رآهنمای مشار کت مردمی در طرح های اب 9 خاک

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. رآهنمای مشار کت مردمی در طرح های اب 9 خاک ( شبکه های ابیباری و زهکشی ) نشریه شماره ۶ -ن بان ماه ۱۳۷۶ -------- صفحهٔ بعد -------- راهنمای مشارکت مردمی در طرحهای آب و خاک (شبکه‌های آبیاری و زهکشی) -------- صفحهٔ بعد -------- به نام خد| ر ۰.2 پیشگفتار امروزه نقش و اهمیت ضوابط . معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب و مستمر آنها در پیشرفت جوامع . تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب‌ناپذیر ساخته است . نظر به وسعت دامنه علوم و فنون در جهان امروز . تهیه ضوابط . معیارها و استانداردها در هر زمینه به مجامع فنی - تخصصی واگذار شده است . با درنظر گرفتن مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران تهیه استاندارد در بخش آب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و از این رو طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور وزارت نیرو در جهت نیل به این هدف با مشخص نمودن رسته‌های اصلی مهندسی آب اقدام به تشکیل مجامع علمی - تخصصی با عنوان کمیته‌ها و زیرکمیته‌های فنی نموده که وظیفه تهیه این استانداردها را به عهده دارند . استانداردهای مهندسی آب با درنظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین می‌گردد: - استفاده از تخصص هاو تجارب کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و ماخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاههای اجرائی . سازمانها . نهادها . واحدهای صنعتی . واحدهای مطالعه . طراحی و ساخت - ایجاد هماهنگی در مراحل تهیه . اجرا. بهره‌برداری و ارزشیابی طرحها - پرهیز از دوباره کاریها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موسسات معتبر تهیه کننده استاندارد بهره‌برداری و نگهداری از شبکه‌های آبیاری و زهکشی طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور تهیه گردیده است. آگاهی از نظرات کارشناسان و صاحبنظرانی که فعالیت آنها با این رشته از مهندسی آب مرتبط می باشد موجب امتنان کمیته فنی بهره‌برداری و نگهداری از شبکه‌های آبیاری و زهکشی خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعصاء کمیته آقای جواد پورصدرالله کارشناس آبیاری و آبادانی آقای میرداود حسینی میلانی کار شناس مهندسی کشاورزی آقای محمود خاکسارفرد کارشناس آبیاری و آبادانی آقای ابراهیم کهریزی کارشناس آبیاری و آبادانی آقای محمدجواد مولایی کارشناس آبیاری خانم مهین کاظم‌زاده کارشناس راه و ساختمان -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مدمه ۱- اهمیت مشارکت ۲- تعریف مشارکت ۳- تعابیر مختلف از مفهوم مشارکت مردم ۴ ۳9 نمسیم‌بندی مشارکت ۱- ۴- مشارکت اقتصادی ۵- ضرورت مشارکت و تأثیر آن ۱-۵- تأثیر در اهداف ۲-۵- تأثیر مقبولیت طرح ۳-۵- تأثیر در کاهش مدت اجرای طرح ۴-۵- تأثیر در استفاده بهینه از طرح ۵-۵- تأثیر در ایجاد وابستگی و صرفه‌جویی در اجرای طرح ۶-۵- اعتلای آگاهیهای مردم در منطقه ۶- اصول کلی حاکم بر مشارکت ۱-۶- انگیزه نفع شخصی در مشارکت مردمی ۲-۶- انگیزه نفع عمومی ۳-۶ انگیزه حفظ شخصیت فردی ۱- ۷- عدم وجود برنامه مشخص ۲-۷- عدم وجود فرهنگ مشارکت ۳-۷- عدم وجود تکنولوژی پیشرفته ۱۰ ۱۰ ۱۱ ۱۱ ۱۲ ۱۳۲ ۱۳ ۱۴ ۱۴ ۱۵ ۱۵ ۱۵ ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۷- عدم توانائیهای مالی مردم ۵-۷- عدم وجود سازمان برای تشکل مردم ۶-۷- عدم وجود الزام قانونی برای دستگاههای اجرایی ۷-۷- نظارت متقابل در کارها و برقراری تشویق و ترغیب ۸-۷- عدم وجود تجربه مشارکت ۹-۷- ناهمگنی احجتماعی ۸- تصویری از سیر تحول و تغییرات مشارکت مردمی کشاورزان ۱-۸- مشارکت با حفظ استقلال اقتصادی فردی ۲-۸- مشارکت با حذف بخشی از استقلال فردی ۳-۸- مشارکت با حذف استقلال فردی ۹- شرایط لازم برای جلب مشارکت مردمی و عوامل بازدارنده آن ۱-۹- بالابردن فرهنگ عمومی مشارکت ۲-۹- استفاده از تبلیغات در جلب مشارکت ۳-۹ ایجاد اعتماد متقابل بین مسئولین و مردم و حفظ حضور مردم در صحنه ۴-۹- وحود تشکیلات مناسب برای مشارکت ۵-۹- استفاده از دانش آموزان و دانشجویان در مشارکت ۶-۹- جامعیت و داوطلبانه بودن مشارکت ۷-۹- شرایط منطمه ۸-۹- مشارکت مردم پس از انجام عملیات اجرایی طرح ۰- جگونگی مشارکت مردمی و خلاصه نتایج عملی حاصله در برخی از استانها ۱-۰ مراحل مختلف و چگونگی اقدامات لازم برای فراهم نمودن امکان مشارکت مردمی در طرحهای مشترک و مجتمع ۲-۰ مواردی که باعث عدم پیشرفت مشارکت و متوقف‌ماندن کار می‌شود. ۱- تسهیلات اعتباری پیش‌بینی شده جهت جلب مشارکت مردمی در تبصره ۷۶ قانون بودجه ۱-۱ مقدمه ۲-۱- خصوصیات تبصره ۷۶ ۱۶ ۱۶ ۱۷ ۱۷ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۹ ۳۱ ۳۲ ۳۲ ۳۲ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۴ اه ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۶ ۳۶ ۳۸ ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست شماره ۱ ۱-۱- تجارب کشور هندوستان در مدیریت آبیاری و مشارکت زارعین ۲-۱ انحمنهای بهره‌برداران آب در زاین تبصره ۶۰ قانون بودجه سال ۱۳۵۲ تبصره ۲۶ قانون بودجه کل کشور سال ۱۳۷۳ پیوست شماره ۴ تبصره ۶ قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی ۳۱ ۳۹ ۴۵ ۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه : با آغاز برنامه پنجساله دوم توسعه اقتصادی. اجتماعی و فرهنگی کشور موارد بسیاری درباره لزوم مشارکت مردم در برنامه‌های عمرانی و توسعه ملی مطرح شده است که مفهوم آن بدرستی روشن نیست و حتی دست‌اندرکاران برنامه‌ریزی نیز از این مقوله برداشت‌های مختلف دارند. برای درک بیشتر مفهوم مشارکت و رفع ابهامات موجود لازم است دیدگاههای متفاوتی که در این زمینه وجود دارد مورد بررسی قرار گیرند. عمدتاً به سه صورت زیر به مسئله مشارکت نگریسته شده است که عبارتنداز: الف- مشارکت به معنای بسیج مردم برای به عهده‌گرفتن بخشی از کارها که در این حالت معمولا پروژه‌ها از بالا اندیشیده و طراحی می‌شود و مردم برای اجرای آن بسیج می‌شوند باین ترتیب مشارکت مردم بصورت کمکی است که به شکل نیروی کار و یا تأمین مواد و مصالح ارائه میدهند. ب- استفاده از مشارکت بمنظور تمرکز زدائی در دستگاه دولتی یا در سازمانهای مربوط به آن که طی آن منابع و قدرتهای تصمیم گیری به سطوح پائین‌تر نظیر سازمانهای رسمی محلی و یا کمیته‌های محلی پروژه منتقل میشود.از این طریق احتمال هرگونه تصمیم‌گیری در زمینه‌های طراحی. اجرا و مراحل بعدی آن در سطح محلی وجود خواهد داشت. ج- مشارکت بعنوان یک فرایند اختیار دادن به افراد ذینفع می‌باشد. در این تفکر مشارکت این طور تعبیر می‌شود که بر تحکیم قدرت توده‌های مردم دلالت کند. عناصر اصلی مشارکت چنین تعریف شده‌اند. تسهیم قدرت و منابع کمیاب. تلاشهای آگاهانه و عمومی گروههای اجتماعی برای بهبود شرانط زندگی خویش و ایجاد فرصت‌هائی در سطوح کم درآمد. در اینجاست که انجمن‌های مدنی سازمانهای محلی که مردم و دولت را بهم پیوند می‌دهند اهمیت می‌یابند و در ایجاد هماهنگی‌های لازم بین دولت و بنگاههای خصوصی نمقش حساسی دارند. وجوه مشترکی که در نگرشهای سه‌گانه فوق از مفهوم مشارکت وجود دارد عبارت از خارج شدن از وضعیت دوگانه کاملاً «دولتی » یا «آزاد» و ادغام و آمیزش منطقی این دو حالت با سهیم نمودن افراد ذینفع در انجام کارهای مربوطه می باشد که سبب ایجاد تحول و دگرگونی در برنامه ریزی, اجرای برنامه و مدیریت بهره‌برداری از تاسیسات ساخته شده میگردد و تغییراتی در طرز تفکر و ارتباطات اجتماعی. نهادهای اجتماعی و از همه مهمتر تغییر انسانها را در جهت پیشرفت همه جانبه بهمراه خواهد داشت. در اکثر موارد برداشت کلی از مشارکت بمعنای محدود کلمه آنستکه بار دولت از تأمین هزینه و نیروی انسانی برای انجام برخی از خدمات اجتماعی کاهش داده شود و قشرهای ذینفع با نیروی متشکل و سازمان‌یافته خود سهم و مسئولیت بیشتری در تأمین نیازهای خود به عهده بگیرند که در این راستا دولت می‌تواند در برنامه‌ریزی و اعمال ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- مدیریت و نظارت بر اجرای برنامه‌ها نقش اساسی را بر عهده گرفته و با بهره‌گیری مطلوب از کلیه امکانات موجود در هر منطقه در حفظ سرمایه گزاریهای انجام شده از طریق نگهداری هر جه بهتر تاسیسات ساخته شده و بهره‌برداری صحیح از آنها نقش اساسی را ایفا نماید. در برنامه احداث شبکه‌های آبیاری و زهکشی میتوان از مشارکت مردم در مراحل برنامه‌ریزی. ساخت و بهره‌برداری و نگهداری استفاده نمود که در مرحله بهره‌برداری و نگهداری اهمیت نش مشارکت مردم محسوستر خواهد بود. ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- - اهمیت مشارکت مشارکت افراد یک جامعه در اجرای برنامه‌های ذیربط از جنبه‌های سیاسی. اجتماعی و اقتصادی دارای مزایانی است که مهمترین آنها بدینقرار است . - تجهیز منابع مالی و انسانی و استفاده بیشتر از نیروی مولد که در شرائط عادی مورد استفاده کافی قرارنمی‌گیرد. - ایجاد علاقه بیشتر در افراد گروه که در تهیه و اجرای برنامه‌ها مشارکت موثر داشته و در حقیقت آنرا از خود می‌دانند و جلب همکاری صمیمانه آنهادر حفظ و نگهداری تاسیسات ساخته شده که موحب پیشرفت سریعتر برنامه‌ها. بهره‌گیری کاملتر از نتیجه کار (بدلیل انطباق برنامه با نیازها) و افزایش طول عمر مفید و مدت بهره‌برداری از آنها خواهد شد. -‏ جلوگیری از اثرات منفی روانی در مردم نظیر بی‌اعتمادی. بی تفاوتی. تکروی و عدم وجود حس تعاون و تحرک و تمایل به تأمین منافع محدود شخصی وتقویت روح تعاون و نیروی همیستگی دربهره‌برداری مطلوب از منابع. پتانسیل‌ها و امکانات - ایجاد هم‌سوئی و یکپارچگی مردم و دولت و همبستگی و همکاری تنگاتنگ آنها - بعنوان یک اهرم در رعایت اصول احترام به شخصیت فردی. اجتماعی و حقوق انسانی افر اد.ایجاد احساس امید به زندگی در افراد و تقویت آن . - استفاده بهتر از امکانات و فرصت‌ها و ایجاد عرصه مساعدی برای نشان دادن توانمندیهای جمعی که در نهایت موجب اشتغال و کسب درامد بیشتر میگردد. ۲- تعریف مشارکت برای مشارکت مردم در امور با توجه به نوع و اهداف آن تعاریف مختلفی را میتوان عنوان نمود. مشارکت در معنی وسیع خود عبارت از نوعی همیستگی و تعلق و تلاش دسته‌حمعی میان افراد جامعه بمنظور نیل به اهدافی است که تأمین کننده نظرات کلی آن حامعه در حد مورد انتظار و قابل قبول باشد که معمولا استفاده بهینه از امکانات و بهره‌گیری مطلوب از منابع و فرصت‌ها را بهمراه خواهد داشت. مفهوم مشارکت از دیدگاه محدود عبارتست از تشکل گروهی از افراد با منافع مشترک بمنظور تأمین برخی نیازهای ضروری آنها از طریق خودیاری که کلا و یا بخشی از آن بوسیله دولت تأمین نمی‌شود و یا در برنامه‌ریزیها در درجات -------- صفحهٔ بعد -------- در زمینه طرحهای شبکه آبیاری و زهکشی با توجه باهدافی که در مشارکت و خودیاری افراد ذینفع متصور است میتوان چنین نتیجه گیری نمود که در این راستا مشارکت بهره‌برداران در کلیه مراحل بسیار پر اهمیت و کارساز است و این نقش می‌تواند در مرحله مطالعات بمنظور تعیین اولویت شامل راهنمائی و ارائه اطلاعات لازم باشد و در مراحل اجرائی کمک در تأٌمین منابع مالی و نیروی انسانی و سایر نیازها و فراهم نمودن تسهیلات با توجه به امکانات موجود در منطمّه بوده و بالاخره در مرحله بهره‌برداری از شبکه‌ها همکاری و قبول مسئولیت در هر چه بهتر پیاده کردن برنامه‌های تدوین شده از سوی مدیریت و اجرای صحیح و کامل آنها را شامل شود. باید توجه داشت که در کلیه مراحل یادشده اعم از برنامه‌ریزی. مطالعات. طراحی. انجام عملیات اجرائی و بهره‌برداری از شبکه‌های آبیاری و زهکشی. اعمال مدیریت و ترسیم خطوط اصلی برنامه‌ها و هم جنین سیاستگزاری و نظارت در حسن اجرای آنها از وظایف بخش دولتی است که با بهره‌گیری از همکاری و مشارکت مردم بعنوان بازویی موثر در هر یک از مراحل یادشده موجبات حصول نتایج مورد انتظار را بنحو موثرتری فراهم خواهد نمود. بنابراین در اکثر موارد برداشت کلی از مشارکت بمعنی محدود کلمه اینست که بار مسئولیت دولت از نظر تأمین هزینه و نیروی انسانی برای انجام برخی عملیات زیربنایی. تولیدی و خدماتی کاهش داده شود و اقشار ذینفع با نیروی متشکل و منسجم در قالب یک تشکیلات سازمان‌یافته به قصد بهبود زندگی اجتماعی سهم و مسئولیت بیشتری در تأمین نیازهای خود به عهده گیرند. و در یک جمع‌بندی. مشارکت عبارت است از تقبل آگاهانه انجام بخشی از امور طرحها و فعالیتهای عمرانی در شکل معاضدت و همکاری جمعی از سر میل و رغبت و به قصد بهبود زندگی ۳ تعاییر مختلف از مفهوم مشارکت مردم برای بیان تفکرات و انتقال آن به دیگران علاوه بر ایجاد ارتباط نیاز به استفاده از الفاظ و بهره‌گیری از عباراتی است که در بسیاری از موارد دارای تشابه و اشتراک معنوی (ترادف) می‌باشند. موضوع مشارکت نیز از این قلمرو مستثنی نیست و بنظر میرسد انتخاب کلمه و عبارتی که بیان کننده منظور باشد با توجه به برداشت‌های مختلفی که از آن بعمل آمده مشکل بوده و تا حدی به قراری که قبلا با مخاطب گذارده شده بستگی دارد. مروری اجمالی بر مباحث و تحقیقاتی که در زمینه «مشارکت مردم» انجام شده نشان می‌دهد که این کلمه دارای محدوده و قلمرو قابل انعطافی می‌باشد و در قالب استانداردهای از پیش تعیین شده مرز مشخصی را ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۰ ۱+ ۳ ۳ ۴۰ ۶ نمی پذ یرد. کلماتی نظیر اشتراک مساعی . انگیزش کارکنان .قدرت دادن . سهیم شدن دموکراسی 8, بسیج‌مردم . ٩‏ ۷ ۸ع ‏ ۹ بو ۳ همع ما ۱۲ ۱۳ مسئولیت‌پذیری .واگذاری‌امور .خودگردانی . تفسیم‌کار ..انسانی‌کردن . .کنترل‌کارگری . .خود تصمیم‌گیری واژه‌هانی هستند که در موقعیت‌های متفاوت زمینه لازم را برای بحث درباره لفظ «مشارکت مردم » فراهم می‌کند. مر ۱ ۴ ری ی ۱۵ .۱۶ برع ۱۷ خی دیخت ۸ی ار تباط نزدیک با «مشارکت» می‌باشند. هر یک معانی و الفاظی کلی اما مبهم و نامشخص را در خود دارند. از آنچه که در زمینه «مشارکت» بیان شد چنین نتیجه می‌شود که نمی‌توان یک تعریف همه جانبه و جهانی برای مشارکت ارائه نمود و حتی تعریف کاربردی مشارکت بعنوان یک «واقعیت بالفعل اجتماعی » عملا غیر ممکن است. طبیعت پیچیده مشارکت را شاید بتوان تشریح کرد اما در یک تعریف رسمی نمی‌توان گنجانید. برخی از محققین دراین زمینه معتقدند که اگر بخواهیم فرایند مشارکت را دریابیم به عبارت کاربردی *! و یا تفاسیری مختلف نیازمندیم. در ارتباط با بهره‌برداری از شبکه‌های آبیاری و زهکشی احداث شده هدف از بیان مشارکت مردمی سهیم‌کردن مردم منطقه در مراحل مختلف پروژه‌ها اعم از برنامه‌ریزی. تعیین اولویت و اجراء بهره‌پرداری و نگهداری تاسیسات احداث شده در قالب برنامه تنظیمی بااستفاده از کلیه امکانات موجود باشکال مختلف مالی. فکری - فیزیکی (نیروی انسانی - ماشین‌آلات ...) و تأمین مصالح ... می‌باشد. ۴- تقسیم‌بندی مشارکت مردمی نمود عمده‌ترین حالاتی که مشارکت بوقوع می‌پیوندد عبارتند از : ۱-00 2-0 3-8 4- 8 0 6 7( س-5 7- 50050۲۹۳۵ 8-۳۳66 9- 56۲ 1 10- 121۷15100 0۲ 1۳۵۷| |۱۱ - 12- 1200۲ 0۵۳۵| |۱3- 56۱۲] 14- ۳۵۲11010210۷ 0 ۱5- ۳۵۳11010۵10 [6-5 7( آ6 10۷[ - [هعم] -8| -۱7 19- ۷۷/۵۲/۵ ۰ 615 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۴ مشارکت اقتصادی ۱-۱-۴ مشارکت نقدی یکی از رایج‌ترین حالات مشارکت مردمی مشارکت در تأمین هزینه‌ها می‌باشد. وقتی صحبت از مشارکت به میان می‌آید اولین فکری که به نظر هر فرد می‌رسد تأمین بخشی از هزینه‌های یک طرح یا پروژه‌ای است که افراد ذینفع به نحوی در منافع حاصل از آن سهیم می‌باشند. گرجه تأمین هزینه یکی از ارکان مشارکت مردم در طرح‌های مختلف می‌باشد ولی نمی‌توان آنرا بعنوان کل مشارکت درنظر گرفت. از آنجائیکه اجرای طرحهای عمرانی بسیار پرهزینه می‌باشد و مردم توان مشارکت در تأمین بخشی که مربوط به آنها می‌شود راندارند لذا می‌بایست دولت علاوه بر پرداخت بخشی از هزینه‌ها تسهیلاتی را از طریق بانک‌ها و یا سایر موسسات اعتباری فراهم نماید تا بتوانند سهم ۹-۱-۴ مشارکت غیر نقدی کمک و همیاری مردم در انجام طرحهای عمرانی و منطفه‌ای می‌تواند به انجام طرح سرعت بیشتری بخشیده و باعث می شود تا زودتر از موقع نتایج حاصل از آن بدست آید. مردم روستاها و بخش‌ها آمادگی و سابقه تاریخی در این همیاری دارند بنابراین استفاده از نیروی انسانی یکی دیگر از اشکال مشارکت مردم بوده و بخصوص در نواحی که امکان پرداخت نقدی برای بهره‌وران میسر نمی‌باشد نیروی انسانی و کمکهای غیرنقدی میتواند جایگزین آن گردد. استفاده از این امکانات و برنامه‌ریزی صحیح از لحاظ زمانی و مکانی می‌تواند در پیشبرد اجرای طرح موْثر بوده و مشکلات ناشی از کمبودها را مرتفع نماید. در دوران کاشت. داشت و برداشت فرصت‌های زمانی زیادی وجود دارد که کشاورزان بطور موْثر از این فرصتها استفاده نمی‌نمایند. بنابر این هماهنگ کردن و برنامه‌ریزی صحیح در این مراحل به محریان کمک می‌نماید تا از این فرصتها برای پیشبرد اهداف طرح استفاده نمایند. مشارکت سیاسی مردم در تصمیم‌گیری‌ها با شاخص‌های مختلف سنجیده می‌شود. مثلاً شرکت آحاد مردم در قبیل انتخابات محلس شورای اسلامی و شوراهای محلی و ... از دیگر نمونه‌های مشارکت سیاسی است بنابراین در -------- صفحهٔ بعد -------- منطقه‌ای که این مشارکت از ابعاد وسیعتری برخوردار باشد نیل به اهداف مربوطه با سرعت بیشتری انجام می‌یاید. لازمست برنامه‌ریزی‌ها بگونه‌ای باشد که با تشویق و ترغیب و آگاه کردن مردم آنها را در مسائل سیاسی فعال‌تر نمود تا از فکر و ایده و تجربیات آنهابیشتر استفاده شود. بافت جمعیتی منطقه تأثیر زیادی در این مشارکت دارد زیرا افراد جوان انگیزه و علاقه بیشتری در مسائل سیاسی و تصمیم‌گیریهای منطقه خود دارند و بهتر جذب کارهای مربوطه می‌گردند. ۲-۲-۴ مشارکت در جنگ و دفع بلایای طبیعی کراراً دیده شده وقتی در یک کشور یا منطقه‌ای جنگ و یا بلایای طبیعی مثل سیل و زلزله و ... بوقوع می‌پیوندد مردم از بزرگ و کوچک درحل مسائل مربوطه دخالت و مشارکت نموده و درحد توان با گذشت از منابع مالی .نیروی انسانی و وسایل و مایحتاج خود کمکهای ارزنده‌ای به آسیب‌دیدگان می‌نمایند.به تجربه در همه مناطق دیده شده که بسیج و مشارکت مردم بمراتب کارسازتر از کمک‌های دولتی بوده است. برنامه‌ریزی صحیح در استفاده از این امکانات می‌تواند از هرز رفتن امکانات و پتانسیلها جلوگیری نموده و بهترین راندمان را از مشارکت بدست آورد. بخشی از این نیروها پس از رفع مشکلات و معضلات می‌توانند در خدمت بازسازی و زدودن اثرات تخریبی مورد ۳-۴ مشارکت اجتماعی و مذهبی یکی از جلوه‌های مشارکت مردمی شرکت آنها در مراسم عزاداری و یا شادی دیگران می‌باشد بدین ترتیب که در مناطق مختلف مراسم عزاداری مذهبی با کمک و همیاری مردم صورت گرفته و در این ارتباط نیروها بطور هم‌جهت در فراهم نمودن امکانات و حل مسائل و مشکلات مربوطه کمک می‌نمایند. این معاضدت دارای ابعاد وسیعی است که بطور خودجوش و داوطلبانه انجام می‌گیرد. در مناطق مختلف بسته به عادات و رسوم ممکن است نحوه‌انجام این مشارکت متفاوت باشد. ولی درمجموع اهداف مشترکی را دنبال می‌نمایند. کمک و شرکت در مراسم سوگواری. مجالس ترحیم. مراسم عروسی و جشن و سرور موجب ایجاد تسهیلات و رفع مشکلات معنوی و عاطفی و تنگناهای موجود با استفاده از کمکهای نقدی و جنسی اغلب مردم می گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۳-۴ تعاون و همکاری در جوامع کوچک و بزرگ وقتی باکمک عده‌ای شرکت تعاونی مصرف یا مسکن ایجاد می شود و در اداره آن همکاری می کنند این خود جلوه‌ای از مشارکت مردمی در امور مربوط به تعاون و همکاری و یا مشارکت اجتماعی آنها در حل برخی مشکلات می‌باشد. بدین ترتیب که علاوه بر کسب نفع شخصی, برآآیند نیروهانفع عمومی را سبب می شود که باعث اعتلای سطح رفاه جامعه می‌گردد. دراین ارتباط احداث مراکز عام‌المنفعه. سرمایه‌گذاری. خرید برگه سهام و بالاخره راه‌اندازی و مدیریت این قبیل موْسسات را می‌توان از مصادیق مشارکت اجتماعی مردم تلقی نمود. نوع و چگونگی این قبیل مشارکتها بسته به شرائط منطقه. عادات و نوع نیاز متفاوت می باشد . ۵ ضرورت مشارکت و تأثیر آن یکی از اصول بنیادی در تأمین عدالت اجتماعی هر جامعه . مشارکت اقشار مختلف مردم در امور اقتصادی . اجتماعی و سیاسی می باشد. با توجه به اینکه میزان توانمندی دولت ناشی از قدرت مردم می باشد بنابراین اهداف برنامه دولت می باید برپایه خواست مردم باشد تا انگیزه فعالیت را در افراد بوجود آورد . دولت بدون دخالت و مشارکت مر دم در کارها نمی تواند در بهبود وضعیت و شرایط اقتصادی جامعه موفق باشد. سرمایه گذاری دولت از بودجه عمومی در صورتیکه متضمن رفاه عمومی باشد منطبق با عدالت اجتماعی است دراین حالت مشارکت و سرمایه گذاری اقشاری که طرح برای آنها اجرا می گردد یا سرمایه گذاری برای آنان صورت می گیرد می تواند دولت را در رسیدن به اهداف و تأمین منافع همه اقشار یاری نماید. در غیراینصورت چنانچه منافع اقشار خاصی را تأمین نماید ممکن است مسیر انحرافی طی کند . در کشورهای مترقی همکاری و مشارکت مردم با دولت تلاش مشترک آنان برای ارتقاء سطح اقتصادی و فرهنگی خود سبب می‌شود که راندمان بسیار بالایی از سرمایه گذاریها عاید و در نتیجه رفاه عمومی حاصل گردد. ولی در جهان سوم عدم آشنایی مردم با فرهنگ مشارکت و همیاری و بی‌اعتادی آنها به سرمایه گذاریهای عمومی دولت . پایین آمدن راندمان سرمایه گذاریها و بتبع آن کاهش تولیدات را سبب می‌شود به طوری که حرکت بجای اینکه همسو باشد و بردار رشد را به جلو ببرد اغلب بصورت تکراری و چرخشی انجام می‌شود که بازده لازم را به همراه ندارد. هر طرحی که در منطقه‌ای اجرا می‌گردد. بهره‌برداران نهایی از آن مردمی هستند که در محدوده طرح قرار دارند و یا به نحوی با آن در ارتباطند . بدین‌لحاظ می‌باید که . آنها در جریان مطالعه و اجرای طرح قرار گیرند تا بتوانند به نحو مطلوب از أن بهره برداری نمایند. برخی را عقیده بر آنست که مردم منطقه به دلیل عدم برخورداری از دانش فنی کافی . ضرورتی ندارد تادر جریان مطالعه یا طراحی و اجرای طرح قرار گیرند و به این بهانه که افراد فنی و مهندسین مشاور عهده‌دار طراحی و اجرای طرح هستند مردم را در جریان قرار نمی‌دهند ولی تجربه نشان داده است که آگاهی مردم حتی اگر از لحاظ فنی شناخت کافی هم نداشته باشند تأثیر مثبتی در پیشبرد و پذیرش طرح از سوی ایشان داشته و خود را وابسته به آن می‌دانند . شوراهای برنامه ریزی در کشورهای ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- مترقی نمایندگان مردم ذینفع را در خود می پذیرند ونظرات آنان را در تصمیم گیریها لحاظ می‌نمایند تا مشکلات در اجرا و یا بهره‌برداری از طرح بوجود نیاید. مشارکت مردم دارای تأثیرات زیادی در سرمایه گذاری ملی و منطقه‌ای دارد که ذیلاً به عمده ترین آنها اشاره می‌گردد: ۱-۵ تأثیر در اهداف بطور کلی هر سرمایه گذاری و اجرای طرحی بر حسب یک منظوره و یا چند منظوره بودن آن اهدافی را متصور بوده که پس از اجرای طرح به آن خواهد رسید. از آنجائیکه ممکن است خواستهای مردمی که در محدوده طرح می باشند با اهداف طرح کاملا" منطبق نباشند در این حالت مشارکت هر چه بیشتر مردم می تواند به نزدیک شدن هدفها کمک کرده و طوری هماهنگی انجام شود تا حداکثر تطابق بین اهداف و خواسته ها حاصل گردد. بعبارت دیگر هر چه تعداد افرادی که مشارکت می نمایند بیشتر باشد درجه انطباق اهداف طرح و خواستهای مردم بیشتر بوده و می توان انتظار داشت که نیازهای مردم با اجرای طرح مورد نظر برآورده گردد. با توجه به اینکه اغلب برنامه ریزان منطقه‌ای وقوف کامل به مشکلات والویت را در منطقه ندارند. لذا استفاده از نمایندگان مردم در شورای برنامه ریزی کمک می کند تا برای هر منطقه یا حتی روستاها برنامه هایی منطبق با نیازهای آنها تدوین نمود که نهایتا" همیاری آنها را در پی داشته باشد و این مسئله در کشورهایی که آمار و اطلاعات طولانی و دقیقی از پار امترهای لازم برای طراحی و اجرا وجود ندارد بخوبی نمایان است بطوریکه استفاده از نظرات آحاد مردم منطقه می تواند کمبودهای آماری را جبران نموده و تجربیات گذشته راکه سینه به سینه نقل و یا در منطقه دیده شده است را مورد استفاده قرار داد. جمع آوری آمار و اطلاعات و تهیه پرسشنامه هایی که توسط مشاورین و متخصصان از روستاها و یا شهرهای محدوده طرح صورت می‌گیرد می تواند یکی از روشهای مشارکت مردم باشد بشرط اینکه مردم را ابتدا در این خصوص آگاه نموده و اطلاعات صحیح را از آنها بدست آورد زیرا آمار و اطلاعاتی که از مردم کسب می گردد بسته به اعتماد آنان و شناختی که راجع به هدف آمارگیری دارند می تواند از درجه اطمینان بالا یا پایینی برخوردار باشد که بکار بردن آنها در مطالعات و طراحی بسیار حساس بوده و گاهاً در نظر نگرفتن آن سبب بدست آمدن نتایج معکوس از اجرای طرح خواهد شد. بنابراین در نظر گرفتن نیازها و الویت آنها برای یک قشر خاصی که از طرحی استفاده خواهند کرد می باید انجام گیرد. با توجه به اینکه هر منطقه با در نظر گرفتن شرایط جغرافیایی . احتماعی ... خود دارای الویت‌ها و نیازهای مختلفی می‌باشد لذا پیروی از یک قاعده کلی و واحد برای همه مناطق از منطق لازم برخوردار نبوده و برای هر منطقه شیوه خاص و مناسب با شرایط آن منطقه را می باید اعمال نمود. مثلا" ساختن حمام و یا مدرسه و برق رسانی و احداث جاده برای اهالی یک روستا و با بخش دارای اهمیت فراوان می باشد ولی الویت اجرا در زمانی که سرمایه کافی برای اجرای همه آنها بطور همزمان وجود ندارد در این حالت نظر مساعد و مشارکت بهره برداران از طرح می‌تواند در تعیین اولویت نقش حساسی داشته باشد. لازم به یاد آوریست که نوع و میزان نیازها از منطقه‌ای به منطقه دیگر متفاوت است گرچه ممکن است شباهت‌هایی به یکدیگر داشته باشد ولی آداب و رسوم و بافت فرهنگی ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- و اجتماعی مردم و الویت دادن به این نیازها متفاوت می باشد ۲-۵ تأثیر مقبولیت طرح یکی از مهمترین عواملی که سبب موفقیت برنامهٌ عمرانی یا سرمایه گذاری در منطقه ای می‌گردد قابل قبول بودن آن طرح ویا برنامه برای مردم آن ناحیه می باشد . بدین ترتیب که آنها با علاقه بپذیرند که این کار باید در منطقه انجام گردد. در این حالت است که مردم بطور موثر در پیشبرد طرح مشارکت نموده و کمکهای لازم را در این راستا می‌نمایند. گر چه انجام برخی از کارهای عمرانی ممکن است ظاهرا" به منافع شخصی عده‌ای لطمه وارد نماید ولی نهایتا" و در مجموع منافعی که از آن حاصل می شود بمراتب بیشتر از زیانهای احتمالی آن است ولی قبول این امر از طرف افرادی که احتمالا" زیانهایی بر آنها وارد خواهد شد به میزان آگاهی و اعتقاد آنان به اهداف طرح بستگی کامل دارد که باید با زمینه سازیهای مناسب از طریق کارهای فرهنگی نظیر سخنرانی. نشان دادن فیلم و ... تفهیم مطلب نموده وآنان را نسبت به منافع ناشی از اجرای طرح آگاهی داد به نحوی که با ایجاد روحیه گذشت شرایط لازم برای چشم پوشی از منافع موقت در آنان بوجود آید. پذیرش طرح در یک محدوده توسط افراد ذینفع موجب تشدید حس همکاری در آنها شده و مشارکت موثر آنان را در پی خواهد داشت بطوریکه آنها طرح را از آن خود دانسته و سعی می کنند بنحو احسن آنرا اجرا نمایند و موانع احتمالی را از سر راه بردارند. کارهایی که بدون مشارکت مردم در منطقه انجام می پذیرد معمولاً در صورت مواجه شدن با مشکلاتی نه چندان مهم نیز دچار وقفه های طولانی می گردد و حال آنکه مشارکت مردم در این قبیل موارد کارساز بوده و دستیابی به نتایج نهایی راتسریع می نماید . تجربه های بدست آمده از اجرای پروژه ها نشان دهنده این واقعیت است که تلاشهای متخصصان و مسولان قبل از اجرای طرح در جهت تفهیم مطلب و پذیرش آن توسط افر ادمنتفع از آن طرح اثرات مثبت و مهمی در مشارکت ایشان وبالنتیجه علاقمندی و کمک در اجرای آنرا دربر خواهد داشت . ۳-۵ تأثیر در کاهش مدت اجرای طرح معمولاً در برنامه ریزی یک طرح مدت زمانی برای اجرای آن پیش بینی می شود. این برنامه زمانی . با توجه به شرایط جغر افیایی. مالی و ... انجام میگیرد. محاسبات اقتصادی انجام شده برای توجیه یک طرح زمانی معنی داراست که طرح در مدت پیش بینی شده تکمیل و آماده بهره برداری گردد زیرا برگشت سرمایه در صورتی امکان‌پذیر است که بازدهی طرح در مدت پیش بینی شده تحقمق یابد. در صورتیکه مدت اجرا طولانی تر گردد به معنی اینست که در قبال هزینه اضافی صرف شده باز دهی وجود ندارد زیرا روند افزایش قیمت ها و راکد ماندن سرمایه اولیه سبب می شود محاسبات اقتصادی انجام شده تحفمّق نیابد و در نتیجه طرحی که از توجیه اقتصادی بالایی برخوردار بوده است بصورت غیر اقتصادی در آید واین در حالیست که نه می توان سرمایه گذاری انجام شده را نادیده گرفت و نه اهداف ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- طرح را تغییر داد. هر چه طول مدت اجرا بیشتر شود از مطلوبیت اقتصادی طرح کاسته می‌گردد تا جایی‌که ممکن است پس از اتمام از جهات مختلف قابل توجیه نباشد بنابراین اقتصادی‌ترین حالت زمانی است که طرح در مدت پیش بینی شده به اجرا دراید و مورد بهره‌برداری قرار گیرد. مشارکت مردم در طرح سبب می شود که مدت اجرا به کوتاهترین حد ممکن برسد زیرا موانع حین کار با مشارکت مردم سریعتر وبهتر مرتفع می گردد. نیروی مردمی از آن چنان پتانسیل مالی و قابلیت های ویژه‌ای برخوردار است که چنانچه با سرمایه گذاریهای دولتی تلفیق شود نقش موثرتری را ایفا خواهد نمود. تجربه نشان داده است که در شرایط مشابه طرحهایی که همیاری و مشارکت مردم در آن دخالت داشته درمقایسه با طرحهای به اجرا در آمده توسط دولت موفق تر بوده است. ۴-۵ تأثیر در استفاده بهنیه از طرح هر چند برای طراحی و اجرای یک طرح بررسیهای لازم در زمینه های مختلف بمنظور انطباق اهداف طرح با نیازهای مردم در منطقه انجام می پذیرد و آداب و رسوم و سنن متداول در آن ملحوظ میگردد ولی اغلب دیده شده که کم توجهی باین مسائل و یا نداشتن آمار و اطلاعات دقیق سبب شده که اهداف طرح جوابگوی نیازهای واقعی مردم نبوده و نتایج به دست آمده در حد انتظار نباشد. برای مثال در جوامع روستایی و کشاورزی اغلب دیده شده علیرغم انکه ساختمان های مسکونی و اصطبل و سایر تاسیسات روستایی بطرز مدرن و بهداشتی احداث شده ولی عملاً مورد استقبال روستاییان قرار نگرفته است زیرا آداب و رسوم و خواسته های آنها در طرح دیده نشده و درنتیحه استفاده از امکانات به روال سنتی را تر جیح داده اند. بنابراین مشارکت مردم در تصمیم گیری و اجرای یک طرح زمینه های لازم برای استفاده بهنیه از نتایج حاصله را فراهم می نماید. ۵-۵ تأثیر در ایجاد وابستگی و صرفه جوئی دراجرای طرح مشارکت مردم در اجرای یک طرح دارای جنبه های مختلفی می باشد استفاده از امکانات مردم در مشارکت مالی مردم سبب ایجاد انگیزه مالکیت در افراد شده و موجب می شود که خود را صاحب طرح بدانند و مانند اموال خود از تاسیسات احداث شده نگهداری و بهره‌برداری نمایند. همجنین بااعمال صرفه‌جوئی از هزینه‌های اضافی حلوگیری نموده و از طولانی شدن مدت زمان انجام مراحل مختلف طرح احتراز نمایند . ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۵ اعتلای آگاهیهای مردم در منطقه شهر نشینی و تکنولوژی خاص آن و یا بعبارتی زندگی ماشینی دارای فرهنگ و شناخت مخصوص خود است که افراد ساکن روستاها یا حواشی شهرها از آن چندان اطلاعی ندارند. هر اندازه تماس مردم با ادارات و ارگانهای دولتی بیشتر باشد آگاهیهای اجتماعی آنها افزایش می یابد. ارتباط با مراکز اقتصادی موجب آگاهیهای بسیاری می شود و بطور کلی آگاهیهای بشر در اثر تماس با مراجع و استفاده از وسایل ارتباط جمعی توسعه و رشد می یابد. هرقدر کارهای عمرانی در منطقه ای کمتر اجرا شود و تماس روستاییان با عوامل دولتی مربوطه کمتر باشد آگاهی کمتری نسبت به ماهیت و وظایف ارگانهای مسئول خواهند داشت و در نتیجه دراغلب موارد حقوق و وظایف خود را نمی‌شناسند. در این راستا فقّدان و یا کمبود وسایل ارتباط جمعی . کم سوادی و یا بی‌سوادی سبب می شود تا آگاهی آنها نسبت به محیطی که در آن زندگی می کنند کافی نبوده و بهنگام تصمیم گیری خیر و صلاح واقعی خود را نیز تشخیص ندهند. اجرای طرحهای عمرانی مانند احداث راهها. تاسیسات آب و برق. امکانات بهداشتی و آموزشی و ........ موجب می شود که مردم منطقه با وظایف ارگانهای ذیربط آشنا شوند و در اثر ارتباط نزدیک با آنها شناخت و آگاهی بیشتری نسبت بمسائل پیدا کند . در گذشته روستاییان نقاط دور افتاده کشور بدلیل آشنایی با ادارات ثبت احوال و پاسگاههای ژاندارمری برای رفع هرگونه مشکلی به این مراکز مراجعه می کردند ولی مشارکت آنها در اجرای طرحها موجب آگاهی بیشتر ایشان خواهد شد و در نتیجه قادر خواهند بود در مواقع لزوم با مراجعه به ارگان مسئول ذیربط مشکلات خود را حل و فصل نمایند. آگاهی اجتماعی سبب تغییر سطح و روش زندگی گردیده و تدریجاً آنرا از الگوی سنتی خارج و در جهت پیشرفت سوق می دهد و هم چنین شرایط را برای رشد فرهنگی آنها مساعد می نماید بطوریکه نیاز به امکانات جدیدی رامطرح می سازد که دستیابی به آنها تلاش و کوشش بیشتری را اقتضاء می نماید. تحربیات نشان داده که تحولات ایجاد شده ناشی از برقدار شدن در یک روستاو با بخش موحجب رشد مصرف گرایی شده و علاقه و استفاده از تکنولوژی جدید سبب کوشش بیشتر اهالی گردیده و بتبع آن استفاده از خدمات آموزشی. بهداشتی و ..... افزایش یافته است و حال آنکه قبلاً چنین تقاضاهایی مطرح نبوده است. هر چند اجرای طرحهای عمرانی تأثیر زیادی بر آگاهیهای مردم دارد ولی مشارکت مستقیم آنان می تواند نسبت این تأثیرگذاری را افزایش داده و آنان را مستقیماً در مقابل مسائل جدید قرار دهد که برای حل آنها در صدد چاره جویی برآیند. نش موثرآموزش و ترویج همزمان با اجرای پروژه ها در آگاهی مردم در نهایت بهره برداری هر چه بهتر از سرمایه گذاریها و فعالیتهای انجام شده را به همراه خواهد داشت . ۶ اصول کلی حا کم بر مشارکت امروزه حامعه شناسان معتقدند که در تنظیم روابط بین ساکنین شهر ها و روستاها و با میان کشورهای مختلف نمی‌توان یک الگوی مشخص وکلی را مورد استفاده قرار داد. زیرا شرایط احتماعی. فرهنگی. و زیربنای عادات و ۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- رفتار جوامع مختلف با یکدیگر متفاوت بوده و هر جامعه از قانونمندی خاص خود تبعیت والگوی معینی را اقتضاء می کند. استفاده از الگوی واحد و یکنواخت برای جوامع مختلف بسته به شرایط تاریخی و عادات و رسوم مردم نتایج متفاوتی ببار می آورد. بعنوان مثال الگوئی که در منطقه ای خاص اثر سازندگی زیادی داشته ممکن است در نقطه دیگر زیانبار باشد. آنچه مسلم است برخی از اصول کلی و معیارهای پذیرفته شده را می‌توان برای اکثر جوامع فارغ از شرایط جغرافیایی آنهاقابل قبول دانست برخی از این اصول منطبق با غرایز انسانی و طبیعت خاص زندگی بشر می باشد که شرایط جغرافیانی در پیدایش آن‌ها تأثیر چندانی نداشته و اغلب جوامع را در برمی گیرد. برای اینکه اصولی مورد پذیرش توده مردم واقع شود و در مقابل آن جبهه گیری نکنند بایدآن اصول مبتنی بر واقعیت های فوق باشد. بعلاوه باید انگیزه های لازم جهت پذیرش آن هادر مردم وجود داشته باشد. جه در غیر اینصورت ممکن است در برخی از افراد تأثیر لازم را نداشته و نتایجی مورد انتظار از کاربرد آنهاحاصل نشود. انگیزه های نفع شخصی و عمومی از موارد مهم اصول کلی حاکم بر مشارکت مردمی است که به تشریح آن پرداخته می شود. ۱-۶ انگیزه نفع شخصی در مشارکت مردمی جلب منفعت شخصی از خصایص ذاتی هر فردی است و هر کس به‌گونه ای در کارهای روز مره خود سعی در کسب بیشتر آن دارد. فرهنگ و سطح آگاهی مردم در نحوه کسب منافع موثر است زیرا باعث می شود که افراد ابتدا نفع خود را بشناسند سپس به کسب آن همت گمارند. در برخی موارد کسانی برای نفع شخصی. منافع دیگران را بخطر می‌اندازند تا از این طریق بخواسته خود دست یابند. امروزه با افزایش آگاهیها. مردم دریافته اند که زمانی می توانند نف خود را بدست آورند که کار آنها باعث ضررو زیان دیگران نباشد. علاقمندی به منافع شخصی می‌تواند به دو صورت مثبت و یا منفی در مشارکت دخالت نماید بدینتر تیب که برخی افراد با مخالفت خود مانع اجرای پروژه ها می گردند. کارشکنی در جهت کندشدن روند انجام و یا توقف کار سبب طولانی شدن مدت اجرا و گاهاً عدم اجرای طرح می‌گردد ولی بطور کلی وقتی اجرای طرح منافعی را برای مردم بهمراه داشته باشد در اجرای طرح همکاری و در پیشبرد آن کمک می نمایند. بنابراین انگیزه نفع شخصی همیشه می‌تواند عامل مهمی در دخالت و مشارکت مردم در انجام کارها باشد. در جوامع روستائی و شهری سنت های بسیاری متداول است که نمونه هائی از مشارکت مردم را نشان می‌دهد. شرکت جمعی روستائیان در لایروبی قنوات و یا کسی که بخشی از اراضی خود را برای عبور کانال و یا احداث یک تاسیسات عمرانی اختصاص می دهد عموماً برای بدست آوردن نفع شخصی و آباد کردن اراضی خود می باشد. طرحهای موفق آنهائی هستند که نفع شخصی تعداد بیشتری از اهالی منطقه را در برداشته باشد زیرا دراین حالت بیشتر می توان از مشارکت مردم در اجرای طرح استفاده نمود و موانع و مشکلات را برطرف کرد. هر چه طرح دیرتر به بهره دهی برسد انگیزه نفع شخصی را در مردم کمتر کرده و تمایل به مشارکت را کاهش می‌دهد. معمولاً اجرای طرح‌های کوچک که نتایج آن زودتر ملموس می شود بر طرحهای درازمدت ترجیح دارد و بدین لحاظ می‌تواند از مشارکت بیشتر مردم برخور دار باشد. میزان سوددهی طرحها بعنوان یک انگیزه در دخالت مردم و مشارکت مردم تأثیر مثبت دارد. ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۶ انگیزه نفع عمومی اغلب کارهای مهم و عام المنفعه جامعه که انجام آنها توسط یکنفردر جامعه امکانپذیر نیست باید با مشارکت و همیاری دیگران انجام پذیرد. بدیهی است پس از انجام کار نفعی که عاید میگردد عمدتاً متوجه مردمی است که در اجرای آن مشارکت داشته اند. در جوامع کوچک روستایی از قدیم‌الایام احداث حمام. مسجد. ر ختشویخانه. احداث و لایروبی قنوات و انهار آبیاری و احداث سیل بند در اطراف روستا و ... از جمله کارهایی است که با همیاری روستاییان انجام می گرفته است و کسانی که در این امور مشارکت داشته‌اند درمنافع آن سهیم بوده وسهم آنها به گونه‌ای به نسلهای بعدی منتقل شده است. انگیزه‌ای که در این مشارکت وجود دارد در جهت نفع عمومی جامعه یا روستا بوده و به اندازه نفع شخصی برای مردم قابل احترام است. نحوه مشارکت مردم در طرحهای عمومی مشابه نبوده و برحسب شرایط و امکانات افراد متفاوت میباشد.این مشارکت ها باعلاقه و بر حسب مورد و بصورت داوطلبانه انجام میگیرد و غالبا خود جوش بوده و در پاره ای از موارد همراه با برنامه ریزی قبلی انجام میشود. مثلاً در آبیاری سنتی از قدیم‌الایام رسم بر لایروبی انهار توسط بهره برداران بوده و اینکار در زمان مشخصی آغاز میگردید. خلاصه آنکه مردم در طی دوران بدرستی دریافته اند که مشارکت در کارهای عمرانی و مورد نیاز جامعه جزئی از زندگی آنهاست که با انجام آن.اکثر اهالی نیز از وضعیت بهتری برخوردار خواهند شد. نیروی حاصل از مشارکت مردم بمراتب کارسازتر از مجموع نیروی فردی میباشد و از این پتانسیل می بایدیجا بهره‌گیری کرده و در طرحهای بزرگ مردم را شرکت داد. در این راستا در جوامع کوچک معمولاً بزرگترها و افراد با تجربه پیش قدم می شوند که ضمن فراهم کردن مقدمات کار. وظیفه ایجاد هماهنگی را نیز بعهده دارند. ۳-۶ انگیزه حفظ شخصیت فردی گرچه انجام کارهای دسته جمعی و مشارکت افراد در اجرای یک طرح عمومی با رضایت و علاقمندی کلیه افراد منتفع از آن صورت میگیرد ولی در این ارتباط الزام‌های اجتماعی و اخلاقی نیز نقش موثری دارد تا آنجا که‌برخی کسانی که به هر دلیلی از مشارکت دراین طرحها سرباز می زنند دچار نوعی انزوا نسبت به جامعه خود میگردند ضمن آنکه جو جامعه نیز برای پذیرش آنها شرائط مساعدی ندارد.این پدیده عمدتاً از اخلاق و آداب و رسوم جامعه نشئت گرفته و از قوانین و مقررات مدونی تبعیت نمی کند. بنابر این در جوامعی که نفس مشارکت در کارها حاکم است معمولاً نظارت همگانی را نیز به دنبال دارد. امروزه مدیریت های پیشرفته به این نتیجه رسیده‌اند که سهیم شدن و مشارکت افراد در تولیدات سبب بالا رفتن راندمان و نظارتهای متقابل می شود و حال آنکه در صورتیکه افراد بطور انفرادی و صرفاً در قبال دستمرد و تحت نظارت یک فرد یا ارگان کار را انجام دهند. راندمان کار بمراتب پایین تر بوده و هر کس تمایل دارد که کار را بر عهده دیگری واگذار نماید. ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- - موانع مشارکت آمد. برای رفع موانع ابتدا می‌بایست نسبت به شناخت مشکلات اقدام نموده و بابررسی کلیه جوانب راه‌حل مناسب را ۱-۷ عدم وجود برنامه مشخص استفاده از مشارکت مردمی در پروژه‌ها به یک برنامه‌ریزی مناسب برای رشد و توسعه ملی نیازمند است و بایدبه گونه‌ای باشد که علاوه بر باور مسئولان مملکتی. اعتقاد آحاد ملت را نیز در بر داشته باشد. در این صورت انگیزه و اشتیاق مشارکت در مردم ایجاد می‌گردد. مشخص بودن هدف و افقی که یک طرح پیش رو دارد می‌تواند در جلب مشارکت مردم دخالت داشته و حدود و ثغور آن را تعیین نماید. اصولا مردم از کارهائی که هدف مشخصی را بدنبال ندارد و یا نتایج آن مبهم است استقبال نمی‌نمایند. بنابراین قبلا می‌باید مردم را نسبت به برنامه‌های رشد و توسعه و ضوابط و مقررات حاکم بر آنها آگاه نمود سپس از آنها برای مشارکت در این طرح‌ها دعوت بعمل آورده و انتظار پذیرش داشت. بنابراین بر عهده دستگاههای مسئول است که باانجام برنامه‌ریزی استراتژیکی توسعه ملی افقی را که ۲-۷ عدم وجود فرهنگ مشارکت در کشورهای در حال توسعه یا عقب مانده فعالیت فرهنگی مناسب روی آحاد جامعه انجام نگرفته و بعبارت دیگر برای بارور کردن فرهنگ جامعه و تعریف ارزشها و ضد ارزشها کار موثری صورت نگرفته است. بنابراین استفاده از نیرو و امکانات مردم برای تحولات اجتماعی و اقتصادی کاری دشوار می باشد و هر چه سطح فرهنگ بخصوص سواد و آموزش پائین تر باشد مشکلات استفاده از این نیرو محسوس‌تر است . متاسفانه در برخی از کشورهای جهان سوم نظام‌های آموزشی از نظر کمی و کیفی در حدی توسعه نیافته که زمینه را برای ارتقاء سطح فرهنگی مناسب و موثر فراهم آورده باشد تااز این طریق اکثریت آحاد جامعه با مفاهیم خودکفایی و سازندگی و نتایج آنها آشنا شوند. که این امرموجب خواهد شد که هدایت نیروها و استعدادها در جهت توسعه و گسترش حس معاضدت یا احساس مسئولیت در قبال جامعه و بالاخره علاقه و اعتقاد آنها نسبت به مشارکت در عمران و آبادی و رشد و توسعه به انحراف کشانده شود یا به سوی فعالیتهای فردی و اموری که صرفاً منافع شخصی را ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- دربرداشته باشد سوق داده شود. برای حل این مشکل همانگونه که قبلاًنیز اشاره شد باید کارهای فرهنگی زیادی روی حامعه انجام گیرد بطوریکه در آینده مردم را به کشور . رشد و توسعه ملی و انجام اصلاحات احتماعی علاقمندنمود. ۲-۷ عدم وجود تکنولوژی پیشرفته عدم وجود تکنولوژی پیشرفته و مناسب موجب می‌شود تا فعالیتهای عمرانی بطورکلی رشد. توسعه. سرعت و شتاب لازم و معقول را نداشته باشد و عموماً نتایج حاصله از نظرکمی و کیفی بمراتب پایین‌تر از حد انتظار باشد که این خود در جلب مشارکت مردمی تأثیر منفی خواهد داشت. غالباً طرحهایی که با بهره‌گیری از تکنولوژی و روشهای پیشرفته به اجرا درمی‌آید دارای جاذبه مشارکت بیشتری نسبت به کارهایی که در شرایط مساوی و با روشهای سنتی به اجرا در می‌آیند. می‌باشد. ۴-۷ عدم توانائیهای مالی مردم مشارکت مردم در طرحهای عمرانی مستلزم داشتن امکانات مالی و نیرو و توان انجام کار می‌باشد. اگر جامعه‌ای توان لازم برای انجام کارهای عمرانی را نداشته باشد نمی‌توان انتظار داشت که افراد آن در طرحها شرکت نمایند. در اینحالت ابتدا می‌باید با کمک دولت و منابع مالی داخلی یا خارجی و بطور کلی بااستفاده از مکانیزم‌های بانکی و یا موسسات اعتباری توان مالی مردم را افزایش داد و آنها را تشویق به مشارکت نمود. در طی یک دوره درازمدت با برنامه‌ریزی صحیح می‌توان مردم را برای رشد و توسعه ملی به یاری طلبید بطوریکه با کسب درآمدهای لازم از تولیدات خود بتوانند ضمن بازپرداخت اقساط وام دریافتی سطح زندگی خود را نیز ارتقاء بخشند در جچنین شرایطی باید با اتخاذ سیاستها و تدابیر حساب شده به موقع از امکانات مالی قابل دسترسی بنحو مطلوب در جهت مناسب استفاده نمود. ۵-۷ عدم وجود سازمان برای تشکل مردم برای استفاده از امکانات مردم و مشارکت آنان در طرحهای عمرانی تشکل‌های مردمی می‌تواند در نیل به اهداف مورد نظر طرح کمک نموده و نمُش ارزنده‌ای را ایفا نمایند زیرا نیرو و امکانات سازماندهی شده و متشکل بمراتب می‌تواند ثر بیشتری نسبت به نیروهای منفرد و پراکنده داشته باشد. از طریق ایجاد گروهها و سازمانهای مناسب علاوه بر تجهیز نیروها و فراهم شدن امکانات. سوق و هدایت افراد در جهت شرکت فعال در امور مربوطه. ایجاد هماهنگی لازم با موسسات دولتی ذیربط و بهره‌گیری موثر و کارساز از مساعدتها و تسهیلات دولت امکان پذ یر می‌شود. ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۷ عدم وجود الزام قانونی برای دستگاههای اجرایی یکی از عواملی که استفاده از مشارکت مردم را کاهش داده و باعث شده تا از نیروی آنها کمتر استفاده گردد. فقدان قوانین مدون بمنظور ملزم نمودن دستگاههای اجرایی به جلب مشارکت مردمی و دخالت دادن آنها در کارهای مربوط به خود می‌باشد این امر موجب می‌شود تا تشکیلات دولتی بطور بی‌رویه گسترده شده و ادارات و موسسات مختلفی بوجود آید تا بخشی امور راکه انجام آن در حد توان و امکانات مردم است انجام دهند. حال انکه انجام این قبیل کارها را میتوان به خود مردم واگذار نمود تا از ایجاد دستگاههای اداری غیرضروری اجتناب گردد زیرا ایجاد سیستم‌های کنترل و تشریفات وقت‌گیر عملاً مانع انجام برخی کارهای قابل اجرا توسط مردم می‌گردد. با قبول این واقعیت و با اعمال شیوه‌های رایج فعلی بین دستگاههای اجرایی و مردم . مشاوره‌ای صورت نگرفته و هریک بدون توجه به نظرات طرف دیگر مستقلاً و بصورت سلیقه‌ای کارها را انجام می‌دهند. اصل اعمال حاکمیت و کنترل‌های ضروری و بموقع بعهده دولت بوده و با واگذاری امور فوق به مردم نباید در تقابل باشد زیرا باعث افرایش فاصله‌ها بین دستگاههای اجرایی و مردم شده و سبب سرد شدن آنها از دخالت در سرنوشت خود می‌گردد. در این شرایط از نیروی عظیم مردم استفاده نگردیده و کارها بخوبی انجام نمی‌گیرد. از طریق قانونمندی مناسب برای جلب مشارکت مردم و در صورت لزوم اعمال برخی الزامات قانونی برای دستگاههای دولتی ذیربط میتوان تا حد زیادی این نقیصه را برطرف نمود. ۷-۷ نظارت متقابل در کارها و برقراری تشویق و ترغیب درکارهایی که با مشارکت مردمی انجام می‌گیرد کنترل و نظارت دستگاههای اجرایی با شیوه مرسوم منسوخ شده و با توجه به امکانات تجربی و تخصصی و ... ارگانهای اجرایی ذیربط. این نظارت بیشتر بصورت کمک و هدایت و راهبری ارائه می گردد. تعاونیهای سنتی و کارهای دسته‌جمعی که در دهات صورت می‌گیرد مصداق گویایی از مشارکت مردم است که در آنها کنترل و بازرسی توسط مدیریت تعاونی و در کنار دیگر وظایف انجام می‌شود ودر این شیوه علاوه بر مضایقی که برای افراد خاطی از سوی مدیریت اعمال می‌شوداین افراد از سوی جامعه نیز منروی می‌شوند که غالباً روشی موْئر و کارساز است. البته در جوامع شهری و بزرگتر مشارکت مردمی شکلی پیچیده‌تر به خود می‌گیرد و همکاری مسسات دولتی و مردم ناچاراً از نظم و روال سازمان یافته‌تری تبعیت می‌کند در جوامع روستایی تشویق و ترغیب نیز وجود دارد. بدین ترتیب کسانی که دلسوزی و کارایی بیشتری دارند از تشویق و احترام بیشتر جامعه برخور دارند و مشورت اهالی با آنها نشانگر علاقه و حسن نظری است که مردم به آن شخص دارند. ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸-۷ عدم وجود تجربه مشارکت سابقه کوتاه مشارکت مردم در طرحهای عمرانی و به تبع آن کمبود تجربه در این زمینه. ایجاد مشارکت و تکوین آنرا با مشکلات زیادی مواجه می‌کند. بعبارت دیگر در منطقه‌ای که‌اهالی از آثار و نتایج مثبت مشارکت اطلاع لازم ندارند معمولاً در آغاز کار در مقابل آن مقاومت نموده و تمایل و علاقه لازم را از خود نشان نمی دهند. در چنین مواردی تلاش و فعالیت بیشتر دستگاههای اجرایی در جهت رفع نیازها و ایجاد زمینه های مناسب بااعمال سیاستها و تمهیدات لازم ضروری است . ۹-۷ ناهمگنی اجتماعی در جوامع غیرهمگن به دلیل وجود تفاوتها ایجاد همسویی و روح همکاری که لازمه تکوین مشارکت است بین اعضاء جامعه و همچنین کل جامعه و ارگان اجرایی مشکل بزرگی است این تفاوت‌ها و ناهمگنی هامی‌تواند ناشی از تفاوت در آداب و سنن. زبان. نژاد و غیره باشد که بصورت اختلافات قومی. دسته‌بندیها. دشمنی‌های ریشه‌دار و تاریخی ظاهر می گردد. در جوامع همگن وجود ریش‌سفیدها. رهبران مذهبی یا قومی جهت همکاری آنان با دستگاههای اجرایی غالباً کارساز و راهگشاست و معمولاً این افراد بعنوان پیوند دهنده مردم و دستگاه اجرایی نقش مهمی را ایفا می‌نمایند که جوامع ناهمگن و متفرق از این موهبت بی‌بهره هستند. ۸ تصویری از سیر تحول و تغییرات مشارکت مردمی کشاورزان بررسی سوابق مشارکت مردم در امر تولیدات کشاورزی نشان می‌دهد که همیاری روستائیان بطورکلی ریشه در عرف و سنت آنها داشته و مقررات نانوشته‌ای بر آنها حاکم بوده است. در جریان دگرگونیهای اقتصادی. اجتماعی وسیعی که در روستاها رخ داده است برخی از شیوه‌های مشارکت فلسفه وجودی خود را ازدست داده و یا بتدریج ضعیف گشته و در عوض کم وبیش زمینه‌های مناسب و مساعد دیگری پدید آمده است که در برخی نقاط بصورت خودجوش مطرح شده است. اصرار در حفظ بی‌کم و کاست شیوه‌های مشارکت سنتی و بی توجهی به زمینه‌های مناسب اشکال تحول یافته این همیاریها و یا اشکال دیگری از مشارکت زارعین در ارتباط تنگاتنگ با ویژگیهای اقتصادی, اجتماعی و فرهنگی آنها منطقی نیست بدین لحاظ می‌بایست ضمن جستجو برای کسب تئوریها و تجربیات کشورهای مختلف از شیوه‌های همیاری و مشارکت روستائیان بعنوان اهرم‌های توسعه استفاده شود. مطالعه و بررسی در این زمینه نتایج درخشانی لااقل درحد شناخت ابتکارات و خلاقیت‌های خود روستائیان دربرخواهد داشت. همیاری روستائیان را در زمینه فعالیتهای کشاورزی و یا بخشی از فعالیت‌های اقتصادی. می‌توان از لحاظ استقلال واحدهای بهره‌برداری به سه دسته عمده تفسیم نمود. ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۸ مشارکت با حفظ استقلال اقتصادی فردی رایج ترین نوع مشارکت روستائیان درگذشته همیاری در زمینه‌هانی است که حافظ استقّلال اقتصادی آنهاست. نظیر عملیات لایروبی انهار و قنوات. وجین. برداشت محصول و مبادله خدمات و ابزار کار و ... که بطورکلی میتوان آنها را بصورت عمده زیر دسته‌بندی نمود. ۱-۱-۸ عوامل موثر در تشکیل گروههای کار کار گروهی عبارت از کارکردن دهقانان رأساً با بهره‌گیری از نیروی کار اعضاء خانواده در زمینه‌های کاشت. داشت و برداشت در مزارع هریک از اعضاء گروه بدون پرداخت اجرت می‌باشد. روش کار چنین است که روستائیان همه با هم در یک گروه و یا در گروههای کوچکتر. باتفاق روی زمین هر یک از زراعین کار می‌کنند. این روش مخصوص واحدهای بهره‌برداری سنتی و دهقانی و رعیتی (سهم‌بری) بوده است. عوامل مختلفی ازجمله شرائط اقتصادی و طبیعی موجبات کار گروهی دهقانان را فراهم نموده است. بعنوان مثال کوتاهی زمان مناسب برای درو نشا و یا وجین و ... ایجاب می‌نموده که از نیروی کار بیشتری استفاده شود و از آنجا که پرداخت دستمزد ریالی در نظام اقتصاد سنتی مرسوم نبوده است لذا با انجام کار گروهی نیروی کار موردنیاز فراهم می‌شده است لیکن بتدریج تحولاتی در این شیوه پدید آمده و دگرگونیهای اجتماعی. اقتصادی منجمله گسترش روابط شهر و روستا. پرداخت دستمزد نقدی (ریالی) را در قبال استفاده از نیروی کار در روستا و حتی بعضاً در کار گروهی مطرح کرده است. بغیر از عوامل طبیعی. اقتصادی. احتماعی و... که مورد اشاره قرار گرفت در شرائط فعلی دیگر عواملی که در تشکیل گروههای همیار نقش دارند اختصاراً بدین قرار است. - تناسب زمین‌های زراعی هریک از اعضا گروه کار - تناسب در نوع محصولات زراعی و نحوه فعالیت. بدین ترتیب که زمینه مشارکت بین کشاورزانی که محصولات مختلف و متنوعی کشت می‌کنند. بسیار ضعیف است. - تناسب در سن و سال و تفاهم اخلاقی اعضاء گروه از دیگر زمینه‌های لازم برای تشکیل گروه‌های کاری است. - تناسب از نظر اجتماعی. فنی و اقتصادی زیرامعمولاً افرادی که از نظر سلسله مراتب اجتماعی در روستا در مرتبه متفاوتی قرار دارند و یا سطح آگاهی فنی و تجربی آنان بسیار متفاوت است تجانس و هماهنگی لازم را جهت تشکیل گروه کار ندارند. در شرایط فعلی تشکیل گروه‌های کار در روستا بمثابه یک گروه اجتماعی اختیاری است. بنابراین روابط و کنش متقابل بین اعضاء موجب انسجام و هماهنگی آن می‌گردد. چه بسا گروههای کاری که براساس مناسبات خویشاوندی تشکیل می‌گردند تا از روابط نزدیک و صمیمیت حاکم بر روح فامیل در چارچوب گروه کار بهتر استفاده شود. ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- علیرغم آنچه که در مورد عوامل موثر در تشکیل گروههای کار ذکر شد عوامل مختلفی نیز وجود دارند که موجب تغییرات و تحولاتی در جهت تضعیف شکل‌گیری گروههای کار گردیده و کاهش فعالیت آنها را به‌همراه داشته است که عمده‌ترین آنها عبارتند از : - استفاده از ماشین‌آلات کشاورزی مانند کمباین هرچند موجب تغییر کار گروهی در برداشت محصول گردیده است لیکن منجربه مشارکت در تهیه و تأمین ماشین بصورت گروهی شده است که به این ترتیب اشکال جدیدی از مشارکت مردمی را مطرح کرده است. - کاهش وسعت زمین تحت کشت روستائیان خصوصاً در مرحله دوم و سوم تقسیم زمین براساس قانون معمول ارث از عواملی است که موجب کاهش انگیزه کار گروهی شده است. -‏ گسترش روابط شهر و روستا موجب گردیده تا نیروی کار اضافی روستا به شهر روانه و ارزش کار روزانه در بازار کار مشخص گردد. بعبارت دیگر ارزش کار بامعادل پولی آن سنجیده شود این امر موجب گردیده تا روزهای کار انجام شده برای کار هریک از اعضاء گروه کار محاسبه شود و در پاره‌ای موارد عضوی که از نیروی کار بیشتری استفاده کرده بتدریج ناجار به پرداخت دستمزد بابت روزهای کار اضافی گردد از طرفی وجود واحدهای کشاورزی مکانیزه در روستا و گسترش آنها در طی مراحل بعدی تقسیم اراضی و کار زنان و کودکان دراین قبیل واحدها پرداخت دستمرد نقدی (ریالی) را به سطح زنان و دیگر اعضاء خانواده روستایی تعمیم داده است. - افزایش سطح کشت برخی از واحدهای بهره‌برداری دهقانی بدنبال خرید یا اجاره نمودن اراضی روستائیان مهاجر و احیاء آنها موجب گردیده تا این قبیل واحدها با بهره‌گیری از ماشین‌آلات کشاورزی از یک طرف و نیاز به استفاده از نیروی کارگری بیشتر از سوی دیگر بصورت سهم‌بری و یا مزدی عمل نمایند. - در بسیاری از روستاها رسای واحدهای بهره‌برداری اغلب مسن و بعضاً ازکار افتاده‌اند از طرفی به دلیل گسترش مدارس و اشتیاق روستازادگان به تحصیل امکان استفاده از نیروی کار خانوار را کاهش داده است. ۲-۱-۸ مادله خدمات در گذشته مبادله خدمات و وسایل مربوطه بین روستائیان مرسوم بوده است. معاوضه و عاریت دادن برخی از وسائل سنتی کشاورزی نظیر خیش وگاو از جمله مظاهر همیاریهای روستائیان در زمینه مبادله وسیله و خدمات می‌باشد. دگرگونیهای اجتماعی و اقتصادی جامعه روستائی خصوصاً ورود ماشین‌های کشاورزی کار گروهی را کاهش داد و آنچنانکه انتظار می‌رفت موجب بروز اشکال جدیدی از همیاری در سطح وسیع در زمینه مبادله ماشین با ماشین و یا با نیروی کار نشده است. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۹-۸ وسائل مشترک کشاورزی اشتراک وسائل کشاورزی بین زارعین درگذشته سابقه چندانی نداشته است. امروزه هم بااینکه در بعضی از مشاعها تراکتور را در اختیار اعضاء قرار داده‌اند لیکن مشکلات موجود در استفاده از وسائل (بدلیل تقسیم اراضی بعضی از مشاعها بصورت غیر رسمی) همچنین تعمیرات و نگهداری آنها موجب شده تا این قبیل وسائل توسط یکی از اعضاء خریداری شده و بعضاً بصورت اجاره‌ای در اختیار دیگر اعضاء قرار گیرد. در این راستا شیوه رایج استحصال آب از چاه عمیق و نیمه‌عمیق و نیز استفاده از موتور پمپ بمنظور پمپاژ آب رودخانه موجب پیدایش نوعی اشتراک در حفر و تجهیز چاه و خرید و نگهداری و تعمیر موتور پمپ گردیده است. مشارکت و همکاری روستائیان در چنین مواردی اجتناب ناپذیر می‌باشد و اجباراً می‌بایست علاوه بر همکاری در نحوه توزیع آب و تنظیم مدار گردش آن اعتبارات لازم را برای سرمایه‌گذاری و انجام هزینه‌های ثابت و یا جاری در اختیار داشته باشند. این شیوه با جایگزینی تدریجی بهره‌برداری از چاه عمیق بجای قنات درحال گسترش بوده و بنظر می‌رسد زمینه مناسبی برای استفاده از شیوه‌های نوین آبیاری تحت فشار را فراهم کرده است زیرا با توجه به محدودیت سطح زمینهای کشاورزان استفاده از چنین شیوه‌هائی بصور انفرادی معمولاً مقرون به‌صرفه نمی‌باشد. ۲-۸ مشارکت با حذف بخشی از استقلال فردی از قدیم‌الایام در روستاهای خرده مالکی و یا روستاهائی که تحت نظام مالک و رعیتی اداره می‌شده مقرراتی بصورت عرف تحت تأثیر عوامل مختلف منجمله شرائط طبیعی و جغرافیای بر نظام کشت روستا و حتی منطقه حاکم بوده است که عملاً بخشی از اختیارات واحد بهره‌برداری را سلب می‌نمود. بعنوان مثال برقراری سیستم آیش و تناوب زراعی که طی آن هر یک از زارعین (اعم از مالک و یا رعیت) موظف هستند همه ساله بخشی از اراضی زراعی را بصورت آیش (نکاشت) بگذارند را می‌توان نام برد و نمونه دیگر آنکه جون مدار آب روستا براساس کشت غالب تنسیق شده درنظام کشت سنتی امکان کشت هر محصولی که نیاز به دوره آبیاری کوتاهتر از مدار آب روستا داشته باشد به زارع نمی‌دهد در برخی از مناطق با توسعه کشت تجاری در چارچوب واحدهای بهره‌برداری. سرمایه‌داری و یا نیمه سرمایه‌داری نوعی مشارکت در بخش زراعت پدید آمده است که قسمتی از استقلال واحد بهره‌برداری سهم‌بری را به نفع مدیریت کلی واحد سرمایه‌داری حذف می‌کرده است بعنوان نمونه می‌توان به کشت پنبه از کشت‌های تجاری مرسوم در منطقه گرگان و گنبد اشاره داشت که در آن مالک یا مدیر واحد بزرگ بهره‌برداری مساحت نسبتاً وسیعی را شخم و کشت می‌نموده. سپس مزرعه را بین روستائیان به نسبت نیروی کار آنان برای انجام عملیات داشت و برداشت محصول تقسیم می‌نموده است. با حذف واحدهای بزرگ سرمایه‌داری این شیوه منسوخ شد لیکن امروزه کم وبیش در واحدهای بهره‌برداری خانوادگی و حتی واحدهای تحت مدیریت دولت و درمشاعها ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- بوده‌اند نیز متداول است. در شیوه‌های فوق ضمن حفظ بخشی از استقلال کلی اعضاء و تأیید مالکیت آنها شرایطی برای استفاده از ماشین‌آلات کشاورزی. سمپاشی هماهنگ و آبیاری صحیح فراهم می‌گردد. ۲-۸ مشارکت با حذف استقلال فردی کشت جمعی و اشتراکی به صورتی که استقلال و مدیریت فردی را از هر زارع سلب نماید تنها در یک مورد آنهم واحد بهره‌برداری موسوم به " بنه "در جامعه روستائی ایران مشاهده می‌شود.بنه عبارتست از یک واحد بهره‌برداری گروهی زراعی متشکل از عده‌ای زارع است که زیر نظر یک‌نفر از زارعین منصوب مالک و یا نماینده ایشان موسوم به "سربنه" یا سالار و یا ... دریک یا چند قطعه زمین که به قید قرعه معین می‌شود. با استفاده از نیروی شخم شخصی (گاوکار) برای یکسال زراعی براساس برنامه کشت تنظیمی مالک به کشت و کار می‌پرداختند. این شیوه بیشتر درمناطق کم‌آب و حاشیه کویر ایران (روستاهای جنوب شرقی و مرکزی ایران) بدلیل کارآئی بیشتر معمول بوده است. این شیوه بهره‌برداری با انجام برنامه تقسیم اراضی دهه ۱۳۴۰ بتدریج کاهش یافته تا انحا که در برخی از این مناطق آثاری از آن به چشم نمی خورد. ۹- شرایط لازم برای جلب مشارکت مردمی و عوامل بازدارنده آن عوامل موْثر در جلب مشارکت مردم به اختصار عبارتند از : بطوریکه اشاره شد بالابردن فهم و درک عمومی از مشارکت و آگاهی مردم به اهداف مشارکت و نتایج آن از عوامل مور مشارکت مردم به طرحهای عمرانی می‌باشد. در این راستا باید واقعیات و مشکلات موجود به مردم گفته شود تاآنها بتوانند برای رفاه حال خود و سایر هموطنان در این امر مشارکت نمایند. حلب اعتماد مردم از مهمترین عواملی است که می‌تواند تأثیر زیادی در مشارکت آنها داشته باشد. ممکن است این شناخت در یک پروسه جندماهه با چندساله حاصل شود ولی لزوم شروع آن توسط دستگاههای مسئول امری واضح بوده وباید قبل از شروع مطالعه و یا ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۹ استفاده از تبلیغات در جلب مشارکت تبلیغفات صحیح در مقاطع زمانی مناسب می‌تواند نقش موْئری در افزایش آگاهی و نتیجتاً مشارکت مردم در امور مربوط به خود داشته باشد. تبلیغات می‌تواند با ارائه نتایج کارهای موفق انجام شده در سایر مناطق روحیه مردم را برای مشارکت تفویت نموده و ابهامات موجود در اذهان عمومی را از بین ببرد. تبلیغات صحیح دارای نقشی بسیار حساس است و هرگونه سوء استفاده از آن می‌تواند زیانبار بوده و تأثیر منفی برجای گذارد. نوع. زمان و شیوه تبلیغ با توجه به شرایط فرهنگی یک منطقه می‌تواند کارساز باشد. بدین لحاظ ضروریست استفاده از این حربه حساس با مطالعه و شناخت کافی انجام گیرد تا نتایج قابل قبولی حاصل گردد. ۳-۹ ایجاد اعتماد متقابل بین مسئولین و مردم و حفظ حضور مردم در صحنه اعتماد مسئولین به مردم و قبول این مسئله که آنها می‌توانند نقش موْثری در توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور داشته باشند از عواملی است که راه را برای انجام مشارکت آنها هموار می‌سازد مسئولین باید اطمینان داشته باشند که مردم دارای ابتکار و خلاقیت بوده و چنانچه موقعیت مناسب فراهم شود می‌توانند شعور و رشد فکری خود را به منصه ظهور رسانند و نتیجه این کار موجب رفع تنگناها و مشکلاتی است که دولت و دستگاههای اجرایی به تنهایی قادر به حل آنها نیستند. این مسئله بعنوان یک اصل باید مورد توجه دست‌اندرکاران قرار گرفته و با سازمان‌دهی مناسب حداکثر بهره‌برداری از این نیروی عظیم بعمل آید. از طرفی مردم هم باید به مسئولین دستگاههای اجرایی اعتماد و اطمینان کافی داشته باشند و نظام را بعنوان عامل اجرای عدالت. خدمت صادقانه و شخصیت بخشیدن به آنها باور کنند و مطمئن شوند که مسئولین با حسن نیت کامل آنها را به مشارکت در امری دعوت می‌نماید و قبول کنند که قصد سلطه یا استفاده ناصحیح از نیروی آنها را نداشته و در طلب مقاصد خود گام برنمی‌دارند بلکه نیت آنها ساختن فردایی بهتر برای ایشان بوده و از نتایج تلاش و ز حمتشان خود در آینده بهره‌مند خواهند شد. برقراری رابطه قلبی و عاطفی بین مردم و مسئولین از مهمترین عوامل رسیدن به یک همکاری و تشریک مساعی صمیمانه است که نمونه‌هایی از آن در برخی از برهه‌های تاریخی بین اجتماعات دیده شده است بنابراین لازمست دولتمردان با بهره‌گیری صحیح از این عامل مهم و حساس در جلب مشارکت مردم نسبت به طرحهای عمرانی تلاش نمایند. ۴-۹ وجود تشکیلات مناسب برای مشارکت برنامه‌ریزی صحیح. سیاستگزاری روشن و سازماندهی از عوامل مهمی هستند که باعث شرکت گسترده مردم در فعالیتها می‌شود. تشکیلاتی می‌تواند از نیروی مردم برای حل مشکل و توسعه اجتماعی اقتصادی کشور استفاده نماید ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- که مشارکت پذیر باشد بدین نحو که قانون و مقررات خاص و تسهیلات لازم برای اینکار را فراهم نموده باشد. تنها با الفاظ و تبلیغات نمی توان از نیروی مردم استفاده نمود. تحارب کشورهای پیشرفته نشان می‌دهد که علاوه بر استفاده از سوابق تاریخی و تجربیات موجود. وجود تشکیلات قانونی و مدون و منسجم نیز ضروری می‌باشد. مثلاً در ژاپن وجود 14.آها که در پیوست شماره ۱ بطور کامل توضیح داده شده است یک تشکیلات شناخته شده و قانونی در روستاهاست و در امر استفاده از نیروهای روستایی در طرحهای عمرانی موفق بوده است. در این تشکیلات تفکیک شرکت کنندگان و نحوه برخورداری آنها از منافع حاصله مشخص و مدون بوده و مانند یک تشکیلات رسمی دولتی دارای اختیارات و امکانات لازم می‌باشد. اگرجه این تشکیلات بدست مردم اداره می‌گردد. ولی همانند سایر تشکیلات دولتی و عمومی در مقابل مردم جوابگو است. استفاده از این تجارب می‌تواند ما را در رسیدن به اهداف موردنظر پاری بخشد. ۵-۹ استفاده از دانش آموزان و دانشجویان در مشارکت معمولاً در هر جامعه‌ای جوانان تحصیل‌کرده و محصلین جزء نیروهای ارزنده‌ای هستند که در مقاطع مختلف می‌توان از آنها در پیشبرد مقاصد توسعه احتماعی اقتصادی کشور کمک گرفت. این افراد از لحاظ تعلمی که به روستاها و جوامع اطراف و اکناف کشور دارند در رساندن پیامها و آماده کردن مردم روستای خود می‌توانند کمک موئری نموده و مسایل علمی و فنی را با زبان محلی برای مردم خود بازگو نمایند. علاوه برآن دانش آموزان و دانشجویان باتوقعات و ادعاهای کمتر و عزمی راسخ‌تر کارهای مشکل را که افراد اداری و وابستگان به دستگاههای اجرایی از انجام آنها سرباز می‌زنند را بخوبی انجام داده و خود نیز در جریان مشارکت قرار گرفته و برای آینده کاری خود ساخته می‌شوند و هم برای جوامع روستایی می‌توانند نش بیدارکننده‌ای را داشته باشند. برقراری ارتباط پین دانشگاهها و مراکز آموزشی با دستگاههای اجرایی یکی از راههای موْثر در ترقی و تعالی جوامع محسوب می‌شود زیرا این موسسات با توجه به شرایط محیط و نوع کارهایی که برای آینده در برنامه دارند آشنا شده و آمادگی لازم را برای تطبیق تئوری‌ها با مراحل اجرا از قبل در آنها بوجود می‌آید. با این روش می‌توان کمبودهای پرسنلی و متخصص مورد نیاز را برای هدایت روستاها و شهرها برطرف نموده و در انگیزش روحیه مشارکت کمک نمود. ۶-۹ جامعیت و داوطلبانه بودن مشارکت حامعیت فعالیت از دیگر مواردی است که در میزان مشارکت مردم تأثیر می‌گذارد زیرا همانگونه که اشاره شد هرجه تعداد افراد گروههای استفاده‌کننده بیشتر باشد مشارکت از موفقیت بالاتری برخوردار خواهد بود (منظور آن است که گروههای بیشتری از مردم منطقه از طرح بهره‌مند بشوند). ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- مشارکت باید داوطلبانه و از روی رغبت باشد. اینکار باید جنبه تشویی داشته و بطور خودجوش انجام پذیرد. نادیده گرفتن تمایل مردم. در همکاری و مشارکت آنها تأثیر منفی خواهد داشت زیرا مشارکت امری است که با زور و تحمیل قابل تزرریق نبوده و در جنین حالتی نتیحه مطلوب را بهمراه ندارد. ۷-۹ شرایط منطقه از شروط اساسی و تعیی ن کننده میزان مشارکت مردم در احرای فعالیتها. سازگاری آن با ساخت و بافت زندگی مردم منطقه است. این انتخاب که معمولاً به هنگام تصمیم‌گیری و طراحی صورت می‌پذیرد چنانچه با آداب و سنن و ویژگیهای خاص منطقه هم سو نباشد انتظار استقبال از مشارکت به‌هر صورت از جانب مردم عبث و بی‌فایده است. در فعالیتهای عمرانی اصولاً مشارکت مردم نباید با خاتمه عملیات اجرایی طرح پایان پذیرد. حفاظت. نگهداری و بهره‌برداری مطلوب و متناسب با هدف و استمرار نتایج حاصل از آن از دیگر شروط اصلی مشارکت بحساب می‌آید. هرگونه سهل‌انگاری در برنامه‌ریزی بهره‌برداری و نگهداری از شبکه‌های آبیاری و زهکشی و بی توجهی در اعمال مدیریت صحیح در حقیقت ناسپاسی و بی‌حرمتی به تلاش و سرمایه‌گذاریهای مادی و معنوی کسانی است که با خلوص نیت امکانات خود را در راه نیل به اهدافی والا برای انجام یک فعالیت اجتماعی در اختیار قرار داده‌اند بدین لحاظ مدیریت بهره‌برداری از فعالیتهایی که با استفاده از مشارکت مردم به انجام می‌رسد باید تحت یک مدیریت قدرتمند در قالب برنامه‌های تدوین شده انجام یذ برد. ۰ چگونگی مشارکت مردمی و خلاصه نتایج عملی حاصله در برخی از استان‌ها موسسات مالی که در راستای اهداف و طبیعت وظایف خود عهده‌دار ارائنه تسهیلات مالی نظیر اعطای وام و قرض‌الحسنه هستند عامل بسیار موْثر و مهمی درایجاد زمینه مساعد و تشویق افراد به مشارکت مردمی محسوب می‌شوند. به منظور آگاهی از نتایج بدست آمده از روش‌های عملی و چگونگی مشارکت مردمی باتکای بهره‌مندی از منابع مالی و تسهیلات فوق و تجارب بدست آمده ازنحوه عمل این قبیل موْسسات اطلاعاتی از کارشناسان دست‌اندرکار گردآوری شده که خلاصه آن در زیر درج می‌گردد. خاطرنشان می‌ شود که این موارد مربوط به فعالیت‌هایی است که در جوامع کوچک روستائی با استفاده از مشارکت مردمی انجام پذیرفته است نظیر احداث شبکه‌های کوچک آبرسانی و تأمین و توزیع آب مشروب و کشاورزی, احداث راههای دسترسی بمزارع و مراکز اقتصادی. اجتماعی روستاها. احداث آب بندان‌ها (در استان مازندران) و مواردی از این قبیل . ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۰ مراحل مختلف و چگونگی اقدامات لازم برای فراهم نمودن امکان مشارکت مردمی در طرحهای مشترک و مجتمع ۱ شناسایی و ارزیابی توانائیهای بالقوه روستا که از طریق مشارکت مردمی میتوان به فعل درآورد. ۲- کارشناسان مژسسات مالی مثلاً بانک کشاورزی مقدمتاً ضمن مذاکره با هیئت امنای روستا با شورای اسلامی محل با تشریح شرایط کار و دادن آگاهی‌های لازم موجبات جلب موافقت آنان را فراهم می‌سازند. ۳- اعضای هیئت یا شورای طرف مذاکره کارشناسان. بنوبه اهالی روستا را در جریان قرار داده و حداکثر تلاش را بعمل می‌آورند تا عده بیشتری آمادگی خود را برای مشارکت اعلام نمایند سپس با اعلام تاریخ معینی برای تشکیل جلسه عمومی. ایشان را به حضور در جلسه ترغیب و دعوت می‌نمایند. ۴- در جلسه عمومی که با حضور کارشناسان بانک کشاورزی و اهالی در مسجد یا منزل یکی از اهالی و یا هر محل مناسب تشکیل می‌شود شرایط کار بزبانی ساده و قابل درک برای حاضرین یکبار دیگر تشریح و با پاسخگونی به سئولات ابهامات رفع می‌گردد. ۵- از جانب موافقین با اجرای کار از طریق مشارکت. نمایندگانی به بانک جهت ایجاد ارتباط و انجام تشریفات لازم برای دریافت وام و فراهم نمودن مقدمات کار معرفی می‌شوند. ۶ مراحل بعدی کار شامل ارزیابی طرح توسط کارشناسان بانک. برآورد هزینه. تعیین سهم وام و میزان مشارکت هر فرد و... تا خاتمه عملیات و شروع بهره‌برداری تابع ضوابط و مقررات مشخص بانک می‌باشد. ۲-۰ مواردی که باعث عدم پیشرفت مشارکت و متوقف ماندن کار میشود. ۱ ایجاد هماهنگی در پروژه‌ها یا فعالیت‌هایی که اجرای آن‌ها مستلزم مشارکت اهالی دو یا چند روستاست. غالباً امری مشکل و چه بسا غیرممکن می‌باشد و نتایج کار اغلب ناموفق بوده است. ۲ در مواردی که افراد صاحب نفوذ محلی با اجرای پروژه و انجام کاری موافق نباشند کارشکنی آنها بطرق مختلف مانع اجرای کار میشود. ۳ اکثر ساکنان روستا یا محل. امکانات و بنیه مالی لازم راندارند واین امر موجب می‌شود تا افراد موافق در اقلیت قرار گیرند. ۴ چنانچه میزان سودآوری طرح یا فعالیت موردنظر برای برخی از افراد یا گروهها متفاوت باشد. کسانی که پیش‌بینی سود کمتری را می‌نمایند تمایلی به مشارکت و همکاری نشان نمی‌دهند. برای مثال در مورد آب‌بندان‌ها در استان مازندران کشاورزانی که در بالادست قرار دارند و در مقابل اثرات سوء ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- کم آبی نگرانی چندانی ندارند به مشارکت در احداث آب‌بندان تمایل ندارند. در مورد حفر چاه بمنظور تأمین آب مشروب یا کشاورزی معمولاً در انتخاب محل چاه اختلاف پیش می‌آید همچنین در احداث کانال آبرسانی معمولاً افرادی که اراضی آنها در بالادست قرار دارند و سود کمتری برای خود متصورند راضی بانجام کار نبوده و تمایلی به مشارکت ندارند. معمولاً اهالی روستا و کشاورزان در مقابل اجرای طرحها و کارهائی که برای اولین بار قرار است در منطقه اجرا شود و به تعبیری جدید و بی‌سابقه است بدلیل انکه اثرات کار برای آنان ناشناخته است مقّاومت نموده و علاقه‌ای به مشارکت در آن نشان نمی‌دهند. برعکس طرحهایی که سابقه قبلی داشته و نظیر یا مشابه آنها در منطقه اجرا شده و نتایج مطلوبی ببار آورده با استقبال عده بیشتری مواجه می‌شود زیرا زمینه‌های لازم برای مشارکت افراد فراهم است. احداث آب‌بندان‌ها در منطقه مازندران از جمله این موارد است که عمدتاً بصورت طرحهای مشترک با مشارکت مردمی بسرعت شکل گرفته و به نتیجه می‌رسد. وجود هماهنگی و هم‌سوئی بین سازمان‌ها و ارگانهای ذیربط ( هیئت‌های واگذاری. شوراهای اسلامی محل. سازمان کشاورزی. مراکز خدمات و غیره) در اجرای یک طرح معمولاً تضمین برای حسن اجرای کار سرعت بخشیدن و رفع موانع و مشکلات بوده است. مثلا در احداث آب‌بندان‌های استان مازندران. طر حهائی که هیئت واگذاری رأأساً عهده‌دار اجرای آنها بوده. با سرعت و کیفیت بهتری انجام شده است. همچنین هماهنگی ارگانها در تسریع اخذ مجوز مالی مشکل‌گشا بوده است. نوع طرح و اثرات آن در میزان مشارکت مردمی موْثر است. بعنوان مثال طرحهای احداث راههای دسترسی بین مزارع که باعث سهولت ارتباط و همچنین افزایش قیمت مزارع میشود به آسانی و با سرعتی بیشتر مشارکت اهالی را جلب می‌کند. نحوه برخورد بانک در اعطای وام و ایجاد تسهیلات یکی دیگر از عوامل موْثر در جلب مشارکت است. در مورد طرحهای مجتمع. برخورداری از تسهیلات مالی با کارمزد کمتر بسیار موفق بوده است. آب‌بندان‌هایی که در استان مازندران از محل قرض‌الحسنه اجرا شده. از جمله این موارد است همچنین در مواردی که اعطای تسهیلات مالی در قبال معرفی ضامن صورت گرفته درمقایسه با حالتی که مئنوط به گروگذاشتن وثایق غیرمنقول می‌باشد موفق‌تر بوده است. اعتقادات مذهبی در بعضی مناطق ترکمن‌نشین مانع اخذ وام و نتیجتاً مشارکت اهالی در طرحهای عمرانی بوده است. مذاکره کارشناسان با پیشوایان مذهبی و تبیین اهداف بانک و پروژه موردنظر, در استقبال بیشتر اهالی چه از نظر دریافت وام و چه بلحاظ مشارکت اثرات مثبتی داشته است. در مواردی که وسایل ارتباط جمعی بخصوص شبکه تلویزیونی منطقه (استان) در معرفی طرحهای مجتمع و کارهای عام‌المنفعه همکاری فعالانه داشته. میزان استقبال مردم و مشارکت آنها در سرمایه‌گذاری و اجرای کار جشمگیر بوده است. ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱- تسهیلات اعتباری پیش‌بینی شده در جهت جلب مشارکت مردمی در تبصره ۶ قانون بودجه ۱-۱ مقدمه هدف اصلی از اجرای طرحهای توسعه منابع آب . تامین آب واستفاده بهنیه از آن است . برای یل به این منظور احداث و تکمیل شبکه‌های آبیاری و زهکشی درجهت بالابردن راندمان آبیاری ضرورت دارد. در حال حاضر طرحهای تامین آب از پیشرفت خوبی برخوردار است . در حالیکه طرحهای احداث شبکه های آبیاری و زهکشی در مقایسه با طرحهای تامین آب باتاخیر مواجه است و طرحهای احداث شبکه های فرعی (۳و ۴) آبیاری و زهکشی که حساس ترین مرحله طرحهای آب برای کاهش تلفات و استفاده بهنیه آن است معمولاً عققب تر از طرحهای احداث شبکه های اصلی (۱و۲) آبیاری و زهکشی است که با این ترتیب امکان کنترل آب و مصرف بهنیه آن نخواهد بود. بنابراین برای هم آهنگ نمودن طرحهای تامین. انتقال. تسوزیع و مصرف آب بایستی برنامه ریزی مناسبی را تدارک دید تاتناسب لازم در طراحی و اجرای این احداث شبکه های آبیاری و زهکشی نیاز به اعتبارات خاص خود دارد که با توجه به اهمیت و اولویت موضوع چنانچه امکان افزایش اعتبار موجود نباشد باید درصدی از اعتبارات تامین آب به این کار اختصاص داده شود و این سیاست به ناچار باید تازمان ایجاد هماهنگی کامل بین طرحهای تامین و توزیع همچنان تداوم داشته باشد. در حالیکه با استفاده از مشارکت مردم می توان هم به هدف تامین آب دست یافته و هم نسبت به توسعه شبکه های آبیاری و زهکشی همت گماشت. بهره برداران شبکه های آبیاری و زهکشی زیردست سدهای کشور معمولاً از امکانات تامین. انتقال و توزیع آب که از محل اعتبارات درامد عمومی کشور تامین شده است بیشترین بهره رامی برند در حالیکه بسیاری از بهره برداران از آبهای سطحی وزیرزمینی درنقاط مختلف کشور از این امکانات بی بهره بوده و یا بهره جزئی می برند. به این ترتیب عدالت اجتماعی ایجاب می کند تا بهره برداران زیردست سدهاکه از موهبت تامین آب مطمثن دربالادست زمین برخور دار هستند در احداث شبکه های آبیاری و زهکشی مشارکت نمایند تا ضمن تسریع انجام عملیات ساخت در نگهداری و بهره برداری از شبکه های آبیاری نیز سهیم باشند. برای اجرای سیاست مشارکت مردم درشبکه های آبیاری و زهکشی برای اولین بار درسال ۱۳۵۲ تبصره ۶۰ (پیوست شماره ۲) قانون بودجه تصویب و بمورد اجرا گذاشته شد و در سال ۱۳۷۳ تبصره ۲۶ (پیوست شماره ۳) قانون بودجه برای اولین بار مختص شبکه های آبیاری و زهکشی به مورد اجرا در آمد. در سال ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ بااعمال تغییراتی این تبصره بصورت تبصره ۷۶ (پیوست شماره ۴) و در قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی . اجتماعی و فرهنگی منظور و به تصویب رسید. اهم مواردی که در تبصره ۷۶ درزمینه مشارکت مردم با بانک و سازمانهای آب منطقه‌ای به‌منظور استفاده بهره‌برداران از تسهیلات بانکی و بخشودگی سرمایه‌گذاری پیش‌بینی شده است بشرح زیراست : ۱- در تبصره ۷۶ بمنظور تسریع دراجرای طرحهای مشمول این تبصره قسمتی از وظایف مرکز در چارچوب ضوابط و دستورالعمل مشخص به استانها محول شده است. در هراستان . استانداری . سازمان آب منطقه ای مربوطه و سازمان برنامه و بودجه مسئول تصمیم گیری برای بخشی از این تبصره با سقف تعیین شده ازمرکز خواهند بود. ۲- در آئین نامه تبصره ۷۶ پیش‌بینی مشارکت زارعین (بهره‌برداران) بصورت مشارکت مدنی با بانک و سازمان آب شده است. ضمناً تصریح گردیده است که در صورت عدم مشارکت بهره‌برداران. مشارکت مدنی بین بانک و سازمان آب انجام گرفته و پس از خاتمه طرح و آماده شدن برای بهره‌برداری اشخاصی که مایل به خرید انشعاب و استفاده از آب استحصالی باشند بصورت فروش اقساطی و حداکثر ظرف ده سال از طریق بانک اقدام نمایند. ۳ درماده ۱۲ تصریح شده است که اگر زارعین (متقاضیان) بلحاظ وثیقه با مشکل مواجه شوند با تصویب کمیته مشترک. تضمین لازم از محل موجودی حساب مخصوص. برداشت شود. بنابراین ایجاد علاقه قبلی در زارعین برای مشارکت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا بدون این امر و بدون مشارکت با رغبت آنان و عدم مراجعه برای سپردن وئیفه و مشارکت در اجرای طرح. بار تضمین وثیقه‌ها نیز بعهده حساب مشترک (بودجه دولت) خواهد بود که موجبات افزایش هزینه‌های طرح از محل سهم دولت را نیز فراهم خواهد نمود. ۴- درماده ۱۳ قید شده است که اگر پس از اجرای طرح زارعین برای خرید سهم بانک از مشارکت مدنی داوطلب نشوند سازمان موظف به خرید سهم بانک با قرارداد فروش اقساطی خواهد بود که این مطلب نیز از جمله تسهیلاتی است که بمنظور جلب مشارکت زارعین دراجرای طرح درنظر گرفته شده است و بدیهی است که در صورت عدم تمایل زارعین به خرید سهام بانک. پرداخت کلیه هزینه‌های انجام شده با بهره به عهده سازمانهای آب می‌باشد. ۲-۱ خصوصیات تبصره ۷۶ تبصره ۷۶ به‌لحاظ امتیازاتیکه برای تشویق زارعین در مشارکت مدنی و فروش اقساطی حق انشعاب آب پیش‌بینی نموده است قابل توجه بوده و جنبه‌های جذب بهره‌برداران برای مشارکت در سرمایه‌گذاری تأسیسات آبی و پیشرفت ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- اجرای طر حهای آبی را می‌تواند به همراه داشته باشد. مسئله اساسی برای اجرای تبصره ۷۶ تشویق و ترغیب زارعین با تشکیل جلسات و سخرانیها و آگاهی‌های لازم. بمنظور مشارکت دراجرای طرح است و این حاصل نمی‌شود مگر با هماهنگی ارگانهای محلی با ارگانهای مستقر در مرکز. نمایندگان مجلس شواری اسلامی. شوراهای محلی و دیگر عوامل و ارگانهائی که به‌نحوی دراین کار می‌توانند موثر باشند. ازجمله تسهیلات قائل شده در تبصره ۷۶ استفاده از حداقل نرخ سود مورد انتظار که براساس تبصره ۷۷ قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی - اجتماعی و فرهنگی برنامه دوم از طریق شورای پول و اعتبار تعیین می‌شود. خواهد بود. ضمناً بخشی از سود تسهیلات پیش‌بینی شده با نظر کمیته تعیین شده در قانون می‌تواند بخشیده شده و یا کلاً دریافت تسهیلات بالاتر از این برای مناطق محروم و یا کم‌درآمد منظور گردیده است بنحویکه ل از کل سهام طرح (سهم مشارکت سازمان‌های آب) بانظر کمیته قابل بخشش خواهد بود و می‌تواند بلاعوض در مالکیت زارعین قرار گیرد. در آئین‌نامه پیش‌بینی شده است که اگر بانک نتوانست اقساط خود را ظرف سه ماه دریافت دارد مبالغ اقساطی را همراه جرایم دیرکرد از حساب مخصوص بردارد که این مطلب نبایستی عمومیت پیدا کند. زیرا با درک اینکه در صورت عدم پرداخت توسط زارعین. بانک از حساب مخصوص سازمان آب برداشت خواهد کرد. جنبه‌های مشارکت را تضعیف می‌کند. موفقیت این تبصره مهم در جلب مشارکت زارعین نهفته است و مشارکت بهره‌برداران از شروع طرح بصورت مشارکت مدنی اهمیت پیدا می‌کند که دراین صورت تکلیف کار تا پایان مشخص می‌شود. در صورت عدم مشارکت زارعین. طرح بصورت مشارکت مدنی توسط سازمان‌های آب و بانک اجرا شده و پس از اتمام آن بصورت اقساطی به زارعین به شکل حق انشعاب فروخته می‌شود که حداکثر زمان آن ده سال تعیین شده است. دراین حالت هم اگر متقاضی پیدا نشد. فروش اقساطی به سازمان آب صورت می‌گیرد تا در فرصت‌های بعدی اگر زارعین داوطلب شدند نسبت به واگذاری حق انشعاب به آنان اقدام شود. آنچه که اهمیت دارد این است که قبلاً این هزینه‌ها توسط دولت انجام می‌گرفت و یا بعلت مشکلات موجود و محدودیت‌ها. بخش کوچکی از شبکه‌ها اجرا شده و بقیه بصورت سنتی و با راندمان کم مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفت. لذا با استفاده از این تبصره و تسهیلات فراهم شده در صورتیکه همه ارگانهای ذیربط هم‌آهنگی داشته و به موضوع اهمیت بدهند با جذب زارعین و مشارکت در این کار ضمن کمک به اعتبارات عمرانی. نحوه اجرا و رسیدن به بهره‌برداری نیز سرعت پیدا کرده و نگهداری از شبکه‌ها هم بطرز مطلوبی امکان‌پذیر خواهد بود. ۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- پبوست شماره ۱ ۱-۱ تجارب کشور هندوستان در مدیریت آبیاری و مشارکت زارعین ! کشاورزی هندوستان در امر اعتلا وافزایش تولید غلات به پیشرفت شایان توجهی نایل آمده است و به این طریق کشور را از نظر تأمین مواد غذایی به میزان زیادی به خودکفائی نزدیک نموده است. از طریق آبیاری مزارع باهنگ و رشد کشاورزی شتاب داده شده است بطوریکه نرخ رشد کشاورزی از ۰/۴ درصد در دوران قبل از استقلال هند به ۶ در صد در اوایل دوره بعد از استقلال افزایش یافت. کشور هندوستان از سال ۱۹۵۰ به بعد گامهای سریعی در امر توسعه آبیاری برداشته است. آینده کشاورزی هندوستان که سهم آن در تولید خالص ملی در سال (۹۰ - ۱۹۸۹) برابر با ۳۰/۴ درصد است. با توسعه آبیاری پیوندی ناگسستنی و غیرقابل تفکیک دارد. آبیاری منشاء و موجب رشد سریع کشاورزی بوده و در آینده نیز بعنوان عامل اصلی و عمده نقش آن تداوم خواهد یافت ولی ضمن اینکه نش آبیاری در آینده بصورت اصلی و محوری باقی خواهد ماند درعین حال با مشکلات مهمی نیز مواجه خواهد شد. از آنجاکه پتانسیل لازم برای آبیاری نوین عمدتاً منحصر به مناطقی است که دارای مشکلاتی بوده و رفع آنها مستلزم سرمایه‌گذاریهای سنگین‌تری است لذا استراتژی توسعه آبیاری باید مبتنی بر استفاده بهینه از آب و زمین باشد. نتایج حاصل از اجرای طرحهای موجود در مقایسه. کمتر از حد پیش‌بینی شده بوده است و علت اصلی آن مربوط به نادیده گرفتن نش نگهداری و بهره‌برداری از شبکه‌ها و عدم تخصیص اعتبار کافی به آن و همچنین عدم ایجاد جاذبه لازم در حلب مشارکت مردم درامر مدیریت بوده است. بازده مالی اجرای طرح‌های شبکه‌های آبیاری حداقل باید در حدی باشد که هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری از شبکه‌ها را تأمین نماید. مقاله حاضر براساس تجارب بدست آمده طی مدتی متجاوز از جهار دهه گذشته شامل مشکلات و همچنین روشهای برطرف نمودن نارسائیهای مبتلا به در مدیریت شبکه‌های آبیاری با تأکید خاص بر مشارکت و دخالت زارعین در این مدیریت رامورد تجزیه و تحلیل قرار میدهد. راه‌حل رفع نارسائی‌ها و مشکلات موجود در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری شبکه‌های آبیاری. واگذار نمودن آن به خود بهره‌برداران و تر حیحاً به انجمن‌های بهره‌برداران از آب (۸۹00210۳5 کف ۷/210۲ یا اختصاراً ۷/]7۸) می‌باشد. لیکن تحقّق این امر زمانی میسر است که سطح طراحی و اجرای شبکه‌های آبیاری به آنچنان حد مطلوبی اعتلا یابد که در مجموع اعتماد لازم از نظر دوام. پایداری و معتبر بودن سیستم آبیاری را در بهره‌برداران بوجود آورد. برای تشویق انجمن‌های مذکور قبول مدیریت بهره‌برداری و نگهداری از شبکه‌های آبیاری. ایجاد انگیزه‌های مالی و پشتیبانی‌های فانونی ضروری است. ۱- مستخرج از مجموعه مقالات بین‌المللی آبیاری و زهکشی - پانزدهمین کنگره لاهه ۱۹۹۳ ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱-۱ مشارکت زارعین مشارکت زارعین در امر مدیریت آبیاری به معنی دخالت آنها در تصمیم‌گیریهاست که تأثیر آن به مراتب فراتر از مشاوره صرف با بهره‌برداران است و مفهوم واقعی مشارکت موردنظر فعال بودن بهره‌برداران (ذینفع از شبکه‌های آبیاری) در جنبه‌های مدیریت آبیاری و ارتباط همه‌جانبه آن با مدیریت در فعالیت‌های کشاورزی می‌باشد که با شکل سنتی غیرفعال کشاورزان که در انتظار اقدام ادارات آبیاری برای تأمین و توزیع آب بسر می‌بردند تفاوت فاحش دارد. برای آنکه زارع سهم فعالی در تصمیم‌گیری داشته باشد باید سازمانهانی با اشکال و ساختار مناسب ایجاد شود. نماینده تشکیلات و ادارات آبیاری می‌تواند با بررسی و برنامه‌ریزی‌های قبلی نحوه انجام آن را تسهیل نماید. تعیین دقیق زمان دخالت زارعین در امر مدیریت. کار بسیار حساس و دقیقی است. این مشارکت در زمان شکل‌گیری پروژه بیشترین تأأثیر را دارد. بطوریکه دخالت در این مرحله سبب ایجاد شرایط مطلوب وایده‌آلی برای پایه‌گذاری مشارکتی و بنیانی و واقعی بین زارعین و دولت می‌شود. در هندوستان نمونه‌هایی از انجمن‌های زارعین (که معروف به انجمن مالی بهره‌برداران آب یا ۷/17۸ می‌باشد) در مدیریت سیستم‌های آبیاری برای هر دو شکل آبیاری سنتی و مدرن وجود دارد که در کار خود موفق بوده‌اند. تعداد این قبیل انجمن‌ها به اشکال مختلف در یازده ایالت هندوستان به ۴۴۲۰ می‌رسد و سطح کل اراضی کشاورزی که توسط چنین انجمن‌هایی اداره می‌شود بالغ بر ۲۳۴۰۰۰ هکتار برآورد می‌شود. بررسی و مطالعه عملکرد انجمن‌ها نشان‌دهنده این است که در برخی از مناطق شرایط لازم برای مشارکت فعال زارعین در مدیریت فراهم نمی‌باشد. نظیر مناطقی که درگیری‌های مداوم بین گروهها و ارگانهای مختلف وجود دارد. پروژه‌های بزرگی که برنامه‌ریزی و طراحی آنها نیاز به وجود متخصصین فنی سطح بالائی را اقتضا می‌کند. مواردی نیز وجود دارد که زارعین انگیزلازم برای مشارکت در تصمیم‌گیری‌ها راندارند. بنابراین ایجاد یک جو تفاهم و حضور مشارکت تدریجی و گام به‌گام بهره‌برداران با توجه به شرایط محلی و درنظر گرفتن اهداف اداره آبیاری بطوریکه بتواند مشارکتی پایدار ایجاد نماید ضروری خواهد بود. از دیگر یافته‌های این بررسی علاوه بر موارد یاد شده فوق. پیش‌نیازهای تشکیل یک گروه یا تعاونی شامل : الف- بین افراد یک گروه یک نوع همکاری رسمی یا غیررسمی وجود داشته باشد. ب - افرادگروه همسان و همگون باشند. ج - رهبری و هدایت گروه از طریق متقاعد کردن آنها که منافع ناشی از همکاری و معاضدت در کوتاه‌مدت قابل حصول است. ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- د- دولت ملزم باشد که نسبت به وعده‌ها و تعهداتش درقبال انجمن‌ها وفادار باقی بماند. که درنهایت منحر به تشکیل انجمن بهره‌برداران آب ۸ می‌شود. ۲-۱ انجمن‌های بهره‌برداران آب در ژاپن که با مشارکت و عضویت کشاورزان تشکیل " یافته ۹-۲-۹ تار یخجحه کشت ای و تکامل تدریحی انجمن‌های بهره‌برداران آب در حال حاضر مدیریت آبیاری و زهکشی در ژاپن. بطور موْثر و با کارائی لازم. توسط انجمن‌هائی که با عضویت کشاورزان ذینفع «نواحی توسعه اراضی ۲» (115.]) تشکیل یافته است انجام می‌پذیرد. سیستم مدیریت مذکور طی سالیان متمادی با تبعیت از شرایط آب و هوائی و طبیعی و همچنین شرایط سیاسی, اجتماعی و اقتصادی کشور ژاپن و تغییرات منطفه‌ای و تاریخی تحول و تکامل یافته است. شالیکاری و کشت برنج بعنوان مهمترین فعالیت کشاورزی کشور ژاپن از قرن سوم قبل از میلاد تا به امروز که نزدیک به سه میلیون هکتار زیرکشت برنج قرار دارد شناخته شده است و به طور کلی کشاورزی ژاپن به تبعیت از شرایط و اوضاع سیاسی و اقتصادی کشور دستخوش تحولات و تغییرات زیادی گردیده است. در سال ۱۸۶۸ ژاپن نخستین قدم‌ها را در حهت مدرن کردن سیستم‌های آبیاری و زهکشی برداشت و در امر شالیکاری این حرکت از طریق ترکیب و سازگار نمودن روشهای سنتی و علمی آغاز و تداوم یافت و در حدود سال ۱۹۷۰ تنوع در کشت و توجه به کشت‌هائی غیر از برنج جلب شد و باین ترتیب فرصت برای انتقال و جابه‌جائی و تغییر محور کشاورزی از کشت برنج به سایر کشت‌ها و در نتیجه توسعه سیستم‌های آبیاری و زهکشی فراهم شد. سپس گروهها و انجمن‌های مبتنی بر سیستم‌های مدیریت آب پا بعرصه وجود گذاشت. به موجب قانون توسعه اراضی که پس از پایان جنگ جهانی دوم بسرعت تصویب شد انجمن‌های‌بهره‌برداران آب در روستاها شکل‌قانونی به خود گرفت و عنوان «نواحی توسعه اراضی» یا 1.115 رسمیت یافت. ۲-۲-۱ ساختار قانونی انجمن‌های بهره‌بردار آب و وضعیت کنونی آنها همانطور که فوقاً بیان شد «نواحی توسعه اراضی» (115]) امروزه در ژاپن به عنوان هسته مرکزی و اصلی انجمن‌های ٩2110۵ 6‏ 20206۹6 ل) 6۲۹5 1۵۳ بر 8160 هصق 1111۵160 0۵ ل جر ححد هزم ددع۸ کجعه‌نا] جعاه ۱-۷۷ 01 (1011 16 2 - ]۵۵ 10۳۵۷۵۲۵ ۵13105 -------- صفحهٔ بعد -------- بهره‌برداران آب انجام وظیفه می‌نمایند. (1].] ها انجمن‌هانی هستند که برطبق قانون توسعه اراضی در سال ۱۹۴۹ تاسیس شده و اعضای آنها را زارعین تشکیل می‌دهند که در نواحی مربوطه مستقر هستند و بعنوان یک شخصیت حقوقی و رسمی از موقعیت قوی و محکمی برخوردارند. از آنجائیکه فعالیت این انجمن‌ها در جهت مصالح عامه بوده و بدین لحاظ ازنظر قانونی به مثابه یک دولت عمل می‌نماید. قانون توسعه اراضی هردو جنبه ساختمان و مدیریت شبکه‌های آبیاری و زهکشی توسط 7آ1].] ها را دربر می‌گیرد و از طریق بهره‌برداری از شبکه‌های مذکور است که 0آها قادر به راهبری مدیریت آب می‌شوند. افراد واجد شرایط برای عضویت در انجمن‌های مذکور عموماً صاحبان اراضی کشاورزی نمی‌باشند بلکه کشاورزانی هستند که شخصاً زمین را زیرکشت می‌برند. همچنین کلیه واجدین شرایط برای عضویت در انجمن مربوط به یک ناحیه از بین کشاورزان آن ناحیه انتخاب می‌گردد. کلیه موارد و اقدامات مربوط به مدیریت 1].آ براساس تصمیماتی است که با آزادی عمل لازم در جلسات و گردهمایی‌های اعضای 10.] اتخاذ می‌شود به این ترتیب کشاورزان ذینفع (اعضای 11]) نسبت به مواردی که اساسی و بنیانی است نظیر مساحت اراضی که قرار است آب آن از طریق شبکه آبیاری مربوطه تأمین شود یا نحوه مدیریت 1.110 و ضوابط و معیارهای مربوطه به تأمین منابع مالی لازم برای مدیریت 111 تصمیم‌گیری می‌نمایند. 1.117 ها درمورد شبکه‌های آبیاری و زهکشی پس از طی مراحل و اقدامات ضروری تصریح شده در قانون توسعه اراضی می‌توانند اعمال مدیریت نمایند. اقدامات مذکور با درخواست کشاورزان برای تاسیس انا درخواست حداقل دوسوم کشاورزان آن ناحیه لازم است. درحال حاضر در ژاپن تقریباً ۰ (ا]ا] وجود دارد که اراضی کشاورزی به مساحت حدود ۳/۳ میلیون هکتار را زیرپوشش دارد و کل اعضای آنها بالغ بر ۴/۷ میلیون نفر است. تعداد مدیران و کارکنان هر (1[.] برای نواحی مختلف متفاوت است. مثلاً یک (11.] که مدیریت اراضی با مساحت ۱۵۰۰ هکتار راعهده‌دار است نوعاً دارای ۱۹ مدیر و شش نفر پرسنل برای کارهای جاری دارد. ( طبق آمار ۱۹۹۳) مساحت اراضی کشاورزی هکتار هکتار تعداد 10] ۱۳۴ ۱۰۲ ۸۹۶ (درصد) (۲۴/۹) (۱۶/۸) (۱/۳) (۱۰۰) ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۲-۱ بهره‌برداری نگهداری و مدیربت (/0۸/8) سیستم‌های آبیاری و زهکشی متناسب با وسعت ناحیه تحت مدیریت. میزان ونوع تسهیلات لازم. ارگان عهده‌دار اجرای پروژه احداث شبکه‌های آبیاری و زهکشی ممکن است دولت مرکزی یا محلی یا (11.] باشد. از طرف دیگر مدیریت شبکه‌های مذکور اعم از اینکه توسط دولت مرکزی یا ایالتی یا (11.] احداث شده باشد در هر حال به عهده (11.] خواهد بود. دراین موارد معمولاً بهره‌برداری. نگهداری و مدیریت شبکه‌ها (/0۱/0) توسط دولت مرکزی یامحلی به 110 تفویض می‌شود (یعنی قرارداد مربوطه فیمابین کشاورزان از یک طرف و دولت مرکزی یا محلی از طرف دیگر منعقد می‌شود) یا اینکه مالکیت تسهیلات به 1.110 انتقال می‌یابد. می‌توان یک سازمان تابعه یا فرعی ! 10] را به نفع کشاورزان تشکیل داد و این سازمان برطبق قوانین و مققررات جداگانه‌ای عمل نماید. سازمان مذکور بهره‌برداری. نگهداری و مدیریت (/0۱/1۱) بخش‌های پایانی شبکه‌ها (مثلاً شبکه‌های سه و چهار) که از کانالهای اصلی آبیاری یا زهکشی تحت مدیریت 0].] منشعب می‌شود رابعهده بگیرد. به سبب اینکه دامنه عمل (11.آنه تنها وظایف نگهداری و تعمیرات شبکه‌ها و تأسیسات مربوطه را در برمی‌گیرد بلکه مدیریت کامل آب را نیز که مستقیماً و عمیقاً با منافع فردفرد کشاورزان ذینفع بستگی دارد را نیز شامل می‌شود لذا نوع سازماندهی مذکور فراگیر بوده و عمومیت دارد به این ترتیب مدیریت خودگردان (11.] که عضویت کشاورزانی بشرح فوق را دربر می‌گیرد علی‌الخصوص به مفهوم سیستم مدیریتی که نتیجه سنت دیرپای برنجکاری در ژاین است. منطقی‌ترین نوع مدیریت تلقی می‌شود. از سوی دیگر. مدیریت مخازن و سدهای بزرگ. تأسیسات اصلی احدائی بر روی رودخانه‌های بزرگ و اصلی و ایستگاههای پمپاژز زهکشی که اراضی وسیع غیرکشاورزی را نیز زیر پوشش می‌گیرد غالباً بعهده دولتهای محلی یا شهرداریها می‌باشد. برخی تأسیسات بزرگ و مهم کنترل سیلاب و بهره‌برداری آب بوسیله دولت مرکزی اداره می‌شود. علت این امر این است که محول نمودن کار بهره‌برداری و نگهداری و مدیریت (/0۱/0) چنین تأسیساتی به 110 مشکل است بروز مشکل با ناشی از محدودیت توان فنی و میزان مسئولیت پذپری در قبال نواقص عمده حاصله است و یا به این سبب است که سیستم مدیریت مربوطه لزوم همکاری بین بخشهای کشاورزی و غیرکشاورزی بهره‌برداران از آب را اقتضا می‌کند. در این موارد معمولاً دولت‌های محلی با شهرداریها راجع به اینکه کدام یک از تأسیسات و تسهیلات و مدیریت آنها باید به 1110 واگذار شود اتخاذ تصمیم ۱ 500۳0412166 سازمانهای تابعه با فرعی طی سالها تجربه در آبیاری شالیزارها به وضعیت کنونی درآمده است بسته به وضعیت ناحیه مربوطه ممکن است موضوع یا مساحت اراضی تحت سرپرستی چنین سازمانهایی متغیر باشد. لیکن عموماً هر واحد مدیریت خدماتی می‌تواند یک مساحت ۵۰ هکتاری متشکل از ۵۰ تا ۰ کشاورز را دربر گیرد. ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- درصد مشارکت انواع دستگاههای اجرائی در مدیریت بهره‌برداری و نگهداری سیستم‌های بزرگ و عمده آبیاری و زهکشی که توسط دولت مرکزی احداث شده است (مارس ۱۹۹۲) دستگاه اجرائی| دولت مرکزی دولت محلی | شهرداری 111۱ سایردستگاهها حجم (درصد) ۲۴ ۵۸ مخازن و سدها استخرهای حجم آوری آب آبگیرها. سدهای انحرافی و سازمانهای مشابه ایستگاههای پمپاژ آبیاری و زهکشی سایر تأسیسات حنبی ۴-۲-۱ بار مالی مربوط به بهره‌برداری نگهداری و مدیریت (/0۸/8) سیستم‌های آبیاری و زهکشی هزینه‌های مربوط به 0۸/40 سیستم‌های آبیاری و زهکشی را علی‌القاعده باید کشاورزان متحمل شوند. کشاورزانی که اراضی کشاورزی را می‌کارند تا از اثرات سیستم‌های مذکور منتفع شوند. مبالغ قابل پرداخت توسط زارعین بهره‌برداری براساس مساحت زمین زیرکشت توسط زارعین مذکور یا بر مبنای حجم آب مورد استفاده برای آبیاری تعیین می‌شود و (]].] از قدرت قانونی لازم برای جمع‌آوری وجوهات مذکور و وصول آن از کشاورزان برخوردار است ولی در سالهای اخیر بعلت تغییرات مختلف اجتماعی - اقتصادی حاصله در مناطق روستایی. 0۱/۱/1 کامل و همه جانبه سیستم‌های آبیاری و زهکشی در مجموع علاوه بر کشاورزان برای جوامع محلی نیز منافع زیادی دربردارد. بدین علت. هر چند که بخش قابل ملاحظه‌ای از هزینه‌هانی که صرف آ/۸/10 می‌شود بعهده (]آن]ً (زارعین) است. دولت‌های ایالتی و شهرداری ها نیز بخش زیادی از هزینه‌ها را متحمل می‌شوند. از آنجاکه هریک از دولت‌ها و شهرداریهای ایالتی و محلی رأساً سهم مسئولیت مالی خویش را متناسب با منافع کابینه و موقعیت محلی خود تعیین می‌نمایند. لیکن بطور طبیعی بین مناطق مختلف نیز تفاوت‌هایی وجود دارد. بعلاوه تا سیستم مالی وجود دارد که با استفاده از آنها دولت مرکزی بخشی از هزینه‌های لازم برای تعمیرات دوره‌ای ومدیریت شبکه‌های آبیاری و زهکشی را چنانچه با ضوابط و معیارهای معینی فعالیت داشته باشد شخصاً جبران کند (ع50514) ۰ در سالهای اخیر این هدف وحود داشته است که تدریحاً سیستم کمک‌های دولت گسترش و توسعه داده می‌شود. ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- درحال حاضر. بارمالی که از بابت هزینه‌های /۸/410 سیستم‌های آبیاری و زهکشی بعهده کشاورزان است معمولاً کمتراز ۵ درصد درآمد (درآمد کشاورزی) حاصل از زراعت کشاورزان مذکور در اراضی کشاورزی است. علاوه بر هزینه‌های مربوط به 0۱/0 بشرح فوق. کشاورزان باید در سرمایه‌گذاری مربوط به احداث سیستم‌های فوق و همجنین در هزینه‌های اداری (أآألا نیز مشارکت نمایند. توزیع (1[رً خت طبق مبالغ مورد تعهد کشاورزان از بابت هزینه‌های /0۸/۸ برای مساحت ۰/۱ هکتار مبالغ مورد تعهد کشاورزان کمتراز ۱ از یک تاکمتراز ااز ۵ تا کمتراز ا از۲۰ تا کمتراز ۱ ۴۰دلار | حجم برای /0۸/1۸) برای هر۰/۱ یک دلار ۵ دلار ۰ دلار ۰ دلار و بیشتر هکتار (دلار امریکا) مبالغ مورد تعهد بر حسب کمتر از | از ۰/۱ تاکمتر ااز ۰/۶ تا کمترااز ۲/۴ تا کمتر ۴/۸۱ درصد درصدی از درآمد ناشی از ۱ درصدا از ۰/۶ درصد از ۲/۴ درصد از ۴/۸ درصد | و بیشتر محصول کشاورزی (۱۰۰ ین - یک دلار) ملاحظه ۱ «مبالغ مورد تعهد برای /0۱/0 بصورت درصدی از درآمد کشاورزی» عبارتست از درصدی از مبالغ مورد تعهد کشاورزان است درقبال هر ۰/۱ هکتار زمین مورد زراعت که کشاورز ملزم به پرداخت آن از بابت ۷ تأسیسات آبیاری و زهکشی می‌باشد. منظور /00/10 تأسیساتی است که برای ایجاد درآمد متوسط از کشت ۰/۱ هکتار زمین کشاورزی انجام گرفته است. ۲ «درآمد کشاورزی» عبارتست از درآمد ناخالص از کشاورزی منهای هزینه‌های مربوطه (هزینه‌های متفاوت مصروفه برای تولید و استهلاک دارائی‌های ثابت در سال مالی موردنظر) ۵-۲-۱ مسائل و مسیرهای جدید مدیریت آب همانطور که فوقاً ذکر شد. سیستم مدیریت آب در ژاپن که در 110.] متمرکز شده است. وضعیت کنونی خود را درنتیجه سالیان متمادی اعمال سیستم‌های مدیریت هماهنگ و سازگار با طبیعت و شرایط اجتماعی کشور ایجاد نموده است. لیکن تغییرات حاصله در شرایط اجتماعی - اقتصادی در سال‌های اخیر که سرمنشاء تکوین اصول و سیستم مدیریت آب فعلی بوده است. ضرورت پاسخگویی 11.] ها درقبال این تغییرات را ایجاب نموده است. موارد زیر برای شناخت و معرفی جهات و مسیرهایی است که انتظار می‌رود 11.آ ها در آینده درپیش‌گیرند : ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۵-۲-۱ ضرورت تفویت وضعیت 11۲ ها از نظر قانونی و مالی رشد اقتصادی سریع در ژاپن موجب شده که اراضی حاشیه شهرها به مناطق شهری تبدیل و بر تعداد کشاورزان نیمه‌وقت افزوده شود و به این ترتیب موجبات کاهش توان جوامع روستائی برای هدایت و راهبری خودگردان مدیریت بهره‌برداری و نگهداری (/00/10) فراهم گردد. درگذشته کلیه اعضای جامعه روستائی یک یا دو بار در سال گردهم می‌آمدند تا بطور دسته‌جمعی کار تعمیر تأسیسات و شبکه‌ها با لایروبی کانالها را انجام دهند. لیکن بدلیل افزایش نسبت کشاورزان نیمه‌وقت و افراد غیرکشاورز در مناطق روستانی. تشکیل چنین گردهمانی‌ها با مشکلات روزافزونی مواجه شده است. همچنین همبستگی‌های قوی که زمانی از مشخصه‌های تابعه روستائی ژاپن بود امروزه درحال ضعیف شدن است. توان مالی (]].] ها نیز روبه وخامت است. مبالغ پرداختی کشاورزان به ]].] ها درحال افزایش است در حالیکه درآمد نسبی آنان از کشاورزی در مقایسه با سایر بخش‌های صنعت روبه کاهش است. بعلاوه توسعه روزافزون سیستم‌های تصفیه فاضلاب در جوامع روستانی و جریان مستقیم آب حاصل از تصفیه فاضلاب به سیستم‌های آبیاری و درنتیجه ایجاد آلودگی موجب شده که هزینه‌های /00/0 برای مقابله با این آلودگی‌ها افزایش یابد. به منظور رفع مشکلات و اصلاح وضعیت فوق. بهبود وضعیت قانونی و تویت بنیه مالی (][-] ها بعنوان یک امر فوری و ضروری مطرح شده است و برای یل به این هدف دولت‌های ایالتی و مرکزی باید اقداماتی را بعمل آورند. این اقدامات عبارتند از کمک‌های مالی و نیروی انسانی به 1.11 ها. افزایش یکپارجگی وتجدید سازمان 10] ها با توسعه و افزایش محدود مدیریت دولت‌های مرکزی یا ایالتی در سیستم‌های آبیاری و زهکشی. ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست شماره ۲ تبصره ۶۰ قانون بودجه سال ۱۳۵۲ و بودجه اصلاحی سال ۱۳۵۳ کل کشور به منظور آگاهی از مندرجات این تبصره و میزان مشارکت مردمی. ضوابط ناظر بر آیین‌نامه درج می‌گردد. لازم به توضیح است که تبصره یاد شده تبصره دائمی بوده و برای احیای اجرای آن لازم است اعتبارات مربوط با عنایت به قسمت اخیر تبصره ۰ همه ساله در بودجه کل کشور منظور گردد. به همراه نقل تبصره ۶۰ آخرین آیین‌نامه مورد عمل درج می‌گردد: ببصره ۶۰ تبصره ۴۸ قانون بودجه سال ۱۳۵۲ کل کشور به شرح زیر اصلاح می‌شود: دولت مجاز است. تمام یا قسمتی از هزینه‌های مربوط به تهیه کود. سم. بذر مرغوب. خوراک دام. تسطیح اراضی, زهکشی. تأمین آب. احداث شبکه‌های درجه ۳و ۴ آبیاری و عرضه دیگر خدمات کشاورزی و دامپروری و همچنین احداث صنایع غذایی و جنگلی و ایجاد مسکن برای جنگل‌نشینان و تبدیل محصولات کشاورزی و دامی را به عنوان وام با بهره یا بدون بهره با کمک بلاعوض به زارعان. کشاورزان. دامپروران. شرکتهای تعاونی روستایی. شرکتهای سهامی زراعی. شرکتهای تعاونی تولید و واحدهای تجارتی کشاورزی و دامپروری و واحدهای مربوط به منابع جنگلی و ایجاد مسکن برای جنگل‌نشینان مذکور پرداخت نماید. اعتبارات لا زم برای اجرای این سیاست همه ساله در بودجه کل کشور منظور خواهد بود. ایین‌نامه احرایی این تبصره توسط وزارت کشاورزی و منابع طبیعی و وزارت تعاون و امور روستاها و وزارت اب و برق تهیه می‌شود و پس از تأیید شورای اقتصاد به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید. آیین‌نامه اجرایی پرداخت کمکهای بلاعوض برای عملیات زیربنایی آب و خاک موضوع تبصره ۶۰ قانون بودجه سال ۱۳۵۲ و بودجه اصلاحی سال ۱۳۵۲ کل کشور اجرایی توسعه منابع آب و استفاده حداکثر از منابع آب و خاک در جهت رسیدن به خودکفایی برای تولید محصولات ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ماده ۱: کلیه تولیدکنندگان محصولات کشاورزی اعم از انفرادی و یا گروهی (افراد حقیقی با حقوقی) عضو و غیرعضو شرکتهای تعاونی روستایی و کشاورزی شرکتهای تعاونی عشایری شرکتهای تعاونی تولید روستایی و بهره‌برداران گروهی و مشاعها و شرکتهای سهامی زراعی و ... (باستشنای واحدهای دولتی و یا واحدهایی که از طرف دولت اداره می‌گردند) طبق شرایط مندرج در این آیین‌نامه می‌توانند از کمکهای فنی. اعتباری بلاعوض واحدهای اجرایی ذیربط استفاده نمایند. ماده ۲: اعتبار موضوع این آیین‌نامه شامل اعتبار: الف - تجهیز و نوسازی مزارع در سطح کشور (شامل قطعه‌بندی و تسطیح اراضی و احداث کانالهای آبیاری و زهکشی - احداث راههای بین مزارع و قطعات زراعی - احداث زهکشهای زیرزمینی و شستشو و اصلاح اراضی). اصلاح روشهای آبیاری و توسعه سیستمهای نوین آبیاری - اصلاح مسیر و مرمت و لایروبی انهار سنتی آبیاری و زهکشی - پوشش انهار سنتی و ایجاد تأسیسات آبی موردنیاز. ب - طرحهای کوچک تأمین. توسعه و بهره‌برداری از منابع آب سطحی و زیرزمینی شامل احداث مقسم‌ها و آبگیرها. شق انهار جدید و آبشارها و سایر تأسیسات آبی مربوطه - احداث ایستگاههای پمپاژ از رودخانه و تجهیز آن. احداث بندهای آب برگردان یا سد انحرافی کوتاه و مخزنی در رودخانه‌ها و یا مسیلها و استخر ذخیره آب و لایروبی و مرمت و احداث قنوات و تنظیم آب چشمه‌ها - احداث ساختمان به منظور جلوگیری از تخریب و ریزش آراضی مزروعی. ج - تأمین آب از آبهای زیرزمینی شامل حفر ولوله‌گذاری چاه و تجهیز آن. ماده ۳: به منظور بررسی و تصویب درخواست متقاضیان موضوع ماده ۴ این آیین‌نامه در هر استان کمیسیونی مرکب از نمایندگان تام‌الاختیار ادارات کل کشاورزی (مسئول مهندسی زراعی ) - سازمان آب منطقه‌ای - سازمان برنامه و بودجه - جهاد سازندگی و بانک کشاورزی تشکیل که دبیرخانه این کمیسیون در اداره کل کشاورزی و نماینده اداره کل کشاورزی به عنوان دبیر و عضو کمیسیون خواهد بود. جلسات کمیسیون با حضور حداقل چهار عضو رسمی بوده و تصمیمات کمیسیون با حداقل سه رأی موافق معتبر است (با وجود رای موافق دستگاه اجرایی ذیربط). ماده ۴: درخواست متقاضیان برای استفاده از کمکهای فنی و بلاعوض برحسب تاریخ در دفتر موجود در دبیرخانه ثبت و پس از طرح در کمیسیون جهت انجام بررسیهای فنی - اقتصادی و اجرایی به واحد ذیربط تحویل و پس از انجام ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- بررسیهای لازم و برآورد هزینه‌های مورد نیاز. گزارش لازم در کمیسیون مطرح و در صورت تصویب. طرح به واحد اجرایی ذیربط و متقاضی ابلاغ تا واحد اجرایی بر حسب اولویت اعتبار لازم جهت انجام مطالعات. تهیه نمشه‌های اجرایی و هزینه‌های اجرایی و نظارت بر طرح را در بودجه‌های عمرانی خود پیش‌بینی و پس از تصویب و ابلاع بودجه به مرحله اجراگذارده شود. تبصر ۵ : در مورد طرحهای بزرگ توسعه که دولت نسبت به ساختمان سد واحداث گروه چاههای عمیق و نیمه عمیق و بندهای انحرافی و شبکه اصلی آبیاری و زهکشی و یا ادغام آبهای سطحی با آبهای زیرزمینی اقدام نموده و یا خواهد نمود. هزینه مطالعات واجرای شبکه‌های فرعی آبیاری و زهکشی که آب را تا ابتدای قطعات بهره‌برداری می‌رساند از محل اعتبارات عمرانی دستگاههای اجرایی ذیربط انجام خواهد گرفت. ماده ۵: میزان سهمیه متقاضی براساس ماده ۴ از طریق دبیرخانه کمیسیون به متقاضی ابلاغ و متقاضی می‌تواند با معرفی کمیسیون مبلغ سهمیه خود را به صورت وام طبق مقررات و از طریق عقّد قرارداد و توجه به برنامه زمانبندی پیش بینی شده برای اجرای طرح را به صورت وام از بانک کشاورزی دریافت و به حساب اعلام شده از طریق واحد اجرایی مربوطه واریز و نسبت به پرداخت اقساط پیش‌بینی شده در قرارداد در وجه بانک اقدام خواهد نمود و یا در صورت امکان متقاضی می‌تواند شخصاً نسبت به واریز سهمیه خود اقدام نماید. تمصره ۹ همراه با سهمیه هزینه اجرایی برآورد و به هزینه گذارده خواهد شد. تصره اه براساس برنامه زمانبندی در وحه حسابی که دستگاه اجرایی اعلام خواهد نمود واریز و براساس قسط‌بندی از تصره ۳ طر حهای احراشده شامل استفاده از این آیین‌نامه نمی‌شود. ۴۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ببصره ۴ ۰ ادامه طرحهای نیمه تمام در صورتی که از نظر فنی و اقتصادی و اجتماعی مورد تأیید کمیسیون فوق باشد مشمول بخشودگی این آیین‌نامه خواهد بود. ماده ۶: درصد کمکهای بلاعوض موضوع این آیین‌نامه به نسبت هزینه‌های اجرایی مربوط در طرح مصوب به شرح زیر خواهد بود: - تجهیز و نوسازی مزارع ۳۰ ۵ - اصلاح روشهای آبیاری و توسعه نوین آبیاری 1۵0 - اصلاح مسیر و مرمت و لایروبی انهار سنتی آبیاری و زهکشی ۳۰ ۵۰ - پوشش انهار سنتی و ایجاد تأسیسات مربوطه ۳۰ ۰ - احداث مقسمها و آبگیرها و آبشارها و سایر تأسیسات آبی ذیربط ۳۰ ۰ - شق انهار جدید و احداث آبگیر و تأسیسات مربوطه ۳۰/ ۰ - احداث ایستگاه پمپاژ از رودخانه و خرید و نصب الکتروپمپ با موتور پمپ و تجهیز آن ۳۰ 0۰ - احداث بندهای آب برگردان و سد انحرافی و مخزن کوتاه و رودخانه و با مسیلها و احداث ۳۰ استخر ذخیره آب - لایروبی و مرمت و احداث قنوات و تنظیم آب جشمه‌ها ۳۰/ ۰ - حفر و لوله‌گذاری چاه و خرید و نصب الکتروپمپ و یا موتور پمپ و تجهیز آن ۳۵ ۵۰ - دیواره‌سازی به منظور جلوگیری از تخریب اراضی مزروعی ۶۰ ۳۰ حداقل افرادی که می‌توانند از بخشودگی‌های گروهی استفاده نمایند ۳ نفر است. تبصره ۲" بخشودگیهای فوق شامل اراضی مزروعی (باستثناء باغات ) می‌باشد. تبصره ۰۳ حداکثر بخشودگیهای فوق برای فردی و گروهی بشرح زیر است: ۴۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- اف - فردی - اراضی به مساحت ۵-۱۰ هکتار حداکثر به میزان ۱۵۰۰ هزارریال (کمتر از ۵ هکتار بخشودگی تعلق نمی‌گیرد). - اراضی به مساحت ۱۰-۱۵ هکتار حداکثر به میزان ۲۱۴۰ هزار ریال - اراضی به مساحت ۱۵-۲۰ هکتار حداکثر به میزان ۲۷۰۰ هزار ریال - اراضی به مساحت ۲۰-۲۵ هکتار و یا بیشتر حداکثر به میزان ۳۲۰۰ هزار ریال ب -گروهی - اراضی به مساحت ۵-۱۰ هکتار حداکثر به میزان ۲۴۰۰ هزار ریال - اراضی به مساحت ۱۰-۲۵ هکتار حداکثر به میزان ۶۴۰۰ هزار ریال - اراضی به مساحت ۲۵-۵۰ هکتار حداکثر به میزان ۱۳۵۰۰ هزار ریال - اراضی به مساحت ۵۰-۷۵ هکتار حداکثر به میزان ۲۱۵۰۰ هزار ریال - اراضی به مساحت ۷۵-۱۰۰ هکتار یا بیشتر حداکثر به میزان ۳۰۰۰۰ هزار ریال تبصره ۴ ۰ کمیسیون مجاز است که با توجه به موقعیت اراضی (از نظر میزان بازدهی در هکتار) و با رعایت قسط اسلامی برحسب نیاز کاهش لازم را در ارقام موضوع تبصره ۳ماده ۶ این آیین‌نامه را بدهد. تصره ۵" استفاده از منابع آب زیرزمینی از طریق حفر هرنوع چاه قنوات. چشمه بر اساس ماده ۳ قانون توزیع عادلانه آب خواهد بود. تصره ۶ .+ میزان کمک بلاعوض برای عملیات حفر چاه عمیق و نیمه عمیق و احداث مرمت قنوات که استحصال آب آن عملاً میسر نبوده و یا بهره‌برداری از آن مقرون به صرفه نباشد. ۵۰/ خواهد بود مشروط بر آنکه تبصره ۵ فوق‌الذکر رعایت شده باشد. این بخشودگی برای مشاعهایی که توسط هیأت ۷ نفره واگذاری زمین بوجود آمده باشد به میزان ۱۰۰/ است و در این صورت متقاضی می‌تواند بدون رعایت محدودیت ماده ۷ برای بار دوم نیز از این کمکها استفاده نماید. ماده ۷: استفاده کنندگان از این امکانات از تاریخ اتمام کار و تحویل آن به مدت سه سال نمی‌توانند برای اراضی مزروعی خود از این امکانات مجدداً استفاده نمایند و استفاده مجدد بعد از این مدت منوط به پرداخت مبلغ کل وام دریافتی از بانک کشاورزی خواهد بود. ۴۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ماده ۸: :٩ ‏ماده استفاده کنندگان از بخشودگیهای این آیین‌نامه به مدت پنج سال باید برنامه کشت اعلام شده از طرف وزارت کشاورزی را رعایت نموده و تعهد ثبتی بدین منظور به میزان دو برابر بخشودگی مورد استفاده در موقع شروع کار به دستگاه ماده ۱۰: دستگاه اجرایی می‌ تواند عملیات مربوطه رابراساس اعتبارات مصوب خود و استفاده از سهم متقاضی انجام و یا در صور تیکه تشخیص دهد که متقاضی قادر به انجام کار باشد احرای کار را به متقاضی واگذار و بران نظارت نموده و میزان بخشودگی را براساس پیشرفت کار در وجه متقاضی پرداخت نماید. ۴۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست شماره ۳ تبصره ۲۶- قانون بودجه کل کشور سال ۱۳۷۳ در ذیل تبصره عنوان شده است آیین‌نامه اجرایی این تبصره توسط وزارت یرو سازمان برنامه و بودجه و بانک کشاورزی تهیه و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید. این آیین‌نامه در جلسه روز ۱۳۳/۴ هیشت محترم وزیران به تصویب رسیده است و طی نامه ۹ ۸۹ مورخ ۱۳۹۳/۲/۱۶ برای احرا به سازمان برنامه و بودجه ابلاغ گردیده است. ببصره ۲۶ ۰ به منظور تسریع و جلب منابع بیشتر جهت سرمایه‌گذاری در اجرای طرحهای شبکه‌های آبیاری و زهکشی اجازه داده می‌شود حداکثر تا سقف بیست و پنج درصد (۲۵) از اعتبارات مصوب برنامه شماره ۴۰۳۰۲۰۰۰ ایجاد شبکه آبیاری و زهکشی با اعلام وزیر نیرو و از طریق وزارت نیرو در اختیار بانک کشاورزی قرار گیرد. ذیحسابان مکلفند مبالغ پرداختنی به بانک را به هزینه قطعی منظور دارند. بانک کشاورزی موظف است از محل تلفیق منابع مذکور با منابع اعتباری سیستم بانکی و منابع حاصل از مشارکت کشاورزان جهت سرمایه‌گذاری در طرحهای شبکه‌های آبیاری و زهکشی در چارچوب مقررات اعتباری بانک مبادرت به اعطای تسهیلات نماید. در صورت لزوم بخشی از نیازهای اعتباری طر حهای مذکور می‌تواند از محل بودجه عمومی دولت بعنوان کمک بلاعوض تلقی گردد. عناوین و سهم حمایت دولت در قالب کمک بلاعوض و سوبسید سودانتظاری در طرحهای مشمول دریافت این کمک توسط کمیته‌ای مرکب از وزارت ‌نیرو وسازمان برنامه وبودجه و وزارت‌اموراقتصادی و دارایی تعیین خواهد شد. آیین‌نامه اجرایی این تبصره حداکثر ظرف ۲ ماه از تصویب این لا یحه توسط وزارت نیروی سازمان برنامه و بودجه و بانک کشاورزی تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید. وزارتخانه‌های جهاد سازندگی و کشاورزی نیز می‌توانند از روش پیش‌بینی شده در این تبصره در اجرای طرحهای مربوط در سقف اعتبارات مصوب خود اقدام نمایند. آیین‌نامه اجرایی تبصره ۲۶ قانون بودجه سال ۱۳۷۳ کل کشور: ماده (ه در این آیین‌نامه واژه‌های اختصاری زیر به حای عبارات مشروح مربوط به کار می‌روند: ۱ ۵( -------- صفحهٔ بعد -------- اف -وزارت وزارت یرو بانک کشاورزی سازمان آب منطقه‌ای در وزارت مستفر می‌شود. ماده ۲: شناسایی و تعیین مشخصات کلیه طرحهای قابل اجرای شبکه‌های آبیاری و زهکشی موضوع تبصره ۲۶ قانون بودجه سال ۱۳۷۳ برعهده وزارت است وزارت طرحهای یادشده و کلیه اطلاعات مربوط را به صورت کتبی برای انجام اقدامهای بعدی به بانک معرفی و ارائه می‌کند. ماده ۳: عملیات اجرای طرحهای مصوب تا مرحله خاتمه عملیات زهکشی و استحصال و انتقال آب به مقاطع مصرفی. در هر مورد برعهده سازمان است وزارت به همراه معرفی طرح. نسبت به معرفی سازمان مجری طرح نیز اقدام می‌کند. سازمان مکلف است کلیه همکاریهای لازم را با بانک در مورد ارائه اطلاعات مورد نیاز بانک به عمل آورد. ماده ۴ : تمامی امور مربوط به بررسی و ارزیابی طرح. برآورد حجم سرمایه‌گذاری لازم. میزان و نرخ وثایق مورد نیاز. طول مدت قرارداد اجرای طرح. طول مدت و چگونگی بازپرداخت اصل و سود تسهیلات اعطایی بر عهده بانک است که در قالب ضابطه‌ها و معیارهای متداول اعتباری و بانکی انجام می‌گیرد و گزارش توجیهی لازم نیز توسط بانک تنظیم ۴۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ماده ۵ : ص بانک موظف است گزارش توجیهی طرحهایی را که پس از بررسیهای انجام شده موجه تشخیص داده است. همچنین دلایل نداشتن توجیه طرحهایی که موجه تشخیص نداده است. برای کمیته مشترک بفرستد. تصره ۱+ طر حهایی که از نظر بانک موجه تشخیص داده شده‌اند. در صورت تصویب کمیته مشترک قابل اجرا هستند. تصره ۲ ۰ طر حهایی که کاملاً توجیه نشده‌اند. حتی المقدور در ابتدا سعی می‌شود با نظر و توصیه‌های کمیته مشترک پس از اعمال تعدیلات لازم در زمینه‌های مورد اشکال فنی یا مالی. نسبت به رفع اشکال اقدام گردد. در صورت عدم امکان برطرف ساختن اشکالات و تطبیق طرح با ضوابط اعتباری بانک. در صورتیکه هنوز نظر مشترک وزارت و سازمان برنامه و بودجه به هر علت بر اجرای طرح مزبور باشد کل منابع مالی مورد نیاز طرح فقط از محل منابع مالی وزارت تأمین می‌شود و بانک در این مورد فقط به عنوان کارگزار اعتباری عمل می‌کند. ماده ۶ : اجرای طرح مصوب بر عهده سازمان است. ولی با ترغیب و تشویق وزارت یا بانک. کشاورزان حوزه عمل طرح - شامل افراد متشکل در گروههای زراعت جمعی. شرکتهای تعاونی روستایی. شرکتهای سهامی زراعی. و سایر اشخاص حقیقی و حقوقی که به کشاورزی اشتغال دارند - نیز می‌توانند در صورت تمایل و مشروط به واگذاری وکالت و نمایندگی خود به سازمان. از همان ابتدای اجرای طرح به نسبت سهمی که قبول می‌کنند با بانک و سازمان تبصره - اشخاص حقیقی یا حقوقی که با تشخیص کمیته مشترک. رأأساً قادر به اجرای طرح شناخته شوند. می‌توانند به طور ماده ۷ : تنظیم روابط بانک با سازمان مجری طرح. همجنین کشاورزان یاد شده در ماده ۶ این آیین‌نامه. براساس مقررات و آیین‌نامه‌های اعتباری بانک گزارش توجیهی طرح مصوب مفاد این آیین‌نامه و قرارداد مشارکت مدنی است که در ارتباط با تأمین منابع مالی. نحوه اجرای طرح. و نظارت بر عملیات اجرایی و مصارف وجوه. میان بانک و سازمان منعقد می‌شود. طول مدت قرارداد مشارکت مدنی حداکثر سه سال است و حسابهای پرداخت سازمان با رعایت مفاد ماده ۷۶ قانون محاسبات عمومی کشور - مصوب ۱۳۶۶ نزد شعبه‌های بانک افتتاح می‌شود. ۴۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ماده ۸: سقف برداشت نهایی از اعتبار هر طرح مربوط به برنامه شماره ۴۰۲۰۲۰۰۰ (ایجاد شبکه‌های آبیاری و زهکشی). همچنین میزان برداشت از هر تخصیص اعتبار توسط وزیر نیرو به ترتیبی تعیین می‌شود که مجموع برداشتهای مورد اشاره از 7۲۵ سر جمع اعتبارات عمرانی مصوب برنامه مذکور تجاوز نکند درصد یاد شده از محل اعتبار موضوع این آیین‌نامه با اعلام وزیر نیرو و با درخواست ذیحساب دستگاه اجرایی مربوط توسط خزانه به حساب مخصوصی که نزد شعبه مرکزی بانک اختصاص می‌یابد تودیع می‌شود و با اعلام مراتب توسط خزانه به ذیحساب. مبالغ مزبور به حساب هزینه قطعی منظور می‌شود. موجودی این حساب هزینه قطعی منظور می‌شود. موجودی این حساب به عنوان وجوه تخصیص یافته برای اجرای طرحهای مصوب کمیته مشترک تلفی می‌شود و بانک به میزان سهم وزارت در تأمین منابع مالی این طرحها از حساب یاد شده برداشت می‌کند. ماده ‎٩‏ : منابع مالی لازم برای اجرای طرحهای مصوب کمیته مشترک با توجه به مفاد ماده ۵ این آیین‌نامه. بر اساس مندرجات قرارداد عققد مشارکت مدنی منعقد شده میان بانک و سازمان به نسبت ۲ سهم بانک و ۱ سهم سازمان و کشاورزان ذیربط در صورت مشارکت. تأمین می‌شود. سهم سازمان به تدریج و متناسب با نیازهای اجرایی طرح. از حساب مخصوص موضوع ماده ۸ این آیین‌نامه برداشت می‌شود و به همراه سهم متناسب بانک و کشاورزان ذی‌ربط در حساب وجوه مشارکت مدنی طرح مصوب متمرکز می‌شود. انعقاد قرارداد مشارکت مدنی در مورد طرحهای مصوب موکول به تأمین و تکافوی موجودی حساب مخصوص نزد شعبه مرکزی بانک. برای پرداختهای حداقل سال اول اجرای هر طرح و پرداخت احتمالی تعهدات و تضمین‌های سررسید همان سال - موضوع تبصره ۱ماده ۱۰و مواد ۱۴و ۱۵ آیین‌نامه است. ماده ۱۰ : در صورت عدم تعیین خریداران کل آب استحصالی ناشی از اجرای طرحها در آغاز مشارکت مدنی. در خاتمه عملیات سرمایه‌گذاری و اجرای طرح از طرف وزارت اشخاصی که مایل به خرید انشعاب و استفاده آب استحصالی ناشی از اجرای طرح هستند. به صورت کتبی و با تعیین میزان سهم مورد نیاز از آب استحصالی به بانک معرفی می‌شود. بانک در مورد هر متقاضی. پس از انجام بررسیهای لازم و تحقیقات متداول بانکی و احراز شرایط و صلاحیت متقاضی - از جمله در مورد تضمین باز پرداخت بدهی - نسبت به تنظیم قرارداد فروش اقساطی سهم خود و سپس سهم سازمان از مشارکت مدنی اقدام می‌کند. مدت قراردادهای فروش اقساطی منعقد شده. حسب شرایط طرح مصوب متفاوت بوده و در هر حال از ده سال تجاوز نمی‌کند. ۴۸ -------- صفحهٔ بعد -------- تصره ۹ در صورتیکه اعطای تسهیلات فروش اقساطی به کشاورزان متقاضی فقط از نظر وثایق موردنظر بانک با اشکال مواجه شود. با تصویب کمیته مشترک می‌توان تضمین لازم را از محل موجودی حساب مخصوص تأمین کرد. تصره اه برای تسریع در امر بهره‌برداری از طرحها و بازیافت سرمایه‌گذاری انجام شده. بانک و وزارت کوشش می‌کنند تا هر طرح حتی المقدور به بخشهای کوچکتری تقسیم شود به گونه‌ای که عملیات هر بخش موضوع یک فقره قرارداد مشارکت مدنی حداگانه قرار گیرد تا به محرد آماده بهره‌برداری شدن هر بخش. فراردادهای فروش اقساطی لازم با ماده ۱۱ : در صورتیکه پس از اجرای طرح و قرارداد مشارکت مدنی. به هر علت خریداری برای سهم بانک از مشارکت مدنی پیدا نشود. سازمان موظف است سهم بانک را ضمن قرارداد فروش اقساطی بخرد. ماده ۱۲ : کمیته مشترک می‌تواند در موقع بررسی تصویب هر طرح با عنایت به شرایط اجرای طرح و امکانات کشاورزان و میزان ارزشی آب استحصالی در درآمد کشاورزان. تمام یا قسمتی از سود یا سود و اصل سهم‌الشرکه وزارت از قرارداد مشارکت مدنی و فروش اقساطی را به عنوان کمک بلاعوض تلقی کند و مورد بخشودگی قرار دهد در این صورت تنظیم قراردادهای مربوط با متقاضیان به گونه‌ای است که فقط متضمن وصول تمام اصل و سود سهم‌الشرکه بانک و جزو خارج از شمول بخشودگی اصل و سود سهم‌الشرکه وزارت باشد. ماده ۱۳ : مبالغ وصول شده از خریداران سهم‌الشرکه وزارت با تصویب مجمع عمومی بانکها قابل احتساب به حساب افزایش ماده ۱۴ بانک مجاز است در صورتیکه اقساط قراردادهای فروش اقساطی سهم‌الشرکه‌اش به سازمان به مدت ۳ ماه معوق بماند. مبالغ مربوط را به همراه جرایم دیر کرد مربوط از موحودی حساب مخصوص با هریک از حسابهای بانکی سازمان نزد شعبه‌های خود برداشت کنند. ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ماده ۱۵ : با توجه به تخصیص اقساط وصولی قراردادهای فروش اقساطی به امر افزایش سرمایه ثبت شده بانک. سود مورد انتظار بانک برای سهم خود از مجموع تسهیلات اعطایی به طرحهای موضوع این آیین‌نامه - چه در مرحله مشارکت مدنی و چه در مرحله فروش اقساطی - از حداقل نرخ سود تعیین شده توسط شورای پول و اعتبار برای این قبیل عقود در زمینه تأمین هزینه‌های سرمایه‌ای تجاوز نمی‌کند. در مرحله اجرای طرح مصوب. سود مورد انتظار بانک با توجه به ترتیبهای بالا به همان نرخ زمان عمد مشارکت مدنی ثابت خواهد بود. ولی در مرحله فروش اقساطی. با توجه به طول مدت قرارداد در صورتیکه نرخهای مصوب شورای پول و اعتبار در این زمینه افزایش یابد. مابه‌التفاوت نرخهای جدید و نرخهای مندرج در قرارداد فروش اقساطی برای مدت و مبلغ باقیمانده از محل موجودی حساب مخصوص برداشت می‌شود. ماده ۱۶ : بانک موظف است. حسابهای مربوط به اجرای طرحهای موضوع این آیین‌نامه را به صورتی نگهداری کند که در هر زمان اطلاعات مربوط به منابع و مصارف با تفکیک اصل و سود تسهیلات اعطایی به هر طرح و وضعیت موجودی برداشتهای حساب مخصوص به آسانی قابل تحصیل باشد. این آیین‌نامه اجرایی به موجب نامه شماره ۱۸۳۲۱-/۶۹ همورخ ۱۳۷۳/۳/۱۶ ریاست جمهوری جهت اجرا به سازمان برنامه و بودحه ابلاع شده است. ۵۰ -------- صفحهٔ بعد -------- پیبوست شماره ۴ تبصره ۷۶ قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی به منظور تسریع وجلب منابع بیشتر جهت سرمایه گذاری در اجرای طرحهای آب و خاک کشاورزی شبکه‌های فرعی آبیاری و زهکشی . دام و طیور و شیلات . احیای منابع طبیعی . شبکه های آبیاری و زهکشی و آبخیزداری دولت مکلف است حداکثر تا سقف سی درصد (۳۰/) از اعتبارات مصوب طرحهای فوق در بودجه سالانه رابااعلام وزرای مسوول واز طریق وزارتخانه ذیربط در اختیار بانک کشاورزی قرار دهد. ذیحسابان مکلفند مبالغ پرداختی به بانک کشاورزی را به هزینه قطعی منظور دارند. بانک کشاورزی موظف است ازمحل تلفیق منابع مذکور با منابع اعتباری سیستم بانکی و منابع حاصل ازمشارکت کشاورزان و دامداران جهت سرمایه گذاری دراین طرحهادر چارچوب مفرارت اعتباری بانک مبادرت به اعطای تسهیلات نماید. در صورت لزوم بخشی از نیازهای اعتباری طر حهای مذکور که از محل بودجه عمومی دولت تامین می شود. می تواند به عنوان کمک بلاعوض تلمی گردد. عناوین و سهم حمایت دولت در قالب کمک بلاعوض و سوبسید سود انتظاری در طرحهای مشمول دریافت این کمک. توسط کمیته‌ای مرکب از وزارتخانه ذیربط و سازمان برنامه و بودجه تعیین خواهد شد. شبکه بانکی موظف است هر ساله مبالغ دریافتی از بابت بازپرداخت اقساط تسهیلاتی راکه از محل بودجه عمومی تامین شده است. در حساب جداگانه‌ای نگهداری نماید تابه عنوان پشتوانه و توسعه. طرحهای فوق الذکر در اختیار وزار تخانه‌های مسئوول قرارداده شود. آیین نامه های اجرایی این تبصره توسط وزارتخانه های ذیربط. سازمان برنامه و بودجه و وزارت اموراقتصادی و دارایی تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید. آیین نامه چگونگی اجرای طرحهای مربوط به وزارت نیرو تبصره (۷۶) قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی » اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ماده ۱: در این آیین نامه واژه های اختصاری زیر به جای عبارتهای مشروح مربوط به کار می روند: الف - وزارت : وزارت نیرو ب - بانک : بانک کشاورزی ج - سازمان سازمان آب مطنقه ای ذی ربط یا سازمان آب وبرق خوزستان د - کمیته مشترک : کمیته مرکب از نمایندگان وزارت و سازمان برنامه و بودجه ۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ماده ۲: اهم وظایف کمیته مشترک به شرح زیر می باشد: الف - بررسی دلایل رد و یا قبول توجیه طرحهای ارسالی از طرف بانک. ب - بررسی و تصویب طرحهایی که از نظر بانک موجه تشخیص داده شده اند. ج - بررسی و موافقت با تامین وثایق مورد نظر بانک از محل موجودی حساب مخصوص در مواردی که اعطای تسهیلات موضوع این آیین‌نامه به کشاورزان متقاضی از نظر ارائه وثایق با اشکال مواجه باشد. د - بررسی شرایط اجرای هر طرح و امکانات کشاورزان و میزان ارزش آب استحصالی در درآمد کشاورزان و در صورت ضرورت موافقت با بخشودگی تمام یا قسمتی از سود یا سود واصل سهم الشر که وزارت از قرارداد مشارکت مدنی و فروش اقساطی به عنوان کمک بلاعوض . کمیته مشترک می تواند به منظور تسریع در اجرای طرحهای موضوع این آیین نامه بخشی از وظایف خود را در محدوده هر استان با ضوابط و دستورالعمل مشخصی که به تصویب وزیر نیرومی رسد به نمایندگان وزارت وسازمان برنامه و بودجه یا نماینده مشترک در دستگاه واگذار نماید. ماده ۳: کلیه شبکه های آبیاری و زهکشی زیرسدهای مخزنی و انحرافی و شبکه هایی که آب آنها با استفاده از جریانات طبیعی رودخانه ها اعم از ثُقلی و پمپاژ و یا آبهای زیرزمینی و یا تلفیقی از آبیاری سطحی و زیرزمینی تامین می گردد همچنین طرحهای انتقال آب. پخش سیلاب و تغدیه مصنوعی و طرحهای کوچک جمع آوری و استحصال آب که به منظور تامین آب شبکه های کوجچک آبیاری و زهکشی اجرا می شوند مشمول تبصره (۷۶) و مفاد این آیین نامه تبصره شناسایی و تعیین مشخصات کلیه طرحهای قابل اجرای شبکه های آبیاری و زهکشی موضوع ماده (۳) این آیین نامه برعهده وزارت (سازمان ) است. وزارت (سازمان ) طرحهای یاد شده و کلیه اطلاعات مربوط را به صورت کتبی برای انجام اقدامهای بعدی به بانک معرفی وارایه می‌کند. ماده ۴ تمامی امور مربوط به بررسی وارزیابی طرح. برآورد حجم سرمایه گذاری لازم. میزان و نوع و ثایق مورد نیاز. طول مدت قرارداد اجرای طرح. طول مدت وچگونگی بازپرداخت اصل و سود تسهیلات اعطایی برعهده بانک است که ۵۲ -------- صفحهٔ بعد -------- در قالب ضابطه ها ومعیارهای متداول اعتباری و بانکی انجام می گیرد و گزارش توجیهی لازم نیز توسط بانک تنظیم می شود. ماده ۵: عملیات اجرایی پروژه های مصوب تاخاتمه عملیات و استحصال و انتقال آب به مقاطع مصرفی. در هر مورد برعهده سازمان و یا سایر اشخاص حفیفی و یا حقوقی اعم از بخش خصوصی ویا تعاونی است که بنابه تشخیص و معرفی وزارت (سازمان ) صورت می گیرد. وزارت (سازمان ) به همراه معرفی طرح. نسبت به معرفی سازمان یا اشخاص حقیفی وحقوقی به عنوان مجری طرح نیز اقدام می کند. مجری طرح مکلف است کلیه همکاریهای لازم را بابانک درمورد ارایه اطلاعات مورد نیاز بانک به عمل آورد. درصورتی که با ترغیب و تشویق وزارت وبانک .کشاورزی حوزه عمل طرح شامل افراد متشکل در گروههای زراعت جمعی شرکتهای تعاونی روستایی. شرکتهای سهامی زراعی و سایر اشخاص حقیقی وحقوقی . درهر یک از مراحل اجرایی طرح مایل به مشارکت در سرمایه گذاری و استفاده از تسهیلات موضوع این آیین نامه باشند مشروط به واگذاری وکالت و نمانیدگی اجرایی به سازمان (مجری ). می توانند به نسبت سهمی که از کل هزینه طرح قبول می کنند با بانک وسازمان مشارکت کنند. ماده ۶: بانک موظف است گزارش توجیهی طرحهایی راکه پس از بررسیهای انجام شده موجه تشخص می دهد. همچنین دلایل نداشتن توجیه طرحهایی که موجه تشخیص نداده است برای کمیته مشترک ارسال دارد. از تاریخ وصول طرح دراستان توسط بانک ظرف ۶۰ روز بانک موظف به پاسخگویی است درغیر این صورت طرح در کمیته مشترک قابل طرح برای تصمیم گیری خواهد بود. تبصره ۱ طر حهایی که از نظر بانک موجه تشخیص داده شده اندبا صدور مصوبه کمیته مشترک قابل اجرا خواهند بود. تصره ۲ طر حهایی که از نظر بانک کاملاً توجیه نشده اند حتی المقدور در ابتدا سعی می‌شود بانظرو توصیه های کمیته مشترک پس از بررسی طرح و اعمال تعدیلات لازم در زمینه های مورد اشکال فنی یا ریالی نسبت به رفع اشکال اقدام گردد در صورت عدم امکان برطرف ساختن اشکالات از نظر تطبیق طرح با ضوابط اعتباری بانک . در صورتی که هنور 5۳ -------- صفحهٔ بعد -------- وزارت به هر علت براجرای طرح مزبور باشد.کل منابع مالی مورد نیاز طرح فقط از محل منابع مالی وزارت تامین می شود و بانک دراین مورد فقط به عنوان کارگزار اعتباری عمل می نماید. ماده ۷ : تنظیم روابط بانک با سازمان مجری طرح . براساس مقررات و آیین نامه های اعتباری بانک و مفاد این آیین نامه و قرارداد مشارکت مدنی است که درارتباط با تامین منابع مالی . نحوه اجرای طرح. و نظارت برعملیات احرایی و مصارف وحوه. میان بانک ودستگاه اجرایی طرح منعقد می شود. طول مدت قرار داد مشارکت مدنی حداکثر سه سال است . ماده ۸: سقف برداشت نهایی از اعتبار هر طرح مربوط به برنامه شماره ۴۰۲۰۲۰۰۰( ایجاد شبکه های آبیاری و زهکشی).همچنین میزان برداشت از هر تخصیص اعتبار توسط وزیر نیرو به ترتیبی تعیین می‌ شود که مجموع برداشتهای مورد اشاره از ۳۰ درصد سرجمع اعتبارات عمرانی مصوب نامه مذکور تجاوز نکند. درصد یاد شده از محل اعتبار موضوع این آیین نامه با اعلام وزیر ودر خواست سازمان توسط خزانه به حساب مخصوصی که نزد شعبه مرکزی بانک اختصاص می یابد تودیع می شود وبا اعلام مراتب توسط وزیر نیرو و براساس اعلامیه انتقال وجه ارسالی از سوی خزانه مبالغ مزبور توسط ذی حساب به حساب هزینه قطعی منظور می شود. موجودی این حساب به عنوان وجوه تخصیص یافته برای اجرای طرحهای مصوب کمیته مشترک تلفی می‌شود و بانک به میزان سهم وزارت در تامین منابع مالی این طرحها از حساب یادشده برداشت می‌کند. ماده ‎:٩ وجوه تخصیص یافته برای اجرای طرحهای مصوب کمیته مشترک موضوع تبصره (۲۶) قانون بودجه سال (۱۳۷۳) کل کشور و همچنین مبالغ دریافتی از بابت بازپرداخت اقساط ناشی از سهم الشرکه وزارت ازمحل فروش اقساطی به حساب مخصوص موضوع ماده ۸ این آیین نامه منتقل و برای اجرای طرحهای مصوب موضوع ماده (۳) این آیین نامه قابل استفاده خواهد بود. ماده ۱۰: منابع مالی لازم برای طرحهای مصوب کمیته مشترک باتوجه به مفاد ماده (۶) این آیین نامه.براساس مندرجات قرار داد منعقد شده میان بانک و دستگاه اجرای طرح به نسبت ۲ سهم بانک و ۱ سهم سازمان و کشاورزان ذی ربط در صورت مشارکت . تامین می شود. سهم سازمان به تدریج و متناسب با نیازهای اجرایی طرح. از ساب مخصوص موضوع ماده (۸) این آیین نامه برداشت می شود و به همراه سهم متناسب بانک و کشاورزان ذی ربط در حساب وجوه مشارکت مدنی نزد بانک کشاورزی مستفر در مرکز استان متمرکز می شود. ۵۴ -------- صفحهٔ بعد -------- تبصره انعقاد قرار داد مشارکت مدنی در مورد طرحهای مصوب موکول به تامین و تکافوی موجودی حساب مخصوص نزد شعبه مرکزی بانک برای پرداخت‌های حداقل سال اول اجرای هر طرح و پرداخت احتمالی تعهدات و تضمین های سررسید همان سال و مراعات ماده (۱) و تبصره آن و مواد (۱۵) و (۱۶) این آیین نامه است. ماده ۱۱ درصورت عدم مشارکت کشاورزیان قبل از اجرای طرح از جمله درمورد طرحهایی که از محل بودجه عمومی احداث شده یا در دست احداث است. سازمان نسبت به احرای طرح اقدام نموده و اپس از خاتمه عملیات سرمایه گذاری و اجرای طرح . اشخاصی را که مایل به خرید انشعاب و استفاده آب استحصالی ناشی از اجرای طرح هستند. به صورت کتبی و باتعیین میزان سهم مورد نیاز از آب استحصالی به بانک معرفی می نماید. بانک درمورد متقاضی . پس از انجام بررسیهای لازم و تحقیقات متداول بانکی و احراز شرایط وصلاحیت متقاضی از جمله در مورد تضمین بازپرداخت بدهی نسبت به تنظیم قرارداد فروش اقساطی سهم خود و سپس سهم سازمان از مشارکت مدنی اقدام می‌کند. مدت قراردادهای فروش اقساطی منعقد شده. حسب شرایط طرح مصوب متفاوت بوده و درهر حال ازده سال تجاوز نمی کند. تبصره برای تسریع در امر بهره برداری از طرحها و بازیافت سرمایه‌گذاری انجام شده . بانک و وزارت کوشش می کنند تا هر طرح حتی المقدور به بخشهای کوچکتری تقسیم شود. به گونه ای که عملیات هر بخش موضوع یک فقره قرارداد مشارکت مدنی جداگانه قرار گیرد تا به مجرد آماده بهره برداری شدن هربخش. قراردادهای فروش اقساطی لازم با متقاضیان مربوط منعمّد شود. ماده ۱۲ درصور تی که اعطای تسهیلات بانکی موضوع این آیین نامه به متقاضیان فقط از نظر وثایق مورد نظر بانک با اشکال مواجه شود. با تصویب کمیته مشترک می‌توان تضمین لازم را از محل موجودی حساب مخصوص تامین کرد. تبصره درمناطقی که اراضی منابع ملی یا طبیعی و بلامعارض درزیر شبکه های در دست. احداث موضوع این آیین نامه موجود باشد درصورت واگذاری این اراضی به کشاورزان . اراضی فوق و حقابه های حاصل از اجرای طرح به عنوان وثایق مورد نیاز بانک مورد قبول خواهد بود. ۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ماده ۱۳ درصورتی که پس از اجرای طرح و قرارداد مشارکت مدنی . به هرعلت خریداری برای سهم بانک از مشارکت مدنی پیدا نشود. سازمان موظف است سهم بانک را ضمن قرار داد فروش اقساطی بخرد. ماده ۱۴ کمیته مشترک می تواند با عنایت به شرایط اجرای طرح و امکانات کشاورزان و میزان تاثیر حمابه همای حاصل اقساطی را به عنوان کمک بلاعوض تلقی کند و مورد بخشودگی قرار دهد. دراین صورت تنظیم قراردادهای مربوط با متقاضیان به گونه ای است که فقط متضمن وصول تمام اصل و سود سهم الشرکه بانک وسهم خارج از شمول ماده ۱۵: بانک موظف است هر ساله مبالغ دریافتی از بابت بازپرداخت اقساط ناشی از سهم الشرکه وزارت را ( که از محل بودحه عمومی تامین شده است) در حساب جداگانه ای نگهداری نماید تا به عنوان پشتوانه و توسعه طرحهای یاد شده تبصره ازمنابع سهم الشرکه وزارت نیرو. وصولی توسط بانک (۲./) به عنوان کارمزد به بانک تملق خواهد داشت. ماده ۱۶ بانک مجاز است . در صور تی که اقساط قراردادهای فروش اقساطی سهم الشرکه بانک به سازمان به مدت ۳ماه معوق بماند. مبالغ مربوط را به همراه جرایم دیرکرد مربوط بااطلاع قبلی وزارت ازموجودی حساب مخصوص برداشت کند. ماده ۱۷ سود مورد انتظار بانک برای سهم خود از مجموع تسهیلات اعطایی به طرحهای موضوع این آیین نامه درمرحله مشارکت مدنی و درمرحله فروش اقساطی براساس تبصره (۷۷) قانون برنامه دوم توسه اقتصادی . احتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران تعیین خواهدشد و از حداقل نرخ تعیین شده توسط شورای پول واعتبار برای این قبیل فعالیتها در زمینه هزینه های سرمایه‌ای تجاوز نمی کند. ۵۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ماده ۱۸ بانک موظف است حسابهای مربوط به | جرای طرحهای موضوع این آیین نامه را به صورتی نگهداری کند که در هر زمان اطلاعات مربوط به منابع و مصارف با تفکیک اصل و سود تسهیلات اعطایی به هر طرح و وضعیت موجودی برداشتهای حساب مخصوص به آسانی قابل تحصیل باشد. ۵۷ -------- صفحهٔ بعد -------- منایع مورد استفاده 86 200 1۳12210 ۵۳ 85ع۲ع 00 - ۵ 15 - 6 ) 13۳6۲۶ 0۶۷ ۳۵۳110102160 200 101113160 3020 ل 1۵ 01211005 ۸۹0 کمقنا] 6اه ۷۷ - (10110 ع 1 ۰۶ ۲00۳۲۵۵ [۳121102 - متن آیین‌نامه‌های مربوط به تبصره‌های مندرج در پیوست این نشریه عیناً از نشریه آمشارکت مالی مردم در بخش آب و خاک از دیدگاه قوانین مو حود. مهر ماه سال ۹۳ از انتشارات دفتر برنامه‌ریزی معاونت امور آب - وزارت یرو نقل شده است. ۵۸