ایران. ریاست جمهوری. معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی. دفتر نظام فنی اجرایی

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران دوف 9 2 1۶ تب + فنی اس دم ۱ ی که وُکُم‌قکنیک نسافّکه‌۹و) و9 کی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور 1 ۰ ی معاونت نظارت راهیردی 4 1 1 ۱ ۳۱9 ۲ شش ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ایران. ریاست جمهوری. معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی. دفتر نظام فنی اجرایی معیارها و ضوابط فنی عملیات اکتشافی ژئوتکنیک سامانه‌های آبیاری و زهکشی/ معاونت نظارت راهبردی» دفتر نظام فنی اجرایی؛ وزارت نیروء دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا.- تهران: معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورء مرکز داده‌ورزی و اطلاع‌رسانی» ۳۸۹ 79-260-2 [-978-964 15۵ مربوط به بخشنامه شماره ۱۰۰/۳۷۴۸۴ مورخ ۱۳۸۸/۴/۲۴ خاک - تجزیه و آزمایش. ۴. سازه - طرح و محاسبه. ۵. حفاری - استانداردها. الف. ایران. وزارت نیرو. دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و ابفا. ب. آیران. ریاست جمهوری. معاونت برنامه‌ریزی و ۹ ش. ۴۹۳ ۸۸الف/ ۳۶۸ 1۸ شایک ۹۷۸-۹۶۴-۱۷۹-۲۸۰-۲ 79-2802 [-978-964 158 معیارها و ضوابط فنی عملیات اکتشافی زئوتکنیک سامانه‌های آبیاری و زهکشی ناشر: معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهورء مرکز داده‌ورزی و اطلاع‌رسانی چاپ اول: ۱۰۰۰ نسخه قیمت: ۱۱۰۰۰ ریال تاریخ انتشار: سال ۱۳۸۹ لیتوگرافی» چاپ و صحافی: تک -------- صفحهٔ بعد -------- و 1 بسمه تعالی ریاست جمهوری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور شماره: ۳۴ اشماره: ۱۰/۳۴۸۴ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکاران ۹ تاریخ: ۱۳۳/۴ موضوع: معیارها و ضوابط فنی عملیات اکتشافی ژئوتکنیک سامانه‌های آبیاری و زهکشی به استناد آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی» موضوع ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره 2۲۳۳۹/ت۳۳۶۹۷ه مورخ ۱۳۸۵/2/۲۰ هیأت محترم وزیران)» به پیوست نشریه شماره ۴۹۳ دفتر نظام فنی اجرایی» در دو جلد با عنوان «معیارها و ضوابط فنی عملیات اکتشافی ژئُوتکنیک سامانه‌های آپیاری و زهکشی» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. دستگاه‌های اجرایی» مهندسان مشاورء پیمانکاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهتما استفاده کنند و در صورتی که روش‌هاء دستورالعمل‌ها و راهنمای بهتری در اختیار داشته باشند» رعایت مفاد این بخشنامه الزامی نیست. عوامل یاد شده باید نسخه‌ای از دستورالعمل‌هاء روش‌ها یا راهنماهای جایگزین را به دفتر نظام فنی اجرایی ارسال کنند. معاون برنامه‌ریری و نظارتراهبردی رییس جم‌هور ره 2 ۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط‌های مف‌مومی, فنی؛ ایهام» ایهام و اشکالات موضوعی نیست. از این‌رو از تسما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده ه رگونه ایراد و انسکال فنی مرانب را به صورت زیر گزارس فرمایید: (- تسماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخ ص کنید. ۳ ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. 5 نضانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این دفتر نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشسانی برای مکاتبه : تهمران, میدان بهارستان» خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء دفتر نظام فنی اجرایی :۷۷60 1۹۹۱۱1 1 1 ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی طبق نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره ۴۲۳۳۹/ت ۳۳۴۹۷ ه مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات محترم وزیران) استفاده از ضوابطء؛ معیارها و استانداردها در مراحل پیدایش, مطالعات توجیهی» طراحی پایه و تفصیلیء اجراء راه‌اندازی» تحویل و شروع بهره‌برداری طرح‌ها و پروژه‌های سرمایه‌گذاری به لحاظ رعایت جنبه‌های توجیه فنی و اقتصادی طرح‌هاء تامین کیفیت طراحی و اجرا (عمر مفید) و کاهش هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری از اهمیت ویژه برخوردار می‌باشد. با توجه به مراتب یاد شده و شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران» امور آب وزارت نیرو (طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور) با همکاری معاونت نظارت راهبردی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی (دفتر نظام فنی اجرایی) به استناد آیین‌نامه اجرایی طرح‌های عمرانی» موضوع ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه اقدام به تهیه استانداردهای مهندسی آب کرده است. استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین شده است: - استفاده از تخصص‌ها و تجربه‌های کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی؛ - استفاده از منابع و ماخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی؛ - بهره‌گیری از تجارب دستگاه‌های اجرایی» سازمان‌هاء نهادهاء واحدهای صنعتی, واحدهای مطالعهء طراحی و ساخت؛ - پرهیز از دوباره‌کاری‌ها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور؛ - توجه به اصول و موازین مورد عمل موسسه استانداردها و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موسسات تهیه‌کننده استاندارد. ضوابط و معیارهای حاضر با هدف ارائه اطلاعات کلی برای کارشناسان فنی و برنامه ریزان جهت تعیین معیارها و ضوابط فنی عملیات اکتشافی ژئوتکنیک سامانه‌های آبیاری و زهکشی تهیه شده است. ضمن تشکر از کارشناسان محترم برای بررسی و اظهار نظر در مورد این استاندارد. امید است محریان و دست‌اندرکاران بخش آبء با به کارگیری استانداردهای یاد شده» برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیت‌های کشور تلاش کرده و صاحبنظران و متخصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشارکت کنند. با همه‌ی تلاش انجام‌شده قطعا هنوز کاستی‌هایی در متن موجود است که ان‌شاء... کاربرد عملی و در سطح وسیع این نشریه توسط مهندسان موجبات شناسایی و برطرف نمودن آن‌ها را فراهم خواهد کرد. در پایان» از تلاش و جدیت مدیرکل محترم دفتر نظام فنی اجرایی» سرکار خانم مهندس بهناز پورسید و کارشناسان این دفتر, نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت أب کشور وزارت نیروء جناب آقای مهندس محمد حاج‌رسولیها و متخصصان همکار در مر تهیه و نهایی نمودن این نشریه» تشکر و قدردانی می‌نماید. آمید است شاهد توفیق روزافزون همه‌ی این بزرگواران در خدمت به مردم شریف ایران اسلامی باشیم. معاون نظارت راهبردی ۱۳۸۸ الف -------- صفحهٔ بعد -------- تر کیب اعضای تهیه کننده» کمیته و ناظران تخصصی این ضوابط با مسئولیت: رضا کیانی شرکت‌های مهندسین مشاور پندام و پراهوم فوق‌لیسانس مهندسی مکانیک خاک و مهندسی پی و با همکاری: فریدون بهرامی سامانی ‏ شرکت مهندسین مشاور تماوان فوق‌لیسانس مهندسی زمین‌شناسی گروه نظارت که مسئولیت نظارت تخصصی بر تدوین این ضوابط را به عهده داشته‌اند به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: محمدکاظم سیاهی شرکت مهندسین مشاور پندام فوق‌لیسانس مهندسی عمران و فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی انسیه محرابی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور ‏ فوق‌لیسانس مهندسی تاسیسات آبیاری اعضای کمیته تخصصی آبیاری و زهکشی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور که بررسی و تایید ضوابط حاضر را به عهده داشته‌اند به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: علیرضا آُراستی شرکت مدیریت منابع آب ایران لیسانس مهندسی آبیاری ابراهیم پذیرا دانشگاه آزاد- واحد علوم و تحقیقات دکتری مهندسی منابع آب احمد پورزند شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس لیسانس مهندسی آبیاری محمدصادق جعفری شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی سیدمجتبی رضوی نبوی ‏ شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی سیدرحیم سجادی وزارت جهاد کشاورزی لیسانس مهندسی آبیاری محمد کاظم سیاهی شرکت مهندسین مشاور پندام فوق‌لیسانس مهندسی عمران و فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی محمدحسن عبدالله‌شمشیرساز ‏ شرکت مهندسین مشاور پژوهاب فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی انسیه محرابی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور ‏ فوق‌لیسانس مهندسی تاسیسات آبیاری محمدجواد منعم دانشگاه تربیت مدرس دکتری مهندسی آبیاری و زهکشی در خاتمه از جناب آقای مهندس حسین شفیعی‌فر که با بازخوانی و ارائه نظرات مفید خود. در تهیه و تدوین این راهنما همکاری کرده‌اندء قدردانی می‌شود. کارشناسان معاونت نظارت راهبردی: آقای علیرضا دولتشاهی دفتر نظام فنی اجرایی لیسانس مهندسی کشاورزی خانم فرزانه آقارمضانعلی دفتر نظام فنی اجرایی کارشناس ارشد مهندسی صنایع خانم شهرزاد روشن خواه دفتر نظام فنی اجرایی کارشناس آرشد مهندسی عمران - زئوتکنیک بدین وسیله معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور از زحمات تمام کارشناسان و متخصصان یادشده که در تهیه و -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه ۱-۱- هدف ۲-۱- دامنه کاربرد ۳-۱- روش انجام کار فصل دوم - دسته‌بندی سازه‌های مختلف سامانه‌های آبیاری و زهکشی ۱-۲- دسته‌بندی از نظر ابعاد و بار وارده به پی ۱-۱-۲- سازه‌های کوچک ۲-۱-۲ سازه‌های متوسط ۳-۱-۲- سازه‌های بزرگ ۲-۲- دسته‌بندی از نظر اثر آب زیرزمینی فصل سوم - اجزای ژئوتکنیکی مورد استفاده ۱-۳- انواع حفاری‌های متداول و مشخصات آنها ۲-۳- انواع نمونه‌برداری‌ها ۱-۲-۳ نمونه‌گیری در گمانه‌های ماشینی ۲-۲-۳ نمونه‌گیری از خاک در چاهک‌های دستی ۳-۳-۳- نمونه‌گیری از سنگ حاصل از حفاری ماشینی ۳-۳ انواع آزمایش‌های آزمایشگاهی متداول ۱-۳-۳- آزمایش‌های مورد نیاز برای پی آبرفتی و مصالح قرضه خاک‌ریزی ۲-۳-۳- آزمایش‌های مورد نیاز برای بررسی پی سنگی ۳-۳-۳- آزمایش‌های مورد نیاز برای پی‌های سنگی ضعیف ۴-۳-۳- آزمایش‌های مورد نیاز برای مصالح قرضه درشت‌دانه (شن و ماسه بتن) ۵-۳-۳- آزمایش‌های مورد نیاز برای قرضه مصالح سنگی ۶-۳-۳- آزمایش‌های شیمیایی آب ۴-۳- انواع آزمایش‌های صحرایی متداول ۵-۳- آزمایش‌های مورد نیاز برای خاک‌های مساله‌دار ۱-۵-۳- خاک‌های متورم شونده ۹۱۱ ۱۳ ۱۳ ۱۴ ۱۴ ۱۵ ۱۷ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۳ ۳۱ ۲۳۱ ۲۳۱ لاه ۲۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۲-۵-۳- خاک‌های واگرا ۳-۵-۳- خاک‌های رمبنده ۳-۵-۳- خاک‌های حاوی مواد حل شونده ۵-۵-۳- خاک‌های روان گرا فصل چهارم - نوع و میزان حفاری‌های موردنیاز ۱- ۴- فواصل و تعداد حفاری‌ها ۳-۴- عمق مورد نیاز برای حفاری ۳-۴- حفاری‌های مورد نیاز برای منابع قرضه فصل پنجم - نحوه ارائه گزارش‌ها و نظارت ۱- ۵- گزارش‌ها ۲-۵ تهیه نمودار حفاری چاهک‌ها و گمانه‌ها ۳-۵ ارائه نتایج حفاری‌ها در نقشه‌های اجرایی ۴-۵- نمودارهای دانه‌بندی ۵-۵- وظایف عوامل نظارت فصل ششسم - روش‌های تحلیل و ارائه خدمات م‌مهندسی ۱- ۶- کلیات ۲-۶- ارائه نتایج مطالعات صحرایی و آزمایشگاهی ۳-۶- نتیحه‌گیری و ارائه پارامترهای ژئوتکنیکی ۴-۶- ارائه مقاومت مجاز خاک و نشست پی ۵-۶- تحلیل پایداری شیروانی ۶-۶- تحلیل نتایج آزمایش‌های شیمیایی ۷-۶- تحلیل مسایل خاص ۸-۶- کیفیت مصالح خاک‌ریزها فصل هفتم - آزمایشگاه محلی کنترل عملیات خاکی و بتنی ۱- ۷- کلیات ۲-۷- کنترل عملیات خاکی ۳-۷- کنترل عملیات بتنی ۲۳۳ ۲۳۳ ۳۳ ۲۳۳۴ ۳۵ ۳۷ ۲۷ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۶ (2۵ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۳۴ ۴۳۴ ۴۳۴ ۳۴ ه: ۳۷ ۳۷ ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان فصل هشستم - طبقه‌بندی خاک‌ها ۱- ۸- کلیات ۲-۸- طبقه‌بندی خاک‌ها در صحرا ۳-۸- طبقه‌بندی آزمایشگاهی منابع و مراجع چ صفحه 2٩ ۸8 ۸8 ۲ ۸1۸ -------- صفحهٔ بعد -------- مغدمه ز مقدمه با توجه به اینکه انجام مطالعات ژئوتکنیک در طراحی بهینه و ساخت پروژه‌های آبیاری و زهکشی ضروری می‌باشد و عدم انجام این مطالعات در برخی از پروژه‌هاء موجب تغییرات اساسی در عملیات اجرایی شده است. تدوین معیارهای کاوش‌های ژئوتکنیکی در دستور کار طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور قرار گرفت. واژه کاوش‌های زیر سطحی که در این نشریه مورد استفاده قرار گرفته است در برگیرنده تمام حالت‌ها و انواع حفاری‌های مرتبط با تعبین گسترش و ماهیت (کیفیت» کمیت. خواص شیمیایی, فیزیکی و مکانیکی) خاک و توده سنگ زیرسطح طبیعی زمین در محل طرح و یا مجاورت آن می‌باشد. مطالعات ژئوتکنیک در طول کانال‌هاء زهکش‌ها و جاده های دسترسی و سرویس سازه‌های مربوط به آنها و تاسیسات آبگیری و انحراف آب به منظور شناسایی موارد زیر انجام می‌شود: ۳- تعیین ظرفیت باربری پی برای ساخت سازه‌ها ۴ تعیین نیاز یا عدم نیاز به پوشش " کانال از نظر ژئوتکنیکی ۵- تعیین نیاز و مشخصات و ضخامت زهکش زیر پوشش بتنی کانال‌ها و موقعیت استقرار لایه‌های زهکش در مقطع کانال ۶ تعیین شیب جانبی مقطع کانال و زهکش و شیب خاک‌ریزها و خاک‌برداری‌ها ۷ تعیین پتانسیل فرسایش‌پذیری مقاطع کانال‌ها و زهکش‌ها و دایک‌های حفاظتی -٩‏ تعیین میزان یون‌های سولفات و کلرور در آب و خاک ۱-تعیین مقدار مواد آلی خاک ۲ -کنترل شرایط خاص نظیر روان گرایی» رمبندگی» واگرایی و تورم خاک ۳-در نظر گرفتن تمهیدات اجرایی لازم با توجه به وضعیت سطح آب زیرزمینی دامنه و گسترش اکتشافات ژئوتکنیکی باید با توجه به شرایط زمین محل و ابعاد کانال‌هاء. زهکش‌ها و سازه‌های مربوط به آنها تعیین گردد. اصولا این اکتشافات باید مرحله به مرحله صورت گیرد و جزییات هر مرحله با توجه به اطلاعات حاصل از مرحله قبل مشخص گردد. با توجه به ضرورت انجام مطالعات ژُئُوتکنیک. مشاور باید این مطالعات را در برنامه زمانی پیشنهادی مطالعات پروژه گنجانده و پیش‌بینی‌های لازم را انجام دهد. خاک‌هایی که برای خاک‌ریز کانال‌های پوشش شده استفاده می‌شوند نباید تورم زا یا واگرا باشند. همچنین برای خاک‌ریزهای حفاظتی یا خاک‌ریز زهکش‌ها و کانال‌های خاکی, خاک‌ها نباید واگرا باشند. خاک‌های مصرفی در خاک‌ریزها و بدنه کانال‌های خاکی باید دارای مقاومت برشی کافی باشند. در کانال‌های خاکی پوشش نشده ضروری است مصالح خاک‌ریزی دارای نفودپذیری کمی ۱-8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ معبارها و ضوابط فنی عملیات اکنشافی زئوتکنیک سامانه‌ها یآبیاری و زهکشسی باشند. این خاک‌ها باید فاقد یا دارای املاح محلول و مواد آلی در حد مجاز باشند. در مواردی که خاک‌های مسیر ساخت کانال فاقد ویژگی‌های مطلوب باشند. باید برای مصالح خاک‌ریز و خاک‌ریزی مجدد پشت ابنیه فنی» منابع قرضه مناسب شناسایی شده و ویژگی‌های زئوتکنیکی منابع قرضه نیز مطالعه گردد یا روش‌های اصلاح خاک محل مورد بررسی قرار گیرد. باید توجه کرد که در صورت وجود خاک‌های مساله‌دار (غیرمتعارف) نظیر خاک‌های متورم شونده واگراء رمبنده» روان‌گرا و خاک‌های گچ‌دار مطالعات ژئوتکنیک باید با دقت و حساسیت بیش‌تری انجام شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل اول - کلیات ۱-۱ هدف این نشریه با هدف انتخاب دامنه و نوع مطالعات ژئوتکنیک و کاوش‌های زیرسطحی در رابطه با طرح‌های آبیاری و زهکشی ۲-۱- دامنه کاربرد این نشریه برای سامانه‌های آبیاری و زهکشی و سازه‌های آن قابل‌استفاده می‌باشد. ۳-۱- روش انجام کار باتوجه به اینکه سامانه‌های آبیاری و زهکشی معمولا دارای گستره زیادی بوده و جانمایی اجزای طرح در مراحل مختلف مطالعات دقت جانمایی اجزای طرح در همان مرحله تنظیم کندء در نتیجه مطالعات ژئوتکنیک باید متناسب با هر مرحله از مطالعات سامانه‌های آبیاری و زهکشی انجام شود. الف - مطالعات مرحله شناسایی (شناخت) مطالعات ژئوتکنیک مرحله شناخت باید بتواند مشکلات و مسایل و نیز مزایای نسبی هریک از گزینه‌ها را در موارد مرتبط با ویژگی‌های ژئوتکنیکی خاک مسیر کانال‌ها و زهکش‌ها و بستر سازه‌های شبکه با دقت موردانتظار در این مرحله بیان کند. معمولا نیازهای مطالعات مرحله شناخت با استفاده از نقشه‌های زمین‌شناسی محدوده موردنظرء اطلاعات ژئوتکنیکی نواحی مشابه هم‌جوار عکس‌های هوایی و بازدیدهای میدانی انجام شده و اقدام به حفاری‌های ژئوتکنیک نمی‌گردد به جز در موارد خاص که سازه‌های متمرکز مهم و حساس با مسایل ویژه زئوتکنیکی مطرح باشد که بتواند ماهیت طرح را دچار تغییرات اساسی کند یا امکان اجرای آن را منتفی سازدء بدیمی است در چنین حالتی مشاور باید با ارائه راهکارهای مناسب به کارفرما و تغییر چارجوب‌های زمانی و خدمات مهندسی فیمابین پیشنهادهای لازم را در حد مقیاس و دقت مرحله شناخت به کارفرما ارائه نماید. ب - مطالعات مرحله اول در مطالعات مرحله اول که باتوجه به دقت مطالعات و مقیاس نقشه‌هاء هدف مقایسه گزینه‌های قابل بررسی طرح توسعه از نظر فنی و اقتصادی و انتخاب گزینه برتر و به‌گزینی در بین زیرگزینه‌ها است. نیاز به اطلاعات ژئوتکنیکی از جمله شیب‌های خاک‌برداری» خاک‌ریزی و اصلاحات احتمالی موردنیاز؛ مسایل خاک‌های مسیر و تمهیدات لازم برای آنهاء ظرفیت باربری پی‌ها و... می‌باشد. از آنجایی که در مطالعات مرحله اول جانمایی اجزا و ارکان شبکه درگزینه منتخب بیش‌تر در مراحل نهایی مطالعات مشخص می‌شود. برای اجتناب از طولانی شدن زمان مطالعات عملیات حفاری ژئوتکنیکی و انجام دادن آزمایش‌های صحرایی و آزمایشگاهی مربوط را باید به‌گونه‌ای براساس جانمایی اولیه شبکه آبیاری و زهکشی برنامه‌ریزی کرد که بتوان به شناخت کلی از -------- صفحهٔ بعد -------- معیارها و ضوابط فنی عملیات اکنضافی ژئوتکنیک سامانه‌ها ی آبیاری و زهکشی وضعیت زئوتکنیکی در محدوده سامانه آبیاری و زهکشی با تمرکز بر مسیرهای احتمالی کانال‌ها و زهکش‌ها و موقعیت تقریبی سازه‌های مهم دست یافت. درمواردی که جانمایی اولیه طرح (احتمالا به‌دلیل نزدیک بودن گزینه‌های با پیچیدگی طرح) مشخص نباشد یا آنکه برای مقایسه گزینه‌ها اطلاعات ژئوتکنیکی در سراسر محدوده موردنیاز باشد. استفاده از آرایش شبکه‌ای چاهک‌ها و گمانه‌ها به‌نحوی که مرزهای محدوده سامانه آبیاری و زهکشی و قسمت‌های میانی آن را با تاکید بر نقاط اضافی در موقعیت‌های حساس مورد کاوش قرار دهد راه حل مناسبی خواهد بوده منوط به آن‌که در تجزیه و تحلیل نتایج از تکنیک‌های آماری و قضاوت‌های مهندسی استفاده لازم و کافی به عمل آید. به منظور شناسایی مناسب‌تر در سطح می‌توان بر تعداد چال‌ها و چاهک‌ها افزود و از تعداد گمانه‌ها کاست یا آنها را در محل‌هایی با حساسیت بیش‌تر حفر کرد و در صورت امکان گمانه‌ها را در انتهای مطالعات ژئوتکنیک حفاری نمود. در حین انجام بررسی نتایج حفاری‌های پیشین نشان داد که با جابه‌جا کردن محل برخی از چاهک‌ها و گمانه‌ها می‌تواند به تدقیق نتایج کمک کند. در آن صورت لازم است نسبت به تغییر موقعیت با عمق عملیات اکتشافی اقدام کرد. این کار ممکن است تا حدودی به تغبیر مقادیر و هزینه‌های حفاری‌های زئوتکنیک بیانجامد که در برآورد حجم عملیات ژئوتکنیک باید از قبل پیش‌بینی‌های لازم به عمل آید. ج - مطالعات مرحله دوم در مطالعات مرحله دوم با درنظر گرفتن محل گمانه‌ها و چال‌های حفاری شده در مطالعات پیشین و نتایج آزمایش‌هاء نسبت به ارائه برنامه عملیات حفاری تکمیلی در مسیر کانال‌هاء زهکش‌ها و محل سازه‌های مهم به نحوی اقدام شود که نتایج حاصل بتواند تمامی اطلاعات مورد نیاز طراحی این مرحله را به‌گونه‌ای فراهم آورد که اسناد مناقصه کارهای اجرایی با حداقل تغییر ممکن در احجامء مقادیر و قیمت‌های جدید گردد. در مطالعات این مرحله با توجه به تغییر مقیاس نقشه‌ها درصورتی که طرح دستخوش بازنگری مطالعات مرحله اول شود.ء تهیه و تکمیل طرح جدید مدتی به‌طول خواهد انجامید و باید مطالعات و حفاری‌های تکمیلی مرحله دوم طرح تا زمان قطعی شدن آرایش سامانه آبیاری و زهکشی و جانمایی اجزا طرح به‌تعویق افتد. د - مرحله اجرا نظر به این‌که در مراحل قبلی کاوش‌های زیرسطحی ژئوتکنیکی در مسیر کانال‌ها و زهکش‌ها با فاصله قابل ملاحظه‌ای انجام شد» ممکن است در فاصله بین چاهک‌ها و گمانه‌ها تغییرات ژئوتکنیکی قابل ملاحظه‌ای مشاهده شود که مشکلات و محدودیت‌هایی را به برخی بازه‌های کانال‌ها و زهکش‌ها تحمیل کند. در این‌گونه موارد لازم است با خاک‌برداری و بازشدن مسیرء در صورت مشاهده تغییرات مشکل‌زا یا بروز مسایلی که مستلزم تجدیدنظر در برخی اجزا طرح است. با نظر کارشناس ژئوتکنیک پروژه نمونه‌های تکمیلی تهیه و آزمایش‌های لازم بر روی آن‌ها انجام شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ دسته‌بندی سازه‌های مختلف سامانه‌های آبیاری و زهکشی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - دسته‌بندی سازه‌های مخنلف سامانه‌ها یآبیاری و زهکشسی ۹ ۱-۳- دسته‌بندی از نظر ابعاد و بار وارده به پی ۱-۱-۲- سازه‌های کوچک ارتفاع این سازه‌ها کم‌تر از ۳ متر بوده و تنش‌های کمی (کم‌تر از ۵۰ کیلوپاسکال) به خاک وارد می‌کنند. به عنوان یک معیار دیگر برای دسته‌بندی این سازه‌هاء می‌توان کانال‌ها و زهکش‌های دارای ظرفیت کم‌تر از ۳ مترمکعب برثانیه و سازه‌های مربوط به آن را در این دسته قرار داد. برای مطالعات این نوع سازه‌ها در شرایط خاک‌های متعارف نیاز به آزمایش‌های مقاومتی آزمایشگاهی؛ نظیر برش‌مستقیم و سه‌محوری نمی‌باشد و می‌توان از نتایج آزمایش‌های صحرایی نظیر ]51۳ و آزمایش‌های آزمایشگاهی نظیر دانه‌بندی» حدود اتربرگ» تراکم» طبقه‌بندی» نفوذپذیری و آزمایش‌های شیمیایی برای برآورد پارامترها و تمهیدات مورد نیاز استفاده ۲-۱-۲ سازه‌های متوسط این سازه‌ها دارای ارتفاع بین ۳ تا ۶ متر بوده و تنش‌های قابل ملاحظه‌ای (بین ۵۰ تا ۱۵۰ کیلوپاسکال) را به خاک پی وارد می‌کنند. برای این نوع سازه‌ها معمولا تعیین پارامترهای مقاومتی خاک به همراه نشست پی مهم می‌باشد. برآورد پارامترهای مقاومتی و نشست‌پذیری خاک با استفاده از آزمایش‌های صحرایی و تعداد محدودی آزمایش‌های آزمایشگاهی مقاومتی نظیر سه‌محوری» برش ۳-۱-۲ سازه‌های بزرگ ارتفاع این سازه‌ها بیش از ۶ متر بوده یا تنش‌های وارده به خاک بیش از ۱۵۰ کیلوپاسکال می‌باشد. برای این نوع سازه‌ها همانند سازه‌های متوسط نیاز به برآورد پارامترهای خاک بوده و لازم است نیازهای طراحی به کمک مهندس طراح سازه و مهندس ژئوتکنیک با دقت بیش‌تر و با انجام دادن آزمایش‌های بیش‌تر تعیین گردد. ۲-۲- دسته‌بندی از نظر اثر آب زیرزمینی در دسته‌بندی سازه‌ها علاوه بر موارد بند ۱-۲ باید به اثر آب زیرزمینی بر سازه توجه داشت. براین اساس سازه‌ها را می‌توان به دسته‌های زیر نیز طبقه‌بندی کرد. الف- فاصله تراز آب زیرزمینی از تراز کف سازه بیش از عرض پی می‌باشد. در این صورت به غیر از شرایط خاص نظیر وجود ب- تراز آآب زیرزمینی در حدفاصل تراز کف سازه و عمق معادل عرض پی از کف قرار دارد. در این صورت آب زیرزمینی بر مقاومت خاک پی و نشست‌پذیری پی اثر داشته و باید به دقت اثرهای آن بر پی مورد بررسی قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ معیارها و ضوابط فنی عملیات اکتشافی ژُئوتکنیک سامانه‌های آبیاری و زهکشی ج - تراز آب زیرزمینی از تراز کف سازه بالاتر می‌باشد. در این صورت با توجه به بار ناشی از آب بر سازه و سایر عوامل هیدرولیکی ناشی از وجود آب نظیر گرادیان حاصل از تراوش و زیرفشار » بررسی اثرهای آب بر روی سازه نیاز به دقت زیادی خواهد داشت. 1-11 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ احزای نو تکنیکی مورد استفاده -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -اجزای زئونکنیکی مورد استفاده ۱۳ ۱-۳- انواع حفاری‌های متداول و مشخصات آنها انواع حفاری به دو دسته کلی (دستی با استفاده از مقنی و حفر چاهک) و با استفاده از دستگاه‌های ماشینی تقسیم می‌شود. علاوه بر این دو دسته حفاری در بعضی موارد حفاری ترانشه با ماشین (بولدوزر» بیل مکانیکی و...) نیز جهت بررسی چشمی لایه‌های خاک در حجم زیاد مورد استفاده قرار می‌گیرد. در جدول ۱-۳ مزایا و معایب حفاری دستی و ترانشه‌ها و در جدول ۲-۳ نیز انواع حفاری‌های متداول ماشینی در خاک و سنگ و کاربردء مزایا و محدودیت‌های آنها به صورت خلاصه ارائه شده است. تعدادی از حفاری‌های متداول ماشینی و کاربرد آنها در ادامه به صورت مختصر توضیح داده شده است. - خفاری با اوگر: با استفاده از حفاری با اوگر نمونه‌های دست‌خورده به‌دست می‌آید که برای تعیین نوع خاک, حدود اتربرگ و سایر مشخصات شاخص خاک مناسب است. اما اغلب, اطلاعات محدودی در خصوص لایه‌بندی زیرسطحی, پیوستگی و حساسیت خاک به‌دست می‌دهد. حفاری با اوگر بیش‌تر برای مطالعات اولیه در خصوص نوع خاک. حفر گمانه برای تهیه نمونه دست‌نخورده با استفاده از نمونه‌گیر و تعیین عمق بستر سنگی پی مناسب است. تهیه نمونه با اوگر در زیر تراز آب زیرزمینی مشکل می‌باشد به جز مواردی که زمین از جنس مواد ریزدانه چسبنده باشد. - حفاری دورانی: در این روش پیش‌روی مته بر اثر دوران مداوم سرمته انجام می‌شود. بعضی از سرمته‌ها در حفاری دورانی سنگ‌ها را خرد می‌کنند. در صورتی که برخی دیگر که به مته نمونه‌گیر (مغزه‌گیر) موسوم هستند استوانه‌هایی از سنگ را حفر می‌کنند. در مورد حفاری در خاک, خاک حفر شده به صورت مغزه در داخل مغزه‌گیر قرار می‌گیرد که با خارج کردن مغزه‌گیر از گمانه» مغزه‌های خاک را می‌توان بررسی نموده و یا نمونه برای آزمایشگاه تهیه کرد. - هدف عمده از مطالعات زیرسطحی به‌دست آوردن مشخصات زئوتکنیکی خاک شامل: لایه‌بندی, دانه‌بندی» پارامترهای شیمیایی» نفوذپذیری,» تراکم‌پذیری» مقاومت برشی هر لایه از خاک یا سنگ در محدوده و عمق مورد مطالعه براساس اندازه سازه می‌باشد. روش حفاری دورانی با مغزه‌گیری مداوم» در مقایسه با سایر روش‌های حفاری که در بالا به آنها اشاره گردید. برای اکتشافات ژئوتکنیکی مناسب‌تر می‌باشد که به‌وسیله آن می‌توان به لایه‌بندی و تغییرات در لایه‌های خاک با دقت مناسبی دست یافت و نیز همراه با حفر گمانه» نسبت به تهیه نمونه‌های دست‌نخورده اقدام کرد. در زمین‌های نرم درصورتی که عمق حفاری‌ها کم بوده و نمونه دست‌نخورده مورد نیاز نباشدء حفاری با اوگر روشی سریع و ۲-۳ انواع نمونه‌برداری‌ها در نمونه‌برداری از خاک و سنگ طی عملیات اکتشافات ژئوتکنیکی باید بیش‌ترین دقت به‌عمل آید و باید توجه داشت که نحوه مناسب نمونه‌گیری بر نتایج به‌دست آمده از این عملیات تاثیر بسزایی خواهد داشت. به منظور تعیین مشخصات لایه‌های خاک و سنگ لازم است که در فواصل ۱ تا ۲متر و یا در هر تغییر لایه نمونه تهیه شده و برای انجام دادن آزمایش‌های آزمایشگاهی به آزمایشگاه ارسال گردد. معمولا بر روی این نمونه‌ها دست‌کم آزمایش‌های تعیین رطوبت طبیعی» دانه‌بندی و حدود اتربرگ جهت تین طبقه‌بندی خاک انجام می‌شود. انواع نمونه‌ها بر مبنای نحوه تهیه و ساختار آنها نسبت به ساختار طبیعی را می‌توان به گروه‌های زیر تقسیم‌بندی کرد: -------- صفحهٔ بعد -------- 3 معیارها و ضوابط فنی عملیات اکتشافی ژئوتکنیک سامانه‌ها ی آبیاری و زهکشی الف - نمونه‌های کاملا به‌هم خورده یا کاملا دست‌خورده که ساخت و بافت آنها کاملا بر هم خورده است. مثل نمونه‌های شسته شده و نمونه‌هایی که با اوگر گرفته می‌شود و یا تراشه ناشی از حفاری دورانی در سنگ. از این نمونه‌ها برای ب - نمونه‌های دست‌خورده و یا بارز" که بافت خاک و مشخصات مهندسی مانند مقاومتء قابلیت تراکم و نفوذپذیری آن نسبت به وضعیت طبیعی تغبیر یافته است. البته ممکن است در بعضی از مواقع بافت خاک با وجود دست خوردگی قابل مشاهده باشد. این نمونه‌ها با نمونه‌گیر محفظه دو کفه‌ای (نمونه حاصل از آزمایش ]5۳) و یا مغزه‌گیر در هنگام حفاری دورانی به‌دست می‌آید و برای انجام "آزمایش‌های شاخص " به‌کار می‌رود. ج - نمونه‌های دست‌نخورده که ممکن است تنها تغییر شکل و به‌هم‌خوردگی کمی در سطوح جانبی آن دیده شود ولی مشخصات مهندسی در اغلب قسمت‌های آن بدون تغییر مانده است. این نوع نمونه توسط محفظه‌های نمونه‌گیری یا "نمونه‌گیری قطعه‌ای " حاصل می‌شود. از این نمونه می‌توان برای تعیین مشخصات مهندسی (مقاومت و تراکم پذیری) استفاده کرد. باید حداکثر دقت به‌عمل آید تا نمونه تهیه شده وضعیت طبیعی خود را از لحاظ رطوبت و تراکم حفظ کند. نمونه‌ها پس از تهیه باید بلافاصله بسته‌بندی و در مورد نمونه‌های دست‌نخورده موم‌اندود شده و با روش‌های مناسب لفاف پیجی شده در شرایط حفاظت شده و در محل سرپوشیده نگهداری شوند و در نوبت‌های مناسب جهت انجام دادن آزمایش‌ها توسط مهندس مشاور به آزمایشگاه ارسال گردند. داخل بسته‌بندی هر نمونه باید شماره نمونه شماره گمانه (چاهک)» عمق و تاریخ نمونه‌برداری و نام پروژه ذکر شده و در محل فهرستی از کلیه نمونه‌های ارسالی شامل اطلاعات فوق تهیه شود. ۱-۲-۳ نمونه‌گیری در گمانه‌های ماسینی انواع روش‌های نمونه‌گیری متداول در خاک و سنگ در جدول ۳-۳ ارائه شده است. از این روش‌هاء نمونه‌های اوگری,» مغزه‌های سنگ در ایران متداول‌تر از سایر نمونه‌برداری‌ها در ایران می‌باشند. ۲-۲-۳- نمونه‌گیری از خاک در چاهک‌های دستی از چاهک‌های دستی دو نوع نمونه دست‌خورده و دست‌نخورده قابل تهیه است. برای تهیه نمونه دست‌خورده مصالح حاصل از هر متر حفر چاه در کنار چاه دپو شده و یک نمونه معرف از کوارتر" نمودن این مصالح تهیه می‌گردد. برای کوارتر نمودن ابتدا مصالح مربوط به صورت یک کپه مخروطی ریخته شده سپس به‌وسیله راه رفتن بر روی این مخروط و پخش مصالح با بیل» یک دایره به ضخامت یکنواخت از مصالح تشکیل داده می‌شود. سپس مصالح پخش شده به چهار قسمت مساوی تقسیم شده و دو قسمت روبه‌روی هم کنار گذاشته و مصالح باقیمانده با بیل با هم مخلوط شده و سپس عمل کوارتر نمودن (کپه کردن, پخش....) تکرار می‌گردد تا وزن نمونه به وزن مورد نیاز برسد. ع[ 5۵ 1۵0۳۹61۵11۷۵ 0۳ 101۵۳6۵ - | 2-8 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -اجزای زئونکنیکی مورد استفاده ۱ برای مصالح درشت‌دانه وزن نمونه معرف حدود ۱۰۰ کیلوگرم بوده و برای مصالح ریزدانه این وزن ۲۵ تا۵۰ کیلوگرم می‌باشد. درصورتی که هدف از حفر چاه دستی تامین منابع قرضه درشت‌دانه باشد باید یک نمونه مخلوط نیز تهیه گردد. به این منظور مصالح باقیمانده هر متر چاه پس از تهیه نمونه از هر متر با هم مخلوط شده و از کوارتر نمودن این مصالح یک نمونه مخلوط به وزن حدود ۰ کیلوگرم تهیه می‌گردد. در مصالح درشت‌دانه ابتدا باید برای قسمت درشت‌دانه بزرگ‌تر از ۲ اینچ, دانه‌بندی صحرایی انجام شود (الک‌های ۳ ۶ ۸ ۱۰ ۱۲و ۱۵ اینچ) و فقط مصالح کوچک‌تر از ۳ اینچ به آزمایشگاه ارسال گردد. همجنین درصورتی‌ که هدف تامین منابع قرضه ریزدانه باشدء نمونه مخلوط از یک شیار که در دیوار چاهک حفاری می‌شود به وزن حدود ۵۰ کیلوگرم تهیه می‌شود. نمونه دست‌نخورده در چاهک‌های دستی در خاک‌های ریزدانه قابل تهیه می‌باشد. برای این منظور از نمونه‌گیر کرکاتر و چکش و یا نمونه‌گیری مونولیت به ابعاد حدود ۳۰۷۳۰۷۲۳۰ سانتی‌متر استفاده می‌شود. ۳-۲-۳ نمونه‌گیری از سنگ حاصل از حفاری ماشینی نمونه‌گیری از مغزه‌های سنگی باید بلافاصله پس از خروج مغزه از مغزه‌گیر صورت پذیرد. نمونه انتخاب شده توسط کاغد آلومینیومی و پارچه مخصوص لفاف‌بندی شده و سپس با موم و یا پارافین اندود می‌گردد تا در معرض هوا قرار نگیرد. سپس نمونه موم گرفته شده درون یک قطعه لوله پی وی سی قرار خواهد گرفت تا در حمل و نقل سیب نبیند. طول مغزه انتخاب شده برای نمونه نباید از ۳۰ سانتی‌متر کم‌تر باشد. | - 00۳6 ) ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- اه معبارها و ضوابط فنی عملیات اکنشافی زئوتکنیک سامانه‌ها یآبیاری و زهکشسی جدول ۱-۳ انواع روش‌های حفاری ماشینی [۵] ٍ ماشین کار برد روش حفاری مزایا محدودیت‌ها ٍ حفاری همه نمونه‌های خاک و سنگ . پیش‌روی توسط سرمته برنده . روشی نسبتا سریع است. ‏ جابه‌جا کردن وسایل در زمین‌های دورانی از این روش به‌دست می‌اید. . که در انتهای لوله حفاری | می‌تواند در همه نوع مواد ناهموار و باتلاقی مشکل و احتیاج به گمانه‌ای برای انجام انواع | قرار دارد و تست فشار . نفوذ کند. برای همه نوع | راه مناسب دارد. همچنین احتیاج به آزمایش‌های برجاایحاد هیدرولیکی است انجام . نمونه‌گیری مناسب است. سکوی تسطیح شده دارد. کارآیی برای زهکشی افقی با ایجاد خاک و سنگ‌های خرد شده متغیر است. مهار با لوله جدار یا گل حفاری اوگر مارپیچی ‏ گمانه‌هایی به قطر کوچک . پیش‌روی توسط فشار و | روشی سریع در خاک‌های . پس از خروج اوگر در مواد با چسبندگی ممتد (۵۰ میلی‌متر) تا متوسط | چرخاندن قطعه حلزونی ‏ نرم تا متوسط ریزدانه و کم یا دانه‌ای و بدون چسیندگی» چاه (۱۰۰ میلی‌متر) حفر می‌کند . (مارپیچی) انجام می‌شود. . ماسه‌ای است. پس از . ریزش می‌کند و در این خاک‌ها انجام و به‌طور پیوسته نمونه‌های . بررسی نمونه‌های خاک خروج اوگر, اگر چاه باز | آزمایش صحرابی امکان‌پذیر نمی‌باشد. در خاک‌هایی که چاه بدون می‌باشد. ازمایش ]5۳ وجود دارد. نمونه‌های به دست آمده دست‌خورده لوله جدار ریزش نمی کند.ء می‌باشد. انجام می‌شود. اوگر میان گمانه‌هایی با قطر کوچک مشابه حالت قبل است با روش سریع در خاک‌های : در خاک‌های مقاوم حاوی لایه‌های شنی؛ تهی۲ تامتوسط که‌برای این تفاوت که ساقه مجوف ‏ ضعیف تا نسبتا مقاوم است. ‏ نفوذ به اعماق زیاد مشکل و به داخل می‌شود. می‌شود تا نقش یک لوله نمونه دست نخورده امکان , قابل ملاحظه‌ای ممکن است بر اثر مته جدار را بازی کند. پذیر است. اوگر در خاک به وجود آید. اوگرهای با حفر گمانه‌های با قطر خیلی با چرخاندن اوگر دارای قطر , روشی سریع بوده و بررسی ,| عمق حفاری تا برخورد به سنگ ما زیاد زیاد برای کسب نمونه‌های . زیاد. خاک بریده شده‌ و | شرایط خاک را در زیر محدود می‌شود. ماشین‌های بزرگ‌تر ۱ حمْخا ای دست خورده و بررسی لایه‌ها گمانه حفر می‌شود. زمین از نزدیک امکان پذیر محتاج به راه دسترسی هستند. برای فحه‌ای؛ در خاک‌های دارای می‌کند. خاک‌های بدون چسبندگی» رس‌های مارپیجی) چسبندگی که گمانه نیاز به لاغر و خاک‌های آلی مناسب نیست. جدول ۲-۳ استفاده‌هاء. ظرفیت‌هاء و محدودیت‌های چاهک‌ها و ترانشه‌ها[ ۵] | روش خفاری ‏ موارد استفاده کلی ۱ ظرفیت ها ۱ محدودیت‌ها ۱ چاهک‌های دستی تهیه نمونه ححیم» تهیه نمونه دست‌نخورده | تهیه اطلاعات در محل‌های بدون زمان‌برء عمق کم محدود بودن عمق ازمایش‌های درجاء مشاهده‌های چشمی دسترسی, دست‌خوردگی کم تااسطح آب زیرزمینی و رسیدن به ۱ زمین‌های اطراف سنگ بستر ترانشه‌های حفاری مشاهده‌های چشمی» برأورد سرعت حفاری» عمق ‏ عمق کم‌تر از ۴/۵ متر که می‌تواند نسبت به چاهک‌های دستی در برخورد شده با بیل مکانیکی سنگ بستر و آب زیرزمینی تا عمق ‎٩‏ متر نیز حفاری شود. با سطح آب زیرزمینی» محدودیت تا دست‌نخورده. حفاری با بلدوزر بررسی ویژگی‌های سنگ‌بستر» تعیین عمق سنگ . نسبتا کم هزینه. رخنمون برای ‏ محدودیت عمق تا سطح آب زیرزمینی ایجاد سطح صاف برای سایر تجهیزات حفاری سنگ‌های نرم [[ز17 1۵۵۲۷ - | ۸7۲ ۳11۵2۲ ۵۵۵۵۵۵ - 2 ۸ 10110-51600 - 3 ۸۵67 112616۲ عع شا - ‎4٩ 06 - 5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳ انواع آزمایش‌های آزمایشگاهی متداول انواع آزمایش‌های متداول آزمایشگاهی بر روی مصالح خاکی و سنگی به شرح زیر می‌باشد که براساس اهمیت سازه و موارد ذکر شده در بند ۴ تمامی و یا برخی از آنها لازم است انجام شود. ۱-۳-۳- آزمایش‌های مورد نیاز برای پی آبرفتی و مصالح قرضه خاک‌ریزی س م ب 2216-۹۸- رطویت طبیتی ۸ حدود اتربرگ 0 - 4318 ۸۹7۲ حد انقباض 427-48 ۸۹7/۲ دانه‌بندی با الک و هیدرومتری 422-2 ۵ ۸57۹۸ طبقه‌بندی خاک 2487-00 ۸۹7۹/1 نفوذپذیری به روش ارتفاع ثابت 2434-00 ۸۹7۷/۱ نفوذپذیری به روش افتان 5084-00 ۸۹7۷ تراکم استاندارد 0 ۸۹7/698 تک محوری 2166-00 ۱ ۸۹7۹/۸ سه محوری تحکیم نشده و زهکشی نشده 2850-03 ۸57۹/2 سه محوری تحکیم یافته و زهکشی نشده 4767-02 ۸۹7۷۸ سه محوری تحکیم یافته و زهکشی شده" 4767-02 ۸۹7/2 برش مستقیم 3080-03 ۱ ۸۹7۱۸ تعیین مواد آلی موجود در خاک 2974-00 ۸۹7۱/۱ تحکیم روی مصالح ریزدانه 2435-03 ۸۹57/1 کل املاح محلول (7725)" 7 585 تعیین رمبندگی خاک 3- 5333 ۸57۱/0 7 خاک 4972-01 ۱ ۸۹7۷۸ گچ خاک 7 535 تورم 4546-03 0 /۸۹7 تعیین چگالی ویژه ۸۹7/85402 سوراخ سوزنی" ۸۹۲/46473 ۹- روش آزمایش براساس 4767-2(] | 1 می‌باشد. با این تفاوت که شیر سیستم اندازه‌گیری فشار آب حفره‌ای در هنگام برش باز می‌باشد. داان5 110401۷00 102 - 2 0[0[[ ۳:۵۷ - 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ معیارها و ضوابط فنی عملیات اکتشافی ژئوتکنیک سامانه‌های آبیاری و زهکسی کرامپ 7 835 هیدرومتری مضاعف 4221-99 0 ۸۹7۸ تعیین سولفات, کلرور و کاتیون‌های اصلی در عصاره اشباع خاک تعیین مقدار یون‌های سولفات و کلرور در صورت قرار گرفتن بتن در مجاورت خاک مورد نیاز می‌باشد. لازم به ذکر است که آزمایش‌های مقاومتی نظیر برش مستقیم» سه‌محوری و تحکیم برای بررسی ویژگی‌های درجای پی آبرفتی باید بر روی نمونه‌های دست‌نخورده آنجام شود و استفاده از نمونه‌های بازسازی شده جز در موارد خیلی خاص محاز نمی‌باشد. همچنین برای انجام دادن این ازمایش‌ها و آزمایش نفوذپذیری برای بررسی منابع قرضه لازم است نمونه متراکم شده با تراکم مورد نظر برای خاک‌ریزی» از این ۲-۳-۳ آزمایش‌های مورد نیاز برای بررسی پی سنگی درصورتی که سازه‌های مورد مطالعه بزرگ باشند انجام آزمایش‌های زیر برای بررسی پی سنگی مورد نیاز می‌باشد: ۱ وزن مخصوص ظاهری و حقیقی در حالت خشک و اشباع ۲- تخلخل و جذب آب سنگ ۳- تعیین شاخص دوام ماده سنگ ۴ مقاومت فشاری نامحصور در حالت‌های خشک و اشباع ۷ آزمایش تعیین ضریب ارتجاعی استاتیکی و ضرایب پواسون ۸- اندازه‌گیری سرعت امواج فشاری و برشی ۹ آزمایش سه محوری در حالت‌های خشک و اشباع در موارد خاص تمام آزمایش‌های فوق طبق روش‌های پیشنهادی 151۹01 انجام می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -اجزای زئوتکنیکی مورد استفاده ۸ جدول ۳-۳ روش‌های نمونه گیری از سنگ و خاک و شرایط استفاده از آنهازه ] اج وا سول وک ٍ 3 دست‌خورده ٍ دست‌نخورده (1۱) از سنگ ای 2 ف 3 و رگ 4 3 3 نوع نمونه وشرایط مناسب او 1 ار و او اش از و ی جک 3 3 از آن : 7 ۹ [ مق 37 (1 ۱۷ 3 3 ۱ ً ار ٌ 5 :۱ 3 او شتا اک با ۱ ار نمرنهاوکری دا ا ۱ 8 محفطه دوکنای! اه را ا بستن‌وستربری؟ ‏ هه ا ۰ نمونه‌گیری فویل سوئدی اک ی نمونه‌گیر دنیسون با ال اک شش مفزه گیرنک جداره ی ,2 مغزه‌گیر تک جداره سل لک او منزه‌گیر دو جداره ال : ۱ 1 ۱ قر مفزه‌گیر دوجداره مفصل‌دار لا : ا ۱ ار مفزوگر سیم یکسای اه جرا الا الا : ۱ ۳-۳-۳- آزمایش‌های مورد نیاز برای پی‌های سنگی ضعیف علاوه بر آزمایش‌های بند ۲-۳-۳ نیاز به آزمایش‌های تکمیلی زیر برای سنگ‌های ضعیف مانند ماسه‌سنگ و گل‌سنگ می‌باشد: ۱(- تورم روی سنگ‌های حاوی رس 14546-03 ۸۹51۲ ۲- رطوبت طبیعی 12216-468 ۸51۸ عا 50 ۷۷۵۵۳ - | ([10)5۳1 :5۵ بر 2 6 114/5۳۵۱۳۷۷ - 3 50110۵۲۷ - 4 5 0۵1076۲۶6 - 5 7 5 ای 6 7 52 1001۹0 - 7 سس 6 |۵۳۳۵ 00۲۵ 1۳۵ 5۱2۱6 - 9 130۵1 00۳۵ 10۳6 106 - 10| 132۳۵1 00۳۵ ۷۷۱۳۵-1۱۵ ۱7| 8 1108۲۵ - ۱2| -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ جدود اتربرگ 4318-00 ۸۹7/۲ ۴ دانه‌بندی با الک و هیدرومتری 422-02 ۸۹7/۲ ۵- تعیین درصد آهک 9 ن) ۸۹51۸ ۶ تعیین نوع و نسبت کانی‌های رسی با آزمایش پرتو (2)2)1410 ۸- تحلیل ترمودینامیکی" ۸57۹/4452-2 ۲۳- رطوبت اشباع 2-۳-۳ آزمایش‌های مورد نیاز برای مصالح قرضه درشت‌دانه (شن و ماسه بتن) ۱( آزمایش وزن مخصوص ظاهری و حقیقی ابا دت ۲۱۰ ۲- تخلخل و جذب آب سنگ‌دانه‌ها آباز دت ۲۱۰ ۳- دانه‌بندی با الک و هیدرومتری 2 ۱ /۸۹1۱ ۴- مقاومت در مقابل سایش (لس آنجلس) آبان دت ۲۱۵ ۵- واکنش قلیایی به روش شیمیایی آبا: دت ۲۲۷- ‎۸٩7۹/ ۶ واکنش قلیایی به روش فیزیکی 60 ۸۹۷ ۷- سنگ‌نگاری سنگ‌دانه‌ها 45 ]۸۹51 ۸- تشریح نظری اجزای تشکیل دهنده سنگدانه 4) ۸۹7۷ ۹- هم ارز ماسه‌ای (5۳) 9 02 ۸۹7۹۲ ۰ تعیین درصد دانه‌های مسطح, طویل و سوزنی (ضریب شکل) 1 ۸51۱۷ ۱ تعیین درصد مواد مضر (کلوخه‌های رسی, گچ» شیل و....) با دت ۲۲۱ ۲- دوام در مقابل یخ‌زدگی و ذوب ۹:۸23/2-۸ه۲ ۳- دوام در مقابل سولفات سدیم آباز دت ۲۱۲ ۴- تعیین درصد کل سولفات» درصد کلرورء» درصد مواد آلیء درصد | - (11۳۵| 1۳6۵ ۸۵۹۵۹ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -اجزای زئونکنیکی مورد استفاده )۳ ۵-۳-۳ آزمایش‌های مورد نیاز برای قرضه مصالح سنگی " ۱ آزمایش وزن مخصوص ظاهری و حقیقی آبا دت ۲۱۰ ۲- تخلخل و جذب آب سنگ‌دانه‌ها با دت ۲۱۰ ۳- آزمایش مقاومت در مقابل سایش (لس آنجلس) بان دت ۲۱۰ ۳۴ دوام در مقابل یخ‌زدگی و ذوب ۲۸5:۸23/2-۸ ۵- دوام در مقابل سولفات سدیم یا منیزیم آباز دت ۲۱۲ ۶- مقاومت فشاری نامحصور در حالت‌های خشک و اشباع 1517 1-۳-۳ آزمایش‌های شیمیایی آب ۱(- تعیین ]0۲ ۳ تعیین سولفات و کلر ۴ تعیین مقدار مواد معلق ۵ تعیین کل املاح محلول و سختی دائم و موقت 2-۳ انواع آزمایش‌های صحرایی متداول با توجه به مشکل تهیه نمونه‌های دست‌نخورده (به‌خصوص در خاک‌های درشت‌دانه که جز با استفاده از روش‌های خاص نظیر انجماد. تهیه نمونه دست‌نخورده غیرممکن می‌باشد) لازم است جهت تعیین ویژگی‌های خاک درجا آزمایش‌های صحرایی انجام شود. از جمله آزمایش‌های صحرایی مهم آزمایش نفوذ استاندارد" (5۳17) آزمایش نفوذ مخروط هلندی" (۲۳1) و آزمایش نفوذپذیری می‌باشد. آزمایش نفوذ استاندارد تعداد ضربات مورد نیاز برای فرو بردن نمونه‌گیر 5۳7 به اندازه ۳۰ سانتی‌متر در اثر سقوط آزاد یک وزنه ۵ کیلوگرمی از ارتفاع ۷۶ سانتی‌متر در خاک می‌باشد. برای انجام این آزمایش در خاک‌های درشت‌دانه به جای نمونه‌گیر دو کفه‌ای از یک نوک مخروطی استفاده می‌شود. - آزمایش نفوذ مخروط هلندی (۲۳1) یا داچ کن یک روش آزمایش در محل برای ارزیابی لایه‌بندی خاک و برآورد پارامترهای ژئوتکنیکی خاک‌های ریزدانه و ماسه‌ای بوده و از مزایای آن امکان بررسی رسوبات نسبتا ضخیم از خاک‌های نرم تا متوسط با هزینه کم می‌باشد. این آزمایش با راندن نوک مخصوص به قطر ۳/۶ سانتی‌متر در خاک به‌عمل می‌آید و طی آن مقاومت نوک و مقاومت جدار اندازه‌گیری می‌شود. ۳ م۱۳ - | 1 ۳۵۵۳۵0۱ 5۱00270 - 2 1 ۳۵۵۵0 00۵ - 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ معبارها و ضوابط فنی عملیات اکنشافی زئوتکنیک سامانه‌ها یآبیاری و زهکنسی نیروی لازم برای چرخش پره‌ها اندازه‌گیری می‌شود. براساس نیروی اندازه‌گیری شده و سطح برش» چسبندگی خاک در - آزمایش نفوذپذیری در آبرفت" (لفران) به دو روش بار ثابت و بار متغیر (بار افتان یا بارخیزان) انجام می‌شود. این آزمایش به‌خصوص در زیر سدهای انحرافی و در محل‌هایی که گرادیان هیدرولیکی و تراوش وجود دارد باید انجام شود. - آزمایش نفوذپذیری در سنگ به روش لوژان " که در شبکه‌های آبیاری و زهکشی به‌جز در موارد خاص مانند پی سدهای انحرافی با ارتفاع بیش‌تر از ۵ متر از بستر رودخانه و یا در موارد خاص مورد نیاز نخواهد بود. - تعیین تراز سطح آب زیرزمینی در ابتدا و انتهای هر روزء قبل و بعد از انجام آزمایش نفوذپذیری و ۲۴ ساعت پس از خاتمه حفاری آزمایش‌های متداول صحرایی و تواتر پیشنهاد شده برای انجام آنها به شرح زیر می‌باشد: ۱ آزمایش نفوذ استاندارد (5۳7) در فواصل حدود ۱/۵ تا ۲ متری ۲ آزمایش نفوذپذیری در آبرفت (لوفران) در فواصل حدود ۲ تا ۳ متری ۳ آزمایش نفوذپذیری در سنگ (لوژان) در فواصل حدود ۵ متری ۴ آزمایش برش پره‌ای در فواصل حدود ۱ تا ۳ متری ۵- آزمایش چگالی صحرایی در فواصل ۱ تا ۳ متری در چال‌های دستی ۶ آزمایش بارگذاری صفحه در سطح زمین پس از خاک‌برداری و رسیدن به تراز پی ۷ آزمایش نفوذسنج دستی بر روی سر و ته نمونه دست نخورده ریزدانه ۸ آزمایش نفوذسنج مخروطی» این آزمایش به صورت ممتد از سطح زمین تا عمق مورد نیاز انجام می‌شود. ۵-۳- آزمایش‌های مورد نیاز برای خاک‌های مساله‌دار ۱-۵-۳- خاک‌های متورم شونده* برای شناسایی این نوع خاک‌ها که بیش‌تر از رس‌های چاق حاوی کانی مونتموریلونیت تشکیل شده‌اند» آزمایش‌های تورم تک‌محوری, حد انقباض, دانه‌بندی با هیدرومتری برای تعیین درصد ذرات کلوییدی (درات کوچک‌تر از ۰/۰۰۱ میلی‌متر) لازم است. برای مقابله با تورم در این نوع خاک‌ها روش‌های مختلفی پیشنهاد شده است که مهم‌ترین آنها عبارتند از: کوبیدن این نوع خاک‌ها با تراکم کم‌تر (۹۰ درصد پراکتور استاندارد) و رطوبت بیش‌تر از بهینه (۸+۲)» ایجاد فشار کافی و بیش‌تر از فشار تورم با ساخت سازه بر روی این نوع خاک‌ها و اضافه کردن سیمان یا آهک به خاک و تغییر ترکیب شیمیایی خاک برای کنترل تورم. درصورتی که این روش‌ها امکان‌پذیر و یا اقتصادی نباشد باید نسبت به تعویض این نوع خاک‌ها اقدام کرد. موارد بسیاری از شکست پوشش بتنی ۱-5۳ ۵۵۳ ۷۵۳۵ ۵1 2 - ۵ 3 - 0 4 - ۳۳۵۲۹۱۷۵ 50| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -اجزای زئوتکنیکی مورد استفاده ۳۳ کانال‌های ساخته شده بر روی این نوع خاک‌ها گزارش شده است که نشان دهنده اهمیت توجه به مسایل و مشکلات ناشی از این نوع خاک‌ها می‌باشد. برای بررسی این نوع خاک‌ها باید به فشار تورم ناشی از این خاک‌ها و سربار مورد نیاز برای مقابله با فشار تورمی توجه داشت. برای خاک‌هایی که دارای تورم پذیری زیادی باشند عمق حفاری بیش‌تری مورد نیاز می‌باشد. برای خاک‌های با تورم‌پذیری متوسط عمق حفاری از پی حدود ۵ تا ۷ متر و برای خاک‌های با تورم‌پذیری زیاد این عمق باید بیش از ۱۰متر باشد. ۲-۵-۳- خاک‌های واگرا! خاک‌های واگراء خاک‌های فرسایشی هستند که در اثر جریان آرام و حتی بطیی آبء دانه‌های منفرد ذرات رس در آب معلق شده و سپس با جریان آب جابه‌جا می‌شوند. برای شروع فرسایش خاک‌های واگرا مجرای نشت متمرکز (ترک) لازم می‌باشد. لازم به ذکر است که این پدیده یک پدیده شیمیایی فیزیکی بوده و با پدیده رگاب" که یک پدیده صرفا فیزیکی می‌باشد تفاوت دارد. برای شناسایی این نوع خاک‌ها آزمایش‌های هیدرومتری مضاعف, تعیین کاتیون‌های اصلی در عصاره اشباعء کرامپ و پین‌هول مورد استفاده قرار می‌گیرند. در برآورد عمق مورد نیاز برای بررسی این نوع خاک‌ها باید به عمق قابل نفوذ آب توجه داشت و به‌طورکلی می‌توان حداقل عمق ۵ متر در زیر کانال‌ها و زهکش‌ها را به عنوان یک قاعده کلی مدنظر قرار داد. برای مقابله با این نوع خاک‌ها استفاده از آهک» سیمان پرتلند. گچ (ژیپس)» تعبیه فیلترهای مناسب در مسیر جریان و استفاده از سولفات آلومینیوم... پیشنهاد شده ۳-۵-۳- خاک‌های رمبنده" خاک‌های رمبنده (فروریزشی) به خاک‌هایی گفته می‌شود که هنگام مرطوب شدن کاهش حجم ناگهانی و زیاد در آنها رخ می‌دهد. این نوع خاک‌ها بیش‌تر دارای وزن مخصوص و رطوبت طبیعی کم می‌باشند. این نوع خاک‌ها می‌توانند در حالت خشک فشار قائم بالایی را با نشست کم تحمل کند. اما وقتی مرطوب شوند دچار نشست زیاد می‌شوند. برای تشخیص این نوع خاک از آزمایش تعیین خاک‌های رمبنده با استفاده از دستگاه آودومتر استفاده می‌شود. برای مقابله با خاک‌های رمبنده در ابتدا باید با استفاده از نتایج به‌دست آمده از آزمایش تعیین قابلیت رمبندگی, درصد رمبندگی خاک تعیین شده و سپس نسبت به تعیین نشست ناشی از آن اقدام شود. درصورتی که این نشست برای سازه یا خاک‌ریز مورد نظر قابل تحمل نباشد می‌توان نسبت به برداشتن این نوع خاک از شالوده یا اشباع و تراکم خاک قبل از ساخت سازه اقدام کرد. عمق مورد نیاز برای بررسی این نوع خاک‌ها با توجه به اهمیت نشست‌پذیری خاک تا محدوده اضافه تنش کم‌تر از ۱۰ درصد (حدودا تا عمق ۲/۵ تا ۲ برابر عرض پی) می‌باشد. 2-۵-۳ خاک‌های حاوی مواد حل شونده بعضی از خاک‌ها به‌ویژه در مناطق خشک می‌توانند حاوی املاح قابل حل در آب نظیر هالیت (نمک) و گچ باشند. برای برآورد مقدار این املاح از آزمایش‌های تعیین کل املاح محلول (۲]05) و اندازه‌گیری گچ خاک استفاده می‌شود. آز50 11۵06۲: 1۷ - | 8 - 2 م5 ع[ط[دم ۵112 - 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ معبارها و ضوابط فنی عملیات اکنشافی زئوتکنیک سامانه‌ها یآبیاری و زهکنسی این املاح محلول دارای تراکم کافی بوده و به اندازه کافی سخت می‌باشند تا فشار روبار را تحمل کند. اما درصورتی که این نوع خاک در معرض جریان آب قرار گیرد. می‌تواند دو پدیده که منتهی به نشست می‌شوند ایجاد کند: ۱ فروپاشی ساختار خاک در اثر ضعیف شدن سیمان ناشی از نمک‌ها ۲- حل شدن نمک‌ها در آب و خارج شدن آن از بافت خاک که تخلخل ناشی از آن می‌تواند منجر به نشست شود. برای بررسی این خاک‌ها باید به عمق قابل نفوذ آب توجه داشت و به‌طورکلی می‌توان حداقل عمق ۵ متر در زیر کانال‌ها و زهکش‌ها را به عنوان یک قاعده کلی مدنظر قرار داد. به عنوان یک پیشنهاد کلی می‌توان گفت خاک‌های دارای املاح محلول بیش از حدود ۶ درصد نباید در خاک ریزی‌ها استفاده شود و خاک‌های دارای ۲ نا ۶ درصد از این املاح را می‌توان پس از مخلوط شدن با خاک‌های فاقد این املاح استفاده کرد. برای خاک‌های حاوی تا ۲ درصد از این املاح استفاده از آنها مشکلی ایجاد نخواهد کرد. مقدار املاح محلول ۲ تا ۶ درصد ذکر شده در فوق براساس مراجع مختلف, متفاوت بوده و در صورت برخورد به خاک‌های دارای املاح محلول بیش از ۲ درصد باید نسبت به بررسی‌های کامل اقدام شود و بسته به نوع سازه خاکی نسبت به تعیین درصد مجاز املاح قابل حل اقدام کرد. از جمله روش‌های مقابله با مواد حل شونده در صورت بالا بودن آن» می‌توان جایگزینی قسمتی از این خاک با خاک مناسب نفوذناپذیر و یا جلوگیری از ۵-۵-۳- خاک‌های روان گرا" خاک‌های روان گرا به‌طور عمده از مصالح ماسه‌ای با تراکم کم و یا خاک‌های ریزدانه غیرپلاستیک (لای)تشکیل شده‌اند. این خاک‌ها در حالت اشباع ممکن است در اثر بارهای دینامیکی ناشی از زلزله به صورت سیال لزج " دارای مقاومت برشی خیلی کم درآیند. این پدیده هنگام تراکم ماسه در اثر اعمال بار دینامیکی و عدم امکان زهکشی سریع آب موجود در این مصالح به‌وجود خواهد آمد. برای بررسی این مصالح تعیین تراکم خاک در محل مورد نیاز می‌باشد. که استفاده از آزمایش‌های 5۳7 و ]0۳ با توجه به روابط تجربی موجودء مفید می‌باشد. عمق مورد نیاز برای بررسی این پدیده تا محدوده اضافه تنش کم‌تر از ۱۰ درصد (حدودا تا عمق ۵ تا ۳ برابر عرض پی) می‌باشد. برای مقابله با این پدیده می‌توان به متراکم کردن خاک به روش دینامیکی» تراکم خاک با روش ارتعاشی همراه با غوطه‌ور کردن مصالح ". کاهش سطح آب زیرزمینی و ساخت چاه‌های سنگی زهکشی " اشاره کرد. البته باید توجه داشت که روش‌های فوق پرهزینه بوده و بیش‌تر برای سازه‌های متمرکز اقتصادی می‌باشند و برای سازه‌های خطی ممکن است روان‌گرایی در خاک در هنگام زلزله در صورت عدم ایجاد خسارات مالی زیاد و یا ایجاد خسارات جانی پذیرفته شود. به‌هرحال درصورتی که به خاک‌های با پتانسیل بالا برخورد شود باید مطالعات مبسوطتری از نظر ژئوتکنیکی انجام شود و با توجه به جنبه‌های اقتصادی و اجتماعی راهکارهای پایداری | - ]100011010 50| 2 - ۷۷1۵۵۵۹ 110 3 4 - 5106 )- 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ نوع و میزان حفاری‌های موردنیاز -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم - نوع و میزان حفاری‌های موردنیاز ۳۷ ۱-2 فواصل و تعداد حفاری‌ها نیازهای اکتشافی به منظور تعیین مشخصات زیرسطحی کانال‌هاء زهکش‌ها و سازه‌های مرتبط به اندازه و اهمیت آنها و همچنین مشخصات کلی زمین مورد مطالعه بستگی دارد. تعداد نوع ابعاد و عمق شناسایی‌ها به نوع و ابعاد پروژه و درجه پیچیدگی و بحرانی بودن شرایط زیرسطحی بستگی دارد. به عنوان یک قاعده کلی هزینه اکتشافات زیرسطحی معمولا بین ۱ تا ۲ درصد هزینه ساخت پروژه می‌باشد. حد پایین مربوط به پروژه‌های بزرگ و زمین‌های با شرایط عادی و حد بالا مرتبط به پروژه‌های کوچک یا زمین‌های دارای شرایط نامناسب از نظر زمین‌شناسی می‌باشد. فاصله گمانه‌های اکتشافی در زمین‌های نسبتا مسطح با خاک‌هایی که یکنواخت به‌نظر می‌رسند مانند دشت‌هاء دشت‌های مرتفع و سواحل, نسبتا زیاد بوده و تعداد کمی گمانه برای کاوش‌های زئوتکنیکی کفایت می‌کند. فاصله گمانه‌های کانال‌ها و زهکش‌ها معمولا در مطالعات مرحله توجیهی باید حدود ۱/۰ کیلومتر و در مطالعات تکمیلی در مرحله دوم حدود ۵۰۰ متر باشد. برای خاک‌های دارای بافت متغیر باید بر حسب مورد از فواصل کم‌تری برای گمانه‌ها استفاده کرد. درصورتی که در مطالعات مرحله توجیهی جانمایی مسیر کانال‌ها و زهکش‌ها مشخص نباشد استفاده از شبکه شطرنجی در سطح سامانه به فواصل ۱ تا ۲ کیلومتر با تمرکز بیش‌تر بر مسیرهای کانال‌ها و زهکش‌ها براساس جانمایی اولیه پیشنهاد می‌شود. درصورتی که عمق مورد نیاز برای اکتشافات کم باشد (حدود ۵ متر) می‌توان به جای حفر گمانه‌های ماشینی از چاهک‌های دستی و با اوگر دستی استفاده کرد. باید توجه نمود معمولا عمق این چاهک‌ها به عمق سطح آب زیرزمینی و یا عمق لایه‌های ریزشی و عمق سنگ‌بستر محدود می‌باشد و درصورتی که عمق مورد مطالعه بیش از این موارد باشد باید از گمانه‌های ماشینی استفاده کرد. البته در بعضی از خاک‌های چسبنده ریزدانه حفاری در زیر تراز آب زیرزمینی نیز امکان‌پذیر است که عمق آن در این شرایط نیز محدود می‌باشد. حفاری دستی با استفاده از مقنی در زمین‌های غیر ریزشی و در شرایط عدم حضور آب زیرزمینی تا عمق بیش از ۲۰ متر نیز انجام می‌شود. برای ساختمان‌های اداری و بهره‌برداری» حفر ۳ تا ۴ گمانه غیر هم‌راستا مورد نیاز می‌باشد و در صورتی که وسعت آنها محدود باشد عملیات اکتشافی شامل حفر حداقل یک تا دو گمانه می‌باشد. برای سازه‌های نقطه‌ای در مسیر کانال و زهکش درصورتی که ابعاد آزها در رده کوچک و متوسط ذکر شده در بند ۴ باشدء می‌توان به حفاری‌های انجام شده برای مسیر کانال اکتفا کرد و در صورت بزرگ بودن این سازه‌ها حفر حداقل یک گمانه در محل این سازه‌ها ضروری می‌باشد. ۳-۶- عمق مورد نیاز برای حفاری اصول" عمق مورد نیاز برای حفاری ژئوتکنیکی وابسته به ابعاد سازه‌هاء کانال‌ها و زهکش‌ها و شرایط ژئوتکنیکی محل می‌باشد. برای تعیین نشست پی لازم است عمق حفاری به اندازه محدوده عمق اضافه تنش قابل توجه در پی ناشی از ساخت سازه (حدودا ۲/۵ برابر عرض پی) باشد. همچنین درصورتی‌که شرایط ژئوتکنیکی نشان دهد که نشست پی قابل توجه نخواهد بود (مانند رسوبات درشت‌دانه آبرفتی) آنگاه می‌توان اکتشافات اصلی را جهت برآورد پارامترهای مقاومتی خاک با سنگ پی انجام داد. در این صورت عمق مورد نیاز برای حفاری معادل ۱/۵ برابر عرض پی و یا عمق تا بستر سنگی خواهد بود. باید توجه داشت که در شرایط خاص زئوتکنیکی و خاک‌های مساله‌دار عمق‌های حفاری می‌تواند از موارد فوق بسیار متفاوت باشد و باید عمق‌های حفاری به‌کمک مهندس ژئوتکنیک و پس از بررسی‌های جامع تعیین گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۱-۶ راهنمای کلی عمق حفاری‌ها[۳] ساختمان‌های بزرگ با | عمق شناسایی باید تا جایی که افزایش تنش قائم معادل ۱۰ درصد تنش موثر روبار باشدء ادامه یابد. به‌طور کلی تمامی گمانه‌ها باید تا پی‌های منفرد نزدیک به هم | عمق حداقل ‎٩‏ متری زیر پایین‌ترین قسمت پی, جز در مواردی که در اعماق کم‌تر به سنگ بستر برخورد شود. ادامه یابد. پایداری شیروانی‌ها تا عمق سطح شکست احتمالی و یا لایه سخت. تا عمق ۰/۷۵ تا ۱ برابر عرض ترانشه‌های کم عرض. وقتی خاک‌برداری در بالای سطح آب زیرزمینی و خاک پایدار باشد. خاک‌برداری‌های عمیق حفاری تا عمق ۲ تا ۴ متر از کف ترانشه کافی است. درصورتی که کف ترانشه در زیر تراز آب زیرزمینی باشد.» باید بررسی تا خاک‌ریزهای بلند تا عمق ۰/۵ تا ۱/۲۵ برابر عرض پی( عرض خاک‌ریز در محل زمین طبیعی) در پی‌های نسبتا همگن. نگهدارنده آب سنگ بستر عمق حفاری می‌تواند پس از نفوذ ۳ تا ۶ متر در سنگ‌بستر متوقف شود. حداقل عمق ح حفاری‌ها همیشه باید تا عبور از عمق مصالح نامناسب پیء نظیر خاک‌ریزهای متراکم نشده, تورب"ء رس‌های نرم و خاک‌های عمه ری آلی, ماسه‌های نرم و رسیدن به خاک‌های متراکم و یا سنگ‌های سخت ادامه یابد. فاصله و عمق حفاری‌های اکتشافی برای سازه‌هاء کانال‌هاء زهکش‌ها و یا سایر سازه‌های مهم سامانه‌های آبیاری و زهکشی نظیر سدهای انحرافی و پل‌ها در نشریه شماره ۱۸۰ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهور (راهنمای مطالعات پایه زمین‌شناسی مهندسی در پروژه‌های مهندسی آب) ارائه شده است. در جدول ۱-۳۴ عمق کلی حفاری‌های مورد نیاز در سازه‌های مختلف به صورت توصیفی و9 در جدول ۲-۳۴ عمق 9 تعداد حفاری‌های مورد نیاز در سازه‌های اصلی در تکمیل مطالب ارائه شده در نشریه فوق ارائه شده است. در شکل ۱-۴ نیز عمق حفاری‌های مورد نیاز برای سازه‌های مختلف آرائه شده است. جدول ۲-۶ راهنمای عمق و تعداد حفاری‌ها در سازه‌های اصلی [۳] ۰ تا ۱/۵ برابر عرض پی و | حداقل دو گمانه در محور سد و یک گمانه در امنداد | حداکثر عمق تا ۲/۵متر در سنگ سالم رسیدن به لایه نفوذناپدیر رودخانه در بالادست یا پایین دست محور سد- | یک گمانه تا رسیدن به بستر سنگی با حداکثر فاصله گمانه‌ها در امتداد محور ۳۰ تا ۵۰ متر | عمق حداکتر سه برابر عرض پی ادامه یابد. حداقل یک گمانه برای ایستگاه‌های کوچک و | حداکثر عمق تا ۲/۵ متر در سنگ سالم سه گمانه برای ایستگاه‌های بزرگ یدن به لایه مقاوم ۵ برابر عرض پیء حداقل " حداقل دو گمانه با فاصله حداکثر ۵۰ متر حداکثر عمق تا ۲/۵ متر در سنگ سالم ۱۰ ۰ مر دهانه‌های آبگیر ۰ تا ۱/۵ برابر عرض پی | حداقل یک گمانه حداکثر عمق تا ۱/۵ متر در سنگ سالم شمع‌ها ۰ تا ۳۰ متر فواصل ۲۰ تا ۳۰ متر حداقل دو گمانه تا تین عمق لایه‌های مقاوم (حداقل معادل یک تا سه گمانه بسته به طول سازه (فواصل | حداکثر عمق تا ۱/۰ متر در سنگ سالم حدود ۳۰ متر) ۱-۳1 8 [ا 2-8 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جها ارم - نوع و میزان حفاری‌های موردنیاز دذمل مه ۳ ام اه ام ابا ( وقتی که ]4-<۸) 17-138 (وقتی که ۸>21) با17-1.8 الف) پی‌های منقفرد ۹ پی‌های گسترده ب)پی‌های منقرد کنار هم : / آ0] ۵۱« نم 1 6 1 (وقتی که 2ک )۸‏ 174.5۳ «وقتی که 2 <ش 30- 7 با 02-1.58 10-300 >0 (وقتی که ا4<ش 1.585 .هرکدام که بزرگ تر می‌باشد تایید لایه‌های مقاوم ج) ردیف‌های پی‌های سطحی مجاور هم د) دیوارهای حایل ه) شمع‌ها شکل ۱-۶ عمق پیشنهادی گمانه‌ها برای پی‌های نقطه‌ای [۱] هس (حنص)2-3.0 (ز->/۷ وقتی که /1]2-۷ 7 وقتی که 17.7 الف) برش عمیق و مقطع خاک ریز به صورت کناره تپه ٩ ‏(وونص)3. 00-,۵ 0-1.5-2.0 0 ب) مقطع کانال معمولی د) خط لوله شکل ۲-۶ عمق پیشنهادی گمانه‌ها برای سازه‌های نواری[ ۱] ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۶- حفاری‌های مورد نیاز برای منابع قرضه هدف از حفاری برای منابع قرضه تعیین مشخصات نوع خاصی با مقدار محدود (مورد نیاز) از مصالح در دسته‌های زیر می‌باشد. - سنگ‌دانه‌های بتن - مصالح پوشش؛ نفوذناپذیر کانال‌ها یا مخازن - مصالح سنگی برای سنگ‌چین حفاظتی " - مصالح مورد نیاز برای اصلاح یا تثبیت خاک‌ها - مصالح زیراساس, اساس و روسازی - مصالح خاک‌ریزی بدنه کانال‌ها یا خاک‌ریزهای حفاظتی در صورت نامناسب یا ناکافی بودن خاک مسیر کانال یا زهکش برای مطالعات منابع قرضه ابتدا باید نقشه زمین‌شناسی منطقه برای تعیین طبیعت و مقدار نهشته‌ها تهیه شود و پس از بازدید صحرایی نسبت به حفر گمانه ماشینی یا چاهک دستی در محل‌هایی که بیش‌ترین احتمال وجود مصالح مناسب در آن باشد اقدام گردد. هنگامی که موقعیت یک منبع مناسب به این صورت مشخص گردید.ء نسبت به حفاری‌های اضافی در آن محدوده برای تعیین مقدار مصالح موجود انجام می‌شود. این حفاری‌ها شامل حفر حداقل یک چاهک دستی می‌باشد. به‌هرحال درصورتی که منبع قرضه مورد نیاز بزرگ باشد باید نسبت به حفر چاهک‌ها یا گمانه‌ها در فواصل حدود ۲۰۰ تا ۵۰۰ متر اقدام نمود. هدف از این اکتشافات تعیین حجم کل و محدوده کل مصالح مناسب منبع قرضه نبوده و فقط باید نسبت به تعیین حجم مصالح مناسب مورد نیاز اکتفا نمود. به‌هرحال باید به حجم اضافی مورد نیاز برای انقباض» تورم» دورریز (پرت) و سایر شرایط پیش‌بینی نشده در برآورد مقدار مصالح مورد نیاز توجه داشت. با توجه به حجم مصالح مورد نیاز و هزینه حمل در انتخاب محل قرضه لازم است در ابتدا محدوده‌های مجاور و داخل محدوده طرح (سامانه آبیاری و زهکشی مورد مطالعه)» مورد بررسی و ارزیابی فنی و اقتصادی قرارگیرد. چاهک‌های اضافی و بیش‌تری ممکن است در زمان ساخت مورد نیاز باشد. قبل از حفاری ممکن است که در لبه محدوده مورد برداشت و یا در مناطقی که نوع مصالح تغییر می‌کند به حفر چاهک‌ها در فواصل کم (درمواردی در فواصل ۱۵ تا ۳۰ متر) مورد نیاز باشد. در ساخت کانال عموما مصالح از مجاورت کانال برداشت می‌شود و درصورتی که گمانه‌ها و یا چاهک‌های اکتشافی مسیر کانال به اندازه‌ای باشد که بتوان مصالح مناسب مورد نیاز را براساس آنها تعیین نمودء نیازی به حفاری‌های اکتشافی اضافی جهت منابع در هنگام ارزیابی منابع قرضه علاوه بر ارزیابی از نظر مشخصات ژئوتکنیکی» لازم است نحوه دسترسی به محل قرضه و ضرورت ساخت راه‌های دسترسی مناسب برای حمل مصالح نیز مورد بررسی قرارگیرد. ۱-7101 2-۱۲ ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - نوع و میزان حفاری‌های موردنیاز )۳ ۱-۳-2 نمونه‌برداری از منابع قرضه آزمایش‌های صحرایی و آزمایشگاهی برای تعیین مشخصات مهندسی خاک‌های منبع قرضه بر روی نمونه‌های دست‌خورده انجام می‌گردد. تعیین مشخصات باید با استفاده از نمونه‌های نقطه‌ای و متوسط انجام شود. برای صرفه‌جویی در هزینه‌ها در مرحله اول نمونه‌ها باید از طریق بازبینی چشمی از خاک‌های دارای ویژگی‌های مختلف تهیه گردد. سپس باید نسبت به انجام آزمایش‌های شاخص نظیر دانه‌بندی و حدود اتربرگ اقدام نمود. آزمایش‌های تکمیلی باید براساس نتایج آزمایش‌های شاخص انجام شود. برای تهیه نمونه باید به نکات زیر توجه کرد: - نمونه‌ها باید در عمق مورد نمونه‌برداری یکنواخت باشند (مگر در مورد نمونه‌های میانگین) - در صورت تغییر جنس لایه‌هاء به ازای هر تغییر لایه» نمونه جداگانه‌ای تهیه شود. - نمونه‌های تهیه شده باید نماینده مصالح مورد بررسی در گمانه یا چاهک باشند. - نمونه‌های تهیه شده باید نشان دهنده تغبیرات ویژگی‌های زئوتکنیکی در عمق گمانه یا چاهک باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ ۰ ۱ ۶ ی نحوه ارانه گزارش‌ها و نظارت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - نحوه ارانه گزارش‌ها و نظارت ۳ ۱-۵- گزارش‌ها اطلاعات جمع‌آوری شده حاصل از اکتشافات باید به شکل مناسبی خلاصه شده و ثبت گردد به روشی که برای استفاده از آزها به صورت کاملا مشخص بر روی نقشه‌ها نشان داده شده و مشخصات کلی آزها مانند عمق چاهک‌هاء گمانه‌ها و عمق آبرفت. سنگ و سطح آب زیرزمینی بر روی آنها درج گردند. ۲-۵- تهیه نمودار حفاری چاهک‌ها و گمانه‌ها گمانه یا چاهک, زاویه تمایل گمانه» تراز برخورد به آب زیرزمینی درج گردد. نمودارهای حفاری باید شامل حداکثر اطلاعات ممکن از جمله لایه‌بندی خاک و سنگ به صورت گرافیکی و عددی باشد. نمونه‌های تهیه شده نوع نمونه‌هاء آزمایش‌های انجام شده و نتایج آزها باید در نمودارهای حفاری درج گردد. یک نمونه نمودار حفاری گمانه‌های ماشینی و چاهک دستی در جداول ۱-۵ تا ۳-۵ آرائه شده است. ۳-۵ ارائه نتایج حفاری‌ها در نقشه‌های اجرایی در آرائه نقشه‌های اجرایی سازه‌های متمر کز نظیر سدهای انحرافی؛ تأسیسات آبگیری و ایستگاه‌های پمپاز باید محل حفاری‌هاء لوگ گمانه‌ها و چاهک‌ها و نتایج آزمایش‌های مهم در قالب برگ‌های مجزا ارائه شود. همچنین برای سازه‌های نواری نظیر کانال و یا آزمایش‌های خاص بر روی پروفیل مسیر سازه ارائه شده و محل گمانه‌ها و چاهک‌ها نیز بر روی پلان مسیر مشخص گردد. 2-۵- نمودارهای دانه‌بندی جهت راحتی در استفاده از نمودار دانه‌بندی خاک, برگه حاوی این نمودار علاوه بر منحنی دانه‌بندی باید شامل اطلاعات زیر باشد: ۱ محل و عمق تهیه نمونه ۲- اندازه‌های 100.160,150,130,110] ۳- ضرایب یکنواختی و خمیدگی (2-) .۷ در مورد خاک‌های درشت‌دانه) اندازه ۲ میکرون و برای آزمایش هیدرومتری مضاعف درصد عبوری برای اندازه ۵ میکرون ۵- درصد رطوبت., حدود اتربرگ ۶ _طبقه‌بندی به روش یونیفاید ۷- جدول دانه‌بندی مصالح (درصد عبوری از الک‌های استاندارد) -------- صفحهٔ بعد -------- برای خاک‌های درشت‌دانه که بر روی آنها دانه‌بندی صحرایی انجام شده و سپس دانه‌بندی آزمایشگاهی براساس مصالح عبوری از الک ۳ اینچ انجام شده است. علاوه بر منحنی دانه‌بندی آزمایشگاهی, لازم است منحنی دانه‌بندی کل(تلفیق دانه‌بندی صحرایی و ازمایشگاهی) که معرف دانه‌بندی واقعی مصالح می‌باشد نیز ارائه گردد. در طول اجرای یک برنامه حفاری باید نظارت کارگاهی دقیق اعمال شود تا نسبت به اجرای صحیح موارد درخواست شده و به نتایج به‌دست آمده اطمینان لازم حاصل شود. وظایف عوامل نظارت را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد: ۱ تهیه دستورالعمل‌های اجرایی برای روش انجام عملیات حفاری» نمونه‌برداری و آزمایش ۲ بررسی نوع دستگاه‌ها و وسایل حفاری و قابلیت آنها براساس مشخصات فنی ۳ نظارتکنترل و تطبیق نحوه انجام دادن حفاری‌هاء نمونه‌برداری‌هاء آزمایش‌های صحرایی و نگهداری و حمل نمونه‌ها براساس مشخصات فنی ۴ تهیه و تنظیم صورتجلسه‌های مربوط به حفاری‌ها و آزمایش‌های صحرایی ۵- هماهنگی با طراح پروژه جهت تغییر در برنامه حفاری در محل‌های لازم براساس شرایط حفاری و مسایلی که در هنگام حفاری به آن برخورد می‌شود (مثل حذف نمودن یا افزودن نقاط حفاری» تغییر نوع» عمق یا فاصله گمانه‌هاء نوع نمونه‌گیری و مانند آن) ۶ اطمینان از کسب اطلاعات کامل و مطمئن از گمانه‌ها (گزارش صحیح عمق و استفاده صحیح از تکنیک‌های حفاری و نمونه گیری) ۷ تهیه نمودار" صحرایی گمانه‌ها و چاهک‌های دستی ثبت دقیق وضعیت ژئوتکنیکی در طول گمانه و تهیه و تکمیل گزارش‌های صحرایی ۱-8 -------- صفحهٔ بعد -------- 9 حوه ارائه گزارش‌ها و نظارت ۸11۵0۸ 0۴ 80۳۴۲۵۱۴ : ۱۸۸0 ۷۷۸۲۴۹ ۱۷۴ 07۴ یی یی یی عون : 0۳۱۱۸6 0۴ - زکن‌ا 0 الا ۱۱۷6 ۷ 2ص نز هه نز ۷۷۹۵ فقو ۲۱۵ 5176 0۱51۲1۳0 :00( 51 (۲150110311011 51 (۲۱0801101۱ 51 3333333333333333 سینی همراه با درج نتایج آزمایش‌های آزمایشگاهی 0 ۱ 0 با دا8 9 ی رل ۵ اه 0 : 5۱۳۴8۷۱50 :۷ 00۱71۳0۵۴0 51 ۵۲۱۵۰ 1۱۳۱۵۹۵۲۵ :ا ات1 وا 51 ۲۵0۲۱۵۰ 2۵ 1۳۵۳/۵ :۲20 ز 151 ۵۲۵۰ ساع |1303 الاح ت11 151 20۲۱۵۰ باس 1۱۵۵3 الالا 0۱6 ۳۷ کت ۹۱0۵۴ 0۵7۴ ۳۳ او قشسه :8 0 05 | یرت -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ خی ها ای مر را و او و ان انا موی یو( معیارها و ضوابط فنی عملیات اکنشافی نون اری گمانه ماشینی براساس نتایج حفاری‌ها و آزمایش‌هاء ۲۵۳1۹۹۵] 5 17701061۴۸0 7 1۴ 05 : 019112۳۶0 ۹۸۸۲۶ ۴-0۶ گ - -------- صفحهٔ بعد -------- 9 5 صل پنجم -نحوه ارائه گزارش‌ها و نظارت نمودار ۳۵ نمونه نمودار < :007۳7 ] ۳۹518۳11 101۸۳8: 1] 0611027 0۶ 20722105 ۳۹ 1۳۹1 ۳۲] 0 12۸1۳ : ۷ (مه) 0۳۳71 .۴۲:۸ 5 0۸7 ۳۵8 انش 5 5۸7 10 اسر 7 00۶۶ :06 006 : 8 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ مهندسی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نُسسم - روئس‌های تحلیل و ارانه خدمات مهندسی 2۳ ۱-۹٩‏ کلیات با توجه به اینکه تحلیل‌های ژئوتکنیکی به صورت خدمات مهندسی بیش‌تر توسط مشاوران ژئوتکنیک انجام می‌شود. در این قسمت نحوه تحلیل نتایج و ارائه خدمات به شکلی که در مطالعات سامانه‌های آبیاری و زهکشی مفید باشد.ء ارائه می‌گردد. لازم به ذکر است که این تحلیل‌ها باید در قالب خدمات مهندسی مقطعی با هماهنگی کامل مشاور طراح در کلیه مراحل مطالعات ژُئُوتکنیک نظیر حفاری و انجام آزمایش‌های صحرایی و آزمایشگاهی انجام می‌شود. ۲-۹- ارائه نتایج مطالعات صحرایی و آزمایشگاهی نتایج مطالعات باید به‌نحوی دسته‌بندی و ارائه گردد که که به‌راحتی قابل استفاده باشدء بدین منظور ارائه مطالب در قالب جداول زیر ضروری می‌باشد: ۱ لوگ گمانه‌های ماشینی و چاهک‌های دستی ۲ جدول خلاصه نتایج آزمایش‌های دانه‌بندی و هیدرومتری شامل عمق تهیه نمونه, نام خاک براساس طبقه‌بندی یونیفایدء اندازه‌های 1310 .130 .101001060 و درصد قلوه سنگء شن» ماسه و رس و لای. ۳ جدول نتایج آزمایش‌های حدود اتربرگ حاوی حداقل, حداکثرء میانگین و انحراف از معیار نتایج و ترسیم نمودار خمیری (نمودار جدول ۱-۹) برای نمونه‌ها ۴ جدول نتایج آزمایش‌های شیمیایی ۵- جدول نتایج آزمایش‌های 5۳1 و ارائه نمودار تغییرات آن با عمق ۶- جدول نتایج آزمایش‌های سه محوری» تک محوری» برش مستقیم» و تراکم ۷ جدول نتایج آزمایش‌های تحکیم» نفوذپذیری آزمایشگاهی و صحرایی و... ۸- ارائه نمودار تغییرات نفودپذیر با عمق و سطح -٩‏ ارائه جداول مربوط به پتانسیل تورمء واگرایی و سایر مسایل خاص خاک‌ها ۰- ارائه جداول مربوط به مشخصات قرضه و مصالح آن شامل نوع مصالح» حجم مصالح در دسترس» حجم مصالح مورد نیاز -۳- نتیجهگیری و ارائه پارامترهای ژئوتکنیکی براساس نتایج آزمایش‌های صحرایی و آزمایشگاهی باید پارامترهای ژئوتکنیکی لایه‌های مختلف خاک با توجه به نیازهای پروژه 2-٩‏ ارائه مقاومت مجاز خاک و نشست پی مقاومت مجاز خاک باید بر مبنای دو معیار گسیختگی و نشست مجاز به صورت نمودار و یا جدول برای ابعاد متفاوت پی‌های طرح ارائه گردد. روش محاسبه و معیارهای مورد استفاده باید به تایید مشاور طراح رسانده شود. همچنین با توجه به -------- صفحهٔ بعد -------- نوع سازه‌های طرحء نوع پی مناسب و عمق استقرار آن برای سازه‌های مختلف طرح پیشنهاد گردد و نشست مورد انتظار ناشی از احداث سازه ارائه گردد. -۵-۹٩‏ تحلیل پایداری شیروانی تحلیل پایداری شیروانی باید به یکی از روش‌های تحلیل حدی انجام شود. در این تحلیل‌ها باید شرایط مختلف بارگذاری نظیر شرایط غیر عادی نظیر وقوع زلزله محتمل نیز باید تحلیل‌های مناسب انجام داد. لازم است نتایج این تحلیل‌ها به صورت شکل همراه در برابر لغزش کافی نمی‌باشد. 1-۹- تحلیل نتایج آزمایش‌های شیمیایی شده و با ذکر موارد مساله‌دار پیشنهادهای مناسب برای این موارد ارائه گردد. همجنین باید براساس این نتایج در مورد خاک‌های مساله‌دار روش اصلاحی ارأئه شده ی تم‌هیدات مورد نیاز پیش‌بینی و9 در این حصوص به‌طور کامل توصیح داده شود. مسایل خاص نظیر روان گرایی» واگرایی» رمبندگی» تورم و ۰۰۰ باید براساس نتایج حاصل از آزمایش‌های صحرایی و آزمایشگاهی بررسی شده و راهکارهای مناسب برای مقابله و روش استفاده از آزها پیشنهاد گردد. -۸- کیفیت مصالح خاک‌ریزها با توجه به اینکه در عمل عمدتا از خاک‌های محلی برای خاک‌ریزی کانال‌ها و زهکش‌ها استفاده می‌شود. باید کیفیت این مصالح پشنهادهای لازم آرائه گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ آزمایشگاه محلی کنترل عملیلت خاکی و بتنی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - ازمایشگاه محل یکننرل عملیات خاکی و ی ۷ ۱-۷ کلیات برای کنترل عملیات اجرایی در پروژه‌های در دست ساخت باید یک آزمایشگاه محلی به صورت آزمایشگاه مستقر در کارگاه هماهنگ با دستگاه نظارت عملیات اجرایی, عهده‌دار انجام آزمایش‌های کنترل کیفیت براساس استانداردها و مشخصات فنی طرح می‌باشد. ایحاد شود. درصورتی که پروژه‌ای کوچک بوده و در مجاورت عملیات اجرایی یک واحد آزمایشگاهی محهز به امکانات برای انجام آزمایش‌های مورد نظر موجود باشد (چنانجه ساخت آزمایشگاه محلی از نظر اقتصادی به تشخیص دستگاه نظارت و تایید کارفرما قابل توجیه نباشد)» می‌توان از ساخت آزمایشگاه محلی صرف‌نظر کرد و از آزمایشگاه‌های نزدیک به محل اجرای پروژه استفاده کرد. به‌هرحال با توجه به این که آزمایش‌های کنترل کیفیت باید به‌طور مستمر همراه با انجام دادن عملیات اجرایی صورت پذیرد. تا حد ممکن باید نسبت به تجهیز آزمایشگاه محلی در محل اجرای پروژه اقدام کرد. آزمایشگاه‌های محلی باید دارای حداقل امکانات برای انجام دادن آزمایش‌های زیر باشند. ۳-۷- کنترل عملیات خاکی کنترل عملیات خاکی شامل بازرسی مصالح مصرفی» کنترل یکنواختی و مقدار رطوبت» تعیین ضخامت لایه. کنترل تراکم خاک و کنترل ترک‌های عمقی حاصل از انقباض خاک‌های ریزدانه یا نشست پی می‌باشد. جهت این کنترل‌ها انجام دادن آزمایش‌های تعیین درصد رطوبت, آزمایش دانه‌بندی به روش مکانیکی و هیدرومتری» تعیین حدود اتربرگ, تعیین چگالی در محل (با روش مخروط ماسه)» آزمایش تراکم به روش پراکتور استاندارد و اصلاح شده و بازرسی چشمی مورد نیاز می‌باشد. یکی از نکات اصلی که در انجام دادن این آزمایش‌ها بسیار مهم است در دسترس بودن آزمایشگاه برای انجام دادن آزمایش در زمان‌های مورد نیاز برای کنترل کیفیت می‌باشد. به‌طور مثال تعیین رطوبت خاک باید بلافاصله پس از خاک‌ریزی و کوبیدن انجام شود تا درصد رطوبت خاک‌ریزی با درصد رطوبت بهینه مقایسه گردد و در صورت لزوم نسبت به تغییر رطوبت خاک‌ریزی‌ها اقدام شود. علاوه بر آزمایش‌های بالا برای مصالح فیلتر به آزمایش همارز ماسه‌ای نیز مورد نیاز می‌باشد. تعداد و نوع آزمایش‌های مورد نیاز برای کانال‌ها و زهکش‌ها بستگی به سطح و حجم کار داشته و نمی‌توان مقدار آنها را به صورت قطعی تعیین نمود. حداقل آزمایش چگالی مورد نیاز برای کنترل خاک‌ریزی‌ها به شرح زیر می‌باشد: الف- برای هر نوع خاک‌ریزی یک آزمایش برای هر نوبت کاری ب- برای خاک‌ریزی بدنه کانال‌ها به‌ازای هر ۱۵۰۰ مترمکعب خاک‌ریزی چ- برای خاک‌ریزی کانال‌ها با پوشش خاکی هر۷۵۰ مترمکعب خاک‌ریزی د- برای خاک‌ریزی پشت سازه و یا خاک‌ریزی زیر سازه: - تراکم با وسایل دستی: هر۱۵۰ مترمکعب خاک‌ریزی - تراکم با وسایل ماشینی: هر ۷۵۰ مترمکعب خاک‌ریزی -------- صفحهٔ بعد -------- 5۸ معیارها و ضوایط فنی عملیات اکنشافی زنوتکنیک سامانه‌ها یآبیاری و زهکذ رها و صوابط قمی شی آزنو ی آبیاری و از به ازای هر ۱۰ آزمایش چگالی یک آزمایش کامل نفوذپذیری و نشست برای کانال‌های با خاک نفوذناپذیز بدون پوشش ساخته شده, انجام شود. علاوه بر موارد بالاء آزمایش چگالی باید در برخورد به خاک‌ریزی‌های مشکوک به تراکم و کیفیت نامناسب انجام گردد. برای بازرسی و کنترل صحرایی خاک‌ریزی‌های انجام شده‌ای که آزمایش‌های بالا در مورد آنها انجام شده لازم است کنترل‌های چشمی و نظری از جمله وارسی عمقء عرض و میزان گسترش ترک‌ها خصوصا در خاک‌ریزهای بلندی که در دوره بهره‌برداری در تماس با آب و در معرض بار آبی قابل ملاحظه قرار می‌گیرند. انجام داد. بدیهی است در صورت مشاهده درز و ترک‌های مساله‌ساز, لازم است تمهیدات اصلاحی و تعمیرات و حتی در صورت لزوم اجرای مجدد خاک‌ریزی قبل از بهره‌برداری در برنامه کار رفع نقص قبل از تحویل موقت قرارگیرد. ۳-۷- کنترل عملیات بتنی کنترل عملیات بتنی یکی از کارهای مهم در بیش‌تر کارگاه‌های ساخت سامانه‌های آبیاری و زهکشی می‌باشد. با توجه به این که نوع آزمایش‌ها و تعداد آنها به‌طور کامل در آیین‌نامه بتن ایران (آبا) و مشخصات فنی عمومی آمده است. در اینجا فقط به تعدادی از آزمایش‌های مورد نیاز اشاره می‌شود. آزمایش‌های مربوط به کنترل عملیات بتنی شامل: تعیین درصد رطوبت سنگ‌دانه‌هاء آزمایش دانه‌بندی به روش مکانیکی, تعیین هم‌ارز ماسه‌ای (513)» تعیین دما و روانی" بتن» تعیین وزن مخصوص بتن تازه و سخت شده» نمونه‌برداری و قالب‌گیری از بتن تازه به صورت استوانه‌ای یا مکعبی,ء نگهداری و تعیین مقاومت فشاری نمونه‌های بتن در مقاطع ۱-0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هثم - طبقه‌بندی خاک‌ها ) ۱-۸- کلیات در مطالعات ژئوتکنیک یکی از نتایج بسیار مهم طبقه‌بندی خاک‌ها در گمانه‌های ماشینی و چال‌های دستی به‌خصوص در صحرا (با توجه به تشخیص خاهری خاک توسط کارشناس) می‌باشد. در ادامه با توجه به اهمیت طبقه‌بندی خاک و روش انجام دادن آن در صحرا و9 در آزمایشگاه ارأئه می‌شود. ۲-۸- طبقه‌بندی خاک‌ها در صحرا یک نمونه معرف از خاک (با جدا نمودن درات بزرگ‌تر از ۳ اینچ) به صورت درشت‌دانه یا ریزدانه طبقه‌بندی می‌گردد. این طبقه‌بندی براساس برآورد درصد وزنی ذرات مجزای قابل تشخیص با چشمان غیر مسلح انجام می‌شود. درصورتی که این درصد وزنی می‌توان تشخیص داد اندازه الک نمره ۲۰۰ (۰/۰۷۵ میلی‌متر) می‌باشد. درصورتی‌که خاک درشت‌دانه تشخیص داده شود خاک براساس درصد وزنی دانه‌های بزرگ‌تر از الک نمره ۴ (۴/۷۵ میلی‌متر) از نوع شن (بیش از ۵۰ درصد) یا از نوع ماسه (کم‌تر از ۵۰ درصد) طبقه‌بندی می‌گردد. خاک شنی در دو رده شن تمیز (دارای ریزدانه خیلی کم یا فاقد ریزدانه) و شن خاک‌دار (شامل مقدار قابل توجه ریزدانه) طبقه‌بندی می‌گردد. برای شن‌های تمیز طبقه‌بندی نهایی براساس نوع دانه‌بندی شامل شن خوب دانه‌بندی شده (00۷۷) وشن بد دانه‌بندی شده (0۳)) انجام می‌شود. مختلف براساس مقدار و نوع ریزدانه آن شامل 5۷۷ ,5۳ ,5۸/1 و 5۳ انجام داده می‌شود. اگر مقدار مصالح ریزدانه بیش‌تر از ۵۰ درصد وزنی باشدء خاک در شش گروه (۸1]۲1 , [اح ا۸۸ مان ,01 ا0) قرار می‌گیرد. خمیری یا غیرخمیری بودن خاک‌ها از دو آزمایش اتساع ( انبساط در اثر لرزش ) و مقاومت حالت خشک و سفتی (نیروی لازم برای تغییرشکل در محدوده حد خمیری) استفاده می‌شود. علاوه بر رده‌بندی‌های بالا برای بعضی از خاک‌ها لازم است از طبقه‌بندی دوگانه با توجه به شرایط مرزی خاک در رده‌بندی‌های مختلف بالا استفاده گردد. در این نوع طبقه‌بندی‌ها می‌توان به دسته‌های 00۳-/00۷ 0۸/1-006 ,0۷۷-00 ,5۳-/5۷ ,5۱1-5 و 5۷۷-۷ اشاره کرد. برای طبقه‌بندی‌های دوگانه نمونه‌های حاوی خاک‌های ریزدانه و درشت‌دانه مناسب‌تر است که ابتدا قسمت درشت‌دانه و سپس قسمت ریزدانه ذکر گردد (نظیر -[/5/1-۸ یا -اح-ع56). ۱-0 2-105 -------- صفحهٔ بعد -------- لازم بد یادآوری است که که از این روش صرفا در هنگام مطالعات صحرایی و بد هنگام تشریح نظری خاک استفاده می‌شود. براساس آَن‌ها انجام داد. ۳-۸- طبقه‌بندی آزمایشگاهی یکی از طبقه‌بندی‌های متداول آزمایشگاهی خاک‌هاء طبقه‌بندی به روش یونیفاید" می‌باشد که چگونگی انجام آن در شکل ۱-۹ ارائه شده است. (55ن]) 5۹16 11021100 1دحه|0 ازمک 1۵0116۵0 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- را هد اف 0 او و یی و و و 8 پ زیا 15 8 ۹ ۹ دا 5 7 و بل 1 هه ۰ زط 37۱ 3 چ 3اد وع8 ۱ ۹ ره 4 ۹ 1 ۱ ۷ اس ۹ ۹ 0 چ ما ٩ ۱‏ 1 ۰ ۰ ۸ 4 ه 1 1 کی و ۱ لپ ک سس ۰ 5 درا <را و1 و مات هراد و 5 6 فتاه ها 4 1 ۹ تاو ۳2 و ۵ ش 5 ی ۱ 1 چ > 5 ۹ ین چ رس ‌ را ۹ اض ت ص ک 3 نشانه خمیری(|م) از 0 77 5 2 3۹ ۹ ۹ اد < 7 امش اک اد مد 2 ی ی و ون 5 و ۳ ۹ و ۰ ۸ 7۹ ن‌ ی زا 1 ۳ رم مه ۰ یا م ۰ ۸ رز ۹ 1 1 4 2 ۳ ی یت اه دس ان ها ی و 4 4 2 2 1 ود ۰ د نی ظ ره 5 ارض 5 ی 1 ی ژ ست ِ پیت ل ۷ ت ۸:8 6 یط ‌ یط هش ٍ دّ نه 9 ۹ یو ل 1 و پ 3 رد « 1 :۰ ای ۹ ۵ ید و 8 داد ۹ خاک‌مهای ریز دآنه ماوی وبا بیش‌تراز ۰ درصد مصالح از الک تمره ۲۰۰ عبور می‌کند. : لک 1 أ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۵ منابع و مراجع ۱(- زمین‌شناسی برای مهندسین» ۰۱۳۷۲ حسین معماریان» دانشگاه تهران ۲ تورم و واگرایی خاک‌ها از دید مهندس ژئوتکنیک. ۰۱۳۷۲ فرج‌اله عسکری-علی فاخرء جهاد دانشگاهی ۳ آیین نامه اجرای کاوش‌های زیر سطحی برای سدهای خاکی و سنگریزه‌ای (ترجمه آیین‌نامه کشور هندوستان)» ۱۳۶۷ نشریه شماره ۷ استاندارد صنعت آب چ[58ن] ,1998 ,60100 1۳۱۳۵ ,[۵ ۱1۵0 ۳۵۲۲۳ -| 2- 6060161 1۷۵122100, 2001, ۵۳ 07 ۷۷۰ ]1۵06۲ 0۷ ۷1007۵۳-111۱ ,2000 ,11300000 ۳۵۵۱۵ د مععوزی آمنمطعامع0) -3 7 ,(04275 ۳۵۵۲) 13 م۲ 01200 ناک معند1 10۷۵22000 ها هط مهد ۳۵۵۵۵0۵ -4 11۹5 -------- صفحهٔ بعد -------- دفترنظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با گذشت بیش از سی سال فعالیت در راستای موارد یاد شده تهیه شده تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های ۳ قابل دستیابی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- 5 آ0 3۳۵۵۱1۲ 151216 59 2006 ۳1256 ۹5۳321 ۲۵۲ مدعازی ۳ ۷۳۵ أ06016611112) 10۳ ۷11612) 0 ]0 1۲۵۹11۶2100۹ 5 1۳212۶96 چگ ۳095 ۳۲8۵۱۷ ا0 ۹/1۹۷ 15100 067۷اگ 5۱۳۵۱۵216 1۵۲ ااام1 او ع 0 [30102عع 1 200 ۳۳۵۱166۲1۵ آ۵ 8۳۵۲ 0 ۳0۷۱1۵۲ [016۵ 120 اه 85۳۵۲ 7 0 ۷۷/۵۱۲ ۵۳| 011611۵5 لت ۱۹۱۳/۱ ۳۳ 20009 -------- صفحهٔ بعد -------- با عنوان «معیارها و ضوابط فنی عملیات اکتشافی ژئوتکنیک سامانه‌های آبیاری و زهکشی» مقدار و روش انجام کاوش‌های زئوتکنیکی در سامانه‌های آبیاری و زهکشی را که یکی از ضرورت‌های مطالعات این سامانه‌ها می‌باشد آرانه می‌نماید. سامانه‌های آبیاری و زهکشی مورد بحث در این نشریه شامل کانال‌هاء زهکش‌ها.ء خطوط لوله. و سازه‌های مرتبط شامل ایستگاه‌های پمباز بندهای انحرافی. آبگیرها و... می‌باشد. حداقل عملیات ژئوتکنیک موردنیاز بسته به ابعاد و آندازه پروژه و شرایط ژنئوتکنیکی محل, شامل حفر چاهک‌های دستی,» گمانه‌های ماشینی و انجام آزمایش‌های صحرایی و آزمایشگاهی در این نشریه ارائه شده است. مرکز داده‌ورزی و اطلاع رسانی 978-964-179-280-2 :1880 ۷ ۱۱1۵۱ 9 ۶ ۰1 ۲ 1 ر ۰ ۰ ۰ 1 ۰ ۰ ۰ تمهت ان وم مرن یخن مخ هد ین نش بصن من بان خاک ما این نک نمی دای رنه نک مه ورد ۹ وچ ی هچ ات۹ او یه یه ۳ حم ی 1 00 0 نوی پا شام انش ی ۵ نا یداو مس دم درا دا این و ی وم رانک 0 پا ی دید ۸ ی خ دا رشان خی ۵5 ی و ول ی ۵ و ی ۹ ی بو روا بت و اک ی و 0 1 مها ی 0 ۹ با 3 1 0 0 0 9 ۳ راو نت ری ین ی 1 و وا وا پ هی 0 0 اند ری ای اد و ۱ دا ۹ ی 0 و ۰ ی 1 0 ی ی ما و سس رز ۳