دستورالعمل بررسی ویژگیهای عمومی آن

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. 2 دستورالعمل بررسی ویژگیهای عمومی آن نشریه شماره ۹ -ن خرداد ماه ۱۳۹/۹ -------- صفحهٔ بعد -------- دستورالعمل بررسی ویژگیهای عمومی آب -------- صفحهٔ بعد -------- امروزه نقش و اهمیت ضوابط . معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب و مستمر آنها در پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب‌ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوم و فنون در جهان امروز. تهیه ضوابط . معیارها و استانداردها در هر زمینه به مجامع فنی - تخصصی واگذار شده است. با درنظر گرفتن مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران. تهیه استاندارد در بخش آب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و از این رو دفتر استانداردها و معیارهای فنی شرکت مدیریت منابع آب ایران در جهت نیل به این هدف. با مشخص نمودن رسته‌های اصلی مهندسی آب اقدام به تشکیل گروههای علمی - تخصصی با عنوان کمیته‌های تخصصی نموده که نظارت بر تهیه استانداردها را به عهده دارند. استانداردهای مهندسی آب با درنظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین می‌گردد: - استفاده از تخصص و تحجارب کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و ما خذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاههای اجرایی. سازمانها. نهادها. واحدهای صنعتی. واحدهای مطالعه. طراحی و ساخت - ایجاد هماهنگی در مراحل تهیه. اجرا. بهره‌برداری و ارزشیابی طرحها - پرهیز از دوباره کاریها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موسسات معتبر تهیه کننده استاندارد آگاهی از نظرات کارشناسان و صاحبنظرانی که فعالیت آنها به نوعی در ارتباط با تهیه استانداردهای مهندسی آب می‌باشد موجب امتنان خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای کمیته ترکیب اعضای کمیته فنی شماره ۲گروه کیفیت که در تهیه و تدوین این استاندارد مشارکت داشته‌اند به شرح خانم زهرا ایزدپناه فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و آبادانی آقای رحمتعلی براتعلی لیسانس مهندسی زمین‌شناسی و آبشناسی آقای ماشااله تابع جماعت لیسانس مهندسی عمران - آب قای علی‌اکبر علوی فوق لیسانس شیمی و مهندسی بهداشت خانم فاطمه فروغی زاده لیسانس مهندسی زمین‌شناسی و آبشناسی آقای شهرام کریمی لیسانس مهندسی زمین‌شناسی و آبشناسی آقای بیژن مهرسا فوق‌لیسانس مهندسی آبهای زیرزمینی آقای مهدی هاشمی لیسانس مهندسی زمین‌شناسی و آبشناسی -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مدمه ویژگیهای عمومی آب ۱- ماهیت و رفتار آب ۲- مشخصات مهم آب ۱-۲ حلالیت زیاد آب ۲-۲ ثبات آب ۳ طبیعت آب ۴ فرمول آب ۵ ساختمان مولکولی آب ۶- فازهای مختلف آب ۱-۶ فاز گازی آب ۲-۶ فاز مایع آب ۳۶ فاز جامد آب - تغییرات جرم حجمی آب نسبت به درجه حرارت ۸ ترکیبات ایزوتوپی آب 4 خاصیت قطبی‌بودن مولکول آب ۰ انواع پیوند در مولکول آب ۱-۰ پیوند یونی آب ۲-۰ پیوند هیدروژنی آب ۱- برخی تاثیرات بر روی خواص اب ۲ خواص آب خالص ۳ فوائد استثنایی شناور ماندن یخ درآب ۴ رسوبزایی آب ۱-۴ ارزیابی رسوب‌زایی کلسیم کربنات آب ۲-۱۴ محاسبه ۵- خصوصیات ظاهری آب ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۴ ۱۴ ۱۴ ۱۶ ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ع وان ۲-۵ سنجش کدورت آب به روش نفلومتری ۴-۵ اندازه‌گیری رنگ آب ۵-۵ بوی آب ۶-۵ مزه و طعم آب ۱۸ ۱۹ ۳۰ ۳۲ ۳۶ ۳۱ ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه آب. ماده‌ای بسیار ساده است. با شکل‌گیری و پیدایی آب. حیات و زندگانی موحودات در کره زمین شروع و ادامه یافته است. آب از دیدگاه رفتارشناسی سیمایی بس شگرف‌انگیز داشته و آبادانی و سرسبزی و خرمی به همراه پیشینیان ماء هزارها سال پیش با ایجاد سازه‌های بزرگ آبی مانند: سدها. نهرهای پیشرفته انتقال آب. قناتها و ساخت شهرهایی با خیابانهای وسیع. با ساختمانهای یک اشکوبه و دواشکوبه مجهز به گرمابه‌های خانگی و همگانی. روزانه تا یک میلیون متر مکعب آب بهداشتی را در آبروهای سنگی و لوله‌های فلزی توزیع می‌نموده‌اند فاضلاب این شهرها را در شبکه‌هایی ویژه جمع آوری و در خارج از شهر به مصرف می‌رساندند این ساخت و سازها هنوز از شاهکارهای مهندسی به شمار می‌آیند. امروزه. آب این ماده زندگی‌بخش موضوع موردبحث . شماری از رشته‌های علمی و فنی قرار گرفته است. آب در طبیعت در فراگردی همیشگی بنام جرخه آبی. با انجام یک سلسله کنش و واکنش. و برهم‌کنش با تأثیر پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی در فرایندهای ویژه‌ای آب سطح اقیانوسها تبخیر شده و به شکل ریزشهای جوی به زمین رسیده و در دسترس قرار می‌گیرد. در این فراگرد. چرخه دیگری موسوم به چرخه زیستی فعال می‌باشد که در اثر آن آب با حلالیت بسیار و مناسب مواد مغذی موردنیاز موجودات را به آنها می‌رساند. در این عملیات شروع و خاتمه هر فرایند با ویژگی خاصی همراه بوده که مجموع این ویژگیها با واژه کیفیت آب تعریف می‌شود. از نظر اقتصادی. آب کالای گرانبهایی است که در مصارف عمومی و کشاورزی باید بسیار سنحیده به کار رود. این روزها با توسعه بی‌رویه صنایع. حجم بزرگی از آب مصرف نموده و آب برگشتی از این واحدها با ویژگیهای غیرعادی و آلودگی به مواد آلاینده پایدار موجبات فاجعه‌های زیست محیطی را فراهم می‌نمایند. خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آب و ساختمان آن با ترکیبهای مشابه خود بسیار متفاوت است و رفتار فوق‌العاده‌ای دارد. شناخت خصوصیات آب بدون آگاهی از دانش ساختمان اتمی. ساختمان مولکولی و پیوندهای شیمیایی آن در این دستورالعمل استاندارد ساختمانهای اتمی و مولکولی آب و پیوندهای شیمیایی و خصوصیات آن براساس آخرین یافته‌ها به عنوان هسته مرکزی و بنیادی. بررسی ویژگی شرح داده شده و روشهای استاندارد آزمونهای فیزیکی ارزیابی ویژگیهای نامبرده ارائه گشته است. ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ویژگیهای عمومی آب در فرایند بررسیهای مختلف هیدروژئوشیمیایی. دستیابی به اطلاعاتی درباره عوامل و قوانینی که موجب تغییر خواص آب می‌شود. ضروری می‌باشد. از این‌رو به کلیاتی درباره طبیعت و رفتار آب در شرایط گوناگون. اشاره می‌گردد. ۲ مشخصات مهم آب آب دارای دو مشخصه مهم حلالیت زیاد و ثبات می‌باشد. که آن را از سایر مواد متمایز می‌نماید. ۱-۲ حلالیت زیاد آب آب بعنوان حلال. بیشتر مواد شیمیایی را بصورت‌های جامد - مایع و گاز در خود حل می‌نماید. محلول حاصل یا بشکل یک سری یون در آب ظاهر می‌شود. و یا آنکه بصورت ترکیبات غیریونی در آب باقی می‌ماند. و از خصوصیات آب آن است که. آب را بعنوان حلال به دفعات می‌توان بکار برد. چه اساساً جسمی بی‌اثر است و پس از عمل انحلال. هیچگونه تغییری در خصوصیات شیمیایی آب حاصل نمی‌شود. یعنی چنانچه آب را از اجسام حل شده در آن جدا کنیم دارای همان خواص آب معمولی می‌باشد. حلالیت اجسام تابعی از دما و فشار است. مثلاً برخی از گازهای محلول در اب را می‌توان در اثر حرارت و یا کم‌کردن فشار. از اب خارج نمود. حلالیت زیاد آب. باعث ازدیاد و بالارفتن غلظت املاح گوناگون در منابع آب می‌گردد. مواد محلول موجود در منابع آب بر حسب اهمیت و مقادیر آنها در چهار گروه می‌توان دسته‌بندی کرد. گروه اول موادیکه غلظت آنها از ۳۵ ۰ میلی‌گرم در لیتر است. یونهای قابل ذکر عبارتند از : سدیم. کلسییم. منیزیم. بی‌کربنات. سولفات. کلراید. گروه دوم موادیکه غلظت آنها پائین‌تر از ۱ تا ۱۰ میلی‌گرم در لیتر است. شامل یونهای آهن. استرانسیم. پتاسیم. کربنات. نیترات. نیتریت. فلوراید وبر. -------- صفحهٔ بعد -------- گروه سوم موادیکه با غلظتهای بسیار پائین ۰/۱ تا ۰/۰۹۱ میلی‌گرم در لیتر است. شامل آنتیموان. آلومینیم. گروه چهارم موادیکه معمولاً غلظت آنها پائین تر از ۰/۹ میلی‌گرم در لیتر است. شامل : بریلیم. بیسموت. سزیم. ۲-۲ تبات آب آب ماده شیمیایی بسیار باثباتی است که در طبیعت به سه حالت جامد. مایع و بخار به وفور یافت می‌شود. شکل جامد آن به وسیله ساختمان سخت بلوری آن. مشخص می‌شود که در صفر درجه سانتیگراد و یا کمتر به وجود می‌آید. و حجم معینی را اشغال می‌کند. فاز مایع آب با حرارت‌دادن شکل جامد بدست می‌آید. که نه سخت است و نه دارای شکل مشخص که می‌تواند در اثر اختلاف فشار به جریان بیافتد و در عین حال حجم معینی را اشغال می‌کند. فاز بخارء نه حجم معینی را اشغال می‌کند و نه سخت است. در بررسیهای هیدروژئوشیمیایی حالتهای مذکور تحت نام هیدروسفر مورد مطالعه قرار می‌گیرد. آب به عنوان یک ترکیب شیمیایی با ترکیبات مشابه خود بسیار متفاوت می‌باشد. مثلاً اگر ترکیباتی جون 1<10آو با 46 را که دارای فرمولی مشابه 120] هستند. درنظر گرفته و در یک گروه قرار دهیم. باید انتظار داشت نقطه جوش و سایر خواص. با اضافه‌شدن وزن مولکولی بطور سیستماتیک. تغییر نماید. به‌طور تجربی مشاهده شده که نقطه جوش و انجماد دو ماده فوق به صورت منظمی قابل پیش‌بینی می‌باشند. بطوریکه با کم‌شدن وزن مولکولی. نقطه انجماد و جوش کاهش می‌یابد. در نتیجه پیش‌بینی می شود که ماده‌ای با وزن مولکولی آب باید در ۴" ۱۰۰- منجمد و در ۴ ۸۰+ بخار گردد. در حالیکه آب در صفر درجه منجمد و در ۴ ۱۰۰ بخار می‌شود و به این نتیجه می‌رسیم که گرمای ویژه و نهان تبخیر آب خیلی زیاد است. ۴ فرمول آب فرمول تقریبی آب را می‌توان بصورت 120] نوشت. مولکول آب دارای حرکت جنبشی بوده که در ارتباط با -------- صفحهٔ بعد -------- مه اج ۰ ی 1 .۰ رت ی ۱ ۰ ۰ ۲ اختصاصات فیزیکی و الکتریکی. آاب یک مایع مشخص از نوع قطبی بوده و در بعضی از موارد بنام دو قطبی نامیده می‌شود. برای نشان‌دادن دیاگرام آب از دیاگرام مثلثی استفاده می‌شود. اگر پیوند 0-11 کاملاً بصورت پیوند کووالانس می‌بود.زاویه آ1-0-1] باید ۹۰ درجه باشد. درصورتیکه بعلت دخالت خاصیت الکترونگاتیوی اکسیژن. زاویه پیوند [[- حدود ۱۰۵ درجه است. شکل ۱-نمودار سه زاویه‌ای آب ۵ ساختمان مولکولی آب خواص استثنایی آب مربوط به ساختمان مولکولی آن است. گرچه مولکول آب تقریباً شناخته شده است. ولی نکات غیرروشنی در آن وجود دارد. خواص غیرمتعارف آب را می‌توان با بررسی ساختمان مولکولی آن. توجیه نمود. مولکول آب از پیوند شیمیایی اتمهای هیدروژن و اکسیژن. شکل می‌گیرد. در بین مولکولهایی مانند <1] ,و ۱1لا و 1۳| پیوند خاصی بنام پیوند هیدروژنی و جود دارد که در این مولکولها پیوند هیدروژن. با اتمهایی مانند : فلوئور. نیتروژن و اکسیژن حاصل گردیده است. پیوند هیدروژنی از نوع پیوند یونی و یا کووالانسی نبوده بلکه بر اثر یک جاذبه الکترواستاتیکی بوجود آمده است که موجب بالابودن نقطه جوش آب نیز می‌گردد. ۶ فازهای مختلف آب خواص فیزیکی آب در فازهای گاز. مایع و جامد که تابعی از دما و فشار محیط است قابل بررسی می‌باشد. ۱-۶ فازگازی آب فرمول آب در حالت گازی 0 است و به شکل دیاگرام سه زاویه‌ای با ۵ درجه. شکل ۱ ظاهر می‌شود. با کاهش دما و افزایش فشار. آب به حالت مایع و سپس جامد تبدیل می‌گردد. | - 7 2 - (00 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲-۶ فاز مایع آب پیوند مولکولی آب در فاز مایع از نوع پیوند هیدروژنی بوده و بدین ترتیب طبق شکل ۲ در اجتماع چند مولکول آب اتم هیدروژن یک مولکول. به اتم اکسیژن مولکول مجاور اتصال یافته و این نوع اتصالات هیدروژنی پیوسته ادامه می‌یابد. ۳-۶ فاز جامد آب آب هنگامیکه منجمد می‌شود در بین مولکولهای آن. پیوند هیدروژنی کاملی بوجود می‌آید. بایستی توجه داشت که طول این پیوندها بلندتر از پیوند کوئوالانسی 0-11 بوده. بنابراین آب موقع انجماد. افزایش حجم پیدا می‌کند و با انبساط آن وزن حجمی یخ کمتر از وزن حجمی آب خواهد شد. در حالت انجماد. ساختمان آب را می‌توان. بصورت یک چهار وجهی. که یک مولکول آب در وسط و چهار مولکول در اطراف قرار دارند درنظر گرفت. اپ ۹ ۲ ۲۷ ۳ +۳ ای + ۲ ْ ۲ شکل ۳- نمایش ساختمان آب در حالت جامد |۲0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۷ تغییرات جرم حجمی آب نسبت به درجه حرارت زمانی که آب گرم می‌شود. ابتدا پیوند هیدروژنی بین مولکولها پاره شده و حجم آن کاهش می‌یابد. و جرم حجمی بالا می‌رود. به تجربه ثابت شده که آب در ۴ در حه سانتیگراد بیشترین جرم حجمی خود را خواهد داشت و از ۴ درجه به بالا انرژی جنبشی مولکولها دخالت نموده. حجم آب زیادتر می‌شود. لیکن جرم حجمی آب کاهش می‌یابد. تغییرات جرم حجمی آب را برحسب افزایش دما. می‌توان بصورت رابطه زیر نوشت. 11 سا م ۷ م جرم حجمی برحسب گرم بر سانتیمتر مکعب جرم بر حسب گرم 1 8 1 ۱ ۹ 1 ۱ ل ۱ ۱ ی 1 درحه خرارت پرحسب ) 23 0 شکل ۴- تغییرات جرم حجمی آب نسبت به افزایش دما ۸ ترکیبات ایزوتوبی آب چون عناصر اکسیژن و هیدروژن دارای ایزوتوپهای گوناگونی می‌باشند. از این‌رو مولکول آب با وزنهای مولکولی مختلف وحود دارد. تاکنون شش ایزوتوپ از اکسیژن و سه ایزوتوپ از هیدروژن شناخته شده است. و حالتهای گوناگونی از ترکیبات ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- تجربه نشان داده که فقط مقدار کمی از این ایزوتوپها در شرایط طبیعی وجود دارند. ترکیباتی غیر از هیدروژن با وزن اتمی یک و اکسیژن شانزده خیلی کم دیده می‌شوند. به عنوان مثال. دوتریوم (] با وزن اتمی ۲و 2(] بسیار کم وجود دارد. تریتیوم ]7 یکی دیگر از ایزوتوپهای هیدروژن است که وزن اتمی آن ۳می‌باشد که به مقدار کم بعلت تابش پرتوهای کیهانی " بر روی آبهای جوی پدید می‌آید و در آب باران با غلظت ماکزیمم خود دیده می‌شود. نیمه عمر این ایزوتوپ ۶ سال بوده و از آن برای تعیین سن آب. استفاده می‌شود.ایزوتوپهای شناخته شده اکسیژن عبار تند از: 140 150 160 170 180 190 که 140 ۰ 150 ۰ 190 مواد رادیواکتیو با نیمه عمر کم بوده و به همین حهت در آبهای طبیعی یافت می‌شوند. بطورکلی ایزوتوپهای آب عبارتند از : 0 اردآ]] ,80 1د1] ,70 1د1] ,11]0] ,)دا ۹٩‏ خاصیت قطبی بودن مولکول آب آب به‌علت نامتقارن قرارگرفتن دو الکترون از دو اتم هیدروژن در اربیتال خارجی یک اتم اکسیژن. خاصیت قطبی پیدا می‌کند. اتمهای اکسیژن با هشت پروتون در هسته دارای هشت الکترون است که در دو اربیتال درونی و بیرونی اتم هیدروژن یک پروتون در هسته و یک الکترون در اربیتال خود دارد. با قرارگرفتن دو اتم هیدروژن در اربیتال خارجی یک اتم اکسیژن. یک مولکول آب تولید می‌شود. زاویه بین دو اتم هیدروژن درمولکول آب ۱۰۴/۵ درجه است که این زاویه نزدیک به اندازه زاویه ایزوتوپهای 1110و 120 می‌باشد. به علت نامتقارن قرارگرفتن اتمهای هیدروژن. مولکول آب قطبی می‌شود. به همین دلیل طرفی از مولکول که در جهت مخالف اتم هیدروژن است دارای بار منفی بوده. در حالیکه هسته هیدروژن که الکترون خود را در مدار آخر اکسیژن قرار داده. دارای بار مثبت می‌گردد. زاویه ۱۰۴/۵ درجه بین دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن در مولکول آب در حقیقت می‌بایستی برحسب تئوری هیبریداسیون ۱۲۰ درجه باشد. زیرا مولکول آب دارای هیبریداسیون 57 است. ولی نیروی الکترومانیتیک موجود بین دو اتم هیدروژن. و همجنین هریک از اتمهای هیدروژن و اکسیژن این زاویه رابه ۱۰۴/۵ درجه کاهش داده است (شکل ۵). م۵۹۱۵ -| -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۵- نمایش یک مولکول آب با شعاع و فواصل آن و زاویه دو اتم هیدروژن نسبت به اکسیژن ۰ انواع پیوند در مولکول آب ۱-۰ پیوند یونی آب پیوند یونی اغلب درترکیبات معدنی دیده می‌شود. در این پیوند یکی از اتمها. الکترون مدار خارجی خود را از دست می‌دهد و اتم دیگر همان الکترون را دریافت می‌کند. وقتی چنین نقل و انتقالات الکترونی به وقوع بپیوندد. باعث می‌شود که هریک از اتمها دارای آرایش اربیتالی کامل شوند. اتمهایی را که الکترون دهنده هستند کاتیون و اتم‌های الکترون گیرنده را آنیون می‌نامند. این پیوندها به علت نیروی جاذبه الکترواستاتیکی. پیوندهای پونی یا الکترووالانس نامیده می‌شوند که پیوندهای پایداری می‌باشند و در نتیجه مولکول پایداری حاصل می‌گردد. در پیوند کووالانسی یا اشتراکی دو الکترون در پیوند شرکت دارند که هر الکترون از یکی از اتمهای مربوط به آن پیوند. به اشتراک گذاشته شده است. به عبارتی دیگر زوج الکترونی که برای تشکیل هر پیوند کووالانسی لازم است مشترکاً توسط دو اتم در اختیار قرار داده می‌شود. این نوع پیوند اکثراً در ترکیبات آلی دیده می‌شود. و آب از جمله مولکولهایی است که پیوند کوئوالانسی دارد. در مولکول آب دو پیوند کوئوالانسی بین اتم اکسیژن از یک طرف و دو اتم هیدروژن از طرف دیگر وجود دارد. هرگاه پیوند کووالانسی بین دو اتم غیرهمسان تشکیل گردد چگالی الکترونی پیوند یکنواخت نخواهد بود و درنتیحه پیوند. دارای دو قطب مثبت و منفی می‌شود. در پیوند 0-11 جگالی الکترونی -------- صفحهٔ بعد -------- اطراف اکسیژن بیشتر از اطراف هیدروژن است یعنی پیوند. قطبی است و مولکول آب نیز بدان دلیل که مولکولی زاویه‌دار است و اتمهای آن در یک خط راست قرار نگرفته‌اند مولکول قطبی است. طول پیوند ]0-1 درمولکول آب کاملاً یکسان و طول هریک ۰/۹۶ انگسترم است. اندازه کل مولکول آب ۳/۳ انگسترم است (هر انگسترم معادل ۶ متر یا ۱*۱۰ سانتیمتر است). شکل ۵ به علت همین ساختمان نامتقارن. مولکول های آب در یک میدان الکتریکی جهت گیری می کنند به طوریکه هیدروژنهایی که دارای بار جزئی مثبت می باشند در جهت قطب منفی یا کاتد قرار می‌گیرند. این ویژگی را که در مولکول های قطبی مانند آب دیده می شود. ممان دو قطبی می نامند که شدت آن بستگی به درجه جدائی بار مثبت و منفی درهر مولکول دارد و در مورد آب این جدایی بسیار زیاد است. به همین دلیل آب دارای ممان دو قطبی بزرگی است. شدت ممان دو قطبی را توسط کمیتی به نام ثابت دی الکتریک بیان می نمایند. برای آب مقدار ثابت دی الکتریک در ۲۰ درجه سانتیگراد حدود ۸۰ محاسبه شده است ( معنی این جمله آن است که شدت جذب یا دفع دو بارالکتریکی در خلاء ۰ بار بیشتر است تا در آب ). این خصلت قسمتی از قابلیت بی نظیر آب برای انحلال مواد و مخصوصاً موادیونی نظیر سدیم‌کلراید را معلوم می کند. یونهای سدیم و کلراید که در بلور توسط " نیروی الکترواستاتیکی - کولومبی " به یکدیگر جذب می شوند در درون آب به طور مجزا به هیچ وجه خصوصیت آب به عنوان یک حلال قوی را توجیه نمی کند. این خصوصیت و سایر خصوصیات غیرمنتظره آب مانند بالابودن نقطه جوش. ذوب. گرمای نهان تبخیر و ذوب. چگالی و غیره به نوعی پیوند بستگی دارد که به نام پیوند هیدروژنی مولکول ها وقتی به هم نزدیک می شوند نیروی و اندروالسی بین آنها زیادتر می شود. این نیرو بین مولکول ها وجود دارد و افزایش نیروی واندروالسی به خوبی در تبادل یونی آب بایونهای خاک قابل تفسیر می باشد. نقطه ذوب و جوش اجسام بر پایه همین نیروی واندروالسی با افزایش وزن مولکولی آنها افزایش می یابد. حال چنانچه این قاعده کلی در مورد آب به کار برده شود در این صورت نقطه ذوب آب ۰و۱ و نقطه جوش آن * ۸۰- خواهد بود. اینکه آب در ۶ ۱۰۰ +می جوشد ودر ۰۲ منجمد می شود دلیل قطعی آن است که نیروی قوی‌تر دیگری از نیروی حاذیه واندروالسی دخالت می‌کند که مولکول های آب را به هم پیوند می دهد. ۲-۰ پیوند هیدروژنی آب مولکول های آب پیوسته تمایل به تشکیل شبکه ای از مولکول ها دارند و این امر به علت قطبی بودن مولکول های آب می باشد که به صورت پیوند هیدروژنی بیان می شود. این پیوندها. باعث به هم پیوستن مولکول های آب به یکدیگر می‌گردند. در این پیوندها. هر اتم هیدروژن از مولکول آب. الکترون اکسیژن مولکول مجاور را جذب کرده و تشکیل یک شبکه پیوندی می‌دهد. ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۲۷ هه ۳ 7 ۱ ۳ 5 ۱0 05 ۲ ۲ شکل ۶- نمایش پیوندهای هیدروژنی آب در تعریف فوق حرکت اتمها در یک مولکول و مولکول‌ها. نسبت به هم نادیده انگاشته شده است. لیکن مدلهای حرکتی بدین نحو توصیف می‌شود که چندین پیوند هیدروژنی به واسطه حرکت. در یک زمان شکسته و پیوندهای دیگری تشکیل می‌شود و یا به عبارتی دیگر در هر مولکول کلیه حرکات انتقالی. چرخشی و ارتعاشی وجود دارد. طیف جذبی حاکی از حرکت ارتعاشی بین اکسیژن و هسته هیدروژن می‌باشد. در حرکت ارتعاشی سه حالت زیر وحود دارد: ۱- فاصله هر دو هیدروژن نسبت به اکسیژن کم و زیاد می‌شود. ۲- وقتی که هیدروژن اول نزدیک می‌شود هیدروژن دوم دور می‌شود. ۳- زاویه بین دو پیوند هیدروزنی با اکسیژن مانند دو اهرم کم و زیاد می‌شود. ۱- برخی تاثیرات بر روی خواص آب با استفاده از خاصیت پیوند هیدروژنی و قطبی بودن آب بعضی از مشخصه‌های آب را می‌توان تشریح کرد که از جمله ظرفیت حلالیت آب است. هنگامیکه ماده‌ای مانند سدیم کلراید |۸12۳ در آب حل شود. هریک از یونهای نمک فوراً به وسیله مولکول آب احاطه می‌گردند و در شبکه‌ای از پیوند هیدروژنی قرار می‌گیرند. در اثر خاصیت قطبی بودن آب کاتیون سدیم به طرف یون اکسیژن و آنیون کلر به طرف هیدروژن می‌رود و شارژ الکتر یکی باقیمانده در مولکول آب به طور جزیی. بار بین مولکول سدیم و کلر را خنثی می‌کند. فرم شبکه‌ای مولکول از نزدیک شدن دو یون سدیم و کلر جلوگیری می‌کند. این پدیده که دو مولکول را از هم دور نگه می‌دارد سبب موثر بودن حلالیت آب می‌شود. پدیده‌هائی همچون کشش سطحی و گرمای نهان با استفاده از خاصیت قطبی بودن آب نیز قابل توجیه می‌باشد. در کشش سطحی وقتی آب از لول موئین بالامی‌رود پیوندهای هیدروژنی به اتم اکسیژن دیوارهٌ لوله نزدیک می‌شود. به ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مثال چنانچه جنس لوله سیلیسی باشد به اکسیژن و510 پیوسته و با تشکیل پیوندهای هیدروژنی بعدی از لوله بالا می‌رود و آنقدر به سمت بالا کشیده می‌شود تا نیروی حاصل از پیوند هیدروژنی با نیروی وزن ستون مساوی شوند در مورد گرمای نهان می‌توان چنین بیان داشت که پیوند هیدروژنی بین مولکولها باید گسسته گردد تا مولکول آب از سطح خارج شود. همانطوری‌که ذکر شد چون هر مولکول آب با چهار مولکول آب مجاور خود پیوند هیدروژنی دارد پس خارج شدن مولکول آب از سطح با انرژی زیادی همراه است که این انرژی را گرمای نهان می‌نامند. باید توجه داشت که گرمای نهان یک مول از آب دو برابر موادی جون هیدروژن سولفید و آمونیاک است که این به علت پیوند هیدروژنی آب است. خواص آب خالص که در محاسبات فرآیندهای هیدروژئوشیمیانی وتصفیه آب در نظر گرفته می‌شود عبارتند از : : ۰ : ۰ 2 : ی ۱ ۱- خواص ترمودینامیکی مانند روابط بین فشار. حجم. درجه حرارت. گرمای ویژه و بالاخره انتالبی و . : :1 : 1 را را اج ار ۴ ۲- خواص فیزیکی و حرارتی مربوط به جریان سیالات و حرارت مانند گرانروی . چگالی و هدایت حرارتی. ۳- خواصی جون غلظت فعال یونی. هدایت الکتریکی. کشش سطحی. جون در مورد ساختمان آب اطلاعات کافی در دست نیست. بیشتر خواص آن به صورت نیمه تجربی محاسبه شده و در این محاسبات تجربی. آب خالص بدون گاز در نظر گرفته شده و چون ایزوتوپهای آن خیلی کم است این محاسبات برمبنای آب طبیعی است. ویژگیهایی چون دما و فشار و تغییرات گرمای ویژه با درجه حرارت و فشار را به وسیله تکنیک‌های گوناگون و یا با استفاده از روابط فشار و درجههٌ حرارت در حالتهای اشباع انجام می‌دهند و این روابط با استفاده از قوانین ترمودینامیکی و روابطی که برای انتالیی. انتروپی و حجم مخصوص وجود دارد. بدست امده است. اعداد مربوط به گرانروی. هدایت حرارتی. هدایت الکتریکی و کشش سطحی. اندازه‌گیری و ارائه شده است ولی دقت این اعداد از اعداد مربوط به فشار. درجه حرارت. انتالیی. انتروپی و غیره که دارای روابط ترمودینامیکی می‌باشند. |- ۳۲۹۵۱۷۷ 2- ۳۵۱۲۷ 3 11 4- 1651 ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳- فوائد استثنایی شناورماندن بخ در آب فاز جامد هر ماده‌ای از فاز مایع آن سنگین ترو دارای حجم کمتری می‌باشد ولی در مورد آب. یخ در روی آب شناور می‌ماند. این خصوصیت از خواص عجیب این ماده نسبت به همه مواد دیگر است. همین پدید عجیب است که حیات در کره زمین به صورتی به آن بستگی پیدا می‌کند. سرد شدن سیستم به معنی کم شدن انرژی جنبشی مولکولها و پراهمیت تر شدن نیروی جاذبهٌ بین مولکولها است. وقتی آبی را تا ۴ درجه سانتیگراد سرد نمایند. کاهش حجم یافته و جگالی آن افزایش می‌یابد. این روند فقط تا ۴درجه سانتیگراد ادامه دارد و از آن به بعد چگالی کاهش می‌یابد. درواقع آب ۴ درجه بیشترین چگالی را دارا است. چگونگی این موضوع در شکل ۷ نمایش داده شده است. واضح است که دانسیته با حجم نسبت عکس دارد. هر چه حجم مولی زیادتر شود دانسیته کمتر می گردد. دانستیه یخ حتی از آب ۱:۰ درجه هم کمتر است و به همین علت همیشه روی آب شناور می ماند. می دانیم که دما یا درجه حرارت یک جسم معیاری از تحرک و انرژی جنبشی مولکول های آن است هر چه این تحرک بیشتر باشد. دمای جسم نیز بیشتر است و بالعکس مولکول های آب در فاز مایع چون به حالت آزاد قرار گرفته اند می توانند در اثر کاهش دما تحت تاثیر جاذبه بین مولکولی به خوبی به هم نزدیک شوند. زیرا در اثر کاهش دما انرژی جنبشی مولکولها نیز کم می شود در دمای ۴ درجه این فاصله به طور نسبی به نزدیک ترین حد خود می رسد. وقتی دما از این هم کمتر شود. پیوند هیدروژنی تعیین کننده شده و مولکولهای آب از هم دور می شوند تا بتوانند بهترین فاصله را برای تشکیل پیوند هیدروژنی برقرار سازند. زیرا در این دما انرژی جنبشی مولکولها کاملاً کم است و به تدریج خاصیت تحرک‌پذیری بی‌اندازه خود را از دست خواهند داد. بنابراین مولکولها به آرامی خود را در جهت تشکیل پیوند هیدروژنی قرار می دهند ودر نتیجه کمی ازدیاد حجم پیدا می‌کنند و به همین علت است که فضای بین مولکول های آب در یخ بیشتر از حد انتظار می گردد. این مسئله برای ادامه حیات در کره زمین بسیار مهم است. اگر یخ از آب سنگین تر بود در فصل یخبندان قطعات یخ از بالا به پائین رفته و قطعات عظیم یخ حاصل می شد. و حجم بسیار زیادی از آب به صورت یخ در ته دریاها و دریاچه ها و رودها باقی می ماند و در نتیجه تغییرات شدید در آب وهوا ایجاد می شد. تبخیر کمتر و بارندگی کاهش می‌یافت و به علت کمبود بخار آب در فضا اختلاف دمای شب و روز بسیار زیاد می شد. اثر خاصیت تعدیل کنندگی دما توسط آب وحود نداشت. روزها به طور سوزانی گرم و شب بی اندازه سرد می گردید. جون آب به وفور دراطراف ما یافت می‌شود خواص عجیب آن عادی جلوه می نماید ولی در بررسی های هیدروژئوشیمیایی است که این خواص و اهمیت آن به طور گسترده ای مورد مطالعه و پژوهش قرار می‌گیرد. ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- [ ۱6 )م۲ 18۰026 04 18 . 18022 1۹020 1۹018 0 1016 2 10 8 زد 22 0 2 ما- 8 00 ی ۲ 0 8 0 90 80 70 60 50 40 30 20 1۵ 0 0- 20- 230- درجه حرارت(سانتیگراد) شکل ۷- تغییرات حجم مولی آب نسبت به دما در فشار یک اتمسفر ۱۳ 197 19:6 19:5 194 19.3 19:2 19.1 190 199 1 188 1 رک مت 18 18.5 18 183 18.2 181 10 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳- رسوبزایی آب آب شور حاوی نمک‌هائی است که در آب با مقادیر زیاد محلول نبوده و در بعضی از نقاط آبخوانها و سیسمتهای انتقال. آب به حالت فوق اشباع درآمده و در نتیجه تمایل به رسوبزایی از خود نشان می‌دهد. عمل رسوبزایی نخست در اثر نامنظمی سطوح بوجود آمده. سپس در اثر انتقال جرم و یا حرارت که موجب افزایش غلظت موضعی می‌گردد زیاد می‌شود. بدین ترتیب در جدار لوله‌های چاه‌ها و شبکه‌های انتقال و نیز مخازن جمع آوری آب لایه سختی به اسم ۱ 6[ رسوب می‌نماید. یونهایی که در شکل‌گیری رسوب ! دخالت دارند عبارتند از: کلسیم. منیزیم. سولفات. کربنات که البته یون بی‌کربنات نفش مهمی دارد. ترکیباتی که به صورت رسوب ظاهر می‌شوند عبارتند از : کلسیم کربنات (کلسیت). منیزیم همیدروکسید و کلسیم سولفات که به صورتهای انیدریت ؟ , 2280 ۰ همی‌هیدرات " 120] رنه و زیس؟ 21120 ,80م) دیده می‌شوند. حلالیت املاح در آب با افزایش درجه حرارت بسته به نوع املاح گاهی افزایش یافته و بعضی اوقات ۱-۴ ارزیابی رسوب‌زایی کلسیم کربنات آب محاسبه اشباع, تعادل و حد زیر اشباع‌بودن کلسیم کربنات آب. مبنی بر تعیین غلظت یون کلسیم. قلیائیت. 11 درجه حرارت و نیروی یونی. با کل مواد جامد محلول می‌باشد. غالبا درجه فوق اشباع یا زیر اشباع پارامتر فوق با شاخص اشباع لانژلیه توصیف می‌شود. این شاخص. از اختلاف ]۲۲ اندازه‌گیری شده و 15آم اشباع کلسیم کربنات محلول حاصل می‌شود. چنانکه این شاخص مئثبت باشد نشان‌دهنده فوق اشباع‌بودن کلسیم کربنات و رسوب‌زایی آن است و در حالیکه صفر باشد دلالت بر تعادل کلسیم کربنات و پایداری آب داشته و در صورت منفی بودن. کلسیم کربنات زیر اشباع و آب با ویژگی خورندگی ظاهر می‌شود. حالت فوق اشباع کلسیم کربنات آب باعث تشکیل رسوب در لوله‌های آبرسانی می‌گردد. ۲۱-۱۴ محاسبه مقدار 1 اشباع را می‌توان با بکاربردن عبارات تعادلی کلسیم کربنات محلول و هیدرولیز ثانوی کربنیک اسید. با دقت زیاد بصورت روابط زیر محاسبه نمود: و0 + ی ۲۹۲0 2 2 )0۱ [۲07] [ه] عمط 2 8 6[ 502 -| 16 -4 16 -3 ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- و0 + 1] 3 11۳0 2 ۰ )۲( ۱ ۲03 ] الا -ر [د 11۳0] َ با تقسیم‌کردن معادله ۱ بر معادله ۲ و مرتب نمودن آنها. روابط ۳ بدست می‌آید. ۰ 7 ی ۰ (۳- الف) زد 11۳0] [ 4هح] ش <[ ]]] : ۴ (۳- ب) مادام + زد 0ال)م +[ عهام عماام اثرات درجه حرارت و نیروی قابل محاسبه می‌باشد. لارسن " فرمول ,11 اشباع کلسیم کربنات آب را بصورت رابطه ۴ بیان داشته است. )۳۴( [۸118[1117] 1۵۵8 - [*۲2] 8 - با +۸ عی‌|]ا0 که غلظت یون کلسیم و قلیائیت آب برحسب میلی‌گرم در لیتر کلسیم کربنات محاسبه می‌شوند. ارقام مربوط به ثابت‌های ۸ و با و نیز لگاریتمهای کلسیم و قلبانیت در حدولهای ۱ آارائه شده است. جدول ۱-ثابت ۸ مربوط به‌اثر جدول ۲-ثابت ثا مربوط به‌اثر جدول۳- لگاریتم غلظتهای درحجه حرارت در ]]] اشباع 5 در ]011 اشباع کلسیم و قلیائیت | |] 7 ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- چنانچه آبی غلظت یون کلسیم آن ۲۰۰ با قلیائیت ۶۰ میلی‌گرم در لیتر کلسیم کربنات و مواد جامد محلول آن ۰میلی‌گرم در لیتر باشد ,1 اشباع کلسیم کربنات این آب در گرمای ۱۶ درجه سانتیگراد طبق رابطه زیر مساوی ۰ خواهد گشت. 5 ۱/۷۸ ۲/۳۰ ۹/۸۸ + ۲/۲۰ ام حال اگر 011 اندازه‌گیری شده ۹/۰۰ در نظر گرفته شود شاخص اشباع لانژلیه ۹-۸ - آ5.]. ۱+ بوده و آب فوق اشباع گشته و آب زیر اشباع و خورنده خواهد شد. آب خالص معمولاً صاف. بی رنگ. بی بو و دارای طعم مطبوع و مناسب می باشد. چنانچه مواد خارجی و معدنی با علل وجود کدورت در آب باید مشخص گردد تا نسبت به رفع آن از طریق تصفیه اقدام شود. - آب چاههای تازه حفرشده معمولاً مدتی گل آلود است که پس از برداشت آب به تدریج صاف می شود. - آب آشامیدنی برحسب توصیه سازمان بهداشت جهانی نباید بیشتر از ۵ واحد [آ1«کدورت داشته باشد. ۱-۵ کدورت آب! منشاء کدروت آب. مواد معلق مانند رس‌ها. سیلت. مواد معدنی و آلی. پلانکتونها و نیز موحودات میکروسکوپی می‌باشند. آبهای زیرزمینی عموماً فاقد کدورت بوده و بسیار صاف و زلال است. کدورت آبهای سطحی. به‌ویژه به |- 1۳۷ ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- آبهای سطحی راکد به رنگ آبی مایل به سیاه است و بالاخره کدروت ناشی از یوتریفیکاسیون. عموماً شیری رنگ است و رنگ آن مربوط به مواد محلول در آب است. و این پدیده عمدتاً مربوط به رشد جلبکها می‌باشد که با توجه به تغییرات رنگ جلبکها و مواد محلول نمی‌توان رنگ معینی را پیش بینی نمود. کدورت آب با قطر ذرات موجود در آن و وزن مخصوص آنها بستگی دارد. در شکل ۸ قطر مواد محلول. کلوئیدال و معلق بر حسب دو واحد میکرون و میلیمتر نشان داده شده است. همان‌طوری‌که در این شکل مشاهده می‌ شود ذرات با قطر کمتر از ۱ میلی میکرون را مواد محلول تشکیل می‌دهند و از ۱ میکرون تا ۱ میلی‌میکرون حالت کلوئیدال داشته که بوسیله مواد منعقد کننده یا کوآگولانت " باید ته‌نشین شوند و در حالت طبیعی زمان ته‌نشینی این مواد بیش از ۰ ساعت می‌باشد. قطر ذرات مواد معلق رسوبی از یک میکرون شروع شده و زمان ته‌نشست آنها حدود یک ساعت است. مواد معلق مواد کلوثیدال مواد محلول ."۱ میکرون قطر اندازه ذرات قطر ۴ ۶- - ۰ ه ۱۰ * میلی‌متر قابل ته‌نشینی ته نشین به وسیله مواد کواکولانت شکل ۸- رده‌بندی و دامنه اندازه قطر ذرات موجود در آب اندازه گیری کدورت آب براساس جذب نور و شدت عبور نور استوار است. در بررسی‌های هیدروژئوشیمیایی کدورت آب فقط به‌طور چشمی ارزیابی شده و علل وجودی آن مورد توجه قرار می‌گیرد. |- )0201 ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- روش استاندارد برپایه شمع جکسن " به‌عنوان یک چشمه نوری برنامه‌ریزی شده است. اغلب کدورت‌سنج‌های موجود در بازار غیراستاندارد بوده ولی از حساسیت کافی برخوردارند و به‌طور مقایسه‌ای عمل می‌کنند. از دستگاههای کدورت سنج. نفلومتر " مشهورتر بوده و واحد به‌کار گرفته شده در آن [11« است. در کدورت سنجهای جکسن از واحد []][ استفاده شده و طوری تنظیم شده‌اند که تقریباً هر دو واحد معادل هم می‌باشند. ۲-۵ سنجش کدورت آب به روش نفلومتری " در این روش اندازه گیری کدورت براساس شدت نور عبوری از نمونه آب. طراحی شده و از دقت کافی برخوردار است که باکدورت یک محلول سوسپانس استاندارد در شرایط مشابه نمونه آب. اندازه گیری می‌شوند. از پلیمر فورمازین " به‌عنوان یک محلول استانداردکدورت استفاده می‌شود و به‌عنوان استاندارد. مورد پذیرش بین‌المللی واقع شده است. تهیه و کاربرد آن بسیار آسان بوده و محلول ۴۰ واحدی آن تهیه می‌شود. کد روت سنج هایی که براساس نفلومتریک کار می‌کنند به ترتیب زیر عمل می‌کنند و عوامل زیر در آن دخالت دارند. الف - عوامل مزاحم -کدورت شیشه جانمونه‌ای. حبابهای هوا و رنگ باعث پخش نور شده و مقدار حقیقی آن‌را به‌دست نمی دهد. ب - دستگاه کدورت‌سنج نفلومتریک " این دستگاه از یک نفلومتر با یک چشمه نوری با زاویه تابش ۹۰ درجه نسبت به یک آشکارساز " نوری دقت این دستگاه تا کمتر از ۰/۰۲ واحد کدروت بوده و از ۰ تا ۱۰۰۰ واحد [آ]« را مستقیماً اندازه گیری می‌کند. چشمه نوری -این چشمه شامل یک لامپ تنگستن با شدت نور ۸۵ تا ۱۰۰ درصد ولتاژ می‌باشد. فاصله نوری - فاصله نوری در این دستگاه حداکثر ۱۰ سانتیمتر است. -‏ زاویه تابش نوری ۹۰ درجه است. حداکثر کدورت ۱۰۰۰ واحد []] ۱۷ می‌باشد. برای سل نمونه آب. شیشه شفاف بدون خش به‌کار گرفته شده است. پ - تهیه معرفهای استاندارد آب مقطر شفاف باکدورت صفر محلول سوسپانسیون مادر" 67ع ۱ -2 ع[ 0 30180( -| 3 4 00ع ۱ -3 1 -6 7 ]1۳1۵1 160۵10616 -5 5 580211010 1006 -7 ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ یک گرم سولفات هیدرازین 112504 «(2 ۸11) را در یک بالن ژوژه در آب مقطر حل کرده. حجم آن به ۰ میلی‌لیتر رسانده شود. ۲ ۱۰گرم هگزامتیلن تترامین 112(0074) را در ۱۰ میلی‌لیتر آب مقطر حل کرده و به حجم ۱:۰ میلی‌لیتر رسانده شود. حال در یک بالن ژوژه |1۷ ۰۱۰۰ پنج میلی‌لیتر از محلول ۱و پنج میلی‌لیتر از محلول ۲ را باهم مخلوط کرده و باید تا ۲۴ ساعت در حرارت ۳۴ + ۵ نگهداری نمود. سپس به حجم رسانده شود.کدورت محلول حاصل مساوی [7]آ]« ۴۰ می‌باشد. ضمناً محلول فوق هرماهه باید تهیه گردد. ت‌- تهیه محلول‌های استاندارد سوسپانسیون کدورت : ۱۰ میلی‌لیتر از محلول []]۴۰۲ را در ۱۰۰ میلی‌لیتر آب مقطر حل نموده و با رقیق کردن محلولهای استاندارد با غلظت مختلف برای تهیه منحنی واسنجی به‌کار برده می‌شود. 3 در ۸ محاسبه - 7717+ واحد کدورت ۸ ]۱1 محلول نمونه 9 حجم آب نهایی نمونه پس از رقیق‌سازی (میلی‌لیتر) ۲ حجم اولیه آب نمونه قبل از رقیق‌سازی (میلی لیتر) جدول ۴- 777 در غلظتهای مختلف وجود عوامل خارجی نظیر : مواد معلق. مواد محلول رنگین آلی. معدنی و میکرواورگانسیم ها باعث ایجاد رنگ ظاهری آب می‌گردند که معمولاً با روشهای تصفیه ته نشینی و گذراندن آب از صافی مناسب. رنگ آب به حالت طبیعی و اولیه در می آید. آب خالص بی رنگ است و در حجم زیاد. آبی کم رنگ به نظر می‌رسد. مقّدار بسیار کم آهن در آب ایجاد رنگ زرد و قرمز و مقدار کم مس ایجاد رنگ آبی می‌نماید. آبهای حاوی آلودگیهای صنعتی می‌توانند طیف وسیعی از مواد رنگی ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ : رنگ آب معمولاً برحسب واحد هیزن که همان مقیاس پلاتین -کٌبالت است بیان می‌شود. طبق استانداردهای می‌باشد. برای سنحش از رنگ‌های مقایسه‌ای استاندارد و دستگاه رنگ سنج استفاده می‌شود. طرز کار بدین ترتیب است که ۰ میلی‌لیتر از آب را در یک لوله نسلر وارد نموده و با محلولهای استاندارد مقایسه می‌شود. چنانچه رنگ نمونه مورد آزمایش بیش از رنگ استاندارد باشد با آب مقطرء رقیق نموده و ضریب رقت منظور می‌شود. درصورتی‌که کمپراتور 111 در دسترس باشد با استفاده از دیسک ۱5۸ رنگ آب موردآزمایش مشخص می‌شود. رنگ آب به علت وجود یونهای فلزی. مواد آلی. پلانکتونها و یا ناشی از اختلاط با مواد خارجی و معدنی می‌باشد. میکروارگانیزمهای گیاهی و یا حیوانی در شرایطی که محیط با زندگی آنها مناسب باشد در آب تکثیر پیدا کرده و آب را رنگهای ظاهری آب در اثر وجود عوامل خارجی. مواد معلق. مواد محلول رنگین آلی. معدنی و پلانکتونها بوجود می‌آیند و اینگونه رنگها در اثر گذراندن آب از صافی و یا گریز از مرکز حذف و یا ته‌نشین می‌شوند. رنگ حقیقی آب رنگی است که پس از عبور از صافی مناسب و یا گریز از مرکز طبیعی باقی بماند. بطور معمول اندازه گیری رنگ آب. بعد از ته‌نشین‌شدن موادی که رنگ ظاهری آب را بو جود آورده‌اند. صورت خواهد گرفت و حداکثر کدورتی که در موقع اندازه گیری رنگ در آب می‌تواند وجود داشته باشد ۵ واحد کدورت است و تر جیح داده می‌شود که این مقدار را به ۱ واحد کدورت برسد. - روش مقایسه چشمی برای اندازه گیری رنگ آب الف - وسابل مورد نیاز : - لوله نسلر ۵۰ میلی‌لیتری به تعداد ۱۰الی ۱۲عدد - درپوش لاستیکی به تعداد لوله‌های مزبور - یک عدد بورت ۲۵ سانتیمتر مکعب با یکسری پی‌پت مناسب - دستگاه مقایسه رنگ [- 0 ۳: -------- صفحهٔ بعد -------- ب - تهیه محلول مقایسه‌ای مقدار ۰ گرم پتاسیم کلرید پلاتینات (م |11 د؟ا) که معادل ۰ گرم پلاتین است و مقدار اگرم کبالت کلرید (20 611 . و [-)0))) هرکدام را در یک شیشه ساعت بطور مجزا توزین کرده و بعد از اینکه روی شیشه ساعت با مقدار کمی آب مقطر حل گردید وارد یک بالن مدرج یک لیتری نموده و سپس ۰ میلی‌لیتر کلریدریک اسید به آن افزوده و حجم آن با آب مقطر تا یک لیتر رقیق شود. هیزن! ایجاد می‌گردد. پ - تهیه رنگهای استاندارد در لوله‌های نسلر مقادیر زیر از محلول مقایسه فوق بترتیب ریخته و با آب مقطر به حجم ۵۰ میلی‌لیتر رقیق شود. جنانجه در لوله با دقت با درپوش لاستیکی بسته شود. می‌توان آنها را در تاریکی تا یک ماه نگهداری نمود. جدول ۵- رنگهای استاندارد هیزن مقدار محلول مقایسه رنگ واحد میلی لیتر هیزن 7/۵ ۵ ۱ ۱۰ ۲ ۳۰ ۳ ۳۰ ۴ ۴۰ ۵ ۵۰ ۶ ۶۰ ۷ ۷۰ ت - روش‌کار ۰ میلی‌لیتر از نمونه آب مورد آزمایش را در یک لوله نسلر وارد نموده و با محلولهای استاندارد مقایسه شود. رنگ نمونه‌ای که هم‌رنگ لوله مقایسه است یادداشت می‌گردد. جنانجه رنگ نمونه مورد آزمایش بیش از ۷۰ واحد باشد. 0 -ا| ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۵ بوی آب بوی آب یک عامل اثر گذار بر کیفیت آب شناخته شده است و استفاده از آب در مصارف شرب و صنایعی مانند تهیه مواد غذایی. نوشابه سازی. داروسازی باید بدون بو باشد. بیشتر مواد معدنی و أّلی در آب تولید طعم و بو و پاره‌ای از انها فقط طعم و برخی هم بو و مزه تولید می‌کنند. بوی آب به عنوان عامل هشدار دهنده آلودگی آب بوده و سلامتی انسان راتهدید می‌کند. آب آشامیدنی در هر شرایطی باید بی بو و بی مزه باشد. تشخیص بوی آب منحصرا با استفاده از حس شامه انسان مشخص می‌گردد. با سنجش بو می‌توان به توصیف کیفی آب پرداخت. روش "عدد آستانه‌ای بو" برای تشخیص شدت بو بکار می‌رود که اساس اندازه گیری آن حدود بو می‌باشد. آبهای معدنی را می‌توان با استشمام گروه‌بندی کرد. بوی گوگرد در سیستمهای تصفیه آب و فاضلاب و سپتیک تانکها. ناشی از فعالیت میکروارگانیزمهای کاهش سولفات ! است. بوی ناشی از گازهای معدنی, آلی. خاک. لجن. مواد فنلی. فراورده‌های نفتی و غیره ممکن است در آب وجود داشته باشد. که در این صورت برای حذف هر کدام به روشهای استاندارد باید عمل شود. سنجش بو در مرحله اول بوی آب مورد آزمایش را با بوی استاندارد آزمایشگاهی مطابقت ونوع تقریبی آن را مشخص می‌نمایند. در مرحله بعد آب مورد آزمایش را با کمک آب بدون بو رقیق نموده تا آبی بدست آید که بوی آن محسوس نباشد. میزان رقت. نماینده تعداد بو منظور خواهد شد. شخصی که بو یا مزه را آزمایش می‌کند باید از حساسیت لازم و سلامت بویایی برخوردار بوده و قبل از اندازه گیری از استعمال سیگار یا خوردن غذا و استفاده از عطریات خودداری کند. لازم است آزمایش در یک فضای بدون بو صورت گیرد و در صوت لزوم از طریق هواکش. هوای تازه که از بین صافی کربن فعال عبور کرده. وارد اطاق شده و دما و رطوبت محیط ثابت نگاه داشته شود. برای اندازه‌گیری دقیق تعداد ۵ نفر عضو پانل یا بیشتر انتخاب می‌شوند. اشخاصی که بو را اندازه‌گیری می‌کنند. نمونه‌ها را تهیه نکرده و از درجه رقت نمونه نباید آگاه باشند. لازم است قبلا آزمایش کنندگان با روش اندازه‌گیری آشنا شوند. معمولا ابتدا رقیق ترین نمونه‌ها ارایه می‌شود تا در اثر استشمام بوهای غلیظ خستگی در تشخیص بو بوجود نیاید. نمونه نبایستی حین اندازه‌گیری بیش از ۱درجه سانتیگراد از حرارت مورد نظر تغییر نماید. قبل از اندازه‌گیری. آزمایش‌کننده با بوهای استاندارد مانند بوی خاک. کیک. کلر و غیره آشنایی پیدا نموده تجربه و تبحر لازم را کسب نماید. 1۵0۵۵110 عاهااناه5 -۱ ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- انداز ه گیری رقم بوی استانه‌ای رقم بوی آستانه‌ای یا 701 عبارت از رقیق ترین نمونه بدون بو می‌باشد. آب بدون بو باعبور دادن آب مقطر از لایه در هر آزمایش ابتدا حجم. نمونه با آب بدون بو به ۲۰۰ میلی لیتر رسانده شود. عمل رقیق سازی ادامه یافته و 1071 هر رقت طبق جدول ۵ یادداشت گردد. ارقام ۷ از معادله زیر قابل محاسبه می‌باشد. 5 ۲۳ - ۸+ ۸ ٩‏ میلی‌متر نمونه میلی‌لیتر آب بدون بو وسایل مورد نیاز برای اطمینان باید کلیه وسایل مصرفی با آب بی بو و مایع ظرفشوئی بدون بو شسته شود و با سولفو کرومیک اسید تمیز شوند. کلیه وسائل شیشه‌ای دهانه گشاد بوده و از درپوشهای لاستیکی استفاده نشود. طرز تهیه آب بی بو اگر آب مقطر زیادی در دسترس باشد. بهتر است طبق شکل آن را از صافی دذغال اکتیو عبور داده و بدین ترتیب آب بی بو برای رقیق کردن تهیه نمود. ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- روش کار الف - ابتدا حجم مناسبی از آب مقطر در یک ارلن‌مایر ریخته و سپس نمونه مورد نظر به آن اضافه شود. باید توجه نمود که پیپت نمونه. با لبه یا گردن ارلن‌مایر تماس حاصل ننماید. محلول را تکان داده تا کاملا مخلوط گردد. برای تعیین دامنه تقریبی 101 مقادیر ۲۰۰ ۵۰: ۱۲و ۲/۸ میلی لیتر از نمونه در ارلن مایرهای جداگانه ۰ میلی لیتری که دارای در پوشش شیشه‌ای و حاوی آب بدون بو می‌باشد ریخته و حجم آن به ۲۰۰ میلی لیتر شود. محلول مبنا و آبهای رقیق شده تا رسیدن به حرارت مورد نظر گرم گردد. ب - ارلن مایر حاوی آب بدون بو تکان داده شده. برای استشمام بخار حاصله. در ارلن مایر برداشته شود. به همین تر تیب نمونه‌های دارای آب با حداقل بو آزمایش می‌شود. اگر در این محلولهای رقیق شده. هنوز بو قابل استشمام باشد. محلولهای با رقت بیشتر تهیه گردد. اگر بو استشمام نشد. روش بالا با استفاده از نمونه‌های دارای غلظت بیشتر آب بودار. تکرار شود. این عمل آنقد ادامه یابد تا بو به خوبی قابل استشمام باشد. پ - با توجه به نتایج به دست آمده از آزمایش اولیه. با استفاده از جدول ۵ مجموعه‌ای از آبهای با رقتهای مختلف حدول ۶- رقتهای مختلف برای شدت بوهای مختلف حجم نمونه‌ای که از آن اولین بو استشمام شده است| حجم‌هایی که تا ۲۰۰ میلی لیتر رقیق شود ۲ ۳۲: ۷: اگر بو در اولین آزمایش در ارلن مایر دارای ۵۰ میلی‌لیتر از نمونه استشمام شود فلاسکهای دارای ۵۰. ۳۵ ۵ ۱۷و ۱۲ میلی‌لیتر از نمونه تهیه گردیده و با آب بدون بو به حجم ۲۰۰ میلی‌لیتر رسانده شود. ردیف‌بندی بالا باتوجه به درجه حساسیت احساس بوی آزمایش‌کنندگان ضروری می‌باشد. ۲ یا ۳ محلول شاهد در سری‌هایی که انتظار بو می‌رود. بدون اطلاع آزمایش کننده. در نمونه‌ها اضافه گردد. به آزمایش‌کننده آموزش داده شود تا هر بار به نوبت با شروع استشمام از رقیق ترین نمونه. محلول شاهد را بو نماید تا زمانی که بو به ت - مشاهدات اخیر با تاکید بر اینکه بویی از ارلن مایر استشمام شده است یا خیر ثبت خواهد شد. اگر نتیجه آزمایش تا ۲۰۰ میلی‌لیتر رقیق شده به صورت زیر باشد. نمونه ۲۵ میلی‌لیتری قابل قبول است. ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ملورنوه |۱۲ ۷۰ ۳۵ ۳۵ :۱۵ اب ا ]۱۰۱۱۳۱ ث - اگرلازم باشد می‌توان نمونه‌های با رقت بیشتر از جدول ۵ تهیه نمود. نمونه‌های حد واسط ۲۰ میلی‌لیتری تا ۰ میلی‌لیتر با آب مقطر رقیق شود. این محلولهای رقیق شده برای تعیین 7011 مورداستفاده قرار می‌گیرد. رقم به دست آمده در عدد ۰ ضرب شده تا برای محلولهای حدواسط تصحیح گردد. ج - محاسبه: عدد 700 نسبت رقتی است که بو درآن قابل استشمام باشد. در مورد اخیر اولین بوی قابل استشمام موقعی رخ می‌دهد که نمونه ۲۵ میلی‌لیتری تا ۲۰۰ میلی‌لیتری رقیق گردد بنابراین ‏ 107 برابرست سک با عدد ۸می‌باشد. جدول ۶ لیست 707 را بر حسب رقت‌های مختلف نشان می‌دهد. حدول ۷- [1)(۳ در رقت‌های مختلف .۳ ۷ ۲ ۱۷ ۱۳۰ ۱/۴ ۸/۳ ۲۴ ۱۰ ۲ ۵7۷ ۳۵ ۱۰۰ ۲ ۴ ۵۰ ۷۰ ۳ ۳/۸ ۷۰ ۵۰ ۴۶ ۲ ۱۰ ۳۳ ۸ ۱/۴ ۱۴۰ ۱۷ ۱۲ ۱ سه کمترین ۷ قابل گزارش رقم عدد یک است. در این حالت ارلن مایر بودار ارلن مایری است که حجم نمونه تا ۰ میلی‌لیتر رقیق شده باشد. هرگاه بویی در این غلظت استشمام نشود. به جای 107 عدم استشمام بو یا ۸10۸ گزارش می‌شود و گاهی نتایج غیرعادی نیز رخ می‌دهد. غلظت‌های کم را می‌شود مثبت محسوب و غلظتهای زیاد را منفی تلقی نمود. در چنین مواردی 1010 بعد از بروز نتایج غیرعادی گزارش می‌شود. که در آن : - بدون بو حد استانه + دارای بو ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- گاهی ممکن است ارلن دارای بوی باقیمانده بوده و یا سهواً آلوده شده باشد. برای افزایش دقت آزمایش. عمل استشمام آنقدر ادامه یابد تا آخرین فلاسک دارای علامت منفی درواقع آب بدون بوی شاهد و با اینکه گزارش علامت مثبت. مربوط به یک نمونه آلوده باشد. روشهای آماری مناسب برای محاسبه محتملترین 701 میانگین به کار برده می‌شوند که معمولاً روش متوسط آماری در اغلب مواقع قابل استفاده می‌باشد. وجود املاح حتی به مقدار کم در آب ایحاد مزه و تغییر طعم می‌نماید. وحود ترکیبات معدنی در آبهای مختلف مزه‌های گوناگون ایجاد می‌نماید ولی مواد آلی گیاهی و حیوانی مزه آب را تغییر داده و معمولاً موجب طعم بد آب می‌گردند. تشخیص طعم آب منحصراً با استفاده از حس ذائقه انسان میسر است. چهار طعم اصلی را که شور. شیرین. تلخ و ترش است. می‌توان به سادگی مشخص نمود. در جدول ۷ به طور خلاصه طعم مواد آمده است : حدول ۸- مزه و طعم آب سس سس ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- - تعییه طعم آب طعم و مزه آب بستگی به حس چشایی و ذائقه افراد دارد. ممکن است تلخ - تند و تیز - شور و یا شیرین باشد. طعم برای شناسایی آن مقداری از آب را در دهان قرار داده با مزه‌مزه کردن آب. طعم و مزه از طریق م رکز احساس. درک می‌شود. سپس با تجزیه و تحلیل نتیجه چشایی. نسبت به نوع طعم اظهارنظر می‌گردد. سه روش جهانی برای ارزیابی طعم آاب. توصیه شده که با قراردادن نمونه اب در دهان و تشخیص جشایی ان. نتبحه گزارش می‌شود. - ارزیابی میزان طعم ۲ ۸اه - بررسی طعم ۳۸۲ طعم استانه‌ای (۳11) قدیمی‌ترین روش است که امروزه متداول بوده و برای تعیین و تشخیص مرزه اب. بعد از مراحل تصفیه و پاکسازی آب. صورت می‌گیرد. با این روش. آب تصفیه و توزیع شده. با شرایط استاندارد تطبیق داده می‌شود. روش ارزیابی میزان طعم (11۸) برای تعیین طعم آب و تشخیص دادن مصارف آن است با این روش. قابل قبول بودن مصارف روزانه تعیین می‌گردد. روش بررسی طعم (1۳۸) برای تعیین مزه‌های مختلف و گوناگون یک نمونه آب است. توجه شود که آزمایش تعیین طعم و مزه آب. بر روی آبی انجام می‌گیرد که سالم. پاک و تصفیه شده. باشد بدیهی است که در مورد پساب فاضلابها و آبهای آلوده که دارای انواع باکتری - ویروس - تخم انگل - مواد آلی و شیمیایی مضر بوده. آزمایش طعم. پس از تصفیه و سالم‌سازی بعمل خواهد آمد. بلحاظ اهمیت روش (۲77) ذیلاً شرح داده می‌شود. - آزمایش طعم آستانه‌ای ۲۲۲ در این روش بلحاظ کمی. «طعم قابل تشخیص آب» اندازه گیری می‌شود. بدین ترتیب که طعم آب مورد آزمایش با آب 1 ۹ 3۵1۱۵۶ ۳1۵۵۲ -2 1 مل[ 1۳6۹0 ۳1۵۷۵۲ -| 3- ۳1۵۷۵۲ ۳۲۵۲۵ ۸۶۹۵|۷۵ ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- رقیق‌کردن. استفاده می‌شود. "میناء است که توسط آن کاملاً ب نمونه به میلی لیتر ب رقیق‌کننده (مبنا) به میلی لیتر هنمای عدد طعم آستانه‌ای می‌با جدول حجم نمونه ام (۸) ۳:۰ :۱ ۷۰ ۵ ۳۵ ۳۵ ۱۷ ۱۲ ۸ ۶ ۴ ۳ ۲ ۱ مقایسه می‌گردد. عدد طعم آستا اختلاف طعم آب. قابل درک م شد. ۹- راهنمای عدد آستانه‌ای طء حجم آب رقیق‌کننده |1۳ (مبنا) 7 ۱۰۰ ۱۳۰ ۱۵۰ ۱۶۵ ۱۷۵ ۱۸۳ ۱۸۸ ۱۹۲ ۱۹۴ ۱۹۶ ۱۹۷ ۱۹۸ ۱۹۹ ۳۸ نهای "۲ (1۳777) معرف. بیشتر, 8 +۱ ۸ ۳ آب عدد طعم آستانه‌ای ۳7 ۱ ۲ ۳ ۴ ۶ ۸ ۱۲ ۱۷ ۳۵ ۳۳ ۵۰ ۶۳۷ :۱ ۳۰ ۳۹ ۳۳۵۵1010 ۲1۸ > - |- ۳1۵۷۵۳ 7 -------- صفحهٔ بعد -------- الف - رو ش‌کار - انتخاب افراد آزمایشکننده ابتدا افراد داوطلب برای تشخیص. طعم چشایی آب انتخاب می‌گردد. باید توجه نمود که اشسخاص غیرحساس نمی‌توانند طعم واقعی آب را تعیین نمایند. کسانی که حساسیت و با سرماخوردگی دارند. قادر به تشخیص حفیقی طعم آب نمی‌باشند. یک گروه ۵ نفره یا بیشتر که دارای شرایط خاص بوده. و آشنایی به روش آزمایش دارند. بعنوان هش آزمایش‌کننده. انتخاب می‌شوند. بدیهی است که افراد هیئت. نباید از وضعیت آب نمونه و عدد رفت. قبل از آزمایش. اطلاع داشته باشند. - اختصاصات نمونه آب به هریک از اعضای آزمایش‌کننده. هیئت. نمونه بیشترین غلظت آب (آبی که رقیق نشده) داده می‌شود. تا آزمایش چنانچه افراد در مورد طبقه‌بندی طعم آب. از نظر ترکیبات کلروفنولیک. گیاهی. خاکی و شیمیایی آب. دارای تجربه کافی باشند. زودتر به نتیجه می‌رسند. - آزمایش مقدماتی برای تعیین تقریبی عدد 1۳۲7 مقدار ۴. ۰۱۲ ۵۰و ۲۰۰ میلی‌لیتر از نمونه آب را در بالن ژوژه ۳۰۰میلی‌لیتری وارد کرده. با آب مبنا هریک تا حجم ۲۰۰ میلی‌لیتر رقیق شود. (جدول ۸). سپس به آرامی آب تکان داده شود. در بالن ژوژه دیگری فقط آب مبنا ریخته شده. و برای مقایسه در مقابل هر نمونه آب قرار می‌گیرد. هنگام آزمایش دمای یکسان در نظر گرفته شود. نمونه‌ها بطور یکنواخت در ظروف آزمایش ریخته شده. اول نمونه آب غلیظ و به ترتیب تا رقیق‌ترین نمونه. در ردیف قرار داده و آزمایش شود. اگر طعم آب در این سری تعیین شد. در این صورت یک نمونه آب به مقدار متوسط. یعنی ۲۰ میلی‌لیتر انتخاب شده و با آب مبنا تا ۲۰۰ میلی‌لیتر رقیق گردد. این نمونه برای تعیین طعم آستانه‌ای آب انتخاب شده و در عدد |1۲17 ضرب می‌گردد و برای تصحیح رقت متوسط در عدد ۱۰ ضرب می‌شود. در صورتیکه باز هم طعم و مزه آب در نمونه آبی که بیشترین رقت را دارد. تشخیص داده نشد در این صورت آزمایش. با غلظتهای بعدی نمونه. تکرار می‌گردد. ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- تعیین ۲۷۲ روش کار در ارتباط با نتیجه آزمایش مقدماتی می‌باشد. برای تعیین ۷ با استفاده از حدول ۹ یک سری آب رقیق شده (مبنا) بعنوان راهنما تهیه شود. معمولاً ۷ نمونه و یا بیشتر آماده می‌شود سپس آزمایش‌کننده‌ها و افراد هینت. مزه‌های مختلف را با آب مبنا نسبت به یکدیگر آزمایش می‌کنند. مشابه آزمایش مقدماتی نمونه‌ها به ردیف افزایش نسبت رقت. قرار داده شود. درجه حرارت آب مورد آزمایش حدود ۱ ۱۵ درجه سانتیگراد. انتخاب گردد. دمای آب نمونه‌های رقیق شده. باید یکسان باشد. هر نمونه باید با آب مین ردیف شود و به ترتیب غلظت پشت سرهم قرار داده شود. آزمایش‌کننده. نمونه را یکی پس از دیگری در دهان قرار داده و مناسب‌ترین را تعیین می‌کند برداشت ممّدار آب چشیدنی. دلخواه بوده و نباید خورده شود. و بلافاصله با آب مبنا آزمایش شده. نتایج گزارش می‌شود. توجه شود که آزمایش‌کننده. نباید از کیفیت آب اولیه. اطلاع داشته باشد. آزمایش‌کننده با کمترین مقدار غلظت نمونه آب. آزمایش را شروع نموده و به تر تیب هنگامیکه مزه آب تشخیص داده شد. آزمایش متوقف می‌گردد. رقیق‌نمودن آب برای تعیین ۲17 حجم نمونه آبی که طعم آن ابتدا احساس شده (میلی لیتر) ۷ ۳۵-۲۵ ۵ ۷ ۲۵-۱ ۸-۶ - ۲۵-۱۷-۱۲ ۵۰-۳۵ ۱۲ ۸-۶-۴-۳ ۲۹ بین ارقام فوفق مینست حهه علامت منفی نتیجه منفی و علامت بعلاوه. مثبت بودن نتبحه را نشان می‌دهد. ۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- عدد آستانه‌ای طعم. نسبت رقت نمونه آب است که در آن طعم و مزه آب قابل تشخیص باشد. در آزمایش فوق ۵میلی‌لیتر از آب نمونه که تا ۳۰۰ میلی لیتر رقیق شده. دارای طعم قابل تشخیص است. بر طبق جدول #۸عدد آستانه‌ای ۸ را شامل گردیده اگر عدد استانه ۱ شود در این صورت آب بدون طعم خواهد بود. درجه حرارت آب تابع محیط خارج بوده و تغییر می‌نماید. در مورد آبهای زیرزمینی که معمولاً از عمق ۲تا ۱۵ متر به پائین دارای درجه حرارت نسبتاً ثابت بوده. و تغییرات آن کم است اندازه گیری درحه حرارت آب برای سنحش گازهای محلول آب اهمیت داشته و معمولاً در محل نمونه‌برداری انجام می‌گیرد. و سیله اندازه گیری تر مومتر حیوه‌ای است که به سادگی درجه حرارت را نشان می‌دهد. و ممکن است از ترمومترهای الکتر یکی برای اندازه‌گیری تغبیرات درجه حرارت نسبت به تغییر عمق و یا زمان اندازه‌گیری استفاده گردد. ترمومترهای الکتر یکی همراه با دستگاه ثبات. برای اندازه گیری تغییرات در جه حرارت نسبت به تغییر محل و با زمان اندازه‌گیری استفاده می‌گردد. ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ فهرست منابع و مأخد ۱ علوی علی‌اکبر. ۱۳۴۹ «آنالیز عملی آبها شرب. کشاورزی. صنعت» سازمان آب منطقه‌ای تهران ۲ دکتر «روحی لاریجانی مسعود. امینی حسام» شیمی معدنی -آلی 0 ۷۷۸۵۲8 ۵۴۳ ۳۸۵/۲۲۸10 7۵ ۲۵۳ ۱/100۹ ۱۹۲۸۵۳۲0۸۵ ۳ - ۸۷۷۷۷۸ -۸۳۸ ,1992 ۱۷/۸۹718۷۷۸ ۳۸ ,]0508/0 ,1982 1۸۵۳۲۵8006۲ 1۸7/5۲۲ ۱۷۷۸78 ٩17۷5۷۹5 1988 1789600 - 0‏ 1۷آبآهتا0 ۷/۸75 01۹۳05۸ ۲ 15۸۹/8۲ 801۷55۸6 ۷۷۸۹718/۸7 ,800۷ ۵ ۱۷۳1۸۳ ۳۲ 32 4 5 6