی سنجه تهیه شده برای این مقطع. آبدهی تعیین می‌گردد. اندازه گیری سرعت جریان آب در مسیر کانال‌ها و مجاری بزرگ با کمک مولینه و در مجاری و کانال‌های کوچک با میکرومولینه انجام می‌شود. غالبا از این وسیله (به لحاظ دقت و سهولت کاربرد) برای واسنجی منحنی سنجه سایر سازه‌های اندازه گیری یا آگاهی از میزان آبدهی در مقاطع خاص استفاده می‌شود. الف - مزایا - بهره‌برداری بسیار آسان - عدم نیاز به بهره‌بردار متخصص - نصب آسان - امکان تجهیز ایستگاه به سیستم‌های ثبات مکانیکی یا الکترونیکی و سامانه انتقال ب - محدودیت‌ها - استحکام و شرایط پایدار محل نصب نشان گر با اهمیت است. جریان آب در محل نشان‌گر باید بدون آشفتگی و پس‌زدگی بوده و قرائت نشان‌گر با دقت امکان‌پذیر باشد. - شکل سطح مقطع برای دوره زمانی اعتبار منحنی بده- اشل پایدار و تغییر ناپذیر باشد. - دیواره مجرا در یک بازه مشخص فاقد علف‌های هرز و فاقد شرایط تله‌اندازی مواد و اجسام شناور در آب باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات انداز هگیری جریا ن آزاد ‏ ۹۹/۱۱/۳۵ اه - نشانه صفر در پایین‌ترین قسمت نشان‌گر در مقابل نقطه‌ی نشانه" روی بستر یا دیواره, تراز شود. - نشان‌گرء بادوام و تمیز باشد و در محلی نصب شود که قرائت با دقت قابل قبول امکان‌پذیر شود. با توجه به موارد بالاء این روش اندازه‌گیری. حساسیت زیادی نسبت به آشفتگی و9 پس‌زدگی آب دارد و این حساسیت تاثیر معناداری در مقدار خطای اندازه گیری جریان (آبدهی) دارد. لذا پوشش بتنی در محدوده اندازه گیری با نشان‌گر. ۲-۳-۴ اندازه گیرهای صوتی آبدهی (آلتراسونیک) ابزارهای صوتی تعیین آبدهی (آلتراسونیک) با داشتن مزایایی نظیر دقت بالا و عدم تداخل در جریان آب. در بسیاری از کانال‌های باز انتقال آب در شبکه‌های آبیاری کاربرد دارند. از میان ابزارهای آلتراسونیک. دو نوع داپلری و زمان-گذر" در کانال‌های باز شبکه‌های آبیاری و زهکشی جهان استفاده می‌شوند و قابل توصیه است. الف - جریان‌سنج داپلری موج پیوسته جریان‌سنج داپلری موج پیوسته متشکل از حس‌گر سرعت‌سنج, سطح‌سنج و دستگاه مخابره‌گر است (شکل ۱۲-۴). حس گرهای جریان‌سنج داپلری معمولا دارای یک فرستنده و گیرنده امواج آلتراسونیک هستند. یک موج صوتی التراسونیک با فرکانس بالا به جریان آب فرستاده شده و بازتابش آن پس از برخورد با ذرات معلق و حباب‌های موجود در معلق و حباب‌های موجود در آب. یک جریان‌سنج داپلری تغییر فرکانس امواج ارسالی و دریافتی برای تعداد زیادی از ذرات را اندازه گیری نموده و سرعت متناظر ذرات معلق (نه سرعت آب) اندازه گیری می‌شود. با میانگین‌گیری از سرعت ذرات معلق, میانگین سرعت آب تخمین زده می‌شود. این تخمین با خطا همراه است که میزان خطای آن به نحوه توزیحع اندازه گیری سطح مقطع جریان نیز مورد نیاز است که معمولا یک حس‌گر اندازه‌گیری عمق. در کنار حس‌گر سرعت‌سنج تعبیه می‌گردد. درنهایت با اندازه گیری سطح مقطع و سرعت متوسط جریان, آبدهی نهایی توسط مبدل " محاسبه. نمایش و ذخیره می‌گردد. 1 2- ۱۳۵۵۹۱ 1۳۵ 111۳506 ۳10۷۷ 7۲ 3-۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ار ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی شکل ۱۲-۴- نمایی از یک جریان‌سنج داپلری موج‌پیوسته و نمونه‌ای اجرا شده ب - جریان‌سنج زمان - گذر شکل (۱۳-۴)» شمای کلی از یک جریان‌سنج زمان- گذر به همراه یک عمق‌سنج آلتراسونیک را نشان می‌دهد. همان‌طور که در این شکل نشان داده شده است این سامانه متشکل از حس‌گرهای فرستنده امواج در جهت عرض کانال, حس گر سطح‌سنج و دستگاه ثبت داده‌ها (داده‌نگار) است. دستگاه ثبت داده رز َ ۳ جعبه اتصال کابل‌ها شکل ۱۳-۴- شمای کلی از یک جریان سنج زمان- گذر به همراه یک ترازسنج آلتراسونیک اندازه گیری آبدهی در روش زمان- گذر مشابه اندازه‌گیری جریان به وسیله مولینه است. در جریان‌سنجی به وسیله مولینه. سرعت متوسط بر اساس میانگین سرعت در مقاطع عمودی به‌دست می‌آید؛ ولی در روش زمان-گذرء میانگین سرعت در مقاطع افقی حساب می‌شود. در روش زمان-گذرء امواج آلتراسونیک به صورت زاویه‌دار با جهت جریان, به ساحل مخالف در پایین‌دست فرستاده می‌شود. سپس یک موج آلتراسونیک دیگر در خلاف جهت جریان» به صورت اریب به ساحل مخالف در بالادست ارسال می‌گردد. سرعت امواج ارسالی در جهت جریان آب بیش‌تر از سرعت امواج ارسالی در خلاف جریان آب در کانال است. تفاوت زمان عبور موج در این دو حالت را می‌توان بیان‌گر سرعت متوسط جریان در ارتفاعی از جریان که امواج ارسال شده‌اند. دانست. در مقایسه دو روش فوق. روش داپلری موج پیوسته در کانال‌های دارای رسوبات معلق با ابعاد بزرگ. توانسته است دقت حوبی را حاصل کند. استفاده از این روش جریان سنجی در کانال‌های فاقد رسوبات معلق ۱ حباب توصیه ز شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۴۳ سرعت‌سنج در دیواره کانال, این مشکل کم‌تر ایجاد می‌گردد. سرریزهاء سازه‌هایی هستند که در عرض کانال‌های آبیاری ساخته می‌شوند تا خصوصیات جریان درون کانال را تغییر دهند و امکان اندازه‌گیری آبدهی را فراهم کنند. سرریزها مانند سدهای کوچکی هستند که با ایجاد مانع در مسیر جریان آب و ایجاد یک حوضچه با عمق مشخص, آب از روی آن‌ها عبور می‌کند. ارتفاع آب عبوری از روی تاج سریزء وابسته به شدت جریان است؛ به همین جهت. سرعت حجمی جریان آب را می‌توان با استفاده از روابط ریاضی, نمودارها و جدول‌ها و با اندازه گیری ارتفاع آب عبوری از روی این سرریزها با دقت مطلوبی (۲./ --) تعیین کرد. سرریزها در انواع مختلف به شرح زیر در شبکه‌های آبیاری کاربرد دارند. ۱-۴-۴ سرریز لبه نیز سرریزهای لبه تیزء معمولا عمود بر جریان آب و با استفاده از یک ورق فلزی نازک مقاوم به خوردگی (از بتن و الوار می‌شوند. آب از درون بریدگی عبور می‌کند و جریان هیدرولیکی بحرانی داشته و از این‌رو با شرایط معینی قابل سرریز مثلشی شکل (شیار ۷ شکل") برای جریان‌های کم (آبدهی‌های کم‌تر از ۳۰ لیتر بر ثانیه) مناسب‌تر هستند. این میزان تقریبا معادل یک دستابه که در شرایط معمول یک کارگر آبیاری می‌تواند تحت کنترل بهینه داشته باشد. بوده و در نهر مزرعه قابل نصب است. سرریزهای مستطیلی انقباضی " قادرند جریان‌های بسیار بیش‌تری را نسبت به سرریزهای مثلنی شکل اندازه‌گیری نام‌گذاری اجزای سرریز لبه تیز و جریان عبوری از روی آن و شکل (۱۵-۴) نمای جانبی و نمای روبروی سرریزهای |- ۷-۵۱ 7 2- 11۵012212۲ ۲۵۱1۳۵۵۱0 7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۲-۴-۴- س سرریزهای شیب‌داری در ۵ ضوابط اننخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبه جریان در حال سرریز حداقل ارتفاع تاج سرریز ۲ تا ۲ ورق سرریز شکل ۱۴-۴- تعاریف اجزای مقطع سرریز نمای جلوی سرریز مثلثی نمای جلوی سرریز مستطیلی شکل ۱۵-۴- نمای سرریزهای مستطیلی و مثلثی لبه پهن. به‌طور کلی مقاوم‌تر از ورق‌های نازک مورد استفاده در سریزهای لبه تیز هستند. اد آرمه ساخته می‌شوند و در رودخانه‌ها و کانال‌ها برای تنظیم ارتفاع آب و اندازه گیری جریان به؟ قسمت جلویی تاج به منظور کاهش افت آنرژی باشد. در این سرریزهاء جریان عبوری از روی - اری و زهکشی ن سرریزها ار می‌روند. سامل سطح رریزء باید به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - امکانات و ۳-۴-۴ نحوه عما سرریزها بر اساس میزان جریان عبو باید مورد استفاده قرا محدود بت‌های سازه‌ها و تجهیزات اندازه‌گیری جریان آزاد ۹.۹/۱۵ مق بحرانی» ل برسد. ارتفاع تاج سرریز تعیین می‌کند که جریان آب به این ار ۱۶-۲). ۷ خط آنرژی 2 ۷ ارتفا 17 ی ار اع بحرانی سا لا ی ۷ 1 سرریز ارتفاع تاج ۳ وروی که که رکه کاخ رش یاه را شخ راخ ده - اندا: ۵؟ 5 لو رو تک جریا /رقمی ونکت 4 ۳ و ۹ سا پرچ77 : حر؟ ز ی مر شکل ۱۶-۴- نمای یک سرریز لبه پهن کرد سرریزها اصل تعادل آنرژی کار می‌کنند. یعنی یک مانع درکانال, موجب برگشت آب ود . سطح آنرژی» تابعی از سرعت جریان و بنابراین تابعی از عبور مقدار جریان از م ری (آبدهی) از سرریزء تابع ارتفاع سطح آب بوده و بنابراین تکنیک‌های اندازه گر ر گیرد. ساده‌ترین ابزار استفاده شده برای این منظور نشان‌گر دستی! و شناورها ۵ س ۷3۷ جاد سطح آنرژی در ۲ ۰ 1 |- ٩۱۵۱1 6865 2- ۳1031-040 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۴-۴-۴ الزامات نصب سرربزها برای اندازه‌گیری موثر جریان, باید الزامات زیر در نصب سرریزهاء رعایت شود: - محل اتصال بین سرریز و کانال باید کاملا بسته و مانع عبور جریان باشد. اتصال بین بدنه سرریز در نهرهای سنتی آبیاری باید به اندازه کافی در شیروانی خاکی نهر فرو رفته باشد یا در آن مقطع با مصالح بتی بستری مناسب و پایدار برای آن ایجاد شود. - درصورت لزومء سرریز باید هوادهی شود تا مانع ایجاد خلاء در قسمت زیرین آبشار بشود. حباب هوای تشکیل - ارتفاع سرریز از کف کانال تا تاج باید حداقل دو برابر حداکثر بار آبی سیال از روی سرریز باشد. این موضوع برای کم کردن سرعت جریان ضروری است. - مقطع عبور بالادست سرریز باید حداقل به اندازه ۲۰ برابر حداکثر بار آبی, مستقیم بوده و بدون شیب یابا - تاج باید بالاتر از حداکثر ارتفاع سطح آب پایین دست. تنظیم شود. در غیر این صورت شرایط جریان مستغرق به جای شرایط جریان آزاد. که برای اندازه‌گیری قابل اعتماد مورد نیاز است. پدیدار می‌گردد. - حوضچه آرامش برای کاهش سرعت و اثرات تلاطم جریان سیال در بالادست سرریز ممکن است مورد نیاز باشد. - آبشار مورد نیاز کانال حداقل ۱۵ سانتی‌متر است تا شرایط جریان آزاد در بالای سرریز تثبیت شود. افت انرژی در این حد. استفاده از سرریز را درکانال‌های اراضی که مسطح هستند. غیر عملی می‌سازد. - محل اندازه گیری بار آبی سرریزء باید در بالادست تاج سرریز در فاصله‌ای حداقل ۳ و ترجیحا ۴ برابر حداکثر بار آبی روی سرریز باشد. این محل باید در مقطع آرام کانال دور از هرگونه آشفتگی. ترجیحا در چاهک اندازه گیری " باشد. همچنین نقطه صفر دستگاه اندازه گیری سطح انرژی باید کاملا هم‌سطح با تاج سرریز - برای سرریز مستطیلی یا مثلغی با انتهای تنگ شده, حداقل فاصله اطراف سرریز از لبه‌های کانال پاید حداقل دو برابر حداکثر ارتفاع آنرژی مورد انتظار در بالای سرریز باشد. - جلوگیری از تجمع شن و ماسه و رسوبات ریزدانه در بالادست سرریزء یکی از الزامات اندازه‌گیری دقیق جریان است. ۵۵ -1 |۷۷۵۱ 511۱11۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جربان آزاد ‏ ۹۹/۱۱/۲۵ ۳۷ جریان آب یکنواختی را در اختیار قرار می‌دهد و در نتیجه. نتایج بهتری دارد. سرریز باید موازی با جهت جریان قرار گیرد. - صفحه سرریز باید عمود و با زاویه درست با جهت جریان ساخته شود. ۶-۴-۴- نحوه محاسبه آبدهی آبدهی در سرریزها با اندازه گیری اختلاف ارتفاع (عمق آب) تاج سرریز و سطح آب در فاصله معینی از سرریز درحوضچه بالادست. تعیین می‌شود. سپس از روی منحنی واسنجی سرریزء این عمق‌های ثبت شده را می‌توان به مقدار جریان عبوری از این سازه» تبدیل کرد. ۱-۶-۴-۴ فرمول‌های سرریز برحسب نوع سرریز جریان عبوری از سرریز دارد. جدول (۲-۴)» معادلات سرریز بر حسب شکل کانال را نشان می‌دهد که برای محاسبه جریان آب به‌کار می‌روند. الف - مزایای سرریزها ساده‌ترین ابزار اندازه گیری - کم‌هزینه‌تر از فلوم ب- محدودیت‌های سرریزها - باافت انرژی نسبتا بالا عمل می‌کند. - هزینه نگهداری بالاتری نسبت به فلوم‌ها دارد. - تمیز کردن حوضچه بالادست سرریز در فواصل زمانی معین ضروری است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۸ ۴ ۱-۴ 1 تا با با م: گلو. الف جد( (بدون انقباض جانبی) (با انقباض جانبی) ۹۰ (جریان با عمق بحرانی) ۵- فلوم‌ها -۱- کلبات دار جریان در یک فلومء : اه کوتاه. خلاصه مزایا و م - مزایای فلوم‌ها - افت انرژی نسبتا ؟ - دقت اندازه‌گیری ف ۵ غنضوابط اننخاب و بهره‌برد ل ۳-۴- روابط تجربی در سرریزها (واحد , نمای سرربزها 8 اس یا أ ال ۱ نمای بالا اک نمای انتهایی ب کانال‌های روباز در سامانه‌های کش می‌توان با داده‌های آزمایشی (منحنی حدودیت فلوم‌ها به شرح زیر است. ی از تمی زکردن خودکار ی لوم نسبت به سرریزهاء کم‌تر تحت تا اری از تجهیزات انداز هگیرو یلیم ۷ نمای جانبی اورزی. فلوم است. فلوم« های واسنجی) یا به وس سیم شده‌اند: فلوم‌ها با آب در شبکه‌های آبیاری و زهک ثانیه) 1 با این هدف طراحی میش له استخراج فرمول‌های تجر گلوگاه طولانی و قلوم‌ه وند ی) ی ابا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۴۳۹ - هزینه‌های نگهداری کم‌تر نسبت به سرریزها ب - محدودیت‌های فلوم‌ها - هزینه نسبتا بیش‌تر نسبت به سرریز ۳-۵-۴- فلوم با گلوگاه طولانی این نوع از فلوم‌ها, جریان آب را در گلوگاهی با طول معین که در ناحیه کنترل جریان, خطوط جریان تقریبا موازی ایجاد می‌نماید. کنترل می‌کنند. نمونه‌ای از این نوع فلوم یک سرریز لبه پهن اصلاح شده است که فلوم شیب‌دار " نیز می‌توانند با شرایط هندسی بیش‌تر کانال‌ها تنظیم شوند. این سازه‌ها در کانال‌های با شیب کم و شرایط استغراق, به خوبی عمل می‌کنند. اگرجه فلوم‌های با گلوگاه طولانی را که در زمان ساخت. کاملا طبق ابعاد تعیین شده., اجرا شده‌اند. می‌توان اصلاح و در هر موردی, دقت کافی هنگام ساخت ارجحیت دارد. فلوم سرریز لبه پهن اصلاح شده, فقط یک سطح جریان بحرانی شکل ۱۷-۴- فلوم با گلوگاه طولانی در کانال‌های اصلی |- 16108۱6 6 2- 1۳۵۳ 6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ ۵ ضوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۳-۵-۴- فلوم با گلوگاه کوتاه فلوم‌های با گلوگاه کوتاه» آبدهی را در محدوده‌ای کنترل می‌کند که جریان خطی تولید می‌شود. این فلوم‌هاء با وجود این که به عنوان سازه‌های کوتاه مورد توجه هستند. ولی طول کلی اختصاص یافته به سازه‌ی کامل‌شده. شامل تبدیل‌ها. می‌تواند نسبتا طولانی باشد. پارشال فلوم (شکل ۱۸-۴ و شکل ۱۹-۴) و فلوم بدون گلوگاه (گلو بریده)" (شکل ۲۰-۴) رایج‌ترین نمونه‌های این نوع فلوم‌ها هستند. امروزه بیش‌ترین نوع فلوم‌های در حال استفاده توسط بهره‌برداران» شامل پارشال فلوم فلوم گلوبریده و فلوم ذوزنقه‌ای است. اگرچه در کشورهای غربی پارشال فلوم‌ها پرکاربردترین فلوم‌ها در پروژه‌های آبیاری هستند. ولی عموما دیگر این فلوم پیشنهاد نمی‌شود. فلوم با گلوگاه طولانی, به‌دلیل طراحی ساده. نصب آسان و انعطاف‌پذیری در استقرار آن‌ها در کانال‌های با شکل‌های پیچیده و شرایط مختلف جریان. گزینه پیشنهادی برای بیش ترین پروژه‌ها است. مشخصات کلی این فلوم‌ها به قرار زیر است: ۱-۳-۵-۴ پارشال فلوم‌ها - نیازمند به دو اندازه‌گیری برای جریان مستغرق می‌باشد. - به دلیل زوایای زیاد ساخت آن می‌تواند پرهزینه و نسبتا پیچیده باشد. - افت آنرژی نسبتا کم است. 6 11۳۵۵ -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - امکانات و محد ۲-۳-۵-۴- فلوم بدون : - در شرایط در< ود یت‌های سازه‌ها و نجهیزات انداز ه‌گیری جریان آزاد ۹۹/۱۱/۳۵ و سطح آب سطح جریان 7۰ ی ۳۳۳۳ پارشال فلوم پلان و مقطع پارشال فلوم . ۱ نطم واگ مقطع همگر سوه ۸ ۱ ۸ ۳ 1 1 77 [ بلان ]۴۵۰ سطح آب چ- 7 ۷ تا جر بار ج » شکل ۱۸-۴- پلان و مقطع پارشال فلوم مک پچ ی کم ی د ۲ ما رس ی ی : بر سس رن دص درا ۳ ۰ .4 ری ۴ ا سطصوی ی - و کر نت سح چد و ۳ مت 1 ی همچو و ۳ ور زا حک بر یا لا وا شکل ۱۹-۴- نمونه‌ای از پارشال فلوم لو (گلو بریده) ٩‏ استغراق بالاء می‌تواند عملکرد خوبی داشته باشد. ۵) -------- صفحهٔ بعد -------- 2۲ ۵ ضوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات اندازه‌گیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی - کف صاف. مواد جامد را بهتر از پارشال فلوم عبور می‌دهد. - ساخت آن (کناره‌های مستقیم و کف و زوایای ساده) آسان می‌باشد. - دقت آن مناسب و واسنجی ساده است. - ارزان‌تر از پارشال فلوم‌ها می‌باشد. - حمل آسان به دلیل قابلیت ساخت از ورقه‌های فلزی یا پلاستیک امکان‌پذیر است. - قابلیت ساخت در ابعاد مختلف برای اندازه‌گیری جریان در کانال‌های بزرگ. نهرهای اصلی» یا فاروهای کوچک قابل ساخت است. - سطح انرژی در بالادست فلوم اندازه‌گیری می‌شود. شکل ۲۰-۴- فلوم گلو بریده ۳-۳-۵-۴- فلوم‌های ذوزنقه‌ای برای اندازه گیری جریان در کانال‌های آبیاری» توسعه یافته است (شکل ۲۱-۴). توانایی اندازه گیری محدوده زیادی از مقادیر جریان و همچنین حفظ دقت خوب در جریان‌های کم. از مزایای اصلی این نوع فلوم است. با این‌حال ساخت این فلوم‌ها بسیار مشکل‌تر از ساخت فلوم‌های گلوبریده است. - سطح آنرژی بالادست مقطع فلوم اندازه‌گیری می‌شود. - در اندازه‌گیری جریان‌های کم‌تر. دقت آن بیش‌تر از پارشال فلوم است. - شکل ظاهریشان با شکل معمولی نهرهای اصلی, به خصوص نهرهای پوشش شده مطابقت دارد. - در درجات بالاتر از استغراق, بدون نیاز به اصلاح, عملکرد مناسبی دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۵۳ شکل ۲۱-۴- فلوم ذوزنقه‌ای ۴-۵-۴- فلوم‌های ساده گلو (سامانی فلوم) فلوم‌ها و سرریزهای شناخته شده در شرایط مختلف. امکان اندازه‌گیری دقیق جریان آب را فراهم می‌کنند. با این وجود. با توجه به شیب کم و ته‌نشین شدن رسوب در برخی کانال‌ها و همچنین محدودیت‌های اقتصادی و کمبود توانایی‌های فنی, نیاز به روش‌هایی ارزان‌تر و ساده‌تر وجود دارد. فلوم‌های ساده با طراحی و اجرای ساده, هزینه ساخت کم‌تری دارند. این فلوم‌ها حداقل کاهش بار آبی را دارند و در شرایطی که سرریزها و فلوم‌های متداول در شرایط شیب کم. دچار ته‌نشینی رسوب می‌شوند. با خودتمیزشوندگی, می‌تواند برای اندازه‌گیری دقیق‌تر جریان به‌کار گرفته شوند. در فلوم‌های ساده, جریان بحرانی را می‌توان با ایجاد انقباض در سطح مقطع کانال موجود و بدون تغییر در ابعاد کانال ایجاد کرد. این فلوم‌ها یک جریان بحرانی در یک بخش کوچک و در نتیجه یک جهش هیدرولیکی را قبل از رسیدن به سطح انرژی قبلی ایجاد می‌کنند. فلوم‌های ساده با توجه به شکل‌های مختلف کانال‌ها به صورت گلوکوتاه طراحی شده‌اند. سه نوع از فلوم‌های ساده به صورت مدورء مستطیلی (5-34) و ذوزنقه‌ای برای کانال‌های مختلف توسعه داده شده‌اند (شکل ۲۲-۴ و شکل ۲۳-۴). هنگامی که سطح مقطع جریان, منقبض می‌شود تا جریان بحرانی ایجاد شود.ء شدت‌جریان تابعی از انرژی بالادست (1]. ارتفاع آب بالادست فلوم)» عرض بخش بحرانی (,13) و شتاب جاذبه (ع) می‌شود. که مقدار ع ثابت و,7] برای هر کانال قابل محاسبه و ثابت است. پس انرژی بالادست. 1 تنها متغیر می‌شود. رابطه شدت‌جریان (0) برای فلوم‌های ساده به صورت زیر ارائه شده‌است (رابطه سامانی). ۱- 5۵۵( 20 7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۴ ۹۹/۱۱/۳۵ ضوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی سار زو ۲ 3 ۱ دی ۱ 17 که واحد به مترمکعب بر ثانیه » 13 به متر (1)» 8 به متر بر مربع ثانیه ( و) و [آ به متر (1) است. 2۵و 0 5 ضرایب تجربی هستند که با آزمون‌های انجام گرفته بر روی مدل‌های آزمایشگاهی تعیین و در جدول (۴-۴) ارائه شده است. ۳ 0 س / ک( ۱ ما2 : جریان مس سس 8 ِ 1 ۱ (۲۳) 0/2 ۸ / ان ذازه گیری سا 8 مو نان مشش مد ی جح شکل ۳۲-۴- انواع فلوم‌های ساده. (الف) فلوم مدور (ب) مستطیلی (5-۱1) (پ) مدول ذوزنقه‌ای ۹ را هن ۱۹ ۹۳ ۰ را تیه َ خ ۱ ۱ ۰ اه > ی ۱ 1 ت ییا ۱ ۹ ی 12 ما و و ۰ و۲ شکل ۲۳۴ تصاو بر فلوم‌های ساده اجرا شده. (الف) فلوم مدور (ب) مستطیلی (5-۱1) (پ) مدول ذوزنقه‌ای جدول ۴-۴- ضرایب مربوط به فلوم‌های ساده گلو کوتاه در رابطه سامانی وش ان یس ابعاد پارشال فلوم به وسیله عرض گلوگاه» طراحی می‌گردد و امکان عبور مقدار جریان‌های مشخص از پارشال فلوم‌ها با ابعاد استاندارد متفاوت. وجود دارد. در انتخاب اندازه مناسب پارشال فلوم علاوه بر پیش‌بینی مقادیر جریان نرمال و حداکثر, باید عوامل دیگری مانند عرض گلوگاه, جنبه اقتصادی و ابعاد کانال مدنظر قرار گیرد. از نظر فایده اقتصادی. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات انداز هگیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۵۵ معمولا" کوچک‌ترین فلوم با ظرفیت کافی انتخاب می‌شود. اما انتخاب نهایی به طور طبیعی بر اساس ابعاد کانال اصلی صورت می‌گیرد. به عنوان مثال اگر پارشال فلوم با اندازه ۶۰ سانتی‌متر (۲ فوت) می‌تواند مقدار جریان را بدون لبریز شدن کانال بالادست یا استغراق آبگیرهاء عبور دهد. اما از نظر نصب در کانال با حفظ شرایط هیدرولیکی مناسب و پرهیز از هزینه‌های اضافی ساخت تبدیل‌های بالادست و پایین‌دست این سازه شاید لازم باشد از فلوم با اندازه ۹۰ سانتی‌متر با ۲متر (۳ یا ۴ فوت) استفاده شود. ابعاد فلوم‌ها با اندازه گلوگاه از ۲/۵ سانتی‌متر تا ۲/۵متر (۱ اینچ تا ۸ فوت) قابل تولید پا ساخت هستند که این فلوم‌ها می‌توانند شدت‌جریان‌های کم‌تر از ۱ لیتر بر ثانیه تا ۲ مترمکعب بر ثانیه را پوشش دهند. لازم است اندازه سازه پارشال فلوم از روی جدول (۵-۴) بنا بر میزان آبدهی کمینه و بیشینه طراحی شده, مشخص گردد. معمولا این نوع سازه را بر مبنای اندازه عرض گلوگاه ۱۷۷ مشخص می‌کنند. جدول ۵-۴- محدوده بالا و پابین شدت جربان مورد اندازه گیری توسط پارشال فلوم‌ها هه ها اه هه که ۸1:۲10۷)۳۹/۵( ۱۰:۹۵ ۱۱۷۹ ۳ ۵ ۹ ۱ ۱۵ ۴۳ ۲ ۱۳۳ ۱۱۶۳۲ ۱ ۵ ۳۰۶ ۳۹۷ ۷۵۵۹ ۵۲۵۱ ۸ ۵۱۱۱۹۴۱۳۹۸۱۹۵۷ ۱۱۶۴۱۱۲۵۸ ۱۳۳۷۴۱۵۱۳۸۱۱۶۹۲۲ ۱۸۷۲۶۱۱۵۵۱۱۱۲۳۷۶ ۱ برای محاسبه مقدار آبدهی جریان در پارشال فلوم‌ها در شرایط جریان آزاد و مستغرق به ضابطه شماره ۱۱۰۶ سازمان برنامه و بودجه کشور مراجعه شود. ۶-۵-۴- موارد بحرانی در نصب. بهره‌برداری و نگهداری فلوم‌ها - جریان عبوری باید به خوبی در مقطع کانال توزیع شده و به نسبت فاقد تلاطم, گرداب و موج باشد. در غیر این صورت. برای اصلاح الگوی نامناسب جریان. ممکن است نیاز به تعمیق, تعریض یا ساخت موانع انرژی‌گیر و دیگر ابزار آرام‌کننده در مسیر جریان, باشد. - یک فلوم باید در یک مسیر مستقیم از کانال روباز استقرار یابد. بدون این‌که قوسی بلافاصله در بالادست آن باشد. - بالادست نزدیک به فلوم باید فاقد آشغال و رسوب باشد. اگر فلوم به درستی نصب شده باشد. تجمع رسوبات به حداقل می‌رسد؛ زیر قسمت همگرای بالادست فلوم سرعت جریان ورودی را زیاد کرده و بنابراین تجمع ۱- ضوابط و معیارهای فنی شبکه‌های آبیاری و زهکشی: اندازه گیرهای جریان -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۶ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی به طور پی و دیواره‌های محل نصب باید به قدر کافی پایدار و مستحکم بوده و مانع عبور جریان از کناره سازه و اندازه‌گیری جریان یا اندازه‌گیری تراز سطح آب در فلوم‌ها باید در محدوده مقدار جریان و تراز سطح آب مصین فلوم انتخابی استاندارد. صورت گیرد. ار تفاع آزاد کانال در بالادست محل نصب. باید به اندازه کافی در نظرگرفته شود تا افزایش ارتفاع آب ناشی از هر چند افت بار آبی (انرژی) در فلوم نسبت به سرریزها کم‌تر است. ولی باید یادآوری گردد که ممکن است در نصب فلوم‌های بزرگ افت انرژی قابل توجهی به وجود آید. یک خطای زیر ۰ درصد برای شدت‌جریان‌های فهرست شده قابل محاسبه است. با وجود این‌که شیب کم به‌طور قابل ملاحظه‌ای بر دقت فلوم اثر نمی‌گذارد. فلوم باید در هر دو جهت طولی و را به گونه‌ای اصلاح کند تا هم‌ارتفاع با سطح گلوگاه فلوم شود. اگر فلومی داخل نهر خاکی نصب گردد. کف ۳ میلی‌متر (حدود یک هشتم اینچ) در تنظیم فلوم یا نقطه صفر میله اندازه‌گیری به‌همراه خطایی برابر با ۱ میلی‌متر در خواندن میله اندازه گیری, می‌تواند به خطایی معادل ۸ درصد در تعیین شدت‌جریان برای جریان متوسط در فلوم ۲ اینجی, منجر گردد. خلاصه. دامنه دقت کلی, ۳ تا ۱۰ درصد از مقدار جریان در فلوم‌ها می‌تواند تحت تاثیر موارد زیر باشد: نصب یا ساخت نادرست فلوم موقعیت نامناسب اندازه گیری سطح انرژی خطا در تبدیل اندازه‌گیری به شدت‌جریان انتخاب نامتناسب فلوم با جریان -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۵۷ - امواج متلاطم در کانال دسترسی - شرایط ضعیف خروجی حتی در بهترین شرایط محیطی دلخواه, اندازه‌گیری مقدار آب. در معرض خطاهایی است. این خطاها باید و می‌تواند با برنامه منظم واسنجی, نگهداری مناسب و انجام واسنجی مجدد کلیه وسایل اندازه‌گیری به صورت برنامه‌ریزی شده. در پارشال فلوم‌ها اساسا باید بدون آشغال و جلبک باشند. در بعضی موارد لازم است سایه‌بانی بر روی قسمت گلوگاه فلوم نصب شود تا موجب کاهش رشد جلبک‌ها گردد. رنگ‌های با پایه مسی که به عدم چسبندگی جلیک‌ها در سطح گلوگاه فلوم کمک می‌کنند. قابل دسترس و مفید هستند. فلوم‌ها باید به طور متناوب از لحاظ تراز بودن سازه کنترل شوند تا از دقت قرائت در اندازه گیری جریان. اطمینان حاصل شود. قسمت بالا یا کف انتقال‌دهنده باید متناوب برای واسنجی مناسب یا اطمینان از این‌که نقطه مرجع صفرء در ارتفاع مشابه مقطع گلوگاه است. بازرسی شود. باید اطمینان حاصل نمود که جدول تبدیل سطح آب اندازه گیری‌شده به مقدار جریان با فلوم مورد استفاده, انطباق ۶-۴- سازه‌های با کار کرد روزنه ۱-۶-۴- تعریف و طبقه‌بندی روزنه‌ها روزنه‌ای که به عنوان ابزار اندازه‌گیری به‌کار می‌رود. یک دهانه لبه تیز با شکل هندسی معین. در یک دیواره مسبر جریان است که آب از داخل آن عبور می‌کند. روزنه‌ها وقتی می‌توانند برای اندازه گیری آبدهی استفاده شوند که شکل و اندازه روزنه و نیز بار آبی مشرف به آن معلوم باشد. برای استفاده در آبیاری» روزنه‌ها معمولا دارای شکل مدور با مستطیلی هستند و به طور کلی در سطوح قائم» عمود بر جهت جریان کانال قرار می‌گیرند. روزنه در شرایط استغراق و تخلیه آزاد. تقریبا آبدهی (بده) یکسانی دارد. استغراق یک روزنه. قابلیت اندازه‌گیری جریان‌های نسبتا بزرگ را با افت اندکی در سطح آب فراهم می‌کند. در روزنه مستغرق, اندازه گیری بار آبی بالاداست و پایین‌دست ضروری است و تفاضل این دو بار آبی» در معادله روزنه به‌کار می‌رود. درحالی که در جریان آزاد فقط به استفاده از روزنه به عنوان ابزار اندازه گیری آب. توجه به ابعاد و مهارت در ساخت را می‌طلبد و روزنه باید دقیقا شبیه ملاحظه‌ای تغییر کند. در چند دهه گذشته از سازه‌های دو دریجه‌ای با نام 2.11.0 استفاده می‌شد. (ضابطه شماره ۱۰۶ سازمان برنامه و بودجه کشور) -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در حال حاضر سازه‌های دو روزنه‌ای با بار ثابت (11.00.))» به دلایل مختلف مورد استفاده قرار نمی گیرد. اما معایب آن رفع شده و با همان منطق روش روزنه مستغرق, در چند نوع از جمله سازه‌ای به نام دریچه‌ی اندازه‌گیرء در حال حاضر در ۲-۶-۴- دریچه‌های اندازه گیری دریچه اندازه گیری ء سازه‌ای است با یک دریچه قائم قابل تنظیم مستطیلی یا دایره‌ای شکل که جریان ورودی به خط لوله آبگیری را کنترل می‌کند. برای اندازهگیری بار آبی پایین‌دست. چاهک اندازه‌گیری مخصوصی (چاهک نشان‌گر" را در پایین‌دست چهارچوب دریچه نصب می‌کنند. زمانی که دریچه باز است و افت فشار بین کانال و چاهک مشخص است. با کمک جدول مشخصات هیدرولیکی, آبدهی قابل محاسبه است. (شکل ۳۴-۴). شرایط سازه‌ای و هیدرولیکی مناسب این سازه به قرار زیر است: - لوله مستغرق باشد و همچنین تراز آب باید در چاهک اندازه‌گیری پایین‌دست تا تراز قابل اندازه‌گیری بالا رود. - استغراق کافی در بالادست مورد نیاز است. تراز آب مورد نیاز در کانال و بالای ورودی لوله باید حداقل برابر با نصف قطر دریچه (لوله) باشد. به‌طور مثال, در لوله‌ای به قطر ۳۰ سانتی‌متر.ء تراز آب در کانال تغذیه باید حداقل ۱۵ سانتی‌متر بالاتر از لبه بالایی لوله باشد. - میزان بازشدگی دریچه. توسط تغییرات محور جابه‌جا کننده", اندازه گیری می‌شود و در نمودارهای واسنجی مشخص می‌گردد. مقدار صفر بازشدگی دریچه باید به درستی مشخص و روی این محور علامت‌گذاری شود. - سازه «دریچه اندازه گیر» با سایر دریچه‌های متداول در کانال‌ها و دریچه‌های کشویی, این تفاوت را دارد که چاهک اندازه گیری (چاهک نشان گر) بلافاصله در پایین‌دست دریجه قرار دارد. بنابراین سطح آب پایین‌دست. می‌تواند اندازه گیری شود. |- ۱1۵1۵۲ 5 2- 51(]1۱1 ۵ ۷/۵[[ 3- 11 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات انداز ه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ام (هم‌سطح با تراز بالای قاب دریچه) بازرشدگی در بجه چاهک نشانگر | تراز بالای ۹ 0 منفذ دسترسی ایجاد شده ات ۱ در بالای لوله (حدود 01۳۲) حداقل ۵01 ۳۰ ازشدگی دریجه ۳۳۵ | کف کانال حداقل 03 ۱۹ شکل ۲۴-۴- نصب مناسب دربچه‌های اندازه‌گیری - چاهک اندازه‌گیری باید دارای قطر کافی برای آرام کردن جریان آشفته باشد و بهره بردار باید بتواند درون آن را ببیند. پیشنهاد می‌شود قطر چاهک اندازه گیری ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر و قطر منغذ (سوراخ) دسترسی چاهک در بالای لوله تقریبا ۱/۵ تا ۲ سانتی‌متر انتخاب شود. - توصیه می‌شود اندازه گیری اختلاف بار آبی (اختلاف ارتفاع بین تراز آب در کانال و تراز آب در چاهک- نشان‌گر) ساده‌سازی شود. به عبارت دیگر برای هر دو اندازه‌گیری یک مبنا (تراز پایه یکسان) تعیین شود. - شکل (۲۵-۴) یک چاهک اندازه‌گیری را نشان می‌دهد که در ارتفاع یکسان با چارچوب دریچه و با قطر مناسب به درستی جاگذاری شده است. بالای چاهک اندازه گیری باید هم ارتفاع با بالای بدنه دریجه (در محلی که پایه - لازم است دسته دریچه به روشنی علامت زده شود تا بهره‌بردار زمانی که دریچه را باز می‌کند. موقعیت نقطه صفر بازشدگی دریچه را بداند. در مزرعه اغلب آسان‌تر است که یک بریدگی به فاصله یک سانتی‌متر (۰/۵* اینچ) در بالای چرخ دنده دریچه ایجاد نمود. سپس بهره‌بردار همیشه باید بازشدگی دریچه را از بالای چرخ دنده بالابرنده تا کف بریدگی اندازه بگیرد. - منفذ اندازه‌گیری باید بالای لوله و در فاصله ۲۰ سانتی‌متری (۱۲ اینچ) وجه پایینی دریجه (پایین‌دست) قرار بگیرد. با این‌حال نیاز نیست که چاهک اندازه‌گیری در مرکز گودال دسترسی, بالای لوله تخلیه قرار بگیرد. به طور کلی, بهتر است چاهک اندازه‌گیری نزدیک بدنه یا دیواره دریجه قرار بگیرد. این‌گونه می‌توان آن را تغذیه کرد. - در صورت استفاده از لوله‌های خرطومی (لوله‌های موج‌دار - پلیمر)» منفذ اندازه گیری باید در بالای موج آن قرار گیرد. نزدیک‌ترین تاج در فاصله ۳۰ سانتی‌متری (۱۲ اینچ) مناسب‌ترین محل برای جای‌گذاری منفدذ اندازهگیری است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۰ ۵ ضوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و ز - در صورت امکان. می‌توان از سازه‌های پیش ساخته که با توجه به شرایط محل اجراء به دقت طراحی و س شده‌اند نیز استفاده کرد. برای مثال نقشه یک دریجه اندازه گیری دایره‌ای که پایین‌دست آن از زیر جاده می‌کند. در شکل (۲۶-۴) نشان‌داده شده‌است. 5 ۱۷۰ ۱ هک ۱ قطر درپوش لوله بدون فشار از جنس پلاستیکی (۳۲۰۵۱۱) دریچه تنها به میزان کافی باز است تا قطر لوله چاهک اندازه گیری لوله بالادست را کاملا پر کند ۳۰۵۹ سوراخی به اندازه ۲۵۲۱ در انتهای چاهک - اشل و در فاصله ۳۰۵۱۲۱ در پایین‌دست دریجه قرار دارد. ۳۲۶-۴ نمونه‌ای از نقشه راهنمای نصب یک دریچه اندازه‌گیری با اجزای پیش ساخته در هر دو انتهای لوله. برای اجرا در زیر < عبور لاده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات انداز هگیری جریان آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ (۶ ۱-۲-۶-۴ دریچه‌های کانال در شرایط جریان آزاد لوله تخلیه کرد. چنانچه تراز آب پایین‌دست. پایین‌تر یا مساوی تراز بالای لوله آبگیری باشد. در شرایط نصب و اندازه‌گیری درست. سرعت جریان می‌تواند با دقت قابل قبولی (در بازه ۸/* عدم قطعیت جریان) اندازهگیری شود. تحت شرایط جریان آزاد.ء مقدار بار آبی بالادست برابر با فاصله‌ی بالای لوله دریجه آبگیری تا تراز آب بالادست است. مدرج" می‌تواند دقیق‌تر نصب شود تا بار آبی بالای لوله‌های آبگیری را اندازه بگیرند. مادامی که تراز آب پایین‌دست هم تراز بالای لوله آبگیری یا پایین‌تر از آن در خروجی است. نیازی به اندازهگیری تراز آب پایین‌دست نیست. در شرایطی که لوله تخلیه سازه اندازه گیرء نمی‌تواند مستغرق گردد. می‌توان با ساخت دریچه دومی در پایین‌دست. ۲-۲-۶-۴ دقت. محدودیت و عدم قطعیت - در صورت برآورده شدن شرایط زیر دقت اندازه گیری بالایی ( 2-7. ۵) به‌دست می‌آید؛ - بهترین موقعیت استقرار منفذ رابط جچاهک اندازه‌گیری در فاصله ۲۰ سانتی‌متر پایین‌دست وجه دریجه باشد. سطح آب بالادست و پایین‌دست (۸11) بیش از ۰/۷۶ متر نشود.ء ممکن است مقدار استغراق بیش‌تری مورد نقطه صفر بازشدگی دریچه باید به طرز مناسبی تعیین و بر روی شافت دریچه علامت گذاشته شود. این موضوع از جزییاتی است که دارای اهمیت بوده و باید به آن توجه گردد. نکات قابل توجه عبارتند از: ٩۵۱۳۵۵۵‏ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی - قبل از این‌که خود دریچه کشوبی به زیر (کف) لوله‌ها برسد. دسته دریچه مقداری حرکت به سمت بالا حرکت می‌کند. نمودارها بر پایه بازشدگی دریچه‌ها هستند و بستگی به جابه‌جایی دریچه از کف سازه ندارند. دریچه باید در زیر لوله کاملا بسته و از چهار طرف محصور شده باشد. این حالت یعنی موقعیت صفر نیست. - باید راه بخصوصی برای اندازه‌گیری موقعیت یافت. زمانی که کف دریچه آشکارا به کف لوله می‌رسد. به عبارت قراربگیرد (موقعیت صفر). اگر کانال پر است «کولیس مخصوصی» برای بازشدگی خالص واقعی دریچه استفاده شود و نقطه صفر بر روی دسته دریچه از آن به بعد می‌تواند تعریف گردد. - بهتر است برای ساده‌سازی در اندازه گیری افت با استفاده از دو وسیله اندازه گیری از یک سطح مبنای یکسان برای هر دو استفاده شود. در شکل (۲۵-۴). چاهک اندازه گیری را مشاهده می‌کنیم که به خوبی در ترازی بکسان با چارچوب دریچه جایگذاری شده و دارای قطر مناسبی است. تراز اوج چاهک اندازه گیری باید برابر با اوج چارچوب دریچه باشد (در سطحی که مهره‌های بلند چفت می‌شوند). برای اندازه‌گیری تراز آب بالادست باید از سطح آب در نقطه اوج دریچه (تاج دریچه) استفاده شود و برای تعیین تراز آب پایین‌دست نیز باید از نقطه اوج (تاج) چاهک اندازه گیری استفاده کرد. آ۸1 برابر با اختلاف اندازه‌گیری تراز آب بالادست و - در بسیاری از موارد برابر بودن تراز آب چارچوب دریچه و چاهک اندازه گیری از ورود خرده آشغال و خاک به داخل چاهک و گرفتگی منفذ اندازه گیری جلوگیری می‌کند. این اتفاق در زمان لایروبی کناره‌های کانال و جاده دسترسی رخ می‌دهد. اگر ارتفاع دریجه به اندازه ای پایین باشدکه نخاله‌ها بتوانند وارد آن بشوند. در صورت عدم نیاز به اندازه‌گیری, درپوشی را بالادست چاه قرار می‌دهیم. ۳-۶-۴- روزنه با بار ثابت. 11.0. (یا سازه‌های مشابه) همجنان که گفته شد روزنه با بار ثابت. دارای دو دریجه اندازه گیر" یا مجرای بازشونده متفاوت است (شکل ۲۷-۴). این دو دریچه برای اهداف متفاوتی استفاده می‌شوند: مستطیلی و گاهی اوقات فقط یک صفحه فلزی با روزنه مستطیلی است. بارآبی برابر با اختلاف تراز آب در طول روزنه است. (۸11 در شکل ۲۷-۴) 0۳1۵ ۵۱-۲1220ا۹ 0 -| 2-0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۶۳ - دریچه پایین دست برای قطع و وصل جریان و تنظیم شدت جریان به کار می‌رود. همچنین تضمین می‌کند که دریجه پایین‌دست. نگهداری اختلاف سطح دو طرف دریچه به اندازه بارابی ثابت مورد نظر است. شکل ۲۷-۴- طرح شماتیکی از دریچه‌های ۲.11.0 (طراحی شده با استاندارد 51313:]) در حال حاضر به جای دریچه‌های طراحی شده بر اساس استاندارد 51لا دو مدل دریجه جایگزین پیشنهاد شده است: - دریچه جایگزین 11.0.) -دو روزنه تک دریچه این دریچه از روزنه‌های مستطیلی بر روی دیواره خود بهره می‌گیرد. در این روش از یک روزنه با میزان بازشدگی قابل تنظیم که معمولا برای هر آبگیر در یک حالت (مشخص) تنظیم می‌شوند. استفاده می‌شود (شکل ۲۸-۴). در یک طرح اصلاح شده محل روزنه بالاتر از کف کانال است تا بتوان از فرمول‌های استاندارد (موجود در 1151314) استفاده کرد. شکل ۲۸-۴- یک دربچه روزنه‌ای مستطیلی (دریچه جلوبی) که اندازه‌گیری جریان را ممکن می‌سازد. هم‌زمان دریچه کشوبی (دریچه پشتی) کنترل جریان را فراهم می‌کند -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی شکل ۲۹-۴- یک روزنه ثابت شرایط دستیابی با دقت 7۲ دراندازه گیری جریان برای یک روزنه مستطیلی مستغرق انقباضی (مانند شکل ۲۹-۴) * لبه‌های بالادست روزنه باید مستقیم, تیز و صاف باشند. ٩‏ سمت بالادست و طرفین دهانه‌های روزنه باید عمودی باشند. * لبه‌های بالایی و پایینی دهانه روزنه باید تراز باشند. * هر اتصال دهنده موجود در بالادست صفحه روزنه یا بدنه باید تخت باشد. * سطح روزنه باید عاری از روغن یا گریس باشد. ضخامت صفحه روزنه باید بین ۰/۸ تا ۲ میلی‌متر (۰۳/* تا ۰/۰۸ اینچ) باشد. صفحات ضخیم‌تر باید حداقل * برای حذف سوراخ‌ها و خراش‌هاء لبه ورق‌های روزنه در قسمت عبوری جریان, باید به صورت عمود بر وجه بالادست روزنه. ماشین کاری و سوهان کاری شوند و به هیچ وجه نباید با استفاده از سنباده و ساینده‌هاء. صاف و * در جریان مستغرق, تغییرات بار آبی باید حداقل ۶ سانتی‌متر (۰/۲ فوت) باشد. * از ابعاد نشان داده شده در شکل (۳۰-۳۴) استفاده شود. 2۷ < ۳ 2۷ < 7و 2۷ < ۱ برای تعیین آبدهی عبوری از روزنه مستغرق از رابطه زیر استفاده می‌شود: (۲-۴) ۸ع2) 0-۸ 0 شدت جریان برحسب متر مکعب بر ثانیه ۵ ضریب تخلیه که برابر ۰/۶۱ است 8 < شتاب گرانشی که برابر با ‎٩/۸۱‏ متر بر مجذور ثانیه است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات انداز هگیری جریا ن آزاد ‏ ۹۹/۱۱/۳۵ ۶۵ ۸- سطح مقطع روزنه بر حسب متر مربع (1) (۲-۴) ۷ ۸ عرض دهانه روزنه بر حسب متر (۱) شکل ۳۰-۴- ابعاد روزنه مستطیلی کاملا مستغرق انقباضی در یک روزنه مستطیل شکل مستغرق لبه تیزء در محلی که انقباض کامل در وجه‌های روزنه صورت می‌گیرد. ضریب تخلیه برابر با ۶۱/* است. پیشنهاد می‌شود که مقدار ۷ از ۱ کوچک‌تر باشد تا عمق مناسب 7 حفظ شود. این طراحی کمک می‌کند تا ورودی روزنه. صرف‌نظر از نوسانات سطح آب بالادست همواره مستغرق باقی بماند و همچنین شرایط ورودی جریان مناسبی فراهم شود (شکل ۳۱-۴). صفحه روزنه. مقداری بزرگ‌تر در نظر ع اسر دیواره‌ها تا حدی ؟ دسترده‌تر هستند تا ثرشنه شده است. تا شرایط ورودی شرایط ورودی مربعی فراهم شود. ۵ زره در این حالت از یک دریجه کشویی به عنوان دریجه ورودی استفاده می‌شود. وجه تمایز این روش در این است که دهانه دریچه تخلیه از سه وجه محاط شده است که عبارتند از: دو وجه عمودی و کف. بدین معنا که هیچ قسمت از قاب -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۶ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی دریجه به داخل دهانه گسترش نمی‌یابد و کف کانال قبل, بعد و در طول دریچه کشویی, کاملا مسطح و هموار است (شکل ۳۲-۴). این موضوع از این جهت اهمیت دارد که برای محاسبه سرعت جریان در دریجه‌های کشویی محاط شده از 1 عرضی ۸-۸: . ۱ ۷/3 ۹ قابل مشاهده نیست در بجه کشه ۸ ۸ انداز‌گیری جربان ال لپت ا و عرض (۷) اه ۰ معمولا این دهانه ثابت می‌ماند ات چرا که آبیاری‌ها یکسان است دریچه کنترل جریان (بدون شکل ۳۲-۴- تنظیمات دریچه کشوبی برای اندازه‌گیری جربان. پلان در سمت چپ و نمای انتهایی در سمت راست. این مدل به عنوان در بچه کشوبی جایگزین مدل ۲1].0.:) استاندارد 5۳1]3:) پیشنهاد شده‌است. جریان عبوری از دریچه کشویی به وسیله معادله زیر محاسبه می‌شود: (۴-۴) ۸۷۷ ۷/۵۵۹4 نک * مریی) 0 بده جریان (متر مکعب بر ثانیه 1۳۲/9) ح: ضریب جریان دریچه عرض دریچه بر حسب متر دهانه دریچه (میزان بازشدگی) (۵-۳) ,0.15 +1) 0.61۷ کی (۶-۴) (2 ۱) + ۷/۷ ۳ (/۷ (2) +( (2) به این ترتیب. رل) باید در محدوده ۶ تا ۰/۹۵ باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات انداز ه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۶۷ ۴-۶-۴ سازه‌های تلفیقی سازه‌های تلفیقی, از نظر هیدرولیکی, تلفیق روزنه و سرریز بوده و در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ایران که با اصول فرانسوی طراحی‌شده‌اند به دریچه‌های نیرپیک معروف هستند. در مورد این دریچه‌ها می‌توان به ضوابط شماره ۰۱۶۶ ۲۸۲ و ۹ سازمان برنامه و بودجه کشور مراجعه کرد. از جمله نقاط ضعف دریچه‌های نیرپیک در ایران» آسیب‌پذیری سازه فلزی در مقابل عوامل جوی و شرایط کیفی آب و عوامل انسانی و تغییر پلکانی میزان آبدهی آن‌ها است. در این ضابطه منظور از دریچه‌های مدول نیرپیک همان نوع ۷-۴- سازه‌های هیدرولیکی با کار کرد اندازه گیری ۱-۷-۴- دریچه‌های قطاعی با جریان آزاد دریچه‌های قطاعی متداول‌ترین وسیله برای کنترل و تنظیم سطح آب در سرریز سدها وکانال‌ها است و برای آبدهی بیش از ۲/۵ مترمکعب بر ثانیه استفاده می‌شود. در شکل (۲۳-۴) دریچه قطاعی با جریان آزاد دیده می‌شود. در مواقعی که افت بار هیدرولیکی ناشی از نصب سازه آندازه گیری عملی و ممکن نباشد. می‌توان از سازه‌های هیدرولیکی موجود که کار کردی به غیر از اندازه گیری دارند. برای اندازه گیری بهره برد. لازم به توضیح است که اگر چه روش‌های زیر دفت سازه‌های مخصوص اندازه گیری را ندارند. ولی به عنوان نقاط اندازه‌گیری کمکی و جهت ارزیابی عملکرد سازه‌های هیدرولیکی می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند. چ بر 0 فک 5 ر من ۱ ی ی 0 بت ]8 ۹ 4» »> ۱ و 1 0 شکل ۳۳-۴- جزییات عبور جریان از زیر دریچه قطاعی در حالت آزاد دراین شکل ۷۷ ارتفاع بازشدگی دریچه. و« و رز به ترتیب عمق آب در بالادست و پایین‌دست دریچه. رل عمق آب در مقطع فشردگی, [ ارتفاع محور دریچه. ۲ شعاع دریچه و 0 زاویه لبه دریچه است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ضریب انقباض (فشردگی) جریان به صورت زیر است: (۷-۴) دی ۷ می‌توان شدت جریان عبوری از زیر دریچه قطاعی را به صورت زیر محاسبه نمود: 1/2 ۱ (۸-۴) [(ولا- 2800 )0-۳ که [ برابر با عرض دریچه و ,-)؛ ضریب جریان در شرایط مستغرق از رابطه زیر محاسبه می‌شود: )٩-۴(‏ سس مل) که مقدار 6 ضریب فشردگی جریان در شرایط غیر مستغرق, از شکل (۳۳۴-۴) به‌دست می‌آید. - محدودیت‌های استفاده از دریچه قطاعی به عنوان اندازه‌گیر جریان ۷ ِ 0 0 * سازه. طراحی هیدرولیکی صحیحی داشته باشد. ۲ ی ۹ س زاویه لبه () به درجه شکل ۳۴-۴- اثر زاوبه لبه دریچه قطاعی روی ضریب فشردگی با این همه درصورتی که مراتب زیر رعایت گردد. صحت و اعتبار اندازه گیری‌های جریان دراین سازه مورد اطمینان -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۸۶۹ ساخت چاهک آرامش در کناره خارجی ساحل چپ کانال جهت نصب یک نشان‌گر که صفر آن با آستانه رگلاتور تطبیق داشته باشد. این کار به منظور دست یافتن به ارتفاع صحیح آب در بالادست سازه پیشنهاد می‌شود. * نصب یک نشان‌گر بر روی شیب بدنه ساحل چپ در پایین‌دست سازه در جایی که جریان آب بدون تلاطم ۰ واسنجی سازه در یک مقطع مناسب در پایین‌دست (با به‌کار بردن روش سرعت - سطح) به وسیله یک مولینه دقیق به منظور این که رابطه ارتفاع - آبدهی و تهیه جدول سنجه به دست آید. الف - جسم شناور مستقیم و عاری از علف و گیاهان آبی باشد. انتخاب می‌کنیم و جسمی را که تا حد امکان اثر باد بر آن کم‌تر باشد و مدور بوده و در آب شناور باشد. در ابتدای مسیر انتخاب شده انداخته و با کرنومتر فاصله زمانی را که جسم شناور به انتهای << )۱۰-۴( ۷ - سرعت سطحی آب برحسب متر بر ثانیه 1 - فاصله زمانی برحسب ثانیه | < طول مسیر برحسب متر باید توجه کرد که سرعت جریان آب در دو طرف نهر کم‌تر و در وسط بیش‌تر است. همچنین سرعت آب در اعماق مختلف نهر متفاوت است؛ که بیش‌ترین سرعت در سطح آب و کم‌ترین آن در عمق نزدیک به کف کانال است. از این رو برای محاسبه سرعت. سرعت متوسط اندازه‌ گیری می‌شود. (۱۱-۴) ۷ ولا مقدار 6 به عمق آب بستگی دارد و حدودا ۰/۸ در نظر می‌گیرند. ۷7 < سرعت متوسط - ثابت -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۰ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ب - میله شناور برای اندازه گیری سرعت متوسط آب در کانال‌ها از میله شناور که انتهای آن کمی سنگین است و در داخل آب به طور عمودی قرار می‌گیرد. استفاده می‌شود. در پاره‌ای موارد نیز به جسم شناور وزنه‌ای با نخ متصل می‌گردد که در این حالت هنگامی که جسم در آب انداخته شود اگر در عمق معادل ۰/۶ عمق آب از کف روخانه قرار گیرد سرعت حرکت جسم شناور در این وضعیت برابر با سرعت متوسط جریان آب (,,۷) است. ج - مولینه مولینه یا سرعت‌سنج آب. عموما دارای پروانه‌هایی بوده که با جریان آب به گردش در آمده و توسط حس گر آهنربایی, تعداد دور چرخیدن پروانه در واحد زمان به‌دست می‌آید. سرعت آب از فرمول زیر محاسبه می‌شود: ۹/ < 2 )۱۲-۴( که در این فرمول 1۷ تعداد چرخش پروانه در واحد زمان و 2 و 0 ضرایب مربوط به نوع سرعت‌سنج است و توسط کارخانه سازنده, در دفترچه راهنمای دستگاه گزارش می‌شود. در جریان‌های کم. سرعت‌سنج با میله اندازه گیری داخل آب کار گذاشته می‌شود. ولی در جریان‌های زیاد وزنه‌ای به سرعت‌سنج متصل شده و از بالا توسط کابل سیمی و جرثقیل در آب قرار می‌گیرد (شکل ۳۲۵-۴). محور پروانه‌ها در بعضی از مولینه‌ها. عمودی و در برخی افقی است. شکل ۳۵-۴- نمایی از ایک اندازه گیر پروانه‌ای (مولینه) ۳-۷-۴- تنداب با کار کرد اندازه گیری این سازه با به‌کار بردن روش سرعت- سطح واسنجی می‌شود. برای این کار باید از مولینه‌ای دقیق جهت تایید ضریب شدت‌جریان در فرمول جریان و نیز تعیین رابطه شدت‌جریان- ارتفاع در دامنه تغییرات ارتفاع آب روی تاج سرریز -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۵ بالادست تاج و نزدیک دیواره ترانزیشن چپ برای نصب ساخته شود. صفر نشان‌گر باید با تراز تاج در یک سطح قرار داده شود تا اندازه گیری صحیح ارتفاع امکان داشته باشد. شرایط جریان باید به صورت غیر مستغرق باشد. تس وی ه شکل ۳۶-۴- نمایی از شیب‌شکن! (راست) و تندآب " (چپ) در آبگذرهاء, اندازه گیری آبدهی به روش غیرمستقیم و از طریق رابطه بار آبی-آبدهی انجام می‌پذیرد. البته باید خاطر می‌توان اندازه گیری آبدهی را از طریق بار آبی بالادست و پایین‌دست. و دانستن نوع جریان در آبگذر (جدول ۶-۴) و مشخصات آبگذر با استفاده از نوموگراف‌ها تعیین کرد. حضور آبگذر در مسیر جریان در کانال, موجب تغییر شدیدی در رفتار جریان آب می‌شود. معمولا جریان, هنگام رسیدن به آبگذر آرام و یکنواخت است. درحالی که. جریان درون آبگذر با توجه به نیمه‌پر یا کاملا پر بودن آن ممکن است آرام» بحرانی یا شدید باشد. جریان در آبگذرها به شش الگو تقسیم می‌شوند که کنترل جریان در آن‌ها با توجه به شرایط بالادست و پایین‌دست. یا از طریق مجرای ورودی " یا از طریق مجرای خروجی" صورت می‌گیرد (جدول ۶-۴). در جدول (۶-۴) درالگوهای ۱ و ۲ مجرای ورودی کنترل‌کننده* و در الگوهای ۳ تا ۶ مجرای خروجی کنترل کننده" است. ,/11۷ و ۸ ارتفاع آب بالادست. به ترتیب برای شرایط کنترل ورودی و کنترل خروجی و .71 اختلاف بار آبی کل است. | - 0 2- 0 ۷۵ 3- [۵۲۶ 4- [1 5- 0۹1 6- 1] [6 )0 7- 011۵1 01۲۵| -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۲ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی جدول ۶-۴- تقسیم‌بندی شرایط جریان در آبگذرها تجهیزات اندازه گیری جدید الکترونیکی نیز برای اندازه گیری دقیق جریان در آبگذرها ساخته شده‌اند که می‌توانند در شرایط نیمه پر کاملا پر و جریان آزاد عمل کنند. اندازه گیرهای آلتراسونیک. لیزری و راداری از این دسته‌اند. نمونه‌ای از محل قرارگیری حس‌گر آلتراسونیک داپلری در یک آبگذر و تجهیزات آن در شکل (۳۷-۴) مشاهده می‌شود. شکل ۳۷-۴- نمایی از تجهیزات الکترونیک با حس‌گر آلتراسونیک داپلری در اندازه‌گیری جریان آبگذر ورودی اندازهگیری شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -امکانات و محدودیت‌های سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری جریا ن آزاد ۹۹/۱۱/۲۵ ۷۳ سر اج ی سکط 9 سر ۳ ی 0 0 :۲ 0 و ۱ 4 تایح را 0 بان هن ۹ شکل ۳۸-۴- مقسم ثابت ی ۱ ۱ جم رتم ناساس سا / ۹ تص سس کت 7 پلان شکل ۳۹-۴- مقسم قابل تنظیم -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ سازه‌ها و تحهیزات اندازه گیری در محاری تحت فشار -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری در مجاری تحت فشار ۹۹/۱۱/۳۵ ۷۳۷ ۱-۵- کلیات تجهیزات اندازه گیری کاربردی در شبکه‌های آبیاری تحت‌فشار در دست بهره‌برداری یا پیشنهاد داده شده توسط مراجع. در دو گروه مشخص زیر قابل طبقه‌بندی است: * کنتورهای مکانیکی سرعتی * جریان‌سنج‌های الکترومغناطیسی * جریان‌سنج‌های آلتراسونیک * ونتوری روزنه * روش لوله کالیفرنیا در شبکه‌های آبیاری و زهکشی. تجهیزات اندازه گیری جریان در خطوط لوله با توجه به اهداف آن. مشابه شبکه آبیاری ثقلی به دو نوع زیر تقسیم‌بندی می‌گردند: الف - اندازه‌گیری پیوسته - حجمی در اندازه گیری پیوسته. تغییرات آبدهی (شدت‌جریان) وجود داشته و «حجم» آب عبوری اهمیت ویژه‌ای دارد. در مواردی که تعیین حجم آب عبوری در یک بازه زمانی مورد نیاز باشد. یا به طور مستقیم حجم آب عبوری از لوله اندازه گیری می‌شود با با اندازه گیری‌های سرعت یا شدت جریان‌های لحظه‌ای در یک بازه زمانی و در نظر داشتن مساحت سطح مقطع عبور جریان» حجم آب عبوری برآورد می‌شود. دستگاه‌هایی که بااندازه‌گیری سرعت با شدت جریان لحظه‌ای به صورت پیوسته. حجم آب را اندازه می‌گیرند و توسط شمارنده‌های مکانیکی با مغناطیسی یانمایش‌گرهای قدیمی‌ترین و متدوال‌ترین کنتورهاء کنتورهای مکانیکی و یکی از انواع پرکاربرد آن در خط لوله‌ها و گاهی در کانال‌های حجم کل در زمان معین است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۸ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ب - اندازه‌گیری آبدهی لحظه‌ای تداوم آندازه‌گیری جریان لحظه‌ای در طول زمان نباشد. در این موارد نیاز به تجهیزاتی برای اندازه‌گیری و ثبت جریان در طول زمان نیست. یکی از قدیمی‌ترین روش‌های اندازهگیری جریان لحظه‌ای, ایجاد یک مانع در لوله برای ایجاد افت فشار در مسیر جریان توسط ابزارهای اختلاف فشاری است. ابزارهای اندازه‌گیری به روش‌های اختلاف فشاری در واقع تغییر هندسی بخشی از لوله برای اندازه‌گیری جریان هستند. این روش‌ها برحسب شکل هندسی این تغییرء به انواع ونتوری, روزنه و شیپوره تقسیم‌بندی می‌شود. در این نوع ابزارهاء مقدار جریان برحسب مقدار اختلاف فشار ایجاد شده, توسط یک رابطه ریاضی, نمودار یا جداول به‌دست می‌آید. سایر جریان‌سنج‌هایی که فاقد تجمیع‌کننده جریان باشند. می‌توانند در این گروه قرار بگیرند. جریان‌سنج‌های این گروه. نیاز به قرائت دوره‌ای توسط کارشناس برای محاسبه شدت جریان دارند. برخی از جریان‌سنج‌های این گروه. با پیشرفت‌های اخیر ابزارهای الکترونیکی و ریزپردازنده و با صرف هزینه بیش‌تر. قابلیت تجمیع حجم آب عبوری در فواصل زمانی متوالی را یافته‌اند. برای نمونهء اندازه گیری سطح آب در یک ونتوری‌متر می‌تواند توسط ابزارهای الکترونیکی اندازه‌گیری شده و داده‌ها به یک ثبت‌کننده محلی داده‌ها ارسال شود. ۲-۵- مشخصه‌های جریان سنج‌ها امکانات و محدودیت‌هایی که در بررسی جریان‌سنج‌ها باید در نظر داشت. شامل موارد زیر می‌شود: - میزان دقت اندازه‌گیری - وسعت محدوده آبدهی قابل اندازهگیری - میزان افت فشاری که توسط جریان‌سنج در مسیر جریان رخ می‌دهد میزان اسیب‌پذیری به فشار. درجه حرارت آب. فرسایش و رسوب - میزان آسیب‌پذیری به شرایط محیطی مانند دماء رطوبت - عدم وابستگی به آنرژی‌هایی مانند الکتریسیته - نیاز به واسنجی در محل اندازه‌گیری - سازگاری با سایر اجزا خط لوله از نظر ابعاد و اتصالات موجود - هزینه‌های اولیه و سرمایه‌ای - هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری - نیاز به نیروی متخصص برای کاربری - سهولت کاربری - نیاز به واسنجی دوره‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - سازه‌ها و نجهیزات انداز ه‌گیری در مجاری تحت فشار ‏ ۹۹/۱۱/۲۵ لا - بالا بودن عمر مفید جریان‌سنج - درجه حفاظت اطلاعات - قابلیت پشتیبانی و خدمات تعمیرات در داخل کشور - قابلیت ذخیره و ارسال اطلاعات - سازگاری با اتصالات رایج در خط لوله‌ها - قابلیت نصب در لوله‌های مدفون برخی از مشخصات جریان‌سنج‌ها مانند بالا بودن دقت کاری یا پایین بودن هزینه‌های اولیه به صورت مطلق مزیت محسوب می‌شوند. اما عمدتا در انتخاب یک جریان‌سنج, تمامی مزایا هم‌زمان تامین نمی‌شود و اغلب ممکن است در تضاد با یکدیگر باشند. چنانچه دو ویژگی یک جریان‌سنج با یکدیگر در تناقض باشد. برای مثال کنتوری با دقت کاری بالاء هزینه بالایی را به طرح اعمال کند. باید نیازها و شرایط اختصاصی طرح مدنظر قرار بگیرد. کارشناس طراح باید با توجه به نیازها و سایر ویژگی‌های طرح, مانند حداقل یا حداکثر دقت کاری مورد نیاز طرح,ء منابع مالی موجود طرح. محدودیت‌های مالی در دوره بهره‌برداری و نگهداری, سهولت کاربری مورد نیاز طرح و غیره و به روشی که در بند ۲-۷ ارائه شده است. اقدام به انتخاب جریان‌سنج نماید. برخی دیگر از ویژگی‌های جریان‌سنج‌ها ممکن است به صورت نسبی و برای یک طرح خاص. مزیت محسوب شود. برای مثال قابلیت جابه‌جایی جریان‌سنج. سازگاری اجتماعی با روش‌های موجود و رایجء قابلیت تشخیص جریان معکوس. قابلیت اندازه گیری پارامترهای دیگری به طور هم‌زمان» قابلیت نصب در لوله‌های مدفون, قابلیت آندازه‌گیری جریان در لوله نیمه‌پر (در خروجی زهکش‌های لوله‌ای)» ممکن است در طرح مورد نیاز باشد و این ویژگی‌ها برای جریان‌سنجی که نیازهای طرح را تامین نماید. نسبت به سایر جریان‌سنج‌هاء مزیت محسوب شود. ۳-۵- کنتورهای مکانیکی کنتورهای مکانیکی به دلیل داشتن اجزایی در ارتباط با جریان آب. نسبت به مشخصه‌های هیدرولیکی جریان (فشارء ناخالصی‌های موجود در آب. اختلاط هوا با آب و ..) و شرایط محیطی (درجه حرارت. خورندگی و سایندگی, ...) و به طور -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۱-۳-۵ معیارهای موثر در کار کرد کنتورهای مکانیکی (اسیدیته) آب عبوری است. با وجودی که تقریبا تمامی کنتورهای مکانیکی برای حذف مواد معلق آب دارای فیلتر مخصوص هستند. اما املاح محلول در آب به مرور روی جداره‌های داخلی و قطعات رسوب می‌نماید. این اتفاق در آب‌های سخت و با املاح زیاد (به‌ویژه از نوع آهکی) زودتر رخ می‌دهد و منجر به کندشدن و در نهایت گیرکردن قطعات متحرک خورده شده و کنتور از کار می‌افتد. جنس قطعات داخلی کنتورهای مکانیکی معمولا برای اسیدیته بین ۶ تا ۸ طراحی و ساخته می‌شوند. ب- شرایط هیدرولیکی آب منظور از شرایط هیدرولیکی آب به معنای یکنواختی یا آشفتگی آب. احتمال تاثیر ضربه قوچ (چکش آبی)» ورود هوا به کنتور و غیره است. به‌طورکلی شرایط جریان آب بر روی عملکرد کنتورهای مکانیکی به ویژه کنتورهای نوع سرعتی, موثر است و آشفتگی جریان در اثر تغییر ناگهانی مسیر یا مقطع لوله, باعث کاهش دقت کاری آن‌ها می‌شود. بنابراین مواردی نظیر عدم اتصال زانویی یا شیر نیمه‌بسته به دهانه ورودی, جای‌گذاری صحیح واشر آب‌بندی در محل ورودی کنتورء عدم استفاده از واشرهای کوچک‌تر از قطر دهانه و نظایر این‌ها می‌تواند از آشفتگی جریان جلوگیری نماید. به وسیله نصب یک آرام‌کننده جریان یا یک تک لوله صاف و هم‌سایز قطر کنتور به طول حداقل ۵ برابر قطر لوله. قبل و ۲۳ برابر قطر لوله بعد از کنتور می‌توان جریان آب را به طور نسبی آرام نمود (شکل ۱-۵). از دیگر عوامل موثر در عدم کار کرد صحیح و خرابی کنتورهای مکانیکی ورود هوا به داخل کنتور و بروز پدیده ضربه قوچ (چکش آبی) در خط لوله است. برای جلوگیری از ورود هوا باید کنتور در محلی نصب شود که همواره پر از آب باشد. پیشگیری از پدیده ضربه قوچ نیز با طراحی صحیح و نصب تجهیزات لازم در شبکه امکان‌پذیر است. جهت انتخاب ابعاد و مشخصات عمومی محل استقرار کنتورهاء آرایش لوله‌ها قبل و بعد از آن‌ها و ملاحظات ایمنی نصب مربوطه. به دستورالعمل‌های وزارت نیرو از جمله «طرح احیاء و تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی - دستورالعمل نصب و راه‌اندازی کنتورهای هوشمند (حجمی آب و برق)» و «راهنمای جامع بهره‌برداری از تاسیسات آب و فاضلاب- جلد ۷» مراجعه شود. ج- دمای کاری کنتور جنس قطعات داخلی کنتورهای مکانیکی که عمدتا از مواد پلاستیکی است معمولا حرارت معینی را می‌تواند تحمل نماید. لذا درجه حرارت آب عبوری از کنتور نباید از حداکثر درجه حرارت مجاز تجاوز نماید و در هنگام انتخاب کنتور -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - سازه‌ها و باید به این پارامتره که این عمل با انتیو د- حداکثر فشار کا از تحمل فشار کاری آزمون قرار گیرند. ه- اندازه دهانه‌های انتخاب قطر دها ظرفیت مداوم کاری و ظرفیت نرمال مور و- دقت کاری با طه طبق استاندارده نجهیزات اندازه‌گیری در مجاری نحت فشار ۹۹/۱۱/۲۵ ای مهم توجه نمود. در رابطه با حداقل درجه حرارت مجازء هدف. جلوگیری از یخ‌ز را ۵ ۵ 0 شکل ۱-۵- نقشه همسان نما از بالا و مقطع طولی حوضچه کنترل و اندازه‌گیری ابتدای مزارع ری کنتور بار آب عبوری نباید از حداکثر فشار مجاز کاری بیش‌تر شود. لازم به ذکر است که ذکر شده در مشخصات فنی باید کلیه کنتورهای تولیدی حداقل در ۱/۶ برابر ورودی و خروجی کنتور نه ورودی یا خروجی بستگی به قطر خط لوله دارد. از طرف دیگر هر سایزی از ک یا به عبارت دیگر جریان نرمال معینی طراحی شده است. بنابراین در انتخاب سا, د نیاز نیز در نظر گرفته شود. ای مربوطه. دقت کاری کنتورهای مکانیکی. در چهار گروه ۸ 3 نو (] طبقه‌ب از عملکرد صحیح و مطابقت با استاندارد یکی از اصلی‌ترین معیارهای انتخاب کنت ۸۱ س به منظور اطمینان فشار کاری مورد ز باید میزان مصرف -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی شفافیت و وضوح کامل در نحوه آزمون کنتورهاء درخواست نتایج آزمون و انتخاب تصادفی برخی از کنتورها برای آزمون مجدد و سپس مقایسه نتایج به‌دست آمده با اطلاعات ارائه شده. می‌تواند راه حل مناسبی برای اطمینان یافتن از صحت عملکرد کنتورهای انتخابی باشد. مختلف. اندازه گیری شده و به عنوان یکی از مشخصات فنی در اختیار مصرف‌کننده قرار گیرد. طبق استاندارد مربوطه. ماکزیمم آفت فشار مجاز در حداکثر جریان تعریف شده برای هر کنتور ۱۳ است. ۴-۵- کنتورهای سرعتی در این نوع جریان‌سنج‌ها (شکل ۲-۵) با اندازه گیری سرعت جریان در یک سطح مشخص, شدت‌جریان (آبدهی) چرخش پره با سرعت آب تناسب مستقیم دارد. درصورتی که آب از چند روزنه به پره‌ها برخورد کند. کنتور «چندافشانه» و اگر جت ورودی به صورت تکی باشد. کنتور «تک‌روزنه» گفته می‌شود. کنتورهای تک افشانه نسبت به چند افشانه در جریان‌های کم‌تری شروع به کار می‌کنند. شکل ۲-۵- نمونه‌ای از کنتور سرعتی مکانیکی در لوله‌های افقی و عمودی آبیاری - مزایا و محدودیت‌ها همان‌طور که در بخش ۲-۵ تشریح شده مزایای مطلق یک جریان‌سنج و مزایای نسبی آن به تفکیک در جدول (۱-۵) -------- صفحهٔ بعد -------- صل ها و تجهیزات اندازه‌گیری در مجاری نحت فشار ۹۹/۱۱/۲۵ جدول ۱-۵- مزایا و محدودیت‌های کنتورهای ما شرایط عملکردی جریان‌سنج قابلیت ارائه حجم آب عبوری محدوده دقت کاری 3 3 1 5 5 مطلوبیت عملکرد در محدوده جریان 1 کی م۱ 0 5 5 شرایط هیدرولیکی جریان میزان نسبی افت فشار ایجاد کرده در مسیر میزان نسبی آسیب‌پذبری نسبت به میزان فشار آب دمای محیط نیاز به واسنجی در محل نیازها و شرایط اختصاصی هزینه تجهیزات اولیه هزینه‌های نصب و بهره‌برداری نیاز به نگهداری میزان تخصص نیروی آنسانی برای بهره‌برداری سهولت کاربری نیاز به واسنجی دوره‌ای درجه حفاظت اطلاعات قابلیت پشتیبانی و خدمات تعمیرات در داخل کشور قابلیت ذخیره و ارسال اطلاعات سازگاری با اتصالات رایج در خط لوله‌ها قابلیت جابه‌جایی سازگاری اجتماعی با روش‌های موجود و رایج جریان‌سنجی قابلیت تشخیص جریان معکوس قابلیت اندازه گیری پارامترهای دیگر به طور هم‌زمان # در صورت عدم استفاده از تجهیزات الکترونیکی قرائت و ارسال داده لانیکی نوع سرعتی بالا بالا بالا بالا بالا متوسط بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بله بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بالا بالا با صرف هزینه اضافی امکان‌پذیر است. بالا بالا بستگی به مشخصات کارخانه دارد. ۸۳ سسچجج -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۵ مخفخوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۵-۵- کنتورهای حجمی در این نوع کنتورهاء پارامتر مورد اندازه گیری» حجم آب است که با تقسیم بر زمان» شدت جریان عبوری محاسبه و هستند. جریان‌سنج‌های حجمی که به جریان‌سنج‌های جابه‌جایی مثبت" نیز معروفند. از دقت خوبی برخوردار بوده و عمدتا برای واسنجی سایر جریان‌سنج‌ها به‌کار می‌روند (شکل ۳-۵). شکل ۳-۵- نمابی از دو نمونه از جریان‌سنج‌های حجمی مکانیکی - مزایا و محدودیت‌ها همان‌طور که در بخش ۲-۵ تشریح شد. مزایای مطلق یک جریان‌سنج و مزایای نسبی آن به تفکیک در جدول (۲-۵) ارائه شده‌است. در این جدول مزیت‌ها به صورت وجود 5 عدم وجود یا به‌صورت بالک پایین و9 متوسط کمی شده‌اند. جدول ۲-۵- مزایا و محدودیت‌های کنتورهای مکانیکی نوع حجمی شرایط عملکردی جربان سنج ۳ 13 مطلوبیت عملکرد در محدوده 9 0 10 < 0 جریار وی 00 شرابط هیدرولیکی را 1- ۳۵۶۱11۷۵ 121501206: 61 ۳10۷۷ 7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - سازه‌ها و ۶-۵- جریان‌سن در این کنتورها ب سرعت حرکت سیال حاصل ضرب سرعت ۱ محیطی بر روی جرب الف - دا پلر این نوع جریان‌س به سبالی با چگالی م جهبزات اندازه‌گیری در مجاری نحت‌ فشار ۹۹/۱۱/۳۵ ادامه جدول ۲-۵- مزایا و محدودیت‌های کنتو وجود رسوب در مسیر جریان حباب هوا در مسیر جریان درجه حرارت آب دمای محیط نیاز به واسنجی در محل نیازها و شرایط اختصاصی هزینه تجهیزات اولیه هزینه‌های نصب و بهره‌برداری نیاز به نگهداری میزان تخصص نیروی آنسانی برای بهره‌برداری سهولت کاربری نیاز یه کالیبراسیون دوره‌ای درجه حفاظت اطلاعات قابلیت ذخیره و ارسال اطلاعات سازگاری با اتصالات رایج در خط لوله‌ها قابلیت جابه‌جایی سازگاری اجتماعی با روش‌های موجود و رایج جریان‌سنجی قابلیت تشخیص جریان معکوس قابلیت اندازه گیری پارامترهای دیگر به طور هم‌زمان #در صورت عدم استفاده از تجهیزات الکترونیکی قرائت و آرس های آلتراسونیک *وسیله ایجاد امواج مافوق صوت در مسیر عبور اندازهگیری شده و با معلوم بودن سطح مقطعء در مساحت محاسبه نمود. در کنتورهای آلتراس ان و حجم سیال, کلیه محاسبات با استفاده از نر ان‌سنج‌های آلتراسونیک را در سه گروه زیر میت نج دارای یک حس‌گرء شامل فرستنده و گیرنده رهای مکانیکی نوع حجمی بالا بالا 7 بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بستگی به مشخصات کارخانه دارد. 4 بله بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بالا بالا با صرف هزینه اضافی امکان‌پذیر است. بالا بالا بستگی به مشخصات کارخانه دارد. ال داده سیال و اندازه‌گیری میزان تاخیر محل عبور جریان» می‌توان م‌افزار رایانه‌ای متصل به حس گر است (شکل ۴-۵). در جریان‌سنت داپلری یک پرتو فراصوتی به ص ۸۵ جریان سیال را از چ‌های روش داپلری, ورت مورب نسبت -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی به لوله ارسال می‌شود که در بخش‌هایی از سیال دارای چگالی متغیر است. با برخورد پرتو به ذرات بازگردانده می‌شود. از آن‌جایی که اهداف متحرک هستند. انرژی فراصوتی بازگشتی دارای فرکانس‌های متفاوتی می‌شود. حال با توجه به میزان ذرات جامد یا حباب‌ها امواج را بازگشت می‌دهند شکل ۴-۵- نمابی از نحوه عملکرد جریان‌سنج فراصوتی داپلری ب- زمان -گذر این مدل دارای یک فرستنده و یک گیرنده است که حس گر فرستنده» موج‌های منقطعی از آنرژزی فراصوتی را در عرض لوله فرستاده و زمان بازگشت و دریافت موج. محاسبه می‌گردد. براساس این اختلاف زمان عبوری. می‌توان سرعت جریان و متعاقبا شدت جریان عبوری را محاسبه نمود (شکل ۵-۵ و شکل ۶-۵). شکل ۶-۵- نمایی از تجهیزات نصب یک جریان‌سنج زمان-گذر فراصوتی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - سازه‌ها و نجهیزات اندازه‌گیری در مجاری تحت فشار ۹۹/۱۱/۲۵ ۸۷ روش‌های داپلری امکان اندازه‌گیری پروفایل سرعت جریان را ندارند اما در این روش کاربر به صورت هم‌زمان می‌تواند پروفایل عمودی سرعت جریان را مشاهده کند. بر اساس روش نصب جریان‌سنج روی لوله. جریان‌سنج‌های آلتراسونیک به دو دسته بیرونی (کمربندی) (شکل ۶-۵) و داخلی تقسیم‌بندی می‌شوند که در روش اول جریان‌سنج کاملا بر روی دیواره خارجی لوله نصب می‌شود. مواردی که در - منبع انرژی: در مواقعی که منبع آنرژی مشکل‌ساز باشد. می‌توان از آنواع مختلفی از جریان‌سنج‌های آلتراسونیک داپلر که دارای انواع گوناگونی از حافظه ذخیره داده هستند و قابلیت استفاده از منابع آنرژی مختلف را دارند. استفاده نمود. در دسترس بودن برق )۸ ثابت درمقابل منبع تغذیه ح] از راه دورء در جمع‌آوری داده‌ها: در انتخاب جریان‌سنج آلتراسونیک باید توجه شود که آیا هدف. جمع‌آوری داده مورد نیاز امکانات و عملکردهای مختلفی دارند. جمع‌آوری داده باید هنگام انتخاب جریان‌سنج آلتراسونیک در نظر - قرائت از راه دور و ارسال داده‌ها (تله‌متری): در انتخاب تجهیزات جانبی جریان‌سنج. قابلیت تله‌متری مدنظر تله‌متری, موجب نیاز به یک داده نگار مجزا و یک منبع تغذیه قوی‌تر در یک شبکه می‌شود. جریان‌سنج‌هاء تعداد لوله بیش‌تری را به سهولت آندازه‌گیری می‌کنند. زمانی که یک مجموعه تجهیزات ۱- ۲1۵ 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ باید مورد توجه قرار گ - تایید دقت اندازه‌گیری در تمامی بازه جریانه - واسنجی در محل و وا: جریان‌سنج‌های التراس بسیاری از روش‌های نوین اند جریان‌سنج‌های آلتراسونیک درانو (۷-۵) نشان داده شده است. شکل ۷-۵- نه ۵ ضوابط انتخاب و بهره‌برداری از انجهیزات انداز هگبر بودن جریان و ماندگار بودن آن در دقت اندازه‌گیری جر ر بر انتخاب بیش تر ابزارهای اندازه گیری تاثیر می‌گذارد : تمام جریان‌سنج‌های آلتراسونیک که به صورت سری ( ای محتمل. آزمایش شوند تا دقت اندازه گیری آن‌ها مور سنجی دوره‌ای: کلیه جریان‌سنج‌های آلتراسونیک نیازم ونیکی که دقت اندازه‌گیری آن‌ها ۱۰/ یا کم‌تر است. با ن‌های قدیمی‌تر مانند روش‌های اختلاف فشاری ن ونه‌هایی از حجریان‌سنج‌های فراصوتی قابل حمل (بالا) زمان -گذر پان‌سنج‌های آلتراسونیک تاثیر با این‌حال هنگامی که منابع. آلتراسونیک در محل ضروری بد دوباره واسنجی و تنظیم و خواهند داشت. در هر صورت. ع زمان-گذر و داپلر در شکل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - سازه‌ها - مزایا و محدودی مزایا و محدود: و نجهیزات اندازه‌گیری در مجاری نحت فشار ۹۹/۱۱/۲۵ ت‌ها ت‌های جریان‌سنج‌های آلتراسونیک مطابق جدول (۵ جدول ۳-۵- مزایا و محدودیت‌های جریان‌س شرایط عملکردی جربان‌سنج قابلیت ارائه حجم آب عبوری محدوده دقت کاری مطلوبیت عملکره در محدوده جریان | ‎٩۳ ا 5 شرایط هیدرولیکی جریان میزان نسبی آسیب پذبری نسبت به ده 150 < 0 5 0 2۱۵ 5 ) 5 وجود رسوب در مسیر جریان حباب هوا در مسیر جریان درجه حرارت آب شرایط محیطی دمای محیط نیازها و شرایط اختصاصی نیاز به واسنجی در محل هزینه تجهیزات اولیه هزینه‌های نصب و بهره‌برداری نیاز به نگهداری میزان تخصص نیروی انسانی برای بهره‌برداری سهولت کاربری نیاز به واسنجی دوره‌ای در جه حفاظت اطلاعات قابلیت ذخیره و آرسال اطلاعات سازگاری با اتصالات رایج در خط لوله‌ها قابلیت جابه‌جایی ساز گاری اجتماعی با روش‌های موجود و رایج جریان‌سنجی قابلیت تشخیص جریان معکوس قابلیت اندازه گیری پارامترهای دیگری به طور هم‌زمان قابلیت نصب در لوله‌های مدفون آلتراسونیک زمان -گذر چند مسیره 11110۵1 دقت بالایی دارد ی -۳) است. نج‌های آلتراسونیک بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بستگی به مشخصات کارخانه دارد. ۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ ۵ مخفخوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۷-۵- جریان‌سنج‌های الکترومغناطیس در این نوع کنتورها میزان جریان سیال عبوری از یک میدان مغناطیسی با استفاده از قانون الکترومغناطیس فارادی اندازه گیری می‌شود. طبق این قانون, اگر یک هادی (مانند آب) خطوط الکترومغناطیس را قطع کند نیروی الکتریکی القایی تولید شده متناسب با سرعت حرکت هادی خواهد بود (شکل ۸-۵). جریان‌سنج‌های الکترومغناطیسی, در مقایسه با جریان‌سنج‌های آلتراسونیک (زمان گذر و داپلر)» به دلیل لحاظ سرعت کلیه نقاط یک مقطع, سرعت و شدت جریان دقیق‌تری را ارائه می‌دهد. علت دقت بالای جریان‌سنج‌های مفناطیسی آن است که سرعت لحظه‌ای اندازه گیری شده. میانگین سرعت لحظه‌ای میلیون‌ها نقطه داخل مقطع لوله است و این اندازه‌گیری به صورت مداوم صورت می‌گیرد. درحالی که برای مشال در جریان‌سنج‌های آلتراسونیک با دو حس گر سرعت اندازه گیری شده» میانگین سرعت نقاط مختلف صرفا بر روی مسیر حرکت پرتو بین دو حس‌ گر است. شکل ۸-۵- نمایی از جریان‌سنج الکترومغناطیسی جدول ۴-۵- مزایا و محدودیت‌های جریان‌سنج‌های الکترومغناطیسی شرایبط عملکردی جربان‌سنج قابلیت ! رانه حجم آب عبوری ان وی 1 5 وی ۱ م0 گرفتگی توسط آلود 5 ی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸-۵- براو اختلاف جریان به دس دراین ر طور هم م - سازه‌ها و نجهیزات انداز ه‌گیری در مجاری تحت فشار ‏ ۹۹/۱۱/۳۵ ادامه جدول ۴-۵- مزایا و محدودیت‌های جریان‌سنج‌های الکت نیازها و شرابط اختصاصی وجود رسوب در مسیر جریان حباب هوا در مسیر جریان درجه حرارت آب دمای محیط وابستگی به انرژی الکتریسیته نیاز به واسنجی در محل هزینه تجهیزات اولیه هزینه‌های نصب و بهره‌برداری نیاز به نگهداری میزان تخصص نیروی انسانی برای بهره‌برداری سهولت کاربری نیاز به واسنجی دوره‌ای عمر مفید جریان‌سنج درجه حفاظت اطلاعات قابلیت ذخیره و ارسال اطلاعات سازگاری با اتصالات رایج در خط لوله‌ها قابلیت جابه‌جایی سازگاری اجتماعی با روش‌های موجود و رایج جریان‌سنجی قابلیت تشخیص جریان معکوس قابلیت اندازه‌گیری پارامترهای دیگری به طور هم‌زمان قابلیت نصب در لوله‌های مدفون # بسته به مشخصات کارخانه. دارای دو نوع برقی و باتری‌دار است. ابزارهای اندازه گیری بر مبنای اختلاف فشار آندازه گیری جریان سیالات. یکی از قدیمی‌ترین روش‌هاء ایجاد یک مانع ۱ عریان است. ابزارهای اندازه گیری به روش‌های اختلاف فشاری, در واقع تغفی فشار می‌باشند. این روش‌ها برحسب شکل هندسی به انواع ونتوری,» روزنه. در هر یک از این روش‌ها توسط رابطه مربوطه یا جهت سهولت از جداول و می‌آید. این روش‌ها درصورتی که در شرایط استاندارد طراحی و نصب شون وش مبنای محاسبه جریان. ایجاد اختلاف فشار بین دو نقطه از مسیر جری زمان بین دو نقطه است. رومغناطیسی بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بالا بالا با صرف هزینه اضافی امکان پذیر بالا بستگی به مشخصات کارخانه دارد. متوسط بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بستگی به مشخصات کارخانه دارد. ر لوله برای ایجاد اختلاف ف: نمودارهای استاندارد مربوط به د. از دقت قابل قبولی برخوردار ۱ ان و کاربرد رابطه برنولی و پیوس ۹ سار در فریک -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۲ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۱-۸-۵- ونتوری ونتوری یکی از قدیمی‌ترین و دقیق‌ترین ابزارهای اندازه گیری جریان است که افت انرزی کمی ایجاد می‌کند. نیاز به نگهداری خاصی نداشته و در ضمن جز متحرکی که با آب در تماس باشد. ندارد (شکل ۹-۵). این ابزار عمدتا در محیط آزمایشگاه برای واسنجی سار ابزارهای اندازه گیری جریان مورد استفاده قرار می‌گیرد. ونتوری از لوله‌ای که مجرای شکل ۹-۵ - نمایی از اندازه‌گیر ونتوری شکل ۱-۵- یک اندازه‌گیر ونتوری با نصب ونتوری در مسیر جریان می‌توان شدت جریان ر به صورت پیوسته اندازه گیری کرد. اشکال اساسی این وسیله ایجاد افت انرژی است که مقدار آن معمولا یک دهم تا دو دهم ارتفاع نظیر اختلاف فشار استاتیکی در دو مقطع است. نسبت قطر دو مقطع ونتوری بین یک چهارم تا سه چهارم متغیر و معمولا یک سوم است. هرچقدر این نسبت کوچک‌تر باشد. دقت اندازه گیری بیش‌تر شدهء اما به همان نسبت افت آنرژی بیش‌تر می‌شود. برای آن‌ که اندازه‌گیری با ونتوری دقیق باشد. باید لوله قبل از ونتوری در طول حداقل ۵ تا ۱۰ برابر قطر لوله صاف و مستقیم باشد. |- 21۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - سازه‌ها و تجهیزات اندازه‌گیری در مجاری تحت فشار ‏ ۹۹/۱۱/۳۵ ۹۳ ونتوری‌مترها عموما از جنس فلز ساخته می‌شوند و در صنایعء کاربردهای زیادی دارند؛ اما در دهه ۹۰ میلادی تلاش‌هایی برای به‌کارگیری ونتوری‌مترها در خطوط آبیاری و زهکشی شده است (شکل ۱۰-۵). با توجه به مزایای زیادی که ونتوری‌مترها از نظر دقت. افت آنرژی کم و عدم وجود قطعات متحرک دارند. از ونتوری‌مترها می‌توانند دقت کارکرد 2-۲ درصد داشته باشند و ضریب جریان آن‌ها از رابطه (۱-۵) به دست می‌آیند که در آن ,۳ ضریب شدت جریان و ,1 عدد رینولدز است. ضریب جریان در ونتوری‌مترهای پلاستیکی ‎۰/۹٩۲‏ تا ۰/۹۶ است. (۱-۵) (3 ۹ ام 0.0466 - 0.964 عح ی توصیه می‌شود که در ونتوری‌مترهای پلاستیکی. طول گلوگاه سه برابر قطر گلوگاه باشد. با مجهزکردن ونتوری‌مترها به یک داده‌نگار ۰ می‌توان از تکنولوژی جدید برای سهولت کاربرد ونتوری‌مترها بهره برد. یکی دیگر از ابزارهای اندازه‌گیری پیوسته‌ی جریان در لوله‌هاء شیپوره " (نازل) است. شیپوره, یک لوله دهان گشاد متقارن کوتاه است (شکل ۱۱-۵). برای محاسبه جریان, مشابه ونتوری, رابطه پیوستگی و برنولی بین دو مقطع نوشته و شدت‌جریان از آن استخراج می‌شود. ضریب تصحیح شدت جریان در شیپوره نیز مشابه ضریب »» دارای رابطه محاسباتی و هم نمودارهای استاندارد برحسب تغییرات عدد رینولدز است. اگرچه انواع مختلفی از شیپوره‌های جریان‌سنج وجود دارد ولی مشخصات نوع استاندارد بین‌المللی آن ثابت و مشخص است. شکل ۱۱-۵- نمایی از یک شیپوره لبه‌دار ۱- 1312 607 2- ۵2| -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی مشابه ونتوری و شیپوره روزنه یکی از ابزارهای اندازه گیری پیوسته جریان در لوله‌ها است (شکل ۱۲-۵). روزنه صفحه‌ی فلزی مدوری است که در آن حفره‌ای تعبیه شده است (شکل ۱۳-۵) که در مسیر جریان آب در لوله کار گذاشته می‌شود. اگر در اثر عبور آب به مرور زمان تیزی لبه از بین برود یا بر روی صفحه انحنا ایجاد شود. دقت اندازه گیری کاهش می‌یابد. برای اندازه گیری شدت‌جریان, از رابطه تعادل انرژی ارائه شده فصل سوم. استفاده می‌شود و ضریب تصحیح نیز توسط فرمول یا نمودارهای استاندارد به‌دست می‌آید. شکل ۱۳-۵- تصاوبری از روزنه اندازه‌گیر و تیغه روزنه |- 0۳6 -------- صفحهٔ بعد -------- فص ی >( ل پنجم - سازه‌ها و نجهیزات انداز هگیری در مجاری تحت فشار ‏ ۹۹/۱۱/۲۵ بزایا و محدودیت‌ها مزایا و محدودیت‌های جریان‌سنج‌های اختلاف فشاری مطابق جدول جدول ۵-۵- مزایا و محدودیت‌های جربان‌سن شرایط عملکردی جریان‌سنج قابلیت ارائه حجم آب عبوری محدوده دقت کاری 3 19 (-- 4. 2)----150< 0 5 مطلوبیت عملکرد در محدوده جریان >101*/٩)285‏ 0 5 شرابط هیدرولیکی جریان نیاز به واسنجی در محل نیازها و شرایط اختصاصی هزینه‌های نصب و بهره‌برداری میزان تخصص نیروی انسانی برای بهره‌برداری قابلیت تولید در داخل کشور قابلیت ذخیره و ارسال اطلاعات قابلیت جابه‌جایی سازگاری اجتماعی با روش‌های موجود و رایج جریان‌سنجی قابلیت اندازه گیری پارامترهای دیگری به طور هم‌زمان # در صورت عدم استفاده از تجهیزات الکترونیکی (۵-۵) است. چ‌های اختلاف فشاری با صرف هزینه اضافی امکان‌پذیر است. بالا بالا بالا (روزنه) بالا بالا ۰ ۱ ندارد با صرف هزینه اضافی امکان‌پذیر است. بستگی به مشخصات کارخانه دارد. بالا ۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۶ ۵ صضو ۹-۵- مقایسه مزایا و محدودیت‌های جر در جدول مذکورء علامت مثبت (+) نشان‌دهنده نسبت به سایر جریان‌سنج‌ها است. علامت صفر ( نشان‌دهنده این است که با توجه به شرایط طرح< شرابط عملکردی جریان‌سنج محدوده دقت کاری مین ۳۳ 3مدن 5 5 دلوم ۳۳ دومه 5 5 شرایط هیدرولیکی جریان میزان نسبی افت فشار ایجاد کرده در مسیر وجود رسوب در مسیر جریان حباب هوا در مسیر جریان درجه حرارت آب شرایط محیطی دمای محیط نیاز به واسنجی در محل نیازها و شرابط اختصاصی هزینه‌های نصب و بهره‌برداری نیاز به نگهداری میزان تخصص نیروی انسانی برای بهره‌برداری سهولت کاربری نیاز به واسنجی دوره‌ای درجه حفاظت اطلاعات آبیاری و زهکشی یی ۵ محدودیت آن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - سازه‌ها و تجهیزات اندازه‌گیری در مجاری تحت فشار . ۹۹/۱۱/۳۵ ۹۷ ادامه جدول ۶-۵- مقایسه جریان‌سنج‌ها انواع جریان‌سنج سازگاری با اتصالات رایج در خط لوله‌ها قابلیت جابه‌جایی از مقایسه ویژگی‌های جریان‌سنج‌های مذکور می‌توان به نتایج زیر دست یافت: - در صورتی که فشار دینامیکی جریان زیاد بوده و حاوی ذرات فیزیکی یا رسوبات یا آب دارای خاصیت - درصورتی که به دلیل شرایط هیدرولیکی طرح., افت فشار زیاد مجاز نباشد. کنتورهای مکانیکی گزینه مناسبی - در مورد قابلیت ارائه آبدهی و قرائت خودکار و ارسال اطلاعات. تمامی جریان‌سنج‌ها با به‌کارگیری تکنولوژی مدرن این قابلیت را یافته‌اند. - از بین جریان‌سنج‌های اختلاف فشاری» ونتوری از نظر دقت کاری و شرایط عملکردی مزایای زیادی دارد و همان‌طور که در بخش ۱-۸-۵ ذکر شد. درصورتی که جنس پلاستیکی آن به کارگرفته شود. از نظر سازگاری با لوله‌های آبیاری مشکلی نخواهد داشت. - کنتورهای الکترومغناطیسی, تقریبا تمامی مزایای یک جریان‌سنج. مانند عدم آسیب‌پذیری نسبت به آلودگی فیزیکی و شیمیایی آب. سازگاری با اتصالات رایج در خط لوله‌های آبیاری, قابلیت تولید و پشتیبانی و خدمات ۱-۵- جریان‌سنج‌های لوله‌های نیمه پر روش‌های ارائه‌شده تاکنون مربوط به لوله‌های تحت فشار و مجاری بسته بوده است. در مورد لوله‌های نیمه‌پرء عمدتا روش‌های متداول در جریان‌سنجی کانال‌های روباز قابل کاربرد است. در خروجی لوله‌ها می‌توان از جریان‌سنج پروانه‌ای استفاده کرد. جریان‌سنج پروانه‌ای هنوز هم پرکابردترین ابزارها برای اندازه‌ گیری جریان هستند. که بسیار از لحاظ ساخت و شکل بسیار متنوع هستند که در چندین دهه در بسیاری از محدوده‌های آبیاری با موفقیت به کار گرفته شده‌اند. وجود مواد معلق ۳ ۰ ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی معلق بسیاری می‌توانند از آن عبور کنند. جریان‌سنج پروانه‌ای بهترین عملکرد را (هم از نظر مکانیکی و هم از نظر صحت نتایج) در یک محدوده سرعت مشخص, دارند. این جریان‌سنج‌ها معمولا در سرعت‌های کم‌تر از ۹/۳ منر بر ثانیه دقیقی نیستند. برای عملکرد بهتر جریان‌سنج پروانه‌ای در لوله نیمه پر بهتر است. یک زانویی در پایین‌دست جریان‌سنج پروانه‌ای ۱۱-۵- جریان‌سنجی در خروجی لوله ۱-۱۱-۵- روش لوله کالیفرنیا (لوله افقی) این روش لوله افقی. برای لوله‌های نیمه پر است. این روش. تاحدودی مشابه واسنجی سرریزها و جریان‌های ریزشی 1.۹ 8 (۲-۵) تمه 4 0-80 شکل ۱۴-۵- روش جریان‌سنجی در خروجی لوله به روش لوله کالیفرنیا نسبت > محدود به 045 < ک است. - این روش در دهه ۱۹۲۰ منتشر شده است. - دقت اندازه‌گیری, در بهترین حالت. تنها حدود ./۱۰-* است. - لوله باید شدت جریان خروجی را بدون استغراق, آزادانه وارد هوا کند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - سازه‌ها و تجهیزات انداز هگیری در مجاری نحت فشار ۰ ۹۹/۱۱/۲۵ ۹۹ ۲-۱۱-۵- روش جت افقی 81 2 که در آن مسافت طی شده. ,۷ سرعت اولیه در زمان صفرء 1 زمان سپری‌شده و 2 شتاب است. جریان خروجی از ۱ 1 1 (جهت ۷) سرعت اولیه صفر را دارا است. شتاب قائم برابر با نسبت وزن به جرم رو 322 8 لاح است. بنابراین: 12 2 سپس با کنارگذاشتن ] از معادله. با دانستن /۸۷ <* و این که معادله برای مساحت دایره است. جریان به صورت زیر 2 (۵-۵) ۳ 0 ۷ ۱ 4 8 که در آن. (] قطر داخلی لوله‌ی دایره‌ای شکل (یا مدور) است و اگر * و از در مرکز جت خروجی اندازه‌گیری شوند. این معادله تاحدودی صحیح است («شکل ۱۵-۵). »2 لوله افقی < ۱ ۰ ]1 شکل ۱۵-۵- پارامترهای مورد نیاز برای محاسبه در روش جت افقی در روش جت افقی . خطاهای به وجود آمده به این دلیل است که عملا امکان اندازه‌گیری دقیق (* و ۷) در مرکرز طبق تحلیل بالاء می‌توان یک تصحیح بر روی آن انجام داد). جداول مقادیر ضریب حاصل از آزمایشات. این امکان را می‌دهند که « ول را از بالای جت اندازه گرفت. درهرحال, اندازه گیری‌ها می‌تواند به سختی انجام شود زیرا جریان با فاصله گرفتن از انتهای لوله اغلب دارای آشفتگی‌ها و تلاطم‌های زیادی است. معادله قبلی به صورت زیر می‌تواند ساده شود: 040 ۳۵[00101۱۷۷ ۱-1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی 7 0-3151 )۶-۵( فوت مکعب بر ثانیه است. در جدول (۷-۵) مقادیر ۲ ارائه شده است. 2 1 این روش برای لوله‌های نیمه‌پر نیز قابل استفاده است ( 1 >۸) و همچنین در این شرایط. داده‌های تجربی نیز به جدول ۷-۵- مقادیر ضریب :) ۸ ۹۳ ۹۴ ۱۹۱۱۸۱۱/۹۷ | ۳ ۳۳ ها سا سس هس سس ]اش ا ۵ در این روش می‌توان با استفاده از یک خط کش گونیاء مطابق شکل (۱۶-۵). شدت جریان را اندازه‌گیری کرد. می‌توان مقدار 6[ را ثابت در نظر گرفت و مقدار ۷ را توسط خط‌کش اندازه‌گیری کرد. در این صورت می‌توان آبدهی (برحسب لیتر بر ثانیه) را از جدول‌های (۸-۵) تا (۱۱-۵) که برای لوله‌هایی با قطر ۲ تا ۶ اینچ و مقادیر )7 ثابت. ۰/۰ ۱۵/۲۴ ۳۰/۴۸ و ۲۳ سانتی‌متر و لا تا حدود ۲۰ سانتی‌متر محاسبه شده‌اند. به‌دست آورد. شکل ۱۶-۵- نحوه قرار گیری خطکش گونیا در اندازه گیری جت افقی -------- صفحهٔ بعد -------- سس از سر -------- صفحهٔ بعد -------- ۱.۳ ی ۵ ضوابط انتخاب و بهره‌برداری از ان ادامه جدول ۹-۵- آبدهی از لوله افقی براه قطر لوله (اینچ ۴۳ آبدهی (1/9) ۱۳۱۹ ۲۳/۲ ۴۳/۹ ۹۵ را جدول ۱-۵- آبدهی از لوله افقی برای ۰11۸ آبدهی (1/9) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - سازه‌ها و نجهیزات انداز ه‌گیری در مجاری تحت فشار . ۹۹/۱۱/۳۵ ۳ حدول ۱۱-۵- آبدهی از لوله افقی برای ۴۵/۷۲۲۵ - 2 وروی ۳ 0 5 ۷۳/۷ ۲۳/۱ ۳۱۷ ۱۱۷۲ ۷/۳۲ ۳۶۳ ۴۳/۵ ۳۹/۱ ۱۵/۸ ۷۳ ۹۱۴ ۴/۱ ۲۳۱/۴ ۳۱ ۱۹/۹۲ ۳/۸ ۱۹/۸۱ ۴۳۴۴۴ ۳/۳ ۱۹۲ ۱۰/۴ ۱/۱ ۳۲۳۱/۳۴ همان طور که لوله‌هاء تخلیه را به صورت افقی انجام می‌دهند. روشی برای اندازه‌گیری جریان در لوله‌های قائم نیز وجود ۳-۱۱-۵- روش جت قائم دارد. این روش با فرض تبدیل فشار نظیر سرعت. به ارتفاع ستون آب قابل اندازه‌گیری در بالای لوله. صورت می‌گیرد. بنابراین برای تخمین شدت جریان لوله‌هایی که به صورت قائم جریان را به داخل هوا تخلیه می‌کنند. تنها نیاز به اندازه گیری پارامترهای قطر داخلی لوله (10) و ارتفاع جت بالای لوله (11) است (شکل ۱۷-۵). به‌صورت تئوری این روش ایده خوبی است. اما اندازه گیری ارتفاع ستون آب به دلیل ریزش» موجی شدن و پراکندگی جریان. مشکل است. همچنین عمل اندازه گیری ارتفاع ستون آب می‌تواند به طور قابل توجهی, مقدار اندازه گیری را تغییر دهد. جدول (۱۲-۵) مقادیر جریان برای قطرهای مختلف لوله‌ها را نشان داده است. شکل ۱۷-۵- پارامترهای اندازه گیری در جت قائم -------- صفحهٔ بعد -------- ۰.۴ ی و زهکشی سس -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌بردا ری از نحهیزات اند زه گیری در شبکه‌های آبباری نقلی (مطالعه و طراحی) -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهیزات اندازه‌گیری در شبکه‌های آبیاری نفلی (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۳۵ ۱.۷ ۱-۶- طبقه‌بندی شبکه به لحاظ الزامات بهره‌برداری نظام بهره‌برداری از شبکه آبیاری و زهکشی می‌تواند در نوع سازه اندازه‌گیری و بهره‌برداری آن موثر باشد. چگونگی مدیریت آب. بخشی از نظام‌های شناخته شده بهره‌برداری به قرار زیر است: ۱- بهره‌برداری «دهقانی خرده‌مالکی, دهقانی. سهم‌بری, اجاره‌ای و ......» ۲- تعاونی‌های سنتی «بند.ء طاق, صحراء حراسه. بنگول و ....» ۳- شرکت تعاونی تولیدی مشاع ۴- شرکت تعاونی تولید مراکز گسترش ۵- شرکت تعاونی تولیدی روستایی ۶- شرکت‌های سهامی زراعی ۷- شرکت‌های کشت و صنعت (دولتی و خصوصی) مطلوبیت نظام بهره‌برداری منوط به پاسخگویی موفقیت‌آمیز در عرصه‌های تولید کشاورزی, اقتصادی, اجتماعی و فرهنگی است. یکی از شاخص‌ها در هریک از چهار عرصه فوق, مدیریت و توزیع مناسب آب قابل دسترسی بوده که لازمه آن وجود یک سامانه اندازه گیری کارآمد است. از این‌رو در مطالعات شناخت طرح. مشخص نمودن نظام بهره‌برداری از اراضی و چگونگی مدیریت آب. تامین و انتقال و توزیع در تمامی ابعاد آن دارای اهمیت زیادی است. با توجه به وضعیت موجود. محدوده شبکه آبیاری در دست مطالعه و دیدگاه‌های مشاور و سیاست‌های نهایی کارفرماء نظام بهره‌برداری در طرح مشخص می‌گردد. به‌طبع این تصمیم یک با چند شکل از اشکال نظام بهره‌برداری مورد اشاره را در برخواهد گرفت. هریک از نظام‌های بهره‌برداری هشت‌گانه فوق در دو گروه قابل طبقه‌بندی است: گروه اول: نظام‌هایی که نیروی کار بر سرمایه تقدم دارد که می‌توان گروه‌های ۱ تا ۳ را در آن طبقه دانست. گروه دوم: نظام‌هایی که سرمایه وجه غالب بوده و وجه مشخص آن‌هاء رابطه کارگری و کارفرمایی است که معمولا شامل انواع کشت وصنعت‌هاء واحدهای خصوصی بزرگ و متوسط. مکانیزه و نیمه مکانیزه موسسات کشاورزی و پاره‌ای از بهره‌برداری‌های بزرگ مالکی می‌شود؛ که عمدتا ردیف‌های؟۴ تا ۷ را در بر می‌گیرد. البته می‌توان از دیدگاه چگونگی شبکه آبیاری در سه حالت زیر نیز موضوع را بررسی کرد. - شبکه سنتی (عمدتا شامل گروه ۱) - شبکه مدرن یا پیشرفته (موارد ۲ تا ۷) - شبکه تلفیقی (می‌تواند ترکیبی از گروه ۱ با سایر موارد باشد) -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در گروه ۲ مدیریت و توزیع» شکل توزیع و تحویل آب با برنامه‌ریزی از قبل بوده و سامانه اندازه گیری متناسب با آن تعریف می‌شود. در این شرایط اگر توپوگرافی اجازه دهد. می‌توان در سامانه کنترل از پایین‌دست نیز تمرکز نمود و از دریچه‌های هیدرومکانیکال تنظیم سطح آب. جهت اندازه‌ گیری در هر حالتی بدون نگرانی استفاده کرد. در گروه ۱ اصولا توصیه می‌شود نظام بهره‌برداری از آب به صورت بنیادین دگرگون نشود و نظام بهره‌برداری موجود متناسب با شرایط شبکه ارتقاء یابد. طبعا سازمان و نظامات کهن و پذیرفته شده کار کردهای مطلوب‌تری خواهد داشت. در کانال‌های روباز, تا حد امکان از سازه‌های هیدرومکانیکال تنظیم کننده سطح آب استفاده نشود و در شبکه انتقال و توزیع و تحویل آب تحت‌فشار نیز چگونگی اندازه‌گیری حجمی جریان و محافظت از این تجهیزات باید مدنظر باشد. موضوع حضور طایفه‌ها و قومیت‌های مختلفی که تعارضات تاریخی داشته باشندء یکی دیگر از عواملی است که لازم ۲-۶- ضوابط عمومی انتخاب نوع سازه و تاسیسات مناسب اصولا مطالعات شبکه آبیاری و زهکشی شامل مجموعه فعالیت‌های نرم‌افزاری و بررسی‌هایی می‌شود که منجر به ساخت و استقرار تاسیسات و سازه‌هایی می‌گردد که آب را از منبع آب دریافت و در قطعه آبیاری به دست مصرف‌کننده می‌رساند. در یک طبقه‌بندی کلی این فعالیت‌ها شامل محورهای اصلی زیر است: - مطالعات پایه - بررسی و انتخاب ارکان اصلی طرح - محاسبات و دستیابی به نیازها و الزامات - جانمایی و آرایش شبکه - کنترل تجانس و هماهنگی اجزا در سطوح مختلف - طراحی در شکل (۱-۶) موارد اصلی قابل توجه در طراحی شبکه و ارتباط کلی این فرآیند. نمایش داده شده است. همچنان که ملاحظه می‌شود. سازه‌ها و تجهیزات اندازه گیری در ارتباط منطقی با انتخاب روش‌های آبیاری» روش انتقال و توزیع سیستم کنترل جریان قرار داشته و انتخابی هستند. تجهیزات و روش‌های متنوع اندازه‌گیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ثقلی وجود دارند که به تفصیل در فصل چهارم ارائه شده است. در انتخاب روش‌ها و تجهیزات اندازه گیری آب درشبکه‌های ثقلی باید ملاحظات کلی زیر در نظرگرفته شوند: - سازگاری سازه انتخابی با حدود تغییرات آبدهی در کانال - توجه به پیوسته یا متناوب بودن جریان - رعایت افت بارهیدرولیکی در اثر کاربرد سازه یا تجهیزات آندازه‌گیری در طراحی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از تجهیزات اندازه‌گیری در شبکه‌های آبیاری نقلی (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۲۵ ۰۹ - دقت اندازه‌گیری مورد انتظار - هزینه‌های اولیه و دوره‌ای قابل تامین برای سازه یا تجهیزات اندازه گیری - قابلیت عبور اجسام شناور از سازه یا تجهیزات اندازه‌گیری درصورت لزوم - توجه به رسوب‌گذاری در محل اندازه‌گیری - امنیت و حفاظت سازه یا تجهیزات اندازه گیری - سهولت دسترسی (موجود بودن) - سهولت به کار گیری سازه یا تجهیزات اندازه گیری - قابلیت جابه‌جایی سازه یا تجهیزات اندازه گیری - نیازهای نگهداری و تعمیرات برای انتخاب سازه اندازه گیری یا یک دستگاه جریان‌سنج برای جریان آزاد در مجاری انتقال آب از منظر هیدرولیکی لازم است که پارامترهای کلیدی مانند موارد زیر مدنظر قرار گیرد: - دقت مورد نیاز اندازهگیری شدت‌جریان - بار آبی موجود (افت بار هیدرولیکی, ۸۲1) - نحوه توزیع و تحویل آب (دائمی» نوبتی یا تقسیم به نسبت و ...) - میزان حمل رسوب - مهارت کارگری در بهره‌برداری و از منظر سازه‌ای لازم است به موارد فهرست شده در زیر توجه شود: - دقت مورد نیاز اندازه گیری شدت جریان به لحاظ ارزش اقتصادی آب - نوع شبکه و مصالح ساختمانی قابل دسترس - نیروی آنسانی و هزینه‌های نگهداری - شرایط اقلیمی - امنیت منطقه‌ای حفاظت از سازه - فرهنگ مشارکتی بهره‌برداران -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ لیس ۵ م+ضفضوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز ه‌گیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی اجتماعی. هیدرولوژی اقتصادی و نظام هیدروژئولوژی بهره‌برداری هواشناسی محاسبه اندازه 0 مالکیت روش‌های آبیاری انتخاب سازمان بهره‌برداری ظرفیت کانال‌ها نمودار ۱-۶- نمودار اصول مطالعات پایه و جایگاه اندازه‌گیری در اجزای طراحی شبکه آبیاری -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری در شبکه‌های آبیاری نقلی (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۲۵ )۱۱ ۳-۶- ضوابط انتخاب نوع سازه و تاسیسات مناسب در شبکه آبیاری تقلی روباز انتخاب آبزارهای اندازه گیری جریان به عواملی مانند دقت مورد نیازء هزینه. نیازهای نگهداری, محدوده شدت جریان و افت بار» بستگی دارد. یکی از مهم‌ترین عوامل فنی. افت بار است. زیرا بیش‌تر ابزارهای اندازه‌گیری جریان باعث افت بار در هنگام عبور جریان از داخل آن‌ها می‌شوند. این امر زمانی ایجاد مشکل می‌کند که به دلیل توپوگرافی نسبتا مسطح در برخی از پروژه‌هاء بار آبی اضافی همواره در دسترس نیست و در چنین شرایطی ایجاد بار آبی اضافی در محل سازه‌های اندازه گیری در کانال‌های تقلی باعث افزایش ارتفاع خاکریزی و افزایش هزینه‌های پروژه می‌شود. همچنین در برخی از حالات و در شبکه‌های در دست بهره‌برداری, ایجاد بارآبی لازم بابت اندازه‌گیری جریان در موقعیت‌هایی که قبلا پیش‌بینی نشده است. ممکن است کشش کانال در این نقطه را کاهش دهد و باعث سرریز گردد. سامانه‌های آبیاری به دلیل نیاز آبیء الگوی زراعی و توزیع زمانی». شدت‌جریان در طول ماه‌های سال یکسان نبوده و دامنه تغییرات گسترده‌ای دارد. روش‌های اندازه گیری می‌توانند بسیار ساده, مانند روش تقریبی سرعت- مساحت. یا پیچیده, مانند استفاده از حس گرهای الکترونیکی و الکترمغناطیسی باشند. هر کدام دارای مزایا و معایب مربوط به خود هستند. همه این ابزارها و روش‌ها دارای سطوح دقت متفاوت. هزینه‌های مختلف و الزامات ویژه‌ای برای نگهداری هستند که باید در هنگام تصمیم‌گیری درباره تجهیزات یا سازه اندازه‌گیری جریان و روش آندازه‌گیری در نظر گرفته شوند. در صورتی که ابزار اندازه گیری برای تعیین هزینه فروش آب مورد استفاده قرار گیرد. برای شفافیت و برقراری عدالت. ناگزیر باید از ابزارهای اندازه گیری دقیق‌تر استفاده شود. واسنجی کامل این ابزارها برای رسیدن به سطح دقت قابل قبول بسیار مهم است. هزینه ابزارهای اندازه گیری آب نه تنها دربرگیرنده هزینه سرمایه‌ای (هزینه تجهیزات یا طراحی» ساخت و واسنجی در جایی که این ابزارها سازه‌های دائمی هستند) است. بلکه هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری متناسب با هرکدام را نیز دربر می‌گیرد. روش‌ها و ابزارهای مختلف اندازه‌گیری جریان» نیازهای نگهداری متفاوتی دارند. برای مثال, اگر جریان. حاوی رسوب و آشغال باشد. سرریزها و فلوم‌ها نیازمند تمیزکردن دوره‌ای مجرای ورودی به سازه هستند و اندازه گیری جریان نه فقط مستلزم تمیزکردن منظم خود تجهیزات است. بلکه مقطعی از کانال که اندازهگیری در آن انجام می‌شود نیز باید به‌طور منظم تمیز شود. برای اطمینان از عملکرد کامل حس‌گر الکترونیکی, لازم است این دستگاه‌ها هر از چند گاهی مورد نحوه بهره‌برداری و طول عمر ابزارهای اندازه گیری جریان. بستگی به محیطی دارد که در آن مورد بهره‌برداری قرار می گیرند. این امر به خصوص برای مواردی که ابزار اندازه‌گیری دارای بخش‌های متحرک با حس گر هستند. مهم است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ برای مثال, آسیدی الف- مشخصاد ب- انتخاب کا اما آنجه مسلم ایران در چند مورد ۱-۳-۶ مشخمص خلاصه‌ای از م شکل‌های (۲-۶) ن نام سازه 9 شماره افقی دماغه گرد (۲-۴-۴) مثلنی (۲-۴-۴) سرریز با مقطع (۲-۴-۴) ۹/۱/۳۵ در برابر خراب‌کاری به - بردی وسایل اندازه گیرء است. بسیاری از این سا ات انواع سازه‌ها و ال ا(۶- ۳-ل) ارائه شده اس نمای سازه - 3 ر -------- صفحهٔ بعد -------- نام سازه و شماره ۲ . سور نو لد نیو 7 ی )۱-۴-۴۱-۴-۴( ۷ . 5 زر سس ی ))100[0111۱-۴-۴( سرریر مدور (۱-۴-۴) سرریز دوبعدی با مقطع رریز دون در اپ انتخاب و نحوه بهره‌برداری | ی ادامه نمای سازه ۳ محدوده زاوبه شیار (0 درحه) ۹ ۲۵-۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ نام سازه و سرریز لبه- پهن افقی دماغه گرد (۲-۴-۴) سرریز لبه-پهن منلثی (۲-۴-۴) سرریز با مقطع (۲-۴-۴) سرریز 1۵1۷1171[ سرریز لبه-تیز )۱-۴-۴( سرریز لبه-تیز (۱-۴-۴) سرریز سپپولتی ([10۵1011)) (۱-۴-۴) سرریز مدور (۴- ۱-۴) سرریر دوبعدی آبیاری و زهکشی ۱۸ مقدار وابسته به شیب د[/< ۰.۰۵] [5/۷1 "وابسته به ارتفاع سرریرز ] "معمولا کم‌تر عرض کامل و سرریز نیمه نقباضی تمام انقباضی دارد. برای وجه پشتی ۱تا۵ -------- صفحهٔ بعد -------- 9 ‌ که ضوابط 3333 نام سازه 9 شماره بخش توضیحات استاندارد ۷/1:5 فلوم گلو - بلند (۵ شکل پایه‌ای) (۲-۵-۴) فلوم‌های بدون گلوی منحنی (۳-۵-۴) فلوم‌های بدون گلوی زاویه‌دار (۲-۳-۵-۴) پارشال فلوم‌ها (۲۲ گونه) (۱-۳-۵-۴) انتخاب و نحوه بهره‌برداری | ادامه 7 ۵ محدوده زاوبه شیار -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ [ نام سازه و مازاد استاندارد رح ۱۱۵ فلوم گلو- بلند (۵ شکل پایه‌ای) (۲-۵-۴) فلوم‌های بدون (۳-۵-۴) فلوم‌های بدون گلوی زاویه‌دار (۲-۳-۵-۴) پارشال فلوم‌ها (۲۲ گونه) (۱-۳-۵-۴) آبیاری و زهکشی ۱۸ #حداقل فشار بر تاج محدود است به (۴11- ستون آب حداقل فشار بر تاج محدود است به (۴11- ستون آب برای تمام فلوم‌ها؛ در ۰/۳۹ < با ,[ا] < با 5 < با هن می‌کند. (عمودی:افقی) به دلیل کمبود داده‌ها فلوم‌های کوچک؛ ۰۰/۵ ۵ ۰۱:۵ ۲تا۸ فوت فلوم‌های بزرگ؛ ۱۰ تا ۵۰ فوت -------- صفحهٔ بعد -------- نام سازه و شماره روزنه مستطیلی لبه- دیر روزنه با بار-ثابت )۳-۶-۴)(10(( دریجه قطاعی (۷-۴- ۱ انن!*۵؟ دریجه آندازه گیر )۲-۶-۴( مدول نیرپیک (۶-۴- ۴( حد ی ی ُ رل ۹ ِ 1 1 ۷ محدوده زاوبه شیار (0 درحه) -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ی نام سازه ۳ روزنه مستطیلی روزنه با بار-تابت (11)) (۶-۴- ۳( دریچه قطاعی (۱-۷-۴) دریجه اندازه گیر (۲-۶-۴) (۴-۶-۴) دگیری آب در شبکه‌هاو آبیاری و ز هکشی 7۳ ک ۳ ً دریچه روزنه‌ها معمولا در دو اندازه ۵ متر ۳ ی اگر دریجه کاملا می‌شود. معمولا کم (]گ ۰/۲۹۰۲ نوع |۸۳ دریچه‌های ورودی و خروجی -------- صفحهٔ بعد -------- 9 ‌ ی ضوابه نام سازه و شماره )۵-۷ جریان فواره ای در لوله عمودی (۵- ۲۱ جریان پرتابی (۵- 0-۱ )۲-۱۱-۵( اندازه گیر پروانه‌ای (۷-۴- ۲-پ) انتخاب و نحوه بهره‌بردارو ادامه نمای سازه ۹ محدوده زاوبه شیار -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۰ [ نام سازه و شماره بخش (۵-۷-۴) جریان فواره ای در لوله عمودی (۲-۱۱-۵) جریان پرتابی (۱-۱۱-۵) (۲-۱۱-۵) اندازه گیر پروانه‌ای (۷-۴- ۲-پ) ابیاری و زهکشی ۱۸ *شکل‌های دیگری از سرریز ممکن است. ۲۹1 < را ۲۰2 با کر(]۶ روش عمق برینک روش پرتابه؛ ۱۵ ۱/۳۹۵ نوع 221 نوع 20202 دریچه‌های ورودی و خروجی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ضوابط اننخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهیزات اندازه‌گیری در شبکه‌های آبیاری نقفلی (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۳۵ )۱۳ ح اط ۱ زگ ناه دزلرد ی ورگ ر درالم را ض 5 اآو< هه هه و مد لح وش لت ۹ اج 27 7 جص 2 ی زرمطا یلش ‏ هار ۰۲ ۶ دینک لکش د یگم3ز زا ت خ لد ۹ مت خ ان ها آبا پتسا اهاط له ها ۵ مر : : : بر اس : دزطسب| که نا ت سل وم درد دوح ووزط نش زلانه مد و بو بوچ ر را ر< برچ ناش : امد لفات | ط بش زاهد لغش 4 ۳ ی ررمه۸ ۲ روم دز آیا باق یم سح فُن مود ی زرمط شاب ۵ چو َ 4 22 ک هر ل َ را ور ی دطزرد | طا< فی د ۷ ۱" کاس ل‌ ود ن ال وت سل ولد ک س لح تجص ض شکل ۲-۶- انتخاب فر آیند اندازه گیری آبدهی با سازه تنظیم کننده ۱- شرایط مرزی: ارزیابی و انطباق مشخصات هیدرولیکی سازه با شرایط واقعی یا محیطی که سازه در آن شرایط باید عمل کند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۲ ۵ مخفخوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی شروع تشریح کار کرد اصلی سازه : انداز ۱ . تصمیم کیری در مورد اینکه. اصولا اطلاعات ٍ جریان برحسب بلی «ابدهی-لحظه‌ای» یا «اندازه کیری حجمی» 1 د نیاز است . مورد بیار است بند ۱-۱۱-۵۵ : و ۲-۱۱-۵ ققی قان» ِ ۲ اس کنترل کنید اگر ند ۳-۱۱-۵ آبدهی لحظه‌ای خر < اندازه کیری حجمی > ضوابط و معیارها ار هستند. اندازه گیری پروانه! : ۵ ره تیری پروانته‌ای 1ج ار۰| ۵ (بند ۲-۷-۴-پ) ی و قبولصر بلی 4 تمام ۳.۰ 9 که کنترل شود کم تخلیه جریان به داخل ۱ ۸ ان ل روبار بر ورده سشده است از سازه تنظیم کننده آبدهی ۱ آیا ابزار مورد خ : [ لحظه‌ای استفاده کنید ۹ قبول است؟ 6 شکل 2-۳-۶- پیدا کردن سازه مناسب (ر.ک. بند مرتبط یا جدول ۱-۶) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهیزات اندازه‌گیری در شبکه‌های آبیاری تقلی (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۳۵ ۱۳۳ چجچجچجچججججججججججچ<_<_<چچ_<<<<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<جججججججججججججججشششهههههههههههههجج+++ششگشچگچگ]گکحکحسسسس<چ<م<<ممممم<م<گحححححححدددتتح ۲ ۱ از بندهای ۴۴ و ۵-۴ ّ جریان حاوی رسوبا. . استفاده کنید ۳ و اجسام شناور 1 ا خیر حداکثر افت بار آیی ۳۲ حداکثر عرض کانال,. 7[ . س خطر اسیب‌دیدر 0۱1۵) بمی ۲ - توسط اشخاص" : ,+0 ۱۱ ۱ ۰ حداقل آبدهی ۱ خیر ۳ حداکثر آبدهی ۱ ۲ ن‌ 3 3 ۱ ۰ خیر و6( 7[ ‎ )0/‏ ی 00415 ۱ محاسبه ۱ خیر -۷ سرریزهای. .۰ باید خطای 4۱4 کمتر از تخلیه کننده با ظرفیت خیر ۲درصد باشد ز تخلیه مازا ۱ ۱ ی از سرریز لبه‌تیز یا روزنه اندار ۵ (۰. لبه تیز استفاده کنید ۲ ترسیم منحنی تخمین تغییر مجاز در خیر: 56 ۷ بر 0 (۱-۴-۴) لگاریتمی مجاز -1] بارأبی :۲1 : ۳ دا برآورد شیب (-] نومه به مقدار ۰/۵ روزنه مستطیلی من نزدیک‌ترین عدد کم‌تر 4 ۳. 5 : پمی لبه -تیز یر ی گرد شود ۱ سرریز لبه‌تیز : 15 : بمی مستطیل (۱-۴-۴) سرریز مثلشی مد ۱-۵ ۱-۴-۴۱ ۴ ۱ ۳۳20 ۱ صررهر 9۳ شکل ۳۲-۶- - پیدا کردن سازه مناسب (ر.ک. بند مرتبط با جدول ۱-۶) -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۴ ۵ ضوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی چچچ<چچچ<«<]<ژزژزژزدزدشزچچششچههه]چج<چشچجچجشگجحشهگککشهضه+ه#گگگگگ#ک#هگشگضگض#»+»+»+گج+><ه><ه<ه<مم<ممم<گحححححححددتتح ی ۱ در دسترس برابر : ۳ : ۳0 و بر : و : است با ‎٩۱‏ میم 0 9 : باید : ۱ در دسترس برابر ولقر3 دد0 بمی ۱ 0 ۲۳ ..است با 2 لیه-ری- : ودر مورد سار فلوم‌ها مثلشی؛ سرریز لبه خیر را محاسبه کنید سا استوانه‌ای به دنر ارذ ۵ از فرمول آیا مقدار ۲-۵۱۵۴ ی ۱ ۳ ۱ ۱ ۱ ۱ خیر ببی ۲ ی ۲ با استفاده از بل حد ۹ ا بندهای ۲-۵-۴ و مدولا 9 نیاز را محاسبه 1۱ از تقریب خیر سس ۱-۳-۵-۴ ولار مورد نیاز ر 755 ,11۱۰ 1 را مور رو ها دد راربا خر ۱-۳-۵-۴ ۲ فلوم کلوبلند(«۲-۵-۴) پمی : 7 ولا : ۳ سرریز دوبعدی با و فلوم گلوبلند(۲-۵-۴) بمی و6( 0 4( 4 ولا ی لبه استوانه‌ای, فلوم کلو بلند سرریز لبه پهن مثلشی: و سرریز لبه‌پهن سرریز دوبعدی مثللی, خیر ی پمی مثلشی و سرریز فلوم کلو بلند(۲-۵-۴) ۰ ۲۳۹۱۷۵ لبه‌پهن افقی با ۲ ۹ : 8 سرریز لبه-پهن مثلشی. مستطیلی؛ سرریز از مقاطع کنترل‌کننده خیر : ۱۳32 . سرریز ‎٩۲81۷۱1۲ دوبعدی مثلهی؛ ۱ مستطیلی استفاده شود . سرریز لبه استوانه‌ای, سرریز لبه استوانه‌ای؛ ۱ فلوم کلو بلند (۲-۵-۴) شکل ۳-۶-- پیدا کردن سازه مناسب (ر.ک. بند مرتبط با جدول ۱-۶) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهیزات اندازه‌گیری در شبکه‌های ابیاری تفلی (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۳۵ ۱۳۵ 6 ا ۵ حداقل ابدهی +0 حداکثر ایدهی 0/0 ۷ اگر ۷<500 باشد استفاده از دو یا چند سازه موازی بلی بلی توصیه می‌سود حبر خیر تنها از سرریز لبه-بهن مثاشی یا سرریز لبه با اشغال‌ها عبور استوانه‌ای استفاده شود می‌کننن بلی تنها از سرریز لبه-بهن اکث مقدا, 5 استوانه‌ای استفاده شود َ تقریبا حداکثر هد مورد نیاز با استفاده از رابطه 0/13 برابر است بلی با .۱ 8 سرریز لبه -بهن افقی دماغه گرد؛ سرریز لبه بلی مهن مثلثی) بند ۳۴ ۲( سرریز لبه‌استوانه‌ای <مر از ۸11 برای تعیین حد مدولار لستفاده کنید سرریز لبه‌بهن افقی دماغه گرد؛ سرریز لیه- پلی بهن مثلشی )ند ۴۰۴ ۳ مقسم) ۵-۷-۴( ب‌سرریز لبه بهن افقی دماغه گرد؛ سرریز لبه- بهن مثلشی )بند ۴-۴ مر ۲( مقسم) ۵-۷-۴( ۰ ۰ ۰ ۰ ۰.۰ شکل 4-۳-۶- پیدا کردن سازه مناسب (ر.ک. بند مرتبط یا جدول ۱-۶). -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۶ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ایا تنظیم کننده. به طور مداوم روی ابکیر یا بر روی کلنال 0 ۱ قرار دارد؟۷ انمطاف پذیری مورد ایاسازه ابکی را" . س انعطاف‌پذیری مورد نیاز را براورد کنید است" 5 نیاز را بررسی کنید ۹ جح بی : ۳ : ادج ببی : ۳1 ترجیح زک سرریز است ام ۳۱ یک روزنه هم می‌تواند استفده شود ۱ ببی حبر معمولا از سرریز 7 استفاده می‌شود ۱ َ ۱ ۲ ۳ از یک معیار ثانویه در : دریچه قطاعی ۱ تصمیم‌کیری برای به 1" (۱-۷-۴) بی 118 0-2) کاربردن سرریز یا روزنه. ی یکی از شاخه‌های 7یا حیر راادامه دهید دریچه قطاعی شکل 4-۳-۶ (۱۷۴) ایا از ۳ . تما ۹ دی َ یا رسوب می‌تواند حیر دریچه قطاعی(۴-۷-۱)؛ ۲ روزنه مستطیلی لبه-تیره . 8 01 دب دریچه انداره کیر(۲-۶-۴) وه حیر مدول تیرپیک (۴۰۶-۴) ۱ بمی سا ۲ دریچه قطاعی(۴ یه و دریچه اندازه کیر (۲-۶-۴) شکل ۳-۶-ء- پیدا کردن سازه مناسب (ر.ک. بند مرتبط یا جدول ۱-۶) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری در شبکه‌های آبیاری تقلی (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۲۵ ۱۲۷ و9393 ۲-۳-۶ انتخاب کاربردی ابزارهای اندازه گیری و محدودیت‌ها و امکانات (آزاد و تحت فشار) در جدول (۲-۶)» انتخاب کاربردی ابزارهای اندازه گیری و در جدول (۳-۶)» امتیازات و محدودیت‌های ابزارها از کتاب «راهنمای اندازه گیری جریان آب» ارائه شده است. این جداول دید روشنی به طراحان و مدیران آبیاری 9 زهکشی جست جدول ۲-۶- انتخاب ابزارهای اندازه‌ گیری آب از منظر کاربری سیستم انتقال کانال باز الف - کانال‌های طبیعی ۱- رودخانه‌ها رابطه بده-اشل (نشان گر) سرریزهای لبه پهن فلوم گلو بلند سرریزهای لبه کوتاه سرعت‌سنج‌های صوتی (زمان -گذر -۸۷۸۱) پروفیل‌های سرعت داپلر صوتی ۲ جریان‌های کم و متوسط سرریزهای تاج کوتاه فلوم‌های گلو کوتاه سرعت‌سنج‌های صوتی (زمان -گذر -/۸۷۱) ب - کانال‌های تنظیم شده ۱- سرریزهای تخلیه دریچه‌دار بدون دریچه ۰ سرریزهای لبه پهن (شامل تاج‌های خاص. تاج اوجی و غیره) 9 سرریزهای لبه کوتاه ۰ 5۱1۵۱۷ -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۸ ۵ مضوابط انتخاب و بهره‌برداری از آن< نجهیزات اندازه‌گیری آب در شبکه‌های آبیاری و ز هکس چجچجچجچجچ2چ32ج3جدجحجحجحجمجرچرچرچرچجچهدهدهد«د«د«د«د«د«د«<«<«<«د«<د<د<د<هدهد<گ<گ<گ<چ<چ<چ<چ<چ<چ<چ<گ<گک>«>«گ«گ>»گ»«»+گ«<>گ<>گ>گ>گ>گ>گ#«+گ>گ>گ>گ><><گ<«<گحححححتح ادامه حدول ۲-۶- انتخاب ابزارهای اندازه گیری آب از منظر کاربری - کانال‌های بزرگ سازه‌های کنترل ۰ دریجه‌های تنظیم کننده * دریچه‌های کشویی (فرمانی یا با جعبه‌دنده) * دریجه‌های قطاعی ۴ دریچته سرریرز کننده سایر ۰ فلوم‌های گلو بلند سرریزهای لبه پهن * افلوم‌های گلو کوتاه ۰ سرعت‌سنج‌های صوتی ۳- کانال‌های کوچک فلوم گلو کوتاه سازه‌های کنترل شدت‌جریان ۵ دریچه‌های تنظیم کننده. دریچه‌های قطاعی. دریچه‌های کشویی. دریچه‌های سرریز کننده) سرعت‌سنج‌های صوتی سایر روش‌های مساحت/ سرعت -جسم شناور ۴- دهانه‌های آبگیر مزرعه" دهانه‌های لوله‌های آبگیر (سیفون معکوس کوتاه. کالورت مستغرق و غیره) دریچه اندازه گیر ۰ جریان‌سنج‌های پروانه‌ای ۰ سرریزها *‏ فلوم گلو بلند سایر * روزنه با بار ثابت دریچه‌های کشویی ابعاد مجاز * سرریزهای متحرک الف - لوله‌های بزرگ ۱- جریان‌سنج ونتوری ۲- دریچه‌های کنترل ابعاد مجاز (روزنه) ۳- سرعت‌سنج‌های صوتی (زمان گذر) 6 0۷۵۲۹۵۱ -| 1۳:۵۱ ۳۵۲۱ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهیزات انداز ه‌گیری در شبکه‌های آبیاری تفلی (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۳۵ ۳۹ ادامه جدول ۲-۶- انتخاب ابزارهای اندازه‌گیری آب از منظر کاربری ب- خطوط لوله‌های کوچک و متوسط ۱- جریان‌سنج ونتوری ۲- روزنه‌ها (داخلی, انتهایی. جریان‌سنج‌های شنت و غیره) ۳- جریان‌سنج‌های پروانه‌ای و توربینی ۴- جریان‌سنج‌های الکترومغناطیسی ۵- جریان‌سنج‌های صوتی (زمان گذر و داپلر) ۷- جریان‌سنج زانوی ۸- روش‌های بر اساس پرتابه (شامل روش لوله کالیفرنیا) -٩‏ سایر جریان‌سنج‌های تجاری موجود در جدول (۳-۶)» نشان (+) بیان‌گر ویژگی مثبتی است که می‌تواند باعث ارجحیت ابزار اندازه‌گیری و نشان (-) بیان‌گر ویژگی منفی است که می‌تواند محدود کننده‌ی ابزار از منظر معیار ذکرشده باشد. نشان (*) به‌طورکلی به معنی عدم وجود ویژگی مثبت با منفی ابزار برای آن شرایط است. علامت (۷) نشان می‌دهد که مناسب بودن این گروه از ابزار بسته به ویژگی‌های آن متغیر است. کلمه (112) نیز بیان‌گر عدم امکان استفاده از ابزار برای شرایط ذکر شده است. یک مقدار منفی به تنهایی, برای یک ابزار» به معنی نامناسب یا غیر کاربردی بودن آن ابزار نیست. بلکه نشان می‌دهد که ابزارهای دیگری برای آن شرایط اولویت دارند. در انتخاب ابزار اندازه‌گیری, هر کاربردی دارای یک وزن متفاوت برای محدود کردن انتخاب است؛ بنابراین یک انتخاب درست کلی وجود ندارد. در نهایت لازم است برای چند روش منتخب. طراحی‌های ابتدایی انجام شود که جزییات هزینه‌هاء. هیدرولیک و بهره‌برداری و غیره» بهتر بررسی شود تا انتخاب نهایی و جدول ۳-۶- راهنمای انتخاب ابزارهای اندازه گیری آب جریان‌سنج پروانه‌ای سا |- ۳۱۵۷۲ 7۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۰ ۵ غضوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیر 1 ادامه جدول ۳-۶- راهنمای انتخاب ابزارهای اندازه‌گیری آب با" افت با : و <0 0 جریان بار _ ابزار دشتث | هزینه | ورترر۴/۲۵ 5 دهانه آبی کال پوشش دار + + وقطاعی جریان‌سنج پروانه‌ای در : : خروجی لوله جریان‌سنج تفاضلی ۱ + + ۷ 13 برای لوله ۹ 1 + 113 برای لوله جریان‌سنج الکترومغناطیسی برای + 3 لوله جریان‌سنج صوتی ۱ 18 داپلری برای لوله جریان‌سنج صوتی لوله ۱ 8 جریان‌سنج صوتی لوله + + + + 113 ۱- ونتوری, روزنه. لوله پیتوه جریان‌سنج شنت و غیره ۲- جریان‌سنج پروانه‌ای, جریان‌سنج توربینی» جریان‌سنج پره‌دار و غیره علامت‌های + - و ۰ به عنوان نشانگرهای مقاسه کاربرد ابزار اندازه گیری آب به ترتیب خوب. نامناسب 0 مناسب ادامه جدول ۳-۶- راهنمای انتخاب ابزارهای اندازه‌ گیری آب ابزار 1 عبور عبور | قسمت‌های | الکتربسته | نگهداری شدت حجم 7 ۰ ۰ رسوب . اشغال متحرک مورد نیاز | سرریز لب تن رل لت لت لت ند لب نت با | سرریز لب لت لت ند دا | فلوم گوس لت در نب لب ی روزنه‌ی مستعرق + + + + (در کانال‌ها) | جریانسع پرواه‌ا ی لت للع دا سرعت‌سنج صوتی در + + + کانال باز + + + قطاعی جریان‌سنج پروانه‌ای : در خروجی لوله جریان‌سنج تفاضلی ۱ + ۲۷ + برای لوله ی آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی 3۳ کانال بدون الوله کوتاه۱ مجرای ان 0 ی ۱ را را 9 ت) بازدید ساخت استانداردسازی میدانی تا ای با 1 ای ان 1 ان ی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ضوابط اننخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهیزات اندازه‌گیری در شبکه‌های آبیاری نقفلی (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۳۵ )۱۳ و99۹ ادامه جدول ۳-۶- راهنمای انتخاب ابزارهای اندازه گیری آب : بازدید ابزار عبور عبور | قسمت‌های | الکتریسته | نگهداری | ساخت استانداردسازی رسوب | اشغال ۱ متحرک مورد نیاز سرعت‌سنج کانکی ۷ ۷ برای لوله برای لوله جریان‌سنج صوتی داپلری برای لوله جریان‌سنج صوتی لوله جریان‌سنج صوتی لوله ۱ ۱ + ۱- ونتوری,. روزنه. لوله پیتو جریان‌سنج شنت و غیره ۲- جریان‌سنج پروانه‌ای. جریان‌سنج توربینی» جریان‌سنج پره‌دار و غیره علامت‌های + - و * به عنوان نشانگرهای مقایسه کاربرد ابزار اندازه‌گیری آب به ترتیب خوب. نامناسب و مناسب برای معیارهای فهرست شده (/۷ نشان می‌دهد که قابلیت کاربرد ابزار به‌طور وسیعی متغیر است و 112 نشانه عدم کاربرد در آن معیار است) ۳-۳-۶ عوامل موثر بر انتخاب نوع سازه اندازه‌گیر در ابگیر واحد مزرعه - سازمان بهره‌برداری و دانش بهره‌برداران - درجه اتوماسیون شبکه اصلی ابیاری و پیش‌بینی اجرای خودکارسازی - دقت مورد نیاز - سهولت کاربری - محدوده تغییرات آبدهی - میزان رسوب با توجه به معیارهای مذکورء از بین سازه‌های اندازه‌گیری که در فصل ۴ برای شبکه‌های ابیاری ثقلی بیان شد. با توجه به محدوده شدت‌جریان معمول در شبکه‌های فرعی (حداکثر ۱۵۰ لیتر بر تانیه)» سازه‌های اندازه‌گیری زیر برای ابگیرهای مزارع (ابگیر واقع بر روی کانال درجه ۲ که به کانال درجه ۲ اب تحویل می‌دهد) پیشنهاد می‌شود: - دریجه اندازه گیر - دریچه مدول (مانند دریچه نیرپیک) -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۲ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۴-۳-۶- عوامل موثر بر انتخاب نوع سازه اندازه‌گیر در آبگیر قطعه زراعی آب پس از دریافت از شبکه اصلی آبیاری» به وسیله شبکه فرعی (شبکه مزرعه) به آب‌بران گروهی با منفرد تحویل می‌شود. روش‌های توزیع و تحویل آب در میان قطعات زراعی مزرعه شامل سه دسته کلی زیر است: - دائْمی: در این روش آب به صورت دائم در شبکه فرعی جریان دارد (مشابه توزیع و تحویل آب در زراعت برنج) - تناوبی: در این روش متناسب با زمان‌های دریافت از شبکه اصلی, آب به صورت متناوب (نوبتی) در شبکه فرعی توزیع و تحویل می‌شود. - نسبی: در این روش آب موجود با تقسیم به نسبت (متناسب با سهم هر کانال) تحویل می‌شود. به عبارتی نسبت آب تحویلی ثابت است ولی کل آب قابل تامین متناسب با سهم هر کانال تقسیم و تحویل می‌گردد. بر اساس روش تحویل آب به آبگیرهای قطعه زراعی (تحویل آب از کانال درجه سه به کانال درجه چهار یا نهر زراعی)» سازه مورد نیاز متفاوت خواهد بود. در شرایطی که تحویل آب به صورت دائم باشد و بار آبی کافی وجود داشته باشد. از جعبه تقسیم که متشکل از چند گشودگی با ماهیت سرریز است. می‌توان استفاده نمود. در شرایط تحویل آب به ۴-۶ حد دقت و رواداری مجاز در اندازه گیری دقت اندازه گیری آب جزو اولویت‌های اصلی در کاربرد هر سیستم توزیع آبی است. تعیین حد دقت مجاز در اندازه‌ گیری به عوامل زیادی بستگی دارد: - استراتژی‌های مد نظر مدیران حوضه و شبکه شرایط اجتماعی بهره‌برداران - در مورد شبکه‌های در حال بهره‌برداری, شرایط موجود شبکه آبیاری از نظر مدرن یا سنتی با تلفیقی بودن. - ارزش اقتصادی آب در شبکه‌های در حال طراحی - موقعیت مکانی سازه در شبکه و میزان اهمیت آن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهبزات اندازه‌گیری در شبکه‌های آبیاری تفلی (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۳۵ ۱۳۳ خطا در اندازه‌گیری به چند دسته تقسیم می‌گردد: - خطای کاربرد! (استعمال): این خطا ناشی از تغییر حالت در مجرای جریان. سازه, تجهیزات یا دستگاه اندازه گیری است. به‌طور مثال, تغییر در مقطع کانال به جهت رسوب و نشست و برآمدگی غیرقابل تشخیص چشمی بدنه کانال, تغییرات در وضعیت لبه سرریز به جهت پوشش جلبک و خزه یا تغییر شکل دریچه‌های تنظیم گشودگی مجراء یا غرقاب سازه به دلیل پس‌زدگی جریان یا ایجاد اغتشاش جریان آب در بالادست سرریزها و سازه‌های اندازه‌گیری یا گرم‌شدن ترمومتر در اثر تماس با مواد. افت ولتاژ در اثر اتصال ولت‌متر. - خطای شخصی : این خطا ناشی از عدم وجود مهارت کافی یا غیرمسوولانه عمل‌کردن فرد موظف به خواندن دریجه‌های تنظیم سطح آب و استفاده غلط از دستگاه, مانند نگاه کج به عقربه و غیره شامل می‌گردند. - خطای محیط : این خطا ناشی از تاثیرات عواملی مثل وزش بادء اجسام شناور و غوطه‌ور ناشی از دورریزهای موجود.ء رشد علف‌های هرزء رطوبت. فشارء حرارت و ... ایجاد می‌شود. برای حذف این نوع خطاء ضروری‌است برنامه نگهداری را در محدوده تاثیرگذار به دقت عملیاتی کرد و برای برخی از خطاها از شرایط استاندارد استفاده کرد. - خطای دینامیکی : این خطا در سیگنال‌های متغیر با زمان دیده می‌شود که ناشی از پاسخ نامناسب از یک مبدل ایجاد می‌شود؛ مانند خطای ناشی از سرعت عکس‌العمل نامناسب یا ناپایداری شرایط. - خطای هیدرولیکی: این نوع خطا به طور عمده در طراحی یا اجرا اتفاق می‌افتد. از جمله این نوع خطاها جانمایی نادرست تجهیزات اندازه‌گیری در جایگاه و راستای خود و رعایت اصول موقعیت قرارگیری در شرابط لازم برای اندازه‌گیری دقیق. اقدامات کاهش خطا: عواملی که عدم رعایت آن‌ها موجب ایجاد خطای اندازه‌گیری می‌گردد و راهکارهای پیشنهادی افزایش دقت اندازه‌گیری و کاهش خطاء در توضیحات مربوط به سازه‌های اندازه‌گیری در فصل جهارم (بندهای ۱-۳-۴ ۴-۴-۴. ۶-۵-۴ و ۶-۴) ارائه شده است. جدول ۴-۶ میزان خطا و نسبت شدت جریان حداکثر به حداقل آنواع سازه‌های اندازه گیری را نشان می‌دهد. |- ۸00[1031100 7۲ 2- 00۲3110 7۳ 3- ۳۱۷۱۳۵۱۵۱۵ 7۳ 4- 121316 7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۴ ۵ مخفغوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۵-۶- سازه‌های اندازه‌گیری در زهکش‌ها برای استقرار سازه یا تجهیزات اندازه گیری در شبکه زهکشی باید امکانات و محدودیت‌های خاص آن را در نظر داشت. طراح یا دستگاه بهره‌بردار می‌تواند با توجه به شرایط زیرء یکی از موارد پیشنهادی درکانال‌های آبیاری را با تمهیدات لازم در زهکش استفاده نماید: - در کانال‌های زهکشی شیب قابل قبولی وجود داشته باشد که در این حالت می‌توان از فلوم‌های با افت پایین استفاده نمود؛ مبنی براین که برگشت آبء ماهیت زهکش را مشکل‌ساز نکند. - در شبکه‌های زهکشی اراضی شیب‌دار که به جهت مقابله با فرسایش, به‌ناگزیر از آبشار استفاده شده است با ضروری است. می‌توان از سرریز به عنوان اندازه‌ گیر استفاده کرد. - آبگذرهای" مسیر زهکش‌ها که در تقاطع با جاده, کانال, عابر پیاده و ... ساخته می‌شوند. موقعیت‌های خوبی برای اندازه گیری هستند که طبق مطالب ارائه شده در فصل جهارم می‌توان از آن استفاده کرد. - در غالب شبکه‌هایی که شرایط فوق وجود ندارد. لازم است بازه‌هایی در حدود ۲۰ تا ۴۰متر که دارای شیب شیروانی پایدارء ولی فاقد پوشش هستند. با مقطع منظم هندسی منطبق بر هندسه موجود زهکش, پوشش بتنی پا با هرپوشش مشابه, پایدارشده و با روش بده - اشل (نشان‌گر). ایستگاه اندازه‌گیری را راه‌اندازی کرد با در صورت اقتصادی بودن از اندازه گیری فراصوتی از انواع داپلری و زمان‌گذر (۲-۳-۴) استفاده نمود. - روش‌های اندازهگیری ارائه‌شده در لوله‌های نیمه‌پر افقی را می‌توان در خروجی جمع‌کننده زهکش‌ها یا تخلیه کننده‌های لوله‌ای استفاده نمود. جدول ۴-۶- خطا و نسبت شدت‌جریان حداکثر به حداقل سازه اندازه گیری هنزور فرائ : مدرج‌سازی به وسیله محاسبه و انحراف از مشخصات ۲-1 قرائت : خطا در ساخت را می‌توان با محاسبه مجدد جبران کرد. ۲-۲ قرائس : خطا در ساخت را می‌توان با محاسبه مجدد جبران کرد. ز لبه بهد 1۷ ق ای : گستره شدت‌جریان بستگی به شکل جریان دارد (جریان ورودی از لبه‌های گرد سرریز لبه پهن یا عبور کند یا از سطوح شیب دار) ۱-7۲ قرائت : دقت بستگی به میزان سایش لبه و شرایط سرعت ورودی به سرریز دارد. | -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری در شبکه‌های آبیاری ثقلی (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۲۵ ۱۳۵ ادامه جدول ۴-۶- خطا و نسبت شدت‌جربان حداکثر به حداقل سازه اندازه گیری مقیاس کامل- حداکثر آبدهی قابل اندازه گیری- حداقل آبدهی قابل اندازه گیری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ صوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از تحهیزات اندازه گیری در شبکه آبیاری تحت فشار (مطالعه و طراحی) -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - ضوابط انتنخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهیزات انداز ه‌گیری در شبکه آبیاری نحت فشار (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۳۵ ۱۳۹ ۱-۷- طبقه‌بندی شبکه به لحاظ الزامات بهره‌برداری شبکه‌های تحت‌فشار اصولا جزو شبکه‌های مدرن محسوب شده و می‌تواند کنترل از پایین‌دست باشد. ضمن توجه به طبقه‌بندی انجام شده در فصل ششم از منظر اشکال مختلف نظام بهره‌برداری, باید توجه داشت که کنترل و اندازه‌گیری جریان شبکه تحت‌فشار به مراتب ساده‌تر و دقیق‌تر از شبکه‌های روباز ثقلی می‌باشد. اما شیرآلات و تجهیزات کنترلی به طور نسبی گران‌تر بوده و نیازمند نگهداری و حفاظت دقیق‌تر می‌باشند و عملا باید از یک نظام مدیریتی دقیقی برخوردار ۲-۷- ضوابط انتخاب نوع سازه و تاسیسات مناسب در شبکه اصلی (الزامات هیدرولیکی و سازه‌ای) اصول مطالعات شبکه آبیاری و زهکشی تحت‌فشار تا حدود زیادی, مشابه شبکه ثقلی با جریان آزاد است. اما به لحاظ ن سازه‌ای و هیدرولیکی تفاوت‌های قابل توجهی دارد. اندازه گیری در شبکه‌های تحت فشار مشابه ثقلی. از دو روش سرعت در شکل (۱-۶) ارتباط کلی اجزا نمایش داده شده است. همچنان که در شبکه ثقلی بیان گردید. تجهیزات اندازه گیری در ارتباط منطقی با انتخاب روش‌های آبیاری» روش انتقال و توزیعء سامانه کنترل جریان قرار داشته و انتخابی هستند. تجهیزات و روش‌های اندازه گیری متنوعی در شبکه‌های آبیاری تحت‌فشار وجود دارند که به تفصیل در فصل پنجم ارائه شده است. در جداول (۳-۶) و (۴-۶) امکانات و محدودیت‌های ابزار اندازه گیری در شبکه‌های تحت فشار در مقایسه با شبکه‌های ثقلی روباز ارائه شده است. اصولا عوامل موثر در انتخاب جریان‌سنج برای یک سیستم آبیاری تحت‌فشار را می‌توان به شرایط عملکردی جریان‌سنج. شرایط هیدرولیکی جریان. شرایط محیطی, نیازهای نصب و بهره‌برداری و سایر نیازهای اختصاصی موجود در یک طرح تقسیم‌بندی نمود. این شرایط هریک شامل موارد زیر می‌باشد: ۱-۲-۷- شرایط عملکردی جریان‌سنج " _ میزان دقت اندازه گیری - محدوده آبدهی 5 سرعت 7۲ ب۳[0۷ -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۰ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۲-۲-۷- شرایط هیدرولیکی جریان - حداکثر افت فشار مجاز - فشار خط لوله - گران‌روی" - اختلاط هوا با آب - درجه حرارت آب - خورندگی یا سایندگی آب - ابعاد جریان (خط لوله) ۳-۲-۷- شرایط محیطی - دمای محیط - خورندگی و سایندگی - امنیت اجزای جریان‌سنج و امنیت اطلاعات ۴-۲-۷- نیازهای نصب و بهره‌برداری - انرژی مورد نیاز - نیازبه واسنجی در محل و واسنجی دوره‌ای - سازگاری با سایر اجزا خط لوله - هزینه‌های نصب و بهره‌برداری - نیروی آنسانی مورد نیاز برای بهره‌برداری ۵-۲-۷- نیازها و شرایط اختصاصی علاوه بر شرایط ذکر شده, ممکن است در طرح مورد نظر شرایط و نیازهای خاصی وجود داشته باشد که در انتخاب ۱- منظور از کثیف بودن. هرنوع آلودگی فیزیکی (رسوبات یا ذرات معلق) است که در آب وجود داشته باشد. 2- ۹۷/1500511۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری در شبکه آبیاری نحت فشار (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۲۵ ۱۳ - به جز اندازه‌گیری آبدهی, به صورت هم‌زمان نیاز به اندازه‌گیری پارامتر(های) دیگری مانند شوری, اسیدیته و ... باشد. - جریان‌سنج قابلیت کاربرد برای لوله‌های مدفون را داشته باشد. - جریان‌سنجی در سطح کانال‌های انتقال و توزیع (یا در مزارع) مدنظر باشد. - اندازه‌گیری به صورت پیوسته (یا به صورت مقطعی) مورد نیاز باشد. - از نظر نوع نیروی انسانی مورد نیاز برای بهره‌برداری و نگهداری محدودیت‌هایی وجود داشته باشد. - برای تأامین هزینه تهیه جریان‌سنج محدودیت‌هایی وجود داشته باشد. - برای تأمین آنرژی مورد نیاز جریان‌سنج محدودیت‌هایی وجود داشته باشد. - عمر مفید جریان‌سنج از اهمیت ویژه‌ای برخوردار باشد. - کاربری آسان جریان‌سنج از اهمیت ویژه‌ای برخوردار باشد. - از نظر شیمیایی (املاح) و فیزیکی (رسوبات) منبع آب طرح با جریان‌سنج‌هایی که اجزا در تماس با جریان دارند.ء سازگاری وجود نداشته باشد. - نیاز به ارسال اطلاعات شدت جریان به مکان‌های دیگر باشد. - نیاز به جابه‌جایی جریان‌سنج در مقاطع مختلف باشد. - انتخاب جریان‌سنج موجب تغییر در شرایط بهره‌برداری و نگهداری فعلی نشود. - جریان‌سنج انتخابی تولید داخل باشد یا دارای خدمات فنی و پشتیبانی باشد. - جریان‌سنج با روش‌های موجود و رایج جریان‌سنجی سازگاری داشته باشد. - علاوه بر آبدهی لحظه‌ای, مقدار آبدهی تجمعی آن نیز مورد نیاز باشد. - نوع خاصی از اتصال جریان‌سنج به خط لوله (فلنجی, رزوه‌ای» بدون اتصال و ...) مدنظر باشد. - جریان‌سنج قابلیت تشخیص جریان معکوس را داشته باشد. ۳-۷- مراحل انتخاب جریان‌سنج و دقت اندازه‌گیری با توجه به تنوع جریان‌سنج‌های موجود و تنوع در مشخصات فنی آن‌هاء لازم است که در انتخاب جریان‌سنج مراحل مشخصی را طی نمود. بر این اساس ابتدا گزینه‌هایی را که از نظر مشخصه‌های عملکردی جریان‌سنج. هیدولیک جریان, شرایط محیطی, نیازهای نصب و بهره‌برداری و سایر نیازهای اختصاصی موجود در یک طرح قابل کاربرد هستند. انتخاب و در مرحله بعدی بررسی اقتصادی انجام گیرد. برای انتخاب گزینه‌های اولیه. می‌توان از جداولی که مشخصات کلی جریان‌سنج‌ها را ارائه می‌کنند. به عنوان راهنمای اولیه استفاده نمود. جدول (۱-۷) تقسیم‌بندی کلی سازه‌های اندازه‌گیری بر اساس نیازهای نگهداری و هزینه‌های نسبی آن را ارائه می‌نماید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۴۳۲ ۵ مخفخوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی جدول ۱-۷- تقسیم‌بندی کلی سازه‌های اندازه‌گیری بر اساس نیازهای نگهداری و هزینه‌های نسبی ات ابزارهای اندازه گیر اندازه لوله نیاز به تعمیر و نگهداری هزینه سرمایه‌ای و تامین کم تا زیاد- ماسه لبه‌های تیز را کند می‌کند و ذرات می‌توانند روزنه‌ها و مجاری را مسدود کند. عموما متوسط به بالا- وجود خزه و ماسه مشکل‌ساز است- در سرعت‌های کم کم- صرفا حفاظت ابزار - بدون قسمت متحرک حساس به سایش کوچک تا متوسط ("127-14 >0) | کم- بدون قسمت متحرک حساس به سایش کم- بدون قسمت متحرک - نتایج خوبی را در لوله‌های کوتاه صاف د کوچک تا متوسط (*۱27-14 > 0) در مرحله انتخاب گزینه‌های اولیه. بر اساس اهمیت پارامترهاء ابتدا مشخصه‌های عملکردی جریان‌سنج مانند دقت کاری و محدوده قابل اندازه گیری آبدهی (نسبت حداکثر آبدهی به حداقل آبدهی قابل اندازه‌گیری) با توجه به نیازهای طرح. انتخاب می‌گردند. به طوری که ابتدا بر اساس دقت مورد نیاز در طرح. از جدول (۲-۷) چند جریان‌سنج انتخاب می‌شود. در مرحله بعدی. بر اساس تغییرات شدت‌جریان در خط لوله. از بین انتخاب‌های مرحله قبل, گزینه‌های محدودتری در نظر گرفته می‌شود. در مرحله بعدی شرایط هیدرولیکی جریان, شرایط محیطی, شرایط بهره‌برداری و نگهداری و شرایط ویژه طرح, مدنظر قرار می‌گیرد. به این ترتیب فهرستی از شرایط هیدرولیکی (حداکثر افت فشار مجازء فشار خط لوله. تمیز یا کثیف بودن آبء لزجت. دارای حباب بودن,ء درجه حرارت آبء خورندگی یا سایندگی آب. ابعاد خط لوله)» نیازهای نصب., بهره‌برداری و نگهداری و نیازهای ویژه طرح., تهیه کرده و با توجه به جداول (۲-۷) تا (۴-۷) انتخاب‌ها محدودتر می‌شود. در این مرحله لازم است که به جزییات جریان‌سنج‌ها که توسط کارخانه سازنده ارائه می‌شود نیز مراجعه کرده و با توجه به کلیه شرایط گزینه‌ها را انتخاب نمود. در پایان این مرحله احتمالا گزینه‌ها شامل دیا سه جریان‌سنج می‌شود. در نهایت جریان‌سنج انتخابی, معمولا دارای ویژگی‌هایی است که با خصوصیات طرح انطباق داشته و تمامی نیازهای جریان‌سنج‌های ارائه شده در این استاندارد» جریان‌سنج‌های کاربردی در خطوط لوله آب می‌باشد. سایر جریان‌سنج‌های غیر متداول و جریان‌سنج‌های جدیدتری که در این استاندارد ارائه نشده است. بر اساس مشخصه‌های عملکردی, باید در جدول اولیه مورد مقایسه با سایر گزینه‌ها قرار گیرد. در صورت دارا بودن شرایط هیدرولیکی. محیطی, بهره‌برداری و نصب و نگهداری و سایر نیازهای طرح.ء بررسی‌های اقتصادی در مورد آن‌ها انجام گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- << کننده موفقیت عملر جریان‌سنجی مورد ب 13 ند چا 1 جریان‌سنج توربینی (دو توربینه) جریان‌سنج‌های آلتراسونیک زمان گذر جریان‌سنج‌های التراسونیک داپلر بیش‌تر از مقدار ذکر شد به ۵ ۰ ۱ برسد. نوع جربان‌ سنج نوع آب به طور کلی مناسب ؟ ارزش بررسی دارد. مطالعه و طراحی) ۳۵ | تکنولوژی پیشرف 2 چا اج 2 ( ۱ بل د 3 رک ا۹ ره و(" ی ۱ ی ۳۳ دزد محدوده اندازه گیر ر زمان -گذر ّ ۹۹/۱۱ ۱۳۳ مس رهای جدید محدوده ی جریان‌سنج ۹ ۰ : ۰ می‌تواند 2 وسسوری مخعیر 2 : -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ کنتورهای سرعتی (توربینی ۷/1) التراسونیک داپلر لتراسونیک زمان گذر ۴-۷- شرایط مه از نقطه نظر مهن جریان با دقت و درد - شرایط ه - به دلیل : - تعداد زیا جریان را فراهم می نهادهای ۱۱/۳۵( جدول ۲-۷ قطر لوله 11 )11111(( < ۲* )۵۰۲۲۳( < ۲* )۵۰۲۲۳( <۳* )۷۵۲۲۳( ۰/۱۶ ۶۴۳ )۲/۵ - ۳۰۹۹۹ ۲۲۳( > ۱۲۶ )۳۰۰۲۳۳( ۰/۲۵۲ - ۲۴ )۶ - ۵۰۹ ۳( < ۰/۵۴ )۱۲۲۲( < ۰/۵۴ )۱۳۲۲۲( ابسه‌ای انتخاب دسی, شبکه لوله‌های ستی قابل قبولی را د از خط لوله. استاندار مورد نیاز برای هر نو مقطع عرضی دایروی دی جریان‌سنج تجار کنند. بسیاری از آن مسوول قابل پیگیری ۹ ضوابط انتخاب و بهره‌بردا, - جدول جهت‌دهی اولیه برای دمای کاری (*)) دمای انتقال دادم *۳- با ۱۲۰ دمای انتقال داده ۳۰- تا ۱۲۰ درجه سانتی گراد طبق مشخصات کارخانه- دمای انتقال دادم *۳- تا ۱۳۲۰ درجه سانتی گراد ۱/۸۰ طبق مشخصات کارخانه طبق مشخصات کارخانه -۱۵ ۰-۰ -۱۸۰-۲۰ ارند و برای بیش‌تر آبگیرها پایین‌دست ابزار اندازه گیر درولیکی مطلوب را برای + ع جریان‌سنج توسط کارخان لوله‌هاء محاسبه سطح مقط ی (که از تکنولوژی‌های م< صورت اتوماتیک کل << ها هم با تاییدیه‌های واسن< دگیری آب در شبکه‌ها داده) سس ۵ 2 0۵ ۵ تا وس ۱ ۵ ۵ 2-۱ ۵ وس ۵ ۵+ تا 0۳9 2-۵ کان اندازه گیری شد بولت بیش‌تری انجا وآن به سادگی تو امهیا کرد. طول : عص می‌شود. ند) در دسترس هن ی آبیاری و زهکشی ۳ عدد رینولز (0٩ا) ت‌جریان و حجم می‌شود. زیرا: قیق خط لوله ۰۰ ۱ که 5 ت حد قابل قبول -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - ضوابط انتخاب و نحوه بهره‌برداری از نجهیزات اندازه‌گیری در شبکه آبیاری نحت فشار (مطالعه و طراحی) ۹۹/۱۱/۳۵ ۱۳۵ - اگر یک سیستم خط لوله به خوبی طراحی شده باشد. در صورت نیاز به واسنجی مجدد. جریان‌سنج به راحتی از خط لوله برداشته شده و مجددا توسط کارخانه سازنده یا سایر نهادها کالیبره می‌شود. - جریان‌سنج‌ها به سهولت توسط اتصالات استاندارد و در دسترس, قابل نصب‌کردن هستند. به دلایلی که در بالا در مورد جریان‌سنج‌ها در خطوط لوله ذکر شد. انتخاب جریان‌سنج و برآورد حجم آب عبوری در ابگیرهای خط لوله موجود یا جدید. بیش‌تر به یک آنالیز هزینه تبدیل شده است تا یک موضوع کارشناسی. مهم‌ترین پارامتری که باید در انتخاب یک سامانه جریان‌سنجی مدنظر قرار گیرد. پایداری روش است. استفاده از بهترین و دقیق‌ترین روش‌هاء در صورت عدم پایداری, به معنی هدر دادن هزینه و زمان است. از این‌رو صرف استفاده از روش‌های نو و پیشرفته. تضمین‌کننده موفقیت یک سامانه جریان‌سنجی نخواهد بود و درصورتی‌که همه پیش‌شرط‌های کاربرد این ابزارها فراهم نباشد. استفاده از همان روش‌های قدیمی ارجح‌تر است. این استدلال که روش‌های جدید جریان‌سنجی لزوما بهتر از روش‌های معمول گذشته است. استدلال دقیقی نیست. ۵-۷- عوامل موثر بر انتخاب نوع تجهیزات اندازه‌گیر در آبگیر واحد مزرعه در شرایطی که انتقال و توزیع» تحت‌فشار بوده و آبیاری در سطح مزرعه. آبیاری سطحی باشد به فصل ۶ مراجعه شود. اما اگر آبیاری در سطح مزرعه نیز تحت‌فشار باشد. لازم است با توجه به نوع آبیاری و شرایط زیر تصمیم‌گیری شود: - سازمان بهره‌برداری و دانش بهره‌برداران - نوع شیراآلات قطع و وصل جریان در شبکه اصلی آبیاری و پیش‌بینی اجرای خودکارسازی - دقت مورد نیاز در تحویل آب - سهولت کاربری و ایمنی دستگاه‌ها - محدوده تغییرات آبدهی - دائمی یا گردشی بودن جریان آب به مزرعه با توجه به معیارهای مذکورء از بین تجهیزات اندازه‌گیری که در فصل ۵ برای شبکه‌های آبیاری تحت‌فشار بیان شد و با توجه به محدوده شدت‌جریان معمول در شبکه‌های فرعی آبیاری تحت‌فشارء انواع کنتورهای حجمی قابل پیشنهاد است. معمولا در ابتدای ورودی آب به تمامی ماشین‌های آبیاری مثل سنترپیوت. لینیر و ویلموو و ...» یک جریان‌سنج ضرورت دارد. اما در بقیه موارد. ابتدای هر مزرعه که نقطه تحویل آب به مصرف‌کنندگان است. نصب جریان‌سنج ضروت ایجاد خلا در قطع و وصل جریان آب در کنتورهای مکانیکی. کنتورهای الکترومفناطیسی با آلتراسونیک همراه با داده‌نگار با باطری با عمر طولانی چند ساله. روش مطلوب و منطبق بر شرایط حاکم در بیش‌تر نقاط کشور است. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۸ مبانی و معیارهای تغییرات در سامانه‌های اند) ز هگیری شکه‌های درحال ساخت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - مبانی و معیارهای تغییرات در سامانه‌های انداز هگیری شبکه‌های درحال ساخت ‏ ۹۹/۱۱/۳۵ ۳۹ ۱-۸- ارزیابی سریع فرآیند ارزیابی سریع در پروژه‌های آبیاری» برنامه کوتاه مدت جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل داده‌های ستادی و میدانی می‌باشد. در این فرایند کلیه اطلاعات و نقشه‌های پروژه در دست اجرا و روند پیشرفت فیزیکی پیمان شبکه مورد نظر,ء بررسی می‌شود. بدین‌وسیله آمکان سنجش و لزوم تغییر در سخت‌افزارها و نرم‌افزارهای سامانه اندازه‌گیری پروژه در دست ساخت. فراهم می‌گردد و با پردازش و تحلیل عملکرد سامانه پیشنهادی و میزان رضایتمندی از این روش در منطقه و پروژه‌های مشابه و ملحوظ نمودن سیاست‌های عمومی دولت و رویکرد بهره‌برداران محلی به این سامانه. دستورالعملی برای تغییر و جایگزینی یا بهبود و ارتقای آن فراهم می‌گردد. از این‌رو عناوین مورد بررسی به قرار زیر است: الف- ار کان و اجزای سامانه پیشنهادی شامل سازه‌هاء تجهیزات. نقاط کلیدی اندازه‌گیری و مدیریت آن ب- مقایسه و سنجش نسبت به آخرین ضابطه و دستورالعمل سازمان برنامه و بودجه کشوردر این زمینه ج- پیشرفت فیزیکی پروژه در دست اجرا و امکانات و محدودیت‌های آن اصول و محورهای ضروری در آرزیابی سریع و تشخیص مناسب یا نامناسب بودن سامانه اندازه‌گیری به قرار زیر توصیه می‌شود: - توجه به کار گروهی مشترک با برخورداری از تخصص‌های چند جانبه - تاکید بر دیدگاه تحویل حجمی آب - توجه به ویژگی‌های منحصر به فرد پروژه و پرهیز از توصیه‌های کلیشه‌ای در ارزیابی سریع. شناخت و تحلیل هر یک از پارامترهای آرزیابی, نیاز به تخصص ویژه دارد و قطعا وجود صرفا یک نوع تخصص برای انجام ارزیابی موفق, کارآمد نخواهد بود. اگر چنانچه بررسی یک پروژه آبیاری توسط گروهی متشکل از مهندسین آبیاری» عمران. کشاورزی, اقتصاد کشاورزی و یک جامعه‌شناس یا کارشناس اجتماعی انجام گردد» موجب شناخت همه جانبه و تمرکز در مسائل مختلف و خاصی می‌گردد که در مورد هر تخصص با تخصص دیگر کاملا متفاوت خواهد بود. اما در آرزیابی سامانه اندازه‌گیری با استفاده از متخصصین چند گرایشی» که علاوه بر تخصص اصلی می‌توانند در بعضی از تخصص‌های دیگر ۳-۸- کارشناسان تیم ارزیابی تخصص‌های مورد نیاز برای تیم مطالعاتی شامل یک یا چند تخصص از موارد زیر خواهد بود: مهندس آبیاری. مهندس مکانیک. مهندس عمران, کارشناس جامعه‌شناسی یا علوم اجتماعی هر چه افراد تیم بیش‌تر باشد مدت زمان طولانی‌تری برای تهیه گزارشات و ارائه توصیه‌ها صرف خواهد شد. همچنین هر چه گروه مطالعاتی بزرگ‌تر باشد. افراد گروه محافظه‌کارتر و محتاط‌تر خواهند شد و کم‌تر به ارائه توصیه‌های جدید -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ ۵ ضوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی آب با سابقه کاری در طراحی شبکه‌ها از جمله این کارشناسان هستند. ۳-۸ برنامه ارزیابی اجزا مرتبط طرح طبعا جمع‌آوری اطلاعات زیاد و دقیق اما کم مصرف که با تاخیر زیاد به دست آید. برای پروژه‌های در دست ساخت نمی‌تواند کارساز و مفید باشد. جمع‌آوری اطلاعات کم‌تر با دقت قابل قبول و قابل استفاده که در مدت کوتاهی به دست آید. قطعا راه‌کار صحیحی خواهد بود. جهت تصمیم‌گیری سریع در مورد چگونگی دریافت اطلاعات در مورد نحوه انتخاب و بهره‌برداری از سازه‌های اندازه گیری و سامانه طرح در دست اجراء اقدامات زیر ضروری است: افراد و دستگاه‌های اجرایی و مدیریتی مرتبط که لازم است طرف مشورت باشند: - آبیاران مطلع. تشکل‌های موجود کشاورزی در منطقه - مطلعین از مدیریت آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی - واحد بهره‌برداری شرکت‌های سهامی آب منطقه‌ای - مطلعین در شرکت‌های تعاون روستایی مدارک و اسناد مورد نیاز مطالعاتی طرح: - مدارک و اسناد طراحی و ارزیابی پروژه شامل گزارش فنی و دستورالعمل بهره‌برداری و نگهداری طرح - گزارش‌های قبلی مطالعات و بررسی‌هاء آرزیابی‌ها و مطالعات ویژه در مورد سازه‌های اندازه‌گیری و بهره‌برداری طرح و نگهداری در منطقه طرح - مدارک و اسناد تاریخی نشان‌دهنده منازعات قومی و قبیله‌ای و مشکلات در تحویل آب - دستورالعمل‌ها و بروشورهای و تجربیات مثبت و منفی در توزیع و تحویل آب - مدارک و اسناد اجرایی طرح - پیشرفت فیزیکی طرح - امکانات و محدودیت‌ها در تغییرات پیمار: ن ۳-۸ تصمیم‌گیری جهت اقدام اولین گام شناخت از به‌روز بودن طرح در دست اجرا است. اگر طرح مطالعاتی با فاصله زمانی زیادی به اجرا رفته و سامانه اندازه گیری بازنگری نشده باشد. پرداختن به موضوع تغییر و بهسازی ضروری است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - مبانی و معیارهای تغییرات در سامانه‌های انداز هگیری شبکه‌های درحال ساخت ‏ ۹۹/۱۱/۲۵ ۵۱ دومین گام تعیین مرحله اجرا و پیشرفت فیزیکی کار است. در شبکه‌های آبیاری نقلی روباز به طور قطع تغییرات از یکی از مراحل به بعد با مشکلاتی همراه خواهد بود که باید مورد توجه قرار گیرد. گام سوم مقایسه و تصمیم در مورد چگونگی ایجاد تغییر در سامانه پیشنهادی و در حال اجرا است. آنچه مسلم است در شبکه‌های تحت فشار در هر مرحله‌ای از کار مشکلات تغییر به مراتب کم‌تر بوده و ضروری است مسایل قراردادی پیمانکار حل و فصل شود و اما در شبکه‌های سطحی این موضوع شرایط پیچیده‌تری دارد که تیم ارزیاب ابعاد آن را روشن کرده و توصیه‌های لازم را با در نظر گرفتن جمیع جهات اعلام می‌نماید. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ٩ ‏فصل بازرسی تجهیزات سامانه اندازه گیر ری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - بازرسی نجهیزات سامانه اندازه‌گیری ۹/۳۵ ۸۵ ۱-۹- ضرورت‌ها و چارچوب بازرسی تجهیزات اندازه‌گیری اولین و اصولی‌ترین گام برای شناخت نیازهای نگهداری, بازرسی شبکه است. بازرسی اجزای شبکه با در نظر داشتن اهداف زیر باید انجام شود: - آشکارشدن شرایطی که ممکن است موجب اختلال در بهره‌برداری گردد. - ارزیابی کفایت سازه‌ها و تاسیسات در ارائه خدماتی که برای آن منظور طراحی شده‌اند. - توجه به دامنه فرسودگی یا خرابی تاسیسات و تجهیزات بازرسی شبکه و تهیه گزارش باید توسط کارشناس مجرب دارای صلاحیت. انجام پذیرد. گزارشات بازرسی باید مکتوب بوده و دربرگیرنده مشاهدات و توصیه‌های لازم برای اقدامات اصلاحی و میزان فوریت آن‌ها باشد. به دلیل این که عوامل بهره‌برداری در طول فصل آبیاری تمامی اجزای شبکه را زیر نظر دارند.ء می‌توان تمامی یا بخش‌هایی از کار بازرسی شبکه را (خصوصا مواردی که جنبه عمومی و ظاهری دارند) با آموزش عوامل بهره‌برداری با هزینه کم‌تر به بهره‌برداران واگذار کرد. این کار را از طریق تهیه فهرست‌های کنترلی با توجه به مواردی که ناشی از عملکرد نادرست اجزای شبکه می‌شود. می‌توان انجام داد. به عنوان مثال خرابی دریچه‌های آبگیری یا نشت از پاشنه خاکریزها یا تخریب پوشش کانال یا بدنه آن راء میراب کانال که تقریبا هر روز بازه خاصی را تحت نظر دارد. بازدید کرده و گزارش نماید. انواع بازرسی‌های متعارف مورد نیاز در شبکه‌های آبیاری و زهکشی را می‌توان به شرح زیر تقسیم‌بندی نمود: - دوره‌ای بسیاری از تجهیزات موجود در شبکه‌های آبیاری و زهکشی باید بر طبق دستورالعمل‌های ارائه شده توسط شرکت سازنده و پیمانکار نصاب مورد بررسی و آزمایش قرار گیرند. به عنوان نمونه شرکت‌های سازنده کنتورء زمان‌بندی خاصی را برای بازرسی از درستی کارکرد آن ارائه می‌دهند. <- موردی بر اساس اطلاعات دریافتی از منابع مختلف همچون واحد بهره‌برداری یا گزارشات مردمی, لازم است که از محل‌های دارای مشکل بازدید شده و در صورت نیازء برای رفع عیب اقدام شود. - ویژه با وقوع هرگونه شرایط ویژه همچون سیل یا زلزله یا تغییرات ناگهانی فشار و قطع و وصل غیر عادی در شبکه‌های تحت فشارء لازم است که از شبکه بازدید به‌عمل آید و سلامت فیزیکی شبکه مورد بررسی قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۶ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی - بازدید قبل از هر فصل آبیاری حداقل سالی یک‌بار بعد از فصل آبیاری باید کارشناسان و کاردان‌های فنی صلاحیت‌دار. شبکه را جهت شناسایی خرابی‌ها و بررسی نیازهای نگهداری, پیمایش صحرایی کند. همچنین در این بازرسی‌ها باید اطمینان حاصل شود که اقدامات انجام شده قبلی برای نگهداری شبکه موثر بوده است. جهت بازرسی سیستماتیک شبکه لازم است که از فهرست کنترلی" استفاده شود. سازه‌ها و ابزارهای اندازه گیری آب نیازمند فهرست کنترلی ویژه‌ای می‌باشند که باید توسط شرکت سازنده تجهیزات و پیمانکار نصاب تهیه گردد. برای تهیه فهرست کنترلی آبنیه و تجهیزات و لوله‌ها حسب مورد باید مواردی همچون موضوعات زیر مورد توجه قرار گیرد: ۵ کنترل ابنیه از نظر عملکرد. نشت. نشست. ترمیم. تغییر شکل و ... ۵ کنترل تجهیزات فلزی از نظر عملکرد. تغییر شکل, زنگ‌زدگی, رنگ‌آمیزی» روان‌کاری» ترمیم و ... ۵ کنترل نیاز به لایروبی ۵ کنترل خاکریز اطراف سازه 0۵ کنترل وجود و کفایت تجهیزات ایمنی * لوله‌ها و تجهیزات وابسته ۰ بررسی ظاهری میزان نشت. فرسودگی و تغییر شکل لوله‌های غیر مدفون ۵ کنترل میزان نشت لوله‌های مدفون با استفاده از تجهیزات نشت‌یاب و نشست خاک روی لوله‌ها ۵ کنترل عملکرد تجهیزات وابسته به خطوط لوله همچون شیرقطع و وصل, شیر هوا و ... ۵ بررسی وضعیت آب‌بندی اتصالات بازرسی در محل توسط یکی از افراد زیر صورت می‌گیرد: کارمند اداره آب * میراب ناحیه آبیاری مزرعه * یک هیدروگرافر آب زیرزمینی ناحیه آبیاری * یک مسوول اندازه‌گیری آب واحد آبیاری (واحد زراعی) * یاافراد دیگری که مورد تایید اداره آب باشند. اذنا ۵۵۷ -1 ۲- به ضابطه شماره ۳۱۳ سازمان برنامه و بودجه کشور با عنوان «فهرست خدمات مهندسی مطالعات بهره‌برداری و نگهداری از سامانه های آبیاری و زهکشی در حال بهره‌برداری» مراجعه شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - بازرسی نجهیزات سامانه انداز هگیری ۹/۳۵ ۸۷ ۲-۹- عوامل کاهش‌دهنده درستی اندازه‌گیری اگر متصدیان از تکنیک‌های اندازه گیری نامناسب استفاده نمایند. وسیله‌ای که در یک موقعیت ایده‌آل به طرز صحیحی نصب شده و نگهداری منظم داشته است. همجنان اندازه‌گیری‌های نادرست ارائه خواهد کرد. اندازه گیری بارأبی در یک سرریز لبه تیز (یک موضوع ظاهرا ساده) به جز در شرایط ایده‌آل می‌تواند مشکل باشد. ارتفاع آب در بالای لبه تیغه سرریز یا بالای رأس سرریز مثلنی. بارأبی نامیده می‌شود و در نقطه‌ای اندازه‌گیری می‌شود 8 11۳ بار آبی سرعت شتاب به واسطه جاذبه 9.81 <8 4 با ی ات که یه اس 2 این فضا باید با هوای آزاد در سس ۸ 3 ارتباط باشد. م : م۱( + سرت ار ام ۲۲۲ ۲۲۲۲۲ ۲۲۷ ۷ ۴ ۴۴ ۷۲ ۴ دک زک مک زا را ما ۳ ۳ ۳۲ ۳ ۲۷ شکل ۱-۹- فاصله مناسب اندازه‌گیری در یک سرریز لبه تیز موقعیت نامناسب اندازه گیری یا خطا در اندازه‌گیری بارأبی در یک فلوم به دلیل انحنای سطح آب می‌تواند به خطای به جای اعتماد به ابعاد ذکر شده روی نقشه‌هاء باید ابعاد سازه را در میدان کنترل کنند. ۲-۲-۹- اندازه‌گیرهای موردی (تعداد کم اندازه‌ گیری‌ها) وقتی که یک بارأبی یا سرعت. اندازه‌گیری می‌شود. متصدی باید فرض کند که آبدهی به دست آمده فقط در همان لحظه اندازه گیری. رخ داده است. در بسیاری از سیستم‌هاء اندازه‌گیری فقط یک‌بار در روز یا فقط وقتی که برخی تغییرات شده توسط افت بارآبی, بالا آمدن برگشت آب. خزش یا نوسانات دریچه نادیده گرفته می‌شود. مساله ساده نیست؛ عوامل زیادی باید در تعیین تعداد قرائت‌های انجام شده در روز یا در واحد زمان دیگر. در نظر گرفته شود. اگر در سیستم تامین. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی صبح و شب بهتر از یک قرائت خواهد بود. اگر قرائت لحظه‌ای دقیق از جریان بسیار متغیر لازم باشد. چاهک اندازه‌گیری به لوله رابط با قطر بزرگ‌تر نیاز دارد تا تاخیر زمانی را کاهش دهد. ۳-۲-۹- استفاده از وسابل اندازه‌گیری نامناسب هر وسیله اندازه گیری آب. محدودیت خاص خود را دارد. پس یک نوع وسیله نمی‌تواند در هر موقعیت و تحت هر شرایطی به کار برده شود. برای مثال, در سرریزهای لبه تیز اگر بارأبی به طور محسوس کم‌تر از ۶ سانتی‌متر یا بزرگ‌تر از اندازه گیری بارأبی پایین‌دست یا دوم احتمال امکان قرائت‌های اشتباه را دو برابر می‌کند. با افزایش استغراق, اندازه تفاضل‌های بارآبی کاهش یافته و به سمت مقادیری نزدیک می‌شود که تقریبا برای تغییرات کوچک شکل و افت اصطکاکی هم اندازه است. بنابراین تصحیح برای استغراق خیلی زیاد. بسیار نادرست است. وسیله اندازه گیری پروانه آبی نباید به طور دائمی در محل‌هایی نصب شود که علف. آشغال در حال حرکت. یا رسوب وسایل مستغرق مانند دریچه‌های اندازه‌گیری یا سایر انواع روزنه‌ها نباید در محل‌هایی که بار بستر متحرک می‌تواند سبب انسداد دهانه (به طور کامل یا جزئی) شود. مورد استفاده قرار گیرد. کاربر وسایل اندازه گیری برای آبیاری نباید توقع درستی بیش از 2-۲ درصد داشته باشد حتی برای وسایل استاندارد که به صورت مناسب انتخاب. نصب و نگهداری شده است. ۳-۹- میزان تاثیر واسنجی تجهیزات اندازه‌گیری در دقت خروجی اغلب سرریزها و پارشال فلوم‌های استاندارد شده برای اندازه گیری آبدهی, در سطع وسیعی در شرایط آزمایشگاهی با صحرایی واسنجی شده و نتایج به دست آمده به صورت جدول یا منحنی چاپ و منتشر شده است. چنانچه وسایل اندازه گیری با ابعاد و مشخصات استاندارد ساخته شود. می‌توان به طور مستقیم از جدول و منحنی‌های مذکور استفاده کرد. در این موارد دقت اندازه‌گیری زیاد و بین ۱/ * تا ۵./ ل خواهد بود. در مورد سازه‌های ساختمانی ثابت مخصوص اندازه گیری. درصورتی که از نظر مصالح مورد استفاده و اندازه‌ها.ء استانداردهای مربوط رعایت نشده باشد. استفاده از جدول‌ها و منحنی‌های استاندارد نتایجی با تقریب بیش از 2/۵ به دست خواهد آمد و به منظور افزایش دقت. در هر مورد واسنجی صحرایی در محل استقرار سازه مورد نظر لازم است. معمولا در مواردی که برای اندازه‌گیری آبدهی جریان از دریچه‌های معمولی, کشویی و سایر دستگاه‌های موجود استفاده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - بازرسی نجهیزات سامانه انداز هگیری ۹/۳۵ ۸۹ می‌شود. واسنجی آن‌ها ضروری است. در موقع واسنجی یک دستگاه یا سازه» اندازه‌ گیری آبدهی و ارتفاع یا تراز آب مقادیر مختلف آبدهی قابل اندازه گیری به وسیله دستگاه‌های مذکور را در بر گیرد. در محل اندازه گیری باید ابعاد مقطع انتخابی معلوم و برای ترازهای مختلف سطح آب مدرج شده باشد. محل انتخابی واسنجی باید در بالادست محل دستگاه اندازه گیری مورد واسنجی قرار گرفته باشد و در قسمتی از مسیر جریان که مستقیم و فاقد انحناست و خارج از شعاع تاثیر امواج یا هر عامل ایجادکننده عدم یکنواختی جریان, در نظر گرفته شود. به منظور دستیابی به جدول یا منحنی‌های با قابلیت انطباق دقیق و مناسب. لازم است اندازه‌گیری به وسیله مولینه و با قرائت‌های متعدد انجام گیرد. زیرا اندازه گیری به تعداد کم. نتایجی با اختلاف زیاد به دست می‌دهد. روش دیگر برای واسنجی. در صورت فراهم بودن شرایط لازم استفاده از یک سرریز یا پارشال فلوم با اندازه‌ها و مشخصات استاندارد است. در این صورت نتایج حاصل شده از دقت لازم برخوردار خواهد بود. وسیله مذکور در بالادست دستگاه مورد واسنجی (دستگاه اندازه‌گیری دائمی) به طور موقت نصب می‌شود. استفاده از این روش مستئلزم وجود شیب مناسب یا اختلاف ارتفاع کافی سطح آب در محل نصب دستگاه موقت است. به طوری که شرایط ریزش آزاد (غیر مستغرق) آب فراهم باشد. ۴-۹- عیوب احتمالی هر یک از تجهیزات اندازه‌گیری و تاثیر آن‌ها در دقت خروجی عوامل موثر در میزان دقت خروجی ابزارها و دستگاه‌های اندازه‌گیری جریان آب به شرح زیر است: ۱-۴-۹- شرایط جربان ورودی به سازه یا ابزار اندازه‌گیری شرایط نامناسب جریان بلافاصله در بالادست وسیله اندازه گیری می‌تواند سبب خطاهای بزرگ در تعیین آبدهی شود. به طور کلی, جریان ورودی جریان به سمت وسیله اندازه‌گیری بایدبه صورت آرام باشد. جریان‌سنج ونتوری» به جریان ورودی مستقیمی به اندازه ۱۰ برابر قطر لوله نیازمند است. جریان کانال باز به جریان ورودی مستقیم بدون مانع به اندازه ۰ برابر شعاع هیدرولیکی نیازمند است. معیارهای کاربردی شرایط جریان ورودی توسط باس (۱۹۸۹) به صورت زیر آرائه شده است: - اگر عرض کنترل, بزرگ‌تر از ۵۰ درصد عرض کانال جریان ورودی باشد. در این‌صورت به اندازه ۱۶ برایر متوسط عرض جریان ورودی, به کانال مستقیم و بدون مانع نیاز است. - اگر عرض کنترل کم‌تر از ۵۰ درصد عرض کانال جریان ورودی باشد. در این‌صورت به اندازه ۲۰ برابر عرض مقطع کنترل به کانال مستقیم و بدون مانع نیاز است. - اگر جریان بالادست. کم‌تر از عمق بحرانی باشد.ء پرش را باید به اجبار به‌وجودآورد. در این‌حالت به میزان ۳۰ برابر اندازه بارآبی در کانال, بعد از محل پرش به کانال مستقیم و بدون مانع نیاز است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۰ ۹/۱۵ برابر ۴-۹ ۵ +ضوابط انتخاب و بهره‌برداری از نجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زه - اگر از تیغه‌های هادی برای اصلاح و ملایم کردن جریان نزدیک شونده استفاده شده باشد. دراین‌صورت میزان ۱۶ برابر اندازه بارابی, بین تیغه‌ها و محل اندازه‌گیری باید فاصله باشد. عمولا در اثر شرایط نامناسب جریان ورودی. خطاهایی به میزان ۲۰ درصد رخ می‌دهد. و اگر شرایط جریان ور ر شکل ‎)۲-٩۹(‏ نسبت‌های استاندارد. برای سرریزهای مستطیلی, ذوزنقه‌ای. مثلثی ۹۰ درجه. نشان داده شده اس ت جریان ورودی به سمت سریرز باید کم‌تر از ۰/۱۵ متر بر ثانیه باشد. این مقدار سرعت معادل با خطای با اندازه بارأبی در بالادست تیغه سرریزء تخمین زده شود. (ممکن است ۳ و 13 در حداقل کم 1 در بالای شکاف دا <خخ--- جریان مقدار نگهداشته شود.) ید۳ اندازه گیری می‌شود یط جزییات لبه سرریز سرریز ذوزنقه‌ای محل ترجیحی اشل دستی یچ ۴! ۹ چا ۳ 0 را اک ار 2 مج / ۰/39 ۸ 71 جوا از 7 ۳۶ ۶ 0 وس ۳ 7۳ 27-1۱۳۱ جایگاه اشل دستی اضطراری ا2 ِ ۱ | ی سح نا حوص ‏ ی ی .ی یتک 9 هد ی س ۹ 2 شسظ ۱ سرریز مستطیلی ‏ | رت درو وک 1 0 را ۱ ۹ ای پس ۷۸ ایا ۱ بده تست ۴ ۹ ط , فا ۷( ۸۷۶ 07 سسبا ای سهه . ۸ 1 [ مش 0 هک !7 شکل ۲-۹- نسبت‌های استاندارد. برای سرریزهای مستطیلی. سبپولتی. مثلثی ۹۰ در حه -۲- تلاطم (طم جریان ممکن است به صورت جوشش‌های سطح آب یا گرداب‌های سه بعدی که به‌طور تصادفی پدید و نای ود.ء شناخته شود. تلاطم شدید تاثیر نامطلوبی روی درستی هر نوع وسیله اندازه‌گیری تاثیر خواهد گذاشت به‌و م استفاده از جریان‌سنج‌ها یا هر نوع پروانه آبی. موجب اثر نامطلوب حادتری می‌شود. سح . به دی آبی ۶۱ بد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - بازرسی نجهیزات سامانه انداز هگیری ۹/۳۵ (۱۶ عبور جریان کم عمق از روی بستر زبر یا شیب‌دار می‌تواند سبب تلاطم گردد. علف‌های هرز یا سنگ‌چین‌های حفاظتی ریزش کرده در سطح مقطع جریان یا در طول دیواره‌ها یا ته‌نشینی رسوب در بالادست وسیله اندازه‌گیری نیز تلاطم اضافی می‌تواند موجب ایجاد خطای ۱۶ درصدی یا بیش‌تر در اندازه‌گیری شود. بنابراین جریان را در هنگام نزدیک شدن به سازه یا وسیله اندازه‌گیری باید اصلاح کرد تا به جریان آرام کانال تبدیل شود. ۳-۳-۹- سطح ناهموار آب سبب بروز خطا در اندازه‌گیری آبدهی گردد. جایی که تلاطم سطح آب. مانع تعیین دقیق بارأبی شود خطاهای ۱۰ ۲۰۱ درصد متداول است. برای به‌دست آوردن جریانی با سطح هموارء وسایل ویژه کاهش موج (سازه موج‌گیر) مورد نیاز است. در صورتی که طول سازه موج‌گیر چهار برابر عمق جریان باشد. می‌تواند تا ‎٩۳‏ درصد موج را کاهش دهد. ی امواج ۷./ تا ۴۰./ ارتفاع الوار یا بتد ۳ امواج نامطلوب 1 ۳۲ ۷ رحس مب درصت کاهتن مرج ۱۳-۵ ۳۳ شکل ۳-۹- زیرگذر جلوگیری کننده از موج ۴-۴-۹- بارآبی نظیر سرعت در هنگام ورود جریان (شکل ‎.)۱-٩‏ افت ۲ سانتی‌متری سطح آب. درست در بالادست سرریز معمول است و نشان‌دهنده افزایش سرعت به مقدار ۰/۲۴۴:۲/۵ است. اگر بارأبی روی سرریزء کاملا نزدیک سرریز اندازه گیری شود. مقدار بارآبی می‌تواند به اندازه ۲ سانتی‌مترکوچک‌تر باشد. این مقدار اختلاف. خطایی بالغ بر ۳۵ درصد آبدهی گزارش شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶۲ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی هر افزایشی در سرعت نسبت به شرایط استاندارد. منجر به اندازه‌گیری بارابی کم‌تر از اندازه واقعی روی سرریز خواهد شد. بنابراین. آب بیش‌تر از مقدار اندازه گیری شده. تحویل داده خواهد شد. دلایل بارأبی نظیر سرعت اضافی شامل؛ عمق نامناسب حوضچه بالادست سرریزء رسوب‌گذاری در حوضچه بالادست و توزیع نامناسب سرعت عرضی در بالادست سرریز ۵-۴-۹ الگوهای جریان نامناسب توزیع نامناسب جریان که در بالادست یک وسیله اندازه گیری وجود دارد را غالبا نمی‌توان به هیچکدام از عوامل یاد شده فوق, نسبت داد. پس بهترین راه‌حل, این فرض است که توزیع نامناسب علل متعددی دارد. کار را با عوامل آسان آغاز کنید و تمام فهرست علل را بررسی کنید و هر علت احتمالی ایجاد الگوی نامناسب جریان را تا حصول شرایط جریان مطلوب بررسی کنید. دهانه‌های آبگیری که در نزدیکی و بالادست وسیله اندازه گیری واقع شده باشد. می‌تواند شرایط جریان ورودی نامناسب را ایجاد کند. به همین ترتیب پایه پل‌هاء انحناهای کانال, یا مقطع اریب در اندازه‌گیری موثرند. در چنین شرایطی جابه‌جایی وسیله اندازه‌گیری تنها راه‌حل ممکن می‌توانند باشد. بین موانع و سازه آرامکننده و وسیله اندازه‌گیری باید کانال مستقیم بدون مانع به طول ۱۰ برابر عرض کانال وجود ۶-۳-۹ شرایط جریان خروجی به همان اندازه که شرایط جریان ورودی می‌تواند مشکل‌ساز باشد.ء شرایط جریان خروجی نیز می‌تواند سبب بروز خطا در اندازه گیری شود. اما با این شرایط در عمل زیاد با آن مواجه نمی‌شویم. به طور کلی اطمینان از این که برگشت آب. سازه‌ای را که برای شرایط آزاد طراحی شده مستغرق نکند یا به زیر آب نبرد. کافی است. گاهی اوقات فلوم در رقوم بسیار پایینی کار گذاشته می‌شود و برگشت آب. گلوگاه آن را به شدت مستغرق می‌کند. در این صورت خطاهای بزرگی در اندازه گیری آبدهی ایجاد می‌کند. افزایش ارتفاع کف فلوم تنها راه بهبود چنین حالتی است مگر این‌که امکان حذف بعضی از موانع موضعی پایین‌دست برای کاهش برگشت آب. وجود داشته باشد. سرریزهای لبه تیز باید به طور آزاد تخلیه شود نه مستغرق, گرچه استغراق جزیی (برگشت آب می‌تواند به اندازه ۱۰ درصد بارأبی روی تاج بالا آید) آبدهی را به مقدار قابل اغماض کاهش می‌دهد (کم‌تر از ۱ درصد). ارتفاعی که آب در پشت سفره تحتانی یک سرریز بالا می‌آید. معیاری از خطای آبدهی است. برای مثال, اگر روی یک سرریز ۳ فوتی بدون فشردگی (هم عرض)» مقدار بارأبی برابر ۳۰/۵ سانتی‌متر باشد و بالا آمدگی سطح آب پشت سفره زیرین ‎٩‏ سانتی‌متر باشد.ء خطای اندازه گیری آبدهی حدود ۶/۵+ درصد خواهد بود. اگر سطح آب فقط تا ۳ سانتی‌متر بالا آید خطا برای همان سرریز و بارآبی. ۲/۵+ درصد خواهد شد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - بازرسی نجهیزات سامانه انداز هگیری ۹۹/۳۵ ۶۳ اگر بارآبی بالادست سرریز به مقدار قابل توجهی پایین افتد در این‌صورت سرریز به اندازه کافی هوادهی نشده است. یک آزمایش ساده برای بررسی کافی بودن هوادهی, جدا کردن سفره آب از تیغه سرریز با دست یا با وسیله‌ای مانند بیل برای یک مدت زمانی است که به جریان کامل هوا اجازه داده شود زیر سفره آب وارد شود. بعد از برداشتن دست یا بیل. نباید سفره آب به تدریچ به سمت تیغه سرریز متمایل شود (در مدت چند دقیقه یا بیش‌تر). اگر نیم‌رخ طولی فوقانی سفره آب به همان صورت زمان هوادهی کامل باقی بماند. سرریز دارای هوادهی کافی است. اگر سفره آب به وجه پایین‌دست سرریز چسبید و به شکل واضحی برنخاست. ممکن است آبدهی سرریز به اندازه ۲۵ درصد از مقداری که توسط قرائت بارأبی تعیین می‌شود. بیش‌تر باشد. به طور کلی این مشکل در جریان‌های کم با بارهای آبی نزدیک به ۶ سانتی‌متر و کم‌تر نمایان می‌شود و در سرریزهای مثلثی بیش‌تر رخ می‌دهد. عملکرد خوب. مستلزم کنترل سفره آب. قبل و بعد از قرائت‌ها می‌باشد. ۷-۳-۹- شرابط اقلیمی و فرسودگی تجهیزات تیغه‌های سرریز لبه تیز در وسایل قدیمی‌تر اندازه گیری آب غالبا دارای شرایط بدی هستند. عموما تیغه‌ها با لبه‌های کند و مضرس. جدا شده از دیواره‌های فرازبند. حفره‌دار و پوشیده شده از دانه‌های برجسته زنگار و غیر قائم هستند.گاهی تیغه‌های سرریز دارای فرورفتگی بوده و غیر افقی هستند. نشان‌گرهای اندازه‌گیری فرسوده بوده و قرائت آن‌ها مشکل است. ورودی‌های چاهک اندازه گیری در رسوبات دفن شده یا با آشغال و علف مسدود می‌شوند. سرریزهای لبه پهن و فلوم‌ها به علت یخ‌زدگی جابه‌جا و از تراز خارج می‌گردد. دریچه‌های اندازه گیر با شن یا آشغال از شکل هندسی اولیه خارج شده و صفحات دریچه. تاب و ترک برمی‌دارند. وقوع موارد فوق و سایر شکل‌های فرسودگی غالبا سبب ایجاد خطاهای جدی در اندازه گیری‌های آبدهی می‌شود. -۵-۹٩‏ بررسی اجمالی روش‌های عیب یابی و تعمیر تجهیزات مختلف انواع عیوب احتمالی ابزارها و سازه‌های اندازه گیری: - عیب تدریجی سازه یا ابزار در اثر فرسودگی قطعات به مرور زمان که موجب خارج شدن از رواداری مجازخارج شود و خطای اندازه‌گیری به مرور زمان افزایش یابد. - عیوب سازه یا ابزار در اثر از کار افتادن یک یا چند جزء یا از کار افتادن سازه یا ابزار یا ارائه عددی کاملا غیر منطقی, که به راحتی قابل تشخیص است. ۶-۹- تجربیات قابل دسترس در مورد سوابق عملکرد سازه‌ها و تجهیزات اندازه‌گیری در شرابط ابران بررسی‌های متعددی توسط محققین مختلف طی چندین سال بر روی عملکرد سازه‌ها و تجهیزات اندازه‌گیری صورت گرفته است که خلاصه استخراج نتایج این تحقیقات در پیوست یک ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۵ مخفخوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ۷-۹- عملکرد سازه‌های استاندارد و غیراستاندارد وسیله استاندارد واقعی وسیله‌ای است که به شکل کاملی توصیف شده» به‌درستی واسنجی شده. به‌درستی ساخته و نصب شده و به شکل مطلوبی نگهداری شده تا انتظارات اصلی را تامین کند. در این‌صورت است که به معادلات و جداول یا منحنی‌های استاندارد آبدهی, می‌توان اعتماد نمود تا اندازه گیری‌های دقیق آب را ارائه کنند. نگهداری وسیله استاندارد. فقط شامل کنترل ظاهری و اندازه گیری چند قطعه یا طول مشخص برای حصول اطمینان از آن‌که وسیله اندازه گیری از حالت استاندارد خارج نشده باشد.ء است. در مقابل آن دسته از تجهیزات اندازه‌گیری که زمانی دقیق و قابل اعتماد بوده‌اند. اما خراب شده‌اند. تجهیزانی وجود دارد که به دلیل عدم مهارت. هرگز به درستی نصب نشده‌اند. این دسته شامل ابزارهایی هستند که تراز نشده‌اند یا خارج از راستای قائم نصب شده‌اند. آن‌هایی که اریب یا خارج از تنظیم هستند. آن‌هایی که تحت فشار جریان عبوری دارای نشت از دیوارهای فرازبند یا اطرافشان هستند و آن‌هایی که برای شرایط جریان موجود. خیلی پایین یا خیلی بالا کار گذاشته شده‌اند. طول نادرست تیغه سرریز یا عرض نادرست گلوگاه پارشال فلوم هوادهی ناکافی یا عدم هوادهی سفره موازی با جهت جریان قرار گیرد. صفحه سرریز باید عمود و با زاویه درست با جهت جریان ساخته شود. در غیراین‌صورت و همچنین وجود یک شیب عرضی, روی تاج سرریز لبه تیز می‌تواند سبب خطا گردد. به ویژه اگر صفر نشان‌گر به یک انتهای لبه. ارجاع داده شده باشد. خطا می‌تواند با تعیین آبدهی بر اساس بارآًبی در هر انتها و استفاده از جریان متوسط به حداقل رسانده شود. خطا در کارگذاری صفر نشان‌گرء مساوی با قرائت اشتباه بارأبی است. در بارهای آبی کم. خطای به نسبت کوچک کارگذاری, می‌تواند سبب خطای ۵۰ درصدی یا بیش‌تر در آبدهی گردد. فقط ۰/۰۰۳ متر خطا در تعیین بارأٌبی, می‌تواند سبب خطای آبدهی از ۵ درصد در سرریز مثلنی ۹۰ درجه تا بیش از ۸ درصد در سرریز ذوزنقه‌ای ۴۸ اینجی شود (بارأبی ۰.۳۱ متر برای هر دو). برای بارهای آبی کم همان مقدار خطای بارأبی در پارشال فلوم‌های ۶ ۱۲ اینجی, به ترتیب می‌تواند به ۱۲ و ۶ درصد خطا منتج گردد. خطاهای قابل توجه در اندازه‌گیری جریان را نشان خواهد داد. تیفه‌های سرریز زنگ‌زده یا حفره‌دار با تیفه‌هایی با پیچ‌های بیرون زده یا انحرافات در بالادست. بسته به میزان شدت زبری, می‌تواند ۲ درصد خطا یا بیش‌تر ایجاد کند. هر نوع زبری باعث خواهد شد که سرریز آب بیش‌تری ز نسبت به مقدار نشان داده شده» تخلیه کند. همجنیر با گرد کردن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - بازرسی نجهیزات سامانه انداز هگیری ۹۹/۳۵ ۵ لبه سرریز یا برگرداندن وجه تیغه. گرایش به افزایش آبدهی پیدا می‌شود. در تاج‌های چوبی قدیمی, یک لبه کاملا گرد بوده است. جریان خیلی بیش‌تر از مقدار «استاندارد» عبور خواهد داد. فشارسنج باید با درستی و با دانایی چگونگی کار کردشان نصب شوند؛ در غیر این‌صورت مقادیر نشان داده شده فشار می‌تواند با خطا باشد. همیشه از کوچک‌ترین قطر برای دهانه بازشدگی که احتمال عدم انسداد آن با مواد خارجی در نظر گرفته شده باشد. اساسا شیرهای فشار باید عمود بر مرز جریان باشد و جریان باید موازی با مرز باشد. لبه‌های زبر با براآمدگی‌های نزدیک یا روی لبه‌های سوراخ پیزومترهاء آب را به داخل یا خارج از پیزومتر منحرف می‌کند. در نتیجه مقادیر نادرست ارائه می‌شود. فرو رفتن لوله پیزومتر به درون جریان باعث انحنای جریان در زیر لوله شده که سطح آب را کاهش داده و به پایین می‌کشد. خطاهای ناشی از نصب اشتباه پیزومترها با افزایش سرعت. زیاد می‌شوند. ۹-۹- تکنیک های اندازهگیری برای تعیین تراز آب یا ارتفاع نشان‌گرء دو قاعده اساسی (شامل اندازه‌گیری مستقیم و غیر مستقیم)» می‌تواند به کار برده شود. روش‌های مستقیم, مستلزم اندازه گیری ارتفاع از سطح آب تا خط مبنا می‌باشد و در روش غیر مستقیم» تراز آب از سایر مشخصات جریان مانند قرائت بارًبی توسط مبدل فشارء استنتاج می‌شود. ۱-۹-۹ نصب ثبات‌های تراز آب مهم‌ترین ملاحظات در نصب یک ثبات تراز آب. اندازه و نصب مناسب چاهک اندازه گیری (در صورت استفاده) و برقراری یک سطح مبنای مرجع برای محل نصب می‌باشد. ثبات باید در برابر خطرات محیطی محافظت شود. سطح مبنای مرجع باید زیر پایین‌ترین تراز رودخانه یا سازه قرار گیرد و تجهیزات به کار رفته برای اندازه‌گیری تراز باید قابلیت پوشش کل دامنه تغییرات سطح آب را داشته باشد. ۲-۹-۹- ملاحظات چاهک اندازه‌گیری قرائت بارًبی از روی نشان‌گری که به طور مستقیم روی دیواره داخلی کانال وصل شده باشد. به علت نوسانات امواج و تلاطم روی سطح درج. غالبا تخمینی است. اگر دیوار فلوم نسبتا نازک باشد کانال فلوم برای بهبود قرائت بارأبی به طور مستقیم با ایجاد روزنه‌ای در دیوارء به چاهک اندازه‌گیری متصل می‌شود. لوله‌های گالوانیزه, پلی‌اتیلن و پلی‌وینیل کلراید. که در محل دهانه ورودی آب به داخل آن. آب‌بندی شده باشد. چاهک‌های مناسبی را تشکیل می‌دهد. برای جلوگیری از تکان‌هایی که نوسانات به داخل چاهک وارد خواهد کرد. باید چاهک کاملا محکم مهار شده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۶ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی اتصال لوله‌ای بین دیوار چاهک اندازه گیری و دیوار کانال جریان باید قائم و به دقت هم‌تراز با دیوار داخلی چاهک و کانال برش زده باشد. در غیر این‌صورت. جابه‌جایی ارتفاع سطح آب در چاهک به‌دلیل سرعت برخورد و تلفات نامتقارن بارآبی می‌تواند سبب انحراف قابل ملاحظه‌ای از ارتفاع متوسط واقعی در فلوم شود. قبل از انجام اندازه گیری, برای اطمینان از عدم وجود رسوب. اجسام خارجی یا انسداد. چاهک‌ها باید با آب تمیز شستشو داده شوندء زیرا می‌تواند سبب بروز خطا در قرائت‌های بارآبی شود. تجهیزات ثبت اندازهگیری‌ها باید به طور منظم کنترل و سرویس شوند. کنترل‌های متقابل (دو طرفه) باید بین نشان‌گر دستی» نشان‌گر قلاب شکل,‌هاء مقادیر ثبات و سایر شاخص‌های آبدهی. برای آشکارسازی خطاهای سیستم انجام شود. بنابراین» حتی هنگام استفاده از چاهک اندازه گیری, کماکان نشان‌گر دستی باید برای کنترل متقابل, روی دیوار داخلی فلوم‌ها به کار رفته باشد. ۳-۹-۹- کارگذاری نقطه مبنا هنگام تنظیم ایستگاه اندازه‌گیری در یک نهرء رودخانه یا در یک سازه اندازه‌گیری,» کارگذاری ارتفاع مبناء یا صفر, یکی از مهم‌ترین وظایف است. برای اطمینان باید دقت شود که خط مبناء زیر تراز جریان صفر باشد و به طور مستقل می‌تواند روی نقاطی خارج از سازه اندازه گیری واقع شده باشد. خطوط مبنا معمولا با استفاده از روش‌های نقشه‌برداری تعیین می‌شود. ارتفاع خط مبناء اغلب به سطح متوسط دریا نسبت داده می‌شود. معمولا برای بررسی درستی عملکرد ایستگاه اندازه گیری, یک نشان‌گر دستی در نزدیکی آن کار گذاشته می‌شود. در مورد ارتفاع خط مبناء باید کنترل‌هایی به طور دوره‌ای انجام شود تا از عدم حرکت یا نشست چاهک یا سازه اندازه گیری اطمینان حاصل شود. ۴-۹-۹- اندازه‌گیری بارآبی در فلوم بارأبی معمولا در خود کانال یا در چاهک اندازه‌گیری که در یک طرف کانال واقعم شده است. اندازه‌ گیری می‌شود. روش‌های زیادی می‌تواند برای تشخیص سطح آب در چاهک اندازه‌گیری با کانال فلوم استفاده شود. حس‌گرهای صوتی به تنظیم (زمانی) نوسانات صوتی منعکس شده از سطح آب وابسته هستند. اندازه‌گیری بارأبی همجنین می‌تواند با وسایل متنوع حس‌کننده فشار تعیین شود. متداول‌ترین روش‌های به کار رفته. نشان‌گرهای دستی نصب شده در ورودی فلوم با در چاهک اندازه گیری یا ثبات‌های شناور نصب شده در چاهک اندازه گیری است. ۵-۹-۹- نصب نشان‌گر و تنظیم صفر در فلوم مهم‌ترین عامل در به دست آوردن اندازه گیری‌های دقیق آبدهی در یک فلوم تعیین دقیق بارآبی آستانه, ۳۱ است. بارأبی آستانه بالادست در صورتی می‌تواند با یک نشان‌گر یا ثبات. اندازه‌گیری شود که در مقطع کنترل, تراز آب مشاهده شده نسبت به تراز آستانه سرریز (یا تاج فلوم) معلوم باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - بازرسی نجهیزات سامانه انداز هگیری ۹۹/۳۵ ۳۷ مایل در دیواره شیب‌دار کانال نصب شده‌اند. قرائت به علت انحراف جزئی شیب جانبی کانال از شیب طراحی, دچار خطا می‌شود. اگر این روش موجب جابه‌جایی صفر آنتهایی نشان‌گرء بیش‌تر از ۳ میلی‌متر (۰/۰۱۵ فوت) شود شیب جانبی چندین روش می‌تواند برای تنظیم کردن ثبات سطح آب استفاده شود. سه مورد از آن‌ها به طور خاص, مناسب هستند. ثبات زمانی می‌تواند تنظیم شود که: ۸- کانال خشک است. ٩‏ آب روی فلوم جمع شده باشد. ۰۶-آب در فلوم جریان داشته باشد. در این روش‌های تنظیم صفرء فرض شده است که ارتفاع آستانه می‌تواند در طول فرآیند اجرا تعیین شود. این نوع تعیین ارتفاع آستانه همیشه و مخصوصا روی سازه‌های عریض امکان‌پذیر یک نشانه نقشه‌برداری ثابت و ماندگار, از قبیل یک کلاهک برنجی قرار گرفته در بتن باید در محلی قابل قبول و نزدیک سازه اندازه گیری, اضافه شود. ارتفاع آن باید از قبل نسبت به ارتفاع استانه معلوم شده باشد. ۶-۹-۹- ساخت و نصب روزنه‌های مستغرق کاملا فشرده استاندارد سازه روزنه‌های مستغرق اساسا باید از بتن. با تحت شرایط محیطی مشخص از چوب ساخته شود. سازه برای جلوگیری از فرسایش در کانال‌های بدون پوشش باید بعد از دیوار روزنه به اندازه چندین برابر عرض مجرای پایین‌دست. امتداد یابد. کف و اضلاع محفظه مجرای پایین‌دست بعد از دهانه روزنه باید حداقل در فاصله‌ای به آندازه دو برابر کوچک‌ترین بعد روزنه به طرف خارج از دهانه کار گذاشته شود. برای تضمین نمودن استغراق روزنه ممکن است تخته‌های بالا آورنده تاج در پایین‌دست انتهای محفظه مجرای روزنه قرار داده شود؛ اما برای جلوگیری از اختلال در خروج آب از روزنهء تخته‌های بالا آورنده تاج باید به‌قدر کافی در پایین‌دست باشد. دیوار روزنه باید دقیقا عمود نصب شود و بالای دیوار فقط باید تا حداکثر تراز آب مورد انتظارء برسد. ۷-۹-۹- اندازه گیری بار آبی در ۲7110 در دهانه آبگیر ۲110 استاندارد. تفاضل بارآبی در سراسر روزنه یا دریجه بالادست از قرائت نشان‌گرهای دستی. درست در بالادست و پایین‌دست دیواره سراب تعیین می‌شود جایی که دریجه بالادست روی آن نصب شده است. وقتی که سطح آب در حوضچه آرامش پایین‌دست دهانه روزنه کاملا ناپایدار یا دارای نوسان باشد. خطای قرائت بارآًبی می‌تواند موجب خطای قابل توجهی در درستی آندازه‌گیری جریان شود. -------- صفحهٔ بعد -------- [ شا ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی تمهیدات آرام‌سازی که در داخل سطح مقطع جریان ورودی و در عرض حوضچه آرامش نزدیک به نشان‌گر اندازه گیری. نصب شده باشد.ء برای کاهش نوسانات سطح آب در محل نشان گرهای دستی می‌تواند خطای اندازه‌گیری بار آبی ر کاهش دهد. چاهک‌های اندازه گیری خارجی مرتبط شده به پیزومترهای بالادست و پایین‌دست دریجه روزنه. به‌شدت. پتانسیل درستی قرائت بارًبی و اندازه گیری‌های آبدهی را افزایش می‌دهد. ۸-۹-۹- استفاده از ایستگاه‌های جربان‌سنجی ایستگاه‌های جریان‌سنجی, ایستگاه‌هایی دائمی یا نیمه دائمی هستند که در امتداد آبراهه و در جایی واقع می‌شوند که شرایط جریان, اجازه برقراری یک منحنی سنجه آبدهی بر اساس اندازه‌گیری‌های متعدد جریان‌سنجی را می‌دهد. بعحد از این که منحنی سنجه برقرار شد. شدت جریان از روی منحنی» بر اساس عمق آندازه‌گیری شده جریان در ایستگاه تعیین می‌شود. اگر اندازه‌گیری‌هایی در نهرها یا کانال‌های کوچک موجود لازم باشد. ایستگاه‌های جریان‌سنجی می‌تواند با زحمت نسبتا کمی معمولا بدون نیاز به تغییر مقطع کانال ساخته شود. در پروانه آبی خطاهای اندازه‌گیری سرعت در شرایط زیر افزایش می‌یاید: - از ۱ تا ۲ برابر قطر روتور (قسمت چرخان) به مرز نزدیک‌تر باشد. - برای اندازه گیری سرعت‌های کم‌تر از 0.1 یا خارج از دامنه. واسنجی شود. چرخش سریع روتور می‌تواند - در طی زمان اندازه‌گیری در یک موقعیت. ثابت نگه داشته نشود. - در آمواج قابل توجه به کار برده شود مانند امواجی که توسط باد ایجاد می‌شود. - در جریانی استفاده شود که آب موازی محور پروانه جریان‌سنج نباشد یا نسبت به پلان جریان‌سنج مدل فنجانی مورب باشد. ۹-۹-۹- دستورالعمل‌های کلی و اقدامات احتیاطی در سرعت‌سنج‌ها درستی اندازه گیری می‌تواند با رعایت اقدامات زبر برای جریان‌سنج‌های پرایس (از جمله جریان‌سنج پیگمی که نوع اصلاح شده جریان‌سنج پرایس است) حفظ شود: گونه آسیب دیدگی ندارد که منجر به خطا شود. با قرار دادن محور در وضعیت عمودی و محافظت فنجان‌ها از جریان هواء فنجان‌ها باید یک دور سریع داده شود تا شروع به چرخش کنند. اگر جریان‌سنج تنظیم مناسبی داشته باشد و یاتاقان‌ها عاری از ذرات خارجی باشند. فنجان‌ها نباید کم‌تر از سه دقیقه به حالت سکون درآیند. اگر مدت چرخش فقط در حدود ۱۲ دقیقه باشد. (در صورتی که چرخش فنجان به تدریج ساکن شود) تمام -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - بازرسی تجهیزات سامانه انداز هگیری ۹۹/۳۵ ۸۳۹ جریان‌ها به غیر از سرعت‌های خیلی اندک می‌تواند اندازه گیری شود. اگر مدت چرخش فقط در حدود ۱ دقیقه باشد (درصورتی که چرخش فنجان به تدریج ساکن شود) جریان‌سنج باز هم می‌تواند برای اندازه‌گیری سرعت‌های بالای **0.3 مورد استفاده قرار گیرد. اگر مدت چرخش کم‌تر از ۱ دقیقه باشد. جریان‌سنج باید تعمیر شود. تحت شرایط کنترل شده آزمایشگاهی. چرخش باید به مدت ۴ دقیقه ادامه داشته باشد. وضعیتی که چرخش متوقف می‌شود به تعیین شرایط جریان‌سنج کمک خواهد کرد و باید مشاهده شود - سطح مقطع نهر باید به طور قائم به ۲۰ قسمت یا بیش‌تر تقسیم شود. مقاطع و نهرهای بسیار کوچک. با مرزهای ثابت و صاف. استثناء هستند و تقسیم سطح مقطع به تعداد کم. کافی خواهد بود. اگر فاصله بین عمودها کم‌تر از ۳۰ سانتی‌متر باشد تنها از یک قرائت قائم استفاده می‌شود. به طور کلی تقسیمات افقی طوری انتخاب می‌شوند که بین هر دو عمود مجاورء بیش‌تر از ۱۰ درصد آبدهی (و ترجیحا بیش‌تر از ۵ درصد) - کرونومتر باید به طور مکرر کنترل و در شرایط خوبی نگهداری شود. - در سرعت‌های نامنظم و کم برای به دست آوردن شمارش متوسط دقیق‌تر باید دوره مشاهده طولانی باشد. - پروانه آبی باید بین قرائت‌های سرعت. از آب خارج شود. جهت اطمینان یافتن از این‌که چرخش به وسیله آشغال‌ها یا سایر علل, کند یا متوقف نشده باشد. - جریان‌سنج قبل از شروع شمارش باید اجازه داده شود برای رسیدن به سرعت چرخش نهایی. حداقل ۱۰ تا * تثانیه شروع به کار کند. - عملکرد کلی جریان‌سنج در هر ارتفاعی از یک عمود باید شامل حداقل دو دوره متوالی حداقل ۴۰ ثانیه‌ای باشد. اگر اختلاف قابل ملاحظه‌ای در هر دوره مشاهده شود باید قرائت‌های بیش‌تری انجام شود. اندازه گیری‌ها باید به طرف ساحل, با استقراری درست. پایین‌دست خط نشانه. و حداقل تا فاصله ۴۶ سانتی‌متری از پهلوی جریان‌سنج انجام شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱۰ بهسازی و نوسازی تجهیزات فرسوده اندازه گیری در شبکه‌های در حال بهره برداری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم - بهسازی و نوسازی تجهیزات فرسوده انداز ه‌گیری در شبکه‌های در حال بهره‌برداری ‏ ۹۹/۱۱/۲۵ ۳۳ ۱-۰ کلیات براساس آخرین یافته‌ها در مدیریت بهینه منابع آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی فرسوده. اقدامات نوسازی صرفا در بهبود فیزیکی شبکه خلاصه نمی‌شود. نوسازی به طور مشخص عبارت است از بهبود فنیء مدیریتی و سازمانی شبکه‌های آبیاری با هدف ارتقاء بهره‌وری از منابع (نیروی انسانی, آب. اقتصاد و محیط زیست) از این‌رو نوسازی علاوه بر پوشش کانال‌هاء تعمیر و نوسازی سازه‌ها و بهبود آن‌هاء بر جزییات سازمانی و فرآیندهای اقدامات از دریافت آب از منبع تا تحویل به قطعه زراعی و بازخورد آن توسط ذی‌نفعان و تامین مالی و ارتقا مداوم سامانه متمرکز می‌شود. سامانه اندازه گیری یکی از ارکان مدیریت شبکه است و در یک سامانه اندازه گیری شبکه‌های آبیاری و زهکشی, لایه‌های مختلفی از اقدامات وجود دارد که در انتقال, توزیع. تحویل آب و همچنین اقدامات مدیریتی دریافت آب‌بها و مدیریت واحد اندازه گیری» به هم وابسته‌اند و نوسازی آن‌ها باید مورد توجه باشد. واحدهای درگیر نیازمند ارزیابی و بازنگری. شامل؛ مجموعه سازه‌ها و تجهیزات اندازه گیری, تعداد و مهارت‌های مجموعه میراب‌هاء کارشناسان و کاردان‌های فنی عملیاتی و دفتری. مدیران برنامه‌ریز و برنامه‌های نرم‌افزاری و مجموعه دستورالعمل‌ها و روش‌های اقدام مختلف. می‌گردد. ۳-۰- شرایط موجود کنترل و توزیع شبکه‌های در دست بهره‌برداری با توجه به امکان وجود شرایط متفاوت و متنوع در هر شبکه از نظر الگوی کشت. منبع آب و ابعاد شبکه. مدیر واحد اندازه گیری, با توجه به توضیحات زیرء وضعیت عمومی را برای جانمایی شبکه مشخص می‌نماید. مشخص شدن ابعاد شبکه و گستردگی آن و شناخت وضیت واحدهای زراعی مشابه, کمک موثری به مدیریت واحد جهت بررسی وضعیت سامانه و سازه‌های اندازه‌گیر در هر شبکه نموده و بازنگری در ابعاد یا بهسازی این سازه‌ها و سامانه را به همراه خواهد داشت. ۱-۲-۰ شرایط موجود کنترل و توزیع از نظر نوع نبات شبکه‌های آبیاری و زهکشی از دیدگاه چگونگی انتخاب سازه و تجهیزات اندازه‌گیری به قرار زیر قابل تقسیم‌بندی است: الف - اراضی شالیزار مزارع شالیزارء اصولا غرقابی است. مگر در مواقعی خاص از طول دوره رشد که برای چند روز مزارع غرقابی نیستند. محدوده‌های شالیزار معمولا به هم پیوسته و سطح نسبتا وسیعی را در بر گرفته و کشت دیگری مابین آن مزارع انجام نمی‌شود. در غالب مواقع و در واریته‌های یکسان که دارای دوران کشت مشابه هستند. در عرصه‌های گسترده کشت می‌شود. نحوه آبیاری این مزارع به قرار زیر است: - آبیاری دائم و معمولا با جریان پیوسته بین چندین قطعه اراضی و گاهی در یک ناحیه گسترده - آبیاری متناوب مشابه آبیاری دیگر اراضی مزروعی غیر برنج البته در شرایطی که کشت برنج به صورت خشکه‌کاری باشد. راهکارهای مربوطه مشابه زراعت غیر برنج اعمال می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۷۴ ۵ مخفخوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی ب - زراعت خشکه‌کاری و باغات - اراضی وسیع کشت تک محصوله مانند نیشکرء نخلستان‌ها و باغات در گستره بزرگ تک محصول کشت و ص صنعت‌های در نیشکر وان نخلستان‌های آبادان و خر مشرهر در این گروه قرار دارند. در این گروه از 1 شبکه‌ها. می‌توان مدول آبیاری ثابتی را تدوین و سازه‌های اندازه‌گیری پیشنهادی با گام‌های متناسب با میزان مدول آبیاری پیشنهادی تنظیم و توزیع آب متعادل‌تری قابل حصول خواهد بود. به خاطر نباتات الگوی زراعی, جابه‌جایی به جهت تناوب زراعی, عدم کشت به جهت مسائل مالی یا شرایط خاص کیفی. روش و نوع اندازه گیری نیاز به ابزار و ادوات با دامنه تغییرات معین و دقیق‌تری می‌باشد. ۲-۲-۰- شرایط موجود کنترل و توزیع به جهت شرایط آبگیری از منابع آب و توپوگرافی الف - شبکه انتقال و توزیع آب تحت فشار با تامین آب از طریق پمپاژ ب - شبکه انتقال و توزیع آب تحت فشار ثقلی و تامین مستقیم از مخزن سد ذخیره‌ای با تنظیمی کنترل جریان در این شبکه. کنترل از پایین‌دست بوده و انتخاب سازه تحویل آب و اندازه‌گیرء می‌تواند اشکال ج - شبکه ثقلی انتقال و توزیع آب و تامین از جریان طبیعی رودخانه توزیع ماهانه جریان آب در این شبکه‌ها. تابعی از رزیم طبیعی رودخانه و میزان حقابه شبکه از آن دارد و عملا نمی‌تواند بر آبدهی‌های مورد انتظار با گام‌های معین استوار باشد. از این‌رو سازه‌های اندازه گیر باید بتواند آبدهی را در د- شبکه ثقلی انتقال و توزیع آب و تامین از سد مخزنی میانی به آن اضافه شود.ء تقریبا شرایط رژیم طبیعی را خواهد داشت. ه- شبکه تقلی و تحت فشار به صورت ترکیبی در این حالت. هر یک از موارد بالا می‌تواند وجود داشته باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم - بهسازی و نوسازی تحهبزات فرسوده اندازه‌گیری در شبکه‌های در حال بهره‌برداری ۹۹/۱۱/۳۵ ۱۷۵ ۳-۲-۰- شرایط کانال‌ها و نهرهای سنتی و وضعیت شبکه موجود از نظر ابعاد آبدهی, شیب و در نهرهای - شبکه مدرن و سنتی دارای سازه‌های ساخته شده کنترل جریان - نهرهای سنتی فاقد سازه کنترل جریان ۴-۲-۰ وضع موجود سامانه اندازه گیری و سامانه مورد نیاز شبکه لازم است مدیریت واحد آندازه گیری با توجه به ویژگی‌های هر بخش شبکه (در صورت وجود تفاوت) عملکرد واحد اندازه‌گیری تشکیلات بهره‌برداری را در یک بازه زمانی حداقل ۵ سال گذشته را ارزیابی نماید. پیشنهاد می‌شود در این ارزیابی. مدیریت واحد بهره‌برداری, قبل از هر چیز. نقاط اندازه‌گیری ضروری با اهداف سازمان خود را در شرایط مطلوب وزن هر یک به لحاظ ارتقا بهره‌وری از آب و بهبود شرایط اجتماعی و تسهیل در مدیریت شبکه و کنترل آب. واحد اندازه گیری قادر خواهد بود موقعیت‌های ضروری برای اندازه گیری و تناسب نوع سازه یا تجهیزات انتخابی در اندازه‌گیری در این بررسی‌ها همچنین نحوه جمع‌آوری, ثبت و انتقال داده‌ها به مرکزء ارزیابی شده و ضرورت بازنگری یا در رابطه با حفظ روش موجود تصمیم‌گیری شود. در فصل ۱۱ روش عملیاتی کردن سامانه اندازه گیری ارائه شده است. ۳-۰- ارزیابی کلی سازه‌های کنترل و اندازه‌گیری ۱-۳-۰ وضعیت فیزیکی سازه‌های قابل استفاده در اندازه گیری مدیریت شبکه نیاز به شناسنامه به‌روز شده از تمامی سازه‌های موجود در شبکه که به نحوی می‌توانند به عنوان سازه اندازه گیر مورد استفاده باشند. دارد. بدین‌جهت توصیه می‌شود مطابق کاربرگ پیوست شماره دو تمامی سازه‌های موجود شبکه مستندسازی شوند. هم مواردی که باید بازرسی و مستندسازی شود و همچنین توضیحات مربوط به هر کدام در کاربرگ ارائه شده است. ۲-۳-۰- شرایط محیطی سازه‌های مختلف اندازه گیری -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۷۶ ۵ مخفوابط انتخاب و بهره‌برداری از تجهیزات انداز هگیری آب در شبکه‌های آبیاری و زهکشی - جریان عبوری باید به خوبی در مقطع کانال توزیع شده باشد و نسبتا بدون تلاطم گرداب و امواج باشد. برای اصلاح الگوی جریان‌های ضعیف. تعمیق, تعریض یا ساخت موانع پریشان‌کننده و وسایل بهم ریختگی در مسیر جریان, ممکن است لازم گردد. - یک سازه اندازه‌گیر باید در یک مقطع مستقیم از کانال روباز استقرار یابد. مقطع کانال بلافاصله در بالادست فلوم‌ها.ء باید فاقد آشغال و رسوب باشد. اگر فلوم به درستی نصب شده باشد. تجمع رسوبات به حداقل می‌رسد زیرا قسمت همگرای بالادست فلوم سرعت جریان ورودی را زیاد کرده و بنابراین تجمع رسوبات را از بین می‌برد. - پایداری فونداسیون و آب‌بند بودن بعد از عملیات لایروبی و اجرایی اطراف سازه و آسیب‌های ناشی از تردد - تناسب مقدار جریان عبوری و ظرفیت اسمی سازه به هنگام بهره‌برداری در شرایط عادی و حداقل آبدهی - تناسب سرعت جریان آب بالادست سازه اندازه گیری (اگر آب بلافاصله در بالادست. آرام و بدون حباب و موج اندازه ۴ درصد مقدار جریان ایجاد نماید) کنترل شود. - شیب حداقل در مقطع پایین‌دست برای حفظ جریان بحرانی در گلوگاه و اجتناب از استغراق فلوم ضروری است. این‌رو هر آنچه باعث کاهش شیب پایین‌دست شده است. به نحوی تغییر داده شود که حداقل شیب مورد نیاز - عدم گرفتگی یا کاهش مقطع لوله یا مجرای آب بعد از سازه اندازه‌گیر کنترل گردد. - پا برجا بودن شکل هندسی مقطع کانال مقابل آبگیرء کنترل شود تا فاصله‌ای از سازه که شکستگی با جابه‌جایی پوشش یا زوائد خارجی, باعث آشفتگی جریان نشده باشد. - در مدول‌های نیرپیک علاوه بر موارد فوق لازم است. به نوسانات آب بر روی سرریز در دامنه قابل قبول توجه شود و همجنین تجربه نشان داده است. که در ساخت این نوع دریچه‌ها دقت کافی به عمل نیامده است. از این‌رو واسنجی و اصلاح دأمنه خطا ضروری است. - وجود نشان‌گر نصب شده بر دیوار ما بین سرریز و مدول ضروری است. - تاج سرریز و عدم وجود شکستگی بر روی آن تراز باشد. - رسوب پشت سرریز وجود نداشته باشد. - کنترل وجود حداقل سطح آب در دامنه قابل قبول 22۰/۵ و در صورت عدم تامین بار هیدرولیکی لازم در دامنه تعیین شده. ضروری است. با نوبت‌بندی دریچه‌های بالادست و پایین‌دست شرایط متعادل برقرار شود.