سازمان برنامه و بودحجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودحجه کشور ۰ چم + مه راهنمای اجرای توئل‌های انتقال آب آخرین ویرایش: ۱۳۰۴/۱۰/۰۹ : معاونت فنی, امور زیربنایی و تولیدی وزارت نیرو ْ ِ دفتر توسعه نظام‌های فنی. بهره‌برداری و ْ آمور نظام فنی و اجرابی ی ْ دیسپاچینگ برقابی ؛ ْ 1330۳ یی ْ ُ ۱۳۰۴ ْ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بخشنامه به دستگاههای اجرایی، مهندسان مشاور و پیمانکاران : شماره 653314 1404/ : تاریخ 1404/12/06 صفحه 1 از 1 :ش ش8893583 سازمان ربانهم و بودهج کشور ریاست جمهوری رئیس ساز مان به (استناد ماده34) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور و تبصره (ذیل بند3 - 1 )ه ماد(4) « سنند نظنام ننی واجراینی یکپارچه کشور»، موضوع تصویب نامه شماره40544/ت63719ه منور06 / 03 / 1404 هیئن ویینران ؛ ضنابهه پیوسن بنا مشخصات ییر ابالغ در و«سامانه نظام ننی و اجرایی کشور» به نشانی منتشر می شود: :رونوشت معاونت حقوقی ریاست جمهوری- سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسالمی ایران امور حقوقی قوانین و مقررات مرکز روابط عمومی، امور بین الملل و مدیریت دانش دبیرخانه مرکزی سازمان عنوان : راهنمای اجرای تونل های انتقال آب شماره ضابطه: 887 نوع :ابالغ راهنما (به استنا د بند9 2 ماده (1) سند نظام ننی واجرا یی یکپارچه کشور) حوزه شمول: همه قراردادهای جدیدی که ای محل وجوه عمومی ویا به صورت مشارک عمومی- خصوصی منعقد می شوند. تاریخ اجرا: 01 / 04 /5 140 (مهل بین تاریخ ا بالغ و تاریخ اجرا، به اس تناد بند3 - 3 ( ماده4 ) سند نظام ننی واجرایی یکپ ارچه کشور و به منظور اتخاذ تمه یدات الیم برای اجرای ضابهه و مالحظات ا رجاع کار می)باشد متولی تهیه، اخذ بازخورد و اصالح: دبی رخانه طرح«طرح تهیه ضوابط و معیارهای ننی استاندارد آب» مستقر در ویارت نیرو مرجع اعالم اصالحات: امور نظام ننی واجرایی سایمان برنامه و بودجه کشور مفاد این ،بخشنامه برای قراردادهایی که قبل از تاریخ اجرای آن منعقد شده،اند در صورت توافق طرفین ،قرارداد قابل استفاده .است سیدحمید پورمحمدی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصﻼح مدارک فنی :خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی معاونت فنی، امور زیربنایی و تولیدی سازمان برنامه و بودجه کشور ، با همکـاری دفتـر توسـعه نظام های فنی، بهره برداری و دیسپاچینگ برقابی- شـرکت مـدیریت منـابع آب ایـران- وزارت نیـرو و بـا اسـتفاده از نظـر کارشناسان برجسته در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور مبادرت به تهیه ایـن نشـریه کـرده و آن را برای استفاد ه به جامعه.ی مهندسی کشور عرضه نموده است نظر به تخصصی بودن موضوع، مسئولیت مطالب تهیه شده، تفسیر و اصﻼح آن با مجموعـه مـرتبط در وزارت نیـرو می باشـد . طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور، دریافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصﻼحی در مـورد ایـن ضـابطه بـوده و اص ﻼحات ﻻزم را امور نظام فنی و.اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور اعﻼم خواهد کرد با وجود تﻼش فراوان، این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط های مفهومی، فنی، ابهام، ایهام و اشکاﻻت موضوعی نیسـت از این رو، از شما خواننده ی گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشـکال فنـی، مراتـب را مـنعکس فرمایید. کارشناسان مربوط نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشـت. پیشـاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می.شود نشانی برای مکاتبه تهران، میدان بهارستان، خیابان صفی علی شاه - مرکز تلفن ١٧٢٣٣ سازمان برنامه و بودجه کشور، امور نظام فنی و اجرایی Email: web: طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور تهران، خیابان فلسطین شمالی، پایین تر از زرتشت، کوچه پرویز روشن، پـﻼک ٧٢ – شـرکت مـدیریت منـابع آب ایـران– دفتر توسعه نظام های فنی، بهره برداری و دیسپاچینگ برقابی– :تلفن ١٦٢٠٨٦٣٤١٢٠ و ٩٨٢٠٨٦٣٤١٢٠ Email: web: waterstandard. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی پیشگفتار سازمان برنامه و بودجه کشور به عنوان متولی توسعه پایدار کشور و نظام فنی و اجرایی یکپارچه، به استناد ماده( 34 ) قانون احکام دائمی برنامه های توسعععه و یی نامه و سععند اجرایی ین، با کم دسععتهاه های اجرایی و توان متخصععصععان دانشهاهی و حرفه ای کشور، به ته ه و ابالغ ضوابط و مقررات و مستندات الزم در ای حوزه می پردازد. استفاده از ضوابط و مع ارها در مراحل پ دا ی ،ش پدیدیوری و بهره برداری طرح های عمرانی به لحاظ فنی و اقتصعععادی، ک ف ر طراحی و اجرا (عمر مف د )و هزینه های بهره برداری و نههداری از اهم ر مز تعسم اهرا عم و طباوعض یا یودت .رعسا رادروخرب یا هژیو انجام پژوهش های ع می و تخ ص صی به د سر ن روی ان سانی متخ صص و کاریمد و در را ستای س ا سر ها و برنامه های باال دستی و اولویر دار اسر . تونل ی ها انتقال یب به عنوان یکی از ز ی رساخر ی ها ح ی ات کشور نقش مهم ی در شبکه یبرسان ی، جمع یوری و انتقال یب،های سطحی فاضالب ها و پساب ها فا یا ند ی نما یم . اجرا ی ای پروژه ها عموما به دل ل ابعاد قابل توجه و خصوص ات و پ چ ی ها ی دگ اجرا یی ین ها، حجم سرما یه گذار ی و زمان اجرا ی قابل توجه ی را به خود اختصاص م ی دهد. از س یی و نامع ین ها ی و ر س ی ها فراوان اجرا یی، اثر ز ی اد ی در هز نه ی و زمان ساخر ین ها م ی گذارد که به منظور مد ریری و کاهش ین ها الزم اسر، ضم دارا بودن سطح باال ی ی فن و اجرا یی در اجرا، ب ی شتر استفاده از تجرب ات و دانش فن ی موجود در ا ی زم نه به عمل ی دی .با توجه به اهم ر مبحث فوق، امور یب و یبفای وزارت ن رو در قالب طرح ته ه ضوابط و مع ارهای ی فن صنعر یب ،کشور ته ه «راهنمای اجرای تونل های انتقال یب »را با هماهنه ی امور نظام فن ی و اجرا یی سازمان برنامه و بودجه کشور در دستور کار قرارداد و پس از ته ،ه ین را برای تا د ی و ابالغ به عوامل ذینفع نظام فن ی و اجرا یی کشور به ا ی سازمان .ارسال نمود ع ی رغم تالش، دقر و وقر ز ی اد ی ک ه برا ی ته ی ه ا مجموعه صعرگ گرد ی د، در راسعتا ی مکت ل و پربارتر شعدن ا ی ضابطه، از ک ارشناسان محترم درخواسر م ی شود موارد اصالح ی و پ شنهاد ی خود را به نشان ی یرا انامه امور نظام ی فن و اجرا یی سععازمان برنامه و بودجه ک شععور ارسععال فرما ند ی. ک ارشععناسععان، پ شععنهادها ی افر ی در شده را بررس ی و در صورت ن از، با هم یرکف ی نما ندگان جامعه ی فن ک شور و ک ارشناسان مجرب ا ی حوزه، نسبر به ته ه مت اصالح ی اقدام رده ک و پس از تأ ی،د از قی طر هاه ی پا اطالع رسان ی نظام ی فن و اجرا یی ک شور ی برا بهره بردار ی عموم اعالم خواهند رد ک. به هم منظور و برا ی ت سه ل در پ ک دا ردن یخر ی ضوابط ابالغ ی معتبر، در ی باال صفحات، تار ی خ تدو ی مطالب ین صفحه درج شده اسر ک ه در صورت هرگونه تغ ر در مطالب هر ی ،از صفحات ی تار خ ین ن ز اصالح خواهد شد. ی ازا رو همواره مطالب صفحات دارا ی ی تار خ جد ی د و معتبر خواهد بود. حمید امانی همدانی ،معاون فنی زیربنایی و تولیدی زمستان1404 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- و کنترل «راهنمای اجرای تونل‌های انتقال آب» [ضابطه شماره ۸۸۷ ] مجری: دانشگاه شهید بهشتی - پردیس فنی و مهندسی شهید عباسپور مسئول پروژه: محمد صافی اعضای گروه تهیه کننده: بهمن احدی منافی شرکت فراب کارشناسی ارشد مکانیک سنگ محمدرضا پورصابر دانشگاه شهید بهشتی دکتری سنجش از دور مجید حلاجی بیدگلی شرکت جهان ابزار تونل کارشناسی مهندسی عمران منوچهر حمیدیان دانشگاه شهید بهشتی دکتری سازه‌های هیدرولیکی مصطفی زمانیان دانشگاه شهید بهشتی دکتری ژئوتکنیک سیدحسن صحراآنورد شرکت بتن‌پاش دکتری تکنولوژی بتن بهزاد حسین زاده شرکت زیستاب کار شنا سی ار شد مهند سی عمران- سازه‌های هیدرولیکی هوشنگ کرکریان شرکت مشانیر کارشناسی مهندسی عمران محمدجواد محمودی دانشگاه شهید بهشتی دکتری مهندسی مکانیک علی نورزاد دانشگاه شهید بهشتی دکتری ژئوتکنیک زنده یاد فرشاد وزین رام دانشگاه شهید بهشتی دکتری مدیریت ساخت اعضای گروه نظارت: غلامرضا شمسی انجمن تونل ایران کارشناسی ارشد مهندسی معدن -------- صفحهٔ بعد -------- اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی سد و تونل طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): فرهاد ایمان‌شعار شرکت مدیریت منابع آب ایران دکتری مهندسی عمران - آب علی‌محمد حسین‌نژاد شرکت ساختمانی اویول کارشناسی ارشد مدیریت پروژه و ساخت رضا راستی اردکانی دانشگاه شهید بهشتی دکتری مهندسی عمران - زلزله غلامرضا رستمی شرکت مدیریت منابع آب ایران کارشناسی آرشد زمین‌شناسی محمدرضا عسکری شرکت مهندسین مشاور بنداب دکتری مهندسی عمران امیر فریدمجتهدی شرکت توسعه منابع آب و نیروی کارشناسی آارشد مهندسی عمران - آب ایران نجمه فولادی شرکت مدیریت منابع آب ایران کارشناسی ارشد مهندسی عمران-مهندسی آب عباس محمدیان شرکت مهندسین مشاور آب‌فن کارشناسی آرشد مهندسی عمران - سازه علی یوسفی شرکت مهند سین م شاور زمین آب کارشناسی ارشد مهندسی معدن (زمین شناسی پی مهندسی) اعضای گروه هدایت و راهبری (سازمان برنامه و بودجه کشور): علیرضا توتونجی معاون آمور نظام فنی و اجرایی سجاد حیدری حسنکلو کارشناس آمور نظام فنی و اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مﻄالﺐ عنوان صفﺤه مقدمه ٣١ فصل اول - روش های حفاری در سنگ های سخت ٥ ١-١ - انتخاب روش اجرایی مناسب ٧ ١-١ -١- معرفی عوامﻞ و پارامترهای مؤثر در انتخاب روش اجرا ٧ ١-١ -٢- روش بررسی گزینه های روش(های اجرایی ممکن )متعارف/ مکانیزه/ترکیبی ١١ ١-١ -٣- فرآیند تصمیﻢ گیری و انتخاب روش اجرای برتر ٥١ ١-٢ - روش چالزنی و آتشکاری ٧١ ١-٢ -١- طراحی و محاسبه شبکه چالزنی )قطر، عمق، زاویه، فاصله چال(... ها و ٧١ ١-٢ -٢- روش های چالزنی و خرج گذاری )روش(... ها، بازده حفاری، محاسبه تأخیرات و ٩١ ١-٢ -٣- (انتخاب مواد ناریه و برآورد مصرف آن )محاسبات خرج ویژه ٠٢ ١-٢ -٤- اندازه گیری بازده انفجار و بهینه(سازی آن )فیزیکی و اقتصادی ١٢ ١-٢ -٥- (ایمنی در عملیات آتشکاری )تجهیزات فردی، اقدامات پیشگیرانه قبﻞ و بعد از انفجار ٢٢ ١-٢ -٦- محاسبه و کنترل ارتعاشات ناشی از انفجار و تعیین حریﻢ ایمنی ٥٢ ١-٢ -٧- رواداری های مجاز حفاری و روش های کنترل آن ٦٢ ١-٢ -٨- بررسی چالش های تونﻞ سازی به روش انفجاری جهت بهبود بازده ٧٢ ١-٣ - روش حفاری مکانیزه تمام مقطع ٨٢ ١-٣ -١- انتخاب ماشین مناسب ٨٢ ١-٣ -٢- تهیه مشخصات فنی و تجهیزات جانبی پشتیبان دستگاه ٠٣ ١-٣ -٣- حمﻞ، نصب، مونتاژ و راه اندازی دستگاه ٣٣ ١-٣ -٤- تجهیز کارگاه و برآورد منابع ﻻزم حفاری مکانیزه ٥٣ ١-٣ -٥- سازماندهی کارگاه )نمودار سازمانی و شیفت بندی( و رویه های اجرایی ٦٣ ١-٣ -٦- هدایت، راهبری و برنامه ریزی عملیات تونﻞ سازی ٨٣ ١-٣ -٧- نقشه برداری و کنترل مسیر ٠٤ ١-٣ -٨- پیش بینی مخاطرات و روش های مقابله با شرایط دشوار زمین شناسی ١٤ ١-٣ -٩- خدمات مهندسی حین اجرا و بهینه سازی عملکرد دستگاه ٠٥ ١-٣ -٠١ - رواداری های اجرایی مجاز و روش های کنترل آن ٦٥ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مﻄالﺐ عنوان صفﺤه فصل دوم - روش های حفاری در سنگ های نرم و رونهشته ها ٩٥ ٢-١ - انتخاب روش اجرایی مناسب ١٦ ٢-١ -١- معرفی عوامﻞ و پارامترهای موثر در انتخاب روش اجرا ١٦ ٢-١ -٢- روش های اجرایی ممکن در زمین نرم ١٦ ٢-١ -٣- فرآیند تصمیﻢ گیری و انتخاب روش اجرای برتر ١٦ ٢-٢ - روش کندوپوش ٢٦ ٢-٢ -١- شناسا یی معارضین و عوارض سطحی ٢٦ ٢-٢ -٢- (انتخاب روش حفاری )گودبرداری ٣٦ ٢-٢ -٣- پایدارسازی دیواره ٥٦ ٢-٢ -٤- اجرای سازه نگهبان ٦٦ ٢-٢ -٥- اجرای سازه اصلی )روش قالب بندی و بتن(ریزی ٧٦ ٢-٢ -٦- چالش ها و توصیه های اجرایی روش کندوپوش ٨٦ ٢-٢ -٧- روش آب بندی و عایق بندی درز های اجرایی ٩٦ ٢-٢ -٨- (روش کنترل ذرات معلق )جلوگیری از آﻻیندگی محیط زیست ٩٦ ٢-٢ -٩- ابزاربندی و کنترل نشست و کنترل تﻐییرشکﻞ سازه های مجاور و بهسازی برای ایمن سازی ٠٧ ٢-٢ -٠١ - کنترل رواداری های مجاز اجرایی و روش کنترل ٠٧ ٢-٣ - تونﻞ سازی با رویکرد جدید اتریشی ان.اِی.تی.ام ١٧ ٢-٤ - تونﻞ سازی به روش های حفاری متعارف و مرحله ای ٢٧ ٢-٤ -١- روش اجرایی حفاری مرحله ای تونﻞ ٢٧ ٢-٤ -٢- انتخاب ماشین آﻻت حفاری و تحکیﻢ متعارف ٤٧ ٢-٤ -٣- حفاری با ماشین های حفر بازویی ٤٧ ٢-٤ -٤- چالش ها و مﻼحظات اجرایی تونﻞ سازی متعارف ٥٧ ٢-٥ - روش حفاری مکانیزه تمام مقطع سپری ٨٧ ٢-٥ -١- انتخاب ماشین مناسب ٨٧ ٢-٥ -٢- مشخصات فنی اصلی و تجهیزات جانبی پشتیبان دستگاه برای انجام عملیات پیش تحکیمی ٩٧ ٢-٥ -٣- حمﻞ، نصب، مونتاژ و راه اندازی دستگاه ٠٨ ٢-٥ -٤- (تجهیزکارگاه و برآورد منابع ﻻزم )آب، برق، مواد و مصالح ٠٨ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مﻄالﺐ عنوان صفﺤه ٢-٥ -٥- سازماندهی کارگاه، رویه های اجرایی ١٨ ٢-٥ -٦- هدایت و راهبری و برنامه ریزی عملیات تونﻞ سازی ١٨ ٢-٥ -٧- روش های کنترل فشار سینه کار ١٨ ٢-٥ -٨- پیش گیری از نشست زمین و سازه های سطحی ٢٨ ٢-٥ -٩- فعالیت های تکمیلی برای کنترل نشست و پایدارسازی سقف و سینه کار ٣٨ ٢-٥ -٠١ - مﻼحظات کنترل نشت و هجوم آب زیرزمینی ٤٨ ٢-٥ -١١ - پیش بینی مخاطرات و روش های مقابله با شرایط دشوار زمین شناسی ٦٨ ٢-٥ -٢١ - خدمات مهندسی اجرا و بهینه سازی عملکرد دستگاه و رواداری های اجرایی مجاز ٢٩ فصل سوم - روش ی ها نگهدار ی و تﺤک ﻢی هی اول ٣٩ ٣-١ - استفاده از بتن پاشی )شاتکریت( و مش بندی ٦٩ ٣-١ -١- کلیات و روش های اجرا ٦٩ ٣-١ -٢- مﻼحظات و توصیه ها برای انتخاب طرح اختﻼط بهینه ٦٩ ٣-١ -٣- نمونه گیری و آزمایش های حین اجرا برای کنترل کیفیت ٨٩ ٣-١ -٤- مراحﻞ تکمیﻞ پوشش و تجربیات بهبود بازده ١٠١ ٣-٢ - قاب گذاری یا لتیس گذاری ٦٠١ ٣-٢ -١- انتخاب سطح مقطع بهینه ٧٠١ ٣-٢ -٢- روش های تهیه، حمﻞ و نصب ٧٠١ ٣-٢ -٣- روش کنترل کیفیت ساخت و نصب مطابق استاندارد ١١١ ٣-٢ -٤- مشکﻼت و چالش های متداول اجرای قاب و لتیس در تونﻞ ٢١١ ٣-٢ -٥- توصیه های اجرایی و تجربیات بهبود بازده و کیفیت ٣١١ ٣-٣ - میﻞ مهار و پیچ سنگ گذاری ٦١١ ٣-٣ -١- معرفی و انتخاب مهار یا پیچ سنگ مناسب ٧١١ ٣-٣ -٢- روش های حفاری و نصب ٨١١ ٣-٣ -٣- آزمایش های کشش و کنترل کیفیت ٠٢١ ٣-٣ -٤- مشکﻼت و چالش های متداول اجرای پیچ سنگ و میﻞ مهار در تونﻞ ٢٢١ ٣-٣ -٥- توصیه های اجرایی و تجربیات بهبود بازده و کیفیت ٣٢١ ٣-٤ - روش های تزریق، انجماد، فورپولینگ و پیش تحکیﻢ برای نگهداری و پیشگیری از نفوذ آب ٥٢١ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۳-۳- روش‌های تزریق ۲-۳-۳ انحجماد زمین ۳-۴-۳- فورپولینگ ۴-۳-۳- پیش تحکیم فصل چهارم - روش‌های پایش و اندازه‌گیری ۱-۱-۴- روش‌های اندازه گیری هندسی تغییرشکل زمین ۳-۱-۴- چالش‌های اندازه گیری هندسی و پایش تغییرشکل ۳-۱-۴ ملاحظات و توصیه‌های اجرایی برای اندازه گیری هندسی و پایش تغییرشکل ۲-۴- نصب. اندازه‌گیری, تحلیل و کنترل گازهای نشتی به تونل ۱-۲-۴- روش‌ها و دستگاه‌های اندازه گیری و تشخیص ۳-۲-۴- چالش‌ها و ملاحظات اندازه گیری شاخص‌های محیطی ۳-۴- اندازه گیری, تحلیل و کنترل نشت آب‌های ورودی به تونل ۱-۳-۴ - روش‌ها و وسایل اندازه گیری و پایش آب ۲-۳-۴- چالش‌ها و ملاحظات اندازه گیری و پایش آب ۴-۴- ثبت دبی آب‌های سطحی, چشمه‌هاء رودخانه‌هاء چاه‌ها و قنات‌ها و تحلیل و کنترل تغییرات ۵-۳- اندازه گیری و کنترل احجام و رواداری‌ها و شاخص‌های اجرایی ۱-۵-۴ - انواع اندازه گیری و کنترل احجام و رواداری‌ها و شاخص‌های اجرایی ۲-۵-۴ اندازه گیری‌ها در روش‌های متعارف ۳-۵-۴- اندازه گیری در روش‌های مکانیزه فصل پنجم - روش‌های تجهیز و پشتیبانی ۱-۵- روش تجهیز کارگاه و راه‌های دسترسی ۱-۱-۵ مولفه‌هاء اجزا و فرآیند تجهیز کارگاه تونل‌سازی ۳-۱-۵ چالش‌ها و توصیه‌های اجرایی تجهیز کارگاه تونل‌سازی ۳-۱-۵ راه‌های دسترسی ۳-۵- تهویه حین اجرا ۱۳۵ ۱۳۲ ۱۳۴۳ ۱۳۷ ۱۴۱ ۱۳۴ ۱۳۴ ۱۳۴ ۱۳۸ ۱۳۹ ۱۹۳ ۱۹۳ ۱۵۴ ۱۵۴ ۱۵۹۴ ۱۵۹۵ ۱۵۹۵ ۱۹۱۷ ۱۹۱۷ ۱۹۷ ۱۵۹۹ ۱۶۱ ۱۶۳ ۱۳۳ ۱۳۵ ۱۳۷ ۱۶۸ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۳-۵ آلزامات و ملاحظات کلی تهویه ۳-۲-۵ روش‌ها و تجهیزات تهویه حین اجرا ۳-۲-۵ مراحل و ملاحظات نصب و بهره‌برداری از سامانه تهویه حین اجرا ۴-۲-۵- جالش‌ها و توصیه‌های بهبود بازده سامانه تهویه ۳-۵- روش تامین توان» برق‌رسانی و روشنایی ۱-۳-۵- برنامه‌ریزی و انتخاب روش ۳-۳-۵ تهیه. جانمایی و نصب تجهیزات مورد نیاز ۳-۳-۵ ملاحظات تخمین میزان توان مورد نیاز ۴-۳-۵- چالش‌ها و توصیه‌های بهبود بازده تامین برق در تونل‌سازی ۴-۵- روش آبرسانی و آبکشی ۱-۳-۵ - برنامه‌ریزی و انتخاب روش ۲-۳-۵- تهیه و نصب تجهیزات مورد نیاز ۳-۳-۵- تخمین میزان آب و حجم آبکشی مورد نیاز ۴-۴-۵- چالش‌ها و توصیه‌های بهبود بازده آبرسانی و آبکشی در تونل‌سازی ۵-۵- روش ترابری و انتقال مواد. مصالح و نفرات ۱-۵-۵- برنامه‌ریزی حمل و نقل در کارگاه تونل‌سازی ۳-۵-۵- روش‌ها و ماشین‌آلات ترابری ۳-۵-۵- چالش‌ها و توصیه‌های بهبود بازده ترابری و انتقال مواد و مصالح و نفرات ۶-۵- روش انتقال داده‌ها و مخابرات ۷-۵- تهیه و ساخت قطعات بتنی پیش‌ساخته ۱-۷-۵- کارخانه تولید قطعات بتنی پیش ساخته ۳-۷-۵ ملاحظات. چالش‌ها و توصیه‌های بهبود بازده ساخت و حمل قطعات بتنی ۸-۵- انتخاب نیروی انسانی متخصص و سازمان‌دهی ۱-۸-۵- ملاحظات انتخاب نیروی انسانی ۲-۸-۵ نمودار سازمانی در تونل‌سازی مکانیزه ۱۶۸ ۱۳۹ ۱۷۱ ۱۷۱ ۱۷۴ ۱۷۴ ۱۷۵ ۱۷۵ ۱۷۶ ۱۷۷ ۱۷۷ ۱۷۸ ۱۷۹ ۱/۸۰ ۱۸۱ ۱۸۱ ۱/۸۲ ۱۸۴ ۱۸۶ ۱۸۷ ۱۸۷ ۱/۸۸ ۱۹۰ ۱۹۲ ۱۹۲ ۱۹۳ ۱۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۶- روش بتن‌ریزی درجا با استفاده از قالب‌های ثابت و لغزان ۱-۱-۶- آماده‌سازی قالب ۳-۱-۶ مراحل بتن‌ریزی و نمونه‌گیری ۳-۱-۶ نکته‌ها و توصیه‌های اجرایی ۱-۲-۶- روش تولید و حمل ۲-۲-۶ روش کنترل کیفیت ۳-۲-۶ مراحل نصب و کلیدگذاری ۳-۶- روش نصب و اجرای پوشش فولادی ۱-۳-۶- روش‌های ساخت و انتقال ۲-۳-۶ جوشکاری و کنترل‌های کیفی ۳-۳-۶ آزمون‌های پذیرش کیفیت ۳-۶ روش انجام تزریق تماسی و تزریق تحکیمی فصل هفتم - روش‌های تامین ایمنی. سلامت و جلوگیری از آسیب‌های زیست‌محیطی ۱-۷- کلیات ۱-۱-۷- خطرات و ریسک‌های حین اجرای تونل ۲-۷- نقشه راه ایمنی کارکنان در حین اجرای تونل ۱-۲-۷- دستورهای حفاظت فردی ۲-۲-۷- شناسایی مخاطرات و آسیب‌های کاری ۳-۲-۷ تعبیه محدوده‌های امن ۳-۷- نقشه راه نجات کارکنان در شرایط اضطراری ۱-۳۷- تعریف شرایط اضطراری ۲-۳۷- تمهیدات و الزامات استانداردی ۳-۳-۷- علایم و ارتباطات خروج اضطراری ۴-۷- شناسایی و پیشگیری از آسیب‌های زیست محیطی ۲-۴-۷- شناخت آسیب‌های احتمالی ۱۹۸ ۱۹۹ ۳.۳ ۳۵ ۱۲ ۱۲ ۲۱۳۱ ۱۲ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۳۶ ۱۳۶ ۳۱۳۹ ۳۳۱ ۳۳۳ ۳۳۴ ۱۳: ۱۳: ۲۳۱ ۲۳۱ ۳۲۳۲ ۳۲۳۲ ۳۲۳۳ ۳۵ ۴۵ ۴۵ ۲۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۷- تعیین سطوح استاندارد قانونی ۲۳۷ ۵-۳-۷- تمهیدات پیش گیرانه و اصلاحی ۲۳۹ منابع و مراجع ۳۵۹۵ فهرست جدول‌ها جدول ۱-۱- ملاحظات انتخاب دو روش اجرای متعارف 9 مکانیزه بر اساس معیارها و عوامل موتر در انتخاب روش اجرای تونل ۱۱ جدول ۳-۱- تاثیر غالب متغیرها بر معیارها و اولویت‌بندی آن‌ها بر اساس تاثیرپذیری ۱۶ جدول ۳-۱- تهدیدات. تمهیدات و اقدامات متقابل برای سلامت فردی در انفجار ۳۳ جدول ۴-۱- معیارهای سرعت برای سازه‌های مختلف براساس (انجمن بین‌المللی تونل - أی.تی.ای) ۵ جدول ۵-۱- رواداری‌های مجاز متداول حفاری چال‌ها و انحراف آن‌ها براساس آی.تی.ای ۳۶ جدول ۶-۱- رواداری‌های متداول مقدار مواد منفجره برای خرج انتهایی ۲۰ سانتی‌متر براساس آی.تی.ای ۳۶ جدول ۷-۱- مشخصات فنی اصلی ماشین تونل‌سازی مکانیزه ۳۱ جدول ۸-۱- ماتریس کاربرد روش‌های مختلف موقعیت سنجی و شناسایی مسیر ۳۱ جدول ۹-۱- مقادیر پیشنهادی رواداری‌های مجاز تونل‌سازی مکانیزه ۵۷ جدول ۱-۳- مقادیر متداول طرح اختلاط بتن‌پاشیده تر و خشک در تونل‌سازی ۹۸ جدول ۲-۳- آزمایش‌های قبل از اجرای پیشنهادی آیین‌نامه بتن اروپایی ۹۹ جدول ۳-۳- آزمایش‌های حین اجرا پیشنهادی آیین‌نامه بتن اروپایی ۹۹ جدول ۴-۳- روش‌های آزمایش‌های ارزیابی مقاومت در سنین اولیه ۱۰ جدول ۵-۳- معیارهای زبری سطح ۱۱ جدول ۶- ۲- نمونه مقایسه‌ای از نسبت هزینه‌های آنواع مهار با صفحه واشر آبتدایی ۱۱۸ جدول ۷- ۳- قطرهای حفاری پیشنهادی برای مهارهای تزریقی با دوغاب پایه سیمانی (برحسب میلی‌متر) ۱۱۸ جدول ۸-۳- نمونه طرح اختلاط دوغاب تزریق پایه سیمانی ۱۱۹ جدول ۹-۳- مقایسه خصوصیات دو روش نیتروژن مایع و شورآب برای انجماد زمین ۱۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها جدول ۱- ۴- اطلاعات عملکردی مورد نیاز اندازه گیری و ثبت در حفاری مکانیزه برای ماشین حفاری ۱۳۶ جدول ۲-۴- اطلاعات هندسی مورد نیاز اندازه گیری و ثبت در حفاری مکانیزه برای ماشین حفاری ۱۳۶ جدول ۳-۴- جزئیات اطلاعاتی که در جبهه کار. محدوده سپر و شکاف حلقه سگمنت و دنباله ماشین باید ثبت شود ۱۴۷ جدول ۴-۴- معیارهای پیشنهادی تواتر و فواصل اندازه گیری در شرایط مختلف زمین سخت ۸ نیمه سخت ثاء نرم ن) ۱۴۸ جدول ۱- ۵- نسبت‌های تقریبی درصد سهم مصرف برق در کارگاه مکانیزه تونل‌سازی ۱۷۶ جدول ۲-۵- نسبت‌های تقریبی درصد سهم مصرف آب در کارگاه مکانیزه تونل‌سازی با جبهه کاری خشک ۱/۸۰ جدول ۱- ۶- رواداری‌های عمومی ساخت سگمنت بر اساس آئین‌نامه‌های اروپایی و راهنمای شماره ۵۳۳ موسسه بتن آمریکا ۳۱۵ جدول ۱- ۷- نمونه جدول ارزیابی سامانه اچ.اسای (ایمنی و سلامت) در پروژه تونل‌سازی ۲۳۳ جدول ۲-۷- خطرات دارای ریسک آسیب و جراحت فردی ۲۳۷ جدول ۳-۷- فهرست خطرات ژئوتکنیکی, عواقب. علائم و اقدامات پیشگیرانه ۳۳۸ جدول ۳-۷- مقادیر حدی یا مجاز عوامل شیمیایی تشه جدول ۵-۷- مقادیر حدی یا مجاز گازها ۳۲۳۳ جدول ۶-۷- مقادیر حدی یا مجاز عوامل فیزیکی ۳۳ جدول ۷-۷- فهرست و روش‌ها و شاخص‌های ارزیابی ریسک‌های زیست محیطی در اجرای تونل‌های انتقال آب ‏ ۲۴۸ شکل ۱- درختواره ساختاری راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ۲ شکل ۱-۱- مقایسه کلی هزینه روش حفاری با انفجار و حفاری مکانیزه ۱۷ شکل ۲-۱- فرایند حفاری تونل به روش چالزنی و آتشکاری ۱۸ شکل ۳-۱- نمونه بهینه‌سازی مقدار خرج ویژه براساس سرعت پیشروی و هزینه‌های نگهداری و اضافه حفاری ۰ ۲۲ شکل ۴-۱- جانمایی عمومی بخش‌های ماشین حفاری ۳۱ شکل ۵-۱- نمونه نمودار سازمانی کلی تونل‌سازی مکانیزه ۳۹ شکل ۶-۱- شکستگی شدید سگمنت‌ها در اثر عملیات پرفشار در تونل نوسود ۴۵ شکل ۸-۱- نمونه منحنی تغییرات درصد بهره‌وری ماشین برحسب زمان ۵۲ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۱۰-۱- نمونه منحنی تغییرات تعداد تیغه مصرفی برحسب موقعیت ۸۳ شکل ۱۱-۱- نمونه منحنی تغییرات گشتاور محرک ماشین برحسب زمان ۵۴ شکل ۱۳-۱- نمونه منحنی تغییرات مصرف پلیمر برحسب شماره حلقه‌های قطعات بتنی یا طول ۵۵ در ماشین‌های حفاری ای پی بی. پارامترهای مهم عبارتند از فشار داخل محفظه. فشار سینه کار و فشار جک‌ها که می باید به دقت ثبت و تحلیل شوند. ۵۵ شکل ۱-۲- کاربرد انواع روش حفاری مکانیزه و نیمه مکانیزه در انواع زمین نرم و سخت ۲ شکل ۳-۲- روش اجرای کندوپوش پایین به بالا ۳ شکل ۳-۲- روش تونل‌سازی کندوپوش بالا به پایین ۶۴ شکل ۴-۲-مراحل اجرایی قالب‌بندی و میلگردگذاری و بتن‌ریزی در روش بالا به پایین با روش عملیات هم‌زمان با خرپای متحرک ۶۸ شکل ۵-۲- خشک‌اندازی ترانشه حفاری به روش چاه‌های زهکشی ۶۹ شکل ۶-۲- انتخاب زمان‌بندی بهینه اجرای نگهداری و تنظیم سختی نگهدارنده در روش تونل‌سازی جدید اتریشی ۷۱ شکل ۷-۲- مقطع طولی و نمای پلان حفاری مرحله‌ای در مقاطع متوسط و بزرگ ات شکل ۸-۲- محدوده عمومی کاربرد انواع روش‌های کنترل فشار سینه‌کار بر اساس شرایط خاک خصوصا در مناطق پرآب ۸۲ شکل ۹-۲- تزریق تحکیمی پیشانی کار با گالری پایلوت در سینه‌کار ند شکل ۱۰-۲- فرآیند شناسایی و پیش تزریق آب‌بندی جهت کنترل سفره‌های آب زیرزمینی و لایه‌های آبدار در جبهه حفاری ۸۵ شکل ۱۱-۲- گل گرفتگی تیغه‌ها و کله حفاری و تسمه نقاله‌های انتقال مصالح و سامانه تخلیه ۸۷ شکل ۱۲-۲- ریزش هم‌زمان سقف و سینه‌کار و روش کنترل آن ۸۸ شکل ۱۳-۲- تصویری از پمپ تزریق فوم دو جزئی و شماتیک از مقطع ریزشی و تزریق فوم در آن ۸۹ شکل ۱۴-۲- اشکال مختلف سقف و سینه‌کار مختلط ۹ شکل ۱۶-۲- استفاده از تجهیرات شناسایی تغییرات قلوه سنگ‌ها ۹۲ ضخامت زیاد ۱۰۲ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۳-۳- حالت‌های ترک خوردگی شاتکریت شامل الف) خمش طولی ناشی از نشست تونل. ب) خمش عرضی ناشی از فشردگی زمین. ج) ترک برشی در محل ورود به نواحی خردشده و د) ترک برشی و شکست بتن در داخل نواحی له ۱۲ شکل ۴-۳- ترک خوردگی شاتکریت تحت اثر ارتعاشات ناشی از انفجار در سنین اولیه ۱۳ شکل ۵-۳- مقایسه میزان حجم و کیفیت بتن‌پاشی در حالت استفاده از مش و الیاف ۱۳ شکل ۶-۳- مقایسه کیفیت عمومی اجرای بتن‌پاشی در تسلیح با میلگرد و الیاف و مشکل سایه‌اندازی ۱۰۳ شکل ۷-۳- روش متداول اتصال قطعات قاب با پیچ ۱۸ شکل ۸-۳- قاب پیش‌ساخته با نصب نیمه ماشینی با مقطع لا شکل و اتصال کشویی قابل تنظیم و آزادسازی شکل ۹-۳- استفاده از ورق‌های موج‌دار به عنوان سیستم نگهداری تونل ۱۹ شکل ۱۰-۳- مراحل نصب و تکمیل پوشش نگهدارنده با قاب و بتن‌پاشی ۱۹ شکل ۱۱-۳- تیپ اجرایی تخلیه فشار آب پشت سامانه نگهداری با لوله‌های زهکش داخل بتن‌پاشیده ۱۱۱ شکل ۱۳-۳- ریزش موضعی تونل, تغییرشکل مفرط و آسیب دیدگی سامانه نگهداری و نیاز به تقویت و ترمیم آن ۱۱۳ شکل ۱۳-۳- نصب پروفیل درطول تونل برای کمک به سامانه نگهداری قاب در محل مستعد ریزش ۱۱۳ شکل ۱۴-۳- نصب کف‌بند قاب برای نواحی مستعد مچاله‌شوندگی و هم‌گرایی زیاد در تونل انتقال آب سبزکوه ‏ ۱۱۴ شکل ۱۵-۳- زهکشی پیش از حفاری برای کاهش هجوم و تراوش آب حین حفاری و نصب سیستم نگهداری ‏ ۱۱۵ شکل ۱۶-۳- استفاده از پانل ساندویچی مخصوص بافته شده با فوم میانی به عنوان سامانه نگهداری و قالب درجا ۱۱۶ شکل ۱۷-۳- انواع حالت‌های تزریق مهارهای پس‌کشیده و عادی :۱۳ شکل ۱۸-۳- حالت‌های گسیختگی محتمل مهار در سنگ ۱۳۱ شکل ۱۹-۳- هجوم و نشت آب هنگام حفاری برای نصب مهار و پیچ سنگ ۱۲۳۲ شکل ۲۰-۳- گسیختگی گوه مانند و برشی پیچ سنگ ۱۳۳ شکل ۲۲-۳ اثرات خوردگی بر کابل مهار و پیچ سنگ و ادوات آن در تونل ۱۳۳ شکل ۲۳-۳ استفاده از میل مهار تزریقی در سنگ‌های دررزه‌دار برای تقویت توده سنگ در محدوده مهار ۱۳۴ شکل ۲۴-۳ استفاده از مش فولادی یا پلیمری برای جلوگیری از ریزش قطعات و سقوط گوه سنگ همراه با میل مهار شکل ۲۵-۳- محدوده موثر بودن آنواع روش تزریق برحسب اندازه ریزدانه ۱۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۲۶-۳ الگوی مورد استفاده تزریق آب‌بندی در دو ناحیه از تونل کوهرنگ (۳) ۱۳۹ شکل ۲۸-۳- استفاده از تونل کنارگذر برای تثبیت زون گسله یا ناحیه ریزشی یا ایجاد پرده برای کنترل سفره آب زیرزمینی ۱۳۱ شکل ۲۹-۳ روند برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری در مورد چگونگی ادامه عملیات تزرریق ۱۳۲ شکل ۳۰-۳- میخ کوبی جبهه کار با تسمه یا لوله یا تزریق پرفشار ۳۵ شکل ۳۱-۳- فرآیند اجرا و عملکرد فورپولینگ با پیشروی حفاری ۱۳۶ شکل ۳۳-۳- نمایی از تونل‌های دسترسی نهایی و نحوه تحکیم آن‌ها به منظور عبور از ناحیه ریزشی تونل سبزکوه ۱۳۹ شکل ۱-۴- روند تغییرات تغییرشکل در طول زمان ۱۳۵ شکل ۲-۴- شاخص شدت تنش (نسبت تنش موجود به ظرفیت تنش) برای ارزیابی سامانه نگهداری با تنش‌سنج ۱۴۶ شکل ۳-۴- فرآیند اندرکنش پیشروی حفاری مکانیزه و رژیم تغییرشکلی تونل و نشست سطحی ۱۳۷ شکل ۴-۴- حالت‌های مختلف تغییرشکل تونل ۱۹۲ شکل ۵-۴- تفاوت هجوم آب به داخل تونل از سفره‌های آب زیرزمینی متمرکز و غیرمتمرکز ۱۹۷ شکل ۶-۳- دستگاه حفاری مجهز به لوازم اندازه گیری برای کنترل رواداری و لیزر اسکن برای کنترل رواداری و کیفیت سطح تمام شده هیدرولیکی ۱۵۸ شکل ۱-۵- نمونه جانمایی تجهیز کارگاه و راه‌های دسترسی تونل مکانیزه انتقال آب در پورتال ورودی در پروژه بازی دراز ۱۳۵ شکل ۲-۵- نمونه جانمایی تجهیر کارگاه تونل انتقال آب آزاد شامل دپیوی موقت سگمنت 9 تدار کات اجرایی در ورودی تونل ۱۳۵ شکل ۳-۵- نمونه جانمایی تجهیزکارگاه در ورودی تونل مکانیزه انتقال آب بلند زاگرس و تونل شماره ۴ پروژه گرمسیری ۱۶۶ شکل ۳-۵ آنواع تهویه در حفاری متعارف و تشکاری به روش دمیدن و مکش و ترکیبی و موقعیت تمرکز آلاینده‌ها در تونل :۷ شکل ۵-۵- نمونه جانمایی سامانه ضدغبار در حفاری مکانیزه و نیمه مکانیزه و جزییات عمومی این سامانه ۱۷۰ شکل ۵-/۷۷- موانع 2 پرده‌های موقت برای محبوس نمودن غبار 2 دود ۱۱۷۳ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۸-۵- مخاطرات و چالش‌های ناشی از انباشت آب در تونل ۱۸۱ شکل ۹-۵- حمل و نقل قطعات دستگاه حفاری و مصالح به کارگاه تونل‌سازی در تونل‌های کرمان. بازی‌دراز و آزاد ۱۸۴ شکل ۱۰-۵- حمل و نصب قطعات ریل در خارج و داخل تونل در تونل انتقال آب سد آزاد ۱۸۴ شکل ۱۱-۵- نمونه کالیفرنیا سوئیچ ثابت در حالت متقارن در داخل تونل ۱۸۵ شکل ۱۲-۵-اتاق کنترل ماشین حفاری مکانیزه مجهز به سامانه پایش. پردازش, ذخیره و انتقال اطلاعات و کنترل از رأه دور ماشین ۱۸۶ شکل ۱۳-۵-ادوات مختلف نصب قطعات بتنی در تونل و چاه ۱۸۸ شکل ۱۴-۵- دیاگرام فرآیند تولید قطعات پیش‌ساخته پوشش تونل ۱۹ شکل ۱۵-۵- نمونه نمودار زمانی نیروی آنسانی مورد نیاز ۱۹۴ شکل ۱-۶- تنظیم قالب در محل تغییر شیب تونل ۲۱۰۳ شکل ۲-۶- نمایش شماتیک فرأیند زمانی تزریقات سازه‌ای پوشش تونل ۳۹ شکل ۴-۶- رواداری‌های ساخت و نصب سگمنت ۳۱۶ شکل ۵-۶- علل مختلف آسیب‌دیدگی قطعات بتنی در فرایند تونل‌سازی مکانیزه از تولید تا نصب ۳۱۹ شکل ۶-۶- انواع آسیب سگمنت و علل آن ۲۳۱ شکل ۷-۶- مراحل کنترل کیفی و پایش سلامت قطعات بتنی از مرحله تولید تا نصب و بارگذاری لقها شکل ۸-۶- فرآیند نصب و جا زدن سگمنت ۱۲۳ شکل ۹-۶- حالت‌های جازدن قطعه کلید به صورت شعاعی و طولی ۳۱۲۴ شکل ۱۰-۶- نقشه نصب آنواع سگمنت شش ضلعی, مستطیلی با قطعه کلید. ذوزنقه‌ای کلید مانند. متوازی‌الاضلاع با قطعه کلید ۳۲۴ شکل ۱۱-۶- روند نمای عمومی کنترل کیفی ساخت و نصب پوشش فولادی تونل آبرسان با چاه ۲۳۸ شکل ۱-۷- وابستگی تراز ریسک به فرأیند تشخیص خطرات و اقدام متقابل در طول زمان ها شکل ۲-۷- نمونه آماری تاثیر عوامل مختلف در تهدید سلامت و ایمنی در تونل‌سازی بر اساس پروژه‌های تونل‌سازی در چین ۳۳۹ شکل ۳-۷- جانمایی اتاق امن و نجات در انتهای ماشین حفاری مکانیزه تونل ۲۴۱ شکل ۴-۷- محفظه ایمنی ثابت با اکسیژن و تجهیزات نجات فردی که در فاصله حداکثر ۵۰۰ متری جبهه کاری قرار می‌گیرد ۲۱۴۱ -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۳/4( ۱ مقدمه تونل‌های انتقال آب به عنوان بخش مهمی از شریان حیاتی آب نقش مهم ارتباط بین منابع و سامانه توزیع آب را ایفا می‌نمایند. این سازه‌ها به دلیل ارزش اقتصادی و راهبردی بالاء نیازمند بهینه بودن هزینه‌های احدات و نگهداری و عمر مفید طولانی و ساخت بسیار با کیفیت می‌باشند. از طرف دیگر وجود نامعینی‌ها و چالش‌های فراوان در طراحی و اجرای این سازه‌ها در انواع زمین, ضرورت پرداختن دقیق به موضوع احداث این سازه‌ها و مدیریت ریسک و کنترل خطرات اجرا و برخورد با مسائل و اتفاقات پیش‌بینی نشده را به طور جدی مطرح می‌کند. با توجه به ضرورت فوق. تدوین راهنمای اجرای تونل های انتقال آب براساس دانسش و دستاوردهای اجرایسی موجود در کشور و با بهره‌گیری از سوایق و راهنماهای جهانی در دستور کار قرارگرفت تا با هصدف جمع‌آوری و به اشتراک گذاشتن تجربیات و بهترین و موفق‌ترین راهکارها. موجبات کاهش مشکلات و چالش‌های مرتبط با اجرای تونل های انتقال آب که یک نیاز زیرساختی کشور محسوب می‌شود را فراهم آورده و ضمن افزایش کیفیت. بهبود لازم را نیز در زمان‌بندی و هزینه‌های ساخت فراهم نماید. لازم به توضیح است با توجه به گستردگی ابعاد و دامنه موضوع مطالعات. اجرا و بهره‌برداری تونل‌های انتقال آب. این راهنما صرفا بر مرحله اجرا تمرکز دارد. سایر بخش‌های این موضوع. از جمله مطالعات و طراحی. آمور قرادادی و حقوقی و همچنین تعمیر و نگهداری در دوره بهره‌برداری خارج از دامنه این راهنما بوده و تدوین آن‌ها در قالب تهیه ضوابط جداگانه و یا تکمیل ضوابط موجود در دستورکار قرار دارد. بدین منظور این راهنما در هفت فصل به شرح زیر تهیه و تدوین شده است: فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت فصل دوم - روش‌های حفاری در سنگ‌های نرم و رونهشته‌ها فصل سوم - روش‌های نگهداری و تحکیم اولیه فصل پنجم - روش‌های تجهیز و پشتیبانی فصل ششم - روش‌های اجرای پوشش نهایی فصل هفتم - روش‌های تامین ایمنی. سلامت و جلوگیری از آسیب‌های زیست‌محیطی ضابطه تهیه شده به صورت عملیاتی و براساس تجربیات واقعی اجرایی در تونل‌های کشور تهیه شده و نتیجه جمع آوری اطلاعات از کارفرمایان. مشاوران و پیمانکاران متعدد و مصاحبه با کارشناسان مختلف متخصص دست آندرکار می‌باشد. در هر فصل راهنما ابتدا توضیحات لازم در مورد روش‌ها و تجهیزات و ماشین آلات در حد لازم ارائه شده و سپس ملاحظات اجرا مورد بحث قرار گرفته است. در ادامه به شرایط خاص اجرایی و چالش‌ها و مشکلات مربوطه پرداخته شده و سپس توصیه‌های لازم براساس تجربیات موفق اجرایی مطرح گردیده است. همچنین. درختواره نحوه -------- صفحهٔ بعد -------- ٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب اجرای تونﻞ های انتقال آب در شکﻞ ١ .ارایه شده است شکل ١- درختواره ساختاری راهنمای اجرای تونل های انتقال آب - هدف هدف از تدوین نیا راهنما ایجاد وحدت رویه در روش ی ها اجرا ی انواع تونـﻞ ی هـا انتقـال آب کـ ه در شـرایط مختلـف زمین، حفار ی و احداث می گرد ند به و جهت اطمینان بخشی به کاهش خطر یا ریسک غیرقابﻞ ،پذیرش بـرای جـان افـراد دارایی ها و محیط زیست بوده و با توجه به اهداف زیر تهیه شده است:  معرفی روش ها و تجهیزات و مﻼحظات کلی اجرای تونﻞ های انتقال آب که به صورت یکنواخـت و هماهنـگ در .سراسر کشور مورد استفاده قرارگیرد  شناخت خطرات ،چالش ها و نـواقص تهدیدکننـده اجـرای تونﻞ هـای انتقـال آب و ارائـه توصـیه ها ی ﻻزم بـرای کاهش ریسک ها و ارتقای ایمنی اجر ا براساس تجربیات حاصﻞ از ها ده سال تونﻞ سازی در کشور.  ایجاد بسترهای قـانونی و ضـوابط اجرایـی ﻻزم بـرای ای جر ا تونﻞها ی نتقا ا ل آب در کشو ر و کمـک بـه تـدوین راهنماهـای کـاربردی تر در حوزه هـای حی ا طر، حقوقی، قر،اردادی ا قتصا،دی مالی و همﭽنـین طـرح مسـائﻞ و مشکﻼت اجرایی برای پژوهشگران و متخصصان نش دا و فنا وری به ،منظور مطالعه بهبود و ارتقای آن.ها - دامنه کاربرد د بر ر کا ین ا را هنما ای بر ح طر ی ها متعا رف ای جر ا تونﻞ ی ها نتقا ا ل آب با قطر م تما ه شد ود حد ٣ ا ـــ ت ٦ ر ـــ مت بــا انــواع روش ی ها تونﻞ ی ساز اعﻢ از سنت ی و مکان زه ی با رو ی کرد همسان ی ساز ات ی عمل اجرا یی کی با نگاه جامع و فراگ یر و بر اسـاس ی هـا ی ور ا فنـ تجربـه شـده درکشـور می باشد. مﻼحظا ت ارائـه ه شد در ا ین را هنما غلب ا مسائﻞ مربو ط به ای جر ا تونﻞها ی انتخاب روش اجرای تونﻞ روش ی ها حفا ری در سنگها ی نرم و رو نهشته ها روش ی ها حفا ری در سنگها ی سخت روش ی ها نگهد اری و تحکیﻢ لیه او روش ها ی پایش ند و ا ازه ی گیر روش ی ها تجهیز و پشتیبانی روش ها ی ا ای جر پوشش نهایی روش ی ها تامین ا یمنی،سﻼمت و جلوگیر ی از آ سیبها ی ز یستمحیطی -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٣ ا نتقا ل آب را در بر میگیر ما . ا د، با توجه به وا بستگی روش ی ها ا جر ا به فنا وری و توسعه و پیشرفت ماشین آﻻت و تجهیز ات ای جر ا تونﻞ نیز و در مو ارد خا،ص ی گیر ه بهر از سایر را هنماها ی معتبر و در تطابق کلی اـب محتوی تاـ را هنم یا ــ یش ــ پ رو مانعی ند ارد . در ارائه روش ها و تجهیزات و ماشین آﻻت اجرایی فرض شده است که استفاده کننده آشنایی کلی بـا مباحـث تونﻞ سازی دارد و لذا از ارائه .تفصیلی مطالب خودداری شده است -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ روش‌های حفا ۵ ری در سنگ‌های سخت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت م۱۳ ۲ ۱-۱- انتخاب روش اجرایی مناسب انتخاب روش اجرای تونل مهم‌ترین بخش فرآیند یکپارچه تونل‌سازی است که دربرگیرنده ریسک‌های مختلف و نیز اثرات متقابل با شاخص‌های طراحی و اجرا نظیر هزینه. زمان» مسائل فنی و بهره‌برداری, نگهداری و دوام می‌باشد. روش کلی اجرای پروژه توسط مشاور در مطالعات مرحله توجیهی تهیه و در اسناد قراردادی پیشنهاد می‌گردد و پیمانکار در حین مناقصه. با بررسی شرایط پروژه و تغییراتی که از زمان مطالعات تا تهیه پیشنهاد رخ داده است. روش اجرای بهینه پروژه را تهیه و پیشنهاد داده و پس از تایید و ابلاغ قرارداد. آن را تدقیق نموده و مورد اجرا قرار می‌دهد. روش اجرا ممکن است در کل تونل یکسان نبوده و باتوجه به شرایط زمین, در نواحی مختلف. از ترکیب روش‌های مختلف اجرا ۱-۱-۱- معرفی عوامل و پارامترهای موّْثر در انتخاب روش اجرا محیط زد ست. یود سر و محدودیت‌های قانونی 9 محیطب در انتخاب روش تونل‌سازی موترند. که در زیر شرح داده شده اند. ۱-۱-۱-۱ هندسه تونل شاخص‌های هندسی که درانتخاب روش اجرا موثرند عبارتند ازمسیر (پروفیل طولی. قوس‌ها و شیب‌ها)» طول و شکل و ابعاد مقطع تونل. مسیر تونل عمدتا متاثر از شرایط زمین‌شناسی و موقعیت نواحی سست و آبدار یا گازدار و عدسی‌های گلی (رس و لای) و زاویه و جهت لایه‌بندی و پتانسیل ناپایداری آن است. شیب تونل وابسته به الزامات هیدرولیکی وجبهه کاری اجرایی از نظر حمل وتخلیه مصالح و هدایت آب و تهویه آن و قوس تونل نیز افزون بر اندازه حرکت (مومنتوم) هیدرولیکی تابع محدودیت‌های حرکت دستگاه حفاری درروش مکانیزه می‌باشد. گرچه درانتخاب روش اجرا برای طول‌های مختلف محدودیت ذاتی وجود ندارد. ولی معمولا برای تونل کوتاه از روش متعارف و برای تونل بلند استفاده از روش مکانیزه توجیه‌پذیری بهتری دارد. در روش حفاری مکانیزه با تی.بی.ام! مقطع تونل دایره‌ای بوده که به خودی خود برای انتقال آب مناسب است. در روش‌های متعارف. شکل هندسی حفاری مقاطع معمولا غیردایره‌ای و مثلا نعل اسبی است و در اجرای پوشش, مقطع داخلی دایره‌ای ایجاد شده یا براساس طراحی هیدرولیکی و شرایط و دبی آب عبوری از مقطع غیردایره‌ای استفاده می‌گردد. ابعاد مقطع با توجه به شرایط زمین, به طور عمده بر سامانه نگهداری موقت و پوشش تونل و مراحل حفاری آن (/130) ۱۷1۵011۵ 30۲۵۵ 02ز1 اس -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ٨ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ١ -١ -١ -٢ - شنﻦی زم اسی عمومی و توپوگراف ی شرایط زمین .، آب زیرزمینـی و مشخصـات ژئـوتکنیکی از عوامـﻞ مهـﻢ مـوثر در انتخـاب روش اجـرای تونـﻞ هسـتند روش ی ها حفاری متعارف برای شرایط مختلف زمین انعطاف پذیر هستند و می توان ند ب ه کارگرفتـه شـوند. در روش حفـاری مکانیزه عبور از شرایط خاص زمین می تواند با توقف یا تاخیر همراه شود. ب ،رای فائق آمـدن بـر ایـن مسـاله تی. بـی.ام هـای جدید قابلیت های بیش تر ی برای مواجهه با انواع شرایط زمین پیدا کرده اند. به عنوان مﺜال، سـامانه متعـادل کننـده فشـار زمین ای.پی.بی ١ ، قابلیت افزایش قطر حفاری برای آزادسازی بخشـی از تﻐییـر مکـان زمـین و کـاهش فشـار می توان نـد در شرایط مﭽاله شوندگی زیاد و خردشدگی زیاد به پیشروی خود ادامه دهند. البته ماشین های دارای سپر تلسکوپی بـه دلیـﻞ طول بیش تر سپر، برای شرایط فشردگی زیاد و مﭽاله شوندگی چندان مناسب نمـی.باشـند وجـود نـامعینی هـای زیـاد در شرایط زمین، لزوم استفاده از تحلیﻞ ریسک در ب رآورد هزینه و زمـان اجـرا را بـرای انتخـاب روش حفـاری تونـﻞ و لحـاظ موارد متعدد پیش بینی نشده ضروری می سازد. توپوگرافی مسیر و کاهش و افزایش قابﻞ مﻼحظه سـربار نیـز نقـش مهمـی در انتخاب تمهیـدات اجرایـی و ریسـک احـداث تونـﻞ دارد. افـزایش سـربار می توانـد منجـر بـه افـزایش فشـار و ریسـک مﭽاله شوندگی و فشار آب زیرزمینی و کاهش سربار نیز می تواند منجر به افزایش احتمال ریزش و گسترش تﻐییـر شـکﻞ ها .تا سطح زمین و رخداد نشست گردد ١ -١ -١ -٣ - ملﺰومات و پ یﺶ نی ازها ملزومات و پیش نیازهای احداث تونﻞ شامﻞ مجوزهای قانونی، هزینه تمهیدات آغاز کار، تامین منابع مـالی و تمهیـدات حقوقی و قراردادی و تعیین تکلیف مستحدثات باﻻدست و پایین دست تونـﻞ نظیـر آبگیـر و سـد انحرافـی، سـد مخزنـی و کانال ها یا خطوط لوله یا شبکه های توزیع و آبیاری و تصفیه خانه های مورد نیاز است. هر یک از این موارد مترتـب هزینـه و زمان خاص خود می باشد ،و اندرکنش خاص خود را بـا تونـﻞ دارد. مجوزهـای قـانونی شـامﻞ مجوزهـای زیسـت محیطـی میراث فرهنگی، مجوزهای عبور و مرور و احداث یا تعریض راه های دسترسی، مجوزهای اجتماعی و جابجـایی سـکن ی هـا و تامین امکانات مرتبط و مجوزهای تردد و کار در شب یا روز می باشد . هزینه تمهیدات آغـاز کـار شـامﻞ هزینـه های تملـک ،اراضی هزینه های مشـاور طراحـی، مطالعـات و عمل یـات اکتشـافی و شناسـایی و آزمایش هـا و گـرد آوری داده هـا و دیگـر هزینه های قانونی می باشد . انتخاب روش تام ین منابع مالی مناسب برای حصول جریان نقدینگی مطمئن، اثـر مسـتقیﻢ بـر هزینه و زمان اجرا می گذارد که در هر روش اجرا تا حدی متفاوت است. جریان نقدینگی ﻻزم برای فعالیت در چنـد جبهـه و نوبت کاری و با توجه به مشخصات تونﻞ )و شمار احتمالی پیمانکاران( به طور قطع افزایش یابد یم . تمهیـدات حقـوقی و نوع و روش قراردادی )قیمت ثابت، فهرست بهایی، قیمت واحد و ...( و فرآیند زمانی مورد نیاز بـرای انتخـاب پیمانکـاران و توان مالی و اجرایی آن ها باید به دقت و بر اساس روش اجرا و میزان ریسک مترتب آن در .نظرگرفته شود ١- Earth Pressure Ballance (EPB) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت ۳/۹( ۹ ۴-۱-۱-۱- شرایط پشتیبانی و تجهیز فضا و زمان مورد نیاز برای تجهیز و جمع‌آوری کارگاه از موارد مهم در برنامه‌ریزی اجرای تونل است. در تونل‌های بلند برای حصول زمان قابل قبول اجرا معمولا حفاری از چند جبهه انجام می‌شود. در این حالت راه‌های دسترسی و تجهیز کارگاه نیز در چند نقطه فراهم می‌گردد. تامین نیازهای پشتیبانی مانند تهویه. آب و برق و مواد و مصالح اجرا و تخلیه نخاله‌های حفاری و زهاب و درنتیجه ظرفیت‌های تولید و حمل و نقل و تامین قالب خصوصا برای اجرای پوشش تونل و نیازهای برنامه‌ریزی. کنترل و مدیریت مرتبط با آن‌ها به طورمستقیم بر هزینه اجرای تونل تاثیر می‌گذارند. به طور طبیعی نیاز پشتیبانی و تجهیز بسته به روش اجرا تفاوت‌هایی دارند و اثرات متقابل آن‌ها باید در یک فرآیند بهینه‌سازی مورد بررسی قرار گیرند. ۵-۱-۱-۱ ملاحظات سلامت. ایمنی و زیست‌محیطی هزینه‌ها و تمهیدات مدیریت سلامت و ایمنی و محیط زیست بسته به روش اجرا متفاوتند. این تمهیدات برای کارکنان شاغل در پروژه و مجاورین آن شامل انسان‌هاء حیوانات و گیاهان باید در نظرگرفته شوند. از لحاظ سلامت و ایمنی و آلودگی محیطی. معمولا روش‌های مکانیزه مزایای بیش‌تری نسبت به روش‌های متعارف برای کارکنان دارند و افرادی که در روش‌های مکانیزه کار می‌کنند. معمولا از سطح فنی و مهارت بالاتری برخوردارند. الزامات تهویه نیز در روش‌های اجرای مختلف متفاوتند. در طراحی تهویه. میزان گرد و غبارء گرما و گازهای سمی و مضر تولیدی. میزان هوای لازم برای تنفس ملاک می‌باشد. در بیش‌تر موارد در حفاری مکانیزه. گازهای تولیدی توسط سیستم ترابری که در تونل در حال تردد می‌باشند. تعیین‌کننده هستند. در تونل‌های بلندتر ممکن است به چاه تهویه نیز احتیاج پیدا شود. البته در طراحی سیستم تهویه. علاوه بر طول تونل, قطر تونل و امکان به‌کارگیری داکت با قطر بیش‌تر و همچنین امکان حفر چاه تهویه و تاثیر آن بر وضعیت آب زیرزمینی و تخلیه آب به تونل, عمق چاه تهویه و وجود مشتقات گوگرد و زغال و دربرخی موارد مواد پرتوزا و ... تاثیرگذار است. اثرات زیست محیطی نظیر آلودگی‌های ناشی از تردد کامیون‌ها و واگن‌ها در حمل مصالح به دیو و تخلیه نخاله‌هاء. صداهای منتشر شده از کارگاه. نور منتشر شده اضافی در شب. ارتعاشات ناشی از حفاری و انفجار. پراکنده شدن دود و گرد و غبار و خروج آب گل آلود حجیم یا نظایر آن باید با تمهیدات مناسب مدیریت شوند. محل تخلیه نخاله‌ها و دپوی مصالح مصرفی بهتر است تا حد امکان در نزدیک‌ترین مکان‌های ممکن به کار گاه باشند. ۶-۱-۱-۱- محدودیت‌های اجرایی و قانونی محدودیت‌های اجرایی شامل مواردی چون امکان تهیه و حمل دستگاه حفاری و ماشین‌آلات اجرایی به ویژه در -------- صفحهٔ بعد -------- ٠١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب بهمن، رانش زمین، زلزله و نظایر آن می باشد .که بایـد در انتخـاب روش اجـرا مـدنظر قرارگیرنـد محـدودیت هـای قـانونی معموﻻ در قالب الزامات کارفرمـایی مطـرح می شـوند و شـامﻞ مـواردی نظیـر محـدودیت زیسـت محیطـی، زهکشـی آب زیرزمینی و میزان زهاب خروجی )که معموﻻ به صورت فصلی متﻐیر است( و مسائﻞ ایمنی و تردد می.باشند - پو شﺶ تونل پوشش تونﻞ های انتقال آب افزون بر شرایط زمین، تابع محدودیت های هیـدرولیکی از نظـر پروفیـﻞ طـولی، شـرایط و زبری سطحی، وجود فشار داخلی، نیاز به آب بندی یا زهکشی و شرایط درزها و امکانات اجرایی می باشد . بـا توجـه بـه ایـن مسائﻞ، پوشش ممکن است در حفاری مکانیزه ی ا متعارف به صورت تک ﻻیه یا دوﻻیه اجرا شود. هزینـه اجـرای پوشـش و ملحقات آن به طور معمول با هزینه حفاری برابری می کند. اجرای پوشش در س امانه هـای دوﻻیـه و در روش ی هـا متعـارف حفاری، زمان اجرا را نیـز تحـت تـاثیر قابـﻞ مﻼحظـه ای قـرار می دهـد . مشخصـات پوشـش تونـﻞ معمـوﻻ تـابع عوامـﻞ و .پارامترهای دیگر است - زمان و هﺰینه اجرا زمان اجرا یکی از شاخص ها ی بسیار مهﻢ در احداث تونﻞ است. محدودیت زمانی بـر تعـداد جبهـه هـای کـاری، تعـداد ،پیمانکاران، جریان نقدینگی ﻻزم هزینه های ،تجهیز و اجرا هزینه های تعدیﻞ و اد عاها و تاخیرات و هزینه عدم النفـع بهـره برداری و در نتیجه شاخص ها ی اقتصادی و مالی طرح تاثیر مستقیﻢ می گذارد . سرعت پیشروی تونﻞ در زمین هـای سـنگی با شاخص کیفی خوب با روش حفاری متعارف بین ٥ تا ٠١ متر و در سنگ ها ی سست و خرد شده حـدود ٢ ٣ تـا متـر در روز است. در روش مکانیزه و تی.بی.ام این نرخ تا حدود ٥١ تا ٠٢ متر در روز هﻢ افزایش می یابد . البته در صـورت متوقـف شدن دستگاه در نواحی سست و خرد شده و پرآب ممکن است تا بیرون کشیدن دستگاه یا تـامین دسـتگاه جدیـد، چنـد ماه تاخیر به پروژه تحمیﻞ شود. زمان تجهیز کارگاه در روش ی ها متعارف نسبت به مکانیزه چند مـاه کﻢ تـر اسـت ولـی در ادامه و با نرخ پیشروی تر کﻢ ، درمجموع زمان کلی اجرا خصوصا در تونﻞ بلند افزایش می یابد. محدودیت های هزینه و تامین مالی و جریان نقدینگی می تواند تاثیر مستقیﻢ بر انتخاب روش اجرا بگذارنـد. در مقایسـه کلی روش ها ی ،مختلف اجرا هزینه ها نقش بسیار مهمی دارنـد. ایـن هزینـه ها، شـامﻞ هزینـه اولیـه کـار، تجهیـز و تـامین ماشین آﻻت و تجهیزات و مصالح و دستمزد، کاهش و مـدیریت ریسـک ها و شـرایط پـیش بینـی نشـده، خسـارات زیسـت ،محیطی بهره برداری و نگهداری و عمرمفید و هزینه های غیرمستقیﻢ تطویﻞ زمان اجرا می .باشند -------- صفحهٔ بعد -------- ش بررسی گزینه‌های روش عیین معیارهای ارزیابی (۱-۱) ارائه و محدودیت یا ی پروژه‌ها موارد خاص دیگر: ۱-۱- ملاحظات انتخاب دو روش معیار فرعی طول ابعاد مقطع (قطر) قوس نواحی سست و خرد شده سفره‌ها و تراز آب زیرزمینی سربار کم شرایط پرتال ورودی و خروجی فشار آب داخلی فشار آب خارجی پوشش اولیه و ثانویه درزها و آب‌بندی مجوزهای قانونی تمهیدات آغاز کار و مطالعات تمهیدات حقوقی و قراردادی تامین منابع مالی فضای تجهیز کارگاه امکانات تجهیز کارگاه تامین تجهیزات و ماشین‌آلات نیروی انسانی زمان تجهیز و جمع‌آوری ن ۳/۹( مکانیزه. عوامل و پارامترهای موثر در ان مزیت نسبی هر روش بررسی گردیده ی هم مطرح شود که در فرآیند تصمی اجرای متعارف و مکانیزه بر اساس معبارها و روش متعارف قابل استفاده برای هر شکل مقطع قابل استفاده برای ابعاد کوچک و بزرگ قابل استفاده برای هر شیب مثبت یا منفی قابل استفاده برای هر شعاع قوس قابل انعطاف قابل انعطاف مچاله‌شوندگی احتمال ریزش و ناپایداری بیش تر شرایط بهتر هیدرولیکی با اجرای پوشش قالبیت اجرای پوشش بدون درز انقباضی معمولا کم‌تر 0 محدودتر است. به دقت مطالعات حساسیت کم‌تری دارد. پیمانکاران واجد شرایط بیش‌ترند. به تامین منابع مالی حساسیت کم‌تری دارد. می‌توانند قبل از پایان تونل تکمیل شوند. فضای کم‌تری نیاز دارد: امکانات کم‌تری نیاز دارد. نیروی انسانی بیش‌تر ولی عادی‌تری نیاز دارد. زمان تجهیز و جمع‌آوری کم‌تری نیاز دارد. 2 گیری مورد استفاده قرار خواهد گرفت. عوامل موثر در انتخاب روش اجرای تونل روش مکانیزه مناسب برای طول‌های متوسط و بلند فقط دایره‌ای محدودیت ابعاد براساس نوع ماشین حفاری تعطای‌پذیر د در صورت پیش‌بینی احتمال گیرکردن ماشین حفاری درصورت عدم احتمال گیرکردن ماشین حفاری درصورت عدم محدودیت مستندسازی و برداشت قابلیت بهتر متعادل کردن مجاله‌شوندگی احتمال ریزش و ناپایداری کم‌تر احتمال کاویتاسیون در سرعت‌های بالای آب در پوشش قطعه‌ای با رواداری زیاد نیاز به اجرای پوشش بتنی مسلح ثانویه تحمل متعادل نیرو به علت شکل دایره‌ای نیاز به درزبندی و آب‌بندی مناسب قطعات به دقت مطالعات حساس‌تر است. پیمانکاران واجد شرایط کم‌ترند. بعد از پایان تونل باید تکمیل شوند. امکانات بیش تری از دارد. تجهیزات و ماشین‌آلات بیش تری نیاز دارد نیروی انسانی کم‌تر ولی ماهرتری نیاز دارد زمان تجهیز وجمع‌آوری بیش‌تری نیاز دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ول ۱-۱ ملاحظات انتخاب دو رو: معیار فرعی کار کنان نیازهای تهویه ارتعاشات و صداها نشست‌های سطحی حمل و نقل مصالح آلودگی هوا مناطق صعب العبور امکان کار در شب محدودیت‌های فصل کاری محدودیت‌های تردد زد رِ محدودیت زهاب که بستگی به حجم و فشار آب دارد. در مقادیر بالا نیاز به پیش تزریق و تزریق آب بندی می‌باشد حوادث غیرمترقبه سرعت تجهیز و جمع‌آوری سرعت اجرای پوشش احتمال توقف و تاخیر هزینه‌های تملک اراضی هزینه تجهیز و جریان نقدینگی هزینه‌های مصالح هزینه بهره‌برداری و نگهداری م۳( ش اجرای متعارف و مکانیزه بر اساس معیاره روش متعارف سلامت و ایمنی کارکنان بیش‌تردر خطر ارتعاشات و صوت مقطعی ولی بیش‌تر است. با وجود اضافه حفاری و بولدرها حمل و دپوی به دلیل حجم بیش‌تر و در صورت استفاده از حجم مقطعی آب در جبهه کاری قابل کنترل‌تر ولی تا قبل از اجرای پوشش نهایی به صورت مقطعی در زمان انفجار بیش‌تر محدودیت کم‌تری دارد. نیاز به تمهیدات بیش تری دارد. حفاری کمی انعطاف‌پذیرتر ولی اجرای به دلیل حجم بیش‌تر حفاری و پوشش حجم تا قبل از اجرای پوشش نهایی کنترل آن در صورت نیاز به پوشش بتنی, با توجه به کمی کم‌تر است. هزینه تجهیز کمی کم‌تر و جریان نقدینگی به دلیل حجم بیش‌تر پوشش کمی بیش‌تر است کم‌تر ولی به دلیل درجا بودن بتن اشکالات رد بیش تر و توابع دقت و یه کیفست اجرا است. راهنمای اجرای نوئل‌های انتقا لآب او عوامل موثر در انتخاب روش اجرای تونل روش مکانیزه سلامت وایم کار کنان کم‌تر در خطر است. در جبهه کاری زیاد ولی در کل کم‌تر است. ارتعاشات و صوت مداوم ولی کم‌تر است. بیش‌تر قابل کنترل است. به دلیل یکنواختی و حجم حفاری کم‌تر حمل و دپوی آن راحت‌تر است. به دلیل حجم کم‌تر و استفاده از سیستم مکانیزه ریلی با خطی راحت‌تر است. کنترل آب در جبهه کاری, به علت محدودیت حجم آب در ادامه کاهش می‌یاید که لاینینگ اجرا شده آب‌بند باشد و در فشارهای بالای آب گسکت و تزریق پرکننده پشت سگمنت به تنهایی کافی نبوده و عموما نیاز به تزریق آب‌بندی می‌باشد. به طور یکنواخت‌تر و قابل کنترل‌تر است. محدودیت زیادی دارد. نیاز به تمهیدات کم‌تری دارد. حفاری انعطاف پذیری کم‌تر ولی اجرای پوشش محدودیت زیادی ندارد. به دلیل حجم کم‌تر حفاری و پیش ساخته بودن کنترل آن تابع دقت و رواداری اجرای قطعات و کیفیت آب‌بندی درزها و تزریقات است. با درگیرشدن ماشین مشکل‌ساز است. در حالت تک پوسته‌ای سرعت خوب است. ر و ره بر به دلیل حجم کم‌تر پوشش کمی کم‌تر است. به دلیل گسستگی پوشش هزینه تعمیرات بیش‌تر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت که 1 ۳ ادامه حدول ۱-۱ ملاحظات انتخاب دو روش اجرای متعارف 9 مکانیزه بر اساس معیارها 9 عوامل موثر در انتخاب روش اجرای تونل به دلیل درجا بودن بتن مستلزم هزینه بیش‌تری است. البته همواره هزینه تولید و ساخته. به دلیل نیاز به کارخانه سگمنت و تجهیزات تولید و عمل‌آوری و ملاحظات به دلیل پیش ساخته بودن بتن مستلزم هزینه بوده است. ولی در مجموع هزینه اجرای تحکیم موقت و دائم می‌تواند کمتر باشد. تعداد کار کنان بالاتر [ح ریسک سلامت [ح است ولی کار کنان ماهر تر ۳ با دستمرد بالاتری به دلیل ریسک ناپایداری و ریزش در ورودی به دلیل فضای بیش‌تر مورد نیاز تجهیز کارگاه و سربار کم و حجم حفاری بیش‌تر افزایش لبیل 9 , افزایش می‌یاید می‌یاید - متغیرهای مستقل در ارزیابی برای انتخاب روش اجرای بهینه. درحالت کلی ممکن است تمام مشخصات تونل به عنوان متغیر در نظرگرفته شوند. البته. با شروع مطالعات و مرحله به مرحله و بسته به شرایط پروژه, تعدادی از این متغیرها مشخص و تثبیت می‌شوند. معمولاء داده‌های اصلی تونل انتقال آب عبارتند از مختصات و تراز نقطه شروع و پایان تونل (با یک رواداری منطقی درمختصات و امتداد). دبی آب عبوری (در فصول مختلف) و سطح مقطع مورد نیاز و شرایط هیدرولیکی کلی تونل (نظیر حداکثر سرعت و فشار)» کریدور عمومی مسیر تونل با توجه به محدودیت‌های مختلف. نتایج مطالعات اولیه زمین‌شناسی, هیدروژئولوژی و ژئوتکنیک کریدور مسیر. تعدادی از متغیرها نظیر قطر و طول نیز می‌توانند در قالب هزینه یا زمان اثر خود را نشان دهند. اما با توجه به این که در شرایطی, تغییر زیاد قطر و طول منجر به تغییر امکان‌پذیری روش اجرا در انتخاب روش اجرا عبارتند از: * هندسی شامل طول و قطر (شکل مقطع و شیب طولی و قوس در هزینه و صعوبت کار منعکس می‌شوند) * شرایط زمین‌شناسی و توپوگرافی (تواتر تغییرات زمین‌شناسی و وسعت و وضعیت نواحی سست و خردشده و شرایط آب زیرزمینی و تراز آب در طول تونل و تعدد و بزرگی سفره‌های آب زیرزمینی و کم شدن سربار در مسیر). به دلیل اهمیت بسیار زیاد. شرایط ژئوتکنیکی و آب زیرزمینی را می‌توان دو متغیر جداگانه فرض نمود. * ملزومات و پیش نیازها (هزینه و زمان مورد نیاز) * پشتیبانی و تجهیز (امکان سنجی و هزینه و زمان مرتبط) -------- صفحهٔ بعد -------- ٤١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب  ،سﻼمت ی من یا و مح طی ست یز هزینه و تبعات ثانویه  محدود تی اجرا یی و قانون) ی امکان(پذیری و هزینه  پوشش تونﻞ )دو پوسته ای یا تک پوسته ای بودن و هزینه و زمان مرتبط(  زمان و هز نه ی اجرا شاخص اقتصادی و مالی طرح - معیارهای ارزیابی معیارهای متعددی می توان ند در ارزیابی و قضاوت درباره روش هـا ی اجـرا مـورد اسـتناد قـرار گیرنـد. ایـن معیارهـا در پروژه های مختلف تاثیرات تا حدی متفاوت دارند. بارزترین معیارهای ارزیابی روش اجرای تونﻞ:انتقال آب عبارتند از  شاخص اقتصادی طرح شامﻞ هزینه کﻞ طرح ب ه،ازای هرلیتر آب انتقالی  ،زمان اجرای طرح  کیفیت انجام کار و محدودیت های،مربوطه  ،دوام با هدف حصول حداکﺜر عمرمفید  ،تبعات ثانویه نظیر زیست محیطی، اجتماعی و میراث فرهنگی  ریسک های محتمﻞ با این تعریف ک ه ریسک برابر حاصـﻞ ضـرب احتمـال خطـر در احتمـال آسـیب در احتمـال ایجاد تبعات ثانویه، تقسیﻢ بر احتمال تاب آوری می باشد. در جدول)١-٢( تاثی ر غالب متﻐیرها بر معیارها ارائه و بر اساس میزان اثرات اولویت .بندی گردیده است همان طـور کـه مشاهده می شود ،موثرترین متﻐیر شـرا طی زمین شناسـی و آب زیرزمینـی و پـس از آن سـﻼمت، ایمنـی و محـیط زیسـت اچ.اس.ای قرار می گیرد . از نظر معیارها، شاخص اقتصادی در رتبه اول و زمـان بعـد از آن جـای دارد. ایـن جـدول بـرای استخراج و برآورد کمی معیارها تحت تاثیر متﻐیرهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد )بـه عنـوا ن مﺜـال، بـرای بـرآورد شاخص اقتصادی اثرات هر هشت متﻐیر باید در نظر .(گرفته شود ١ -١ -٢ -٢ - ند ی فرآ ی اب ی ارز )شامل وزن بندی ی مع،ارها ی امت ازده ی و انتخاب روش ی اب ی ارز( ،برای انتخاب روش مناسب اجرا با وجود متﻐیرهای متعـدد مـوثر اسـتفاده از روش ی هـا تصـمیﻢ گیـری چنـد معیـاره ام.سی.دی.ام ١ توصیه می شود، که موارد ریز از جمله روش ی ها پرکاربرد آن هستند:  روش تحل ﻞی سلسله مراتب ی اِی.اچ.پی ٢ که در آن بـرا ی تع ن یـی وزن مع ی ارهـا و رتبـه بنـد ی نـه ی گز ها از مقا ی سـه زوج ی استفاده می شود . با تکمیﻞ پرسشنامه توسط افراد خبره و مجرب، ی ک ماتر سی سه ی مقا زوج ی هی ته شـده ی ده از ی امت و انجام می پذیرد. ١- Multi Criteria Decision Making (MCDM) ٢- Analytical Hierarchy Process (AHP) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٥١  روش ند ی فرا ﻞی تحل شبکه اِی.ان.پی ١ که شباهت ز ی اد ی بـه روش اِی.اچ. پـی دارد. اگـر مع ی ارهـا مسـتقﻞ از هـﻢ باشند و مقا هسی زوج ی امکان ری پذ باشد، اِی.اچ.پی مد ل تصمیﻢ گیری مناسب ی است، ی ولـ اگـر مع ی ارهـا مسـتقﻞ نباشند، روش اِی.اچ.پی .بهتر است  روش تی.او.پی.اس.آی.اس ٢ که در آن با استفاده از گز ی ها نه ی موجود، دو گز نه ی فرض ی فی تعر می شوند .ی کـ ی از نیا ها نه ی گز آل ده یا مﺜبت و دیگری آل ده یا ی منف .نام دارد ار ی مع محاسبه نمرات در روش مذکور این اسـت کـه ها نه ی گز تا حد امکان به گز نه ی آل ده یا مﺜبت نزد کی و از گز نه ی آل ده یا ی منف دور باشد. بر ا نی اساس، کی نمـره ی برا هر گز نه ی محاسبه می شود و گز ها نه ی مطابق ا ین نمرات رتبه ی بند می شوند. گرچه سه روش فوق معموﻻ برای انتخاب روش اجرا کفایت می نمایند، اما روش ی هـا متعـدد دیگـری نیـز بـرای انجـام تصمیﻢ گیری چند معیاره وجود دارند که حسب نیاز می توان از آن ها استفاده نمود. الگـوریتﻢ و جز ی یـات ایـن روش هـا در ادبیات فنی، موجود و در دسترس می باشد. ١ -١-٣ - ند ی فرآ تصمیﻢ گیری و انتخاب روش اجرا ی برتر فرآیند تصمیﻢ گیری و انتخاب روش اجرای برتر در قالب مراحﻞ زیر تعریف می شود:  تهیه فهرست داده های ثابت پروژه )مختصات شروع و پایان تونﻞ، دبی آب عبوری، کریـدور مسـیر تونـﻞ، نتـایﺞ مطالعات اولیه زمین شناسی.(... ، هیدروژئولوژی و ژئوتکنیک کریدور مسیر و  تهیه فهرست روش ی ها مختلف امکان ،پذیر اجرا )مکانیزه متعارف.(... ، ترکیبی  تهیه فهرست کوتاه متﻐیرهای مستقﻞ یا تقریبا مستقﻞ پروژه و بازه تﻐییرات یا گزینه های امکان پذیر آن.ها  تهیه فهرست کوتاه معیارهای قضاوت متاثر از متﻐیرهای اصلی و محدوده پـذیرش قابـﻞ قبـول آن هـا )شـاخص ،اقتصادی، زمان اجرا ریسک ها ،امکان پذیر ی ی فن- اجرا یی، عمر ،مفید(... تبعات ثانویه و  تهیه فهرست نهایی گزینه های اجرایی همراه با طرح و برآورد مقدماتی آن ها و غربال گری اولیـه )حـذف گزینـه هایی که معیارهای قضاوت مربوط به آن ها در محدوده قابﻞ پذیرش نمی گنجد.(  انتخاب روش تصمیﻢ گیری چند معیاره )بیش از یک روش به دلیﻞ نامعینی های متعدد در اولویت بندی.(  وزن دهی.(معیارها )و حذف معیارهای کﻢ اهمیت  اولویت بندی گزینه های اجرایی بر .اساس امتیاز کﻞ هر یک و انتخاب گزینه برتر ١- Analytical Network Process (ANP) ٢- Technique for Order of Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) -------- صفحهٔ بعد -------- ٦١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ١ -١ -٣ -١ - چالﺶ ها و توصیه ی ها مربوط به انتخاب روش اجرا چالش ها و آسیب های این فرآیند که ممکن است آن را از نتایﺞ بهینه فاص:له دهد، عبارتند از  نواقص زیاد اطﻼعات شاخص ها ی مورد استفاده در فرآیند تصمیﻢ گیری با توجه به جدول)١-٢(  عدم استخراج کامﻞ کیفی و کمی منافع رعایت و تبعات عدم رعایت .معیارها توسط مشاور یا تیﻢ فنی پیمانکار جدول ١-٢ - تاﺛیر غ الﺐ متغیرها بر معیارها و اولویت بندی آن ها بر اساس تاﺛیرپذیری معیار متغیر شاخص اقتصادی شاخص زمان امکان پذیر ی فنی- اجرایی شاخص ریسک دوام و عمر مفید تبعات ﺛانویه غیرمالی برآیند نی زم طی شرا و آب زیرزمینی ٦ ،سﻼمت ی من یا و مح طی ست یز ٥ هندسی شامﻞ طول و قطر ٣ پوشش تونﻞ ٣ ملزومات و شیپ ین ازها ٣ محدودیت های اجرایی و قانونی ٣ پشت و ی بان ی تجه یز ٣ هزینه مستقیﻢ اجرا ٢ برآیند ٨ ٧ ٥ ٤ ٣ ٢  عدم مشارکت افراد خبره و با تجربه کافی و دیدگاه های مختلف در تونﻞ سازی در فرآیند اولویت.بندی  تمایﻞ به تصمیﻢ گیری هدایت شده و عدم توجه به گزینه.های مختلف اجرایی  برای حصول فرآیند تصمیﻢ گیری و انتخاب روش اجرای بهینه، بهتر است توصیه ها:ی زیر مدنظر قرارگیرد  برای انجام فرآیند تصمیﻢ گیری چند معیاره با توجه به تعدد نامعینی ها.به یک روش اکتفا نشود  با توجه به تفاوت شرایط در پروژه های مختلف، در تکمیﻞ پرسشنامه ها، اطﻼعات پروژه باید به فرد خبره داده شود. هرچه اشراف فرد خبره به پروژه بیش تر باشد، نتیجه منطقی تری از اولویت بندی حاصﻞ می شود .  میزان سابقه و تجربه افراد خبره در تصمیﻢ گیری و اولویت بندی بسیا.ر مهﻢ است  معیارهایی که به صورت کمی ارزیابی می ن شوند می را توان با تقریب و با انجام رتبه بندی .ارزیابی نمود هر یک از متﻐیرهای موثر بر معیارهای قضاوت، دارای نامعینی متفـاوتی هسـتند و ترکیـب آن هـا ریسـک کلـی کـار و احتمال انحراف از برآوردها را مشخص می نماید . ارزیابی ریسک می تواند به صورت کیفی، نیمه تحلیلی و احتمـاﻻتی انجـام پذیرد. اعمال اثرات کمی ریسک ها بر معیارهای قضاوت در روش ی ها نیمه تحلیلی و احتماﻻتی امکان پذیر می باشد . -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت ۳/4( ۲۷ ۲-۱- روش چالزنی و آتشکاری ۱-۲-۱- طراحی و محاسبه شبکه چالزنی (قطرء عمق. زاویه. فاصله چال‌ها و ...) روش چالزنی و آتشکاری یا انفجار از جمله روش‌های متعارف (سنتی) بوده و برای طیف وسیعی از شرایط زمین‌شناسی شامل زمین‌های سخت با مقاومت کم مثل زمین‌های آهکی. لوم. رسی. سنگ گچ و گچی تا زمین‌های سخت‌تر مثل گرانیت. گنیس, بازالت یا کوارتز کاربرد دارد. ویژگی‌های کاربردی مهم این روش عبارتند از: - برای شرایط زمین‌شناسی چالش برانگیزء بسیار انعطاف‌پذیر است و درصورت نیاز می‌توان عملیات چالزنی و انفجار و نصب نگهدارنده تونل را با پیشروی هر مرحله از ساخت تونل تنظیم نمود. - برای تونل کوتاه که صرف هزینه برای دستگاه تونل‌سازی مکانیزه اقتصادی نیست. مناسب است (شکل ۱-۱) - برای زمانی که نیاز به مقطع عرضی غیر دایروی یا متغیر یا بسیار بزرگ برای تونل می‌باشد که اجازه استفاده از دستگاه‌های تونل‌سازی را به دلایل فنی یا اقتصادی نمی‌دهد. مناسب است. - در روش متعارف در شرایط خاصی می‌توان چالزنی و انفجار را از جبهه‌های مختلف به صورت هم‌زمان انجام داد. درعین حال, فرآیند کاری در هر جبهه حفاری به صورت متوالی انجام می‌شود. ولی درمجموع سرعت کار - در عملیات چالزنی و آتشکاری در روش متعارف. ترتیب فرآیندهای صورت گرفته به طورکلی در شکل (۲-۱) نشان داده شده است. که از پیاده‌سازی نقشه آغاز می‌شود و به اجرای سامانه نگهداری پایان می‌یاید. تی‌بی‌ام سوراخکاری و انفجار ۱۳ اضافی مالی زمین‌شناسی ۱ محبط مان‌بندی سول 1 ۴/۵ ۱/۵ مشش شکل ۱-۱- مقایسه کلی هزینه روش حفاری با انفجار و حفاری مکانیزه! 60 27 00160 اباف 00 کل امس 1 ۵۵ جرز حلمطا ۱ منم احد۲ او نایک مالقا امحمول معدا «امزدا -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ٨١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب شکل ١-٢- فرآیند حفاری تونل به روش چالﺰن ی و آتشکار ی ١ -٢ -١ -١ - الگوی هندسی انفجار طراحی الگوی هندسی انفجار با توجه به نوع برش سنگ یعنی الگو ی قرارگ یری چـال ی هـا انفجـار بـا طـول و زوا یا یـ متفاوت درجبهه تونﻞ انجام می.پذیرد برش ها انواع مختلف ی دارند و مکان سﻢ ی ی ها شکست متفاوت ی را نیز ای جـاد یم نماینـد . هرچه سطح آزاد بیش ی تر ی برا اعمال بار ناش ی از انفجار وجود داشته باشد، اثرات ناشـ ی از انفجـار هـﻢ بیش تـر می شـود . معموﻻ در تونﻞ فقط کی سطح آزاد وجود دارد که همان جبهه انفجار است. بنـابرا نی در عمل ات یـ چـالزن ی و انفجـار بـرا ی دست ی اب ی به بیش نی تر اثر ا نفجار، هر یک از خرج ها با دی سطح آزاد ی ی برا دیگری جاد یا نما د یـ و از ایـن رو ﻻزم اسـت بـا کی بی ترت مکان ی و ی زمان مش خص منفجر .شوند رویکرد اصولی انتخاب الگوی هندسـی انفجـار بـه دسـت آوردن کﻢ تـر ین .اضافه حفاری است حصول این الگو می تواند متناسب با پیشرفت کار و انجـام اصـﻼحات و بهینه سـازی هـای ﻻزم در قالـب .تعامﻞ پیمانکار و دستگاه نظارت صورت پذیرد ١ -٢ -١ -٢ - قﻄر و عمق چال ها قطر و عمق چال انفجار با ید با توجه به نوع ماده منفجره ی طور انتخاب شود که فضا ی ی کاف ی برا خـرج گـذار ی ای جـاد شود و خرج مورد ن ی،از چال را به طور کامﻞ پر کند . قطر چال با ی تقر از ٠٣ تا ٠٠١ میلی متـر متﻐ ر یـ اسـت کـه نی تـرﺞ یـ را زان یم آن ٠٤ ی ال ٠٥ میلی متر است. تعداد چال ی ها انفجار موردن از ی به ع وامﻞ متعـدد ی از جملـه قابل ت یـ انفجـار زمـ ین و ابعاد مقطع حفار ی بستگ ی دارد . عمق چال .انفجار بستگی به سطح مقطع تونﻞ و میزان مواد منفجره یعنی قطر چـال دارد براساس تجربیات ،موجود ب ه ازای یک میلی متر ،افزایش قطرچال ٣ درصد کاهش درتعداد چال مورد نیاز ایجاد می شود . ١ -٢ -١ -٣ - هی زاو و فاصله چال ها ... و در برش مواز ی چال ی ها انفجار ی در راستا ی محور تونﻞ و با زاو یه قائﻢ نسبت به جبهه عمﻞ می کنند و برای تونﻞ هـای چالزنی پیاده سازی نقشه اجرای سیستﻢ نگهداری اصﻼح مقطع هندسی تونﻞ خرج گذاری و گﻞ گذاری انفجار تهویه لق گیری و تخلیه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت ۳/4( ۹ انتقال آب. که عموما سطح مقطع کوچکی بین ۱۰ تا ۲۰ مترمربع دارند. به علت محدودیت‌های حفاری چال مناسب‌ترند. در برش زاویه‌دار. چال‌های انفجاری در یک زاویه مشخص نسبت به محور تونل قرار می‌گیرند و برای مقاطع بزرگ‌تر که امکان استقرار ماشین حفاری وجود دارد بهینه‌ترند. کم ریسک‌ترین الگوهای انفجار معمولا روند مارپیجی در مقطع دارند. ۲-۲-۱- روش‌های چالزنی و خرج‌گذاری (روش‌هاء بازده حفاری, محاسبه تأخیرات و ...) ۱-۲-۲-۱ چالزنی برای حفاری چال انفجارء معمولا از جامبو دریل چرخ لاستیکی یا چرخ زنجیری که بتواند به جبهه کار رفته وسپس اطمینان از دست‌یابی به میزان پیشروی مطلوب. چال‌های انفجار معمولا به اندازه ده درصد (عموما ۲۰ سانتی‌متر) بیش‌تر از طول مورد نظر حفر می‌شوند. زیرا همواره سنگ به طور کامل درطول چال. منفجر نمی‌شود. درتونل‌های کوچک با سطح مقطع تا ۷ متر مربع, می‌توان از دریل‌های دستی یا چکش سه پایه استفاده نمود. ۲-۲-۲-۱- خرج‌گذاری خرج‌گذاری به معنی قرار دادن مواد منفجره به صورت کارتریج, امولوسیون یا پودر در چال انفجار است. مواد منفجره امولوسیون در بسته‌بندی‌هایی به ابعاد ۴۰ در ۳۰۰ تا ۹۰ در ۴۰۰ میلی‌لیتری وجود دارد. مواد منفجره پودری را می‌توان با استفاده از فشار هوا وارد چال حفاری نمود. با این حال, استفاده از مواد منفجره پودری در تونل‌سازی رایج نیست. نوع مواد منفجره‌ای که بیش‌تر در تونل‌سازی به دلیل سهولت کاربرد مورد استفاده قرار می‌گیرد. کارتریج است. با توجه به مقدار ماده منفجره مورد نیاز, یک ستون مواد. تعدادی کارتریج به طول تقریبی ۱۲ الی ۷۰ سانتی‌متر را شامل می‌شود. ۳-۲-۲-۱- گل‌گذاری گل گذاری برای مسدود کردن چال انفجار و حفظ گازهای ناشی از انفجار درون چال و جلوگیری از فرار آن‌ها انجام می‌شود. گل‌گذاری باعث می‌شود. این گازها بدون هیچ‌گونه اتلاف انرژی درون چال انفجار عمل نمایند. ۴-۲-۲-۱ محاسبه تاخیرات تاخیرات لازم برای انفجار در زمین‌های سخت معمولا بیش‌تر از زمین‌های نرم و سست است. تاخیرات زمانی انفجار میلی‌ثانیه انفجارها دیگر هم‌پوشانی نخواهند داشت. با استفاده از سیستم الکترونیکی انفجار یا نانل می‌توان کنترل -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۳۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتفال آب ارائه می‌گردد. ۳-۲-۱- انتخاب مواد ناریه و بر آورد مصرف آن (محاسبات خرج ویژه) ۱-۳-۲-۱ انواع مواد منفجره مورد استفاده در تونل‌سازی نمونه‌هایی از انواع مختلف مواد منفجره مورد استفاده در تونل‌سازی به قرار زیر معرفی شده‌اند: به عنوان یکی از آنواع مواد منفجره دینامیت -ژلاتین. می‌توان از نیترات آمونیوم نام برد. مواد منفحره تجاری از این نوع. حاوی تقریبا ۵۰ درصد آمونیوم نیترات و ۱۸ الی ۴۰ درصد ژلاتین نیتروگلیکول» پیوندهای نیتروتولول و پشم کلودیوم هستند. این مواد.ء قدرت بالا و ابرگازی با حجم زیاد دارند و ضداب نیز هستند. همجچنین ایمنی بالایی در حمل و نقل دارند. این مواد به صورت کارتریج مورد استفاده قرار می‌گیرند و با توجه به ضدآب بودنشان می‌توان از آن‌ها درچال - مواد منفجره امولوسیون به عنوان یک گزینه جایگزین برای مواد منفجره ژلاگنیت می‌توان از دوغاب‌های انفجار استفاده نمود. ویژگی مواد منفجره امولوسیونی به طور خلاصه. عبارتند از درصد کم گازهای سمی در دود ناشی از انفجار. پایداری خوب در آب و حمل آسان به دلیل جامد بودن مواد. - مواد منفجره پودری مواد منفجره نیترات آمونیوم و آنفو" و ای.ان.سی " مواد منفجره پودری هستند. این ترکیب باعث می‌شود این نوع مواد منفجره در میان سایر انواع, قابلیت حمل, ایمنی درکاربری و اثر تخریبی بیش‌تر که به معنی سرعت انفجار کم‌تر درحدود ۲-۳-۲-۱ انواع چاشنر از الزامات مواد منفجره ایمن. این است که در نقل و انتقال به داخل تونل به راحتی منفجر نشوند. بنابراین. مواد منفجره ایمن نیاز به انفجار آغازین پیدا می‌کنند. که خود حاوی مواد منفجره اولیه بوده که چان سل نامیده می‌شود 9 ((۸۳۷۳) ا(0) ۲۵۱ ۲۱۱۳۵۱۵ ۸۹۵۵۱۵۵۲۵ -۱ (<۸) 61010 ۸۱۱۳۵۱۵ ۸۹۲۵۵۱۵۵۵ -۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت ۳/۹( ۳ پر کاربردترین آن‌ها در تونل‌های انتقال آب نوع الکتریکی آنی و تاخیری هستند. ۳-۳-۲-۱- خرج ویژه مقدار مواد منفجره مورد نیاز به ازای انفجار یک مترمکعب از توده سنگی. خرج ویژه آن نامیده می‌شود و بستگی به پارامترهای محصور بودن توده سنگی. سخت بودن جنس و ساختار توده سنگی, تخلخل توده سنگ و ابعاد مقطع تونل و در نهایت الگوی انفجار دارد. مقدار خرج ویژه بهینه معمولا در تونل‌های انتقال آب به حداکثر ۱/۵ کیلوگرم بر مترمکصب می‌رسد. طول چال ویژه یعنی مقدار طول چال‌های انفجار برای هر مترمکعب حفاری معمولا حدود ۰/۸ تا ۶ متر می‌باشد. ۴-۲-۱- اندازه گیری بازده انفجار و بهینه‌سازی آن (فیزیکی و اقتصادی) پارامترهای موثر بر بازده انفجار در تونل عبارتند از: - ویژگی‌های توده سنگی و زمین که قابل تغییر نیستند. مانند جنس و جهت لایه‌بندی, - هندسه تونل و عوامل اجرایی که تا حدی قابل تنظیم هستند. افزایش سطح مقطع تونل میزان خرج مورد نیاز را کاهش می‌دهد. عمق بیش‌تر تونل شرایط تنش را تحت تاثیر قرار داده و البته در اعماق معمول مثلا تا ۲۵۰ - ویژگی‌های طرح انفجار و مواد منفجره که قابل تنظیم هستند. خطاهای حفاری در قطرء امتداد و طول چال‌ها می‌تواند از ۵۰ تا ۷۵ درصد در موثر بودن انفجار تاثیر بگذارد. شرایط ماشین‌آلات اجرایی و مهارت پرسنل و خصوصیات سنگ در این مساله تاثیر مستقیم دارند. بازده انفجار نیز بر اساس پارامترهای زیر سنجیده می‌شود: - میزان پیشروی طول حفاری شده مقطع کامل تونل به طول چال‌زنی شده مرحله انفجار بر حسب درصد. - حرج ویژه. - طول حفاری چال ویژه. - میزان یا درصد اضافه یا کسر حفاری. - بهینه‌سازی هزینه انفجار با پارامترهای فوق انجام می‌شود. با افزایش خرج ویژه سرعت پیشروی و تعداد مراحل بهینه‌سازی مقدار خرج ویژه بر اساس پارامترهای مزبور را نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب شکل ١-٣- نمونه بهینه سازی مقدار خرج ویژه براساس سرعت پیشروی و هﺰینه های نگهداری و اضافه حفاری طراحی و بهینه سازی انفجار با استفاده از نرم .افزارهای تجاری نیز قابﻞ انجام است ١ -٢-٥ - ی من یا در عمل ات ی آتشکار ی )تجهیﺰات فردی(، اقدامات پیشگیرانه قبل و بعد از انفجار ١-٢ -٥-١ - مﻼحظات ایمنی در عملیات انفجار اولین و مهﻢ تر ین نکته در مﻼحظات ایمنی در عملیات انفجار رعایت نکات ایمنی در مورد ماده انفجاری از زمـان حمـﻞ تا نگهداری و استفاده در برابر ،حرارت آتش، اصطکاک، فشار، افتادن، ضربه خوردن، خراشیده شدن بسته بندی و جابجـایی توسط افراد آموزش ندیده و غیرمرتبط است. نکات ایمنی کلی در مورد کارهای انفجـاری در قـوانین ملـی و اسـتانداردهای ایمنی مرتبط هر کشور وجود دارد. اما در این جا ذکر اقدامات پیشگیرانه زیر در این خص وص ضروری به نظر می رسد:  مواد منفجره و چاشنی.های مختلف باید جداگانه ذخیره و انبار شوند  .انبارداری و مستندسازی حمﻞ و مصرف مواد باید با دقت انجام گرفته و امنیت انبار مواد ناریه تامین گردد  مواد منفجره و .چاشنی نباید با یک وسیله نقلیه جابجا شوند در هنگام کـار هـﻢ بایـد از تشـک عـایق اسـتفاده .نموده و مواد را روی زمین قرار نداد  تمهیدات ایمنی و اطفای حریق مناسب باید برای مواقع اضطراری در .نظرگرفته شود  مراحﻞ عملیات انفجار باید متوالی و بدون .تداخﻞ باشند مﺜﻼ نباید حفرچال و خرج گذاری هﻢ زمان .شروع شود  مراقبت ﻻزم از جری ان سرگردان و القایی و کابﻞ برق در محیط باید به عمﻞ آید. وسایﻞ روشنایی و الکتریکـی و فلزی نباید نزدیک چاشنی الکتریکی قرارگیرند. همﭽنین امواج رادیویی و امواج مخابراتی باید حـداقﻞ باشـند و .در نزدیک محیط عملیات از تلفن همراه استفاده نشود کﻞ هزینه هزینه نگهداری هزینه کسر حفاری محدوده بهینه خرج ویژه هزینه اضافه حفاری q ٨/٠ ٧/٠ ٦/٠ ٥/٠ ٤/٠ ٣/٠ ٠٠٠٥ ٠٠٠٤ ٠٠٠٣ ٠٠٠٢ ٠٠٠١ هزینه در هر متر– دﻻر بر متر q (= خرج ویژه )کیلوگرم بر مترمکعب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٣٢ پس از انفجار نکات ایمنی :زیر باید مورد توجه قرار گیرد  اطمینان از انجام تهویه کامﻞ و مناسب و عدم وجود گاز و غبار در محﻞ،  قطع کلیه س امانه های الکتریکی متصـﻞ و کنتـرل دمـا و اطمینـان از منفجـر شـدن کـﻞ مـواد و بررسـی مـواد احتمالی باقیمانده و چاشنی های عمﻞ نکرده در چال های انفجار و خارج کردن آن ها .با آب تحت فشار  لق گیری و ریختن قسمت های سنگی سست شده توسط ماشین مناسب،  تامین نور کافی و استفاده از وسایﻞ ایمنی فردی شامﻞ لباس، کفش، کﻼه و دستکش برای پرسنﻞ،  حفر مجدد چال در ته چال باقیمانده از انفجار قبلی به هیچ عنـوان مجـاز نبـوده و حتـی د ر صـورت بازرسـی و تخلیه انتهای چال ممنوع می باشد. تهدیداتی که سﻼمت پرسنﻞ را در انفجار تهدید می کند به همراه تمهیدات ﻻزم در جدول)١-٣( ارائه شده.اند جدول ١-٣- تهدیدات، تمهیدات و اقدامات متقابل برای سﻼمت فردی در انفجار تهدید تمهید گرد و غبار و آلودگی هوا و کمبود اکسیژن سامانه تهویه مناسب و استفاده از ماسک مناسب ریزش قطعات سنگ استفاده از ماشین آﻻت مناسب برای لق گیری و تخلیه مصالح منفجر شده و استفاده از کﻼه و لباس ایمنی پرتاب تکه های سنگ ناشی از انفجار دورشدن از منط قه انفجار و سامانه هشدار و زمان بندی مناسب انفجار و پیشگیری از انفجار مواد باقیمانده و استفاده از کﻼه و لباس ایمنی آتش سوزی و جرقه اجرا و کنترل مناسب سیستﻢ های الکتریکی و چاشنی های انفجاری فشار و موج ناشی از انفجار دورشدن از منطقه انفجار و سامانه هشدار و زمان بندی مناسب انفجار و کنترل و پ یشگیری از انفجار مواد منفجره باقیمانده در چال ها ارتعاشات و صوت بیش از حد دورشدن از منطقه انفجار اجسام و سنگ ها ی تیز و برنده اسفاده از لباس، کفش و دستکش ایمنی مناسب برای اطﻼعات بیش تر می توان به ضابطه شماره ٠١٤ سازمان برنامه و بودجه کشـور تحـت عنـوان مقـررات فنـی مـواد منفجره و آتشباری در معادن )٧٨٣١ ( و ن یی آ نامه ا ی من ی در معـادن ابﻼغـی وزارت تعـاون، کـار و رفـاه اجتمـاع ی )١٩٣١ ( .مراجعه نمود ١ -٢ -٥ -٢ - تهو یه نی تام ی هوا مورد ن از ی ی برا پرسنﻞ و ماشین آﻻت موجود در تونﻞ در زمان انفجـار بـه طـور ی کـه سـطح اکسـ ژن ی بـه ٠٢ ریز درصد نرسد ار ی بس مهﻢ است .افزون برگازها و غبـار ناشـی از انفجـار، مونواکسـ ید نی تـروژن ، مونواکسـیدکربن و دی اکسیدکربن در گازها ی خروج ی از موتورها ی ینی بنز ی زل ی و د در فضا ی تونـﻞ تول د یـ می شـود .مقـدار اکسـ ژن ی موجـود در ابرگاز ی انفجار ار ی بس تر کﻢ از مقدار اکس یژن ﻻزم برا ی تنفس است و فقط باعث کـاهش غلظـت ی سـم ابرگـاز ی می شـود . بنابرا نی فه ی وظ هی تهو، نه تنها تام نی ی هوا ی کاف ی برا تنفس پرسنﻞ درح نی تونﻞ سازی است، بلکه برا ی نی از ب بـردن گـرد و غبار و ابرگاز ی ی جار ف ان ای و قی رق کردن آن و تنظیﻢ دما و رطوبت مورد از ین .است -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۳۹4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب زمان تهویه لازم به کارایی سامانه تهویه. مواد منفجره استفاده شده و مقررات ایمنی بستگی دارد. به عنوان یک قاعده کلی. حداقل ۱۵ دقیقه تهویه مصنوعی قبل از بازگشت مجدد به منطقه انفجار مورد نیاز است. البته. نمی توان زمان تهویه را ملاک بازگشت به محل انفجار قرار داد و ملاک باید کاهش غلظت گازهای سمی به زیرحد مجاز و تامین اکسیژن لازم باشد. انتخاب سامانه تهویه مناسب می‌تواند منجر به کاهش زمان تهویه و در نتیجه کاهش زمان یک سیکل پیشروی شود. روش‌های مختلفی برای ورود هوای تازه به جبهه کار وجود دارد. به عنوان مشال, می‌توان هوای تازه را از طریق مجاری تهویه در امتداد تونل (معمولا به قطر ۶۰۰ الی ۱۳۰۰ میلی‌متر) که ابتدای آن در نزدیکی ورودی تونل قرار دارد به داخل تونل هدایت نمود. هوای استفاده شده را می‌توان به راحتی در امتداد تونل به بیرون هدایت نمود تااز قسمت ورودی تونل خارج شود. همچنین می‌توان از سیستم تهویه مکش و دهش استفاده نمود. که در آن با استفاده از مجاری تهویه. هوای استفاده شده ازجبهه کاری تونل خارج شده و هوای تازه از فاصله حدود ۳۰ متری جبهه کاری تونل به داخل پمپاژز می‌گردد. این روش دهشی در تونل‌های انتقال آب متداول‌تر است. همچنین» این روش در شرایط هوایی سمی یا غبارآلود بسیار کارأمد است. برای تونل‌های طویل, بوستر فن‌های میانی یا در صورت امکان چاه‌های تهویه میانی برای تامین تهویه دائنمی در نظر گرفته می‌شوند که طول مجاری تهویه مورد نیاز و ابعاد فن‌های تهویه را هم کاهش می‌دهد. توضیحات بیش‌تر در مورد تهویه در فصل تجهیز و پشتیبانی ارائه گردیده است. ۳-۵-۲-۱ تخلیه مصالح حفاری تخلیه مصالح حفاری به معنی تمیزکردن جبهه حفاری از مواد حاصل از انفجار و انتقال آن به خارج از تونل می‌باشد. ریلی متعارف. وسایل نقلیه چرخ لاستیکی این مزیت را دارند که می‌توانند در شیب‌های بیش‌تر از ۲ درصد هم مورد استفاده قرارگیرند و علاوه بر این هزینه کلی آن‌ها هم به دلیل عدم نیاز به نصب ریل کم‌تر است. هرچند به دلیل نیاز به مصرف انرژی زیاد به ازای هر تن از مصالح حفاری و به تبع آن تولید دود بیش‌تر از وسایل نقلیه دیزلی» تهویه قوی‌تری مورد نیاز خواهد بود. انتخاب روش تخلیه مصالح حفاری با استفاده از وسایل نقلیه چرخ لاستیکی یا کامیونی. تسمه نقاله یا ترکیبی از این روش‌ها به ویژگی‌های پروژه بستگی دارد. کارأیی پیشروی عمدتا با مدیریت صحیح حمل و نقل مصالح در تونل ارتباط مستقیم دارد. ظرفیت بارگیری وسایل نقلیه مورد استفاده باید بر اساس مقدار مصالح حفاری تولید شده و ابعاد آن بهینه شوند. توضیحات بیش‌تر در مورد سیستم حمل و نقل در فصل تجهیز و پشتیبانی ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٥٢ ١ -٢-٦ - مﺤاسبه و کنترل ارتعاشات ناش ی از انفجار و تع ﻦ یی ﻢی حر ی من یا ١ -٢ -٦ -١ - مﺤاسبه ارتعاشات ناشی از انفجار ارتعاش یکی از اثرات مضر انفجار درکنار شوک فشاری و پرتابه است که می توان ند به سازه ها و افـراد آسـیب برسـانند و از این رو باید با روش ها ی مناسب محاسبه و کنترل شوند. شد ت انفجار در یک فاصله مشخص تابع عوامـﻞ،فاصـله میـزان خرج بر تاخیر، هندسه و توپوگرافی سایت و خصوصیات زمین است . ١ -٢ -٦ -٢ - معیارهای حریﻢ ایمنی حریﻢ ایمنی بر مبنای میزان ارتعـاش قابـﻞ تحمـﻞ یـک مولفـه تعیـین می گـردد . بـرای انسـان، سـرعت حـداکﺜر ه ذر ) α d PPV K W         ( ١ ٥ میلی متر بر ثانیه به باﻻ کامﻼ احسـاس شـده و بـیش از ٠٢ آزار دهنـده خواهـد بـود. میـزان احساس ارتعاش، تابع فرکـانس آن نیـز می باشـد و فرکانس هـای پـایین در محـدوده ٠١ تـا ٥١ هرتـز معمـوﻻ بیش تـر از فرکانس های باﻻ توسط انسان ادراک می شوند . در پروژه ها به طور معمول قوانین ملی یا قراردادی، مقادیر مجـاز ارتعـاش و ساعات کاری مجاز را خصوصا نزدیک اماکن اقامتی تعیین می نمایند . ،در اجرای بتن سرعت ٠٥٢ میلی متر بر ثانیه بر بتن با عمر بیش از ٠١ روز اثرچنـدانی نـدارد، تـا عمـر ٣ روز، سـرعت بیشینه ٠٥ مجاز شمرده شده ولی در مورد بتن تازه در حال گیرش، باید مقدار بیشینه سرعت ٦ میلی متر بر ثانیـه رعایـت .شود برای توده های سنگی سرعت تر کﻢ از ٠٠٥ معموﻻ آسیب خاصـی ایجـاد می ن نمایـد و سـرعت بـاﻻی ٠٠٩ بـه منزلـه شروع خرابی است . معیارهای سرعت برای سازه ها ی مختلف بر اساس آی.تی.اِی ٢ در جدول)١-٤( .آورده شده است جدول ١-٤- معیارهای سرعت برای سازه ها ی مختلف براساس )انجمﻦ بیﻦ المللی تونل - آی.تی.اِی حداکثر سرعت ذره میلی متر بر(ﺛانیه اﺛر ٠٠٦ ایجاد ترک ها ی جدید در توده سنگی ٠٠٣ سقوط سنگ در تونﻞ های بدون پوشش ٠٩١ ریزش نازک کاری و ترک ها ی شدید در ساختم ها نا ٠٤١ تعدادی ترک جدید و بازشدن ترک ها ی موجود ٠٠١ حد ایمن برای تونﻞ های پوشش دار و بتن مسلح ٠٥ حد ایمن برای ساختم ها نا ٠٣ شدیدا احساس می شود ٠١ آزاردهنده برای مردم ٥ احتماﻻ برخی اعتراض می کنند ١ لرزش ها قابﻞ توجه است ١/٠ به ندرت جلب توجه می کند ١- Peak Particle Velocity (PPV) – d:distance (m), W: charge weight per delay (kg), K & α: site constants ٢- International Tunnelling Association (ITA) -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب یکی از روش ها ی کاهش ارتعاش انفجار، انجام انفجار کنترل شده و آرام است. این روش باعث کاهش اضـافه حفـاری و دستکاری تر کﻢ توده سنگی و افزایش ایمنی حفاری می شود. البته با این کار سرعت حفاری و پیشـروی تـا حـدی کـاهش می یابد . معموﻻ در عبور از مجاورت تاسیسات و سازه ها ی حساس موجود، استفاده از این روش توصیه می گردد. ١ -٢-٧- رواداری های مجاز حفار ی و روش ی ها کنترل آن رواداری های انفجار برای تمام پارامترهای مورد استفاده در عملیات، شامﻞ موقعیـت حفـاری و قطـر و امتـداد چـال ،هـا مقــدا ر کــﻢ یــا زیــاد مــواد منفجــره و چاشــنی هــا، تــاخیرات زمــانی و اضــافه و کســرحفاری .بایــد تعریــف شــوند رواداری های متداول حفاری چال ها و انحراف آن ها و مقدار مواد منفجره نیز در جدول ها ی)١-٥ و ١-٦( ارائه شده.اند جدول ١-٥- رواداری های مجاز متداول حفاری چال ها و انﺤراف آن ها براساس آی.تی.اِی رواداری چالﺰنی انﺤراف شعاعی انحراف مجاز محﻞ چال ٧ سانتی متر انحراف مجاز نقطه انتهایی چال ٠٢ سانتی متر جدول ١-٦- رواداری های متداول مقدار مواد منفجره برای خرج انتهایی ٠٢ سانتی متر براساس آی.تی.اِی نوع چال رواداری خرج گذاریکیلوگرم برمتر (خرج انتهایی )کیلوگرم چال داخﻞ کانتور ٥٠/٠ ± ٠٥٣ /٠ ٤/٠ چال کمکی و انتهایی ٥٠/٠ ± ٠٠٥ /٠ ٥/٠ چال ابتدایی ٠١/٠ ± ٠٠٢/١ - چال برش ٠١/٠ ± ٠٠٨ /١ - در الزامات اجرایی حفاری چال توصیه می شود که دست کﻢ ٥٩ درصد موارد در محدوده رواداری .های مجاز قرارگیرنـد اگر بیش از ٥ درصد چال های انفجاری دارای بیش ازحدود ٧ سـانتی متر انحـراف باشـند، بـا مصـالح دانـه ای شکسـته پـر می شوند و چال جدیدی به جای آن حفاری می شود. کنترل رواداری ها و دقت اجرا با عملیات نقشـه برداری معمـولی بـرای موقعیت چال و قطر آن و نقشه برداری لیزری یا پروب میله ای ١ مجهز به حسگر برای عمق و امتـداد آن هـا انجـام می شـود . دستگاه ها ی جدید حفاری به طور خودکار هندسه حفاری را تنظیﻢ و با دقت باﻻیی آن را پیاده می نماینـد . کنتـرل کسـر و اضافه حفاری نیز با عملیات نقشه برداری خصوصا برای چال هـای محیطـی انجـام شـده و بـر اسـاس آن اصـﻼحات ﻻزم در مراحﻞ بعدی صورت می پذیرد. معموﻻ بعد از هر پاس انفجار و بﻼفاصله پس از تهویه و ایمن سازی و قبـﻞ از لـق گیـری، رد چال های محیطی کنترل شده و اصﻼحات ﻻزم برای مرحله بعدی اعمال می گـردد . بـرای کنتـرل نـرم افـزاری حفـاری، از راهکار اندازه گیری حین حفاری ام.دبلیو.دی ٢ و تحلیﻞ رایانه ای آن هﻢ استفاده ب ه عمﻞ می آید. ١- Rod Probe ٢- Measurement While Drilling (MWD) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت ۳( ۳۲ ۸-۲-۱- بررسی چالش‌های تونل‌سازی به روش انفجاری جهت بهبود بازده در بخش‌های پیشین ملاحظات مختلف اجرایی روش انفجاری ارائه گردید. بر اساس مرور تجربیات موجود. چالش‌ها و مسایل مهم این روش به صورت زیر می‌باشند. توجه به این موارد و رعایت ملاحظات فوق می‌تواند باعث کاهش مشکلات اجرایی و بهینه‌تر شدن روش حفاری متعارف گردد: - کسرخفاری, که معمولا به دلیل طراحی و اجرای نامناسب الگوی انفجار و استفاده از مقادیر نامناسب و با کیفیت پایین مواد منفجره و اثرات رطوبت ایجاد می‌شود. این مساله باعث صرف زمان و هزینه زیاد برای اصلاح مقطع شده و درصورت عدم اصلاح آن. در اجرای پوشش نهایی تونل مشکل ایجاد می‌نماید. - اضافه حفاری. که معمولا به دلیل عدم بهینه‌سازی خرج ویژه و افزایش آن برای افزایش سرعت پیشروی با طراحی و اجرای نامناسب الگوی انفجار ایجاد شده و باعث افزایش حجم مصالح حفاری و پوشش بتنی و افزایش هزینه‌های پایدارسازی, تزریق و آب‌بندی می‌گردد. ازطرفی معمولا ترجیح داده می‌شود که هاله خردشده اطراف مقطع انفجاری, کاملا لق‌گیری و برداشته شود و پوشش تونل و نگهداری با سنگ سالم در باعث افزایش بار وارده بیش از مقدار پیش‌بینی شده به پوشش تونل شده و ممکن است باعت ایراد خسارت به آن شود. علاوه بر توجه به نکات فوق, روش‌های متداول پیش شکافت! و اصلاح!" و روش‌های انفجار آرام نیز برای کاهش اضافه حفاری در انفجار به کار می‌روند. - انفجار در مقاطع با سینه کار مختلط. چالش دیگر حفاری آنفجاری است. اگر لایه‌بندی طوری باشد که بخش فوقانی از تحتانی ضعیف‌تر باشد و مثلا انفجار بر اساس خصوصیات بخش تحتانی طراحی شده باشد. عدم اصلاح الگوی انفجار می‌تواند باعث ریزش یا اضافه حفاری درسقف تونل شود. برعکس, اگر قسمت تحتانی ضعیف‌تر باشد و مثلا انفجار بر اساس خصوصیات بخش تحتانی طراحی شده باشد. عدم اصلاح الگوی انفجار - محدودیت ارتعاشات محیطی, که باعث کاهش بازده و سرعت اجرا و افزایش هزینه به دلیل نیاز به انفجار کنترل شده می‌گردد. بهتر است با تنظیم برنامه زمانی انفجار و کنترل خرج بر تاخیرء برای کاهش محدودیت و بهینه‌سازی آن اقدام نمود. - خطرات جانی. که می‌تواند ناشی از باقی ماندن مواد انفجاری در چال و پرتاب شدن سنگ و ریزش قطعات لق شده باشد. لذا در روش انفجاری, باید از تیم مجرب و تجهیزات مناسب ایمنی استفاده گردد. برای اطلاعات نامگ ۱-۳۲۵ ۲-۳۵۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٢ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب بیش تر ن یی آ به نامه ا ی من ی در تونﻞ سازی مصوب ی ورا ش ی عال حفاظت فن ی موضوع ماده ٦٨ قـانون کـار )٩٩٣١ ( .مراجعه شود  تعداد نیروی انسانی زیاد مـورد نیـاز، در مقایسـه بـا روش ی هـا مکـانیزه و نـوع کـار سـخت و فشـرده آن هـا از چالش های مهﻢ روش انفجاری است کـه نیـاز بـه برنامـه.ریـزی متناسـب دارد در ایـن زمینـه، افـزایش تعـداد جبهه های کاری برای افزایش سرعت پیشرفت، .باید با برنامه زمانی دقیق و بررسی تداخﻼت کاری انجام شود  زمان برترین بخش در فرآیند حفاری انفجاری، تخلیه مصالح و لق گیری و پاکسازی است و بـرای سـایر بخش هـا امکان موازی کاری و صرفه جویی در زمان وجود دارد. از نظر هزینه نیز، پرهزینـه ترین بخـش، مـواد منفجـره و ادوات و انجام آن می باشد که بهینه .سازی ﻻزم باید برای آن در طراحی انفجار انجام پـذیرد شـایان ذکـر اسـت ، برنامه ریزی برای افزایش سرعت انفجار نباید منجر به افزایش هزینه سیستﻢ .نگهداری تونﻞ شود ١ -٣- روش حفار ی مکان ﺰه ی تمام مقﻄع ١ -٣-١ - انتخاب ماش ﻦی مناسﺐ ١ -٣ -١ -١ - فرآیند انتخاب ماشیﻦ مناسﺐ حفاری مراحﻞ متداول انتخاب ماشین حفاری مناسب شامﻞ موارد زیر می باشد:  طبقه بندی تونﻞ و زمین برای پیش بینی کلی فرآیند تونﻞ سازی در مسی ر ،  بررسی گزارش ژئوتکنیک و پروفیﻞ زمین شناسی مسیر جهت انتخاب اولیه مشخصات مورد نیاز ماشین،  بررسی رفتار زمین، شامﻞ قابلیت حفر پذیری سنگ ، پایداری جبهـه حفـاری و دیـواره ،هـا پـیش بینـی نشسـت سطحی ،پیش بینی فرسایش قطعات و هجوم مصالح به منظور تعیین الز امات و مﻼحظات اولیه جبهه حفاری،  بررسی خواص رفتار مصالح حفاری حین انتقال نظیر روان،ی چسبندگی و فرسایش برای تعیین الزامات تخلیه،  بررسی بازیافت مصالح حفاری نظیر تراکﻢ پذیری، پخش شدن و سرندشدن جهت تدقیق مشخصات ماشین،  تعریف فرآیند نهایی اجرا،  طبقه بندی فرآیند اجرا یی رب اساس تیپ مقاطع برای مستندسازی اجرا و ثبت مشخصات زمین. ١ -٣ -١ -٢ - انواع ماشیﻦ تونل سازی مکانیﺰه دستگاه ی ها تونﻞ سازی مکانیزه برای زمین سخت و نرم می را توان به چهار دسته زیر تقسیﻢ کـرد .ماشـین های مربـوط به زمین های نرم در فصﻞ دوم مورد بحث بیش تر ی قرار می گیرند: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٩٢ - دستگاه ی ها حفاری تونل با جبهه باز ١ این دستگاه ها برای حفاری مقاطع دایروی در زمین های سخت با زمان خودایستایی باﻻ که نیاز بـه پایدارسـازی جبهـه کاری درحین اجرا ندارند، ب ه کار می روند و دارای ا نو ا ع زیر هستند:  دستگاه حفار کفشک ٢ دار  دستگاه حفار بزرگ کننده مقطع ای.تی.بی.ام ٣ یا ریمر ٤  دستگاه حفار تک ه سپر اس.اس.ام ٥  دستگاه حفار با سپر دوبﻞ دی.اس.ام ٦ - دستگاه حفاری سپر دار با جبهه بسته ٧ دستگاه حفاری سپر دار در دو مدل حفاری تمام مقطع و حفاری جزئی بـرای زمـین سـخت و زمـین سسـت و نـرم در مدل های مختلفی استفاده می گردد. دستگاه های تمام مقطع دارای انواع زیرند:  دستگاه حفاری سپردار با هوای فشرده ٨ در حفاری های زیر سطح آب زیرزمینـی کـه امکـان هجـوم آب در هـر حال وجود دارد، از روش هوای فشرده برای مقابله با آن استفاده می شود .  دستگاه حفاری سپردار با سیال تحت فشار ٩ درشرایطی که امکان ریزش جبهه کاری خصوصا مصـالح ریزدانـه پیش بینـی شود، از سیال تحت فشار نظیر بنتونیت برای تامین پایداری جبهه کاری درحین حفاری استفاده می گردد .  دستگاه حفاری با فشار تعادلی زمین ٠١ د ر جبهه های حفاری ریزشـی می تـوان از محفظـه فشـار در پشـت کلـه حفاری با کمک فشار پیشران حرکتی برای تنظـیﻢ پایـداری جبهـه .اسـتفاده نمـود انـواع خـاص ایـن ماشـین، حفاری را در جبهه کاری به صورت استوانه ای ،غیراستوانه ای ، بیضـوی، دو سـوراخه و نظـایر آن پـیش می برنـد . درصورتی که امکان اختﻼط مصالح حفاری جهت سخت نمودن آن برای ایجاد فشار تعادل ی بهتـر وجـود داشـته باشد، معموﻻ از ماسه ٦٠ ، بنتونیت، پلیمرها و فوم نیز می توان .بهره جست ١- Open Face TBM ٢- Gripper ٣- Extension TBM (ETBM) ٤- Reamer ٥- Single Shield Machine (SSM) ٦- Double Shield Machine (DSM) ٧- Closed Face Shield Machine ٨- Compressed Air Shield Machine (CASM) ٩- Slurry/Hydro Shield ٠١- Earth Pressure Ballance Shield (EPBS) -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٣ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب  دستگاه حفاری با نگهداری مکانیکی ١ در جبهه حفاری با سنگ سست یا درزه دار می تـوان از سیسـتﻢ نگهـداری مکانی کی برای پایدارسازی جبهه کاری در.حین حفاری استفاده نمود ماشین حفاری ج زئی هﻢ در مدل های مختلفی استفاده می گردد . از این موارد می توان به مدل بـدون نگهـداری جبهـه کاری ، نگهدارنده مکانیکی موضعی جبهه کاری.، جبهه کاری با نگهدارنده هوای فشرده و یا دوغاب تحت فشار نام برد - دستگاه حفاری سپر دار قابل تبدیل کی.اس.ام ٢ بسیاری از تونﻞ ها در مسیر حفاری شرایط متنوعی از زمین را تج ربه می کنند که می تواند طیفی از زمین سخت تـا نـرم را در بر بگیرد. دراین حالت دستگاه حفاری باید قادر به تطبیق با این شرایط باشد و بـرای ایـن منظـور معمـوﻻ از ماشـین سپردار با قابلیت عملیات هوای فشرده و یـا دوغـاب تحـت فشـار اسـتف اده می شـود . بعضـی ماشـین ها، بـالقوه دارای ایـن قابلیت ها می باشند و بعضی امکان اضافه نمودن این قابلیت ها را درحین اجرا دار ا هستند . - انواع خاص ماشیﻦ حفاری انواع خاص ماشین حفاری هستند که حسب نیاز ساخته و استفاده می شوند که نمونه هایی آن از :عبارتند از  ماشین حفاری با سپرتیﻐه ای، که درآن سپر ماشین از قطعات مجزا و مسـتقﻞ تشـکیﻞ شـده کـه می توان نـد بـ ه طور مستقﻞ حرکت کنند و حالت ها.ی حفاری نیﻢ مقطع یا حفاری جزئی را هﻢ اجرا نمایند  ماشین حفاری مقطع متﻐیر، که دارای تیﻐه ها ی چرخنده غیرهﻢ مرکز بوده و می تواند ا مق طع با قطر مختلـف را .حفاری نماید  ماشین حفاری با سپر مفصلی، که در آن سپر در طول در قطعاتی تعبیه شده و در شرایطی که نیاز بـه افـزایش سرعت ماشین باشد از طول سپر کاسته می شود. ١ -٣-٢ - تهیه مشخصات فن ی و تجه ﺰات ی جانب ی پشت بان ی دستگاه ١ -٣ -٢ -١ - اجﺰای ماشیﻦ حفاری ﺰات ی جه ت و جانب ی پشت بان ی جانمایی بخش های ماشین حفاری در انواع مختلـف آن تـا حـدی متفاوتنـد، امـا در دسـتگاه ها ی متـداول و پرکـاربرد می توان آن ها را به صورت تیپ مطابق شکﻞ)١-٤( نشان داد: ١-کله حفاری ٩-صفحه ترازکننده ٧١-ژنراتور ٢-تکیه گاه های جانبی ٠١-مخزن ضایعات ٨١-قرقره کابﻞ ١- Mechanical Support ٢- Convertible Shield Machine (KSM) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ١٣ ٣-تکیه گاه سقف ١١-تسمه نقاله ٩١-کمپرسور هوا ٤-موتور محرک ٢١-اتاقک غذاخوری ٠٢-سورتمه ٥-کشنده تﻐذیه ٣١-اتاقک باﻻبر ١٢-جعبه تهویه ٦-کفشک ٤١-ترانسفورمر ٢٢-کانال تهویه ٧-اتاقک هدایت ٥١-تکیه گاه فوقانی ٣٢-سیلو ی ذخیره ٨-تکیه گاه عقب ٦١-کشنده ٤٢-تیرک اصلی شکل ١-٤ - جانمایی عمومی بخﺶ های ماشیﻦ حفاری ١ -٣ -٢ -٢ - مشخصات فن ی دستگاه و تجه ﺰات ی جانب ی پشت بان ی جزئیات مشخصات فن ی دستگاه حفاری بر اساس سازنده آن متفاوت است . مشخصـات مهـﻢ بـرای انتخـاب دسـتگاه بـا شرایط مورد نیاز در جدول)١-٧( ارائه گردیده.اند جدول ١-٧- مشخصات فنی اصلی ماشیﻦ تونل سازی مکانیﺰه مولفه عملکرد شاخص واحد کله حفاری مقاومت و دوام و قابلیت حفاری در مناطق دارای همگرایی جنس دیسک ها یا تیﻐه ها - رواداری حفاری میلی متر قطر کله حفاری میلی متر (مقاومت در برابر سایش )سختی راکول فاصله دیسک های برشی میلی متر مصرف دیسک در پیشروی متر#/ پیشران اصلی مقاومت و دوام و قابلیت حفاری در مناطق ریزشی و با پتانسیﻞ گرفتگی توان کله حفاری کیلووات توان کار در دو جهت - دور کله حفاری دور در دقیقه گشتاور بیشینه کیلو نیوتن متر گشتاور گردش در جهت خﻼف کیلو نیوتن متر سپر عبور از مناطق دارای همگرایی و مﭽاله شوندگی و هجوم آب طول سپر میلی متر شکﻞ مخروطی در شرایط مﭽاله شوندگی زمین - آب بندی سپر #دورها+#پمپ ها فشارپذیر ی ،عبور از مناطق دارای پتانسیﻞ هجوم آب مصالح و گاز فشار عملیاتی بار فشار ایستایی بار رانش عبور از مناطق دارای همگرایی و سرعت پیشروی نیروی رانش کیلونیوتن سرعت پیشروی میلی متر در دقیقه رانش فعال کیلونیوتن ٤ -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٣ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب مولفه عملکرد شاخص واحد نیروی رانش کفشک کیلونیوتن جابجایی کفشک میلی متر نیروی رانش جک کیلونیوتن جابجایی جک میلی متر ادامه جدول ١-٧- مشخصات فنی اصلی ماشیﻦ تونل سازی مکانیﺰه مولفه عملکرد شاخص واحد توان تخلیه سرعت تخلیه ظرفیت اسکرو مترمکعب در ساعت ظرفیت تسمه نقاله تن در ساعت چگالی پسماند کیلوگرم در مترمکعب چگالی دوغاب کیلوگرم در مترمکعب دانه بندی پسماند تخلیه - تزریق فوم آب بندی و حمﻞ پسماند تعداد نازل کله حفاری # تعداد نازل محفظه # (تعداد نازل اسکرو )پیﭽنده # نرخ تزریق مترمکعب در ساعت تزریق پشت قطعات بتنی آب بندی ، تحکیﻢ و کاهش همگرایی نوع مواد تزریق نوع مﻼت ظرفیت و تعداد پمپاژ مترمکعب ظرفیت مخزن مترمکعب تزریق سیال پیشانی و دور سپر عبور از مناطق دارای همگرایی و فشارپذیری ظرفیت سیال دور سپر لیتر در دقیقه تعداد مجرای دور سپر # تعداد مجرای داخﻞ محفظه # ظرفیت سیال داخﻞ محفظه لیتر در دقیقه فشار هوا کیلوپاسکال تخلیه هوا مترمکعب در ساعت فشار دوغاب کیلوپاسکال تراز دوغاب میلی متر فشار زمین کیلوپاسکال ،در انتخاب مشخصات اجزای دستگاه، طول حفاری مورد نظر بسیار مهﻢ است و باید در ابتـدا بـه سـازنده اعـﻼم شـود .چراکه اصﻼح و تعمیر در حین کار مشکﻼت متعددی به دنبال دارد با توجه به تجربیات موجود، تهیه و خرید دسـتگاه بـه طور مستقیﻢ توسط کارفرما توصیه ن می شود. تیﻐه ها ی دیسکی از اجزای مهﻢ، پرمصرف و موثر در عملکرد دستگاه حفاری هستند . این تیﻐه ها با توجه به نـوع سـنگ در معرض فرسایش در مودهای مختلفی قراردارند و بنابراین باید با آرایش و کیفیـت مناسـب ی بـ ه کـار رونـد تـا در زمـین سخت ساییدگی به کله حفاری سرایت ننماید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت ۳( ۳۳ ۳-۳-۱ حمل, نصب. مونتاژ و راه‌اندازی دستگاه ۱-۳-۳-۱ ملاحظات. فرآیندها و توصیه‌های کاربردی پس از ساخت دستگاه در کارخانه یا خرید آن. دستگاه باید به محلی که مونتاژ و راه اندازی می‌شود منتقل شود. فرآیند کاری حمل و مونتاژ و راه اندازی و انجام تست کارخانه شامل موارد زیر است: - هماهنگی زمان‌بندی از لحاظ فصل کاری و زمان مورد نیاز حمل, مونتاژ و تست و راه اندازی و سازماندهی کار کنان, - مشخصات و مراحل کار اجرا شامل طول تونل, امتداد مسیرء نوع سامانه نگهداری. وضعیت ورودی وخروجی و پایدارسازی آن‌هاء. مختصات نقطه شروع کاردستگاه و فضا و تمهیدات لازم برای سوارکردن وآماده کردن دستگاه در ورودی و خارج کردن آن در خروجی, - بررسی مقررات گمرکی برای نحوه حمل و ورود درصورت نیاز, - مشخص نمودن ابعاد قطعات و وزن آن‌ها و نحوه بسته‌بندی و ملاحظات جابجایی آن‌هاء - انتخاب بهترین مسیر حمل و نقل از محل تحویل دستگاه وراه‌های دسترسی کارگاهی برای آماده‌سازی دستگاه برای شروع حفاری, - بررسی شرایط جغرافیایی کارگاه و فضای تجهیز و امکانات پشتیبانی مورد نیاز برای گروه نصب و راه اندازی, - تعیین روش انتقال قطعات و اجزای لازم به کارگاه و محل دپوی آن‌هاء - آماده کرده تمهیدات و سازه‌های لازم برای نصب و راه اندازی و شروع به کار دستگاه. - محدودیت‌های حمل و نقل و مونتاز, افزون بر فعالیت‌های حمل و نصب و راه اندازی, خدمات دیگری نیز برای ماشین‌های حفاری آرائه می‌شود. فهرست کلی این خدمات را می‌توان به صورت زیر ارائه نمود. هر یک از این فعالیت‌ها نیاز به برنامه‌ریزی خاص خود را دارد که عموما توسط سازندگان ماشین‌ها ارائه می‌گردد: - حمل و نقل دستگاه به کارگاه یا از کارگاه. - مونتاز دستگاه. - راه اندازی و تست دستگاه. - آموزش پرسنل کارگاه برای کار با دستگاه و هدایت آن. - بازرسی و ارزیابی بازده دستگاه در حین عملیات به منظور بهبود کارکرد آن. - تعمیرات دستگاه که مواردی علاوه بر تعمیر و نگهداری و تعویض مستمر و عادی را شامل می‌شود. - ارتقای دستگاه برای استفاده در پروژه دیگر یا شرایط جدید حفاری. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۳۹4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب - بیرون کشیدن دستگاه‌های متوقف شده. - بازیابی و نوسازی دستگاه‌های فرسوده با حفظ قطعات و بخش‌های ارزشمند و تعویض بخش‌های فرسوده. - دمونتاژ و بازکردن دستگاه و بسته‌بندی آن برای حمل پس از خروج از تونل. گاهی هزینه‌های خارج کردن و دمونتاژ وحمل به حدی زیاد است که دستگاه را در زمین و در یک تونل فرعی که توسط خود آن حفر می‌شود. مدفون می‌نمایند. ۲-۳-۳-۱ مراحل مونتاژز و دمونتاز جزئیات مراحل مونتاژ و دمونتاژ برای انواع ماشین حفاری و بسته به سازنده آن تاحدی متفاوت است. در ادامه. مراحل مونتاژ یک ماشین دوسپره که از انواع متداول دستگاه حفاری محسوب می‌شود. ارائه شده است. این مراحل پس از باراندازی و تخلیه قطعات در کارگاه در موقعیت متناسب با مراحل و محل نصب انجام می‌پذیرد: ۱(- سرهم‌بندی سپر کله حفاری. ۲ سوارکردن سپر تلسکوپی, ۳ سرهم‌کردن سپر کفشک و سپر دنباله. ۳ سرهم‌بندی یاتاقان اصلی و شوت تخلیه. ۵- سوارکردن دنباله سپر کله حفاری, ۶ سرهم‌بندی کله حفاری, ۷ سرهم‌بندی بدنه اصلی و پل تجهیزات اول, ۸ سرهم‌کردن پل تجهیزات دوم ٩‏ سرهم‌کردن پل نشیمن خط. ۰ سرهم‌کردن واگن‌ها. مراحل با زکردن و دمونتاژ ماشین هم براساس روال فوق به صورت معکوس قابل انجام می‌باشد. ملاحظات و تمهیدات مهم دیگر برای سرهم‌کردن و بازکردن دستگاه عبارتند از: - گاهی دستگاه حفاری در روی زمین وگاهی در مغار یا فضای بسته سرهم‌بندی و آماده یا دمونتاژ می‌شود. فضای کاری برای این کار در تعیین و ساخت ابعاد قطعات دستگاه باید قبل از شروع ساخت مشخص گردد. - ممکن است برای حرکت دستگاه و شروع به کار نیاز به قاب کمکی! باشد که باید در محل مونتاژ دستگاه - برای حرکت دادن دستگاه به سمت جبهه کاری نیاز به کریدل می‌باشد که در هر صورت در فضای باز و بسته ۱- ۳۵ 60 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت ۳/4( ۳۵ مورد نیاز خواهد بود. درصورتی که محل سرهم‌کردن دستگاه با جبهه کاری فاصله بیش‌تری داشته باشد. نیاز به کریدل کمکی هم وجود خواهد داشت. - شرایط خارج کردن دستگاه و مستحدئثات لازم برای آن از قبیل شافت یا تونل کمکی باید در ابتدا به دقت بررسی شده و مسائل اجرا و زمان‌بندی انجام این تمهیدات به طور مناسب تنظیم شود. - پیش‌بینی‌های لازم برای جلوگیری از توقف دستگاه و معطلی آن در ورودی یا خروجی تونل و ریسک‌های مترتب به آن باید مورد توجه ویژه قرار گیرد. این پیش‌بینی‌ها شامل مواردی چون تامین توان, تامین مالی, اخذ مجوزها و نظایر آن می‌باشد. عواقب ناشی از این تاخیرات علاوه بر ادعاهای پیمانکار و خسارت عدم‌النفع احداث تونل, شامل افزایش ریسک ایراد خسارت به دستگاه ناشی از حوادث طبیعی نظیر سیلاب و زلزله خواهد بود. ۴-۳-۱- تجهیز کارگاه و برآورد منابع لازم حفاری مکانیزه ۱-۴-۳-۱ کلیات تجهیز و جمع آوری کارگاه تجهیز کارگاه تونل‌سازی مکانیزه شامل سه بخش عمده کارهای پشتیبانی و پایه. ورودی تونل و ماشین حفاری و کارخانه تولید قطعات بتنی است که در فصل تجهیز و پشتیبانی ارائه شده است. فضاهای مورد نیاز در پرتال تونل شامل انبارهاء کارگاه‌هاء. جانمایی خطوط ریلی. محل تخلیه مصالح حفاری, جانمایی جرثقیل‌ها. سیلوی دوغاب و پی گراول, مخازن و تاسیسات آب. و غیره می‌باشد. همچنین تمهیدات لازم برای شروع به کارء از قبیل کریدل, پوش فریم یا همان قاب کمکی و آتاقک شروع حفاری حسب نیاز باید در نظر گرفته شوند. ۲-۴-۳-۱- کارخانه تولید قطعات بتنی پوشش در پروژه تونل مکانیزه اغلب نیاز به کارخانه تولید قطعات بتنی می‌باشد. محاسبه ظرفیت تولید. مشخصات فنی اجزا شامل قطعات بننی. درزبندها 0 یراق‌آلات. جانمایی کار خانه. ظرفیت ذخیره 9 روش نگهداری و دیوی قطعات و حمل آن‌ها از ملاحظات اصلی این بخش می‌باشند. جزئیات مربوط به این بخش در فصل تجهیز و پشتیبانی ارائه شده است. ۳-۴-۳-۱- برآورد هزینه‌های تجهیز و جمع آوری کارگاه تجهیز و جمع‌آوری کارگاه و تامین تجهیزات حفاری مکانیزه هزینه و زمان قابل توجهی را به خود اختصاص می‌دهد و با توجه به نیاز به تامین ماشین حفاری و ساخت کارخانه تولید قطعات بتنی نیاز به نقدینگی اولیه قابل توجهی دارد. در پروژه‌های مختلف گزارش شده است که عمده آن مربوط به دستگاه حفاری می‌باشد). البته در فهرست بها روش پرداخت تونل‌سازی مکانیزه بر اساس متراژ حفاری در نظرگرفته شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۳/4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۵-۳-۱- سازماندهی کارگاه (نمودار سازمانی و شیفت‌بندی) و رویه‌های اجرایی ۱-۵-۳-۱ ملاحظات نیروی انسانی با توجه به این که تونل‌سازی مکانیزه مشابه یک خط تولید تونل می‌باشد. انتخاب نیروی انسانی ماهر و با تجربه. تجهیز, سازماندهی و آموزش آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ به طوری که عملکرد مجموعه آن‌ها خللی در تولید محصول نهایی یعنی تونل ایجاد ننماید. ملاحظات مهم و لازم برای نیروی انسانی در تونل‌سازی مکانیزه به شرح زیر می‌باشند: - آموزش, مهارت و تجربه کافی برای کار با تجهیزات خاص تونل مکانیزه شامل کارخانه ساخت قطعات بتنی, سیستم حمل و نقل با محدودیت‌های خاص در داخل تونل, کار با دستگاه حفاری مکانیزه و تجهیزات و ماشین‌های مربوطه و کنترل و هدایت آن‌هاء - توجیه بودن در مورد شرایط پروژه و ریسک‌های حفاری مکانیزه و مخاطرات زمین مانند هجوم آب. گل. گاز و ... و آمادگی نشان دادن عکس‌العمل مناسب با انجام مانورهای تمرینی, - رعایت پروتکل ثبت مستمر گزارش فعالیت‌ها و حوادث و بررسی آن‌ها برای استفاده در بهینه‌سازی اجراء - آمادگی و آشنایی کامل در مورد دستورالعمل‌های ایمنی و سلامت کار در فضای بسته در تونل طویل با دسترسی مشکل در طول ساعت کاری هر شیفت. - آشنایی کامل با نگهداری ماشین حفاری و تجهیزات مرتبط با فعالیت هر گروه. خصوصا بخش تعمیرات و تعویض قطعات در زمان محدود و با سرعت مناسب نظیر دیسک‌هاء تمیزکاری کله حفاری و مجاری تخلیه مصالح حفاری, تعمیرات سیستم برق و تهویه و آبرسانی و نظایر آن. - آگاهی از شرایطی که باید به متخصص یا مدیر برای انجام اقدام متقابل مناسب مراجعه یا کسب تکلیف کرد. نظیر تغییرات قابل توجه نرخ حفاری, استهلاک. خرابی ناگهانی در بخش‌های حساس دستگاه و .... ۲-۵-۳-۱ نمودار سازمانی تونل‌سازی مکانیزه انواع گروه‌های کاری مورد نیاز در تونل‌سازی مکانیزه به صورت زیر فهرست می‌شوند. رده‌های پرسنلی شامل مدیر کلی تونل‌سازی مکانیزه در شکل (۵-۱) نشان داده شده است. ملاحظات هر یک از گروه‌های کاری در تونل‌سازی مکانیزه به صورت زیر است: - مدیریت اجرایی با توانایی کافی برای پایش مستمر اجرا و استفاده از اطلاعات ثبت شده برای بهینه‌سازی و - مالی, تدارکات و پشتیبانی با تمرکز بر ذخیره کافی و تامین پیوسته قطعات و نیازهای دستگاه حفاری مکانیزه, - قراردادی و پیمان با تمرکز بر نرخ پیشرفت کار و هزینه‌های استهلاک و تعمیرات و مسائل منجر به توقف و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٧٣ تاخیر و نیازهای قراردادی و مالی کار پیوسته دستگاه،  سﻼمت و ایمنی و محیط زیست و امنیت با انجام آموزش های ﻻزم برای مقابله با مخاطرات محتمـﻞ در حفـاری مکانیزه در اعماق زمین با محدودیت های دسترسی اضـطراری و تـامین تجهیـزات ایمنـی و امـدادی ﻻزم بـرای شرایط خاص،  مهندسی تجهیزات برق، مکانیک، تهویه، هیدرولیک با مهارت کافی و آشنایی با تجهیزات مورد اسـتفاده بـرای آماده نگهداشتن و تعمیرات در حداقﻞ زمان و پیش بینی افزونگی و سیستﻢ های جایگزین ب رای موارد خاص،  زمین شناسی ) مهندسی ژئوتکنیک ، ،مکانیک سنگ زمین شناسی عمومی ، هیدروژئولوژی، ژئوفیزیک( مسـلط بـه درزه نگاری و تشخیص کیفیت سنگ در جبهه حفاری بـرای پـیش بینـی تمهیـدات و تﻐییـرات ﻻزم در اجـرا و مهارت در استفاده از روش ها ی پیش بینی و شناسایی مخاطرات نظیـر هجـوم آب، گـﻞ، گـاز و انفجـار سـنگ و نظایر آن و نیز مسلط به تفسیر اطﻼعات دستگاه در حین حفاری برای اعمال اصﻼحات ﻻزم در حفاری،  دفتر فنی با تمرکز بر ب ه روزرسانی نقشه زمین شناسی پیش و بینی مخـاطرات بـر اسـاس اطﻼعـات پـایش و نیـز انجام اصﻼحات ﻻزم در توالی و زمان بندی فعالیت ها نظیر تسریع در تزریق پشت قطعات و تزریـق هـای تماسـی و تحکیمی و انجام اصﻼحات ﻻزم برای جلوگیری از اعمال بارهای غیریکنواخت و نامتقارن به پوشش بتنی،  آب بندی و تزریق با تمرکز بر کنترل عملکرد گسکت ١ و میزان نشـت آن هـا و رواداری هـای اجـرا و پـیش بینـی تم هیدات جبران مسائﻞ ناشی از نشت مانند تزریق آب بندی برای تنظیﻢ حجـﻢ آب نشـتی بـه داخـﻞ تونـﻞ در محدوه مجاز،  نقشه برداری برای کنترل مسیر حرکت دستگاه و انحرافات آن ب ه،خصوص در نواحی سست و قوس و شیب  مهندسی تونﻞ )حفاری و پوشش( با تمرکز بر کیفیت و سختی سنگ و کنترل میز ان پیشروی حفـاری و میـزان سایش قطعات و کاهش آسیب های قطعات بتنی ناشی از فشار متمرکز و نامتقارن جک هـا و عـدم پرکـردن بـه موقع پشت سگمنت ها و ترک خوردگی،های ناشی از آن  ارزیابی و کنترل کیفی و آزمایشگاه )بتن، آب، مکانیک سنگ( با کنتـرل شـیمیایی آب و دمـای آن در تونـﻞ و کنترل کیفی ساخت قطعات بتنی در کارخانه با روش ها ی غیرمخرب و نمونه،گیری  مدیریت اجرایی و تیﻢ اپراتوری دستگاه با مهارت کافی برای تنظیﻢ کارکرد دستگاه بـر اسـاس شـرایط زمـین و نیز عملیات متناسب در شرایط برخورد با مخاطرات خاص زمـین و ثبـت تاریخﭽـه اطﻼعـات و بررسـی مـنظﻢ آن ها برای بهینه.سازی حفاری ١- Gasket -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳( راهنمای اجرای تونل‌های انتقا لآب ۶-۳-۱- هدایت. راهبری و برنامه‌ریزی عملیات تونل‌سازی ۱-۶-۳-۱ ملاحظات اصلی راهبری و برنامه‌ریزی اجرا به دلیل وجود نامعینی‌های متعدد بهتر است هدایت. راهبری و برنامه‌ریزی عملیات تونل‌سازی با توجه خاص به مدیریت ریسک صورت پذیرد. عوامل کلیدی که به عنوان مقدمات برنامه‌ریزی اجرا باید مورد توجه قرارگیرند. به شرح زیر است: - نوع قرارداد وتعیین حیطه مسئولیت کارفرماء مشاور وپیمانکار خصوصا درمواجهه با شرایط خاص در آن. - تیم مدیریت اجرایی و کنترل پروژه مجرب و توانمند. - سطح و دقت اطلاعات ژئوتکنیک. زمین‌شناسی و آب زیرزمینی موجود از مسیر و شناسایی مخاطرات آن. - استفاده از پرسنل ماهر با حداقل تعداد لازم و درنظرگرفتن عوامل انسانی در اجرا در برنامه‌ریزی. - سامانه ایمنی و سلامت و محیط زیست. - تجهیزات و ماشین‌آلات آماده و وجود روش‌های اجرایی متناسب با شرایط کاری مختلف. - جریان مالی و نقدینگی مطمئن بر اساس برنامه‌ریزی اجرایی. ۲-۶-۳-۱ برنامه اجرایی تونل‌سازی مکانیزه جنبه‌های مختلف نرم‌افزاری و سخت‌افزاری می‌باشد و جزئیات آن بستگی به مشخصات و شرایط پروژه دارد. برنامه اجرایی تونل‌سازی مکانیزه در زمین سخت شامل بخش‌های اصلی و مشترک زیر است: - ورودی برنامه شامل قرارداد. نمودار سازمانی و شرح وظایف. اطلاعات تونل و ژئوتکنیک. نقشه‌های اجرایی, روش‌های اجراء روال و سامانه گردش اطلاعات و ارتباطات. دستورالعمل ایمنی. سلامت. محیط زیست و بیمه. - انتخاب مراحل و روش اجرا و ماشین مناسب با توجه به زمان‌بندی کلی و اطلاعات ژئوتکنیک و اجزای طرح. - برآورد سرعت اجرا و تهیه برنامه زمان‌بندی تفصیلی و تعیین نیازهای اجرایی بر اساس آن. شامل جریان نقدینگی, مواد و مصالح, امکانات و نیروی انسانی, - تدوین طرح تجهیز کارگاه و اجرای آن شامل کارخانه تولید قطعات بتنی, دپوی مصالح, مسیرهای حمل و نقل و تخلیه. تامین توان, آب و تهویه. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٩٣ شکل ١-٥- نمونه نمودار سازمان ی ی کل تونل سازی مکان ﺰه ی  برنامه ریزی تولید، دپو، حمﻞ و نصب قطعات پیش ساخته بتنی ،متناسب با برنامه پیشروی حفاری  آماده سازی ورودی تونﻞ و حفر تونﻞ های کمکی و دسترسی در صورت نیاز،  حمﻞ، مونتاژ و راه اندازی ماشین حفاری،  انجام عملیات حفاری و انجام نوبت بندی مناسب پرسنﻞ اجرایی برای کاهش زم ها نا ی وقفه به حداقﻞ ممکن،  ثبت اطﻼعات عملکردی توسط خروجی دستگاه نقشه برداری و اطﻼعات آماری و احجام عملیات اجرایی،  تجزیه و تحلیﻞ شاخص ها ی عملکردی اجرا و انجام اقدامات اصﻼحی جهت بهبود کارکرد،  برنامه ریزی ،نصب قطعات، تزریق پی گراول و تزریق تماسی پشت قطعات بتنی  آ مادگی برای شرایط خاص و خـارج از پـیش بینـی و مـدیریت آن نظیـر عبـور از گسـﻞ و نـواحی سسـت و دارای مهندس سایت مهندس طراح مدیر پروژه معاون فنی معاون بازرگانی تجهیزات ژئوتکنیک مدیر منابع انسانی مدیر محیط زیست و اشخاص ثالث مدیر ایمنی و سﻼمت مدیر قراردادها مدیر طراحی گروه آب بندی و تزریق طراح تونﻞ مدیر کنترل کیفی مدیر آزمایشگاه کاردان فنی نقشه کش کارشناس دستیار مشاور حراست کاردان فنی دستیار مدیر اجرایی مدیر تجهیز مدیر مالی تدارکات دستیار اداری پرداخت سرپرست تجهیز مهندس تجهیز سرکارگر تجهیز مدیر تونﻞ سرپرست تونﻞ مهندس تونﻞ مدیر بتن سرپرست بتن مهندس بتن سرکارگر تونﻞ سرکارگر بتن نقشه برداری نقشه بردار مدیر تجهیزات و کارخانه سرپرست تجهیزات سرکارگر تجهیزات سرپرست برق سرکارگر برق سرپرست پشتیبانی انباردار کارشناس کارشناس دستیار -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٤ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب همگرایی و مﭽاله شوندگی شدید و پیش گیری از نشست دستگاه، عبور از سفره آب زیرزمینـی بـزرگ و پیش بینـی نرخ و ظرفیت تخلیه آب و جلوگیری از غرقاب شدن دستگاه، تمهیدات ایمنی ﻻزم در نواحی هجوم گاز،  تمهیدات اجرایی ﻻزم در حالت استفاده از دستگاه ها ی با قابلیت تزریق فوم یـا پلیمـر یـا بنتونیـت و یـا برنامـه ریزی ﻻزم برای اضافه نمودن این قابلیت به دستگاه در مواقع لزوم،  انجام عملیات پایش و ترمیﻢ ها و اقدامات ﻻزم برای رفع نواقص،  اتصال بخش های مختلف و احداث دسترسی ها و چاه ها در حالت اسـتفاده از بـیش از یـک دسـتگاه حفـاری یـا استفاده از روش ی ها ترکیبی مکانیزه و متعارف،  آماده سازی خروجی تونﻞ و خروج دستگاه و دمونتاژ آن،  اجرای مولفه های فرعی پروژه مانند بند انحرافـی و آبگیـر و سـازه خروجـی و حوضـﭽه تخلیـه تونـﻞ و سـرریز اضطراری،  تحویﻞ موقت و آب اندازی و تست تونﻞ،  رفع نواقص و تحویﻞ دائﻢ. ١ -٣-٧ - نقشه برداری و کنترل مس یر ١ -٣ -٧ -١ - اهداف و روش ها ی نقشه برداری نقشه برداری در عملیات اجرایـی تونﻞ هـا بـا اهـداف متنـوع ی چـون برداشـت توپـوگرافی ورودی وخروجـی و راه هـای دسترسی و تجهیز ، مسیریابی و کنترل حرکت ماشین و پیـاده نمـودن فـراز و شـیب و قوس هـای تونـﻞ و تن ظـیﻢ ریﻞ هـا و تسمه نقاله ها ،پیاده سازی موقعیت موانع مسیر وگسﻞ های شناسایی شده در مسیر، شناسایی موقعیـت عـوارض پـیش رو، ک نترل تﻐییرشکﻞ و همگرایی داخﻞ تونﻞ ،درزه نگاری وثبت عوارض ،شناسایی هیدروگرافی و سطح آب زیرزمینـی صـورت می پذیرد. هر یک از این موارد را می توان با روش ها ی مختلفی انجام داد که در ماتریس جدول)١-٨( نشان داده شده.اند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ١٤ جدول ١-٨- ماتریس کاربرد روش ها ی مختلف موقعیت سنجی و شناسایی مسیر روش کاربرد نقشه برداری متداول جی.پی.اس ١ نقشه برداری الکترونیک سنجﺶ از دور اسکﻦ لیﺰری و فوتوگرامتری ژئوفیﺰیک مانند تی.اس.پی بیﻢ و ٢ ٣، ،ژئورادار لرزه ،ای، گراویمتری ژئوالکتریک، مغناطیسی، ژئوترمال توپوگرافی      مسیریابی تونﻞ   پیاده سازی موانع    شناسایی عوارض  کنترل تﻐییرشکﻞ    درزه نگاری    هیدروگرافی  ١ -٣ -٧ -٢ - مﻼحظات و توصیه ها ی اجرایی نقشه برداری برای موثر بودن نقشه برداری در پروژه های تونﻞ، بهتر است مﻼحظات زیر در :نظرگرفته شوند  مستند سازی و گزارش موقعیت و امتداد ماشین در برابر موقعیت و امتداد پیش بینی شده اولیه در کلـه حفـاری و دنباله برای اطمینان از موقعیت صحیح ماشین ،و عدم انحراف از مسیر  تعبیه و نگهداری نقاط مبنا در موقعیت و شرایط مناسب برای امکان انجام مطمئن برداشت ها و پیاده سازی ها،  استفاد ه از نشانگرهای سقفی در زمین های سخت و نقاط مناسب برای امکان استفاده آسان تر در طـول عملیـات و همﭽنین کنترل جابجایی های سقف با مقایسه با نقاط مبنا در سنگ سست تر،  استفاده از نقشه برداری با ربات یا نقشه برداری برخط با دوربین ثابت در شرایط خاص که رطوبـت، دمـا، گـاز یـا غبار امکان برداشت دستی را مشکﻞ و همراه با خطا می نماید،  اطمینان کافی در مورد تنظیﻢ بودن دستگاه ها و وسایﻞ نقشه برداری برای پیش گیری از خطاهـای ناخواسـته بـا انجام کنترل دوره.ای و منظﻢ کالیبراسیون  استفاده از مدل های ریاضی مناسب جهت مدی ریت خطاها و کنترل صحت کار هدایت.گر دستگاه ١ -٣-٨ - پیﺶبینی مخاطرات و روش ی ها مقابله با شرا یط دشوار زمیﻦ شناسی ١ -٣ -٨ -١ - توصیه ها ی اجرایی مقابله با هجوم آب ز ی ینی رزم هجوم آب ز نی رزم ی ی در حفاری تونﻞ می تواند از گسسـتگی های تـوده سـنگ نظیـر درزه، صـفحات لﻐزیـده ،توده هـای ١- Global Positioning System (GPS) ٢- Tunnel Seismic Prediction (TSP) ٣- Beam -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب کارستی یا نواحی گسله رخ دهد. این اتفاق در تونل‌های عمیق بیش‌تر بوده ومی‌تواند درصورت برخورد به عدسی‌های ریزدانه و خرد شده بین درزه‌ها به شکل گل‌آلود درآمده و مشکلات تخلیه ایجاد نماید یا در حجم بیش‌تر و سیلابی به دلیل ظرفیت کم یا صعوبت تخلیه در تونل دارای شیب منفی و خصوصا دارای قطر کم باعث غرقاب شدن ماشین و تجهیزات و از کار افتادن آن‌ها و همچنین ایجاد اختلال در کارگذاری قطعات بتنی و نا ایمن شدن شرایط کار برای پرسنل شود. درشرایط برخورد با سفره‌های آب تحت فشار این پدیده می‌تواند همراه با ناپایداری و ریزش سینه‌کار و لهیدگی هم باشد. پیش‌بینی ابعاد این مساله مشکل, ولی با شناسایی زمین شناسی, برداشت‌های سطحی و گمانه‌های ژئوتکنیکی و روش‌های ژئوفیزیکی امکان‌پذیر است. دربرخی شرایط ممکن است دمای آب بالا باشد و هزینه و تمهیدات اضافی برای خنک کردن دستگاه حفاری نیز ایجاد نماید. توصیه می‌شود. در صورت امکان در جانمایی مسیر تونل, از قرارگیری بخش های شیب منفی در نواحی آبدار و کارستی اجتناب شود. چرا که کنترل حجم بالای آب و بیش از ظرفیت‌های عملی روش‌های کلی کاهش اثرات هجوم آب به شرح زیر پیشنهاد می‌گردند: - انجام عملیات شناسایی با حفر گمانه در پیشانی کار و ثبت و بررسی پارامترها و بررسی‌های متناوب ژئوفیزیکی. - کاهش نفوذپذیری با انجام پیش تزریق در توده سنگی پیشانی کار ترجیحا قبل از نفوذ آب به داخل تونل که البته درصد موفقیت آن بستگی به ساختار سفره آب و توده سنگی دارد. - جلوگیری از هجوم آب با کمک مود بسته در ماشین تک سپره و سفره آب زیرزمینی با فشار کم (حداکثر ۸ - نصب دریچه انسداد برای شوت تخلیه مصالح حفاری برای جلوگیری از هجوم آب به داخل که تنها بر روی - جداسازی آب از مصالح حفاری در تخلیه برای کاهش مشکلات تخلیه با روش‌هایی نظیر زهکشی, - پیش‌بینی سامانه پمپاژ روی ماشین و در طول تونل متناسب با میزان هجوم آب به داخل در شیب منفی شامل حوضچه‌ها و لوله کشی مورد نیاز. - کاهش نفوذپذیری پیشانی کار با استفاده از عملیات انجماد. - اجرای زهکش‌های طویل در پیش رو و اطراف جبهه کاری با حداقل طول دو برابر قطر برای تخلیه آب در هجوم آب با فشارهای زیاد. - بهبود زمین در پیشانی کار و اطراف ماشین و اطراف پوشش قطعات بتنی با تزریق ویژه برای مهار آب با فشار بالاء -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت ۳( ۳۳ - اجرای گمانه‌های زهکشی پیرامون پوشش بتنی که البته این عملیات در زمان انجام عملیات پس تزریق! با هدف کاهش فشار آب و امکان تزریق انجام می‌شود. در غیر این صورت توصیه نمی‌شود. ورودی به تونل, - استفاده از پوشش دولایه یا دوجداره تونل در حفاری با ماشین سپردار به صورت بتن درجا پس از نصب - تزریق فوم در جبهه حفاری برای کاهش مشکلات تخلیه مصالح حفاری هنگام هجوم گل همراه با آب. - پیش‌بینی تمهیدات شستشو و تمیزکاری جلوی ماشین در هنگام هجوم گل. - استفاده از سامانه تهویه مناسب در دماها و رطوبت‌های بالاء - پیش‌بینی افزایش مدولار ظرفیت خنک کردن ماشین با لوله‌های آب سرد. - کاهش زمان نوبت کاری پرسنل در شرایط آب با دمای بالا برای افزایش بهره‌وری, - استفاده از مواد افزودنی برای دیرگیرکردن و کاهش سرعت سخت شدن دوغاب تزریقی در شرایط دمای بالای - پیش‌بینی‌های قراردادی لازم برای مواجهه با هجوم آب بیش از مقادیر پیش‌بینی‌شده شامل مسئولیت‌هاء هزینه‌ها و بیمه انجام پذیرد. دبی روزانه اندازه‌گیری و مستندسازی گردد. ۲-۸-۳-۱ توصیه‌های اجرابی مقابله با پدیده لهیدگی و مچاله‌شوندگی در زمین دارای مچاله‌شوندگی و مقاومت برشی بسیار کم که باعث رخداد سریع مچاله‌شوندگی می‌شود. ممکن است فشارهای ناهمگن و نامتقارن زیادی به کله حفاری وارد شده و عملا حرکت آن را دچار مشکل نماید و باعث وقفه در پیشروی گردد. در این موارد عملیات تثبیت زمین باید قبل از ورود به این نواحی تکمیل شود. فشارهای ناهمگن و نامتقارن زیاد می‌تواند باعث تغییرشکل و آسیب احتمالی به سپر دستگاه هم شود که اصلاح و تعمیر آن بسیار دشوار خواهد بود. پس از عبور دستگاه و نصب سامانه نگهداری پیش‌ساخته. فعالیت زمین و پدیده مجاله‌شوندگی و همگرایی ادامه یافته و ممکن است فشارهای زیادی را به صورت نامتقارن به پوشش بتنی وارد نماید. این بارگذاری نامتقارن و پیش‌بینی‌نشده ۳۵۵۲5 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٤ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ممکن است باعث بی آس احتمال ی و شکست و تـرک خـوردگی طـولی قطعـات بتنـی و بازشـدن درزهـا و آسـیب دیـدگی نوارهای آب بند آن شود. عدم تزریق به موقع پشت قطعات یا تزر یق ناقص، آثار این پدیده راتشدید می نماید . شواهد برخورد به ا نی نواحی :در تونﻞ عبارتند از  شی افزا نامتعارف ن ی رو ی ،رانش دستگاه برای حصول نرخ پیشروی  کاهش نرخ پیشروی دستگاه،  شی افزا نامتعارف فشار س ی لندرها ی ،جازدن و نصب قطعات بتنی  کاهش زمان تعم رات ی و نگهدار.ی توصیه ها و راهکارهای مقابله با لهیدگی و تﻐییر شکﻞ ها ی:زیاد توده سنگی به صورت زیر پیشنهاد شده است  انجام عملیات شناسایی با حفرگمانه در پیشانی کار و ثبت و بررسی پارامترها و بررسی های متناوب ژئـوفیزیکی و در صورت نیاز اجرای،عملیات پیش تحکیﻢ زمین  عملیات حفاری ب دون وقفه با برنامه ریزی منظﻢ نوبت های،کاری برای عبور سریع از مناطق پرخطر را یـ ز ده یـ پد مﭽاله شوندگی تابع زمان بوده و در صورت توقف دستگاه یا کاهش سرعت آن ، همگرا یی منجر به تماس بیش تـر نی زم با دستگاه می شود،  انجام اضافه حفاری شعاعی در حدود ٥ سانتی متر برای ایجاد فضای خالی در اطـراف سـپر )اضـافه حفاری هـای بیش تر مﺜﻼ ٠١ سانتی متر بسیار مشکﻞ،(تر است که به عنوان مﺜال با بستن تیﻐه حفـاری نـو یـا مخصـوص در ،اطراف کله حفاری قابﻞ انجام است  تﻐییر هندسه سپر به شکﻞ مخروطی و کاهش طول سپر در ماشین .های سپردار ماشین هـ ای دو سـپره معمـوﻻ به دلیﻞ طول بیش تر سپر، برای زمین های دارای پتانسیﻞ لهیدگی یا مﭽاله شوندگی باﻻ توصیه نمی.شوند  روغن کاری سطوح خارجی سپر دستگاه حفاری و قی تزر مکرر مواد روان کننده به پشـت سـپرها جهـت کـاهش اصطکاک ،و کنترل آثار آن  شی افزا نیروی رانش و عکس العمﻞ کفشک های تکیه گاهی دستگاه با ضریب اطمینـان بیش تـر کـه البتـه اثـرات اعمال نیروی بیش تر آن باید در طراحی قطعات بتنی هﻢ لحاظ گردد.  حرکت ماشین با دور پایین و ذخیره گشتاور باﻻ و اجتناب از هر گونه توقف تا حد امکان،  استفاده از قطعات بتنی با مقاومـت بـاﻻ و درصـد فـوﻻد بیش تـر و تیـپ بنـدی قطعـات بـرای نـواحی مسـتعد تﻐییرشکﻞ زیاد و لهیدگی در حفاری با ماشین های،سپردار  استفاده از پوشش دوﻻیه تونﻞ و کاهش بار وارده به پوشش نهایی در حفاری با ماشین های،سپردار  نصب پوشش تسلیﻢ شونده نظ یر استفاده از دندانه های قابﻞ لﻐزش در پوشش ،بتن پاشی ده حفره دار یـا متخلخـﻞ و اجزای فشاری با حلقه بسته یا غیربسته در حفاری با ماشین های،بدون سپر  برنامه ریزی و انجام هرگونه تمهیدات سرویس و نگهداری و تعویض قطعات قبـﻞ از ورود بـه ایـن نـواحی بـرای -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٥٤ پیش گیری از توقف،دستگاه  پرکردن به موقع و سریع فضاهای خالی پشت قطعات بتنی با قابلیـت شـکﻞ پـذیری و مﭽاله شـوندگی بـا فشـار کمی بیش تر از معمول و نیز لحاظ اثر کاهش سختی تکیه گاه های قطعات در طراحی درصـورت عـدم اطمینـان از تزریق کامﻞ، در مواردی که حرکات زمین به سرعت رخ می دهـد از مـواد پ رکننـده زودسـخت شـونده بـرای پایدار سازی هرچه سریع تر محیط و بهبود شرایط تنش هﻢ می توان ،استفاده نمود  استفاده از قطعات بتنی قوی تر یا فـوﻻدی پـیش سـاخته در ایـن نـواحی و پـیش بینـی بارگـذاری نامتقـارن در ،طراحی  در صورت توقف ناش ی از مشکﻼت ضرور ی تی.بی.ام و گیر کردن ،دستگاه بهتـر اسـت در ابتـدا بـا اعمـال فشـار جک های کمکی در حالت پرفشار و حالت تکی ١ حفار ی را ادامه داد. البته نیا عمﻞ باعث فشـار بـ یش از انـدازه به دستگاه و احتماﻻ شکستگ ی برخی قطعات بتنی هﻢ خواهد شد )شکﻞ ١-٦.( شکل ١-٦- شکستگی شدید سگمنت ها در اﺛر عملیات پرفشار در تونل نوسود  اگر با ن ای عمﻞ در اول نی مرحله دستگاه عبور ننمود، می توان با تزر ق یـ بنتون ت یـ ا یـ سی گـر بـه پشـت سـپرها جهت کاهش اصطکاک ب نی سپرها و زم نی زی و ن متقارن نمودن فشار جک ی ها کمکی به قطعات بتنـی، حفـاری ادامه ابد ی . در صورت وجود قطعات بتنی با مقاومت باﻻ با ید قبﻞ از ا ین عمﻞ آن ها را نصب نمود و سـپس فشـار به قطعات بتنی وارد ،نمود را زی در صورت شکستگ ی ،قطعات بتنی زمان ز ی اد یـ صـرف درآوردن قطعـات بتنـی شکسته و انتقال آن ها به بی رون و نصب قطعات بتنی جدی د می شود که در ا نی مدت زمـ نی همﭽنـان بـه جمـع یگ شد خود ادامه می دهد و مشکﻼت تشدید می گردد.  ای جاد ﭽه ی در ری مس فرع ی در.سپر نی در ا هنی زم عﻼوه بر دو مورد فوق در صورت توقف طوﻻن ی و عـدم اسـتفاده از روش ی ها قبلی می توان با برش سپر و سپس ا جاد ی گالر،ی ور د دستگاه را با استفاده از حفار پی کـور دسـت ی از طرف ین ی خال نموده و با آزادساز ی دستگاه، حفار ی .را ادامه داد ١- Single Mode -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٤ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ١ -٣ -٨ -٣ - توصیه ی ها اجرا یی مقابله با ده ی پد انفجار سنگ ده ی پد انفجار سنگ به شکست ناگهانی سنگ همراه با آزاد شـدن ناگهـانی انـرژی بـه علـت تمرکـز تـنش زیـاد گفتـه می شود . این پدیده که در سنگ ها ی پرمقاومت و همگن که رفتار تردتری دارند و تحـت سـربار یـا تـنش بـاﻻ هسـتند، در امتداد تنش اصلی بیشینه فشاری و اغلب در پیشانی کار یا گاهی در تاج و دیواره هـای تونـﻞ رخ می دهـد ، بـ ه راحتـی هـﻢ قابﻞ پیش بینی می ن باشد. این اتفاق معموﻻ در فاصله مکانی تا دو برابر قطر تونﻞ در پشت جبهه حفاری و در فاصـله زمـان ی چند ساعت پس از حفاری شکﻞ گرفته و پس از پیدایش شرایط جدید تعادل تـنش متوقـف می گـردد کـه بـه آن انفجـار کرنش هﻢ می گویند . انفجار سنگ ممکن است در زمان یا موقعیت های دیگری هﻢ به دلیﻞ بروز شرایط جدید تنش یا مـﺜﻼ حرکات زمین ناشی از زلزله هﻢ رخ دهد. حالت خفیف این پد یده با ورقه ورقه شدن و کنده شدن سنگ ها و حالـت شـدید آن با پرتاب شدن قطعات سنگ و یا حتی در حالت حدی با فروریزش ناگهانی تونﻞ همراه است که به طور طبیعی ممکـن است به ماشین حفاری و پرسنﻞ مشﻐول ب ه کار آسیب برساند یا حداقﻞ تخلیه مصالح را با مشکﻞ مواجـه نمایـد. از عواقـب دیگـر ایـن پدیـده، ر گی کـردن قسـمت تلسـکوپی دسـتگاه ، اخـتﻼل در جـا افتـادن کفشـک ،هـای دسـتگاه بـرای حرکـت آسیب دیدگی قطعات بتنی پوشش تونﻞ و آسیب دیدن تسمه نقاله تخلیه مصالح و نیاز بیش تـر بـرای تخلیـه و تمیزکـردن کف تونﻞ می باشند. روش ها ی مقابله و کاهش عواقب ناشی از این پدیده به شرح زیر توصیه شـده انـد . توضـیح ایـن کـه چهـار مـورد آخـر بیش تر در شرایط خطر خفیف تر و مود کنده شدن ب ه کار گرفته می شود:  اجرای حفاری متناوب افقی با آتشکاری و انفجار در اطراف محیط ماشین برای آزادسازی تنش متمرکز،  حفاری چال های با قطر حدود ٠٠١ میلی متر با تر کﻢ ین فاصله ممکن از کله حفاری برای آزادسـازی تنش هـای (متمرکز )غیر از ماشین دوسپره،  اجتناب از بارگیری کله حفاری از سمت جلو و از پیشانی کار و تﻐییـر و تنظـیﻢ تیﻐـه ها از سـمت داخـﻞ بـرای بارگیری کله حفاری از سمت پشت و از طریق دستگاه،  اجتناب از انجام ب ازرسی و کارکردن پرسنﻞ در جلوی کله حفاری در نواحی مستعد خطر انفجار سنگ،  نصب دوربین بازرسی درجلوی کله حفاری و ابزار تحت فرسایش تیﻐه ها،  ممانعت از حضور پرسنﻞ در محدوده حدود ٢ متری جلوی دستگاه در ماشـین های بـدون سـپر در سـاعت های اولیه حفاری در مناطق پرخطر،  استفاده از سپر انگشتی که بین قطعات آن امکان نصب میﻞ مهار وجود دارد  اضافه نمودن شبکه میلگرد و ایمن سازی مسیرهای رفت و آمد برای دستگاه ها ی بدون سپر،  نصب میﻞ مهارهای اصطکاکی و جاذب انرژی در (ترکیب با شبکه فوﻻدی و ریب )دنـده های تقـویتی متـوالی و بتن پاشی در مح دوده پرخطر برای دستگاه بدون سپر،  انتخاب نوع مناسب دستگاه با سپر تلسکوپ ی برای کاهش انباشت مصالح و گرفتگی در دستگاه دوسپره، -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٧٤  بهره برداری از دستگاه دوسپره در مود تک سپره با تمیز کردن تلسکوپ،  افزایش سرعت و کامﻞ پرکردن حفرات پشت قطعات بتنی برای پایدارسـازی هرچـه سـریع تـر محـیط و بهبـود شرایط تنش با انتخاب روش مناسب اجرا و تزریق،  حرکت ماشین با دور پایین و ذخیره گشتاور باﻻ. ١ -٣ -٨ -٤ - توصیه ها ی اجرایی در نواحی یﺰش یر و گسلی ریزش تونﻞ در جبهه حفاری معموﻻ از دو ناحیه سقف و سینه کار رخ می دهد ،. در مورد سـقف تونـﻞ تﻐییرشـکﻞ زیـاد در سنگ گاهی به شکﻞ کمانش بروز پیدا می کند که در سنگ ﻻیه ای و تحت تنش برجـای زیـاد بـه صـورت شکسـت خمشـی سنگ در امتداد ﻻیه بندی و ریزش آن به داخﻞ تونﻞ می باشد . این پدیـده، بیش تـر در تونﻞ هـایی کـه بـه مـوازات ﻻیـه بنـدی حفاری می شوند ، در نزدیکی جبهه حفا ری رخ می دهد و زمانی که وضعیت تنش هـای برجـا مـوازی جهـت ﻻیـه بنـدی باشـد حادتر خواهد بود و البته پیش بینی آن نیز مشکﻞ است . نتیجه این رخداد تﻐییرشکﻞ غیرهمسـان شـدید و افـزایش همگرایـی عمود بر امتداد ﻻیه بندی و اعمال بار نامتقارن به سامانه نگهداری و پوشش می باشـد. در سـینه کار نیـز برخـورد بـا ﻻیـه هـای سست به صورت تمام مق ط ع یا جزئی می تواند باعث ریزش ناگهانی روی کله دسـتگاه گـرد.د ایـن ریزش هـا در نـواحی آبـدار می تواند باعث هجوم گﻞ و ﻻی و ریزش آن روی سرمته ها و کاهش بازده و اختﻼل در کارکرد آن ها .شود در نواحی گسلی، خردشدگی زیاد باعث تشدید احتمال ریزش می گردد . گسﻞ ها امکان حرکـت بلندمـدت و جابجـایی در زمان وقوع زمین لرزه را نیز دارند که البته این موارد باید در طراحی پیش بینی و تمهیدات ﻻزم برای جـذب، تحمـﻞ یـا استهﻼک جابجایی در .نظرگرفته شود روش ها ی مقابله و کاهش عواقب ناشی از این پدیده در حین اجرا به شرح زیر توصیه شده:اند  استفاده از عملیات پیش شناسایی با حفر گمانه در پیشانی کار و ثبت و بررسی مستمر پارامترهـا ی ثبـت شـده دستگاه و تطبیق آن با نیمرخ های زمین شناسی جهت تدقیق پیش بینی ها برای وضعیت پیش رو و بررسـی هـای متناوب ژئوفیزیکی برای شناسایی نواحی پشت سینه کار،  سا تفاده از پیش روی حفاری در مود بسته در ماشین های تک سپره و در شرایط برخورد هﻢ زمـان بـا سـفره آب زیرزمینی با فشار کﻢ )حداکﺜر ٥١ (بار،  اجرای زهکش در پیش رو و اطراف جبهه کاری برای کاهش فشار آب در نواحی مسـت عد ریـزش بـرای کـاهش پتانسیﻞ ریزش و انباشت گﻞ روی کله حفاری،  بهبود خصوصیات زمین در پیشانی کار و اطراف ماشین با تزریق و عملیات پیش تحکیمی،  حرکت ماشین حفاری با سرعت تر کﻢ در نواحی ریزشی و گسلی برای ایجاد امکان کنترل بهتر و تﺜبیت محـیط برای پیش روی ایمن ماشین .درشرایط ی که احتمال نشست ماشین در نواحی سسـت از لحـاظ وضـعیت زمـین وجود دارد ، کاهش سرعت حرکت ممکن است باعث تشدید نشست ماشـین ناشـی از وزن خـود گـردد و بـرای -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٤ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب جبران آن ممکن است نیاز به تﻐییر تراز حرکت ماشین نیز پیدا شود،  حرکت ماشین با دور پایین و ذخیره گشتاور باﻻ،  استفاده از مصالح انعطاف پذیر و مقاوم در نواحی گسﻞ فعال و شاخه ها ی آن.ها برای بهبود عمرمفید ١ -٣ -٨ -٥ - توصیه ی ها اجرا یی مقابله با ﺶی سا در سنگ ی ها ار ی بس سخت تیﻐه ی ها برش از ی دو بخش اصل ی که شامﻞ حلقه فوﻻد ی و بدنه )حاو ی ی،اتاقان حلقه آب بنـدی، محـور و سـا یر (اجـزا ،است تشک ﻞی شده اند. حلقه ا ز جنس فوﻻد با سخت ی حدود ٧٢ راکول ١ اسـت. بـا توجـه بـه ا ن یـ کـه ن یـ ا حلقـه فـوﻻد ی پرمصرف نی تر قسمت تیﻐه برش ی ،است معموﻻ ی برا کاهش هز ی،نه نصب و تعـو یض آن در کارگـاه انجـام می گیـرد. نکـات مهﻢ در زمینه مقابله با :سایش به شرح زیر است  ،از لحاظ نوع سایش عمدتا به دو شکﻞ نرما ل و یغ رنرمال تقس ی بندﻢی می شـود . در حفـار ی مکـان زه ی در سـنگ سخت شی سا نرمال ای یشی سا که در حلقه رخ می دهد شـایع نی تر نـوع شی سـا بـوده و قسـمت عمـده نـه ی هز مصرف ابزار را به خود اختصاص می دهد . سا یش غی رنرمال انواع آس ی دگ یدبی تیﻐه نظیر شی سا نامتقارن ای ک یـ طرفه حلقه ،شکستگ ی، خارج ،شدن حلقه از محﻞ خود ی دگ ی له ای قارچ ی شدن ،لب پر شدن ،خرابـ ی ی اتاقـان و آب بند را شامﻞ می شود . سا یش نامتقارن و کی طرفه حلقـه در اثـر توقـف چـرخش آن ا ی جـاد می شـود . تَـرَک خوردگ ی حلقه اشاره به ترک یی ها دارد که در امتداد شعاع ی حلقه ظاهر می شوند . خـارج شـدن حلقـه تیﻐـه از ،محﻞ خود به شکستگ ی و خارج شدن حلقه از رو ی بدنه آن به علﻞ مختلف از جمله تیفیک ن یی پـا جوشـکار ی رخ می دهد . لب پر شدن حلقه به جدا شدن بخش ی از حلقه به علت ترک ی ها جاد یا شده در اثر خسـتگ ی گفتـه می شود . خطاها ی ات ی عمل حرارت ی حلقه و شوک ضربه یا وارد به آن در اثر بارگذار ی ری متﻐ )بـه و ژه یـ در نی زمـ ،(مختلط باعث له ی دگ ی بخش ی از حلقه و ای لب پـر شـدن آن می شـود . در تیﻐـه ها ی باکیفیـت بیش تـر ین نـوع سایش از نوع نرمال می باشد.  ،برای کاهش سایش استفاده از طرح مناسب کله حفاری با گوه های محافظ تیﻐه ها ، صفحات با مقاومت سایشـی باﻻ، تیﻐه پرمقاومت، تعبیه بازشوهای کوچک متعدد در کله حفاری و آدم روهای قابﻞ بسته شـدن بـرای بازدیـد و تمیزکاری از اهمیت زیادی برخوردار است، - کاه ی رو ی ش ن یپ شران و گشتاور نی ماش حفار روند سایش را کند می نماید،  زان یم مصرف تیﻐه ها بر حسب موقع تی نصب ی رو کله حفار ی .متفـاوت اسـت در هـر دور چـرخش کلـه حفـار تیﻐه ی ها برش ی یطی مح مسافت ز ی ادتر ی را رو ی جبهه کار تونﻞ یط می کنند و بنابرا نی بیش تـر دچـار شی سـا می شوند و عموما بیش نی تر تعداد مصرف را دار ن .د لرزش دی شد کله حفار ی و اعمال بار جـانب ی اد یـ ز در سـنگ ١- Rockwell Hardness -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٩٤ ،سخت منجر به شی سا بیش تر تیﻐه ها ی مرکزی می شود . در بخش مرکزی کله حفار بـه علـت شـعاع چـرخش کوچک تر ده ی پد سُرخوردن به جا ی چرخش در راستا ی محور تیﻐه ی ها برش ی نیز می تواند .رخ دهد  تﻐییر دمای تیﻐه تاثیر زیادی در سایش آن ندارد و تا دمای ٠٠٢ درجه سختی تیﻐه تا حدود ٥ درصد کﻢ می شود.  مقدار مصرف این ابزار با شاخص ی ها مختلف آزما ی شگاه ی مانند سایش سرشار ١ و شاخص عمر د ی سـک برشـ ی٢ قابﻞ پیش بینی ،است و هزینه آن برای هر مترمکعب سنگ برجا به طور متوسط تخمین زده می شود. ١ -٣ -٨ -٦ - توصیه ها ی اجرایی مقابله با گازها ی ی سم گازهای سمی از دسته متان که بـه سـری ترکیبـات اتـان نیـز اطـﻼق می شـود، در سـاختارهای مختلـف خصوصـا در سنگ ها ی آهکی شیلی در مجاورت هیدروکربن ها و ساختارهای آتشفشانی ، رسوبات باکتریایی محدوده دریاچه هـا، معـادن زغال سنگ و نفت و گاز وجود دارند. این گازها بدون رنگ و بو و از هوا سبک تـر بـوده و بـه صـورت آزاد یـا همـراه بـا آب زیرزمینی منتشر شده و در ترکیب با هوا با حضور ٥ تا ٥١ درصدی، مخلوط قابﻞ انفجار ایجاد می .نماینـد بنـابراین، ضـمن این که به طور متداول تهویه مناسب باید در محﻞ های مشکوک و بدون وقفه و حتی در زمـان توقـف کـار بـه صـورت ٤٢ ساعته انجام شود، اقدامات متقابﻞ ایمنی و اضطراری درصورتی که غلظت این گازها به ٠٢ درصد حـد قابـﻞ انفجـار یعنـی یک درصد هوا برسد، باید در دستورکار قرار گیرد. کنترل غلظت گـاز بـه صـورت مـنظﻢ یـا پیوسـته در محـﻞ هـای دارای پتانسیﻞ احتمالی باید انجام پذیرد و در شرایط کاری باید زیر ٥٢/٠ درصـد نگـه داشـته شـود. معمـوﻻ در قـوانین ایمنـی حسب میزان احتمال وجود گاز و مقدار آن سطوح تمهیدات و مﻼحظات ایمنی تعریف می شوند . عﻼوه بر انواع ،گاز متان گاز سمی و کشنده سولفید هیدروژن نیز ،که ناشی از تجزیه مواد آلی اسـت معمـوﻻ همـراه آن وجود دارد که البته با بوی تخﻢ مرغی آن حتی در غلظت کﻢ نیز ب ه.راحتی قابﻞ تشخیص اسـت البتـه تـداوم غلظـت کـﻢ ایجاد عادت و عدم حساسیت نموده و با ایجاد عدم توجه به افزایش آن که همراه با عﻼئمـی چـون سـردرد، سـرفه، حالـت تهوع و بیهوشی، می تواند .منجر به مرگ شود بنابراین، غلظت این گاز باید مرتب کنترل شـده و بیشـینه مجـاز آن دریـک دوره هشت ساعته، ٠١ دور در دقیقه می باشد . این گاز درغلظت ٥/٤ تا ٥٤ .درصد پتانسیﻞ احتراق یا انفجار دارد عﻼوه بـر الزامات تهویه بدون وقفه مشابه گاز متان، هرگونه ورود به تونﻞ، ،حتی برای تعمیر تجهیزات تهویه باید پس از انجـام تسـت غلظت گاز و اطمینان از ایمن بودن شرایط و در صورت نیاز تهویه مستقیﻢ گاز بدون حضور درتونﻞ تا رسیدن با حـد مجـاز آن.صورت پذیرد معموﻻ حضور گازها در اعماق تونﻞ اتفاق افتاده و همـراه بـا دمـا و رطوبـت قابـﻞ توجـه می باشـد و لـذا ظرفیت تهویه باید تما م این موارد را لحاظ نماید. به عنوان یک برآورد کلی تقریبا ب ه ازای هـر ٠٠١ متـر طـول تونـﻞ یـک درجه سانتی گراد به دما افزوده می شود. ١- Cerchar Abrasiveness Index – CAI ٢- Cutter Life Index – CLI -------- صفحهٔ بعد -------- 2۰ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقفالآب در ساختارهای آتشفشانی و رسوبی گاز دی اکسید گوگرد هم مشاهده شده است. این گاز هم قابل انفجار بوده و غلظت مجاز آن در محیط ۲ دور در دقیقه پیشنهاد شده است. همچنین در نزدیکی معادن اورانیوم» گاز سرطان‌زای رادیواکتیو رادون نیز ممکن است وجود داشته باشد که نیاز به بررسی و تمهیدات مواجهه خاص خواهد داشت. استفاده ازدستگاه‌های ای.پی.بی در محیط سنگی زمانی که مطالعات اولیه نشانگر وجود آزبست. گازهای سمی و انفجاری است. می‌تواند سرعت انتشار آن‌ها را کاهش دهد. تا ظرفیت تهویه جوابگوی رقیق‌سازی حجم گاز آزاد شده باشد. برای این کار لازم است با تزریق وگریس‌کاری بین سپر و سینه‌کار مثلا با ماستیک. هوابندی لازم برای کاهش نفوذ گاز انجام پذیرد. پایش گازهای سمی و پارامترهای مرتبط ذکر شده معمولا برحسب غلظت متوسط در طول تونل یا غلظت برحسب زمان ثبت و مستندسازی می‌گردد و برای تدقیق و اصلاح سیستم تهویه به کار برده می‌شود. سایر تمهیدات ایمنی برای مقابله با گاز, عبارتند از سیستم خودکار قطع برق. تعبیه اتاقک هوابندی شده با تجهیزات تنفسی برای پناه گرفتن پرسنل تا رفع خطر یا امداد و نجات. استفاده از ماسک‌های ضد گاز برای فرار و خروج پرسنل از محدوده خطر و سامانه ۹-۳-۱- خدمات مهندسی حین اجرا و بهینه‌سازی عملکرد دستگاه ۱-۹-۳-۱ تعیین پارامترها و تغییرات قابل اندازه‌گیری پارامترهای مهمی که عملکرد دستگاه بر اساس آن‌ها کنترل و تحلیل می‌شود. در سه بخش پارامترهای دستگاه زمین و عملیاتی اندازه‌گیری و تحلیل می‌شوند. به صورت زیر می‌باشند: - پارامترهای دستگاه شامل: * توان مصرفی 9 دور کله حفاری و گشتاور 9 نیروی رانش دستگاه و نیروی جک‌ها ۹ تغییرات فشار یا دوغاب هوا یا فشار زمین در طول در ماشین‌های حفاری ای.پی.بی - اطلاعات ژئوتکنیک مسیر بر اساس مطالعات اولیه و مقایسه با تدقیق شده بر اساس اطلاعات حفاری شامل: * پروفیل کلی طولی زمین‌شناسی تونل و مصالح حفاری در داخل تونل, * پروفیل طولی میزان خردشدگی نواحی خردشده با جدول دسته‌بندی, -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ١٥  پروفیﻞ طولی شاخص ها ی کیفی سنگ )آر.ام.آر ١ ، آر.کیو.دی ٢، کیو.تی بی ام ٣ ( جدول دسته،بندی  پروفیﻞ طولی محتوای کوارتز و مواد ساینده و جدول شاخص خردشوندگی و شاخص،حفرپذیری  پروفیﻞ طولی سطح آب و ضریب نفوذپذیری و تراز آب و جدول پیش،بینی میزان ورود آب  شاخص ها:ی عملکردی و عملیاتی شامﻞ  میزان و نرخ فرسایش تیﻐه ها ،و اجزای مصرفی و تعمیرات  هزینه های پرسنﻞ و دستگاه بر حسب طول و زمان و آب و مصالح و انرژی های مصرفی، فوم و همﭽ نین گریس جزو مصالح مصرفی گران قیمت و پرهزینه در حفاری مکانیزه محسوب می شوند و لذا انتخاب نوع مناسب و بهینه سازی مصرف آن.ها از اهمیت بسیاری برخوردار است  ،حجﻢ مصالح خروجی و حجﻢ آب خروجی برحسب زمان  پروفیﻞ قطعات دارای همگرایی یا تﻐییرشکﻞ یا نیاز به ترمیﻢ وآب بندی ونقاط نشت بر ،حسب طول در بخش بعدی نحوه ثبت و فرمت ارائه .تعدای از این پارامترها به عنوان نمونه بیان شده است ١ -٣ -٩ -٢ - روش ی ها برداشت و فرمت ﺛبت و نوع داده ها اطﻼعات دستگاه به صورت خودکار و توسط رایانه دستگاه ثبت و در اتاق کنترل پایش می گـردد . اطﻼعـات ژئوتکنیـک بر اساس مطالعات اولیه تهیه و با استفاده از اطﻼعات دسـتگاه و برداشـت ها ی حـین اجـرا تـدقیق مـی . شـود شـاخص ها ی عملکردی هﻢ بر اساس گزارش های ساعتی یا روزانه و هفتگی برداشـت مـی . شـوند بـرای مستندسـازی و ثبـت و گـزارش اطﻼعات برای مدیریت عملیات اجرا، جداول یا منحن ی های زیر تهیه می گردد:  اطﻼعات ماشین حفاری در حین اجرا، بر اساس داده های دستگاه و سایر اطﻼعات جمع آوری شده:شامﻞ  سرعت نفوذ و پیش روی برحسب زمان )با مشخص نمودن وقفه (ها( و طول )و شماره حلقه قطعات پوشش و درصد بهره وری ماشین بر حسب طول )مطابق شکﻞ ها ١ ی -٧ و ١-٨(، ١- Rock Mass Rating (RMR) ٢- Rock Quality Designation (RQD) ٣- QTBM -------- صفحهٔ بعد -------- ّ 1 ۱ ۱۷ 1! 1 شکل ۸-۱- نمونه منحنی تغییرات درصد بهره‌وری ماشین برحسب زمان چند روزه اندازه گیری می‌شود. ای اجرای نونل‌های انتقال آب های ۹-۱ و ۱۰-۱) که در -------- صفحهٔ بعد -------- ی ۳( فصل اول روش‌های حفاری در سنک‌های سخت ۵۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۱ ۳۵ ۳۳ ۱ ۱۹ ۱۷ ۵ ۳ 9 ۹ ۷ ۵ ۳ ۹ شماره موقعیت شکل ۱۰-۱- نمونه منحنی تغییرات تعداد تیغه مصرفی برحسب موقعیت رانش (نیروی پیستون‌ها) و گشتاور دستگاه برحسب زمان و طول (و شماره حلقه‌های پوشش) ۱( ۱ : ۱ ۱ ۱۵ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۹ ۱ ۸ را ۱ ۳ 1 را اب ی ۱ ۷ ۱۱۱ ۱ ار ۳ 1 ۹ 1 ره 8 11 ۱ :۱ ۳ ۱ ۳ ۴۴ .۴۳ ۴۳ ۴۱ ۴ زمان یق سیال (فوم, بنتونیت. ...) بر حسب طول (مطابق شکل ۱۲-۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش‌های حفاری در سنگ‌های سخت ۳/۹( 2۵ شکل ۱۳-۱- نمونه منحنی تغییرات مصرف پلیمر برحسب شماره حلقه‌های قطعات بتنی با طول در ماشین‌های حفاری ای پی بی» پارامترهای مهم عبارتند از فشار داخل محفظه. فشار سینه کار و فشار جک‌ها که می‌باید به دقت ثبت و تحلیل شوند. ۳-۹-۳-۱- تحلیل و تفسیر نتایج و ندوین دستور کار بهینه‌سازی برای بهینه‌سازی کار دستگاه لازم است یک تیم مهندسی خبره و مجرب راهبری, با دریافت نتایج از اپراتور و تیم اجرایی و تحلیل آن‌هاء نسبت به بهینه‌سازی فشار کاری. سرعت پیش‌روی و سرعت چرخش کله حفاری با توجه به سایر ملاحظات نظیر کنترل نشست سطحی و مخاطرات زمین‌شناسی اقدام نموده و دسگگاه را بر اساس این موارد و پارامترهای زیر با هدف حصول بالاترین بهره‌وری هدایت نمایند. پارامترها و عواملی که در عملکرد بهینه حفاری مکانیزه - نرخ خالص نفوذ (متر بر ساعت) که از توده سنگ کاملا همگن تا خردشده در ضریب یک تا ۵ ضرب می‌شود. در توده سنگ همگن نیز مقدار نرخ نفوذ برحسب مقدار ضریب نرخ حفاری (دی.آر.تی)! بسیار کم تا بسیار - سرعت پیش‌روی حفاری (متر یا نوبت بر ساعت یا روز یا هفته یا ماه) و سرعت پیش‌روی قطعه‌گذاری (متر یا برای تعویض قطعات و تعمیرات دوره‌ای و زمان وقفه برنامه‌ریزی نشده کار ماشین (دقیقه) ناشی از شرایط ژئوتکنیکی پیش‌بینی نشده, هجوم آب و مچاله‌شوندگی. مشکلات پوشش بتنی,» سامانه حمل و نقل و ۱-1211 ۵ 11۵16 1۵0 )114+1( -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٥ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب  بهره وری ماشین )ساعت کار ما ش ین بر ساعات نوبت کاری بر حسب درصد(،  عمر تیﻐه ها ی کله حفاری )ساعت یا حجﻢ حفاری بر تعداد کله حفاری مصرفی( با توجـه بـه فرسـایش قطعـات )زمان و تعداد تعویض قطعات در هر نوبت(،  هزینه اجرا. برای حصول عملکرد بهینه دستگاه از پنﺞ شاخص فوق چهار شاخص اول باید بیشینه شده و هزینه اجرا .کمینـه گـردد ضریب بهره وری متعارف قابﻞ قبول حدود ٥٢ درصد فرض می شود و در اجرا سعی می شود که با کنترل شـاخص ها ی فـوق .این میزان احراز شود بهره وری مناسب به معنی رعایت برنامه مدیریت اجرایی می باشد و افـزایش مقطعـی سـرعت پـیش روی ممکـن اسـت باعث تبعات منفی برای دستگاه و ایجاد اختﻼل در سایر برنامه هـای تـامین مـالی، پشـتیبانی و کنتـرل کیفـی شـود. لـذا، .هرگونه افزایش سرعت اجرایی باید با دیدگاه یکپارچه و لحاظ تمام این مﻼحظات انجام پذیرد ١ -٣-٠١ - رواداری های اجرا یی مجاز و روش ی ها کنترل آن ١ -٣ -٠١ -١ - انواع رو اداری های اجرا یی و مقادیر مجاز آن ها رواداری ها دارای سه :نوع عمده زیر هستند ١- رواداری های هندسی ساخت ١ قطعـات بتنـی و آب ،بنـدی، مشخصـات فیزیکـی، مکـانیکی و شـیمیایی مصـالح ساخت و نصب آب بندها روی قطعات . این نوع رواداری ها رد .بخش پوشش مورد بررسی قرارخواهند گرفت ٢- رواداری های اجرا ٢ شامﻞ مسیر و امتداد حفاری و شیب و قوس، مقطع و قطر تونﻞ، نصب قطعات بتنـی، تزریـق پشت قطعات بتنی. ٣- رواداری های اندازه گیری شامﻞ حجﻢ آب خروجی و نشتی ب ه ازای واحـد طـول و در کـﻞ طـول ،نقشـه ،بـرداری ابزاردقیق و پایش که در فصﻞ اندازه گیری شی و پا به آن پرداخته می شود. مواردی مانند حجـﻢ آب خروجـی و نشتی معموﻻ جنبه حقوقی نیز داشته و در شرایط خصوصی یـا خواسـته های کارفرمـا در قراردادهـا ی اجرایـی گنجانده می شوند. به طور کلی مقادیر مجاز رواداری ها در اجرای تونﻞ بستگی به اهمیت و شرایط بهره برداری ، طول، قطـر و نـ وع ماشـین حفاری دارد و در هر پروژه باید به طور خاص ودر مرحله قبﻞ از اجـرا و انعقـاد قـرارداد بـا پیمانکـار بـه عنـوان مﻼحظـات طراحی برای اجرا در دفترچه مشخصات فنی خصوصـی تعیـین گـردد. مقـادیر پیشـنهادی رواداری هـای مجـاز در جـدول ١- Tolerance ٢- Imperfection -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها سخت ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٧٥ )١-٩( ارائه گردیده ان .د ﻻزم به ذکر است که برای تونﻞ های دو پوسته ای دقت اجرا کمی قابﻞ کـاهش یـا رواداری هـا کمـی قابﻞ افزایش است. ١ -٣ -٠١ -٢ - چالﺶ های رواداری ها و توصیه ی ها اجرا یی عدم رعایت رواداری ها در ساخت و اجرای تونﻞ مکانیزه انتقال آب می تواند مشـکﻼت متعـددی در اجـرا و بهره بـرداری ایجاد نماید. از جمله این مشکﻼت می توان :به موارد زیر اشاره نمود  پله شدن و ایجاد کاویتاسیون در زمان بهره،برداری و جریان آب  ،نشت آب بیش از حد مجاز به داخﻞ تونﻞ و برعکس و عواقب زیست محیطی  اعمال بار غیرمتقارن پیش بینی نشده درصورت پرشدگی و تزریـق ناهمسـان پشـت قطعـات بتنـی و شکسـت و ترک خو،ردگی قطعات  اعمال نیروهای غیرمتقارن و دارای خروج از مرکز جک،ها به قطعات بتنی و شکستن لبه قطعات جدول ١-٩ - مقادیر پیشنهادی رواداری های مجاز تونل سازی مکانیﺰه عنوان موضوع پارامتر قﻄر تونل کﻢ تر ٨ از متر قﻄر تونل بیﺶ تر از ٠١ متر مﻼحظات مقطع حفاری تونﻞ قطر حفاری تونﻞ میلی متر ٠٠١± - برای تونﻞ های با طول بیش از ٠١ کیلومتر کمی قابﻞ افزایش است مسیر تونﻞ شیب تونﻞ بسته به شیب هیدرولیکی در تونﻞ های تحت فشار قابﻞ افزایش است نصب قطعات بتنی نیروی جک ها به قطعات بتنی بر اساس کنترل های طراحی تعیین می شود بسته به مشخصات تونﻞ در طراحی بررسی و تعیین می شود قطر داخلی حلقه قطعات بتنی میلی متر ٠١±میلی متر ٥١± قطر خارجی حلقه قطعات بتنی میلی متر ٠١±میلی متر ٥١± محیط حلقه قطعات بتنی میلی متر ٠٣±میلی متر ٥٤± فاصله حلقه ها از یکدیگر میلی متر ٠١± بیضی شدن - قطر داخلی پوشش % ٥/٠ < بستگی به تعداد قطعات بتنی در هر حلقه نیز دارد جابجایی قطعات در صفحه تماس میلی متر< ٥١ برای پوشش های آب بند میلی متر< ٠٥-٠٢ برای پوشش های غیر آب بند  از بین رفتن آب بندی پوسته دنباله ماشین حفاری به علت اصطکاک بـیش ازحـد روی سـطح نـاهموار پوشـش ،بتنی  کاهش دوام و عمر مفید سازه. برای کاهش این اثرات باید اثرات موارد محتمﻞ و شایع در مرحله طراحی در نظرگرفته شده و تمهیـدات ﻻزم بـرای آن پیش.بینی شود کنترل رواداری اجرایی بسته به نـوع رواداری در سـه مرحلـه، پـیش بینـی و کـاهش، پـایش و اقـدامات متقابـﻞ انجـام می شود . در مرحله کاهش، دو راهبرد پیش بینی موارد در طراحی و بررسی و لحاظ اثرات وقوع احتمالی و نیز بـ ه کـارگیری روش ی ها منا سب نظارت و کنترل کیفی و آزمایش ی ها ساخت و اجرا مد نظر قرار می گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٥ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب در مرحله پایش حین اجرا ،اقدا م بسیار مهﻢ و ضروری ، ارزیـابی کیفـی دقیـق بـا انـدازه گیری و کنتـرل رواداری هـا بـا مقادیر مجاز ،قراردادی قبﻞ از تکمیﻞ رینگ و نصب قطعه کلید و تایید آن برای ادامه کـار اسـت و افـزایش سـرعت پـیش روی با رعایت کیفیت و رواداری های مجاز قابﻞ قبول می باشد، چرا که بسیاری از اشکاﻻت باقیمانـده در ایـن زمینـه قابـﻞ جبران و بازگشت نخواهد بود .درصورت تجاوز از مقادیر مجاز یا برخورد به موارد مشکوک، گزارش کردن بـه طـراح جهـت بررسی اثرات باید انجام پذیرد ،. مستندسازی نقشه برداری و ثبت و گزارش داده ها جهت بررسـی از جملـه اقـدام ات ﻻزم در این زمینه می باشد. یکی از چالش های اندازه گیری رواداری، تفکیک آن ها از تﻐییر شـکﻞ ها ی پـس از اجـرا در مـواردی نظیـر بیضـی شـدن مقطع تونﻞ می باشد. لذا، کنترل و ثبت به موقع رواداری ها و خطاهای اجرایی در ایـن زمینـه از اهمیـت زیـادی برخـوردار .است درصورت تجاوز رواداری ها از مقادیر مجاز در مورد ساخت قطعات می توان بررسی ها و تمهیـدات ﻻزم را قبـﻞ از اجـرا در دستور کار قرارداد. به عنوان مﺜال، تﻐییر ترتیب و روال نصب قطعات می تواند بخشـی از اثـرات رواداری هـای سـاخت را در .اجرا جبران نماید برخی از موارد تجاوز ا ز رواداری های مجاز مانند اضافه حفاری با انجـام هزینـه بیش تـر قابـﻞ جبـران است. برخی موارد نیز مانند اعمال نیروی نامتقارن یا بیش ازحد به قطعات بتنی درصورت ایجـاد شکسـتگی در آن هـا نیـاز .به تعویض یا تعمیر و ترمیﻢ قطعه خواهد داشت مواردی مانند اعمال بار نامتقارن درصو رت عـدم تزریـق کامـﻞ و پرشـدن متقارن پوشش و در نتیجه اعمال بار نامتقارن به قطعات بتنی و ترک خوردگی آن ها ممکن است نیاز به طرح مقاوم سـازی داشته باشد. مواردی مانند عدم رعایت شیب هیدرولیکی تونﻞ ممکن است نیاز بـه بـازنگری درطراحـی هیـدرولیکی تونـﻞ پیدا کند . -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ روش‌های حفاری در سنگ‌های فرم و رونهشته‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل دوم - روش‌های حفاری در سنگ‌های نرم و رونهشنه‌ها م۳۶ ۱-۲- انتخاب روش آجرابی مناسب ۱-۱-۲- معرفی عوامل و پارامترهای موثر در انتخاب روش اجرا زمین نرم زمینی است که بدون نیاز به انفجار و به راحتی قابل حفاری باشد. در این زمین‌ها طراحی. ارتباط 9 ۲-۱-۲- روش‌های اجرابی ممکن در زمین نرم انواع روش‌های اجرایی ممکن در زمین نرم عبارتند از: ۱- تونل‌سازی به روش کندوپوش! که در زمین آبرفتی و برای حفرتونل کم عمق استفاده می‌شود. ۲- تونل‌سازی به روش‌های متعارف حفاری مرحله‌ای مقطع با انواع ماشین حفربازویی ". ماشین حفار چندکاره" ماشین حفرچکشی؟ و بیل مکانیکی". ۳- تونل‌سازی به روش حفاری مکانیزه تمام مقطع برای انواع زمین با انواع تی.بی.ام سینه‌کار باز دوسپره: سینه‌کار بسته با فشار دوغاب و سینه‌کار بسته با فشار تعادلی زمین. در تونل‌سازی به روش‌های متعارف یا مکانیزه. معمولا از رویکرد تونل‌سازی جدید آتریشی ای.آن.تی.ا استفاده می‌گردد. که در آن بر اساس پایش وضعیت زمین پس از حفاری و نگهداری و بر اساس نتایج ابزاردقیق, اقدام به بهینه سازی سامانه نگهداری می‌شود. همجنین. از این اطلاعات برای طراحی پوشش نهایی تونل هم استفاده می‌گردد. در شکل (۲-۱) کاربرد روش‌های حفاری مکانیزه و متعارف در آنواع زمین نشان داده شده است. ۳-۱-۲ فرایند تصمیم‌گیری و انتخاب روش اجرای برتر در خصوص فرآیند تصمیم‌گیری و انتخاب روش اجرای برتر به جزئیات ارائه شده در فصل قبل در خصوص حفاری در زمین‌های سخت مراجعه شود. در این رمینه فرآیند کار مشابه بوده لکن خصوصیات و9 پارامترها 9 ورن تاثیر آن‌ها متفاوت ۱۳ (۵ 1۹۱۳۵۱۱ نک 0 ۱11[11) 10۵010007 -۲ ۲ ۵۵۱۱۱-100 -۳ ۴- 1۱۳۵۵۲ 7 ۵- 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲ ۳/۹4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب حفاری هد پایین آب. سنگریزه تمام مقطع آبرفت و قطعات قابل استفاده . تاناندا توسعه کاربرد با هوای فشرده 3 سر سس نی به مورد شکل ۱-۲- کاربرد انواع روش حفاری مکانیزه و نیمه مکانیزه در انواع زمین نرم و سخت! ۳-۲۳- روش کندوپوش در زمین نرم و با عمق سربار کم تونل (حدود دو تا دو و نیم برابر قطر تونل) که درآن حفاری تونلی امکان‌پذیر نبوده یا غیراقتصادی باشد. از روش کندوپوش استفاده می‌شود. در این روش ابتدا مسیر تونل ترانشه‌برداری شده و پس از اجرای سازه تونل, روی آن خاکریزی انجام می‌شود که درمحیط‌های شهری که نیاز به برقراری سریع ترافیک می‌باشد هم پرکاربرد است. این روش درتونل‌سازی مکانیزه. برای احداث چاه ورودی تونل جهت ورود ماشین حفاری یا دسترسی هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین. این روش برای احداث کالورت‌های ورودی و خروجی تونل‌ها که به دلیل ملاحظات محیطی و پدافند غیرعامل پوشیده می‌شوند نیز به کار می‌رود. ۱-۲-۲- شناسایی معارضین و عوارض سطحی اولین گام در اجرای روش کندوپوش در اختیار گرفتن محدوده زمین حفر ترانشه و حریم ایمنی و فضای مورد نیاز در اطراف آن برای عملیات اجرایی درمسیر تونل است. بدین منظورء لازم است معارضین و کاربران این محدوده, شناسایی خیابان. فضای سبز و درخت‌هاء خطوط لوله و شریان‌های حیاتی و سازه‌ها و مستحدنات احتمالی در این فضا باید تعیین ۰ 2000 ,۷1۵01065 عمط امس 1۵۶ کمد ال ند 200 که 1100 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - روش‌های حفاری در سنک‌های نرم و رونهشنته‌ها ۱۳/۹( ۶,۳ تکلیف شده و به طور موقت یا دائم تا پایان عملیات اجرایی جابجاء نگهداری یا دارای مسیر جایگزین شوند. این تملک اجرا به حداقل ممکن و عدم انحراف از آن در این موارد. اهمیت قابل توجهی خواهد داشت. دو راهکار کلی برای حفاری به روش کندوپوش وجود دارد که عبارتند از روش پایین به بالا! و روش بالا به پایین . انتخاب روش اجرا و هندسه ترانشه بستگی به محدودیت فضا و زمان دارد. مقطع حفاری اولیه در این نوع تونل‌سازی معمولا به شکل مستطیلی یا ذوزنقه‌ای است. البته در روش پایین به بالا می‌توان درداخل آن پوشش ثانویه مقطع به استفاده می‌شود. ۱-۳-۲-۲ روش آجرای کندوپوش پایین به بالا روش کندوپوش پایین به بالا در مواردی که محدودیت در اختیار گرفتن زمین به طور موقت ودائم وجود ندارد و کنترل جابجایی دیوارهای نگهبان اهمیت زیادی ندارد مورد توجه قرار می‌گیرد مطابق شکل (۲-۲). گام ۴ گام ۳ گام ۲ گام ۱ ۹11 ۱ 1 1 زا دیوارهای 5 ۷ نگهدارنده شکل ۲-۲- روش اجرای کندوپوش پایین به بالا این روش شامل مراحل زیر است: - حفاری و نصب اجزای نگهدارنده موقت برای حفظ پایداری دیوارها حین پیشرفت حفاری. اجرای دیوارها 9 سقف همراه با آب‌بندی سازه در صورت نیاز. ۲30۵1101-۳ -۱ 10-1 -۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٦ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب  خاکریزی و پر کردن ترانشه تا سطح زمین و تسطیح.  :مزایای این روش عبارتند از  ،ساده و متداول بودن مراحﻞ اجرایی  ،در دسترس بودن فضای داخلی برای عملیات اجرایی و کاهش زمان اجرا  ،هزینه و ریسک اجرای نسبتا کﻢ  امکان اجرای آب.بندی و زهکشی درسطح و فضای بیرونی سازه  :معایب این روش هﻢ عبارتند از  نیاز به فضای نسبتا بیش تر در سطح در مقایسه با روش باﻻ به پایین،  ،نیاز به زمان نسبتا طوﻻنی تا برگشت شرایط سطح زمین به حالت اولیه  نیاز به پایدارسازی شیب حین اجرا و جابجا نمودن اجزا و شری ها نا،ی حیاتی موجود در محدوده حفاری  نیاز به زهکشی مستمر داخﻞ ترانشه که ممکن است برای سازه ها.ی اطراف مشکﻼتی ایجاد نماید ٢ -٢ -٢-٢ - روش اجرای کندو پوش باﻻ به پاییﻦ این روش در شرایطی که محدودیت زمانی دراختیار داشتن زمین وجود دارد و حرکت دیواره برای کن ترل تﻐییـر مکـان سازه ها ی مجاور باید محدود گردد ، کاربرد بیش تر ی دارد. شکﻞ)٢-٣ ( شکل ٢-٣- روش تونل سازی کندوپوش باﻻ به پاییﻦ با توجه به شکﻞ)٢-٣( :اجرای این روش شامﻞ مراحﻞ اصلی زیر است  اجرا و نصب دیواره های تونﻞ با شمع ،های دیواری یا دیوارهای بتنی یا تزریقی دوغابی  زهکشی و خشک سازی ،ترانشه در صورت وجود آب  ،حفاری تا تراز زیرین دال فوقانی تونﻞ  نصب و اجرا و آب بندی دال فوقانی و اتصال آن به دیواره،های تونﻞ  خاکریزی و پرکردن ترانشه روی دال فو قانی تا سطح زمین و تسطیح و آماده سازی برای بهره،برداری و تردد  حفاری و تخلیه قسمت داخلی تونﻞ همراه با مهار دیواره،ها تا رسیدن به تراز زیر دال کف  اجرای دال کف و اتصال آن به دیوارها همراه با آب،بندی سازه در صورت نیاز گام ٤ گام ٣ گام ٢ گام ١ دیوارهای نگهدارنده موقت Strut -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها نرم و رونهشته ها ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٥٦  اجرا و نصب دیوارهای پوشش داخلی تمام شده .با کیفیت سطح و زبری مورد نیاز  :مزایای این روش عبارتند از  ،بازگشت سریع شرایط سطح زمین به حالت اولیه  ،امکان استفاده از دیوارهای نگهبان به عنوان دیوارهای دائمی و در نتیجه، کاهش هزینه تونﻞ  عملکرد دال سقف به عنوان مهار جانبی دو دیوار و اقتصادی تر شدن دیوارها،  نیاز به فضای نسبی تر کﻢ ،برای عملیات اجرایی در سطح  اجرای راحت تر دال سقف روی زمین بدون نیاز به قالب بندی ،  ،امکان همپوشانی عملیات اجرایی  :معایب این روش عبارتند از  عدم امکان اجرای غشای آب،بندی خارجی  پیﭽیدگی و صعوبت اجرایی اتصاﻻت دال سقف و خصوصا کف به دیواره،ها  امکان بیش تر نشت آب از اتصاﻻت دال به دیوار و صعوبت آب بندی آن ها ،خصوصا در کف  ریسک عدم رعایت رواداری،های اجرای دیوارهای نگهبان دائمی در فضای داخلی تونﻞ  سرعت حفاری تر کﻢ به دلیﻞ محدود بودن دسترسی به ورودی ها و خروجی ها یا چاه ها،  زمان و هزینه ا جرایی بیش تر ،نسبت به روش کندوپوش  محدودیت اجرای موازی دال کف هﻢ زمان .با حفاری با توجه به نکات فوق و بر اساس شرایط پروژه می توان .نسبت به انتخاب روش مناسب حفاری اقدام نمود ٢ -٢-٣- ی پا دارساز ی ه وار ید ٢ -٢ -٣ -١ - رویکردهای پایدارسازی دیواره ی پا دارساز ی دی واره ا در روش کندوپوش با سه رویکرد زیر انجام می شود:  شیب های ترانشه باز، در شرایطی که فضای کافی در سطح در اختیار باشد با تعبیه شیب های.طبیعی پایدار  موقت، در شرایطی که فضای کافی در سطح در اختیار نباشد، با عملکـرد موقـت و بـدون مشـارکت در بـاربری نهایی و معموﻻ در شی ،ب نزدیک به قائﻢ یا قائﻢ با سپرکوبی شمع کوبی، دیواره تزریقی دوغابی و یـا شـمع هـای متناوب با همپوشانی یا مماس به یکدیگر صورت می .پذیرد  دائﻢ، در شرایطی که فضای کافی در سطح در اختیار نباشد، با عملکرد دائﻢ و بـا مشـارکت در بـاربری نهـایی و معموﻻ در شیب نزدیک به قا ئﻢ یا قائﻢ با دیواره دوغابی، شـمع متنـاوب بـا همپوشـانی یـا ممـاس بـه یکـدیگر می باشد . -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٦ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ٢ -٢ -٣ -٢ - روش ی ها پایدارسازی دیواره روش ی ها پایدارسازی دیواره که با توجه به مﻼحظات فنی، اجرایی و اقتصادی بررسی و انتخاب می شوند، :عبارتند از  سپرکوبی ساده یا مرکب با مقاطع و ورق های فوﻻدی ١  دیوار- ستون مهار شده یا بدون مهار ٢  شمع- دیوار مهار شده یا بدون مهار ٣  شمع های دارای همپوشانی ٤ یا شمع های مماس به یکدیگر ٥  میﻞ مهار یا میخ کوبی ٦  دیوار دیافراگمی دوغابی ٧ ٢ -٢-٤- اجرا ی سازه نگهبان مراحﻞ اجرا ی سازه نگهبان که معموﻻ به صورت حفاری و پیش روی مرحله ای صورت می پذیرند ،عبارتست از :  شیب های ترانشه باز، به روش ها ی ،متداول ژئوتکنیکی با شیب طبیعی، مهار میخ زنی و پایدارسازی می شوند.  اجرای سپرکوبی، مشابه فعالیت های متداول در سازه نگهبان با دستگاه سـپرکوبی می باشـد . درصـورت نیـاز بـه پایدارسازی سپر با مه ار، این اجزا حین حفاری در روش پایین به باﻻ روی دیوار نصب می شوند.  شمع دیوار یا دیوار ستون مهار شده یا بدون مهار، که مراحﻞ اجرای آن شامﻞ اجرای شمع یا کوبیـدن سـتون- شمع فوﻻدی شیاردار یا پروفیﻞ استاندارد بال پهن در فواصﻞ طراحی شده، حفاری مرحلـه ای و نصـب قطعـات دیوار در پشت شمع ها یا داخﻞ شیارهای ستون فوﻻدی در روش پایین به باﻻ و نصب مهار یا تیرهـای رابـط در صورت نیاز برای افزایش ظرفیت باربری جانبی دیوار می باشد.  شمع های دارای همپوشانی وشمع های مماس با یکدیگر، که مراحﻞ اجرای آن شـامﻞ حفـاری شـمع های سـری اول با یا بدو ن محفظه، قراردادن قفسه فوﻻدی مسلح کننده و بتن ریزی و سپس اجـرای شـمع هـای ثانویـه بـه صورت مسلح یا نامسلح می باشد . اجرای شمع می تواند به روش اختﻼط عمیق خـاک ٨ و از جملـه جـت گـروت ٩ .هﻢ انجام شود ١- Sheet Pile ٢- Lagging ٣- Soldier Pile ٤- Secant Pile ٥- Tangent Pile ٦- Ground Anchoring/Nailing ٧- Slurry Diaphragm ٨- Deep Soil Mixing (DSP) ٩- Jet Grout -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها نرم و رونهشته ها ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٧٦  مهار یا میخ کوبی، که به روش ی ها متداول ژئوتکنیکی اجرا می شود و عﻼوه بر استفاده به تنهایی، در هـر یـک از روش ی ها .نگهداری دیوار قابﻞ اضافه شدن است  دیوار دیافراگمی دوغابی، که در زمین های سست و ریزشی یا آبدار گزینه مناسبی می باشـد و اجـرای آن بسـته به سختی خاک با بیﻞ منقاری ١ یا هیدروفرز ٢ انجـام می شـود . مراحـﻞ اجـرای آن شـامﻞ حفـاری مرحلـه ای بـا دوغاب متعادل کننده نظیر بنتونیت، نصب قفسه فوﻻد تسلیح کننده و بتن ریزی از پایین با باﻻ با لولـه ترمـی و پمپ با بتن مخصوص می باشد . اجرای مرحله ای آن می تواند ب ه صورت یک جهتـه بـا حفـاری تـدریجی از یـک طرف و یا به صورت متناوب مانند روش اجرای شمع های.دارای همپوشانی صورت پذیرد ٢ -٢-٥- اجرا ی سازه اصل ی )روش قالﺐ بندی بتﻦ و ریﺰی( اجرای سازه در روش پایین به باﻻ می تواند با بتن ریزی درجا یا قطعات پیش ساخته یـا نیمـه پـیش سـاخته بـه صـورت کامﻞ یا قطعه ای دایره ای یا مستطیلی و مرکب بتن و فوﻻد انجام شود. مراحﻞ کار در این:روش به صورت زیر است - ترازبندی و اجرای بتن مگر کف با رعایت تﺜبیت بستر و کنترل تراکﻢ و ظرفیت باربری مجاز مورد نظر در ،طراحی  قالب بندی و میلگردگذاری و بتن ریزی دال کف به صورت متوالی به تناسب حفاری با ماشـین و پمـپ بـتن کـه ،در این زمان محدودیت عبور از این مسیر وجود خواهد داشت  قالب بندی و میلگردگذاری دیواره ها با رعایت فاصله مورد نیاز از دیواره نگهبان یا استفاده از دیـواره نگهبـان بـه عنوان قالب و سپس بتن ریزی با لوله و پمپ. معموﻻ به دلیﻞ ارتفاع قابﻞ توجـه دیـوار امکـان اسـتفاده از باکـت محدود به قسمت باﻻیی بتن ریزی .است قالب بندی دیواره و سقف می تواند با قالب تونلی به صـورت یکجـا هـﻢ ،انجام شود  قالب بندی و میلگردگذاری و بتن ریزی دال سقف. درصورت شمع بندی امکان عبور و مرور از م سیر داخلـی محـدود می شود . برای جلوگیری از انسداد مسیر می توان از قالب تیری زیرسقف یا دال پیش .ساخته هﻢ استفاده نمود مراحﻞ قالب بندی بتن و ریزی در روش باﻻ به پایین پس از اجرای دیوار :و نصب تیرهای رابط به صورت زیر است - پاک سازی و ترازبندی و اجرای قالب یا پوشش کف دال فوقانی، میلگردگذاری، برقـراری اتصـال بـا دیـواره هـا بـا استفاده از صفحات مدفون کارگذاشته شده در دیوارها یا میلگردهـای انتظـار و کلیدبرشـی یـا کاشـت میلگـرد و درنهایت بتن ریزی دال فوقانی. قطعات دال می تواند به صـورت نیمـه پـیش سـاخته نیـز بـ ه کـار رود. همﭽنـین، می توان برای حفظ دسترسی، بازشوهایی دردال سقف تعبیه کرد یا از س امانه ت.یردال استفاده نمود  اجرای بتن مگر و قالب بندی و میلگردگذاری و بتن ریزی دال کف به صورت متوالی به تناسب حفاری با ماشـین ١- Clamshell ٢- Hydrofraise -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب و پمپ بتن که در این زمان محدودیت عبور از مسیر وجود خواهد داشت. از این روء معمولاا مطابق شکل (۴-۲) از تسمه نقاله سقفی متحرک یا خرپای متحرک برای تخلیه مصالح حفاری برای اجرای هم‌زمان یا در صورت محدود بودن فضا از بازشوهای متعدد در سقف استفاده می‌شود. اتصال دال کف به دیوار نیز مشابه دال فوقانی انجام می‌شود. - اجرای پوشش دیوار داخلی تمام شده یا اصلاح سطح دیوار برای بهره‌برداری. مونوربل و تهویه شکل ۴-۲ -مراحل اجرایی قالب‌بندی و میلگردگذاری و بتن‌ریزی در روش بالا به پایین با روش عملیات هم‌زمان با خرپای متحرک ۶-۲-۲- چالش‌ها و توصیه‌های اجرابی روش کندوپوش ۱-۶-۲-۲ کنترل تراوش آب و زهکشی حین اجرا در نواحی با سطح آب زیرزمینی بالاء زهکشی و خشک‌سازی, چالش بزرگ روش کندوپوش است. راهکار مناسب این مساله با توجه به مشخصات زمین و حجم آب انتخاب می‌شود و می‌تواند طیفی از روش‌های ساده. مانند زهکشی, آیجاد حوضچه و پمپاز تا روش‌های مشکل‌ترء مانند چاه‌های زهکش را در بر بگیرد. این مشکلات در روش پایین به بالا به علت طولانی‌تر بودن زمان اجرا حادتر است. در پایین آوردن سطح آب لازم است توجه به آبیاری فضای سبز و نیاز زیست محیطی محدوده هم صورت پذیرد. برخی ملاحظات و توصیه‌های اجرایی در این خصوص برای کاهش مشکلات مربوط به ورود آب عبارتند از: - کاهش زمان اجرا و کاهش طول ترانشه اجرایی برای کاهش آب ورودی, - توجه به اثرات جابجایی و نشست ناشی از زهکشی محیط و پایین آوردن قابل ملاحظه سطح آب زیرزمینی, - آب‌بند کردن دیواره‌های نگهبان تا حد ممکن که در روش بالا به پایین با دیوارهای دائمی عملی است و در روش پایین به بالا با استفاده از دیوارهای دوغابی یا سپرهای فلزی آمکان‌پذیر می‌باشد. - استفاده از قطعات و روش‌های پیش‌ساخته سازی. - تنظیم زمان‌بندی اجرایی برای کار در فصول خشک. - توجه به آلوده نشدن آب‌های زهکشی و پمپ شده با روغن و سایر مواد برای امکان استفاده مجدد در محیط. - شناسایی نواحی و جریان‌های زیرزمینی آبدار و انحراف آن‌ها درصورت امکان. در این خصوص با عنایت به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها نرم و رونهشته ها ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٩٦ ،تبعات باﻻ و بعضا جبران ناپذیر قطع این مسیرهای طبیعی توجه ویژه به جریان های آب زیرزمینی مانند قنـات .و چشمه باید مبذول شود در شکﻞ)٢-٥( خشک سازی ترانشه حفاری به روش چاه ها ی زهکشی نشان داده ش.ده است شکل ٢-٥- خشک اندازی ترانشه حفاری به روش چاه ها ی زهکشی ٢ -٢-٧- روش آب بند ی و عایق بندی درز ی ها اجرا یی آب ی بند درز ی ها اجرا یی بستگی به روش اجرا و نوع درز وتراز آب زیرزمینی دارد. معمـوﻻ در روش بتن ریـزی درجـا از درز اجرایی بدون قطع میلگرد در فواصﻞ بین حدود ٦ تا ٠٣ متر با تعبیه نوارآب بند داخلی یا خارجی استفاده می شـود . در روش پیش ساخته، نیاز به آب بندی درز انقباضی خواهد بود. برای آب:بندی راهکارهای زیر وجود دارد ١- استفاده از بتن آب بند با تعبیه نوار آب بندی داخـﻞ بـتن در درزهـای اجرایـی و آب بنـدی درزهـای انقباضـی و اجرایی با روش ی ها درزبندی خارجی یا داخلی با نوار پوششی، تزریق مواد آب،بند یا مواد درزبندی پلیمری ٢- آب بندی خارجی کامﻞ و بسته با غشای آب بند قیری یا پلیمری که در روش پایین به باﻻ عملی تر ،است ٣- آب بندی داخلی کامﻞ و بسته با پوشش یا غشای آب . بند پلیمری، حرارتی یا رزین پاششی آب بندی داخلی و خارجی بسته کامﻞ ممکن است در حین اجرا و بهره برداری دچار آسیب شـوند و لـذا بایـد بـه دقـت تحت مراقبت قرار گیرند. همﭽنین وصله های این غشاها نقطه ضعف عمومی آن ها محسوب می شوند و بایـد تحـت کنتـرل کیفی باﻻیی اجرا شوند که در فصﻞ پوشش تونﻞ به جزئیات آن پرداختـه می شـود .در مـورد مـواد درزبنـدی یـا آب بنـدی داخلی، رعایت مسائﻞ زیست محیطی و عدم کاربرد مواد سمی نظیر پلی اورتان هـا و مـواد شـیمیایی حـاوی سـیانور بـرای جلوگیری از آلودگی آب داخﻞ تونﻞ در حین بهره برداری ضروری می باشد. ٢ -٢-٨- روش کنترل ذرات معلقجلوگیری از آﻻیندگی مﺤیط زیست برای کنترل ذرات معلق حین حفاری به روش پوش وکند از روش ی ها تهویه متداول تونﻞ و عمدتا بـه صـورت دمیـدن هوا به سمت سینه کار و در جبهه حفاری از روش مرطوب سازی با پاشش آب یا بعضا مکش گرد و غبار استفاده می شود . لوله اصلی جمع کننده اتصال انعطاف پذیر چرخشی چاه و لوله باﻻبرنده پمپ فعال و کمکی حوضﭽه اندازه گیری دبی خروجی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۹-۳-۲ ابزاربندی و کنترل نشست و کنترل تغییرشکل سازه‌های مجاور و بهسازی برای ایمن‌سازی (در صورت نیاز) روش تونل‌سازی کندوپوش نسبت به روش‌های متداول تونل‌سازی تاثیرات بیش‌تری بر محیط اطراف خود و نشست سازه‌های مجاور می‌گذارد. این مساله به طور عمده می‌تواند ناشی از تغییرشکل و جابجایی دیوار نگهبان باشد که تا قبل از زهکشی محیط و خروج آب از اطراف ترانشه نیز باعث افزایش جابجایی‌ها درسازه‌های اطراف می‌گردد. میزان این اثرات بر سازه‌های اطراف بستگی به شرایط سایت و مشخصات سازه‌ها دارد و با توجه به پیچیدگی تحلیل آن اغلب از روش‌های پایش, برای مدیریت این اثرات بهره‌گیری می‌شود. پایش نشست‌ها با روش‌های زیر انجام می‌پذیرد: ۱ نصب ابزار نشست‌سنج و تغییر مکان‌سنج و دوران‌سنج روی سازه‌هاء ۲ نقشه‌برداری زنده و خودکار یا منظم در سایت. ۳ همگرایی‌سنجی و دوران‌سنجی دیوارهای نگهبان, ۴ بازرسی منظم و بررسی اثرات ثانویه. راهکارهای کاهش و کنترل اثرات تغییرشکل‌ها به صورت زیر می‌باشند: - استفاده از دیوارها با سختی جانبی بیش‌ترء - افزایش تعداد مهارها و پشت بندها و تیرهای رابط. - استفاده از سامانه‌های دیواری که کم‌تر وابسته به نصب مهاربندها می‌باشند. - اصلاح و بهسازی خاک اطراف قبل از حفاری, - تقویت پی و سیستم انتقال بار به زمین در سازه‌های اطراف با روش‌هایی نظیر پی‌بندی از زیراء - به کاربردن سامانه پایش پویا و هوشمند. - برنامه‌ریزی و آمادگی برای اقدامات متقابل درصورت فرارفتن مقادیر جابجایی از حدود مجاز. ۱۰-۲-۲۳ کنترل رواداری‌های مجاز اجرایی و روش کنترل رواداری‌های مجاز اجرایی و روش کنترل آن در روش کندوپوش در سازه تونل مشابه روش‌های دیگر می‌باشد. اما در بخش اجرای دیواره با توجه به امکان هم‌گرایی و کج شدن دیوار لازم است با استفاده از روش‌هایی که برای کنترل نشست ذکر شد و کنترل دوران و کج شدگی دیوار با انحراف‌سنج یا دوران‌سنج. پایش لازم در این زمینه صورت بگیرد. معمولا در شرایطی که از تیرهای رابط و مهاربند استفاده نمی‌شود و احتمال تغییرشکل‌های قابل توجه هم انتظار می‌رود. 1-۳0۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها نرم و رونهشته ها ٩٠/٠١/٤٠٤١ ١٧ فاصله رواداری برای عدم ت داخﻞ دیوار با محیط داخلی تمام شده تونﻞ در نظر گرفته می شـود . در روش بـاﻻ بـه پـایین بـا توجه به اجرای پوشش ثانویه دیوار، ﻻزم است رواداری های اجرایی ناشی از بیـرون زدگـی موضـعی هـﻢ در دیـوار و هـﻢ در قسمت تحتانی سقف در نظر گرفته شده یا در زمان اجرای پوشش نهایی دیوار ، در صورت نیـاز مـوارد بـیش از حـد مجـاز .تراشیده شوند ٢ -٣- تونل سازی با رویکرد جدید اتریشی ان.اِی.تی.ام روش دی جد تونﻞ سازی ١یشی اتر کی رویکرد اجرایی بـرا ی تونﻞ سـازی در منـاطق ی کـه از همگنـ ی ی و پ وسـتگ ی ی کـاف برخوردار ن ی ستند ، محسوب می .شود در روش ان.اِی.تی.ام تی تﺜب تونﻞ با آزادساز ی کنترل شده تـنش صـورت می گیـرد و از نتایﺞ آن برای بهینه سازی روش استفاده می گردد نی . ا روش، تا حدود ی به صورت کی نگهدارنده فور ی عمﻞ مـ ی کنـد و از ی سو گر ید انعطاف یری پذ ی کاف ی برا آزادساز ی تنش از قی طر تﻐییرشکﻞ شعاع ی را فراهﻢ م ی آورد و به ا نی ترت ب یـ توسـعه تنش برش ی در پوشش بتن پاشی ده سقف قوس،ی به حد ا قﻞ کاهش می یابد .روش دی جد تونﻞ سازی یشی اتر ی برا نی زمـ نـرم که هﻢ قابل تی حفار ی دست ی و هﻢ ماش ینی را دارد، بس ار ی مناسب است. پا شی وضـع تی و شـرایط، نقـش مهمـ ی در زمـان ی بند و اجرای نگهدارنده ثانو یه در این روش ایفا می نماید ؛ به طـوری کـه مطـابق شـکﻞ ٢-٦ نصـب نگهدارنـده در زمـان درست، بار وارد بر آن را به حداقﻞ ممکن می رسـاند و منجـر بـه طراحـی ایمن تـر و اقتصـادی تر می شـود . درصـورتی کـه نگهدارنده زود نصب شود، نیروی زیادی از زمین به آن وارد می شود و اگر خیلی دیر نصـب شـود، اجـازه تﻐییـر شـکﻞ ها ی زیادی به زمین داده و ممکن است به .ریزش یا ناپایداری منتهی گردد شکل ٢-٦- انتخاب زمان بندی بهینه اجرای نگهداری و تنظیﻢ سختی نگهدارنده در روش تونل سازی جدید اتریشی ١- NATM-New Austrian Tunneling Method خیلی زود بهینه خیلی دیر خیلی انعطاف پذیر خیلی سخت منحنی عکس العمﻞ زمین rp rp rp rp rp ΔR/R ΔR/R ΔR/R ΔR/R -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٧ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب مزایا:ی روش ان.اِی.تی.ام عبارتند از  امکان اجرای تونﻞ با مقطع دایره ای و غیر دایره ای)نعﻞ اسبی، بیضی، طاقی ،(... و  عدم نیاز به ماشین آﻻت حفاری خاص،  امکان تقسیﻢ تونﻞ به قطعات مختلف جهت ایجاد جبهه کاری بیش تر برای با ﻻ بردن سرعت اجرای تونﻞ، عیب روش ان.اِی.تی.ام هﻢ عبارت است از سرعت نسبی کﻢ پیش روی در ابتدای تونـﻞ کـه البتـه بـا شـناخت زمـین و بهینه سازی سیستﻢ ن گ هداری، سرعت ب ه طور قابﻞ مﻼحظه ای می تواند افزا یش یابد . جهت مطالعه بیش تـر هـوک و بـراون ١ در ٠٨٩١ جداول و نمودارها ی طراح ی سی ستﻢ نگهداری در روش حفاری جدید اتریشی را توسعه و ارائه داده ند ا. ٢ -٤- تونل سازی به روش ها ی حفاری متعارف و مرحله ای ٢ -٤-١- روش اجرایی حفاری مرحله ای تونل در برخی از مق ا طع خصوصا با قطر نسبتا بیش تـر ، بـا توجـه بـه وضـعیت زمین شناسـی و شـرایط آب ،هـای زیرزمینـی ضروری ا ست برای کنترل شرایط پایداری تونﻞ تمهیداتی به منظور کاهش سطح مقطع حفاری، مانند اجرای چنـد مرحلـه ای آن در نظر .گرفته شود البته مرحله بندی حفاری تونﻞ از نظر اجرایی محدودیت هایی ایجاد می نماید چرا کـه بایـد پـس از هر مرحله حفاری، درصورت نیاز، نگهداری اولیه انجام شده و سپس حفاری ادامه یابد. یکی از مهﻢ تر ین الگوها در این زمینه روش حفاری دو مرحله ای )تاپ و بنچ ٢( می باشد که جرئیات آن در شـکﻞ)٢-٧( .نشان داده شده است انتخاب مراحﻞ و زمان بندی حفاری و نگهداری ب ا توجه به منحنی رفتـاری زمـین می باشـد . تعـداد و توالی مراحﻞ حفاری و ابعاد و هندسه آن ها بستگی به شرایط زمین و سـطح مقطـع تونـﻞ دارد. اجـرای نگهدارنـده در هـر ،قسمت باید به موقع و با سختی بهینه باشد از این رو نگهدارنده معموﻻ ترکیبی از میﻞ مهار یـا پـیچ سـنگ و بـتن پاشـی است که قابلیت ﻻزم را برای تنظیﻢ انعطاف.پذیری داشته باشد پیش روی حفاری چندمرحله ای عموما از بخـش کـوچکی از مقطع شروع شده و درتمام مقطع و در طول توسعه می .یابد ١- Hoek, E. & Brown, E.T. (1980) Underground Excavations in Rock. Inst. Min. 537 Metall, London. ٢- Top & Bench -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها نرم و رونهشته ها ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٣٧ شکل ٢-٧- مقﻄع طولی و نمای پﻼن حفاری مرحله ای در مقاطع متوسط و بﺰرگ بنابراین، :موارد زیر در این روش باید مشخص شوند ١- توالی و زمان ،بندی حفاری در مقطع ٢- توالی و زمان بندی پیش روی در طول و ماشین آﻻت ،و روش انجام ٣- زمان بندی نصب نگهدارنده در هر قسمت و نحوه یکپارچه،سازی آن ٤- ،مشخصات نگهدارنده در هر قسمت و روش اجرای آن ٥- .(آرایش سامانه تهویه و تخلیه و پشتیبانی )آب و برق ح سب شرایط و امکانات و ف ناوری اجرا روش چند مرحله ای به اشکال مختلف توالی حفاری در کشورها و پروژه هـا اجـرا شده ا ست . هر یک از این روش ها ممکن است در شرایطی بهینه باشند و از این رو تنها به عنوان الگوی کلی پیشـنهاد مـی شوند و انتخاب نهایی با بررسی و مقایسه ریسک، هزینه و زمان اجرا با توج ه به شرایط انجام می پذیرد. :مراحﻞ انتخاب الگوی مناسب عبارتند از ١- انتخاب الگوی عمومی حفاری بر اساس شرایط زمین در طول مورد نظر تونﻞ و چالش های احتمالی، ٢- تعریف سناریوهای حفاری بر اساس توالی و زمان بندی های مختلف، ٣- تحلیﻞ و برآورد میزان پوشش نگهدارنده بر اساس منحنی پایداری زمین در سناریوها، ٤- برآورد سرعت پیش روی و هزینه گزینه های مختلف، ٥- برآورد ریسک ها نظیر میزان نشست سطحی، میزان اثرات همگرایی و میزان پﻼستیک شدن نواحی، ٦ - مقایسه چند معیاره سناریوها و انتخاب سناریوی برتر برای طول مورد نظر تونﻞ. داکت تهویه مهارزنی هوای تازه پوشش بتن پاشیده شلنگ هوای کمپرسور لوله آب و کانال برق حفاری کف ماشین حفاری ماشین حفاری چرخ ﻻستیکی با چکش هیدرولیکی قسمت فوقانی وجه جانبی کرسی 40 m 100-50 m 150-300 m حفاری تاج پیشروی کرسی پیشروی کرسی لوله آب و کانال برق عبور ماشین آﻻت رمپ دسترسی پوشش بتن پاشیده داکت تهویه تکمیﻞ حفاری آب هوای تازه مقطع طولی نمای پﻼن -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۳/4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۲-۴-۲ انتخاب ماشین آلات حفاری و تحکیم متعارف در روش‌های متعارف حفاری. ماشین‌آلات مختلفی به شرح زیر استفاده می‌شوند: ۱- ماشین‌آلات پیش تحکیم شامل تزریق و فورپولینگ حسب نیاز به پیش تحکیم. ۲- ماشین‌آلات حفاری زمین مانند ماشین حفر بازوئی (یا حفر گمانه انفجاری). ماشین حفاری چکشی و ماشین‌آلات بارگیری و تخلیه مانند لودر یا کج بیل و کامیون. ۴ ماشین‌آلات بتن پاشی تر مانند تراک میکسر حمل بتن. پمپ یا کمپرسور بتن پاش دستی و یا ربات بتن پاش و خشک شامل پمپ و کامیون حمل و مخزن مصالح و آب. ۱- تعیین نیاز به پیش تحکیمی در حفاری. ۲- مقطع هندسی و فضای تونل و ابعاد قسمت‌های مختلف حفاری و نحوه استقرار ماشین‌آلات در جبهه حفاری. ۳- شرایط زمین و میزان سختی آن و تعیین نیاز به انفجار یا ماشین حفار یا بیل مکانیکی, ۴ نوع پوشش نگهدارنده و تعیین نیاز به نوع پیچ سنگ. نوع میل مهارء نوع بتن پاشی و قاب یا لتیس. ۳-۴-۲- حفاری با ماشین‌های حفر بازوبی در زمین‌های نرم برای حفاری تمام مقطع یا مرحله‌ای. از ماشین‌های حفر بازویی با دو مکانیزم حفاری چرخش محوری (رودهدر!) و عرضی (درام کاتر یا کله گاوی") استفاده می‌شود. این ماشین‌ها در انواع و مدل‌ها و ظرفیت‌های مختلفی ساخته شده و به کار گرفته و دسته‌بندی آن‌ها برحسب وزن و قدرت ارائه می‌شود. انتخاب ماشین مناسب بر اساس نرخ حفاری مورد نیاز و مقاومت فشاری تک محوره خاک یا سنگ انجام می‌پذیرد. برخی از انواع ماشین حفر بازویی قابلیت‌های مختلفی را به طور هم‌زمان دارا هستند که حسب نیاز روی آن نصب می‌شود و به آن ماشین چند منظوره؟ گفته می‌شود. در تونل با مقاطع باریک‌تر و خاک سخت‌تر برای حفاری درمقطع محدودتر از چکش هیدرولیکی استفاده می‌شود. در زمین‌های نرم‌تر معمولا استفاده از باکت ساده یا بیل مکانیکی کفایت می‌نماید. تجهیز و پشتیبانی در روش حفاری با ماشین حفر بازویی شامل تامین توان, تخلیه مصالح, سوخت ماشین, تهویه. روشنایی و سرویس و نگهداری ماشین است. برای داشتن عملکرد و بازده مناسب دستگاه لازم است این موارد با ظرفیت ۳ ۲ 12۳۳۵ -۲ 1۵6-1 ۵۹۷ ۱۵۱۵ -۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها نرم و رونهشته ها ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٥٧ و برنامه مناسب پیش بینی شده و مورد استفاده قرار .گیرند عملکرد ماشین حفر بازویی با شاخص نرخ حفاری آی.سی.آر ١ اندازه گیری می شود . روابط تجربـی متعـددی بـ رای ایـن شاخص در شرایط مختلف ارائه شده است. بازدهی و سرعت حفاری با ماشین حفر بـازویی معمـوﻻ نزدیـک بـه روش هـا ی .انفجاری و تا چند برابر ماشین چکش هیدرولیکی است ماشین حفر بازویی ب ه دلیﻞ امکـان تـداوم بـارگیری کامیون هـا بـا تسمه نقاله متصﻞ به ماشین، می توان ند بازدهی مناسبی در حفاری حاصﻞ .نمایند ٢ -٤ -٤ - چالﺶ ها و مﻼحظات اجرا یی تونل سازی متعارف ٢ -٤ -٤ -١ - مﻼحظات کلی اجرایی با رویکرد ان.اِی.تی.ام ی ها ی ژگ یو از اساس ی رویکرد ان.اِی.تی.ام ، برنامه اندازه گیری ده یـﭽیپ .آن اسـت ،در ایـن روش تﻐییرشـکﻞ و تـنش بـه طور منظﻢ کنترل، بر و اساس آن تی ظرف مناسب نگهدارنده و تداب ری یتی تقو اضاف ی مورد ن از ی ن یی تع می گرد ند .در صـورت ی که ابعاد پوشش ب شی از حد مورد ن از ی ،باشد می توان با توجه به شرا طی مکان یکی ی کسان ا یـ مشـابه سـنگ در نی حـ شی پـ ی رو تونﻞ، اقدامات تقو یتی و حجﻢ نگهداری را کاهش داد. در نیا روش، بر اساس اصول علم ی، ک یـ ابعادگـذار ی تجربـ ی، صورت می پذیر د . معموﻻ نقاط اولیه مشخص ی از سقف و کف در جبهه حفار ی با اسـتفاده از ک یـ تئودول ت یـ الکترون ی کـ ی از نظر ژئودز یکی کنترل می شوند. مقاطع ثانو هی اندازه گیری در فواصل ی که م زان ی هﻢ گرا یـی نی بـ نقـاط سـقف و کـف قرائـت می شود ، انتخاب می شوند .قرائت ها معموﻻ در ابتدا ی هر روز انجام می شود ، سـپس بـا توجـه بـه سـرعت تﻐ ر ییـ شـکﻞ ها و یی تﻐ رات تنش به بار کی در ماه کاهش می یابد . مشاهدات به صورت تابع ی از زمان در کی نمودار ثبت می گردد. روش رسـﻢ نمودار تنش-زمان بس ار ی مفید است، ب ه طور که ی امکان شناسا یی هر موقع تی خطرناک ی را مدت ها قبﻞ از وقـوع آ ن فـراهﻢ می آورد . ٢ -٤ -٤ -٢ - مﻼحظات نواحی سست و ریﺰشی در تونﻞ سازی با رویکرد ان.اِی.تی.ام و روش حفاری مرحله ای، قابلیت بیش تر ی برای کنترل پایداری حـین حفـاری در نواحی سست و ریزشی زمین وجود دارد. حصول این قابلیت ها با رعایت مﻼحظات و توصیه ها ی زیر بهتر انجام می شود: ١- اصﻼح و تدقیق گام حفاری در مقطع و طول با توجه به شرایط زمین در مناطق سسـت و کوچـک تر کـردن گـام .حفاری تاج درمناطق ریزشی ٢- شناسایی نواحی سست موضعی نسبت به محور تونﻞ وتنظیﻢ روش حفاری و نگهداری اولیه بر .اساس آن ٣- تقویت سیستﻢ نگهداری اولیه در تاج و انجام پایش تﻐییرشکﻞ قبﻞ از ادامه حفاری سایر بخش.های مقطع ١- Instantaneous Cutting Rate -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٧ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ٤- استفاده از روش ها ی ،پیش پایدارسازی مانند تزریق فورپولینگ ١ ، پیش تحکیﻢ و نظایر .آن در این مناطق ٢ -٤ -٤ -٣ - مﻼحظات کنترل رواداری ها در زمین نرم و سنگ سست تونﻞ سازی ان.اِی.تی.ام ممکن است به دﻻیﻞ زیر با اضافه حفاری یـا کسـر حفـاری همـراه باشد. معموﻻ در زمین نرم کسر حفاری با هزینه کمتری جبران می شود اما اضافه حفاری می توانـد هزینـه و زمـان اضـافی :زیادی را به کار تحمیﻞ نماید ١- هﻢ گرایی زیاد سامانه نگهدارنده و ریزش ناشی از اصﻼح و تعویض آن که در زمین های با فشـردگی زیـاد رخ مـی دهد و باید برای پیش.گیری از آن در زمان مناسب نسبت به تقویت نگهدارنده اقدام گردد ٢- وجود ﻻیه و عدسی سست در تاج سینه کار که اغلب پیش بینی آن ها بسیار مشکﻞ اسـت، ولـی در صـورت پـیش بینی، با تزریق پیش تحکیمی و کاهش گام حفاری مهار می.شوند ٣- برخورد با عدسی ها و ﻻیه های آبدار یا سفره های آب زیر زمینی و اضافه حفاری به صورت هجوم گﻞ کـه می بایـد با روش ها ی مناسب پیش ،بینی شوند چراکه معموﻻ وقفه قابﻞ توجهی در کـار ایجـاد نمـوده و حفـره هـا و اضـافه حفاری قابﻞ مﻼحظه ای باقی می.گذارند ٤- خطاهای کارکرد دستگاه حفاری شامﻞ خطای اپراتور و نقشه بردار که در برنامه کنترل کیفی بایـد مـد نظـر قـرار .گیرند ٥- تاخیر در نصب سامانه نگهدارنده نسبت به زمان مجاز و بهینه و ریزش تاج یا سینه کار کـه بـرای پـیش گیـری از آن، با برداشت و تفسیر اطﻼعات و برنامه .ریزی اجرایی نسبت به نگهداری به موقع زمین اقدام گردد ٦ - ناکافی بودن سامانه نگهدارنده و سختی آن و ریزش موضعی تاج که مشابه فوق عمﻞ می.شود ٧- انحراف چال انفجار و تنظیﻢ نبود ن میزان خرج انفجاری در سنگ سست یا بخش های سسـت تـر زمـین کـه بایـد قبﻞ از خرج.گذاری کنترل شود ٢ -٤ -٤ -٤ - مﻼحظات کنترل مخاطرات )نفوذ آب، گل گرفتگ ی، سینه کار مختلط، بولدرها ی سنگ ی( یکی از چالش های اصلی حفاری هـای متعـارف ، مواجهـه بـا آب زیرزمینـی در سـینه کار اسـت. در روش ان.اِی. تـی.ام و حفاری مرحله ای امکان کنترل بیش تر ی روی این مساله وجـود دارد، لکـن عـدم توجـه بـه موقـع بـه آن می توانـد باعـث .ناپایداری کلی مقطع حفاری و غرقاب شدن تونﻞ شود نفوذ آب به صورت نشت ٢ ، جریان ٣ و هجوم ٤ اتفـاق مـی افتـد. بـرای ١- Forepoling ٢- Leakage ٣- Ingress ٤- Flow -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - روش‌های حفاری در سنگ‌های نرم و رونهشته‌ها ۰ ۱۴۰۴/۱۰/۰۹ ۳ پیش‌بینی این مساله و مقابله با آن ملاحظات و توصیه‌های زیر می‌تواند مفید فایده قرار گیرد: ۱- انجام عملیات شناسایی با حفر گمانه در پیشانی کار و ثبت و بررسی پارامترها و بررسی‌های متناوب ژئوفیزیکی و استفاده از نتایج مطالعات زمین‌شناسی و هیدروژئولوژی برای یافتن موقعیت سفره‌های آب زیرزمینی. ۲- اجرای زهکش در پیش رو و اطراف جبهه کاری برای تخلیه و کاهش فشار آب. ۴ حفاری با سرعت کم‌تر برای ایجاد زمان کافی برای زهکشی و تخلیه و آب‌بندی مقطع تونل. ۵- در تونل‌های کم‌عمق با تراز کم آب زیر زمینی با پایین آوردن سطح آب با چاه‌های زهکش. آب‌بندی پوشش و تزریق آب‌بندی بسته به حجم آب انجام می‌پذیرد. ۶ در صورت عدم امکان کنترل ورود آب از روش‌هایی نظیر هوای فشرده یا انجماد برای فراهم آوردن شرایط مناسب برای حفاری استفاده می‌گردد. ۷ گل‌گرفتگی در زمین نرم به دلیل مواجهه با لایه‌های آبدار رس و لای و ریزدانه و هجوم آن به داخل تونل رخ می‌دهد. شناسایی و پیش‌بینی این لایه‌ها و نواحی با روش‌های مشابه شناسایی آب زیرزمینی امکان‌پذیر است. در ان.ای.تی.ام چند مرحله‌ای حادترین وضعیت زمانی است که گل گرفتگی در حفاری تاج اتفاق بیفتد. علاوه بر روش‌هایی نظیر هوای فشرده یا انجماد برای احجام بالای گل. پیش تزریق و ایجاد پرده می‌تواند در اغلب شرایط کنترل مناسبی برای کاهش یا جلوگیری از ورود گل محسوب شود. ۸- در سینه‌کار مختلط ممکن است در قسمت‌های مختلف حفاری ان.ای.تی.ام شرایط زمین متفاوت باشد و این مساله بر روش حفاری و نگهداری تاثیر خواهد گذاشت. همچنین ممکن است در برخی قسمت‌ها بولدرهای سنگی وجود داشته باشد که نیاز به انفجار داشته باشند. شناسایی این عوارض با برداشت دقیق اطلاعات و تدقیق پروفیل‌های زمین شناسی و همچنین بهره‌گیری از روش‌های شناسایی فوق امکان‌پذیر خواهد بود. در این موارد تنظیم سیستم نگهدارنده برای جلوگیری از اعوجاج در پوشش و هم‌گرایی زمین ضروری می‌باشد و اغلب استفاده از سیستم‌های با سختی بالاتر در جهت اطمینان خواهد بود. گرچه این کار به طور موضعی حجم نگهدارنده را افزایش می‌دهد. در برخی موارد که اندازه بولدر سنگی بزرگ باشد و حجم قابل توجهی از آن خارج از محدوده حفاری قرارگیرد. می‌توان با میل مهار و پیچ سنگ اقدام به پایدارسازی آن نمود. ۵-۴-۴-۲ کنترل نشست و اثرات آن بر سازه‌های سطحی (معیارها و روش رفتارنگاری) با استفاده از رویکرد آن.ای.تی.ام و پایش مستمر تغییرشکل داخل تونل, می‌توان به نحو مناسب‌تری نسبت به پایش و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۲- نصب ابزار نشست‌سنج و تغییر مکان‌سنج و دوران‌سنج روی سازه‌های سطحی. ۳- نقشه‌برداری زنده و خودکار یا منظم در سطح., ۴ بازرسی منظم و بررسی اثرات ثانویه مانند ترک خوردگی. معیار کنترل نشست در سازه‌های سطحی مشابه معیارهای بهره‌برداری نظیر بیشینه نشست متقارن و نامتقارن. بیشینه عرض ترک مجاز البته با توجه به شرایط هر سازه می‌باشد. ۵-۲- روش حفاری مکانیزه تمام مقطع سپری ۱-۵-۲ انتخاب ماشین مناسب اولین نکته در انتخاب ماشین حفاری توجه به قوانین و استانداردهای بالادستی نظیر قوانین تجاری, ایمنی و زیست محیطی است. مراحل انتخاب ماشین حفاری مناسب به صورت زیر می‌باشد: ۱- بررسی گزارش ژئوتکنیک و پروفیل زمین‌شناسی مسیر و مطالعات هیدروژئولوژی و وضعیت آب زیرزمینی جهست ۲- بررسی رفتار سامانه شامل برش‌پذیری, پایداری جبهه حفاری و دیواره‌هاء پیش‌بینی نشست. پیش‌بینی فرسایش ابزارء هجوم و چسبیدن مصالح به منظور تعیین آلزامات اولیه حفاری و ملاحظات جبهه حفاری, ۳ طبقه‌بندی تونل بر اساس فرآیند تونل‌سازی برای پیش‌بینی کیفی فرأیند مناسب تونل‌سازی در مسیر ۴ بررسی رفتار مصالح حفاری حین انتقال شامل روان‌گرایی و چسبندگی و فرسایش به اجزای سامانه به منظور تعیین الزامات سامانه تخلیه مصالح حفاری, ۵- بررسی قابلیت بازیافت مصالح حفاری شامل تراکم‌پذیری, قابلیت پخش شدن, بازیافت و سرندشدن برای تدقیق ۶ تعریف کلاس تونل‌سازی و فرآیند نهایی اجراء ۷ طبقه‌بندی فرآیند اجرا به مقاطع همگن برای مستندسازی فرآیند اجرا و ثبت مشخصات زمین‌شناسی. ۸- دستگاه‌های حفاری مکانیزه تونل‌سازی در زمین نرم را می‌توان به دو دسته زیر تقسیم کرد: - دستگاه‌های حفاری سپردار با جبهه بسته - دستگاه‌های حفاری سپردار در دو مدل حفاری تمام مقطع با تیغه‌های چرخنده (اس.ام-وی)" و حفاری جزئشی 4 ۲۵۵۵ 1۵۵۵0 -۱ (5-۷) ۱۵۲ ۷ زاگ اون ۲۰ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها نرم و رونهشته ها ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٩٧ با کله حفار ی و حفار )اس.ام-یت(١ و اغلب برا ی ی ها نی زم نرم استفاده می شوند که در انواع شرا طی ،مـدل ی هـا مختلف ی دارند:  د ستگاه حفاری سپردار با هوای فشرده حفار ی ها ی ریز سطح آب ینی رزم یز که امکـان هجـوم آب در هـر حـال وجود دارد، از روش هوا ی فشرده برا ی مقابله با آن استفاده می شود .  دستگاه حفار ی با س ال ی تحت فشار در یطی شرا که امکان ر زش ی جبهه کار ی خصوصا مصالح ر ی زدانه ی نـ یبشیپ می شود، از س ال ی تحت فشار نظ ری بنتون تی ی برا نی تام ی دار ی پا جبهه کار ی درح نی حفار ی استفاده می گردد .  دستگاه حفار ی با فشار تعادل ی نی زم در جبهه ی ها حفار ی ی زش یر می تـوان از محفظـه فشـار در سردسـتگاه بـا کمک فشار یپ شران حرکت ی ی برا تنظ ﻢی ی دار ی پا جبهه استفاده نمود. در استفاده از ماشین )اس.ام- (تی هﻢ در انواع شرایط از مدل های مختلفی استفاده می گردد . از این مـوارد می تـوان بـه مدل جبهه کاری بدون نگهداری، جبهه کاری با نگهدارنده مکانیکی موضعی، جبهه کاری با نگهدارنده هـوای فشـرده و یـا .دوغاب تحت فشار نام برد ٢ -٥ -١ -١ - دستگاه ی ها حفاری سپر دار قابل تبدیلکِی.اس.ام ٢ ب سیاری از تونﻞ ها در مسیر حفاری شرایط متنوعی از زمین را تجربه می کنند که می توانـد طیفـی از زمـین سـخت تـا خاک نرم را در بر بگیرد. در این حالت دستگاه حفاری باید قادر بـه تطبیـق ﻻزم بـا ایـن شـرایط باشـد. در ایـن حالت هـا معموﻻ از ماشین های سپردار با قابلیت عملیـات هـوای فشـرده و یـا دوغـاب تحـت فشـار اسـتفاده می شـود . بعضـی از ماشین ها بالقوه دارای این قابلیت ها می باشند و بعضی نیاز به اضافه نمودن این قابلیت در حین اجرا دارند که البته نیـاز بـه چند نوبت کاری زمان برای اضافه نمودن آن ها .خواهد بود ٢ -٥-٢- مشخصات فن ی اصل ی و تجه ﺰات ی جانب ی پ شتیبان دستگاه برای انجام عمل ات ی ﺶیپ تﺤک یمی جانمایی بخش های ماشین حفاری و اجزای آن مشابه موارد ذکر شده در بخش زمین سخت می باشـد. در ایـن بخـش، تجهیزات اضافی از جمله موارد مورد نیاز برای عملیات پیش تحکیمی توضیح داده مـی شـوند. عملیـات تزریـق در حفـاری مکانیزه در دو شکﻞ پیش تزریق در جلوی جبهه کاری برای تﺜبیت و پایدارسازی زمین و کاهش هجـوم و نفـوذ آب و گـاز و پس تزریق در پشت قطعات بتنی برای تﺜبیت زمین و سـنگدانه های پرکننـده پشـت قطعـات انجـام مـی پـذیرد. اهـداف عملیات پیش تزریق شامﻞ کاهش خطر ناپایداری و ریزش، افزایش ایمنی فضای کاری، کاهش ریسک وقفه در زمان بنـدی و کاهش نشست و کنترل نفوذ آب و کاهش تﻐییرشکﻞ زمین می باشند. عملیات پـیش تزریـق بـا نصـب دسـتگاه حفـاری ١- Single Shield – T Cutter (SM-T) ٢- Convertible Shield Machine (KSM) -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ ۱۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتفال آب گمانه برای شناسایی و حفر چال تزریق و پمپ و مخزن تزریق برای انجام تزریق آمکان‌پذیر می‌گردد. به‌دلیل هزینه‌های قابل توجه عملیات تزریق انجام شناسایی لازم برای تعیین ضرورت و میزان نیاز به تزریق از اهمیت زیادی برخوردار است. دستگاه دیگری که می‌تواند روی ماشین حفاری نصب شود دستگاه بولت زنی است که در مواقع روم با این روش - ترریق درزه‌ها 9 نواحی سست موصعی لایه‌ای 9 سفره‌ها و9 لایه‌های آیدارن ۲- تزریق لوله‌ای با لوله پی.وی.سی ‏ سوراخ‌دار شبیه فورپولینگ با قطر حدود ۲/۵ تا ۵ سانتی‌متری یا لوله بزرگ. ۳- اجرای ریزشمع از داخل تونل یا از سطح زمین در مجاورت تونل. در ادامه کاربرد هر یک از روش‌های تزریق متناظر با چالش‌های پیش رو آرائه می‌گردد. ۳-۵-۲ حمل. نصب. مونتاز و راه‌اندازی دستگاه مراحل 9 ملاحظات حمل. نصب. مونتاز 9 راه‌اندازی دستگاه مشابه بحش زمین‌های سخت می‌باشد. تحهیزات اضافی از جمله موارد مورد نیاز برای عملیات پیش تحکیمی و تزریق در موارد نیاز روی دستگاه نصب می‌شوند. برای این کار دستگاه دارای محل نصب دستگاه حفاری و محل پمپ و مخزن تزریق به علاوه پیش‌بینی برق مورد نیاز در تابلو می‌باشد. همچنین, علاوه بر تمهیدات نصب و راه اندازی زمین سخت. معمولا نیاز به تامپون و رینگ آب‌بندی در ورودی و خروجی ۴-۵-۲- تجهیز کارگاه و برآورد منابع لازم (آب. برق. مواد و مصالح) اصول مراحل 9 ملاحظات 5 نجرهیر کار گاه 9 برآورد منابع لازم مشابه ن بحتّر زمین‌های سخت می‌باشد. د نجرمیر کارگاه و ۳- مواد لازم برای تزریق تحکیمی و پشت قطعات بتنی شامل مواد پایه سیمانی و شیمیایی, ۴- مصالح لازم برای اجرای فورپولینگ. بتن‌پاشی» سامانه نگهدارنده در گالری‌ها و پایلوت‌ها و میل مهار ۵- انواع قفوم و پلیمر برای حفاری در خاک‌های چسبنده. (۳۷/۲) ۲310۳1۵۵ |۷۵۵۷ برا۲۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها نرم و رونهشته ها ٩٠/٠١/٤٠٤١ ١٨ ٦ - دوغاب و بنتونیت برای روش حفاری با دوغاب و لوله کشی برای تخلیه مصالح حفاری مخلوط با دوغاب با لوله، ٧- آب برای فوم، دوغاب، شستشو و تمیزکاری تیﻐه ها و خنک کاری، ٨- برق دستگاه حفاری و مته حفاری چال تزریق، کارکرد پمپ ها و دستگاه ها ی شناسایی سینه کار براسـاس امـواج و .سامانه تهویه و روشنایی و سایر تجهیزات ٢ -٥-٥ - سازمانده ی کارگاه، ی ها هی رو اجرا یی سازمانده ی کارگا ه و رو ی ها هی اجرا یی مشابه بخش زمین های سخت می باشد. با توجـه بـه ایـن کـه در زمین هـای نـرم عملیات تزریق برای کنترل پایداری سینه کار در حین حفاری و کاهش نشست سطحی و کاهش نفـوذ آب انجـام می شـود ، ممکن است در مناطق کﻢ عمق، تزریق از سطح زمین انجام شود کـه بـرای آن بایـد تجهیزکارگـاه ﻻزم پیش بینـی . گـردد همﭽنین، در برخی موارد با حفاری دستک یا گالری اقدام به ایجـاد فضـای ﻻزم بـرای عملیـات پـیش تحکیمـی و تزریـق می گردد که رویه اجرایی آن با حالت معمول کمی متفاوت خواهد بود و زمان بیش تر .ی نیاز خواهد داشت در حالت دیگر ممکن است عملیات تحکیﻢ در زمان ورود به ناحیه سست و ریزشی یا آبدار انجام شده یا ادامه یابد کـه در این حالت نیز تمهیدات ﻻزم برای تنظیﻢ سرعت پیش روی دستگاه بسیار مهﻢ است. در برخی مـوارد در نـواحی سسـت با طول کﻢ، پس از عملیات پیش تحکیﻢ برای عبور که با اهمیت بیش تر ی در قسمت فوقانی متمرکـز می شـود ، پـیش روی با سرعت ادامه می یابد تا باعث توقف دستگاه نشود. در نواحی سست با طـول بیش تـر، حساسـیت عملیـات پـیش تحکـیﻢ بیش تر شده و سرعت پیش روی باید طوری تنظیﻢ شود که دسـتگاه در ا یـن ناحیـه دچـار نشسـت نشـود. در ایـن حالـت .تحکیﻢ بستر تحتانی هﻢ دارای اهمیت زیادی خواهد بود ٢ -٥-٦ - تی هدا و راهبر ی و برنامه یﺰیر ات ی عمل تونل سازی پس از انتخاب دستگاه و تجهیز و ساماندهی کارگاه و حمﻞ و مونتاژ تی بی ام، نوبت به برنامـه ریزی عملیـات اجرایـی و راهبری آن می .رسد روند این کار مشابه بخش ١-٣-٦ می باشد . در تونﻞ سازی در زمین های نرم و اسـتفاده از دسـتگاه ها ی سپردار، مراحﻞ مربوط به تزریق فوم، فشار متعادل یا تزریـق دوغـاب نیـز بـه برنامـه اجرایـی اضـافه مـی شـود. همﭽنـین مخاطرات حفاری در این زمین ها با زمین های سخت تفاوت هایی د.ارد که در ادامه به آن پرداخته شده است ٢ -٥-٧- روش ی ها کنترل فشار سینه کار کنترل فشار سینه کار در حالت کلی با هوای فشرده، فشار متعـادل زمـین و فشـار دوغـاب در پیشـانی دسـتگاه انجـام می پذیرد. در شکﻞ)٢-٨( محدوده عمومی کاربرد انواع روش ها ی برا شرایط مختلف خاک نشـان داده شـده اسـت. کـاربرد هر یک از این روش ها بستگی به دانه بندی خاک و میزان شن، ماسه و ﻻی و رس آن دارد. توجه شود که محـدوده کـاربرد این روش ها بستگی به توسعه فناوری مواد و تجهیزات داشته و بر اساس آن تﻐییر می نماید . -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ ۳۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقا لآب | فوم و فوم پلیمری ۱ ۱ [ سا [171171] اندازه الک شکل ۸-۲- محدوده عمومی کاربرد انواع روش‌های کنترل فشار سینه‌کار بر اساس شرایط خاک خصوصا در مناطق پرآب ۸-۵-۲- پیش‌گیری از نشست زمین و سازه‌های سطحی نشست زمین در تونل‌های نسبتا کم عمق در ماشین‌های ای.پی.بی با بالانس نمودن فشار داخل محفظه و تخلیه کنترل شده مصالح حفاری, کنترل می‌شود. برای موارد خاص و عبور از مجاورت سازه‌های حساس به منظور کنترل و کاهش نشست و تغییرشکل سازه‌های سطحی معمولا با عملیات پیش تحکیمی و به صورت زیر عمل می‌شود: ۱- افزایش سرعت پیش‌روی و نصب پوشش صلب و تزریق تماسی برای کاهش تغییرمکان زمین در نواحی همگن. ۲ تزریق تحکیمی تاج پیشانی و اطراف کار با یا بدون لوله. ۳- تزریق تحکیمی پیشانی کار با گالری فوقانی یا در اطراف دستگاه. ۴ تزریق تحکیمی پیشانی کار با گالری پایلوت در سینه‌کار (شکل ۹-۲)» ناحیه ترریق شده سوراخ تزریق شده سس ی ی قطر دستگاه 8 محور تکار شکل ۹-۲- تزریق تحکیمی پیشانی کار با گالری پایلوت در سینه‌کار -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - روش‌های حفاری در سنگ‌های نرم و رونهشته‌ها ۰ ۱۴۰۴/۱۰/۰۹ ۳ - اجرای شمع. ترریق پرفشار" اختلاط عمقی . ریزشمع" یا پی‌بندی از زیر ۵ برای سازه‌های دارای پی ضعیف 9 ۹-۵-۲ فعالیت‌های تکمیلی برای کنترل نشست و پایدارسازی سقف و سینه‌کار پیش‌بینی‌های لازم برای این نواحی انجام پذیرد. به منظور اطمینان از مدیریت صحیح تغییرشکل و نشست این نواحی, لازم است موارد زیر مد نظر قرارداشته باشند: ۱- درصورت حساسیت نشست سطحی لازم است علاوه برتمهیدات تسکینی و پیشگیرانه. سامانه پایش تغییرشکل در داخل تونل و سطح زمین نیز برای رصد رزیم نشست تعبیه گردد. این سامانه باید علاوه بر پایش پیش‌روی با ۲ کنترل تزریق تماسی و پر شدن کامل پشت قطعات بتنی در حداقل زمان و با کم‌ترین تخلخل و به صورت ۳ تکمیل تزریقات و تثبیت نواحی ریزشی برای پایداری بلند مدت و پیش‌بینی اثرات آن‌ها بر پوشش تونل و اجرای تقویت‌های لازم در پوشش برای باربری دراز مدت صورت پذیرد. پرده آب‌بند. هدایت آب سطحی و عمقی. حفر گالری‌های زهکش و نظایر آن در دستورکار قرارگیرد. تونل هم بشود. در این شرایط برای کنترل تغییرشکل. لازم است تدابیر تحکیمی در زیر سازه تونل هم اجرا گردد. ۱- 8 ۲- (0۲ 8 ۳- 1(000 8 ۴- ۵۸۱۵۲۵ 8 ۵-1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۳/۹4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۱۰-۵-۲- ملاحظات کنترل نشت و هجوم آب زیرزمینی نشت و ورود آب در زمین‌های نرم و حاوی ریزدانه باعث گلی شدن مصالح در اطراف کله حفاری و درنتیجه افزایش گشتاور مورد نیاز حرکت دستگاه گردیده که نیاز به تمیزکاری مکرر تیغه حفاری را ایجاد می‌نماید. تمیزکاری تیغه‌ها در زمین‌های دارای پتانسیل مچاله‌شوندگی و تغییرشکل زیاد باید به سرعت انجام شود. در زمین‌های دارای پتانسیل مچاله‌شوندگی و جمع شدگی که دارای مقاومت کم و سربار زیاد هستند. با جمع‌شدگی زمین در قسمت سپرها و بسته شدن درزه‌های موجود در لایه‌های این محدوده, به علت بالا بودن فشار زمین در این قسمت و نیز نصب قطعات بتنی و تزریق پشت آن. آب موجود در این محدوده به جلوی کله حفاری آمده و به همین دلیل آب ورودی به تونل در سینه‌کار افزایش می‌یاید. هجوم آب زیرزمینی در حفاری تونل می‌تواند از گسستگی و درزه. صفحات برشی, توده کارستی یا نواحی گسله رخ دهد. این اتفاق در تونل‌های عمیق بیش‌تر بوده و می‌تواند در صورت برخورد به عدسی‌های ریزدانه و خردشده بین درزه‌ها به شکل گل‌آلود با مصالح حفاری مخلوط شده و مشکلات تخلیه ایجاد نماید یا در حجم بیش‌تر و سیلابی به‌دلیل ظرفیت کم یا صعوبت تخلیه در تونل شیب‌دار منفی, باعث غرقاب شدن ماشین و تجهیزات و از کار افتادن آن‌ها و همچنین ایجاد اختلال در کارگذاری قطعات بتنی و ناایمن شدن شرایط کار برای پرسنل شود. در شرایط برخورد با سفره‌های آب تحت فشار این پدیده همراه با ناپایداری و ریزش جبهه حفاری و لهیدگی هم می‌تواند باشد. پیش‌بینی ابعاد این مساله مشکل ولی با اکتشافات و گمانه‌های ژئوتکنیکی و روش‌های ژئوفیزیکی امکان‌پذیر است. در برخی شرایط ممکن است دمای آب بالا باشد و هزینه و تمهیدات اضافی برای خنک کردن دستگاه حفاری ایجاد نماید. اما آثرات منفی قابل ملاحظه این پدیده‌ها در تونل به شرح زیر است: ۲- ایجاد خرابی مکانیکی و الکتریکی غیرمعمول تی.بی.ام و تجهیزات پشتیبان و صرف زمان زیاد برای رفع آن‌ها. ۳ صرف زمان و انرژی زیاد برای تمیزکاری و آبکشی به علت جمع شدگی زیاد مصالح تونل, تحت فشار آب ورودی خصوصا در قسمت‌های حساس دستگاه تی.بی.ام. ۴ صعوبت عملیات ترابری داخل تونل با مدت زمان بیش‌تر و عملیات لجن‌برداری و تمیزکاری داخل تونل به علت جمع شدن غیرمعمول آب در بعضی از قسمت‌های مسیر تونل. ۵- گرفتگی پمپ و پر شدن لوله انتقال با لجن همراه با آب و ترکیدن لوله وصرف زمان زیاد برای جایگزینی آن. ۶ شسته شدن مصالح پرکننده پشت قطعات بتنی که با افزایش رواداری‌های غیر مجاز و مشکلات رفع و صرف زمان و هزینه گزاف آن به دلیل تاثیر بر شرایط هیدرولیک تونل توام است. ۷ به تجربه ثابت شده است که مواد معلق و محلول در آب با طی مسیر در تونل ته نشین شده و با توجه به وجود آهک در آنهاء کاملا متراکم و سفت می‌گردند و موجب صعوبت در تردد. تعمیر و نگهداری خطوط ریلی و بالارفتن هزینه تعمیر و نگهداری لوکوموتیوها خواهد شد. برای لجن برداری, بارگیری و انتقال آنها به خارج از -------- صفحهٔ بعد -------- تونل, استفاده از پیکور دستی, نیروی انسانی. کفی بارگیری, لوکوموتیو و تجهیزات ترابری مجزا و صرف زمان زیاد با توجه به عدم امکان تخصیص تجهیزات ترایری مشغول به کار حفاری و تردد مستمر الزامی است. ۸- استهلاک و وارد آمدن خسارت‌های فراوان به دستگاه تی.بی.ام و کاهش محسوس نرخ حفاری در طول دوره و در نتیجه تحمیل هزینه بالای بالاسری مضاعف به کارگاه. روش‌های مقابله با هجوم آب به صورت زیر پیشنهاد شده است. شایان ذکر است. مقابله با هجوم آب و گل در تونل های با قطر کم و شیب‌های سرازیری یا منفی مشکل‌تر است: ۱(- انجام عملیات شناسایی با حفر گمانه در پیشانی کار و ثبت و بررسی پارامترها و بررسی‌های متناوب ژئوفیزیکی. ۲ کاهش نفوذپذیری با انجام تزریق در پیشانی کار ترجیحا قبل از نفوذ آب به داخل تونل که البته درصد موفقیت آن بستگی به ساختار سفره آب و زمین دارد. در شکل (۱۰-۲) فرآیند شناسایی و پیش تزریق آب‌بندی جهمت کنترل سفره‌های آب زیرزمینی و لایه‌های آب‌دار در جبهه حفاری ارائه شده است. گمانه‌های اکتشافی شکل ۱۰-۲- فرآیند شناسایی و پیش تزریق آب‌بندی جهت کنترل سفره‌های آب زیرزمینی و لایه‌های آبدار در جبهه حفاری ۳ پیش‌روی حفاری با ای.پی.بی با توجه به شرایط سفره آب زیرزمینی که در حالت فشار آب زیاد (حداکثر ۱۰ بار) ولی با دبی کم امکان‌پذیر می‌باشد. در حالت فشار و دبی بالا عملا کارکرد دستگاه با اختلال مواجه می‌شود. ۴ نصب دریچه انسداد برای شوت تخلیه مصالح حفاری برای جلوگیری از هجوم آب به داخل, ۵- جداسازی آب از مصالح حفاری در تخلیه برای کاهش مشکلات تخلیه با روش‌هایی نظیر زهکشی. ۶ کاهش نفوذپذیری پیشانی کار با عملیات انجماد. ۷- اجرای زهکش طویل در پیش رو و اطراف جبهه کار با حداقل طول دو برابر قطر برای تخلیه هجوم آب با فشار -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٨ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ٨- بهبود خصوصیات زمین در پیشانی کار و اطراف ماشین و قطعات بتنی با تزریق برای مهار آب بافشار باﻻ، ٩- اجرای گمانه های زهکشی در پیرامون پوشش بتنی، ٠١- استفاده از پوشش دوﻻیه یا دوجداره تونﻞ در حفاری با ماشین های سپردار، ١١- استفاده از فوم برای تزریق در جبهه حفاری برای تسهیﻞ تخلیه مصالح حفاری در هنگام هجوم گﻞ با آب، ٢١- پیش بینی تمهیدات شستشو و تمیزکاری جلوی ماشین در هنگام هجوم گﻞ، ٣١- استفاده از سامانه تهویه مناسب در دماها و رطوبت های باﻻ، ٤١- پیش بینی افزایش مدوﻻر ظرفیت خنک کردن ماشین با لوله های آب سرد، ٥١- تخلیه سریع تر آب در شرایط آب با دمای باﻻ برای کاهش اثرات آن در محیط کاری، ٦١- کاهش زمان نوبت کاری پرسنﻞ در شرایط آب با دمای باﻻ برای افزایش بهره وری، ٧١- استفاده از مواد افزودنی برای دیرگیرکردن سخت شدن دوغاب تزریقی در شرایط دمای باﻻی محیط. ٢ -٥-١١- پیﺶبینی مخاطرات و روش ی ها مقابله با شرا یط دشوار زمیﻦ شناسی ٢ -٥ -١١ -١ - ده ی پد گل گرفتگ ی در خاک ریزدانه نرم و مرطوب، گرفتگی، انسداد و چسبندگی گﻞ ایجاد شده باعث اختﻼل در عملکـرد تیﻐـه ها ی حفـاری دستگاه، مجاری خروج مصالح حفاری و تسمه نقاله انتقال آن ها و س امانه تخلیه بیرونی و در نتیجـه کـاهش عملکـرد دسـتگاه می شود . این پدیده باعث اعمال فشار به دستگاه جهت تامین رانش بیش تر و نیاز به زمان و نیروی انسـانی بـرای تمیزکـاری و عمﻼ کاهش سرعت پیش روی و کلوخه شدن و ریزش سینه کار و در مجموع افزایش هزینه تونﻞ سازی می گردد . عوامﻞ مختلفی نظیر مشخصات خاک نرم، جنس و دانه بندی آن، خصوصیات تیﻐه حفـاری ، افـزایش دمـا، میـزان آب و رطوبت خاک بر شدت این گرفتگی تاثیر می گذارند. تجربیات نشان داده است که این پدیـده بیش تـر در خاک هـای دارای شاخص سفتی ١ بین ٥/٠ تا ٧٥/٠ رخ می دهد . در زمین هایی که حـاوی ریزدانـه کﻢ تـر ی هسـتند، اضـافه شـدن بنتونیـت پتانسیﻞ این پدیده را تشدید می نماید . در شکﻞ)٢-١١( پدیده گﻞ گرفتگی بخش.های مختلف نشان داده شده است ١- Consistency Index -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها نرم و رونهشته ها ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٧٨ شکل ٢-١١ - گل گرفتگی تیغه ها و کله حفاری و تسمه نقاله های انتقال مصالح و س امانه تخلیه به محض رصد مواد چسبنده در سینه کار تمهیدات مقابله با پدیده گـﻞ گرفتگـی در دسـتور کـار قـرار می گیـرد . بـرای کاهش گرفتگی راهکار متداول استفاده از مواد عمﻞ آوری خاک نظیر فوم و پلیمر و آب نمک است که باعث افـزایش روانـی و کاهش چسبندگی می گردند .. انتخاب نوع این مواد بستگی به خصوصیات خاک و میزان رطوبت دارد فوم هـا کـه معمـوﻻ ترکیبی از مواد صابونی ١ و آب هستند باعث ک اهش گشتاور مورد نیاز حرکت و کاهش مصرف انرژی و کـاهش نفوذپـذیری خاک می شوند . پلیمرها عﻼوه بر کاهش چسبندگی باعث روانی حرکـت مصـالح درشـت دانـه هـﻢ می شـوند و دارای انـواع مختلف هستند پلی اکریﻼمیدها ٢ ، گﻢ ٣ ها، سلولوز اترها ٤ ، کارپوکسیمتیﻞ سلولوز ٥ در برخی موارد مخلوط آب و نمـک) کلریـد سدیﻢ( .هﻢ استفاده شده که خواص بهبود دهنده مشابهی داشته است ٢ -٥ -١١ -٢ - مﻼحظات کنترل ﺰش یر سقف و سینه کار ریزش سقف و سینه کار ممکن است به طور مستقﻞ یا هﻢ زمـان در . نـواحی سسـت و ریزشـی اتفـاق بیفتـد تمهیـدات متناظر برای مقابله با این مساله هﻢ در سینه کار و سقف تاحدی متفاوت است. معموﻻ در سقف عملیـات ی پا دارسـاز ی و در ١- Surfactant ٢- Polyacrylamides, Gums, Cellulose Ethers, Carboxymethyl Cellulose ٣- Gums ٤- Cellulose Ethers ٥- Carboxymethyl Cellulose -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٨ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب سینه کار عملیات بهساز ی قبﻞ از حفاری صورت می .پذیرد مسای ﻞ و چالش های متداول کنترل سقف و سینه کار :عبارتند از  توزیع ناهمگن و غیرقابﻞ کنترل فشار سینه کار،  چسبندگی و ایجاد نیروی برشی بسیار زیاد در تیﻐه ها در سینه کار،  قوس زدگی در سینه کار ناشی از ریزش موضعی،  ناپایداری و ریزش نواحی سست سینه کار حین حفاری.  ناپایداری کلی نواحی آبدار و سست در سقف یا سینه کار ،تا سطح زمین  ،ریزش سقف روی ماشین و افزایش فشار و لهیدگی و کاهش بازده ماشین یا گیرکردن آن در شک ﻞ)٢-٢١( چالش های متداول در کنترل سینه کار و ریزش.های مختلف محتمﻞ نشان داده شده است شکل ٢-٢١ - ریﺰش هﻢ زمان سقف و سینه کار و روش کنترل آن روش ها ی پیشگیری و کاهش عواقب ناشی از این پدیده ها به شرح زیر توصیه شده اند:  انجام عملیات شناسایی با حفرگمانه در سقف و پیشانی کار و بررسی پارامترها و بررسی متناوب ژئوفیزیکی،  اجرای زهکش در پیش رو و اطراف جبهه کاری برای کاهش فشار آب،  بهسازی و بهبود خصوصیات زمین در پیشانی کار و اطراف ماشین بـا تزریـق کـه می توانـد از حفارهـای داخـﻞ .ماشین یا با استفاده از گالری کمکی فوقانی انجام شود در سینه کار استفاده از رادهای فـایبرگﻼس و تزریـق در آن ها که در حین حفاری توسط ماشین بریده می شوند و در سقف هﻢ استفاده از فورپولینـگ و مهارهـای خـود حفر تزریقی برای تﺜبیت و بهسازی .متداول است عملیات تحکـی ﻢ و پایدارسـازی در سـقف پـس از عبـور کلـه حفاری هﻢ می تواند ادامه یابد .  حرکت با سرعت تر کﻢ ماشین حفاری قبﻞ از رسیدن برای تکمیﻞ عملیات پایدارساز ی ناحیه ریزشی،  استفاده از طرح مناسب کله حفاری با گوه حفاظت تیﻐه، صفحات با مقاومـت سایشـی بـاﻻ، تیﻐـه پـر ،مقاومـت سنگ خرد شده تعویض کاتر مصالح ریزشی حفره -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها نرم و رونهشته ها ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٩٨ تعبیه با زشوی کوچک متعدد در کله حفاری و آدم روی قابﻞ بسته شـدن )انجـام ایـن کارهـا در حـین حفـاری وقت گیر و هزینه(بر است، در صورت ورود ب ه ناحیه ریزشی و رخداد ریزش اقدامات زیر می تواند در دستور کار قرار :گیرد  اولین اقدام، آزادسازی کله حفاری و خرد کردن بلوک های سنگی قفﻞ شده افتاده در باکت ها است، که بـا خـرد کردن و خارج نمودن با استفاده از جک هیدرولیکی و پیکور صورت می پذیرد . در ایـن مرحلـه، معمـوﻻ مصـالح ریزدانه به شکﻞ ساعت شنی از منافذ کله حفاری خارج می گردند.  فعال سازی موتور کمکی و افزایش توان دستگاه پس از پایان آزادسازی کله حفاری )شامﻞ تمیزکـاری، بـازکردن راه ورودی باکت ها و خروج مصالح داخﻞ کله حفاری(.  تزریق فوم انبساطی تحکیمی دو جزئی) پس از آزادسـازی کلـه حفـاری و سـگمنت گـذاری( در سـینه کـار بـا حفاری چال های کوتاه ١ تا ٢ متری و از طریق فضاهای در دسترس کله حفـاری )ماننـد آدم رو و باکـت هـا( بـا استفاده از رادهای فایبرگﻼس خود تزریق یا رادهای فوﻻدی مشبک خود حفر در ارتفاع های مختلف بـاﻻی کلـه حفاری و سپر پس از بستن تمامی فضاهای باز .این فوم از نوع فوم های دو جزئـی بـا نـرخ انبسـاط بـاﻻ بـوده و شروع تزریق از لوله های با طول کمتر و در ارتفاع تر کﻢ انجام می پذیرد. در شکﻞ)٢ -٣١( .تصویری از پمپ تزریق فوم در جزیی و شماتیک از مقطع ریزشی و تزریق فوم در آن نشان داده است شکل ٢-٣١- تصویری از پمپ تﺰریق فوم دو جﺰئی و شماتیک از مقﻄع ریﺰشی و تﺰریق فوم در آن  پس از پایان تزریق و ایمن شدن سینه کار، تمام باکت ها و دریﭽه آدم رو و سایر منافذ که قبﻞ از تزریـق بـا گـچ کامﻼ بسته شده اند، باز و تمیزکاری می شوند . همﭽنین، با توجه به ایمـن شـدن فضـای فوقـانی کلـه حفـاری و سینه کار ، برای آزاد سازی کله حفاری ﻻزم است در صورت نیـاز حتـی بـا عبـور از دریﭽـه آدم رو و پیکـورزنی و تخلیه مصالح پشت کله حفاری نقاطی از کله حفاری .که با زمین درگیر است آزاد شوند  پس از تکمیﻞ تزریق و تمیزکاری اطراف کله حفاری، حفاری با سرعت چرخش و رانش پـایین شـروع می شـود. درچنین شرایطی درصورت نیاز پس از هر نیﻢ کورس یا کمتر اقدام به کنترل سینه کار می گردد. ﻻزم به توضیح اسـت در مـدت زمـان عبـور از نـواحی ریزشـی ، معمـوﻻ موتـور و گیـربکس هـای کلـه حفـاری در اثـر گشتاورهای باﻻ و قفﻞ شدن های ناگهانی و مکرر کله حفاری تحـت فشـار نیروهـای خمشـی حاصـﻞ از عکـس العمـﻞ کلـه حفاری با زمین بوده و موتورها تحت فشار ممکن است دچار آسیب شوند و لذا باید تحت کنترل و سرویس مرتب باشند. زون خرد شده فوم تزریق شده ﻻیه رس آهکی -------- صفحهٔ بعد -------- :۹ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۳-۱۱-۵-۲- مواجهه با سینه کار مختلط و برخورد با قطعات سنگی سینه کار مختلط به مواجهه لایه‌ای, ناحیه‌ای یا بلوکی با دو پا چند نوع مصالح در یک مقطع با اختلاف زیاد (سثلا ۵ تا ۰ برابر) در خصوصیات مکانیکی نظیر مقاومت محوری. مدول ارتجاعی, نفوپذیری و پایداری اطلاق می‌شود. بعضی به تغییرات متعدد و زود هنگام در امتداد محور تونل نیز این تعریف را تعمیم داده‌اند. معمولا در تونل‌های بلند و دارای قطر پیچیدگی تونل‌سازی را در حفاری, پایداری سینه‌کار. تخلیه مصالح و مسائل آب زیرزمینی افزایش می‌دهد. در شکل (۱۴-۲) اشکال مختلف سقف و سینه‌کار مختلط نشان داده شده است. شکل ۱۴-۲- اشکال مختلف سقف و سینه‌کار مختلط - حرکت تیغه از زمین نرم به سخت در کله حفاری ایجاد ارتعاش می‌نماید. - نیروی رانش به صورت غیریکنواخت در کله حفاری توزیع می‌شود. در شکل (۱۵-۲) مودهای مختلف ساییدگی تیعه دستی شامل: تخت. تخت متعدد. دندانه‌ای و ترک با شکست ترد در سینه‌کار مختلط نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- روش ی ها حفار ی در سنگ ی ها نرم و رونهشته ها ٩٠/٠١/٤٠٤١ ١٩ شکل ٢-٥١- حالت ها ی مختلف ساییدگی تیغه دیسکی شامل تخت، تخت،متعدد دندانه ای و ترک با شکست ترد در سینه کار مختلط  پیش روی دستگاه به علت کاهش نیروی رانش و سرعت چرخش کله حفاری کﻢ می گردد.  با افزایش و تنوع فعالیت های محفظه سینه کار، سرعت عملیات اجرایی کاهش پیدا می کند.  در سینه کار مختلط بلوکی حرکت بلوک های سـنگی بـا چـرخش کلـه حفـاری باعـث تشـدید سـایش تیﻐـه ها می شود. در این شرایط مسائﻞ پایداری سینه کار به صور زیر بروز پیدا می نماید:  برای کنترل پایداری، کار در مود پایدارسازی با دوغاب یا فشار تعادلی زمین نیاز بوده که باعـث افـزایش هزینـه و کاهش بازده خواهد شد.  تعیین وضعیت سفتی سینه کار مشکﻞ می شود.  فشار نگهدارنده سینه کار غیریکنواخت می شود.  پتانسیﻞ اضافه حفاری، ریزش سینه کار و ایجاد حفره ها افزایش می یابد.  پتانسیﻞ نشست سطحی موضعی افزایش می یابد.  خردکردن بلوک های سنگی مشکﻞ تر می شود. مسائﻞ تخلیه مصالح بلوکی و قطع ات سنگی:شامﻞ موارد زیر است  صعوبت حمﻞ بلوک های سنگی و قلوه سنگ ها روی تخلیه کننده مارپیﭽی و تسمه نقاله ها بیش تر .است  حفظ فشار مناسب تخلیه در تخلیه کننده مارپیﭽی سخت تر شده که باعث پرتاب مصالح می شود.  زمین بلوکی و قلوه سنگی باعث انسداد یا آسیب دیدن خطوط تخلیه دوغاب خصوصا در خﻢ ها می گردد. در مورد آب زیرزمینی معموﻻ این نواحی محﻞ تجمع و هجوم آب هستند و پایداری سینه کار را به خطر می اندازند. راهکارها و اقدامات متقابﻞ در مواجهه با سینه کار مختلط سخت و نرم عبارتند از:  استفاده از سنگ شکن در ماشین حفاری با دوغاب برای خرد کردن بلوک و قلوه سنگ،  تحکیﻢ جبهه کار در زمینی که شدت مختلط بودن و تﻐییرات آن تر کﻢ .است ترک و شکست ترد ساییدگی دندانه ای ساییدگی متعدد تخت ساییدگی تخت -------- صفحهٔ بعد -------- ار ۳( راهنمای اجرای نونل‌های انتقا لآب - استفاده از ماشین با قابلیت تغییر مود حفاری مثلا از مود باز به مود دوغابی. - استفاده از تجهیزات شناسایی تغییرات قلوه سنگ‌ها برای انجام پیش‌بینی‌های لازم (شکل ۱۶-۲). شکل ۱۶-۲- استفاده از تجهیزات شناسایی تغییرات قلوه سنگ‌ها ۱۳-۵-۲- خدمات مهندسی اجرا و بهینه‌سازی عملکرد دستگاه و رواداری‌های اجرابی مجاز بهینه‌سازی عملکرد دستگاه بر اساس روند ارائه شده در بخش ۹-۲-۱ با تست و بررسی و تحلیل اطلاعات خروجی دستگاه 9 اطلاعات ژئوتکنیکی و بر اساس بازخوردهای برنامه اجرایی صورت می‌پذیرد. رواداری‌های حفاری 9 نصب پوشش مجاز نیز اصولا مشابه بخش زمین سخت می‌باشد که در قسمت ۱۰-۲-۱ ارائه گردید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ روش‌های نگهداری و تحکیم اولیه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و نحکیم اولیه ۱۳۳/۹ ۹۵ روش‌های نگهداری زمین در فرآیند اجرای تونل به سه دسته زیر تقسیم می‌شود: دسته اول - پیش نگهداری. برای ایجاد شرایط مناسب قبل از ادامه حفاری و جهت نگهداری زمین نرم یا زمین‌ها و نواحی سست که سینه‌کار یا سقف ناپایدار درحین حفاری پیدا می‌کنند. دسته دوم - نگهداری موقت برای حفظ پایداری موقت تونل در زمان اجرا درصورت مشاهده علائمی از ناپایداری در حین عملیات و قبل از اجرای کامل نگهداری اولیه. دسته سوم - نگهداری اولیه برای پایدارسازی محیط تونل تا زمان نصب پوشش نهایی که گاهی ممکن است تاحدی طولانی باشد. نگهداری اولیه می‌تواند شرایط باربری پوشش نهایی را تغییر دهد و درصورتی که در طراحی به عنوان بخشی از پوشش نهایی محسوب گردیده باشد. باید دارای کیفیت و پایایی متناسب با نیازهای آن باشد. روش‌های پیش نگهداری که قبل از انجام حفاری برای تثبیت زمین مورد استفاده قرار می‌گیرند. عبارتند از: ۴۳- انجماد زمین. ۵- هوای فشرده» روش‌های متداول نگهداری موقت که حین حفاری مورد استفاده قرار می‌گیرند نیز عبارتند از: روش‌های نگهداری اولیه هم می‌تواند شامل هر یک از موارد زیر یا ترکیبی از آن‌ها باشد: ۱- بتن‌پاشی (شاتکریت") به صورت مسلح با مش, الیاف و شبکه‌های فروسیمان, ۲ قاب. لتیس" و ورق‌گذاری (با ورق‌های موج‌دار یا تقویت شده) از میان روش‌های گفته شده. بتن‌پاشی و میل مهار برای زمین سخت کاربرد مستقیم بیش‌تری دارند. کلیه روش‌ها با ترکیب آن‌ها برای زمین‌های سست یا نیمه سست قابل استفاده هستند. طرح نگهداری معمولا بر اساس شرایط زمین از قبل پیش‌بینی شده و توسط طراح به صورت نقشه ابلاغشی یا پس از تدقیق و تغییراتی در حین کارء بر اساس آرزیابی شرایط واقعی به صورت دستورکار به پیمانکار ارائه می‌شود. 0 س-۱ 060 -۲ 301 13004 -۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٩ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ٣ -١- استفاده از بتﻦ پاشی )شاتکر ١تی (و مﺶ بندی ٣ -١-١ - کلیات و روش ی ها اجرا بتن پاشی )پاشیدن بتن( بدون درشت دانه با استفاده از فشار هوا و با سرعت باﻻ برای متراکﻢ کردن آن اسـت. کـارکرد بتن پاشی ده ایجاد فوری پوشش نیمه سخت بر روی سنگ یا خـاک حفـاری شـده، بـرای جلـوگیری از هـوازدگی و مهـار و متعادل کردن حرکت زمین و گوه های ناپایدار است. بتن پاشـی ده در دو نـوع تـر و خشـک اسـتفاده می گـردد کـه در نـوع خشک، آب و افزودنی در انتهای نازل به مخلوط مصالح و سیمان اضافه و با هﻢ پاشیده می شوند و در نوع تر، همـه مصـالح غیر از افزودنی هایی نظیر زودگیرکننده ها، شبیه بتن قبﻼ مخلوط شده و با پمـپ پاشـیده می شـوند . روش خشـک معمـوﻻ م قاومت اولیه کمی بیش تر و هزینه تجهیز تر کﻢ ی داشته و نیاز به فضای کﻢ تـر و انعطـاف پـذیری اجرایـی بیش تـر ی دارد، ولی به علت هیدراتاسیون ناقص تر و وابستگی به مهارت بتن پاش برای تنظیﻢ اختﻼط، کیفیت نهایی آن پـایین تـر خواهـد بود. در مقابﻞ، روش تر کیفیت باﻻتر با امکان کنترل کیفی بهتر بر طرح اختﻼط، حجﻢ اجرای بسیار بیش تـر )حـدود ٣ تـا ٠١ مترمکعب در ساعت در روش دستی و تا ٥٢ مترمکعب در ساعت در روش ماشینی ؛ درمقایسه با ١ ٥ تـا مترمکعـب در ساعت روش خشک( و نیروی انسانی مورد نیاز تر کﻢ در صورت استفاده از ربات، ریزش تر کﻢ )حدود ٥١ درصـد در مقابـﻞ محدوده ٠٢ تا ٠٤ درصدی روش خشک(، گرد و غبار تر کﻢ و امکان مستندسازی بهتر احجام مصرفی را دارد. بـا توجـه بـه این که امکان اجرای روش تر با پمپ های ،کوچک هﻢ وجود دارد،از این رو انعطاف پذیری این روش هﻢ می تواند به میـزان .قابﻞ توجهی افزایش یابد ٣ -١-٢ - مﻼحظات و توصیه ها ی برا انتخاب طرح اختﻼط نه ی به تفاوت مصالح بتن پاشی ده با بتن معمولی، وجود سیمان بیش تر ، اندازه بیشینه سنگدانه حدود ٢١ میلی متر و یـا ریزدانـه بیش تر، نسبت آب به سیمان تر کﻢ و مواد افزودنی پایدارکننده و زودگیرکننده اسـت. روش انتخـاب طـرح اخـتﻼط بهینـه بتن پاشی ده مانند بتن معمولی است، با این تفاوت که شاخص گیرش و مقاومت درسنین اولیه به پارامترها اضافه می گـردد . مﻼحظات زیر برای مواد تشکیﻞ دهنده بتن پاشی ده جهت حصول طرح اختﻼط مناسب ارائه می شود:  مان یس: نوع سیمان مصرفی معموﻻ سیمان پرتلند نوع یک یا دو یا سه یا سیمان اصﻼح شـده بـا محتـوای گـچ تر کﻢ .برای افزایش سرعت گیرش است برای نوع دو باید دقت بیش تـر ی در سـازگاری زودگیرکننـده بـ ه عمـﻞ .آید سایر انواع سیمان در .شرایط خاصی قابﻞ استفاده خواهند بود  سنگدانه: سنگدانه .های مصرفی باید تمیز و عاری از مواد زائد باشند سنگدانه رودخانه ای برای پاشـش از لحـاظ ،کاهش تخلخﻞ و ریزش و استهﻼک تجهیزات مناسب تر از نوع شکسته هستند و در هر حال رطوبت آن هـا بایـد ١- Shotcrete -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سو م- روش ی ها نگهدار ی و تﺤک ﻢی هی اول ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٧٩ با دقت کنترل و از نبود دانه .های درشت در آن اطمینان حاصﻞ شود اندازه مت داول مـورد اسـتفاده در محـدوده صفر تا ٢١ میلی متر می باشد.  آب: آب مصرفی شـرایط مشـابه آب شـرب داشـته و محـدودیت های آب مصـرفی بـتن بـرای آن درنظرگرفتـه می شود.  افﺰودن ی زودگ ی رکننده: زودگیرکننده های قلیایی نظیر آلومینات ها و سیلیکات های سـدیﻢ کـه گیـرش اولیـه ای تر کﻢ از یک دقیقه و گیرش نهایی تر کﻢ ٤ از دقیقه دارند، سوزاننده بوده و هنگام کار با آن بایـد دقـت ﻻزم بـه ،عمﻞ آید. نوع جدیدتر زودگیرکننده که از ترکیبات نمک آلومینیﻢ بـوده و خاصـیت قلیـایی و سـوزاننده نـدارد دارای گیرش اولیه تر کﻢ ٥ از دقیقه و گیرش نهایی تر کﻢ از ٠١ د قیقه است . مقـدار مصـرف ایـن مـواد )حـدود ٤% ( باید تحت کنترل باشد، چراکه اضافه یـا کـﻢ شـدن کنتـرل نشـده آن باعـث تﻐییـر خـواص مـورد انتظـار می گردد. .افزودنی زودگیرکننده نباید محتوای قلیایی بیش از سیمان داشته باشد  افﺰودن ی روان ساز: این مواد در قالب کاهنـده آب و روان کننـد ،ه لیگنوسـولفات یـا فـوق روان کننـده نفتـالین مﻼمین یا پلی کربوکسیﻼت بدون افزایش نسبت آب به سیمان، روانی و کارایی مخلـوط را افـزایش مـی دهنـد . البته زمان اثرگذاری این افزودنی ها در .حین استفاده و اجرا باید مورد توجه قرارگیرد بـا مصـرف افزودنـی روان کننده ب ه مقدار حدود ٦/١% ، نسبت آب به سیمان بهینه بتن پاشی ده،که از طرح اختﻼط بـه دسـت آمـده ثابـت خواهد ماند.  افﺰودن ی ی پا دارکننده: نیا مواد عﻼوه بر جلوگ یری از هیدارتاسیون زودهن ماگ بـتن قبـﻞ از پاشـ دن ی، همگنـ ی و ی کنواخت ی مخلوط را تضم نی نموده و اغلب با مقدار حدود ٦/٠%، با جاد یا تی خاص ژل مانند و تـک فـازه نمـودن بتن تیفیک آن را در نیح دن ی پاش بهتر حفظ ند ی نما یم.  سایر افزودنی ها نظیر ،مواد حباب زا آب بندکننده و بازدارنـده خـوردگی معـدنی یـا آلـی ، بـه منظـور پایاسـازی بتن پاشی ده استفاده شده و باعث بهبود دوام آن پس از گیرش و جلوگیری از خوردگی مـش فـوﻻدی داخـﻞ آن می شوند .افزودنی های بتن پاشی .درصورت وجود فوﻻد و مش نباید حاوی کلراید باشد مواد حباب زا بـین ٥ تـا ٧ درصد وزنی سیمان و ب ه صورت جامد برای حالت تر یا مایع برای حالت خشک استف اده می شوند.  مواد مضاف: بعضا در قالب میکروسیلیس به صورت ژل عمﻞ آوری شده برای بتن پاشی تر و در حدود ٠١ تـا ٥١ درصد وزنی سیمان برای بهبود خواص مقاومتی، آب بندی و کاهش ریزش اسـتفاده می شـوند . بـرای بتن پاشـی خشک میکروسیلیس در شکﻞ متراکﻢ نشده و ترجیحا با حداکﺜر اندازه ذرات ٢/٠ میلی متر استفاده می شود. در جدول)٣-١( محدوده طرح اختﻼط متداول بتن پاشی ده تر و خشک برای کـاربرد در تونﻞ سـازی ارائـه . شـده اسـت به دست آوردن طرح اختﻼط مناسب با انجام نمونه گیری و آزمایش صورت می .پذیرد -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب جدول ۱-۳- مقادبر متداول طرح اختلاط بتن‌پاشیده تر و خشک در تونل‌سازی افزودنی کاهنده آب و فوق روان - تسلیح: در بتن‌پاشیده از سه نوع تسلیح می‌توان استفاده نمود: * تسلیح با مش فولادی: استفاده از شبکه فولادی در شاتکریت ظرفیت باربری قابل ملاحظه‌ای ایجاد می کند. نصب پانل‌های مش با میل مهارها یا پیچ‌های موقت و با حداقل یک چشمه هم‌پوشانی انجام می‌شود. معمولا یک لایه مش در مجاورت زمین برای تثبیت و یک لایه سطحی برای کنترل ترک خوردگی بتن و بسته به ضخامت بتن‌پاشی لایه‌های میانی هم استفاده می‌شود. شبکه فولادی معمولا به صورت جوش یا بافته شده ارائه می‌شوند. یکی از معایب استفاده از شبکه‌های فولادی, عدم امکان نصب آن با فاصله نزدیک به سطح سنگ است. به خصوص در سنگ‌هایی که حفاری کنترل نشده در آن انجام گرفته و یا طبیعت سنگ باعث بروز ناهمواری‌های زیاد شده است که البته به وسیله شاتکریت لایه اول می‌توان تا حدودی از ناهمواری‌ها را کم کرد. بعضی از مش‌ها برای شاتکریت با کارکرد دائم مانند تثبیت پورتال‌های ورودی تونل هاء ممکن است با پوشش ضد خوردگی به کار روند. تسلیح با الیاف: دردو جنس فولادی و پلیمری و دو اندازه میکرو برای بهبود کیفیت و کاهش ترک‌خوردگی و افزایش آب‌بندی و پایایی و ماکرو برای بهبود خواص مقاومتی و شکل‌پذیری افزون بر خواص الیاف میکرو استفاده می‌شوند. جزئیات کاربرد الیاف در بتن‌پاشی در آیین‌نامه موسسه بتن آمریکا۱ ارائه شده * انواع خاص مش در بتن‌پاشی مانند مش‌های فولادی تقویت شده برای نواحی مستعد انفجار سنگ. پانل بافته شده سه بعدی از فولاد سرد نورد شده, مش ریز فروسیمان. مش پلیمری و نظایر آن است. شایان یادآوری است. انواع مش فولادی زنجیره‌ای که برای مهار ریزش سنگ در حفاری به کار می‌روند. برای بتن پاشی مناسب نمی‌باشند. ۳-۱-۳- نمونه گیری و آزمایش‌های حین اجرا برای کنترل کیفیت آزمایش‌های کنترل کیفی بتن‌پاشیده در سه مرحله قبل. حین و بعد از اجرا دسته‌بندی می‌شوند. در مرحله قبل از اجراء آزمایش‌ها شامل ارزیابی پرسنل و تجهیزات و طرح اختلاط هستند. در جدول‌های (۲-۲) و (۲-۲)» به ترتیب برای ۱- ۸)01506-13- 16, 0106 ۵ ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و نحکیم اولیه شهند ق د ۱8 ۹۹ آ ‏ ی جدول ۲-۳- آزمایش‌های قبل از اجرای پیشنهادی آیین‌نامه بتن اروپایی! سازگاری و یکیارچگی مخلوط اولیه تر جدول ۳-۳- آزمایش‌های حین اجرا پیشنهادی آیین‌نامه بتن اروپایی" نسبت آب به شمان ۲ مجاسبه پا از گری ‏ تا ولا | و شرف تا وق مقدار الیاف (در حین اندازه گیری مقاومت یک دویستم واحدححجم با یک صدم واحدحجم یا ۱44۸87 انا یک دو ۱ و9 بانصد واحد سطح یک هزارو دویست بنحا واحد سطح مقاومت درسنین اولیه ۱44882 ۲۲ قرو پم وم با ماهی یکبار یا ماهی دوبار یک پانصدم واحدحجم یا یک دویست و پنجاهم واحد حجم یا مقاومت فشاری [۱2504-1 انا یک دوهزارو پانصدم واحد سطح | یک هزارو دویست و پنجاهم واحد سطح [ ۱ 144883 ۵ یک چهار صدم واحدحجم یا یک صدم واحدحجم با مقاومت پسماند یا ظرفیت جذب انرزی 144885 ۲۸ یا <- : یک دوهزارم واحد سطح یک پانصدم واحد سطح 3 پس از اجرا نیز کنترل و آزمایش با مغزه‌گیری یا آزمایش‌های برجا و پس از آن در قالب برنامه پایش انجام می‌پذیرد. برای انجام آزمایش جذب انرژی و سایر موارد در آزمایشگاه و نیز آرزیایی کیفیت کار بتن پاش معمولا نمونه‌گیری درجعبه‌ای با ابعاد تقریبی ۷۵ در ۷۵ در ۱۵ سانتی‌متر بر اساس استاندارد آزمایش در کارگاه تهیه و به آزمایشگاه منتقل می‌شود. ۲-14487-5: -۱ ۲-14487-5: -۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٠١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب یکی از مهﻢ تر ین آزمایش ها ی کنترل کیفی بتن پاشی در حین اجرا و بعد از آن، کنتـرل چسـبندگی ﻻیـه ها اسـت، کـه بـا روش کشش جداکننده ١ ان جام می پذیرد و کفایت چسبندگی ﻻیه های بتن پاشی ده و عملکرد یکپارچه و دوام آن هـا را بـه ویـژه در نواحی آبدار مشخص می نماید .آزمایش ها ی ارزیابی مقاومت در سنین اولیه، می تواند طبق جدول)٣ -٤( .انجام پذیرد جدول ٣-٤- روش ها ی آزمایﺶ ها ی ارزیابی مقاومت در سنیﻦ اولیه مقاومت بر حسﺐ مگاپاسکال روش آزمایﺶ مرجع ٠ ٢ تا/١ میکو(Meyco) یا سوزن نفوذ پروکتور ASTM C403M-2006 ٠/١ ٠ تا/٨ تفنگ نفوذ هیلتی ITA Report No. 24 - Permanent Sprayed Concrete Linings, 2020 (OBV-Austrian Guidelines 2013) ٠/٣ ٠ تا/٦١ بیرون کشیدن بولت ٠/٦١ ٠ تا/٦٥ بیرون کشیدن بولت بیش تر ٠ از/٠١ حفاری مﻐزه توصیه ها و شاخص ها ی اصلی موثر در بهبود و کنترل کیفیت اجرای بتن پاشی :عبارتند از  مهارت بتن پاش که در روش ی ها دستی بسیار اثرگذار است و ﻻزم است بتن پاش آمـوزش کـافی دیـده و دارای گواهینامه مهارت باشد. در استفاده از ربات بتن پاش نیز، .تسلط ﻻزم اپراتور ربات باید احراز گردد  تجهیزات مناسب اجرایی که حسب شرایط ،و نیازها قابلیت تنظیﻢ و کنترل مناسـب پارامترهـای اجرایـی نظیـر نسبت های اختﻼط و کیفیت اجرا.را فراهﻢ نمایند  .طرح اختﻼط مناسـب و کنتـرل انحـراف از مشخصـات در شـرا طی عـاد ی بسـته بـ ت یـ فی ه ک اجـرا معمـوﻻ در بتن پاشی ده خشک انحراف مع ار ی ٥ و در بتن پاشی ده ٥ تر/٣ مگاپاسکال در نتا یﺞ مقاومت انتظار می رود.  شرایط سطح که با دو شاخص فرم و سفتی بررسی می شود و نوع تسلیح. هرچـه سـفتی سـطح بیش تـر ،باشـد ریزش مصالح حین بتن پاشی بیش تر خواهد بود. در مـورد فـ ،رم بتن پاشـی ده تـر در سـطوح دارای فرورفتگـی و بیرون زدگی بازده و عملکرد مناسب تر ی داشته و در صورت استفاده از الیاف ب ه ،جای مش بـرای مسـلح نمـودن حجﻢ مصالح بسیار تر کﻢ.ی برای پایدارسازی مصرف خواهد شد  کیفیت سطح تمام شده بتن پاشی ده بستگی به نیازهای طرح و طرح اختﻼط و کیفیت اجرا دارد. از نظـر کنتـرل کیفی سطح بتن پاشی ده باید دارای زبری یکنواخت، بدون تخلخﻞ، بدون لکه سـفید قابـﻞ توجـه و شـوره زدگـی باشد. برای داشتن سطح صیقلی می توان ضمن استفاده از ریزدانه بیش تـر و کوچـک تر درﻻیـه آخـر، در انتهـای پاشش با ماله دستی یا برقی سطح را ص اف نمود و یا با استفاده از شابلن، سطحی تقریبا مشابه بتن درجا ایجـاد ،(کرد. برای کنترل کیفی سطح تمام شده، معموﻻ سطوح در چهـار دسـته ضـعیف )متخلخـﻞ(، معمـولی )زبـر یکدست )تقریبا صیقلی شده با ماله دستی برای رفع نواقص موضعی( و صیقلی شده یکنواخت )با فشار بـا مالـه فوﻻ (دی برقی دسته بندی می شوند . در جدول)٣-٥( معیارهای زبری سطح ارائه . شـده اسـت در شـکﻞ)٣-١( ١- Pull- Off -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۵-۳- معیارهای زبری سطح نگهداری موقت نسبت .]/(] مطابق شکل (۱-۳) برای طول مبنای سه متر ن نگهداری دائم شعاع انحنای بیرون‌زدگی پوشش در محل قطعات فولادی مدفون مانند پیچ سنگ در پوشش بتنی نگهداری دائم ۵ میلی‌متر تمام قطعات مدفون فولادی مانند پیچ سنگ باید کاملا بریده یا در پوشش مدفون شوند نگهداری دائم ۲ میلی‌متر شکل ۱-۳- معیار زبری سطح بر مبنای نسبت .1/1 ۴-۱-۳ مراحل تکمیل پوشش و تجربیات بهبود بازده ۱-۴-۱-۳ چالش‌های متداول اجرای بتن‌پاشیده در تونل‌سازی با توجه به سوابق و تجربیات اجرایی موجود در کشورء مشکلات. چالش‌ها و نواقص زیر در صورت اجرای ضعیف ۱ تخلخل خصوصا در سطوح دارای فرورفتگی و بیرون‌زدگی و با وجود موانعی نظیر پروفیل‌های قاب و میلگردهاء ۳- افتادگی در صورت ضخیم و سنگین بودن لایه بتن‌پاشی شده و کافی نبودن چسبندگی با سطح و لایه‌های قبلی, ۳- لایه لایه شدن درصورت کافی نبودن چسبندگی بین لایه‌ها درصورت مناسب نبودن طرح اختلاط با تغییرات شدید در تراکم لایه‌های پاشیده شده با ایحاد فاصله زمانی 9 آلوده یا هوازده شدن سطوح قبلی با استفاده از بتن‌پاشی و از بین رفتن آب‌بندی آن نیز می‌گردد و دوام آن به علت نفوذ آب به داخل بتن و تسریع خوردگی مش‌ها نیز کاهش می‌یابد. از طرف مقابل, در نواحی آبدارء فشار و تراوش آب در بین لایه‌های شاتکریت. به مرور باعث جدایش بیش‌تر لایه‌ها می‌گردد. می‌گردد. ۶- کاهش مقاومت در صورت استفاده بیش از حد از زودگیرکننده‌ها و طرح اختلاط نامناسب. انجام انفجار و حفاری -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۳۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتفال آب و ایجاد لرزش با فاصله زمانی نامناسب از گیرش بتن‌پاشیده و اجرای بتن‌پاشیده در وضعیت و زمان نامناسب و هم‌زمان با رخداد تغییرشکل زیاد زمین. ۷ ترک‌خوردگی در صورت تداوم افزایش تغییرشکل‌های زمین, طرح اختلاط نامناسب و آبرفتگی زیاد بتن‌پاشیده و بتن‌پاشی ممتد در ضخامت زیاد و تغییر شرایط زمین در نواحی خرد شده و گسله: آنواع ترک‌خوردگی‌ها در شکل‌های (۲-۳). (۳-۳) و (۴-۳) نشان داده شده‌اند. ۸- اصلاح و تقویت نواحی و نقاط دارای تغییرشکل زیاد و بیرون‌زدگی و شکستگی و ریزش شاتکریت و اصلاح فضای داخلی اجرای پوشش نهایی و بهره‌برداری تونل. ج- ترک برشی در محل ورود به نواحی خرد شده شکل ۳-۳- حالت‌های ترک خوردگی شاتکریت شامل الف) خمش طولی ناشی از نشست تونل, ب) خمش عرضی ناشی از فشردگی زمین, ج) ترک برشی در محل ورود به نواحی خردشده و د) ترک برشی و شکست بتن در داخل نواحی گسله -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۴-۳- ترک خوردگی شاتکریت تحت اثر ار تعاشات ناشی از انفجار در سنین اولیه ۲-۴-۱-۳ توصیه‌های اجرایی و تجربیات بهبود بازده و کیفیت بتن‌پاشی بر اساس تجربیات تونل‌های انتقال آب در کشور و سایر نقاط جهان. ملاحظات و توصیه‌های زیر را می‌توان بیان نمود: الیاف همراه است و در هر مورد نوع عملکرد و مقدار مصرف بتن پاشیده متفاوت خواهد بود. به عنوان مثال, بتن‌پاشی الیافی به دلیل تطابق بهتر با فرم سطح حفاری مطابق شکل (۵-۳) مقدار مصرف کم‌تری دارد. شکل ۵-۳- مقایسه میزان حجم و کیفیت بتن‌پاشی در حالت استفاده از مش و الیاف ۲- بتن الیافی ترک خوردگی کم‌ترء آب‌بندی بهتر و پایایی بهتری در برابر تفییرشکل زمین دارد. همچنین, سختی بیش‌تر (به دلیل فرم غیرمستوی) و تخلخل کم‌تری به دلیل عدم سایه انداختن مش خواهد داشت. نبود مش باعث کاهش ریزش بتن‌پاشیده هم می‌شود. ۳- روش بتن‌پاشی و زاویه نازل هم در ریزش و هم در کیفیت بتن‌پاشیده موثر است. بهترین روش بتن‌پاشی برای کاهش ریزش, به صورت عمود بر سطح است. برای رفع مشکل سایه‌اندازی بهتر است در مواقعی, زاویه حول محور نازل تغییر نموده و کمی حرکت چرخشی برای بهبود کیفیت به آن اعمال شود. ۳- ریزش بتن‌پاشیده بستگی به زاویه نازلء میزان زودگیرکننده, فاصله نازل تا سطح پاشش, موقعیت محل پاشش در تونل» کیفیت طرح اختلاط. وضعیت میلگردها و مش و سرعت پاشش دارد. ذرات درشت دانه مثلا ۱۴ تا ۱۶ میلی‌متر به بالا و افزایش سرعت پاشش به ۲۰ تا ۳۰ متر بر ثانیه باعث افزایش شدید ریزش می‌شود. بهتر است قطر سنگدانه‌ها از یک سوم ضخامت بتن‌پاشی بیش‌تر نشود. برای چسبندگی بهتر استفاده از سیلیکافوم یا همان -------- صفحهٔ بعد -------- ۱.۴ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقفالآب ژل میکروسیلیس هم متداول است (شکل ۶-۳). ۵- رطوبت محتوای مجموعه سنگدانه‌ها قبل از اختلاط با سیمان. باید کنترل شود. در بتن‌پاشی به روش خشک بهتر است سنگدانه‌ها خشک نبوده و درصد رطوبت آن‌ها در محدوده ۳ تا ۶ درصد تنظیم شود. تنظیم نبودن میزان رطوبت. باعث کیفیت متغیر اجرا و اختلال در تنظیم کار اپراتور بتن پاش می‌گردد. ۶- قبل از بتن‌پاشی باید سطح مورد اجرا را آماده کرد. این سطح نباید خشک. آلوده و آغشته به گردوخاک و با یخ زده باشد. بدین منظور باید سطح مورد نظر با استفاده از جت هوا و آب. تمیز شود. مهم آن است که اولین لایه شاتکریت. به خوبی به سطح بچسید. ۷ افزودنی پلیمری مانند اکریلیک؛ و لاتکس؟ (یا سیمان پلیمری یا ژل میکروسیلیس) باعث افزایش چسبندگی به لایه قبل و انعطاف پذیری بیش‌تر بتن‌پاشیده و کاهش ترک‌خوردگی آن در اثر تغییرشکل زمین و آب‌بندی بهتر آن می‌ گردد. البته. استفاده از میکروسیلیس باید هم‌زمان با کنترل آبرفتگی حین خشک شدن باشد. ۸ در صورت آسیب‌دیدگی و تغییرشکل موضعی شاتکریت با حفظ برنامه پایش. تقویت و اصلاح نواحی بیرون‌زده و متورم شده پوشش بتن‌پاشیده با مش و بولت بر اساس این مراحل صورت می‌پذیرد: - تخریب پوشش تغییرشکل یافته در قسمت‌هایی که وارد ناحیه پوشش نهایی شده. - مش‌گذاری (ترجیحا مش‌های زنجیره‌ای مخصوص کنترل ریزش) و تثبیت آن با بولت. - نصب میل مهار یا راک بولت برای تثبیت زمین در ناحیه ضعیف شده بر اساس الگوی مورد نیاز. - استفاده از بتن‌پاشی نرم محتوی مواد چسباننده پلیمری لاتکس یا اپوکسی برای ترمیم بخش ریزشی. -٩‏ در مواردی که سطح مورد اجرا درزه‌های آبدار مشخصی داشته باشد. باید تمهیداتی را برای زهکشی آب از دورن ۱- 0 ۲- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و نحکیم اولیه ۳/۹( ۵ معمولا تعدادی لوله پلاستیکی در بتن‌پاشیده کار گذاشته می‌شود تا آب از طریق آن‌ها خارج شود. ۰- در حین اجراء فشار آب و هوا بهتر است در حد ثابتی حفظ و در صورت لزوم. رطوبت اضافی همراه با هوا حذف شود. فشار هوا بهتر است درحدود ۳ بار باشد و به ازای هر ۱۵ متر اضافه طولی که بیش از ۳۰ متر اولیه شلنگ باشد. حدود ۰/۷ بار به آن اضافه شود. ۱- در مورد کیفیت آب. استفاده از آب بازیافتی برای بتن‌پاشیده مجاز نمی‌باشد. آب مورد استفاده در شستشوی سطوح قبل از بتن‌پاشی نیز باید عاری از هر گونه مواد شیمیایی مضر و چربی و مواد نفتی باشد. در شرایطی که دمای سطح سنگ کم باشد. لازم است برای تنظیم دمای بتن‌پاشیده از آب گرم استفاده شود. کاهش دمای بتن‌پاشیده از حدود متعارف لازم برای گیرش بتن باعث کاهش کیفیت آن می‌گردد. ۳- بتن‌پاشی باید هر چه زودتر پس از خاتمه عملیات آتشباری و یا حفاری انجام گیرد و البته باید فاصله حداقلی با انفجار بعدی داشته باشد. زمان مجاز تاخیر بستگی به ضخامت بتن‌پاشی. فاصله از محل انفجار بعدی, مقدار خرج انفجاری و الگوی انفجار و شرایط محیطی و طرح اختلاط دارد. در مورد تونل‌هایی که زمان ایستایی طولانی دارند. می‌توان با بتن پاشی. نگهداری دائمی ایجاد نمود. ۳- بتن پاشی باید از نزدیکی جبهه کار آغاز شده و به قسمت عقب ادامه یابد تا به بتن‌پاشی قبلی. متصل شود. اگر مراحل کار به خوبی اجرا شود. می‌توان با فاصله کمی, مثلا ۲ ساعت. سیکل جدید آتشباری را اجرا کرد. در این موارد می‌توان عملیات تکمیلی بتن‌پاشی در قسمت‌های مورد نیاز را در طول مدت چالزنی, انجام داد. ۴ انتخاب نوع دستگاه بتن‌پاشی و تجهیزات آن نظیر ربات. بتن‌سازه تراک حمل بتن پا مصالح خشک. کمپرسور و نازل بر اساس فضا و ظرفیت مورد نیاز پیشرفت کار بسیار مهم است. تجهیزات لازم برای این کار باید به دقت انتخاب و پیش‌بینی لازم برای خرابی دستگاه و توقف کاری خصوصا در زمین‌های سست‌تر در نظر گرفته شود. ۵- بتن‌پاشیده معمولا عمل‌آوری نمی‌شود و فرض می‌شود درتونل با رطوبت معمول حدود ۵۰ درصد و بالاتر این عمل تاحدی حاصل شود. البته در صورت کم بودن رطوبت یا نیاز به کیفیت بالاتر بتن‌پاشیده و یا استفاده از بتن‌پاشیده به عنوان پوشش نهایی» می‌توان از اسپری آب یا ترکیبات عمل‌آورنده نیز بهره جست. ۶- هندسه بتن‌پاشی در نگهداری موقت بستگی مستقیم به شرایط زمین دارد. در زمین‌های سخت ممکن است بتن‌پاشی به تاج تونل محدود شده و در زمین‌های نرم برای کنترل همگرایی و تغییر شکل‌هاء حلقه بتن‌پاشسی بسته اجرا شود. در هر یک از حالات ممکن است ترکیب بتن‌پاشی با سیستم‌های دیگر نظیر بولت در نظر گرفته شود که توالی اجرای آن‌ها باید از پیش تعریف شده باشد. درهر صورت لازم است جزئیات طرح مورد نظر از قبل ۷ برای بهینه‌سازی و پایداری بهتر بتن‌پاشی لازم است پروفیل بتن‌پاشی با شرایط تونل مطابقت داده شود. در شرایط اضافه حفاری لازم نیست تمام فضا با بتن‌پاشی پر شود. در شرایط کسر حفاری, با استفاده از بتن‌پاشیده -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٠١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب پایا می توان بتن پاشی.ده را به عنوان بخشی از پوشش نهایی منظور نمود ٨١- از مسایﻞ مهمی که ضمن اجرا باید مورد توجه قرار گیرد، ایجاد ضخامت ﻻزم بتن پاشی در قسـمت هـای مختلـف سطح مورد اجرا است . برای کنترل این مساله معموﻻ در هر مترمربع میخ های نش انه کار گذاشته می شود. ٩١- مﻼحظات اچ.اس.ای مربوط به بتن پاشی در حین اجرا می را توان به سه بخش :زیر تقسیﻢ نمود  مخاطرات ف یزیکی )پرتاب سنگدانه تا حدود ٥١ ی متر، دید ، آلودگی غبار ذرات کوچک تر ٥ از یم کـرون سـیمان و سیلیس در فضا ی ٠٢ تا ٠٧١ ی متر یپ رامون در بتن پاشی خشک و لیزخوردن روی واریزه خمیر ی(،  مشکﻼت ش یی ایمی )مواد و بخارهای قلیایی سیمان، جراحت و سوختگ ی پوست ی(،  ﻞی مسا مربوط به الکتر ته یسی ساکن)شارژ الکتر ته یسی ساکن در ب نی لولـه ﻻسـت یکی و نـازل فلـز ی در مخلـوط خشک و رطوبت نسب ی تر کﻢ از ٠٥% ایجاد می شود و می تواند موجب انفجار در کی طی مح قابﻞ اشـتعال گـردد. ،از این رو بهتر است از لوله ی ها مه ین رسانا استفاده(گردد، ٠٢- مﻼحظات اچ.اس.ای مربوط به بتن ی پاش پس از اجـرا نیـز شـامﻞ مسـائلی نظیـر عـدم پا یـ ی دار در سـن ین کـﻢ و آلودگ ی آب هستند. عبور از نقاط ریزشی بتن پاشی شده ٤ در ٦ تا ساعت اول، بس ار ی خطرناک است. ممکن اسـت سطح سنگ و ای هر یح سط که تحت بتن ی پاش قرار می گیرد به حد ی خشک و اسفنج ی باشد که بـا مک دن یـ آب بتن پاشی ده موجب کاهش چسبندگ ی و ریزش احتمالی .آن گردد ٣ -٢- قاب گذاری ای سی لت گذار ی قاب ، لتیس، ورق موج دار و پانﻞ مشبک سه بعدی پیش ساخته فلزی، از قطعات صاف یا خﻢ شده مطابق با قـوس تونـﻞ تشکیﻞ شده و هﻢ زمان با پیشرفت مراحﻞ حفاری ، برای نگهداری زمین نصب می گردند . حسب شرایط زمین ممکـن اسـت تکیه گاه نگهدارنده ،قاب یا لتیس به صورت نشیمن ساده در زمین سخت ،تر به صورت ب سته و دارای کـف بنـد قـوس دار یـا افقی در زمین مستعد مﭽاله شوندگی و حتی ،در زمین بسیار سست دارای جزء موقت سخت کننده در داخـﻞ مقطـع تونـﻞ باشند. این روش نگهداری برای ورودی و تقاطع نیـز کـاربرد زیـادی دارد ؛ چراکـه بـر اسـاس هندسـه آن سـاخته و نصـب می گردد . معموﻻ، برای انتقال کامﻞ بار از زمین به قاب، فاصله بین قاب با بتن پاشی یا مصالحی مشـابه بـتن پاشـیده نظیـر بتن با مصالح پیش ریخته ١ پر می شود. تیرمشبک یا لتیس در ر گیـ کـه بـه صـورت خرپـایی از میلگـرد یـا پروفیـﻞ مقطـع کوچک ساخته می شود ، نسبت به قاب فوﻻدی وزن کمتری دارد و لذا حمﻞ و نصـب آن کمـی آسـان تـر اسـت ، لکـن نیـاز بیش تر ی به افزایش سختی با پرکردن قسمت های میانی توسط بتن پاشی .دارند ١- Prepacked Aggregate Concrete -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل سوم - روش‌های نگهداری و نحکیم اولیه ۳/۹( ۱.۷ ۱-۲-۳ انتخاب سطح مقطع بهینه طراحی سطح مقطع قاب و لتیس بر اساس اصول حاکم بر طراحی پوشش تونل و روش‌های تجربی صورت می‌پذیرد. معمولا در تونل‌سازی, تیپ قاب یا لتیس در مرحله طراحی بر آساس انواع شرایط زمین ارائه شده و در اجرا با تشخیص نوع لتیس ثابت در نظر گرفته شده و با تغییر گام یا فواصل آن‌ها نسبت به یکدیگر. تغییر تیپ سامانه نگهداری حاصل می‌گردد. برای بهینه‌سازی این سامانه نگهداری یکی از روش‌ها هم. نصب مهاربند موقت داخل مقطع تا زمان تکمیل بتن‌پاشی و گیرش اولیه آن به منظور استفاده از ظرفیت باربری بتن‌پاشیده می‌باشد. البته این کار ممکن است باعث ایجاد صعوبت در دسترسی در مقاطع کوچک‌تر و وقفه در ادامه عملیات حفاری تونل گردد. با توجه به این که عموما نصب قاب و لیس بلافاصله پس از حفاری انجام می‌پذیرد. در زمین با پتانسیل هم‌گرایی بالا به منظور بهینه‌سازی مقاطع و کاهش بار وارده به سامانه نگهدارنده» می‌توان از قاب با اتصال کشویی به منظور آزادسازی بخشی از تغفییرشکل زمین تا حصول شرایط تعادل مناسب استفاده نمود. ۳-۲-۳ روش‌های تهیه. حمل و نصب پروفیل‌های به کار رفته در قاب‌گذاری معمولا از نوع تیر نظیر آی.پی.ای! و در مقاطع کوچک‌تر سایر پروفیل‌ها مانند ناودانی با مقاومت مشخصه معمولی برای سهولت در خم کردن می‌باشند. استفاده از پروفیل با مقاومت بالا به علت صعوبت خم کاری و جوشکاری متداول نمی‌باشد. در تهیه لتیس‌ها از شبکه میلگردی جوش شده به صورت حداقل سه میلگرد اصلی مستقیم طولی و میلگردهای خم شده عرضی با توپولوژی خرپایی استفاده می‌گردد. این پروفیل‌ها یا میلگردها در کارخانه یا کارگاه با دستگاه مخصوص, خم و برش و جوش داده می‌شوند. متداول معمولا پیجی است که در آن قبلا با عملیات جوشکاری, صفحات اتصال سوراخ شده به دو سر قطعه وصل شده‌اند («شکل ۷-۳). تعداد و اندازه قطعات قاب یا لتیس طوری انتخاب می‌شود که علاوه بر تطبیق با شرایط و مراحل حفاری و فضای کاری داخل تونل, حداقل وزن ممکن را جهت حمل و نصب دارا باشند. ضمن این که تعداد قطعات برای افزایش سرعت نصب و کاهش تعداد اتصالات به حداقل ممکن برسد. محل اتصالات معمولا در نواحی دارای حداقل خمش و برش تعبیه می‌شوند که بیش‌تر در محدوده ساعت ۲ و ۱۰ قرار می‌گیرند. اتصال پیچی نسبت به کشویی معمولا دارای رواداری اجرایی بیش‌تری است. اتصالات کشویی معمولا برای زمینی که حفاری با دفت بیش‌ترصورت گرفته و تغییرات پروفیل ۱- | 5۳۵00 ۲۲۵۸۱۱۵ )1۳۲:( -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۳( راهنمای اجرای نونل‌های انتقالآب کار گاه نیز اتصال پیجی با صفحه انتهایی مناسب‌تر می‌باشد. لکن از لحاظ کیفیت ساخت و عدم استفاده از جوش و نبود نقاط ضعیف درقاب. اتصال کشویی شرایط نسبی بهتری دارد. همچنین. در اتصال کشویی امکان آزادسازی تنش و تغییرشکل فراهم بوده 9 در صورت نیاز قابل اعمال می‌باشد. مقایسه 9 انتخاب نوع مناسب اتصال بستّه به فناوری تولید 9 مسائل فنی و اجرایی ذکر شده و بررسی اقتصادی صورت می‌پذیرد. ۳ و 4 وا قطعات ساخته شده معمولا در بیرون تونل دپو شده و صمن حفاظظت در برابر عوامل جوی. بر اساس نیاز برنامه اجرایی به جبهه حفاری حمل می‌شوند. محل نگهداری قطعات در جبهه حفاری باید طوری باشد که در حین بتن‌پاشی از صفحات موج‌دار به عنوان سیستم نگهداری تونل نیز در توئل‌ها با قطر کم توجیه‌پذیر است که در شکل (۹-۳) نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۹-۳- استفاده از ورق‌های موج‌دار به عنوان سیستم نگهداری تونل ۱-۲-۲-۳ مراحل قاب‌گذاری و نصب لتیس مراحل قاب‌گذاری یا نصب لتیس به صورت زیر می‌باشد: ۱- تعبیه نشیمنگاه موقت قسمت تاج پس ازحفاری آن. در صورت نیاز به ایجاد قاب پیوسته. این نشمین با گوه و تکمیل می‌گردد. این نشیمن در صورت تکیه مستقیم بر زمین می‌تواند با بتن‌پاشی ایجاد گردد. ۲- نصب پروفیل‌های تاج و ثابت کردن آن روی نشیمن و پرکردن پشت قاب برای برقراری اتصال با زمین. ۳- اتصال قاب یا لتیس به قاب یا لتیس قبلی. برای حفظ پایداری جانبی قاب و لئیس معمولا آن‌ها را با اجزای افقی یا مورب به طور متوالی در طول تونل به یکدیگر متصل می‌نمایند. معمولا این کار با اجزای افقی نظیر نبشی یا ناودانی با جوشکاری انجام شده و این پیوستگی با نصب و هم‌پوشانی مش و بتن‌پاشی تکمیل می‌گردد. گاهی برای این کار از قطعات پیش‌ساخته یا آلوار چوبی هم استفاده می‌شود. - نصب مش و بتن‌پاشی و پرکردن فضاهای خالی و ایجاد مکانیزم انتقال بار کامل. در این مرحله نیازی به پرکردن کامل فضای داخلی بین قاب‌ها نمی‌باشد و این بخش بتن‌پاشی با توجه به فاصله قاب‌ها برای انتقال بار این فضا به قاب‌های طرفین آن به کار می‌رود. در شکل (۱۰-۳)» مراحل نصب و تکمیل پوشش نگهدارنده با قاب و بتن‌پاشی نشان داده شده است. شکل ۱۰-۳- مراحل نصب و تکمیل پوشش نگهدارنده با قاب و بتن‌پاشی و تحتانی و پرکردن فضاهای پشت آن‌ها و نصب کف‌بند در صورت لزوم. - تکمیل عملیات با نصب مش و بتن‌پاشی و پرکردن فضاهای خالی و ایجاد مکانیزم انتقال بار کامل. درصورت نیاز تمهیدات لازم برای زهکشی و تخلیه فشار آب ازپشت پوشش با تعبیه سوراخ و لوله‌گذاری انجام می‌شود. - ممکن است درمرحله آغازین به جای نصب مستقیم قاب. ابتدا اجزای افقی رابط بین قاب‌ها به صورت طره‌ای نصب شده و پایداری را تا زمان نصب قاب حفظ نمایند. همچنین در مقطع کوچک‌تر و زمین پایدارتر سامانه -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۳4( راهنمای اجرای نوئل‌های انتفال آب نگهداری به صورت یک مرحله‌ای نصب و اجرا می‌گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و تحکیم اولیه ۳/4 از ْ ۹ جزییات سوراخ زهکش ِ / اد پارچه نفوذپذیر پوشش بتنی شکل ۱۱-۳- تیپ اجرایی تخلیه فشار آب پشت سامانه نگهداری با لوله‌های زهکش داخل بتن‌پاشیده ۳-۲-۳- روش کنترل کیفیت ساخت و نصب مطابق استاندارد ملاحظات و روش‌های کنترل کیفی اجرای قاب و لتیس شامل موارد زیر است: ۱- کنترل کیفی مشخصات فولادها و ادوات اتصال با آزمایش, ۲- کنترل رواداری هندسه خم کاری و یکنواختی آن درطول ساخت قطعات با شابلن (حد متعارف رواداری پیشنهادی ۲ میلی‌متر در هر متر طول)» ۳- کنترل استفاده از روش استاندارد خم کاری و برش و سوراخ کاری‌ها با سرعت و دمای مناسب. ۴- کنترل کیفی جوشکاری برای ساخت خرپای لتیس. صفحات اتصال و وصله‌هاء ۵- آرزیابی روش نگهداری و بررسی میزآأن خوردگی (حد متعارف خوردگی گسترده یک میلی‌متر در کل ضخامت و خوردگی موضعی بر اساس موقعیت آن) ۶ بررسی هندسه قطعات پس از حمل و دپو برای یافتن آسیب‌های احتمالی حین بارگیری, حمل و تخلیه (حد متعارف رواداری پیشنهادی انحراف از پروفیل اولیه ۲ میلی‌متر در هر متر طول) ۷- کنترل رواداری‌های نصب با نقشه‌برداری (حد متعارف رواداری تجاوز به پوشش نهایی تونل ۵ میلی‌متر از قطر)» ۸- کنترل مراحل نصب و زمان مناسب نصب بر اساس مراحل و برنامه حفاری, ٩‏ کنترل کیفی ایجاد تکیه‌گاه‌ها و نشیمن‌گاه‌های موقت و دائم در طی مراحل حفاری, ۰- کنترل اتصال مناسب قطعات با زمین برای انتقال بار و پرشدن فضای پشت قاب‌ها و لتیس‌هاء ۱- کنترل تکمیل اتصالات و نصب پیچ‌ها یا پین‌ها یا جوشکاری, ۳۲۳- کنترل نصب قطعات اتصال قاب‌ها به یکدیگر درطول تونل, ۳- کنترل کیفی بتن‌پاشی بین و پشت قطعات و اطمینان از عدم سایه‌اندازی مفرط خصوصا در روش قاب‌گذاری, ۴۳ کنترل تغییر شکل‌های پس از نصب و بارگیری و پیش‌روی حفاری و هم‌گرایی احتمالی. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ رجات و راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۴-۲-۳- مشکلات و چالش‌های متداول اجرای قاب و لتیس در تونل با توجه به تجربیات موجود. مشکلات. چالش‌هاء مسائل و نواقص زیر در صورت اجرای ضعیف قاب یا مسائل پیش‌بینی نشده و خاص زمین محتمل خواهند بود و لذا باید مورد توجه قرار گیرند: - انتخاب مصالح مناسب و چگونگی پرکردن فضاهای ایجاد شده ناشی از اضافه حفاری زیاد یا ریزش سقف و جداره تونل. مشخصات فنی مصالح و اجرای این کار باید بر اساس دستورکار طراح و با رعایت ملاحظات عملکردی تونل باشد. به عنوان مثال, درتونل‌های تحت فشار پرکننده انعطاف‌پذیر قابل استفاده نمی‌باشد. - زوال و خوردگی قاب‌ها و فولادها و کاهش قابلیت اطمینان مشارکت در باربری آن‌ها در طول زمان, که البته بستگی به میزان رطوبت و سولفات موجود در خاک و اسیدهای کربنیک و سایر مواد خوردنده شیمیایی محیط دارد. و چگونگی پایاسازی و استفاده از ظرفیت قاب برای مشارکت در باربری دراز مدت. - کمانش جانبی و اعوجاج قاب‌ها و لتیس‌ها و اجزای آن‌ها تحت فشار سربار و مچاله‌شوندگی. - کیفیت جوشکاری‌ها و اجرای اتصالات برای تحمل نیروهای متمرکز ناشی از عدم توازن و تقارن نیروها در اجزای قاب در حین اجرا که می‌تواند منجر به شکست آن‌ها شود. - کیفیت نشیمن قاب‌ها و لتیس‌ها و اتصال آن‌ها به زمین خصوصا در حفاری‌های مرحله‌ای و مقاطع عبور از لایه‌های سست و آبدار که می‌تواند باعث افزایش تغییرشکل آن و لغزش احتمالی تحت فشارهای جانبی شود. - مشکلات چگونگی پرکردن پشت قاب‌ها و لتیس‌ها و میلگردها با شات ناشی از مساله سایه انداختن آن‌ها که هم باعث عدم انتقال بار صحیح از زمین به قاب شده و هم با ایجاد فضای متخلخل یا خالی باعث افزایش پتانسیل خوردگی موضعی در نقاط حساس می‌گردد. - مساله ریزش موضعی خاک روی سطح فوقانی قاب یا میلگرد در حین بتن‌پاشی در اثر فشار و ضربه پرتابه‌های در شکل (۱۳-۳) نمونه‌هایی از ریزش موضعی تونل نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نکهداری و نحکیم اولیه م۱۳( ۱۳ شکل ۱۳-۳- ریزش موضعی تونل. تغییرشکل مفرط و آسیب دیدگی سامانه نگهداری و نیاز به تقویت و ترمیم آن - جزییات اجرایی مورد نیاز برای آیجاد امکان استفاده از ظرفیت قاب در باربری نهایی و بار ثانویه و درازمدت و مشکلات ناشی از آن در نصب قاب. - مشکلات ناشی از اجرای قاب یا لتیس و بتن‌پاشی آن در زمین آبدار و لایه‌های دارای تراوایی و نشت و هجوم آب. نیاز برای اجرای پوشش نهایی یا بهره‌برداری از تونل می‌شود. - چگونگی تقویت قاب‌ها و لتیس‌ها در زمین‌های مچاله شونده قبل از تجاوز مقدار هم‌گرایی از حد مجاز و ورود به فضای لازم برای اجرای پوشش نهایی یا بهره‌برداری از تونل و نحوه متوقف کردن آن. - تثبیت و ملاحظات نگهداری از قاب و لتیس در برابر شوک و ارتعاشات ناشی از انفجار در جبهه حفاری. ۵-۲-۳ توصیه‌های اجرایی و تجربیات بهبود بازده و کیفیت ۱- با توجه به شکل پیش‌ساخته قاب و لتیس از یک طرف و احتمال اضافه حفاری یا ریزش موضعی از طرف دیگر در زمین‌های سست. لازم است اطمینان کافی از اتصال آن با زمین برای انتقال بار در نقاط متعدد حاصل گردد. برای این کار در فضاهای محدود از بتن‌پاشی یا قطعات پروفیل یا الوار و در فضاهای خالی بیش‌تر از بتن پیش ریخته با استفاده از کیسه‌هایی مملو از سنگدانه سبک از جنس کنف با پلاستیک که در اثر بتن‌پاشی پاره نشوند -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۳۹4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب و نهایتا با تزریق پر شوند. استفاده می‌شود (برای تونل‌های تحت فشار استفاده از این روش‌ها مجاز نمی‌باشد و فضاهای خالی باید با تزریق بتن درجای خودتراکم پر شوند). در زمین نرمء قاب‌گذاری مستقیم به زمین متصل می‌باشد و در زمین سست شونده در اثر هوازدگی. می‌توان یک بتن‌پاشی اولیه در حد ۲ تا ۵ سانتی‌متر برای جلوگیری از هوازدگی انجام داده و سپس قاب یا لتیس را نصب نمود. برای افزایش ظرفیت باربری در نواحی سست و پرفشار باید فاصله تکیه‌گاه‌های جانبی اتصالی بین قاب‌ها کاهش یابد یا تعداد و مقطع آن‌ها افزایش (۳-۱۳) استفاده نمود. این کار با نصب شابلن اولیه و اتصال پروفیل طولی روی آن و سپس قراردادن آن‌ها روی زمین و ادامه حفاری با پیش راندن این پروفیل‌ها انجام می‌پذیرد. شکل ۱۳-۳- نصب پروفیل درطول تونل برای کمک به سامانه نگهداری قاب در محل مستعد ریزش ۳ برای جلوگیری از بیرون‌زدگی در دیواره می‌توان قسمت مربوطه را در بتن یا شات مدفون نمود. همچنین می‌توان از کف بند در قاب استفاده نموده و پایداری کلی در برابر تغییر شکل‌های مفرط ناشی از هم‌گرایی و مچاله‌شوندگی را متعادل نمود. برای جلوگیری از کمانش زودرس, معمولا کف‌بندها به صورت قوسی ساخته و نصب می‌شوند. به عنوان نمونه. نصب کف‌بند قاب برای نواحی مستعد مچاله‌شوندگی و همگرایی زیاد در حفاری یک مرحله‌ای در تونل انتقال آب سبزکوه در شکل (۱۳-۳) نشان داده شده است. شکل ۱۴-۳- نصب کف‌بند قاب برای نواحی مستعد مچاله‌شوندگی و هم‌گرایی زیاد در تونل انتقال آب سبزکوه -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم - روش‌های نگهداری و نحکیم اولیه ۳( ۵ ۴- برای کاهش مشکلات ناشی از تراوش کنترل نشده آب 9 هجوم آن هنگام نصب قاب 9 بتن پاشی می‌توان مطابق شکل از زهکشی با حفاری و نصب لوله قبل از حفاری ناحیه آبدار در سینه‌کار استفاده نمود. در تثبیت و پیش نگهداری به روش فورپولینگ. زهکشی به طور خودکار رخ می‌دهد (شکل ۱۵-۲). شکل ۱۵-۳- زهکشی پیش از حفاری برای کاهش هجوم و تراوش آب حین حفاری و نصب سیستم نگهداری ۵- برای کنترل تغییرشکل و بار زیاد پس از نصب قاب می‌توان با نصب مهار موقت برای جلوگیری از تغییرشکل و ریزش. از بولت و پیچ سنگ برای پایدارسازی زمین استفاده نمود. همچنین ممکن است مهار موقت تا اجرای بتن‌پاشی و گیرش آن در محل باقی بماند. برای تعویض یا تعمیر قاب آسیب‌دیده یا تغفییرشکل یافته هم می‌توان با نصب مهار موقت یا بولت فضای ایمن را برای انجام عملیات اجرایی فراهم نمود. ۶ در صورت نیاز به استفاده از ظرفیت سامانه نگهداری در پوشش نهایی لازم است زائده برشی کافی روی سطوح قاب برای پیوستگی کافی با بتن‌پاشیده تعبیه گردد. در این صورت قاب و بتن‌پاشیده پایا به صورت مقطع مرکب عمل کرده و سختی و مقاومت بیش‌تری تامین خواهند نمود. معمولا زائده برشی روی سطح جان تیرآأهن نصب می‌شوند تا باعث ایجاد مشکلات نصب و افزایش حفاری مورد نیاز نگردند. در صورت نیاز روی سطح بال تیرأهن از میلگردهای قطر کوچک یا تسمه کوتاه برای این کار می‌توان استفاده نمود. این کار نسبت به بتن‌پاشی تنها پروفیل مناسبی برای اجرای پوشش نهایی و کنترل حجم بتن آن ایجاد می‌نماید. استفاده از این سامانه برای امتداد ورودی و خروجی به بیرون و احداث گالری‌های حفاظتی نیز به شکل مقطع مرکب هم امکان‌پذیر است. ۷ برای پایاسازی قاب و لتیس می‌توان از مواد بازدارنده مهاجر خوردگی استفاده نمود؛ که البته امکان استفاده از امکان خش‌دار شدن حین حمل و نصب چندان مطمئن نمی‌باشد. ۸- در روش قاب و لتیس‌گذاری, پرکردن نواحی دارای ریزش یا اضافه حفاری زیاد با الوار یا کیسه سنگدانه با قاب می‌باشد که معمولا به صورت آرایش خرپایی سه بعدی تکمیل می‌شوند و سپس فضای بین آن‌ها با مش و شاتکریت یا شاتکریت الیافی برای انتقال بار تکمیل می‌شود. این فضا هنگام اجرای پوشش نهایی با بتن -------- صفحهٔ بعد -------- ٦١١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب می پر شود . ٩- روش مناسب دیگر برای مقاطع دارای اضافه حفاری و مقاطع ریزشی، استفاده از پانﻞ سـاندویﭽی بـا فـوم میـانی بوده که بین قاب ها نصب گردیده و سمت داخﻞ آن بتن پاشی شده و سپس فضای پشت آن با فوم بـتن تزریـق و پر می شود )شکﻞ ٣-٦١(. شکل ٣-٦١- استفاده از پانل ساندویﭽی مخصوص بافته شده با فوم میانی به عنوان سامانه نگهداری و قالﺐ درجا ٠١- این روش، برای اجرای پورتال تونﻞ ها نیز بسیار مناسب است و در آن دو سمت پانﻞ با شات انـدود می شـود . ایـن سیستﻢ با توجه به استفاده از پانﻞ های پایا و ضدخوردگی قابلیت استفاده به عنوان بخشی از پوشش نهایی را نیـز دارد. همﭽنین انعطاف پذیری سیسـتﻢ سـه بعـدی آن، امکـان تطـا بق بـا تﻐییـر شـکﻞ ها ی زمـین حـین گیـرش شاتکریت را نیز فراهﻢ می آورد. ﻻیه فوم میانی این پوشـش نیـز می توانـد بـه عنـوان یـک غشـای زهکـش بـرای جمع آوری آب.های نفوذی به کار گرفته شود ١١- مشکﻞ سایه انداختن و تخلخﻞ و ایجاد فضاهای خالی پشت قاب ها و میلگردها در بتن پاشی خشک نسبت بـه تـر حادتر است. برای کاهش این مشکﻞ روش ی ها متداول عبارتند از تنظیﻢ فاصله و جهت نـازل بتن پاشـی ، اسـتفاده از باﻻبر برای بتن پاشی این فضاها، اصﻼح دستی و پرکردن دستی حین بتن پاشی توسط پرسنﻞ اجرایی، پرکـردن با شاتکریت از پایین به باﻻ برای پرشدن این فضاها به ص ورت ثقلـی، پرکـردن فضـاها حـین تزریـق تحکیمـی یـا تماسی، استفاده از میلگرد با قطر پایین تر وسنگدانه های ریزتر و حاوی فیلر کافی برای بتن پاشی ، عـدم اسـتفاده از تیرآهن بال پهن و تنظیﻢ سرعت پاشش نازل برای جلوگیری از ریزش خاک هنگا م بتن پاشی یـا بتن پاشـی اولیـه برای پوشش سطح و پیش گیری از ریزش خاک حین پرکردن فضا با بتن پاشی. ٣-٣ - لیم مهار و پ چی سنگ گذاری ﻞیم مهار و پ یچ سنگ به منظور تسلیح و پایدارسازی توده خاک و گوه سنگی به صورت موضعی یا سیستماتیک یـا در ترکیب با دیگر سامانه های نگهداری ب ه کار می روند. پیچ سنگ د ر سه نوع زیر مورد استفاده قرار می:گیرد ١- مکانیکی، که درآن پیچ سنگ در ناحیه انتها بﻼفاصـله گیـردار شـده و رد طـول خـود بـ ه عنـوان زهکـش عمـﻞ می نماید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و تحکیم اولیه ۳/4( ۷ ۲ تزریقی» که در آن تزریق با رزین پلی استر یا دوغاب پایه سیمانی بدون انقباض انجام می‌شود و البته در مناطق با هد آب بالا به دلیل شسته شدن دوغاب قبل از گیرش نهایی. مشکلات اجرایی دارد. با توجه به امکان استفاده از مواد بازدارنده خوردگی در دوغاب یا رزین امکان افزایش عمر مفید و استفاده در باربری دراز مدت را دارد. ۳- اصطکاکی, که در دو نوع تیوب شیاردار و منبسط شونده استفاده می‌شود و به دلیل اثر بیش‌تر خوردگی در رفتار آن دارای عمر مفید کمتری نسبت به دو نوع بالا است. ۴- انواع خاص پیچ سنگ و میل مهار هم در تونل‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرند که شامل پیچ سنگ مکانیکی تزریقی کامل و خودحفر و کابلی پس‌کشیده دارای ظرفیت باربری بالایی بوده و برای نواحی با تنش بالا که معیار مقاومت تعیین کننده است مناسب‌ترند. مهار دارای قابلیت پس کشیدگی که البته در مقاطع بزرگتر قابل اجرا می‌باشد. باید دارای پیش‌بینی حفاظتی خوردگی به صورت پوشش تک یا دو لایه یا مواد تزریقی محتوی بازدارنده خوردگی باشد تا دچار گسیختگی ناگهانی نگردد. محاسبه میل مهار در مرحله طراحی و بر اساس مدل‌های عددی یا تحلیلی - تجربی انجام می‌پذیرد. اما در مرحله اجرا ملاحظات اصلی در انتخاب میل مهار مناسب عبارتند از: ۱ توجه به ویژگی‌های ظرفیت شامل مقاومت و شکل‌پذیری. ۲ محدویت‌ها و شرایط اجرایی: - از مسائل مهم در انتخاب نوع مهارء زمان مورد نیاز برای پایدارسازی است. در زمان‌های کوتاه امکان استفاده از روش‌های تزریقی خصوصا با سیمان کمی کم‌تر می‌شود. از طرفی برای استفاده از رزین‌های زودگیر باید از نیروهای مجرب استفاده نمود تا بتوانند در زمان مناسب عملیات نصب مهار را با کیفیت مناسب تکمیل کنند. - وضعیت محل اتصال مهار به سنگ و ابعاد صفحه اتصال نیز در رفتار آن تاثیر می‌گذارد. در مهارهای مکانیکی بودن صفحه باعث کاهش قابل توجه نیروی قابل تحمل آن می‌شود. ۳ هزینه تهیه و اجرا و نگهداری: از معیارهای انتخاب مهارء هزینه تهیه و اجرای آن است. امکان استفاده از مهار برای باربری دراز مدت هم بسیار حائز اهمیت است. در جدول (۶-۳) نمونه مقایسه‌ای از نسبت هزینه‌های انواع مهار ارائه گردیده است. البته این هزینه‌ها در شرایط و زمان‌های مختلف تغییر می‌کند و لازم است برای هر پروژه استعلام و برآورد گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۳( راهنمای اجرای نونل‌های انتفالآب جدول ۶-۳- نمونه مقایسه‌ای از نسبت هزینه‌های انواع مهار با صفحه واشر ابتدایی ۱-۲-۳-۳ روش‌های نصب روش‌های نصب مهارها به صورت زیر می‌باشند: ۱- روش دستی: حفاری با دریل, نصب مهار به روش دستی در مهار مکانیکی و تزریق دوغاب سیمان با دستگاه پس از نصب مهار در مهار تزریقی و اصطکاکی یا نصب کپسول رزین به روش دستی و سپس جا زدن و نصب مهار. ۲- روش مکانیزه: حفاری و نصب کامل مهار با دستگاه مهارزن خشاب‌دار که بسیار ایمن و سریع است. ولی نیاز به فضای کافی برای کار ماشین دارد. ۳ حفاری و نصب هم‌زمان برای میل مهارهای خودحفر که در آن میل مهار نقش مته حفاری را هم ایفا می‌نماید و کار در یک مرحله انجام می‌پذیرد. البته این نوع مهار معمولا گران‌تر است و در شرایطی که زمان‌بندی اجرا از نظر ایمنی و سرعت کار مهم باشد پا تعداد مهار مورد نیاز زیاد نباشد. توجیه بیش‌تری خواهد داشت. ۲-۲-۳-۳ ملاحظات حفاری و نصب - قطر حفاری: قطر حفاری در انواع مختلف میل مهار تا حدی متفاوت است و بستگی به فناوری آن دارد. در مهار درنظر گرفته می‌شود. در جدول (۷-۳) قطرهای حفاری پیشنهادی برای مهارهای تزریقی با دوغاب پایه سیمانی نیز ارائه شده است. همجنین نمونه طرح اختل(اط دوغاب ترریق پایه سیمانی نشان داده شده است. جدول ۷-۳- قطرهای حفاری پیشنهادی برای مهارهای تزریقی با دوغاب پایه سیمانی (برحسب میلی‌متر) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- روش ی ها نگهدار ی و تﺤک ﻢی هی اول ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٩١١  طول میل مهار: طول میﻞ مهار به صورت تجربی معادل نصف قطر تونﻞ یـا حـداقﻞ یـک متـر بیش تـر از عمـق ناحیه پﻼستیک در نظر گرفته می شود . جزئیات شبکه میﻞ مهـار بـر اسـاس مـدل هـای محاسـباتی در مرحلـه طراحی تعیین می گردد . حداقﻞ طول بولت برای پایدارسازی بلوک ها برابر حاصﻞ ضرب نصف دهانه در سه برابـر عرض بلوک ناپایدار و فاصله بولت ها حداقﻞ نصف طول بولت یا یک و نیﻢ برابر عرض بلوک ناپایدار و در صـورت استفاده در سامانه مش و بتن پاشی حداکﺜر دو متر توصیه می شود .  صفﺤه انتهایی: ضخامت صفحات انتهایی بهتر است طوری باشد که با توجه به عمو د نبـودن احتمـالی راسـتای مهار به سطح، قابلیت شکﻞ پذیری کافی در آن برای ایجاد سطح تماس بیش تر فراهﻢ گـردد. ابعـاد صـفحه نیـز باید طوری باشد که باعث تمرکز تنش و خردشدگی موضعی سنگ نگردد. همﭽنین در مهـار پـس کشـیده ﻻزم است گیرداری و تکیه گاه کامﻞ در سرمهار برای انتقال بار فراهﻢ شود. درصورت اس ت فاده ازمـش بایـد تمهیـدات .ﻻزم برای اتصال آن به صفحه سرمهار درنظرگرفته شود  امتداد میل مهار: انتخاب زاویه میﻞ مهار با توجه به شرایط زمین و طرح اولیه و درزه نگاری سطحی حین اجـرا صورت می پذیرد . دقت شود که سطح حفاری واقعی ممکن است با سـطح پـیش بینـی شـده در طـرح متفـاوت .باشد توصیه می شود که کنترل امتداد صحیح میـﻞ مهارهـا بـر اسـاس درزه ،نگـاری و شـرایط واقعـی حفـاری .باکمک مهندس مکانیک سنگ یا زمین شناس انجام شود  وصله مهار: برای مهار با طول بلند ﻻزم است وصله مکانیکی مناسب در فواصﻞ ﻻزم تعبیه شود. در پـیش بینـی قطر حفاری باید قطر وصله نیز در .نظر گرفته شود. مقاومت وصله نباید کمتر از مقاومت کششی مهار باشد  تﺰریق: دوغاب پایه سیمانی تزریق مهارها باید دارای روانی کافی بوده و بدون انقبـاض و زودگیـر باشـد، لـذا بـرای حصول این خواص از افزودنی های مناسب استفاده می شود. نمونه طرح اختﻼط این نوع دوغـاب در جـدول)٣ -٨( ارائه شده است. افزودن پلیمرهای چسباننده و افزاینده پیوستگی بین میﻞ مهار و دوغاب و دوغاب و زمـین سـخت نظیر اپوکسی در مواردی که مهار با رفتار اصطکاکی در ک ﻞ طول کار می کند ، هﻢ متداول می باشد . جدول ٣-٨ - نمونه طرح اختﻼط دوغاب تﺰریق پایه سیمانی ماده مقدار در واحد سیمان ١ ماسه ١ آب ٣/٠ افزودنی روان کننده ٧٠٠/٠ افزودنی انبساطی ٥١٠٠٠/٠ تا ٧٠٠٠/٠ )تا ٥١ (درصد انبساط دوغاب پایه سیمانی عموما زمان گیرش طوﻻنی تری نسبت به رزین پلی استر دارند. در مقابﻞ دوغاب رزینی به تﻐییـرات دمایی حساس ترند و معموﻻ با افزایش دما سرعت گیرش آن ها به شدت افزایش می.یابد برای مهارهایی که کارکرد بلند مدت دارند، باید در دوغاب تزریقـی از روش هـا ی حفاظـت در برابـر خـوردگی نظیـر مـواد -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۳۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتفال آب است در حین نصب دچار خراش و آسیب شوند می‌باشند. این مواد معمولا به میزان ۱ تا ۲ کیلوگرم بر مترمکعب در دوغاب تزریق مصرف می‌شوند. نوع پوششی این مواد هم می‌تواند مانند رنگ اپوکسی روی سطح میل مهار اسپری شود. مهارهای تزریقی پس کشیده مطابق شکل (۱۷-۳) ممکن است به صورت ترکیبی هم استفاده شوند که در مجموع شکل ۱۷-۳- انواع حالت‌های تزربق مهارهای پس‌کشیده و عادی ۳-۳-۳- آزمایش‌های کشش و کنترل کیفیت ۱-۳-۳-۳- آزمایش‌های کنترل کیفی و کشش کنترل کیفی مهارها در دو شکل آزمایش کشش یا بیرون کشیدگی و آزمایش مصالح مصرفی انجام می‌شود. آزمایش بیرون کشیدن رفتار کلی مهار را نشان می‌دهد و از اهمیت زیادی برخوردار بوده و معمولا به تعداد زیادی انجام می‌شود. همان‌طور که در شکل مشاهده می‌شود مودهای گسیختگی مختلفی ممکن است برای مهار رخ دهد که عبارتند از: رزین به سنگ و مهار است و مناسب‌ترین مود ظرفیتی مهار محسوب می‌شود. ۳- لغزش مهار و دوغاب از داخل سنگ. که نشان دهنده کافی نبودن چسبندگی مهار و دوغاب یا رزین با سنگ ۱- ۵1۲1-۸1۵۲۵1۱ ۵ ۲۵۳۲۵۹۱۵۱ 7۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و نحکیم اولیه ۳.۴/۹( ۱۳ ۴ شکست برشی سنگ و مهار و دوغاب. که نشان دهنده کافی نبودن مقاومت برشی سنگ برای تامین باربری ۵- شکست برشی دوغاب. که نشان دهنده کافی نبودن مقاومت برشی دوغاب یا رزین برای تامین باربری مورد نیاز مهار است و مناسب تلقی نمی‌شود. حالت‌های گسیختگی محتمل مهار در سنگ در شکل (۱۸-۳) نشان داده شده است. شکست برشی دوغاب شکست برشی سنگ و لغزش مهار و دوغاب از لغزش مهار از داخل گسیختگی فولاد مهار ۳ دوغاب داخل سنکگک دوغاب میل مهار تست بیرون کشیدن مهار در انواع مختلف نتایج متفاوتی دارد. روش‌های استاندارد این تست نیرز در آزمایشگاه و سایت کمی متفاوت است (7 ۳۲153 و [3586085ا و ۸۹51۱/1-14435). در شرایطی که مقاومت نهایی مدنظر نباشد. رسیدن مقاومت به حد جاری شدن میلگرد هم می‌تواند مورد قبول واقع شود. کسب حدود ۳۵ تا ۳۳ درصد بار بیش‌تر از ظرفیت به عنوان معیار پذیرش بر اساس برخی استانداردها قابل قبول خواهد بود. کنترل کیفی مصالح رزین و دوغاب و مهار و سایر یراق آلات نیز جزئی ازبرنامه کنترل کیفی می‌باشد. از این میان دوغابی که درکارگاه ساخته می‌شود نیاز به ۲-۳-۳-۳ پایش رفتار مهار با توجه به این که مهار و پیچ سنگ به تدریج و در اثر تغییرشکل زمین بار گرفته و ممکن است برخی از آن‌ها به ظرفیت نهایی و گسیختگی برسند. لازم است میزان بار داخل آن‌ها درطول زمان تحت پایش قرارگیرد. برای این منظور معمولا از تعدادی مهار ابزاربندی شده مجهز به بارسنج یا کرنش‌سنج استفاده می‌شود. سلول بارسنج یا کرنش‌سنج می‌تواند قبل از نصب مهار در داخل آن تعبیه و سپس اجرا شود. بسته به شرایط زمین و مکانیزم تغییرشکل در نواحی حساس. ممکن تا یک درصد میل مهارها هم تحت پایش قرار گیرند. حسگر پایش رفتار مهار می‌تواند به سامانه بیسیم -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ ۳۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ارسال اطلاعات مجهز شده و از راه دور کنترل شود. از اطلاعات به‌دست آمده از پایش سامانه مهار برای اصلاح سامانه نگهداری, اضافه نمودن مهار و تحکیم مجدد و یا ترخیص تنش در مهارها و آزادسازی تغییر مکان استفاده می‌گردد. ۳-۳-۳ مشکلات و چالش‌های متداول اجرای پیچ سنگ و میل مهار در تونل با توجه به تجربیات موجود. مشکلات. چالش‌هاء مسائل و نواقص زیر در صورت اجرای ضعیف پیچ سنگ و میل مهار یا مسائل پیش‌بینی نشده و خاص زمین محتمل خواهند بود: ۱- نصب مهار تزریقی در زمین‌های آب‌دار با گرادیان قابل توجه. به دلیل شسته شدن یا رقیق شدن دوغاب تزریقی می‌تواند با افت کیفیت و ظرفیت باربری قابل توجهی مواجه شود. همچنین مطابق شکل (۱۹-۳)» در این شرایط پرسنل نصب هم می‌شود. معمولا در این شرایط سعی می‌شود از سیستم مهار مکانیکی و نگهدارنده متناظر با آن استفاده شود. درصورتی که با حفر برخی چال‌ها امکان زهکشی یا انحراف آب یا کاهش شدت تراوش وجود داشته باشد. می‌توان از سیستم توام چال‌های زهکش و چال‌های نصب میل مهار استفاده نمود. شکل ۱۹-۳- هجوم و نشت آب هنگام حفاری برای نصب مهار و پیچ سنگ ۲۳- در زمین متورم شونده و دارای استعداد مچاله‌شوندگی لازم است وضعیت مهار از نظر جاری‌شدن و گسیختگی که آزادسازی به موقع تنش از مهار یا تقویت ناحیه انجام نشود. شرایط ناپایداری و ریزش ناگهانی محتمل ۳ تشخیص مهارهای ناکارآمد با توجه به شکل‌های (۲۰-۳) و (۲۱-۳) یکی از چالش‌های مهم کار با پیچ سنگ و میل مهار است. مهارهای ناکارأمد ممکن است به دلیل طول ناکافی, در داخل ناحیه پلاستیک قرارگیرند و نتوانند به پایداری آن کمک نمایند. همجنین مهارهایی که در زمین‌های سخت. در امتداد مناسب برای مهارهایی که در طول نصب حود وارد حفره‌هاً یا عدسی‌های بسیار ضعیف شوند از جمله سایر موارد مهارهای -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و نحکیم اولیه ۳۹( ۳۳ ا10۵و0 4 ۲۵۱۵ ۴ خوردگی میل مهارها و ادوات آن‌ها یکی از چالش‌های مهم در این سیستم نگهداری محسوب می‌شود (شکل ۳- ۲۲( وجود آب و مواد اسیدی 0 خورنده 0 گازرهای شیمیایی 2 بالا بودن دما بات تشدید خوردگی میل مهارها ۳ پیچ سنگ‌ها در میان مدت و دراز مدت شده و ممکن است بارهای قابل توجهی را به پوشش تونل در صورت اجرا شدن وارد نماید. در صورث اجرا نشدن پوشش نهایی هم این مساله می‌تواند به فروریزش موضعی منته شود. ۳ 1 1 و مارم رورم مج مرن بم رمرم زرم ۸7 کیجم کی ترایز رن مها - ۳ مور هنسگ ون موی در تک فا هی سا ی مد 0 بستد هرید شاه تام تس ریسفت شکل ۲۲-۳- اثرات خوردگی بر کابل مهار و پیچ سنگ و ادوات آن در تونل ۵-۳-۳- توصیه‌های اجرایی و تجربیات بهبود بازده و کیفیت ۱ علاوه بر نصب سیستماتیک پیچ سنگ برای جلوگیری از ریزش موضعی سنگ و پایدارسازی بهتر. لازم است ۲- در زمین آب‌دار باید دقت شود که حفاری مهار تزریقی به عنوان مسیر زهکشی عمل نکند. چرا که باعث شسته -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۳/۹4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب قابل توجه مثلا بین ۵ تا ۱۵ بار انجام می‌شود. همچنین می‌توان از مهار خودحفر و مهار مایل برای تثبیت نواحی پرآب استفاده نمود. روش دیگر برای کنترل آب نصب ورق هدایت کننده آب با میل مهار به سقف است که فضای ایمن‌تری برای ادامه کار فراهم آورد. این ورق‌ها معمولا به شکل ایزودرین مورد استفاده قرار می‌گیرند که به دو حالت مدفون در شات یا با نصب مش روی آن و حالت نمایان با نصب مستقیم روی شات یا سنگ اجرا می‌شوند. ۳ استفاده از میل مهار تزریقی در سنگ لایه لایه بهتر است همراه با تزریق دوغاب با فشار مناسب برای پرکردن درزه ها همراه باشد تا با توزیع تنش مناسب‌تر بار کم‌تری به میل مهار وارد شود. این کار باعث تحکیم لایه‌های عملیات تحکیم باعث شکست هیدرولیکی یا گسیختگی گوه‌های سنگی نشود (شکل ۲۳-۳). شکل ۲۳-۳- استفاده از میل مهار تزریقی در سنگ‌های درزه‌دار برای تقویت نوده سنگ در محدوده مهار بتن‌پاشی و تکمیل عملیات هم وجود خواهد داشت (شکل ۲۴-۳). شکل ۲۴-۳ استفاده از مش فولادی با پلیمری برای جلوگیری از ریزش قطعات و سقوط گوه سنگ همراه با میل مهار یا پیج سنگ ۵- برای ایجاد فضای ایمن اجرای سیستم نگهدارنده قاب یا لتیس می‌توان با استفاده از پیچ سنگ و مهار موقت ۶ برای جلوگیری از خوردگی و افزایش دوام میل مهارها می‌توان از روش‌های مختلف نظیر استفاده از فولادهای ضدخوردگی. پوشش‌های رنگ اپوکسی یا سایر پوشش‌های حفاظتی پلیمری نظیر پلی پروپیلن و مواد بازدارنده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و تحکیم اولیه ۳ ۳۵ ۷ پایش تغییرشکل کلی و اندازه‌گیری هم‌گرایی در تونل پا پایش نیروهای داخلی میل مهارهاء دو روش متداول برای بررسی وضعیت میل مهارهای موجود جاری شده یا در حال گسیختگی برای جایگزینی به موقع با اضافه نمودن میل مهار می‌باشد. برای انتخاب مناسب‌ترین وضعیت اجرای میل مهارهای اضافی و تقویتی لازم است وضعیت موجود میل مهارها شامل مختصات. نوع, طول و امتداد به طور کامل ثبت شده باشد. ۸- برای شناسایی بهتر وضعیت درزه‌ها و گوه‌های سنگی که با سیستم پیچ سنگ یا میل مهار تثبیت می‌شوند. بهتر است پس از حفاری چال و قبل از نصب میل مهار با حرکت دوربین چشم ماری در داخل آن اطلاعات کامل وضعیت لایه‌های قطع شده فیلم‌برداری و برداشت و مورد تحلیل و بررسی قرارگیرد. از این اطلاعات برای بهینه سازی تعداد میل مهار در طرح نصب سیستماتیک هم استفاده می‌شود. گیرش دوغاب قبل از انفجار ایجاد شود. به طورکلی اثرات آنفجار روی میل مهار و پیچ سنگ بلندترء کم‌تر از مهار کوتاه است. درصورتی که سیستم نگهداری صرفا بر اساس میل مهار تزریقی باشد. باید ملاحظات لازم برای ۱ برای اطمینان از ایجاد ضخامت یکنواخت دوغاب در اطراف مهار و قرارگرفتن مهار در محور مرکزی چال, لازم است از تعداد فاصله دهنده‌های کافی در طول میل مهار استفاده شود. معمولا برای تامین پوشش مناسب حفاظت در برابر خوردگی حداکثر فاصله ۱/۵ متر و در سایر شرایط حداکثر تا ۳ متر توصیه می‌شود. ۴-۳- روش‌های تزریق. انجماد. فورپولینگ و پیش تحکیم برای نگهداری و پیشگیری از نفوذ آب ۱-۴-۳- روش‌های تزریق ۱-۱-۴-۳ معرفی و انتخاب تجهیزات تزریق در تونل‌سازی با اهداف بهسازی, پایدارسازی و تحکیم و آب‌بندی و به روش‌های زیر مورد استفاده قرار می گیرد: ۱ تزریق شکافتی تحت فشار بالا که باعث شکست ساختار مصالح موجود و ورود دوغاب و ایجاد عدسی‌های دوغاب در توده خاک می‌شود و برای تثبیت در زمین‌های نرم کاربرد دارد. ۲ تزریق تراکمی یا تحکیمی که با فشار بالا در محیط. ایجاد تغییرشکل و تراکم می‌کند و در زمین نرم کاربرد دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٢١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ٣- تزریق نفوذی که با فشار متوسط دوغاب را وارد حفره های موجود می نماید که برای زمین دارای خلﻞ و فرج زیـاد استفاده می شود. ٤- جت گروتینگ ١ که با فشار باﻻ تقریبا مصالح را با دوغاب مخلوط و جایگزین می نماید و در زمین نرم بـرای ایجـاد یک ناحیه سخت، باربر و مقاوم استفاده می شود. ٥- تزریق درزه ها که در سنگ ها ی درزه دار برای پرکـردن آن هـا اسـت فاده می شـود و ممکـن اسـت بسـته بـه نـوع و بازشدگی درزه ها با نرخ های مختلف و سیمان .ها با نرمی مختلـف و فشـار متفـاوت در چنـد مرحلـه انجـام شـود محدوده موثر بودن انواع روش تزر قی به اندازه ری زدانه ها بستگی دارد کـه بـه صـورت تجربـی بـ ه دسـت مـی آیـد )شکﻞ ٣-٥٢( . ٦ - تزریق ترک ها و پرکردن آن ها معموﻻ با مواد شیمیایی انجام می شود که در تونﻞ های انتقـال آب بایـد در انتخـاب .مواد شیمیایی مﻼحظات زیست محیطی به دقت رعایت شود شکل ٣-٥٢- مﺤدوده موﺛر بودن انواع روش تﺰریق برحسﺐ اندازه ریﺰدانه ٧- نوع مصالح تزریق در تونﻞ سازی :به طور کلی شامﻞ موارد زیر است  ) مواد پایه سیمانی، بنتونیـت ٢ ٥ تـا ) درصـد سـیمان(، خاکسـتر بـادی و ژل میکروسـیلیس ٥ تـا ٠١ درصـد سیمان( با افزودنی های زودگیرکننده، سیال کننده، فوق روان کننده و اصﻼح کننده لزجـت دوغـاب بـا سـیمان دارای سطح مخصوص ٢ تا ٠٠٠٢ متر مربع در .کیلوگرم بسته به نفوذپذیری زمین  مو اد شیمیایی از ،قبیﻞ پلی اورتان، سدیﻢ سیلیکات، پلیمر اکریلیک یا آکریﻼمیـدها، فنوپﻼسـت و آمینوپﻼسـت اپوکسی، قیری و سایر فوم ها. در تزریق های شیمیایی معموﻻ به دو مخزن ذخیره و یک مخـزن اخـتﻼط متصـﻞ 1-Jet grouting ٢- Blaine ٠٠٢ ٠٠١ ٠٤ ٠١ ٤ ٢/١ ١ اندازه الک تزریق شیمیایی تزریق تراکمی تزریق شکافتی جت گروتینگ تزریق سیمان ٠٠١ ٠٨ % درصد عبوری ٠٦ ٠٤ ٠٢ ٠ ٠٠٠/٠٠ ٠٠٠/٠١ ٠٠٠/١ ٠٠١/٠ ٠١٠/٠ ١٠٠/٠ ) mm( اندازه الک -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل سوم - روش‌های نگهداری و نحکیم اولیه م۳( ۱۳۷ به پمپ نیاز است. بسیاری از این مواد دو جزئی هستند که باید در فاصله زمانی کمی قبل از تزریق با رعایت ملاحظات آزمایش شده (تولید کننده) مخلوط شوند. - مخلوط کننده یا میکسر با انواع دستی!. پرسرعت کلوئیدی ۲ تسمه‌ای" و پیوسته" با ظرفیت حداقل ۱۳۰ لیتر و قابلیت اختلاط دوغاب با نسبت آب به سیمان ۰/۶ به یک تا ۶ به یک. - پمپ تزریق برقی یا بادی یا هیدرولیکی با عملکرد در محدوده فشار مورد نیاز با شیرهای قطع و ایمنی آزادساز فشاره فشارسنج با دقت بالا تا حداقل ۱۰ کیلوپاسکال, شلنگ لاستیکی مسلح یا لوله فولادی سیاه با قطر حداکثر ۲۵ میلی‌متر و ادوات اتصال لازم. حداقل یک پمپ یدکی باید در کار تزریق تونل‌سازی پیش‌بینی شود. - مخروط تست روانی دوغاب بر اساس ۳939-/۸57۸ یا استانداردهای مشابه. - وسائل ارتباطی رادیویی و بیسیم. - تجهیزات مورد نیاز برای تزریق شیمیایی بر اساس نوع ماده و ملاحظات ارائه شده توسط تولیدکننده. انتخاب نوع و تعداد دستگاه تزریق بر اساس پارامترهای زیر انجام می‌شود: - نوع تزریق و روش حفاری - فشار تزریق مورد نیاز - سرعت تزریق مورد نیاز - حجم قابل تزریق در ساعت و نرخ بازده دستگاه - فضای کاری و حداکثر اندازه قابل قبول دستگاه تزریق - نوع ماده تزریق و نیازهای اختلاط - تعداد و موقعیت جبهه‌های کاری هم‌زمان تزریق ۲-۱-۴-۳ روش اجرایی و مراحل انجام تزریبق - آماده‌سازی و تمیز کاری لوله‌ها و شلنگ‌ها و اتصال آن‌ها ۲- حفاری چال‌های تزریق و چال‌های تخلیه هوا و لوله‌گذاری در صورت نیاز 0[ل۳:0 -۱ [0ل۵1[01) -۲ 0 -۳ ۴- ۵۱1۱۲/۵۶۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٢١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ٣- حفاری چال های زهکش ٤- حفاری چال کنترلی برای بررسی وضعیت زمین قبﻞ و بعد از تزریق و احراز کفایت و میزان موثر بودن تزریق ٥- شستشو و تست فشار چال های تزریق همراه با اندازه گیری فشار قابﻞ تحمﻞ ٦ - انجام تزریق تا رسیدن به فشار تعریف شده. در صورتی که پ س از تزریق حجﻢ منطقـی فشـار مـورد نیـاز حاصـﻞ نشود، تزریق با افزودن ماسه انجام شده و پس از گیرش آن مجددا تزریق دوغاب ادامـه می یابـد . در صـورتی کـه خورند تزریق در ٠٣ دقیقه تر کﻢ از ٥١ لیتر باشد تزریق متوقف می شود . ٧- در صورت نشت دوغاب از لوله های تخلیه هوا باید عملیات متوقف شده و لوله.ها شستشو داده شوند ٨- در تزریقات چند مرحله ای با مواد پایه سیمانی باید حداقﻞ ٤٢ ساعت فاصـله بـین تکمیـﻞ مرحلـه اول تزریـق و حفاری چال.های مرحله دوم فاصله در نظر گرفته شود ٩- در طول عملیات تزریق اطﻼعات ﻻزم شامﻞ تﻐییرات فشار در چـال هـای مختلـف، خورنـد دوغـاب در چـال هـای .مختلف و سایر مشاهدات مهﻢ عملیات تزریق باید به طور منظﻢ ثبت و مستندسازی شوند ٠١- پاکسازی کارگاه در روش تزر قی پر فشار )جت گروت نگ ی( پس از حفر گمانه تا عمق مـوردنظر )حفـار ی بـه روش دورانـ ی بـا قطـر حدود ٥٧ تا ٠١١ میلی متر،( دوغاب مان یس به همراه آب و هوا ی فشرده تحـت فشـار بسـ ار ی بـاﻻ )مـﺜﻼ ٠٥٢ تـا ٠٠٧ بار ( و با سرعت ی بالﻎ بر ٠٠١ متر بر ثان یه تزریق می گردد .شار باﻻ ی قی تزر در روش تزر یق پـر فشـار )جـت گروت نگ ی (، موجب تﻐ ر یی ساختار خاک گرد ده ی و ستون خاک- سی مان مقاوم ی جاد یا می گردد . شعاع ریثا تـ جـت قی تزر که می تواند ٣ به ٤ تا متر ب رسد، به عوامﻞ مختلف شامﻞ فشار قی تزر ،زمان قی تزر ،مقاومت برشـ ی برجـا ی خاک ،اندازه نازل ،وزن مخصوص دوغاب تزر قی ،نوع خاک ،سرعت چرخش و سـرعت حرکـت رو بـه بـاﻻ ی لـه یم حفار .ی بستگی دارد در صورت ی که عﻼوه بر بهساز ی ،خاک آب بنـدکردن آن ن ز یـ مـورد ،نظـر باشـد می تـوان بـه مخلوط تزر قی بنتون یت .اضافه نمود ١١- کنترل کیفی عملیات تزریق تزریق تحت دو فرآیند کنترل کیفی می شود . یکی انجام تزریـق آزمایشـی بـرای بررسـی نفوذپـذیری و خورنـد و امکان سنجی و تدقیق مشخصات تزریق نظیر فشار بهینه که قبﻞ از شروع عملیـات صـورت مـی پـذیرد و دیگـری چال های کنترل برای بررسی کفایت تزریق پس از انجام هر مرحلـه از .عملیـات در ایـن روش، الگـوی تزریـق بـه صورت مرحله ای اجرا شده و در هر مرحله چال های میانی برای کنترل کفایـت آن حفـر می شـود کـه در صـورت عدم کفایت، مرحله بعدی تزریق در چال های میانی ادامه می یابـد . نـوع دیگـر کنتـرل کفایـت تزریـق آب بنـدی، استفاده از روش ژئوفیزیکی یا ترموشیمیایی برای بررسی مسیرهای تراوش باقیمانده و میـزان آن هـا اسـت. بـرای کنترل کفایت عملیات در زمین خاکی تعیین پارا مترهای کنترلی نظیر چگـالی و نفوذپـذیری مـورد نظـر مصـالح .تزریق شده و نیز فشار نهایی معیار توقف تزریق، از اهمیت باﻻیی برخوردار است بـرای کیفیـت بهتـر آب بنـدی و -------- صفحهٔ بعد -------- افزایش بازده اجرا توصیه می‌شود. طول چال‌ها تا حد ممکن بیش‌تر در نظر گرفته شود و فاصله انتهای چال‌ها متر) برای ردیف‌های جال لحاظ گردد (شکل ۲۶-۲). سر سس 20 20 20 سس س س یچ 0 ۰ ۰ 0 ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ 6 ۹ ۰ ج‌ ک . شکل ۲۶-۳- الگوی مورد استفاده تزریق آب‌بندی در دو ناحیه از تونل کوهرنگ (۳) ۳-۱-۴-۳ چالش‌ها و مسایل متداول عملیات تزریق در تونل‌سازی بر اساس تجربیات موجود ملی و بین‌المللی. چالش‌ها و مسائل متداول عملیات تزریق در تونل‌سازی عبارتند از: ۱- تغییر و افزایش احجام تزریق مورد نیاز برای آب‌بندی و تحکیم به‌دلیل عدم شناسایی دقیق و در نتیجه افزایش بی‌رویه زمان و هزینه این عملیات و ایجاد مشکلات متعدد اجرایی و قراردادی. ۲۳- اختلاف نظر و نامعینی و آبهام زیاد در میزان تاثیر تزریقات انجام شده, خصوصا در موارد تحکیم و پایدارسازی دراز مدت و تشخیص نواحی که عملیات تزریق در آن‌ها تاثیر لازم را ندارد و نیازمند استفاده از روش‌های دیگر برای کنترل آب یا پایدارسازی و تحکیم می‌باشد. ۳- تضعیف نواحی تزریق شده در اثر عملیات انفجار در سینه‌کار و کاهش عملکرد آن‌ها خصوصا در موارد تزریق آب بندی و پرده‌های تزریق و نحوه ترمیم و اصلاح آن‌ها. ۴ صعوبت و نیاز به تمهیدات خاص در نواحی دارای فشار آرتزین» تزریق در محل تغییر نواحی سنگی به خاکی و تزریق در مواجهه با حفره‌های زیرزمینی و همچنین تزریق در زمین‌های محتوی مصالح ریزدانه و آبرفتی. ۵- حرکت آب و جابجا شدن محل نشت در تونل با انجام تزریق آب‌بندی در یک ناحیه بدون توجه به رژیم جریان ۴-۱-۴-۳ بهینه‌سازی بازده و عملکرد با توجه به تحربیات موجود ثبت شده تزریق در اجرای تونل‌های انتقال آب نکات و توصیه‌های زیر می‌تواند به بهبود ۱- در محیط‌های سولفاتی برای افزایش دوام دوغاب تزریق خصوصا با اهداف آب‌بندی و تحکیم بلند مدت لازم -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٣١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب است سیمان ضد سولفات و افزودنی های مناسب برای این موضـوع بـ ه کـار بـرده شـود. همﭽنـین روش اجرایـی مناسب برای شستشوی درزه های پر ش ده با رس یا ﻻی و جایگزینی آن با دوغاب برای تحکیمات و آب بندی هـای دائمی در سنگ ها ی درزه دار باید مد نظر قرار .گیرد ٢- برای پیش بینـی بهتـر حجـﻢ تزریقـات مـورد نیـاز پیشـنهاد می شـود ارزیـابی دقیقـی از وضـعیت ژئـوتکنیکی و هیدروژئولوژی محدوده های مورد نظر صورت پذیرد. ثبت و پایش احجـام و زمـان و کیفیـت و کفایـت تزریـق در حین اجرا کمک زیادی به تدقیق برآوردها برای ادامه کار می نماید. ٣- درصورت آسیب دیدگی پرده های تزریق و تزریقات آب بندی در اثر عملیات انفجاری حین پیشروی حفـاری، بهتـر است از سیمان ها و مواد بسیار ریزدانه با بلین باﻻ برای تزریق مجدد و آب بندی استفاده شود. در صـورت افـزایش گرادیان نشت آب بهتر است برای کاهش هزینه ها، این عملیات با سرعت بیش تر.ی انجام پذیرد ٤- در سنگ ها ی ضعیف تر )مﺜﻼ آر.کیو.دی تر کﻢ از ٠٤ ( و در زمین هـای کارسـتیک و حفـره دار بهتـر اسـت از روش اجرای به سمت عمق ١ برای تزریق تحکیمی و پایدارسازی استفاده شود. همﭽنین در شرایط نیاز بـه آب بنـدی در زمین های پرآب هﻢ از همین روش تزریق همراه با ب ه کارگیری پکر و حفاری مجدد برای هـر مرحلـه تـا حصـول آب بندی مناسب استفاده می شود . توجه شود که کاربرد این روش با توجه به هزینـه و زمـان اجرایـی بیش تـر آن محدود ب ه شرایط خاص نظیر موراد ذکر شده می باشد. ٥- در تزریق در هوای سرد باید با رعایت تمهیداتی نظیر استفاده از آب گرم و پوشش مخـزن دوغـاب، دمـای آن در حین تزریق و قبﻞ از گیرش به تر کﻢ از حدود ٥ درجه سانتی گراد کاهش .نیابد ٦ - برای بهبود بازده و حذف زمان انتظار برای گیرش دوغاب و بازکردن پکرها می توان از پکر یک بار مصرف اسـتفاده نمود که هﻢ زمان با تزریق چال با فشار دوغاب باز شده و تزریق در داخﻞ چال ادامه می یابد . ٧- در محدوده گسله وصفحه گسﻞ نیاز به اجرای الگوی خاصی از تزریق تحکیمی و تﺜبیت و آب بنـدی می باشـد . در این شرایط ابتدا تزریق آب بندی به صورت پرده محیطی اجرا شـده و سـپس در صـورت نیـاز تزریـق تحکیمـی و نهایتا تماسی با اجرای پوشش دائﻢ یا بخشی از پوشش دائﻢ انجام می گردد )شکﻞ ٣-٧٢.( ١- Downstage -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و نحکیم اولیه م۳۱۳ 3شششششجششجششجشجشجشججشججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججتتت :۳ ۱ ۹۱ ۱ 20 1۹ ی محدوده تزرریق ۹۱۱ ۱۹ ۹ 1 ۱ ۱ ۱ ۱ / ۸ پوشش بتن شکل ۲۷-۳- نمونه الگوی اجرای پرده تزریق آب‌بندی در تقاطع با صفحه گسل و تزریق تحکیمی و تماسی نهایی ۸- در برخی موارد با استفاده از تونل کنارگذر کمکی. اقدام به تثبیت زون گسله یا ناحیه ریزشی یا ایجاد پرده برای کنترل سفره آب زیرزمینی می‌گردد (شکل ۲۸-۳). مجموعه حفاری و تزریق تزریق اطراف تونل | رم ۹ مجمو ی و تزر سر طرش رو اصی تونل بالاگذر قطر تونل ا ا / : 713 تونل بالاگذر محور تونل ۸ اعد ۲ 4۸ ۷« شکل ۲۸-۳- استفاده از تونل کنارگذر برای تثبیت زون گسله یا ناحیه ریزشی یا ایجاد پرده برای کنترل سفره آب زیرزمینی برای بررسی و ارزیابی کفایت تزریق و برنامه‌ریزی اجرایی انجام تزریق موثر و به اندازه معمولا از پارامتری به نام عدد سدت ترریق (جی.ای.ان) که حاصل ضرب بیشینه مقدار فشار در بیشینه مقدار حجم مواد برریی سشسده است استفاده برنامه‌ریزی می‌شود. (۲13001 / 131۵ 60۳۵۲) ان -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۳( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۳۹ ۱۵۰ وزیا ۷ حجم شکل ۳۹-۳ روند برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری در مورد چگونگی ادامه عملیات تزریق مراحل این کار به صورت زیر است: ۱- شروع عملیات بر اساس الگوی اولیه و ثبت مقادیر فشار و حجم. ۲ ثبت داده‌ها روی منحنی هدف و کنترل نحوه رسیدن به آن با تنظیم فشار, ۳- معمولا در چال‌های اولیه فشار کم و حجم زیاد. در چال‌های ثانویه به تدریج افزایش فشار و کاهش حجم. در چال‌های سری سوم به تدریج افزایش فشار و کاهش حجم و نهایتا در چال‌های نهایی فشار تا بیش از ۷۵ درصد ۲-۳-۳ انجماد زمین! ۱-۲-۴-۳ معرفی و انتخاب تجهیزات انجماد زمین انجماد زمین به منظور افزایش سختی آن در یک مقطع مشخص برای حفاری صورت می‌پذیرد. دو روش کلی نیتروژن مایع د0آ یا دی اکسیدکربن مایع د00)] و روش آب نمک یا شورآب؟ برای انجماد وجود دارد که در هر دو با استفاده از لوله‌هایی در محدوده مورد نیاز عملیات انجماد با فواصل تقریبی یک متر صورت می‌پذیرد. در روش اول هزینه اجرا بالاتر و سرعت کار بیش‌تر است و اغلب برای کارهای کم حجم و حساس استفاده می‌شود. در روش دوم تلفات آنرژی نسبتا بیش‌تر و انجماد کندتر است ولی در مجموع اقتصادی‌تر بوده و برای حفاری‌های حجیم و زمان بر مناسب‌تر است. در جدول ‎)۹٩-۳(‏ مقایسه خصوصیات دو روش در مرحله تجهیر 9 اجرا ارائه شده است. ۱- 0۳۵ ۲- 1۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و تحکیم اولیه ۳/۹( ۳۳ جدول ۹-۳- مقایسه خصوصیات دو روش نیتروژن مایع و شور آب برای انجماد زمین لوله کشی برای توزیع سرما لوله و شیر در سطح از جنس مقاوم درسرما مایع مایع یا بخار شرایط فیزیکی ماده سرمازا (۳۴)۸/۵: 12- درجه سانتی گراد منفی ۱۹۶ درجه سانتی‌گراد ترین دمای قابل حصو (۵۵)22۳12- درجه سانتی گراد درجه سانسی کم‌ترین دمای قابل حصول استاندارد است نیست استفاده مجدد از ماده سرمازا سر و صدا تجهیزات انجماد باید قادر باشند در زمان کوتاهی دمای زمین را به حدود ۳۰ تا ۴۰ درجه سانتی‌گراد زیر صفر حتی در محیط‌های گرم و مرطوب کاهش دهند. بنابراین ظرفیت مکش آن‌ها چیزی در حدود ۱۰۰ تا ۲۳۰ وات به ازای هر متر لوله می‌باشد. به طور متوسط در داخل زمین رسیدن به دمای ۷- درجه سلسیوس ممکن است برای زمین ماسه‌ای کافی باشد. در حالی که برای رس نرم دمای کم‌تر از ۲۳- درجه سلسیوس ممکن است نیاز باشد. ۲-۲-۴-۳ روش اجرابی و مراحل انجام انجماد زمین مراحل اجرایی کلی در این روش پس از طراحی و تحلیل حرارتی و سازه‌ای عبارتند از نصب تجهیزات. زهکشی و باشد. باید از لوله فولادی مسلح استفاده گرددکه بر اساس ‎۸٩7/-۸120‏ شامل ۸ درصد نیکل هستند. الگوهای مختلف انجماد در تونل‌سازی ترکیبی ازدیواره منجمد عمود بر محور تونل 0 غشای منجمد در محیط تونل می‌باشند. نصب لوله‌های انجماد با حفاری چال و نصب آن‌ها صورت می‌پذیرد و الگویی شبیه فورپولینگ دارد. در تونل‌های کم عمق می‌توان نصب لوله‌های انجماد را با حفاری چال از سطح زمین انجام داد. همچنین می‌توان از تونل کوچک پایلوت برای حفاری 9 اجرای سیستم لوله کشی انحماد زمین استفاده نمود. این تونل پایلوت برای پایش 9 اندازه‌گیری دما در حین اجرا نیز به کار گرفته می‌شود. در روش کند و پوش نیز می‌توان برای احداث دیواره نگهدارنده منجمد از این روش استفاده نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٣١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ٣ -٤ -٢ -٣ - مﻼحظات و چالﺶ های متداول عملیات اجرایی انجماد زمیﻦ خصوصی ات هـدایت حرارتـی خـاک، میـزان آلـودگی و مـواد محلـول آب زیرزمینـی، دمـای آب زیرزمینـی و گر ا دیـان .هیدرولیکی آن در بازده سـامانه انجمـاد موثرنـد بـر اسـاس تجربیـات موجـود در عملیـات انجمـاد زمـین در پـروژه هـای تونﻞ سازی برخی چالش های مهﻢ در این زمینه که باید به آن ها :توجه نمود عبارتند از ١- تﻐییرات خصوصیات زمین های سست پس از پایان انجماد و ذوب شدن و نشـت آب و فشـارهای وارده از زمـین و نیاز به کنترل نشت و آمادگی کامﻞ برای عملیات اصﻼحی آب.بندی ٢- خارج کردن لولـه هـای انجمـاد از داخـﻞ زمـین خصوصـا در انجمـاد سـینه کار و در مسـیر حفـاری تی. بـی.ام در روش ی ها مکانیزه که می توان برای رفع این مشکﻞ از لوله.های قابﻞ بیرون کشیدن پس از انجماد استفاده نمود ٣- مسائﻞ محیطی انجماد در مناطق مسکونی، کشاورزی و طبیعی در نقاط کﻢ عمق و سست و اثر انجماد بر آن ها. ٤- نیاز به فضای استقرار تجهیزات و تامین توان و برق و ایجاد دسترسی کوتـاه بـه ناحیـه مـورد نظـر بـرای انجمـاد خصوصا در تونﻞ.های عمیق و طویﻞ ٥- مﻼحظات ایمنی و خطرات سﻼمت و محیط زیستی نشت گاز نیتروژن در روش انجماد با گاز و نیاز به پیش بینـی .تمهیدات تسکینی و امدادی خاص برای حوادث احتمالی ٦ - کنترل ها ی مورد نیاز تﻐییرات د ما در عمق زمین در عملیات تزریق آب بندی در محیط های منجمـد شـده و پـس از انجماد برای جلوگیری از یخ زدگی و کاهش کارآیی.تزریق ٧- مدیریت و کاهش بخارات متصاعد شده از سایت انجماد و تولید سرما و مدیریت پساب .آلوده و شیمیایی ٨- مزاحمت یس ستﻢ لوله ی کش انجماد برای عبور و مرور و عملیات اجرایی در داخـﻞ تونـﻞ و محـدودیت هـای ایجـاد شده برای استفاده از انواع روش ی ها .حفاری در حالت انجماد زمین ٣ -٤-٣- فورپول نگ ی ٣ -٤ -٣ -١ - کلیات و روش اجرا فورپولینگ یک روش پیش نگهداری جبهه کاری برای انجام حفاری ایمن در انواع زمین .های نرم و ریزشی اسـت روش ی ها :مختلف پیش نگهداری و پایدارسازی جبهه حفاری عبارتند از ١- فورپولینگ در تاج تونﻞ با حفاری و قراردادن لوله های با قطر معمول بین ٧ تـا ٥١ سـانتی متـر در فواصـﻞ ٠٢ تـا ٠٥ سانتی متر از یکدیگر و طول تا ٥١ متر یا بیش تر و تزریق در داخﻞ لوله ها. در صورت نیاز به هﻢ پوشانی مقـدار آن بین ٣ ٤ تا متر لحاظ می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و نحکیم اولیه زکه اد مد ۳۵ ۲- میخ کوبی جبهه کارا که می‌تواند در تاج یا سینه‌کار باشد با تسمه‌ها یا لوله‌های فایبرگلاس یا فولادی که بیش‌تر در روش حفاری با تی.بی.ام و ماشین حفر بازویی به کار می‌روند تا هنگام حفاری به آسانی توسط تیفه ۳ تسمه کوبی" که در خاک‌های ماسه‌ای و شنی برای جلوگیری از ریزش در فواصل نزدیک هم در تاج جبهه کار کوبیده می‌شوند. ۱ و و اس شکل ۳۰-۳- میخ کوبی جبهه کار با تسمه یا لوله با تزرریق پرفشار این روش‌ها عموما برای احداث ورودی‌های تونل در نواحی سست نیز به کار می‌روند. ۲-۳-۴-۳- معرفی و انتخاب تجهیزات تجهیزات اجرای فورپولینگ شامل دستگاه حفاری و تزریق می‌باشند. با توجه به طول مورد نیاز حفاری و نصب لوله‌ها و تزریق» لازم است بازوی دستگاه قابلیت این کار را داشته باشد. برای کاهش اضافه حفاری, لوله‌ها با زاویه بسیار کم نسبت به محور تونل اجرا می‌شوند. ۳-۳-۴-۳ روش‌ها اجرایی و مراحل انجام مراحل اجرای فورپولینگ عبارتند از: ۱- حفاری چال و قرار دادن لوله در داخل آن یا حفاری و لوله‌گذاری هم زمان با لوله‌های دارای کله حفاری ۲ تزریق داخل لوله‌هاء ۳ انجام عملیات حفاری 9 اجرای سامانه نگهدارنده تونل. معمولا فورپولینگ 9 سایر پیش نگهدارنده‌ها جرئشی از سیستم‌ها پس از پیشروی تونل به علت بسته نبودن قابلیت چندانی برای تحمل مچاله‌شوندگی ندارند. 0۵1 ۳۵0۵ -۱ 60 م۵ |(م5 -۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٣١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب اجرای حلقه های سامانه نگهدارنده تکیه گاه های ﻻزم را برای فورپولینگ فراهﻢ نموده و این سیستﻢ بـاربر ابتـدا بـه صـورت طره ای، سپس تکیه گاه ساده و نهایتا با اجرای چند تکیه گاه به صـورت تکیـه گـاه پیوسـته عمـﻞ می نمایـد . در برخـی شـرایط مطابق شکﻞ زیر می توان مکانیزم باربری مشابهی با جت گروتینـگ هـﻢ ایجـاد نمـود. در روش اتریشـی ان.اِی. تـی.ام معمـوﻻ فورپولینگ برای حفاری تاج استفاده شده و پس از نصب نگهدارنده، مراحﻞ حفاری قسمت میانی و تحتانی ادامـه می یابـد. در شکﻞ)٣-١٣(، فرآیند اجرا و عملکرد فورپولینگ با پیشرفت حفاری ارائه .شده است شکل ٣-١٣- فرآیند اجرا و عملکرد فورپولینگ با پیشروی حفاری ٣-٤ -٣-٤ - نه ی به ی ساز بازده عملکرد با توجه به تجربیات اجرایی پایدارسازی با فورپ نگ یلو ،چالش های زیر معموﻻ در این عملیات مورد توجه قرار می گیرد: ١- انجام عملیات فورپولینگ در زمین های پرآب و نواحی که سینه کار بـا سـفره هـای آب زیرزمینـی تقـاطع دارد، در مرحله حفاری لوله ها ممکن است با هجوم و تـراوش قابـﻞ توجـه آب همـراه شـود. در ایـن حالـت ممکـن اسـت زهکشی و ایجاد کمی تاخیر زمانی در عملیات تزریق لوله ها به انجام عملیات کمک نماید. در صورتی که این کـار ،عملی نباشد می توان از تزریق با پک ر با دوغاب مناسب با کنترل این که شسـته شـدن آن اتفـاق نیفتـد اسـتفاده نمود. روش مناسب دیگر در این شرایط استفاده از تزریق شیمیایی همراه با فورپولینگ اسـت. در شـرایط هجـوم زیادتر آب می توان به جای فورپولینگ تزریقی از فورپایلینگ ١ همراه با تزریق شیمیایی برای کنتـرل آب اسـتفاده نمود. در صورتی که نیاز به آب ،بندی کامﻞ در محیط کاری باشـد فورپولینـگ یـا فورپایلینـگ بـه صـورت تمـام مقطع و به طور کامﻞ با تزریق شیمیایی در دستورکار قرار می گیرد. ٢- اجرای عملیات فورپولینگ در نواحی تﻐییر خصوصیات زمین یا رخنمون های نامتقارن در جبهـه حفـاری بایـد بـا ١- Forepiling تنش های اعمالی به فورپول ها عکس العمﻞ طره ای عکس العمﻞ تکیه گاه ساده عکس العمﻞ تکیه گاه پیوسته چند دهانه فورپول ها قاب یا لتیس محدوده تونﻞ مراحﻞ حفاری تونﻞ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و تحکیم اولیه ۳/4 ۳۲ دقت و ملاحظه کافی برای پایدارسازی ناحیه ضعیف صورت پذیرد. برای این کار باید اطمینان کافی از ایجاد مکانیزم انتقال بار از ناحیه سست حاصل شود و پیشروی حفاری با سرعت کم‌تر برای کنترل این مساله همراه باشد. در این نواحی می‌توان از ترکیب مهار و پیچ سنگ برای تامین پایداری موقت برای حفاری بهره جست. ۳- کارایی سیستم فورپولینگ در نواحی سنگ‌های خرد شده موضعی بهره‌وری بالاتری دارد و در نواحی سست طولانی هزینه‌های آن بیش‌تر خواهد بود و بهتر است در ترکیب با سایر سیستم‌های نگهداری موقت به کار رود. ۴- اجرای سیستم فورپولینگ در نواحی با روباره کم معمولا ریسک بالاتری دارد و معمولا سعی می‌شود برای کنترل پایداری در این نواحی با استفاده از قاب‌گذاری, فورپولینگ را مهار و به ایستایی آن کمک نمود. ۵- ریزش سینه‌کار در نواحی اجرای فورپولینگ در سقف و جوانب یکی از چالش‌های این عملیات است. برای کنترل سینه‌کار بهتر است علاوه بر بتن‌پاشی فوری آن. برای جلوگیری از هوازدگی نواحی سست و خردشده. از ۶- در مقاطع بزرگ‌تر و سست برای کنترل پایداری در اجرای فورپولینگ. ابتدا لوله‌ها در سقف اجرا شده و سپس با نصب قاب یا سیستم نگهدارنده تاج حفاری قسمت‌های پایین‌تر با پایدارسازی دیواره ادامه می‌یاید. سیستم ۷- در پرتال ورودی تونل‌ها در روباره‌های کم و سست بهتر است از فورپایلینگ استفاده شود؛ چون ممکن است تزریق لوله‌ها با موفقیت و کیفیت قابل توجهی همراه نباشد. این کار برای شروع حفاری در هوای بسیار سرد هم به جای تزریق لوله‌ها توصیه می‌شود. ۸- بازده و بهینه‌سازی روش فورپولینگ علاوه بر شاخص‌های عملکردی نظیر میزان کاهش نشست سطحی و کاهش بار طراحی و در نتیجه حجم و صعوبت اجرای پوشش نگهدارنده با شاخص‌های اجرایی زیر بررسی می‌شود: - نرخ یا سرعت پیشروی کلی تونل - هزینه اجرای کلی حفاری و نگهداری به ازای هر متر پیشروی - مقدار مصرف لوله. جنس و مقاومت محوری و خمشی لوله تاثیر مستقیم بر مقدار مصرف آن در اجرا دارد. - مقدار اضافه حفاری ناشی از جانمایی لوله‌ها و انحراف آن‌ها حین نصب که تابع طرح و دقت اجرا می‌باشد. - سرعت اجرای فورپولینگ که بستگی به تجهیزات حفاری و تزریق دارد. برخی لوله‌ها با روش خودحفر و با کله حفاری مخصوص نصب می‌شوند که سرعت اجرا را افزایش می‌دهد. ۱-۴-۴-۳ معرفی و انتخاب تجهیزات روش‌های مختلفی برای پیش تحکیم زمین‌های سست و نرم وجود دارد که عبارتند از: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳/4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب در شکل (۳۲-۳) محدوده مناسب کاربرد هر یک از این روش‌ها بر حسب درصد و اندازه ریزدانه و نوع زمین نرم متشکل از شن. ماسه. لای و رس پیشنهاد شده است. ۲-۴-۴-۳- روش اجرایی و مراحل انجام روش آجرایی و مراحل انجام هر یک از روش‌های فوق در مراجع مرتبط ژئوتکنیک و بهسازی زمین آرائه شده‌اند. در حفاری تونل یکی از نکات مهم اجرایی شناسایی حفرات و نواحی سست و نیازمند پیش تحکیم است که با هدف کاهش نشست و ناپایداری انجام می‌پذیرد. این کار با روش‌های ژئورادار از روی سطح و ژئوفیزیک با حفر گمانه شناسایی انجام می‌شود. در روش حفاری مکانیزه. در زمانی که گسترش زون خرد شده بالا باشد و روش‌های ذکر شده بالا به هر دلیلی امکان استفاده نداشته باشد. یک راه دیگر, استفاده از تونل سرویس می‌باشد. حفر تونل کمکی با قطر کم و متناسب با نیاز طرح به عنوان یک سیستم تخلیه در محدوده تونل اصلی عمل کرده و موجب زهکشی آب‌های اطراف گردیده و در نتیجه امکان ادامه حفاری با دستگاه سهل‌تر می‌شود. ضمن این که دسترسی به محدوده ریزش مقابل دستگاه را نیز فراهم می آورد و بنابراین می‌توان فضای لازم برای انجام هر گونه عملیات پیش تحکیم را داشت. در مواردی که تونل کمکی در سقف تونل اصلی طراحی می‌شود. در انتهای سپر از راک بولت یا پیچ سنگ برای نگهداری محل شروع تونل کمکی استفاده می‌شود. اشکال اصلی موقعیت تونل کمکی در سقف. ناپایداری محدوده و لزوم استفاده از نگهداری زیاد با توجه به محدودیت فضای این تونل‌ها می‌باشد. در مواردی که شرایط سقف تونل اصلی نامناسب باشد و یا به دلیل وجود تجهیزات نظیر پراب دریل و غیره نتوان از موقعیت تاج تونل استفاده کرد. از تونل کمکی در دیواره‌ها و در نیمه بالایی آن استفاده می‌شود (همانند تونل کمکی تونل سبزکوه در شکل‌های ۳۲-۳ و ۳۳-۳). ابعاد این تونل‌های کمکی بستگی کامل به شرایط زمین در محل احداث دارد. مخصوصا این که خود تونل کمکی نیز از ناحیه مشکل‌دار عبور کند. لکن در مجموع ابعاد این تونل‌ها تا حد ممکن کوچک در نظر گرفته می‌شود تا حداقل سیستم نگهداری البته با امکان استفاده از ماشین‌آلات مورد نیاز فراهم باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - روش‌های نگهداری و نحکیم اولیه ۳/۹( ۳۹ 2 1 ۱۳ ۱ | اههد 1 هم ۱ ۸ * ۳ ۳ : ۹ ۱ ۱ ای وه ی ظ , ۱ ۰ ی ۰ ۱ ۳ ۳ ویر ۲ همع لد ۹ ۰ شکل ۳۲-۳- نمایی از موقعیت گالری دسترسی و نحوه اجرای آن در تونل سبزکوه در صورت هجوم بیش از حد آب در داخل گالری مورد نظر باید گالری با همان ابعاد و مشخصات در سمت دیگری حفر نمود و هدف از حفر تونل دسترسی دیگرء انتقال آب ورودی به یکی از تونل‌های دسترسی و امکان پایدارسازی زون ریزش از طریق تونل دیگر و در نهایت آزادسازی کاترهد می‌باشد. سس سس میت 7 ۷-۳9۳ ۰-۰ ِ ۵ با ِ ۱۱۱1۱۱۱۱1۱۱۱1۱11 : +۸ .4۸ 1 0 :۱ ۱ س اه ۰ 2 ۱ ۱ با 1818111308 01110100 که ۶ ۳ ۱ ۱ سم شکل ۳۳-۳- نمایی از تونل‌های دسترسی نهایی و نحوه تحکیم آن‌ها به منظور عبور از ناحیه ریزشی تونل سبزکوه ۳-۴-۴-۳ بهینه‌سازی بازده عملکرد بهینه‌سازی بازده عملکرد روش‌های اجرایی فوق در مراجع مرتبط با کارهای ژئوتکنیکی و بهسازی زمین آرائه شده‌اند. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ روش‌های پایش و اندازه گیری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- روش ی ها ﺶی پا و اندازه گیری ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٣٤١ فصﻞ چهارم- روش های پایش و اندازه گیری کنترل و پایش قبﻞ، حین و بعد از اجرا با اهداف مختلفی انجام می پذیرد. در زمان اجرا این فعالیت هـا شـامﻞ سـه نـوع اندازه گیری ، نصب ابزار و قرائت و ثبت در قالب برنامه پایش می باشد که با اهداف زیر صورت می:پذیرد ١- ،تدقیق بهینه ،سازی یا اصﻼح طراحی با کمک ،تحلیﻞ برگشتی ٢- کنترل رواداری اجرایی ،حفاری و نگهداری ٣- کنترل پایداری حین اجرا و اصﻼح سامانه نگهداری، با اندازه گیری ،یا ابزاربندی ٤- کن ترل شاخص ها ی) سﻼمت و ایمنی و محیط زیست اچ.اس.ای( ، شامﻞ شـرایط سـﻼمت و ایمنـی محیطـی کـار ،داخﻞ و بیرون و زیست محیطی نظیر مسائﻞ آب ٥- پیش،بینی و شناسایی مخاطرات حین اجرا در جبهه کاری پیش رو ٦ - ،محاسبه و کنترل احجام اجرایی و تدقیق روش اجرا ٧- کارشناسی مسائﻞ حقوقی، قانو،نی و ادعاها در شرایط بروز حوادث و خسارات ٨- .مستندسازی و مدیریت دانش اصول مهﻢ مورد توجه در ابزاربندی و پایش عبارتند از دقت اندازه گیری نتایﺞ، صحت و نزدیک به واقـع بـودن نتـایﺞ و مطابقت شاخص مورد اندازه گیری با روش یا ابزار اندازه گیری . برای هر شاخص مورد اندازه گیری یا قرائت باید مقـدار مجـاز و مرز هشدار و خطر مشخص شده باشد. معموﻻ مرز هشدار و خطر به ترتیب ب ه ازای تجاوز ٠٥ و ٠٠١ درصـدی ١ از مقـدار مجاز در نظر گرفته می شود . البته تصمیﻢ گیری در این مورد با توجـه بـه نامعینی هـای متعـدد، همـواره همـراه بـا کنتـرل وضعیت به روش مشاهده و قضاوت مهندسی می باشد . اندازه گیری و پایش دارای موارد مشترک در انواع روش تونﻞ سازی و مـوارد غیـر ،مشـترک در روش مکـانیزه متعـارف ، تونﻞ کﻢ عمق و عمیق و زمین سخت و نرم می باشد، که در هر یـک از مـوارد ابـزار و روش خـاص و فنـاوری انـدازه گیری ممکن است تا حد ی متفاوت باشد. مکانیزاسیون ثبت و پاﻻیش، ارتباطات بیسیﻢ، افزایش دقـت، چنـدکاره بـودن و بهبـود توانایی کار در شرایط مختلف محیطی از شاخص ها ی این فنـاوری هـا هسـتند. انـواع انـدازه گیری و کنتـرل در تونﻞ سـازی :عبارتند از ١- مسیریابی و شناسایی با نقشه .برداری و دوربین لیزری و امواج و سامانه موقعیت مکانی ٢- کنترل رواداری هندسی اجرایی شامﻞ اضافه و کسرحفاری و نصب و اجرای پوشش که اغلب با برداشـت هندسـی یا نقشه برداری با تجهیزات مربوطه صورت می.پذیرد ٣- کنترل تﻐییرشکﻞ، جابجایی و نشست، کرنش، تنش و دوران با اندازه گیری .هندسی یا ابزاربندی ٤- اندازه گیری شاخص ها ی محیطی مانند دما، رطوبت، غلظت غبار و کیفیـت هـوا و میـزان اکسـیژن، گازهـا و مـواد ١ Tunnel Operations, Maintenance, Inspection, and Evaluation Manual, FHWA-HIF-15-005, 2015. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۵- اندازه‌گیری نشت و تراوش و دبی آب و تراز آب زیرزمینی و سطحی. ۶ اندازه‌گیری و کنترل احجام اجرایی شامل حجم حفاری, تخلیه مصالح, احجام تزریق و غیره. ۱-۴- نصب. قرائت. تحلیل ابزار دقیق و رفتارسنجی تغییرشکل زمین ۱-۱-۴- روش‌های اندازه‌گیری هندسی تغییرشکل زمین روش‌های اندازه‌گیری و کنترل هندسی در تونل‌سازی متعارف و مکانیزه تا حدی مشاه‌اند. اندازه‌گیری هندسی در تونل در حین اجرا به شکل‌های متنوع زیر صورت می‌پذیرد: ۱- برداشت توپوگرافی و هندسی ورودی و خروجی و راه‌های دسترسی و تجهیز کارگاه و موقعیت عملیات اکتشافی, ۲- مسیریابی وکنترل حرکت ماشین و پیاده نمودن فراز و نشیب و قوس‌های تونل و تنظیم ریل‌ها و تسمه نقاله‌ها. ۳ پیاده‌سازی موقعیت موانع مسیر و گسل‌های تعیین شده و درزه نگاری و ثبت عوارض» ۴ کنترل نشست سطحی و تغییرشکل سازه‌های روسطحی, ۵- کنترل تغییرشکل و هم‌گرایی داخل تونل شامل هم‌گرایی افقی و قائم و فشار وارد بر پوشش و نیروی میل مهار و پیچ سنگ و تنش داخل اجزای سامانه نگهداری. هر یک از این موارد را می‌توان با روش‌ها و تجهیزات مختلفی انجام داد. ابزار و تجهیزات مختلفی برای اندازه گیری و پایش تغییرشکل استفاده می‌شوند. درتونل‌سازی مکانیزه و نیمه مکانیزه ابزار اندازه‌گیری اغلب روی ماشین نصب می‌شوند. تغییرشکل داخلی تونل یا هم‌گرایی و واگرایی با نقشه‌برداری شاخص‌های نصب شده در نقاط مورد نظر یا استفاده از کشیدگی‌سنج اندازه‌گیری می‌شود. در روش اول موقعیت مکانی و در روش دوم جابجایی ثبت می‌شود. دقت این اندازه گیری ممکن است بسته به شرایط و وضوح دید در تونل بین یک تا سه میلی‌متر باشد. درحال حاضرء استفاده از تئودولیت لیزری یکی از پرکاربردترین روش‌ها برای این منظور محسوب می‌گردد. افزون بر این نقاط مشخصی از سقف و کف با استفاده از تئودولیت الکترونیکی با حسگرهایی که به جبهه حفاری متصل شده‌اند. از نظر ژئودزیکی کنترل می‌شوند. مقاطع تانویه اندازه‌گیری در فواصلی که هم‌گرایی بین نقاط سقف وکف قرائت می‌شود. انتخاب می‌شوند. درتونل با مقطع بزرگتر و تعداد نقاط اندازه‌گیری بیش‌تر می‌توان از تغییر شکل داخلی زمین و پوشش را می‌توان با انحراف‌سنج نیز اندازه‌گیری کرد. این ابزار برای کنترل امتداد و موقعیتی سطوح استفاده می‌شود. برخی از انواع انحراف‌سنج روی ماشین حفاری نصب شده و شیب و فراز مسیر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روش‌های پایش و اندازه‌گیری ۳( ۱۳۵ حفاری را کنترل می‌نمایند. پایش ترک در پوشش تونل نیز با انواع ترک‌سنج مکانیکی و الکتریکی محوری انجام می‌شود. میزان بازشدگی سطوح انفصال سنگ بر اساس لایه‌بندی و تعیین اندازه بلوک‌های ناپایدار در تونل‌ها و تعیین نشست نسبی زمین در اثر حفاری تونل از کشیدگی‌سنج استفاده می‌شود. به منظور سهولت و افزایش دقت قرائشت ابزار می‌توان کشیدگی‌سنج‌ها را به هد الکتریکی مجهز نمود. فرآیند تغییرشکل زمین تابعی از زمان‌بندی مراحل حفاری, فاصله از سینه‌کار و نصب پوشش موقت و دائم است. در تغییرات تنش به یکبار در ماه کاهش می‌یاید. مشاهدات به صورت تابعی از زمان در یک نمودار ثبت می‌شود (شکل ۱-۴). شکل ۱-۴- روند تغییرات تغییرشکل در طول زمان پایداری سامانه نگهدارنده نشان دهنده پایداری یا عدم پایداری تونل با گذشت زمان است. استفاده از روش رسم نمودار تغییرشکل-زمان و کنترل روند آن بسیار مطمئن است. به طوری که امکان شناسایی هر موقعیت خطرناکی را مدت‌ها قبل از وقوع آن فراهم می‌آورد. مساله و بررسی آن لازم است که برداشت در فواصل زمانی ساعتی و روزانه بسته به منحنی رفتاری تغییرشکل زمین انجام شود. تغییرات تغییرشکل با توجه به منحنی رفتار زمین معمولا در زمان‌های اولیه سریع و پس از گذشت زمان و نصب قطعات پیش ساخته یا قاب یا بتن‌پاشی و گیرش آن به سمت پایداری حرکت می‌کند. درصورتی که پایداری در مدت زمان معقولی حاصل نشود باید نسبت به تقویت سامانه نگهداری تونل اقدام نمود. برای بررسی وضعیت سامانه نگهداری تونل نیز از شاخص شدت تنش (نسبت تنش موجود به ظرفیت تنش مجاز سامانه نگهداری) استفاده می‌شود که می‌تواند با نصب کرنش‌سنج در نقاط و اجزای حساس پوشش محقق گردد. کرنش سنج معمولا از نوع الکتریکی بوده و اغلب روی میلگردهای لتیس یا پروفیل قاب در نقاط حداکثر تنش کششی قبل از بتن‌پاشی یا بتن‌ریزی نصب می‌گردند. با توجه به این که فرآیند تنظیم مجدد در کنترل و اندازه‌گیری بسیار زمان‌بر است و احتمالا به طور موضعی تحت تأثیر تغییرات شرایط زمین‌شناسی قرارمی‌گیرد (مثل افزایش رطوبت سنگ اطراف) از -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۶ ۳/۹4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب نظر عملی و تئوری» ضروری است که تنش و تغییرشکل در پوشش داخلی نیز اندازه‌گیری شود. این عملیات با جای گذاری مجموعه‌ای ازصفحات فشارسنج مماسی یا کرنش‌سنج در داخل و خارج پوشش و ابزار اندازهگیری هم‌گرایی انجام می‌شود (شکل ۴-۲). البته توجه شود که کارکرد صحیح این ابزار داخلی بستگی زیادی به کیفیت ابزار و نصب آن‌ها دارد و در صورت عدم دقت کافی در این زمینه. نتایج قابل استفاده‌ای از آن به‌دست نخواهد آمد. ]مه ۳۵باد۳۳۹ 5 51۳۵1۱ سلول فشار زمان (روز) شکل ۲-۴- شاخص شدت تنش (نسبت تنش موجود به ظرفیت تنش) برای ارزیابی سامانه نگهداری با تنش‌سنج در روش حفاری مکانیزه علاوه بر اطلاعات مسیر و پایش وضعیت تونل, اطلاعات ماشین حفاری نیز باید طبق جدول‌های (۱-۳۴) و (۲-۴) ثبت شوند. این اطلاعات مهم برای استخراج وضعیت تونل و ماشین حفاری و بهینه‌سازی روند اجرا مورد استفاده قرار می‌ گیرند. جدول ۱-۴- اطلاعات عملکردی مورد نیاز اندازه‌گیری و ثبت در حفاری مکانیزه برای ماشین حفاری اضافه حفاری و مخروط شدگی دور موتور» گشتاور و جهت دیسک‌ها ‏ , فشار و جریان در لوله‌های سیال خنک ۱ لوله‌های تغذیه دوغاب کننده در سپر 308] (سپرهیدرولیکی) جدول ۲-۴- اطلاعات هندسی مورد نیاز اندازه‌گیری و ثبت در حفاری مکانیزه برای ماشین حفاری نقشه‌برداری در تونل اطلاعات ژئودزی سابر اطلاعات لازم مورد نیاز اندازه‌ گیری و ثبت خصوصیات محیط اطراف سینه‌کار ۱ ۱ ۱ ۱ ندازه گیری برخط نشست سطحی 8 را موقعیت واقعی ماشین حفاری (چگالی. دبی نفوذ آب. حد روانی) در سپر هیدرولیکی تر کیب و خصوصیات دوغاب پر کننده درزهای حلقوی قرائت سلول‌های فشار و پیزومترها -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روش‌های پایش و انداز ه‌گیری ۳4( ۳۷ (۲-۴) و جدول (۴-۲) نشان داده شده که منطبق با الگوی نشست زمین در هر محدوده بوده و اهمیت اندازه گیری را در هر ناحیه مشخص می‌نماید. تفسیر این اطلاعات برای پیشگیری از مخاطرات احتمالی کنترل شرایط حفاری و تغییرشکل زمین مورد استفاده قرار می‌گیرد. لازم است که تیم مجرب و سیستم مستندسازی منظم و دقیق برای رصد و بررسی ار تباط داده‌ها مورد استفاده قرار گیرد. نشست بعد از عبور ماشین هچ نشست ناحیه سپر تا شکاف حلقوی و نشست جلوی ماشین ۱ دوغاب سخت شده در شکاف حلقوی تک سس اد کیک یت 0۳ ۹۸۱۹۹۵ که ۶ دود هد ار کاک و۷ گ ۱۳۵۳ تممن +۵ 06 ریما سنج شکل ۳-۴- فر آیند اندرکنش پیشروی حفاری مکانیزه و رژیم تغییرشکلی تونل و نشست سطحی جحدول ۳-۴- جزئیات اطلاعاتی که در حجیرفهه کار محدوده سیر و شکاف حلقه سگمنت 9 دنباله ماشین باید ثبت شود دنباله ماشین محدوده سیر و شکاف حلقه سگمنت‌ها حسمه کاری تونل محدوده سیر اضافه حفاری و مخروطی شدن سپر ی 2 ۳۳ خردشدگی و لرزش ناشی از خم‌های مسیر حرکت تونل تنش‌های برشی درامتداد جداره سپر ساخته ناشی از اثرات بلند مدت کمبود مقدار مصالح پرکننده تغییر شرایط اولیه تنش در جهت طولی -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٤١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب برای هر شاخص اندازه گیری شده درطول زمان، باید حد مجاز هشدار و حد مجاز نهـایی تعریـف شـود. درصـورتی کـه مقدار شاخص اندازه گیری شده از حد هشدار عبورکند، اقدامات اولیه متقابﻞ و درصورتی که از حد مجاز نهایی عبـور کنـد، اقدامات فوری و اضطراری در دستورکار قرار می گیرد . نوع اقدامات بر اساس شدت بحرانی بودن اوضاع از قبﻞ تعیـین شـده و در زمان مشاهده عﻼئﻢ مربوطه در دستورکار قرار خواهد گرفت. در جدول)٤-٤( معیارهای پیشنهادی تواتر و فواصﻞ اندازه گیری در شرایط مختلف زمین سختA ، نیمـه سـختB و نرمC برای انواع اندازه گیری و پایش ارائه شده است. در مورد بررسی بیرون زدگی بایـد یـک قرائـت قبـﻞ از حفـاری، یـک .قرائت در روز در حین حفاری و یک قرائت قبﻞ و بعد از پایدارشدن زمین صورت پذیرد جدول ٤-٤ - معیارهای پیشنهادی تواتر و فواصل اندازه گیری در شرایط مختلف زمیﻦ سختA ، نیمه سختB ، نرمC نوع اندازه گیر ی و پایﺶ سینه کار پایدار(A) سینه کار نیمه پایدار(B) سینه کار ناپایدار(C) نرخ قرائت نرخ قرائت نرخ قرائت پیمایش تحلیلی زمین هر ٠٠٢ متر - هر ٠٥١ متر - هر ٠٠١ متر - پیمایش با عکس برداری فوری ٠٢ تا ٤٢ متر - ٠١ تا ٢١ متر - ٠١ تا ٢١ متر - بیرون زدگی - هر روز با فاصله ٠١ متری از سینه کار و هر هفته تا رسیدن به شرایط پایدار ٤٢ تا ٨٤ متر هر روز با فاصله ٤٢ متری از سینه کار و هر هفته تا اجرای پوشش نهایی ٠٢ تا ٤٢ متر هر روز با فاصله ٤٢ متری از سینه کار و سه بار در هفته تا اجرای پوشش نهایی هﻢ گرایی ٠٥ تا ٠٦ متر ٤٢ تا ٦٣ متر ٠١ تا ٢١ متر اندازه گیری های پایه ٠٠٤ تا ٠٠٥ متر ٠٠٢ تا ٠٠٣ متر تا ٠٠٢ متر ٤ -١-٣ - چالﺶ های اندازه گیری هندسی و پایﺶ تغییرشکل اندازه گیری و پایش از مسائﻞ حساس تونﻞ سازی بوده و بسـیاری از تصـمیمات اجرایـی و ایمنـی بـر اسـاس آن شـکﻞ می گیرد .باتوجه به تجربیات گذشته توصیه می شود مسائﻞ زیر برای بهبود هر چه بهتر عملیات اجرایی مد نظر قرار :گیرد ١- سالﻢ بودن دستگاه ها و ابزار اندازه گیری و تنظیﻢ بودن آن ها و اطمینان و آگاهی از دقت اندازه گیری آن هـا اولـین و مهﻢ تر ین مساله در این زمینه است. وجود خطا در دستگاه ها ی مسـیریابی و پیـاده سـازی مسـیر ممکـن اسـت باعث انحراف تونﻞ از خط پروژه و در برخی موارد تحمیﻞ هزینه های .زیاد برای جبران آن شود ٢- جابجاشدن و ضربه خوردن و مخدوش شدن شاخص ها و نقاط نشان گـر ازچـالش هـای مهـﻢ عملیـات انـدازه گیری و پایش است که می تواند نتایﺞ برداشت را ب ه شـدت تحـت تـاثیر قـرار دهـد. ایـن مسـاله بـه محـﻞ نصـب، عﻼئـﻢ و هشدارهای ﻻزم به پرسنﻞ و ماشین آﻻت برای مراقبت از ابزار و نظارت و کنترل مستمر و دوره ای آن .بستگی دارد ٣- نصب ناصح یح و غیراصولی ابزار و ارتباطات وسیﻢ کشی که باعث افزایش احتمال آسیب دیـدن آن حـین اسـتفاده می شود ،یکی از مشکﻼتی است که باعث اختﻼل یا از کار افتادن قابلیت هـای انـدازه گیری می شـود . در ابزارهـای مدفون مانند کشیدگی سنﺞ هایی که برای اندازه گیری هﻢ گرایی نصب می شـوند ،کـرنش سـنﺞ و سـلول فشـار کـه داخﻞ یا مابین پوشش و زمین نصب می گردند یا انحراف سنﺞ و ابـزار انـدازه گیری تﻐییرشـکﻞ میـﻞ مهـار و پـیچ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روش‌های پایش و اندازه‌گیری ۱۳۳/۹ ۳۹ سنگ. این چالش از اهمیت بیش‌تری برخوردار است؛ چرا که تعویض و جایگزینی آن‌ها بعضا غیرممکن است. ۴ عدم نصب ابزار کافی برای برداشت اطلاعات و تصمیم‌گیری صحیح یکی دیگر از مسائل و چالش‌های اندازهگیری است. در برخی موارد صعوبت اجرایی و شرایط سست زمین امکان نصب آبزار در برخی قسمت‌های تونل را کاهش می‌دهد در حالی که معمولا در همین نواحی مساله‌دار نیا به اندازه‌گیری بیش‌تر و دقیق‌تری می‌باشد. به عنوان مثال, انحراف‌سنج و نصب کشیدگی‌سنج در زمین‌های آب‌دار با مشکلاتی همراه است. در مواردی هم طراحی جانمایی نادرست و ناکارآمد و یا کمبود اعتبار یا عدم دسترسی برای تامین و نصب همه ابزار لازم با ۵ خطاهای قرائت و ثبت و محدودیت‌های انتقال و ذخیره اطلاعات در ثبت الکترونیکی. دیگر چالش مهم پایش و اندازه‌گیری محسوب می‌شود. به عنوان مثال قرائت چشمی ترک‌سنج و درزه‌سنج یا مشکلات ناشی از خرابی باتری یا قطع برق و اختلال در ارسال اطلاعات این ابزار از جمله این موارد محسوب می‌گردد. ۶ نگهداری وتعمیر ابزار اندازه‌گیری در تونل‌سازی که در شرایط سخت و دشوار انجام می‌شود. دیگر چالش پایش است. نحوه شناسایی ابزار از کارافتاده و چگونگی جایگزینی آن‌ها نیز مساله بسیار مهمی خواهد بود. عدم تشخیص و جایگزینی به موقع ابزار از کار افتاده ممکن است باعث رخداد حوادث و مخاطرات غیر قابل جبران گردد. نصب نشانگر جایگزین برای اندازه‌گیری هندسی ازجمله این موارد محسوب می‌شود. ۷ یکی از مسائل مهم در اندازه‌گیری و پایش, قابلیت پردازش صحیح و استفاده و قدرت تفسیر و پیش‌بینی مخاطرات خصوصا در جبهه حفاری است. نبود نرم افزار و تیم مجرب برای این کار می‌تواند ارزش و تاثیر وجود ابزار را کمرنگ نماید. در این مقوله. کنترل تجاوز از حدود مجاز و اعلام به موقع هشدار و تغییرات لازم در طرح مخزن گاز حبس شده یا لایه بسیار سست گلی و یا خرد شده ریزشی,باید سرعت مناسب در واکنش و انجام اقدامات متقابل ایمنی و اجرایی وجود داشته باشد. سرعت تغییرات تغییرشکل و هم‌گرایی یا نشست سطحی و تغییر تواتر اندازه‌گیری آن‌ها در این موارد بسیار مهم است. ۴-۱-۴ ملاحظات و توصیه‌های اجرایی برای اندازه‌گیری هندسی و پایش تغییرشکل ۱-۴-۱-۴ ملاحظات اجرایی پیشینه اجرایی و تجربیات به دست آمده از فعالیت‌های آندازه گیری و کنترل در پروژه‌های تونل‌سازی نشان داده است که توجه به برخی نکات می‌تواند به بهبود عملکرد و کارآیی ابزار کمک نماید. برخی از این موارد عبارتند از: ۱- استفاده از ابزار دقیق با کیفیت. سالم و دارای کالیبراسیون مناسب قبل از استفاده و نصب در محیط تونل و اجتناب از استفاده از آبزار مستعمل. ۲- اطمینان از روش صحیح نصب ابزار دقیق و کنترل کارکرد اولیه آن و استفاده از تیم‌های مجرب نصب و راه -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۵۰ ۳( راهنمای اجرای نونل‌های انتفال آب اندازی ابزار و کنترل‌ها و اندازه گیری با توجه به حساسیت تصمیمات اتخاذ شده بر اساس نتایج آن. ۳ توجه به عوامل موثر در اندازه‌گیری و ثبت اطلاعات و استفاده از کاربرگ‌های کامل اطلاعات محیطی نظیر رطوبت و دما و ثبت سایر اتفاقات موثر بر نتایج اندازه‌گیری و کنترل. ۳ رعایت افزونگی و نصب ابزار اضافی لازم در مورد آبزار مدفون و غیر قابل جایگزینی نظیر کرنش‌سنج و بارسنج پشت پوشش بتنی و استفاده از نتایج ابزار مختلف برای کنترل روش اندازه‌گیری و اطمینان از روند تغییرات. ۵- کنترل آسیب دیدگی یا جابجایی نشانگرها با مستندسازی و عکس‌برداری وکنترل منظم حین اندازه‌گیری خصوصا نقاط مبنا و ترجیحا نصب قاب یا محافظ برای ابزار برای پیشگیری از آسیب دیدگی و ضربه خوردن حین اجرا. ۶ تشخیص, خارج نمودن و تعمیر ابزار معیوب و جایگزینی آن وکنترل منظم کالیبراسیون دستگاه‌های اندازه‌گیری. ۷ وجود سامانه برق یا باتری پشتیبان برای دستگاه‌های اندازه‌گیری برای اطمینان از استمرار کارکرد در صورت قطع برق یا از کارافتادن باتری یا سامانه شارژ. ۸- دقت در نصب ابزار برای فراهم آمدن حداکثر سهولت ممکن در قرائت اطلاعات در حین اجرا یا کنترل در حال کار. ٩‏ توجه به تغییرات حاد زمین‌شناسی تونل و موقعیت نصب ابزار خصوصا در محل تلاقی یا تقابل ساختارهای زمین‌شناسی و برای ابزار اندازه‌گیری تغییرشکل. ۰ توجه به نرخ تغییرات و رواداری‌های متفاوت در تغییر شکل‌ها در سینه‌کار و در طول تونل پس از اجرای سیستم نگهداری و نیز پس از اجرای پوشش تونل. ۱- ثبت اطلاعات دقیق پیشرفت سیستم نگهداری و تزریق و پوشش نهایی و حفاری برحسب زمان برای تطبیق با اطلاعات اندازه‌گیری و کنترل. به عنوان مثال, برای تنظیم و افزایش سرعت حرکت ماشین حفاری مکانیزه در زمین‌های سست و مستعد تغییرشکل و نشست ناشی از زهکشی برای جلوگیری از نشست دستگاه. ۲۳- برای انجام نقشه‌برداری موثر و کارآمد در پروژه تونل مکانیزه و متعارف ملاحظات زیر در نظرگرفته می‌شود: - مستندسازی و گزارش موقعیت و امتداد ماشین در برابر موقعیت و امتداد پیش‌بینی شده اولیه در کله حفاری و دتباله. - پیاده‌سازی و نگهداری نقاط مبنا در موقعیت و شرایط مناسب. - استفاده از نشانگرهای سقفی و دیواری در ساختارهای سخت در نقاط مناسب, - استفاده از مدل ریاضی و روش مناسب برای انتقال نقاط مبنا برای حفظ دقت لازم و محاسبه و به حداقل رساندن خطاهای نقشه‌برداری. - استفاده از نقشه‌برداری با ربات یا نقشه‌برداری برخط با دوربین ثابت در شرایط خاص. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روش‌های پایش و اندازه‌گیری ۳/۹4( ۵۱ - تعیین شاخص‌های مورد نیاز برای کنترل شامل هم‌گرایی. نشست سطحی, فشار وارد بر پوشش, کرنش و تنش داخل پوش و نیروی مهارهاء - انتخاب روش و ابزار اندازه‌گیری و رفتارنگاری شامل نقشه‌برداری و نصب ابزار دقیق. - طراحی آرایش ابزار و طرح جانمایی, - کنترل کالیبراسیون ابزار و تعیین ملاحظات نصب ابزار دقیق. - الگوریتم بررسی اولیه و فیلتر کردن اطلاعات و حذف اطلاعات زائد و اشتباه که با توجه به حجم بسیار زیاد اطلاعات ثبت شده. معمولا با استفاده از روش‌های یادگیری ماشین و هوشمند یا فازی انجام می‌پذیرد. - تعریف فرأیند سرویس و نگهداری از ابزار و شناسایی و بازیابی ابزار دقیق از کارافتاده, - ایمنی در کار با ابزار دقیق. ۳-۴-۱-۴ ملاحظات تونل‌های عمیق و کم عمق و زمین‌های نرم و سخت اندازه گیری در تونل عمیق و کم عمق کمی با یکدیگر متفاوتند: ۱ در زمین نرم برای اندازه‌گیری تغییرشکل سطحی علاوه بر کشیدگی‌سنج از نشست‌سنج هم استفاده می‌شود. البته برای استخراج مدل سه بعدی از تغییرشکل سطح زمین به صورت هم‌زمان از انحراف‌سنج در داخل گمانه نیز استفاده می‌گردد. ۲ در تونل عمیق کنترل نشست سطحی زمین برخلاف تونل کم عمق چندان حساس و مورد توجه نمی‌باشد. در تونل کم عمق از ابزار مختلفی برای کنترل نشست سطحی محیط. سازه و ساختمان‌های تحت تاثیرء مانند انواع انحراف‌سنج و شیب‌سنج و نشست‌سنج در ترکیب با روش نقشه‌برداری و کنترل در سطح زمین استفاده می‌شود. جزئیات بیش‌تر استفاده از این ابزار در ضابطه شماره ۶۹۵ سازمان برنامه و بودجه کشور تحت عنوان «راهنمای عملیات ابزاربندی و رفتارنگاری در تونل‌سازی مکانیزه شهری» ارائه شده است. ۳- روند تغییرشکل در طول پیشروی عملیات در تونل کم عمق به علت تاثیر کم‌تر جنس لایه‌ها در نشست سطحی, معمولا منظم بوده و از الگوی مشخصی تبعیت می‌نماید. اما در تونل عمیق با تغییر شرایط زمین و عبور از ساختارهای مختلف زمین‌شناسی ممکن است روندهای مختلفی مشاهده شده و تغییرات زیاد در حین -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹( راهنمای اجرای نونل‌ها کنترل مودهای تغییرشکل تونل هم در کنترل تغییرشکل تونل, بررسی مود تغییرشکلی است. تغییرشکل در مقطع تونل و پوشش آ ن کلی رخ دهد که شامل حرکت صلب. هم‌گرایی. واگرایی. نشست سقف و حالت خمشی هستنه ک از این حالت‌ها را نشان می‌دهد که شرایط تغییر شکل‌های اصلی و مهم که باید با دقت ال در کدام ناحیه از تونل قرار دارند و چه روند احتمالی را طی می‌نمایند. در مواردی که پوشش تون شده است. بررسی این حالت‌ها می‌تواند به یافتن آسیب‌های احتمالی وارد آمده به پوشش برای مقا ی حداقل نقاط قرائت برای تشخیص مود تغییر شکلٍ شکل ۴-۴- حالت‌های مختلف تغییرشکل تونل ی انتقال آب ن می‌تواند ازه‌گیری و وم‌سازی و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- روش ی ها ﺶی پا و اندازه گیری ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٣٥١ ٤ -٢- ،نصﺐ اندازه گیری، تﺤل لی و کنترل گازها ی نشت ی به تونل ٤ -٢-١- روش ها و دستگاه ها ی اندازه گیری و تشخیص شاخص ی ها یطی مح از موارد مهﻢ از نظر ایمنی، سﻼمت و محیط زیسـت محسـوب می شـوند و بایـد بـا ابـزار و دقـت مناسب مورد پایش و کنترل قرار گیرند. این شاخص ها :عبارتند از ١- دما، رطوبت و فشار هوا با دماسنﺞ و رطوبت سنﺞ دیجیتال ثابـت در ماشـین حفـاری یـا سـیار در روش متعـارف اندازه گیری می شود . بسیاری از شاخص ها ی دیگر مورد اندازه گیری و نیز جزی یات اجرایی تونﻞ تابع دما و رطوبـت و عوامﻞ محیطی هستند. به عنوان مﺜال می توان به جزی یات مواد و عملیـات انفجـاری، میـزان تﻐییرشـکﻞ تونـﻞ ، بهره وری ماشین حفاری، نیازهای تهویه و خنک کردن ماشین آﻻت .و نظایر آن اشاره نمود ٢- ،گازها شامﻞ متان، منواکسیدکربن، دی اکسیدکربن اکسید نیتروژن، دی اکسید نیتـروژن، دی اکسـید سـولفور و اکسیژن از نظر کاهش . بخشی از این گازها به خاطر کارکرد ماشین آﻻت و عملیات انفجـار خصوصـا در حفـاری متعارف و بخشی مانند متان به صورت مدفون از داخﻞ ساختارهای کربنی در زمـین ناشـی می شـوند . گـاز متـان بدون رنگ و بو بوده و جزو گازهای سمی محسوب می ن شود، ولی در غلظت حدود ٥ تا ٥١ درصد بسته به دمـای محیط به شدت قابﻞ انفجار است. این گاز با حسگر قابﻞ حمﻞ یا نصب شده قابﻞ اندازه گیری و هشـدار می باشـد . اغلب حسگرهای جدید قابلیت تشخیص انواع گازها را دارند و در محیط کارگاهی بیش تـر بـه صـورت بیسـیﻢ بـه کار برده می شوند . برخی از این حسگرها به صورت شخصی برای هر نفر ب ه کار برده می شـوند یـا در کـﻼه ایمنـی تعبیه می گردند. حداکﺜر مقدار مجاز گاز منواکسیدکربن بر اساس توصـیه سـازمان بهداشـت جهـانی بـرای تونـﻞ کوتاه ٥١ دقیقه قرارگرفتن در غلظت ٠٠١ پی پی ام ١ است. سایر گازها نیز در اسـتاندا ر دهای مختلـف معیارهـای متفاوتی دارند. این معیارها باید برای هر قرارداد از مراجع سﻼمت و ایمنی رسمی و به روز .استعﻼم شوند ٣- غلظت غبار و کیفیت هوا و میزان اکسـیژن. مقـدار توصـیه شـده اکسـیژن بـر اسـاس مـاده ٢٥ قـوانین سـازمان بهداشت جهان ی بین ٥/٩١ ٥ تا/٣٢ درصد می باشد و بسته به میزان فشار اتمسـفر تﻐییـر مـی کنـد و البتـه بـدون .توجه به حضور گازهای سمی است اندازه گیری اکسیژن با دستگاه حسگر گاز قابﻞ انجام می باشد . غلظـت گـرد و غبار به دو صورت تهدید سﻼمت ناشی از ذرات معلق و کاهش دید مطرح می شود . ار زیابی غلظت غبـار بـا نمونـه گیری و آزمایش هوا و ارزیابی میدان و عمق دید با دوربین نصب شده روی ماشین انجـام می شـود . غلظـت غبـار مجاز برای کﻞ غبار، غبار قابﻞ تحمﻞ برای تنفس و غبارکوارتز و سیلیس هب عنوان نمونه طبق اسـتاندارد نـروژ بـه ترتیب ٠١ ،٥ ١ و/٠ میلی گرم در مترمکعب است. حادترین شرایط غبار نیز بـرای گـروه بتن پاشـی خشـک، تـیﻢ .حفاری مکانیزه و تیﻢ چالزنی و انفجار است ١- Part Per Million (ppm) -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۳/۹( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب صورت می‌گیرد. اندازهگیری ارتعاشات با حسگر ثابت نیز قابل انجام می‌باشد که معمولا درحین تونل‌سازی کم‌تر استفاده می‌شود و بیش‌تر در مراحل بهره‌برداری از تونل کاربرد دارد. ۲-۲-۴- چالش‌ها و ملاحظات اندازه گیری شاخص‌های محیطی که هشدار و انجام اقدامات متقابل برای آن‌ها در قالب برنامه‌ریزی‌های قبلی و در فرصت معقول قابل انجام است. اما مواردی نظیر غبار ناشی از انفجارء هجوم و افزایش غلظت ناگهانی گاز نیاز به آمادگی برای تشخیص و انجام اقدامات فوری و واکنش سریع دارد. در این موارد علاوه بر اتکا به پیش‌بینی برای پیشگیری از غافلگیری, باید امکانات و تجهیزات لازم برای جلوگیری از حادثه ثانویه مانند انفجار و آتش‌سوزی یا مسمومیت پرسنل دراختیار قرار داشته باشد. همچنین آموزش پرسنل و انجام تمرین و مانور برای این نوع شرایط خاص از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. نکته مهم دیگر در مورد این اندازه گیری‌ها اطمینان از صحت کارکرد دستگاه اندازه‌گیری با کنترل و نگهداری مستمر و صحت‌سنجی یا کالیبراسیون با دستگاه ثانویه می‌باشد. همچنین نحوه قرائت و ثبت صحیح داده‌ها و بررسی و تحلیل فوری اولیه برای اطمینان از استناد به آن‌ها باید همواره تحت نظارت قرارداشته باشد. ۳-۴- اندازه‌گیری, تحلیل و کنترل نشت آب‌های ورودی به تونل ۱-۳-۴- روش‌ها و وسایل اندازه گیری و پایش آب کنترل و اندازه‌گیری آب در تونل‌سازی در حین اجرا شامل دبی نشت آب‌های ورودی به تونل و کنترل وضعیت منابع آب نظیر ثبت دبی آب سطحی, چشمه‌هاء رودخانه‌هاء چاه‌ها و قنوات و رژیم عمومی آب زیرزمینی است. این اندازه گیری ها در قالب معیارهای اجرایی برای مدیریت میزان آب تخلیه شده و کنترل حجم رسوب‌گذاری در سامانه تخلیه از تونل و محدودیت زیست محیطی همراه با کنترل ۳11 و دما و هدایت الکتریکی آو سختی" می‌باشد. اندازه‌گیری دبی آب ورودی به تونل معمولا با استفاده از دبی‌سنج کانال باز در مقاطع مختلف مهم یا با جریان‌سنج اولتراسونیک یا دبی‌سنج مغناطیسی برای جریان در لوله انجام می‌شود. علاوه بر آب زیرزمینی ورودی به تونل, برای خنک کردن دستگاه و شستشو و تخلیه مصالح حفاری نیاز به حجم قابل ۱-6 (۳۴) :00۵۱۱1۷ [۳۱۵01۳۵۵ -۲ (1125) دلزا50۵ 113301۷۵0 |1۵1۵ -۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روش‌های پایش و اندازه‌گیری ۳/۹ ۸۵ توجهی از آب می‌باشد که تبدیل به پساب و سپس تخلیه می شود. باید توجه شود که دبی آب اندازه‌گیری شده خروجی با پساب مصرفی در اجرا از یکدیگر تفکیک گردند. ۲-۳-۴- چالش‌ها و ملاحظات اندازه‌گیری و پابش آب بررسی کیفیت آب نشتی به داخل تونل نیز ممکن است در مواردی چالش برانگیز باشد و لازم است بر اساس نوع ساختارهای زمین‌شناسی مورد بررسی و پایش قرار گیرد. همچنین نشت آب از رودخانه‌های مجاور یا سایر منابع آب با می‌تواند در صورت انتخاب مواد نامناسب مانند پلی یورتان‌های شیمیایی حاوی ترکیبات سیانید. باعث آلوده شدن آب های نشتی ورودی شده و پس از تخلیه از تونل استفاده از آن را با محدودیت مواجه نماید یا باعت آلودگی محیط و رودخانه گردد. تشخیص گرفتگی پیزومتر سطحی و عمقی و داخلی تونل بر اساس نرخ تغییرات آن یا مقایسه با رژیم تغییرات آب زیرزمینی بر اساس نتایج سایر اندازه‌گیری‌ها از ملاحظات مهمی است که یکپارچگی و صحت اطلاعات به‌دست آمده از اندازه گیری را تاحد زیادی تضمین می‌نماید. در اندازه‌گیری میزان آب خروجی از تونل باید میزان آب ورودی به تونل به تفکیک قطعات مختلف اندازهگیری شود. فواصل اندازه‌گیری افزون بر طول تونل به وضعیت نشت آب زیرزمینی و موقعیت سفره‌های آب بستگی دارد. کنترل کیفیت آب خروجی نیز در مواردی می‌تواند به تدقیق وضعیت زمین‌شناسی منطقه کمک نماید. همچنین استفاده از آب خروجی برای بازیافت و مصارف آبیاری و تخلیه آن داخل مسیل یا رودخانه مستلزم انجام این بررسی‌ها می‌باشد. ۴-۴- ثبت دبی آب‌های سطحی, چشمه‌ها. رودخانه‌ها. چاه‌ها و قنات‌ها و تحلیل و کنترل تغییرات اندازه گیری وضعیت آب‌های زیرزمینی با چاه مشاهده‌ای, پیزومتر لوله قائم و پیزومتر الکتریکی تار مرتعش صورت می‌پذیرد. در شرایط آب زیرزمینی بسیار متغیر یا هوای سرد. معمولا از پیزومتر دیافراگمی که داخل آن به طور کامل اندازه گیری فشار پیزومتری معمولا کاربرد زیست محیطی دارد و برای کنترل رژیم آب زیرزمینی برای تغذیه چشمه. قنات. چاه آب و سایر منابع آب سطحی انجام می‌پذیرد که قبل و حین و بعد از حفاری برداشت و مقایسه می‌گردد. میزان همبستگی فشار ایستابی پیزومتری در ارتباط با دبی آب ورودی به تونل باید به دقت مورد پایش و کنترل با توجه به اهمیت تخمین فشار نهایی وارد بر پوشش تونل, نکته بسیار مهم در مورد اندازه‌گیری آب ریررمینی در تونل عمیق, این است که فشار آب موجود در تراز حفر تونل معمولا همان فشار پیزومتری اندازه‌گیری شده از سطح نمی‌باشد و در بسیاری از موارد به دلیل کاهش نفوذپذیری زمین در عمق مقادیر آن بسیارکم‌تر از فشار ایستابی خواهد -------- صفحهٔ بعد -------- 2۶ ۳( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب بود. در این موارد لازم است برای پیش‌بینی مخاطرات اجرایی از روش‌های پیش شناسایی و گمانه‌های عمقی در حین اجرا و در سینه‌کار با کمک اطلاعات زمین‌شناسی و هیدروژئولوژی و وضعیت نفوذپذیری لایه‌های زمین استفاده شود. همچنین گمانه‌های پیزومتری داخلی تونل می‌تواند در تدقیق تراز واقعی آب وارد به تونل تا حدی کمک نماید. این اطلاعات لازم است بر اساس شرایط فصلی متناسب برداشت شده در سطح مقایسه و تحلیل شوند. علاوه بر آب‌ها با منشا زیرزمینی. آب‌های سطحی بر فراز تونل یا مشرف یا متصل به آن نیز باید مورد اندازه‌گیری و پایش قرار گیرد. در اندازه‌گیری دبی این منابع آب باید تغییرات فصلی رژیم آن‌ها در دسترس بوده و دقت لازم برای تفکیک اثر حفاری تونل با سایر تغییرات محیطی و یا برداشت‌ها به عمل آید. نشست احتمالی زمین ناشی از تخلیه آب زیرزمینی از دیگر مسایلی است که در عبور تونل از نواحی آب‌دار باید مد نظر قرار داشته باشد. در بسیاری از موارد به دلایل زیست محیطی اجازه تخلیه و زهکشی آب زیرزمینی داده نشده یا بسیار محدود می‌شود. در این موارد کنترل و پایش آب زیرزمینی با پایش پیزومترهاء پایش دبی آب ورودی در مقاطع مختلف و در طول تونل انجام می‌پذیرد. مقدار مجاز این دبی بر اساس حجم تخمینی آب زیرزمینی تعیین می‌شود. به عنوان نمونه در تونل انتقال آب کرج به تهران محدودیت نشت آب به ازای کل تونل و دبی در واحد طول تونل (کیلومتر) تعریف شده بود که در اجرا هم رعایت گردید. همان طور که در شکل (۵-۴) نشان داده شده است در برخی موارد آب زیرزمینی به طور متمرکز و از یک سفره اصلی یا در یک ناحیه گسله وارد می‌شود و در برخی موارد مانند محیط‌های کارستی ممکن است تجمع آب به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- روش ی ها ﺶی پا و اندازه گیری ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٧٥١ شکل ٤ -٥ - تفاوت هجوم آب به داخل تونل از سفره های آب زیرزمینی متمرکﺰ و غیرمتمرکﺰ ٤-٥ - اندازه گیری و کنترل احجام و رواداری ها و شاخص ها ی اجرا یی ٤ -٥-١ - انواع اندازه گیری و کنترل احجام و رواداری ها و شاخص ها ی اجرا یی اندازه گیری و کنترل در سه بخش احجام و رواداری ها و شاخص ها ی اجرا یی عمدتا با هدف بهینه سـازی اجـرا و کنتـرل منابع و مصارف و دقت و کیفیت اجرا و افزایش سرعت کـار و کنتـرل برنامـه زمـان بنـدی صـورت مـی پـذیرد. اسـتفاده از اطﻼعات ابزار دقیق کنترل شاخص ها ی رفتاری نظیر تﻐییر شکﻞ ها و نشت آب می تواند بـه طـور مـوثر بـرای بهینـه سـازی روند اجرا و اصﻼح روش اجرای سامانه نگهداری و پوشش نهایی مورد استفاده قرار گیرد. بسـیاری از شـاخص ها ی اجرایـی خصوصا در روش حفاری مکانیزه هﻢ برای بررسی وضعیت پیشرفت کار و هﻢ برای بررسی وضعیت زمین و پایـداری مـورد استفاد ه قرار می گیرد که در بخش های قبﻞ دسته بندی و ارائه .گردید ٤ -٥-٢- اندازه گیری ها در روش ی ها متعارف کنترل رواداری و دقت اجرا با عملیات نقشه برداری معمولی برای موقعیت چال ها و قطر آن ها و نقشه برداری لیـزری یـا رودخانه زیرزمینی گسﻞ معکوس ناحیه خردشده فشار هیدروستاتیک سقوط کوه سنگی تحت فشار آب ناحیه متاثر از حفاری مسیر هجوم آب به داخﻞ تونﻞ تراوش آب مسیر حفاری جریان آب سطحی گسﻞ معکوس سنگ بستر ﻻیه آب بند نسبی مخزن کارستی جریان آب زیرزمینی -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٥١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب پروب های میله ای مجهز به حسگر برای عمق و امتداد آن ها انجام می شود .دسـتگاه ها ی جدیـد حفـاری بـه طـور خودکـار هندسه حفاری را تنظیﻢ و با دقت باﻻیی آن راپیاده می نمایند. کنترل کسر و اضافه حفاری نیـز بـا عملیـات نقشـه بـرداری متداول انجام شده و بر اساس آن اصﻼحات ﻻزم در مراحﻞ بعدی صورت می .پذیرد برای کنترل نرم افزاری ح فاری از راهکار اندازه گیری حین حفاری ام.دبلیو.دی و تحلیﻞ رایانـه ای آن اسـتفاده می شـود . ایـن کار با استفاده از اسکن لیزری یا نقشه برداری یا میکروژئودزی یا فوتوگرامتری یـا نگاشـت سـطوح حفـاری قابـﻞ انجـام می باشـد . برخی از کنترل ها ی رواداری های ساخت و اجرا در محﻞ م ربوطه انجام می شود . به عنوان مﺜـال، کنتـرل رواداری سـاخت قطعـات پیش ساخته پوشش و نصب نوارهای آب بند در حفاری مکانیزه در کارخانه انجـام می شـود و رواداری هـای نصـب بـا انجـام نقشـه برداری در داخﻞ تونﻞ و پس از عبور ماشین انجام می گردد . در روش حفاری متعارف و اجرای پوشـش بتن پاشـی ،ده کنترل هـا بـا نصب شاخص ها ی متعدد در نقاط مختلف برای کنترل ضخامت و هندسه بتن پاشی صورت می گیرد . در پوشش های بتن درجا کنترل رواداری در هنگام نصب قالب و شبکه میلگردها بـا نقشـه بـرداری انجـام می گـردد . در تونﻞ ها باید پیش بینی ﻻزم برای نصب نشانگرها و د ستک های نصب دوربین برای کنترل رواداری های اجـرا نیـز در فواصـﻞ مختلف صورت پذیرد. کنترل دقت عملیات اجرایی و رواداری حفاری و اجرای پوشش موقـت و دائـﻢ بـا اسـتفاده از نصـب سامانه های کنترلی مانند دوربین های لیزری و حسگرهای کنترل دامنه حرکت دستگاه بر روی ماشین های حفاری و یـا بـا انجام عملیات نقشه برداری هﻢ زمان و نیز پس از اجرا انجام می گردد )شکﻞ ٤-٦( . کنترل رواداری در حین اجرا بسیار مهﻢ تر از ثبت آن ها پس از اتمام عملیات است و عمﻼ پس از اجـرا انجـام اصـﻼحات بسیار مشکﻞ بوده و داده های ثبت شده فقط برای برنامه ریزی .ادامه کار کاربرد موثر خواهند داشت از آن جایی که مقاومت بتن با چ گ الی آن ارتباط مستقیﻢ دارد و با کاهش چگالی مقاومت هﻢ کـﻢ می شـود می تـوان در کنترل کیفیت بتن برای سهولت و سرعت ارزیابی مقاومت از اندازه گیری چگالی هﻢ کمـک گرفـت. البتـه ﻻزم اسـت بـرای تخمین مقاومت ب ر اساس چگالی، اطﻼعات و روابط تجربی کافی برای این و .ابستگی در اختیار باشد شکل ٤ -٦- دستگاه حفاری مجهﺰ به لوازم اندازه گیری برای کنترل رواداری و لیﺰر اسکﻦ برای کنترل رواداری و کیفیت سﻄح تمام شده هیدرولیکی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- روش ی ها ﺶی پا و اندازه گیری ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٩٥١ ٤ -٥-٣ - اندازه گیری در روش ی ها مکانیﺰه در حفاری مکانیزه برای کنترل بازده عملیات اجرایی اندازه گیری های مختلفی از پارامترهای عملکردی دسـتگاه صـورت می پذیرد که توسط سامانه راهبری ماشین ثبت می گردد .افزون بر این موارد، با استفاده از حسگرها و ابـزار دقیـق می تـوان برخی کنترل ها ی غیر مستقیﻢ و مشاهده ای را ب ه صورت خودکار و برخط انجام داد. نصب حسـگرهای تشـخیص سـایش و آسیب دیدگی تیﻐه ها برای انجام اقدام به موقع برای تعویض آن ها جزو این مـوارد می باشـد . همﭽنـین حسـگرهای ثبـت و کنترل فشار دوغاب و فوم در پیشانی کار یا ثبت فشار متعـادل ز مـ ین بـر کلـه حفـاری از سـایر مـواد درحفـاری مکـانیزه .هستند با توجه به این که ممکن است این حسگرها دچار خرابی و آسیب شوند، کنتـرل سـالﻢ بـودن حـداقﻞ درصـدی از آن ها )مﺜﻼ ٠٦ (درصد باید با روش ی ها .مناسب انجام پذیرد در حفاری مکانیزه کنترل دقیق حجﻢ مصالح خروجی برای پایش اضافه حفاری ها بـا نصـب دوربـین لیـزری در مسـیر تسمه نقاله ها یا باسکول اندازه گیری وزن مصالح تخلیه شده در زیر تسمه نقاله یا جریان سنﺞ در مسیر لولـه تخلیـه دوغـاب و مصالح صورت می پذیرد. در حفاری متعارف این اندازه گیری ها به صـورت پـایش احجـام خروجـی بـا ماشـین آﻻت انجـام می گردد . ثبت آمار مواد و مصالح مصرفی ورودی و آب و برق و سوخت نیز به صورت دستی یا نیمه خودکار یا بـا اسـتفاده از نرم افزارهای انبارداری عملی است. برخی از این کنترل ها با استفاده از دوربین های تردد شمار یا دوربین های مدار بسـته با یا بدون اپراتور نیز امکان.پذیر است استفاده تا حد ممکن از دستگاه ها ی اندازه گیری کیفیت اجرا نظیر دستگاه ها ی کنترل دوغاب برای ثبت هﻢ زمـان دبـی و فشار و حجﻢ و دما و دستگاه ها ی کنترل مکانیزه طرح های اختﻼط بتن و دوغاب از نکات و مﻼحظات مهﻢ انـدازه گیری و کنترل در تونﻞ سازی .است -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ روش‌های تجهیز و پشتیبانی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشتیبانی ۳/۹( ۸.۳ در این فصل روش‌های تجهیز و پشتیبانی تونل‌سازی شامل تجهیز کارگاه و راه‌های دسترسی, تهویه حین اجراء تامین توان. برق‌رسانی و9 روشنایی. آبکشی و آبرسانی, ترابری و انتقال مواد. مصالح 9 نفرات. انتقال داده‌ها و مخابرات. تبهیه و وتوصیه‌های بهبود بازده اجرایی مربوط به آن ارائه گردیده است. تجهیز و پشتیبانی اجرایی کارگاه تونل‌سازی در هر دو حالت مکانیزه و متعارف تاثیر مستقیم در کیفیت. ایمنی. بازده و سرعت پیشروی اجرا دارد. هرینه تجهیر کار گاه تونل‌سازی نسبت به سایر پروژه‌های عمرانی. خصوصا در روش مکانیزه. درصد بیش‌تری از هزینه اجرا را شامل می‌شود و بنابراین جریان نقدینگی مورد نیاز در این پروژه‌ها نیز تا حدی متفاوت است. ۱-۵- روش تجهیز کارگاه و راه‌های دسترسی ۱-۱-۵- مولفه‌هاء اجزا و فرآیند تجهیز کارگاه تونل‌سازی اجزای اصلی تجهیز کارگاه تونل‌سازی که در دو مرحله موقت برای آماده‌سازی و دائم برای اجرا انجام می‌شود عبارتند از: سه پایه. دستگاه بتن‌پاشی تر و خشک و ... ۴- سامانه آب شامل آب مورد نیاز برای کار دستگاه 9 خنک نمودن آن ( که بیش‌ترین حجم را دارد)» آب مورد نیاز برای ملات 9 دوغاب و بتن 9 آب آشامیدنی به‌علاوه لوله کشی. مخازن. پمپ‌ها 9 تانکرهای مربوط تونل» روشنایی و برق سایر بخش‌های کارگاه به‌علاوه شبکه. تابلوها و ترانسفورمرهاء ۷ ارتباطات و مخابرات تونل در تجهیز کارگاه و خارج کارگاه و خدمات اضطراری, ۸ ایمنی. امنیت. سلامت 9 محیط ریست 9 خدمات فوری نظیر آمبولانس 9 درمانگاه. اطفاء حریق 9 دوربین -٩‏ راه دسترسی خارج سایت و داخلی سایت شامل مسیر ریلی که با توجه به کوهستانی بودن بیش‌تر کارگاه‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است و هرینه قابل توجهی برای احداث 9 نگهداری دارد. ۰ دپوها و محل تخلیه مصالح حفاری. ۱- فرآیند تجهیزکارگاه تونل‌سازی نیز شامل موارد زیر می‌باشد: -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٦١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب  بررسی کلی محدوده طرح و ورودی )های( تونﻞ به منظور مکان یابی،  بررسی نیازهای دوران اجرا به منظور ارائه برنامه فیزیکی-کالبدی ،تجهیز  بررسی توپوگرافی و زمین شناسی شامﻞ طبقه بندی شیب ها و آبراهه ها و مسیﻞ،ها  ارائه طرح ساختاری و لکه ،گذاری با رعایت فاصله ایمن از ورودی تونﻞ  بررسی ویژگی های اقلیمی منطقه شامﻞ محدوده تﻐییـرات دمـایی، بـارش، رطوبـت و جهـت و سـرعت بـاد در فصول مختلف و یخبندان به منظور ارائه راهکارهای طراحی معماری متناسب با اقلیﻢ،  انتخاب ویژگی های فنی و مصالح سا ختمانی،مناسب  حفاری اولیه ورودی تونﻞ و تﺜبیت و تحکیﻢ پرتال که معموﻻ به موازات عملیات تجهیز کارگاه انجام می شود،  تهیه طرح و روش اجرایی مولفه،های مختلف  برآورد هزینه اجرایی،تجهیز  .عملیات اجرایی ٢١- مولفه های تجهیز کارگاه تونﻞ سازی :هﻢ عبارتند از  سکوهای نصب تاسیسات و تجهیزات،  مخزن آب و مخزن سوخت،  سیلوهای ذخیره سیمان،  سنگ شکن و بﭽینگ،  کارخانه سگمنت در روش مکانیزه،  دپوهای مصالح درشت دانه و ریز دانه بتن و پی گراول برای پرکردن پشت قطعات بتنی،  انبار مواد و مصالح،  آزمایشگاه بتن و مکانیک خاک و سنگ ،  ساختمان نیروگ(اه )دیزل ژنراتورها،  کمپرسورهای هوای فشرده،  خوابگاه کارگری ،خوابگاه مهندسی و خوابگاه تکنسین ها،  ساختمان اداری پیمانکار، مشاور و کارفرما،  رستوران و درمانگاه و اماکن ورزشی ،مسجد و مجموعه فرهنگی و رخت شوی خانه و سرویس بهداشتی ... و،  ساختمان دیزل ژنراتور یا نی روگاه یا پست تﻐذیه از شبکه،  انبار مواد ناریه در روش حفاری متعارف .که باید با فاصله ایمن از دهانه ورودی تونﻞ و تجهیز کارگاه قرارگیرد  تعمیرگاه ها،  آتش نشانی و ساختمان و انبار ایمنی، سﻼمت و محیط زیست، -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشتیبانی ۳/4( ۵ نمونه جانمایی تجهیز کارگاه و راه‌های دسترسی تونل مکانیزه انتقال آب در پورتال ورودی در تونل بازی‌دراز و تونل انتقال آب آزاد به ترتیب در شکل‌های (۱-۵) و (۲-۵) نشان داده شده است. : 7 ۰ ۹ 7 : پظ ی ذ سا ۰ ۱ یا ۱ . / ۱ ۰ ۰ ۶ . ی 0 42 1 ی معحیی << ی ۳ نمونه جانمایی تجهیز ‎٩۱‏ مره مر لا ۱ را لب ۰ و 4 ۰ ۰ ۳ ۹ ۹ اه ی گر ۹ ۹ ۳ ۹ ۱ "۳ را ۰ 8 9 را ه ار ۸ ی : ۸ ز ی ی :1 نج / ۰ : ا ما که / ٍ شستتتحححوه | قق شش شش ار ۰ شکل ۱-۵- نمونه جانمایی تجهیز کارگاه و راه‌های دسترسی تونل مکانیزه انتقال آب در پورتال ورودی در پروژه بازی‌دراز ره ی با 9 : ی صص سا ۱ ۰ 1 م یی ۰ ۱ یک اتمه : 3 و ۱ 7 دسا ۰ 0 ۰ ۰ او ررکم ۱ ۰ ً 1 اس من مه وج ۴ و ح ما امقف یه : چیه دا لو کر دص شا ناه را ۱۱ اوه / هه چن هیچ و سر سا ۸ / سم شکل ۲-۵- نمونه جانمایی تجهیز کارگاه نونل انتقال آب آزاد شامل دپوی موقت سگمنت و تدار کات اجرایی در ورودی تونل ۳-۱-۵- چالش‌ها و توصیه‌های اجرابی تجهیز کارگاه تونل‌سازی چالش‌ها و توصیه‌های اجرایی و ملاحظات تجهیز کارگاه تونل‌سازی بر اساس تجربیات موجود عبارتند از: رایزنی لازم با مقامات محلی و نیروهای نظامی و انتظامی و محلی انجام و تمهیدات مورد نیاز در نظر گرفته شود. ۲- مسائل اجتماعی استقرار 9 اسکان 9 تردد پرسنل در سایت و شهرهاً یا روستاهای اطراف آن 9 نحوه تعامل با مردم بومی و استفاده ازظرفیت آن‌ها و ایجاد امکانات و زیرساخت جهت کمک به رفاه عمومی و اجتماعی در منطقه. ۳ مسائل بهداشت عمومی و فردی 9 سلامت روحی و روانی افراد شاغل در سایت‌هایی که دورافتاده با دارای فواصل زیاد از شهرها و امکانات رفاهی عمومی هستند. در این موارد لازم است که با ایجاد فضای ورزشی. تفریحی و مذهبی مناسب, حداقل استاندارد لازم برای تامین امکانات در این زمینه‌ها رعایت شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٦١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ٤- .نحوه اسکان افراد شاغﻞ با توجه به سطح کار و فرهنگ و آداب و و رسوم منطقه برای کارگران و پرسنﻞ بومی ٥- مسائﻞ مجاورت در جانمایی محﻞ استراحت با توجه به موقعیت کارگـاه هـا و محـﻞ تـردد ماشـین آﻻت و آلـودگی صوتی و ارتعاشی سایت که باعث کاهش بازده کاری می شود. ٦ - محدودیت های فضا و امکانات کاری و عدم توجه به زمان های نسبتا طوﻻنی مورد نیاز برای تونﻞ سازی که توصـیه می شود با ایجاد محیط.های کاری متناسب با نیازهای کارگاهی و پروژه مدیریت شود ٧- ایجاد شبکه ارتب اطی و زیرساخت ﻻزم برای برقـراری ارتبـاط در بـین کاربری هـای مختلـف و همﭽنـین امکانـات ارتباطی مناسب برای پرسنﻞ نظیر اینترنت و تلفن همراه و تلویزیون که باعث افزایش تمایﻞ بـه مانـدگاری افـراد در کارگاه می شود .ماندگاری نیرو ی تخصصی بسته به تامین نیازهای این افراد جهت اقامت و کار دارد . در نتیجـه فراهﻢ کردن شرایط مناسب برای کار و زندگی، اولین گام درجهت اجرای طرح می.باشـد هرچـه شـرایط اقلیمـی سخت تر باشد، تجهیز کارگاه نقش مهﻢ تر.ی در پیشبرد طرح ایفا خواهد کرد ٨- در تونﻞ مکانیزه که بخش اول تونﻞ و ورودی آن برای آماده سازی امکان ح رکت دستگاه و ایجاد تکیه گاه پوشـش بتنی و توده سنگ کافی برای اعمال فشار دستگاه به آن به صورت متعارف اجرا می شـود ، ﻻزم اسـت پـیش بینـی تجهیز برای این عملیات در نظر .گرفته شود )شکﻞ ٥-٣( شکل ٥-٣ - نمونه جانمایی تجهیﺰکارگاه در ورودی تونل مکانیﺰه انتقال آب بلند زاگرس و تونل شماره ٤ پروژه گرمسیری ٩- در پروژه هایی که مختص انتقـال آب نیسـتند و تونـﻞ آب بخشـی از آن هـا محسـوب می شـود، ماننـد پروژه هـای سدسازی، تجهیزکارگاه معموﻻ به صورت کلی برای مجموعه پـروژه در نظـر گرفتـه می شـود . بـرای تهیـه برنامـه تجهی ز کارگاه ﻻزم است، جدول ماشین آﻻت شامﻞ فعالیت ها ، نوع تجهیز یا ماشین، نوع عملیات، ظرفیت و تعـداد مورد نیاز تدوین گردد. همﭽنین ﻻزم است برای کار با هر یـک از دسـتگاه ها وتجهیـزات و ماشـین آﻻت ، پرسـنﻞ مربوطه مورد نیاز نظیر راننده و اپراتور و کنترل چی و کارگر فنی و تکنسین تعمیرات و نگهداری پیش .بینی شـود تعداد این نفرات بر اساس شیفت کاری در پیک عملیات کنترل می گردد . ٠١- تفکیک مولفه های ماندگار تجهیز مانند مواردی که بـرای اسـتفاده افـراد بـومی منطقـه بـاقی می مانـد و قابلیـت بازیافت و جمع آوری کامﻞ ساختمان ها و ادوات و زیرس اخت های تجهیز کـه بـه طـور موقـت در طـول دوره اجـرا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجﻢ - روش ی ها تجه ﺰی و پشت ی بان ی ٩٠/٠١/٤٠٤١ ٧٦١ استفاده می شوند و پاکسازی کامﻞ محوطه از هرگونه نخاله و باقیمانده سازه ها. ١١- بهتر است تجهیز کارگاه به صورت یکپارچه و نیز بر اساس نیازها ی طرح و روش اجرایی پیمانکار اصلی تهیـه شـود و تا حد امکان از شکست و تفکیک و اجرای جداگانه بدون در نظرگرفتن ارتباط آن ها با یکدیگر .خودداری نمود ٥ -١-٣ - راه های دسترسی راه های دسترسی در تونﻞ سازی شامﻞ راه موقت و دائﻢ می باشند که بخشی از آن ها ممکن است بـه صـورت تونـﻞ هـﻢ باشد . زیرسازی و روسازی این راه ها بسته به میزان ترافیک، زمان استفاده و هزینه نگهـداری مشـخص می شـود . راه موقـت برای عملیات اجرایی موقت احداث شده و بعدا مسدود یا جمع آوری می شود و از ایـن رو دارای روسـازی خـاکی یـا شـنی است و استانداردهای هندسی برای آن ها الزامی نی س ت و بستگی به شرایط کارگاه خواهـد داشـت. راه اصـلی دسترسـی بـه سایت تونﻞ که معموﻻ برای زمان بهره برداری نیز استفاده می شود و احتماﻻ برای دسترسی به روستاها نیـز مـورد اسـتفاده قرارخواهدگرفت، معموﻻ با استانداردهای راه روستایی درجه یک تا سه بـا عـرض ٤ ٥ تـا/٦ متـر احـداث می شـود و دارای روسازی آسفالتی خواهد بود. حریﻢ و اجزای فرعی این راه ها تـابع محـدودیت تملـک و محـدودیت ها و مجوزهـای زیسـت محیطی و منابع طبیعی و عبور حیوانات هﻢ می .باشند انواع راه دسترسی در کارگاه تونﻞ سازی شامﻞ موارد زیر می باشد: ١- راه دسترسی اصلی به ورودی ها و خروجی ها ی تونﻞ و راه بهره برداری دائمی، ٢- راه موقت داخﻞ سایت تجهیز که حسب نیازهای اچ.اس.ای دارای روکش شنی یا آسفالتی خواه د بود، ٣- راه کمکی برای عملیات اکتشافی، حفر گمانه ها و چاهک ،های پیزومتری چاه ها ی تهویه و تخلیه مصالح حفـاری و ورودی های فرعی زمان اجرا در روش متعارف که معموﻻ بدون روسازی می.باشند ٤- ریﻞ ارد ی ،ورود دستگاه حفاری در روش مکانیزه شامﻞ مسیر حمﻞ قطعات بتنی از کارخانه تولید تـا ورودی تونـﻞ ریﻞ قرارگیری و مونتاژ دستگاه و ریﻞ های پارکینگ و تعمیرگاه واگن ها که دارای روسازی موقت می.باشند ٥- چالش ها و توصیه ها ی مربوط به طراحی و احداث راه:های دسترسی در تجهیز عبارتند از  در مورد کلیه راه های موقت و دائﻢ در حین اجرا ﻻزم است، مباحث ایمنی بهره برداری و حوادث احتمالی حـین اجرا تا حد معقول پیش بینی شده و مﻼحظات عبور و مرور و بیمه حوادث احتمالی مانند سیﻼب و ریـزش کـوه و سقوط سنگ و نظایر آن برای بهره برداری از آن ها در نظر .گرفته شود  تقاطع یا از بین بردن راه های محلی موجود که در این زمینـه ﻻزم اسـت در احـداث ایـن راه هـا توجـه ﻻزم بـه وضعیت موجود و استفاده .کنندگان محلی و عبوری به عمﻞ آید  عدم توجه به شرایط اقلیمی و آب و هوا یی در احداث راه هـای دسترسـی نظیـر بارنـدگی، یخبنـدان، سـیﻼب و آبشستگی و مسیﻞ های ،طبیعی که هزینه های نگهداری و حوادث تردد را افزایش می دهد .  حوادث و تصادف با افراد بومی و حیوانات اهلی و وحشی از چالش های مهﻢ تر دد در پروژه تونﻞ سـازی اسـت کـه باید با رعایت موارد ایمنی د ر طرح هندسی و استفاده مناسب از عﻼئﻢ و سـرعت گیرهـای مناسـب و نیـز ایجـاد -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٦١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب گذرگاه تقاطع عبور و مرور افراد و حیوانات به صورت زیرگذر یا روگـذر در محـﻞ هـای پرتـردد از رخـداد آن هـا .پیشگیری نمود  برای راه هایی که درمنطقه برای استفاده دائﻢ محلی باقی می مانند یا راه هایی که به طور دائﻢ بـرای بهره بـرداری و نگهداری از تاسیسات تونﻞ احداث می شوند، باید تمهیدات اجرایی و طراحی متناسب در نظر .گرفته شود  بازده تردد ماشین آﻻت سنگین در راه های دسترسی با توجه به این که حمﻞ مصـالح و ادوات اجرایـی بـه طـور مستمر از آن ها صورت پ می ذیرد از مسائﻞ مهﻢ در طرح شیب و فراز این راه ها می باشد .  برای راه ها و مکان های موقت استفاده شده برای تجهیز ، بازگرداندن وضعیت محیط بـه حالـت اولیـه بـا رعایـت مﻼحظات زیست محیطی و منـابع طبیعـی دارای اهمیـت زیـادی اسـت و بایـد در شـرایط خصوصـی قـرارداد پیمانکار و در بخش جمع آوری کارگاه به طور شفاف بیان گردد .  بخشی از راه های دسترسی ممکن است به صورت اصﻼح یا تعریض راه هـای موجـود همـراه بـا ارتقـا ء و تقویـت ابنیه و پﻞ های آن ها باشد که باید با برداشت وضع مو .جود در برنامه تجهیز لحاظ گردد ٥ -٢- تهو هی ﻦیح اجرا ٥ -٢-١ - الﺰامات و مﻼحظات کلی تهویه تهویه حین اجرا با هدف ایجاد شرایط ایمن و مناسب کـاری بـا کنتـرل دمـا، رطوبـت، گـرد و غبـار و دود، اکسـیژن و گازهای سمی و همﭽنین وجود دید مناسب انجام می شود . میزان تهویه مورد نیـاز تونـﻞ بـه روش حفـاری و ماشـین آﻻت ، میزان دما و رطوبت، طول و ابعاد بستگی دارد. در ش رایط متعارف میزان هـوای دمیـده شـده در تونـﻞ در مقطـع آن بایـد دارای سرعت متوسطی بین ٣/٠ ٢ تا متر بر ثانیه باشد. حداقﻞ هوای ﻻزم برای هر نفر حدود ٥/١ مترمکعـب در دقیقـه یـا ٤ مترمکعب در دقیقه ب ه ازای هر کیلو وات قدرت موتور دیزل مشﻐول ب ه کار در نظر گرفته می شود. الز امات سامانه تهویه بر اساس تحلیﻞ ریسک مرتبط با آن تعیین می گردد . آلودگی هوا در تونﻞ ناشـی از گـرد و غبـار حفـاری و انفجار، نشت گازهای سمی مانند متان و دی اکسید سولفور و گازهـای ناشـی از کـارکرد ماشـین آﻻت ماننـد مونواکسـید و دی ،اکسید کربن و اکسیدهای نیتروژن، گازهای ناشی از نشت مواد سوختی بتن پاشی و تزریق سیمان و پسـاب هـا ایجـاد می شـود و باید تحت پایش قرار گیرد. بر اساس معیارهای پیشنهادی آئین نامه ها مقـدار اسـتاندارد اکسـیژن در تونـﻞ در فشـار اتمسـفر بایـد بین ٥/٩١ ٥ تا/٣٢ درصد باشد. در مقدار تر کﻢ برای تامین سﻼمت و برای مقدار بیش تـر بـرای کـاهش پتانسـیﻞ آتـش سـوزی و انفجار باید سامانه تهویه ب کار ه گرفته شود. همﭽنین مقدار بخار و گازهای سمی و گازهای قابﻞ انفجـار و اشـتعال بایـد بـر اسـاس نوع گاز و حداکﺜر به ٥ .درصد محدود شوند شدت و تجهیـزات تهویـه مـورد نیـاز در مرحلـه حفـاری و اجـرای پوشـش تاحـدی متفاوت است. جزئیات و روش ی ها طراحی و انتخاب سیستﻢ تهویه مناسب در مراجع مرتبط ارائه .شده است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشتیبانی ۱۳/۹( نصا ۳-۲-۵- روش‌ها و تجهیزات تهویه حین اجرا انواع سامانه تهویه عبارتند از دمیدن هوا (دهش). مکش هواء تر کیب دمیدن و مکش و سامانه دارای هم پوشانی. انواع فن‌ها عبارتند از اصلی تولید کننده قشار 9 جریان اولیه هو کمکی برای تنظیم جریان در مسیر و سینه‌ کار تقویتی (بوستر) برای کاهش و تنظیم فشار هوا و تنظیف (اسکرابر) برای هدایت غبار به فیلترها. انواع آرایش فن‌ها نیز عبارتند از تکی. دوتایی یا چندتایی سری و موازی با الکتروموتور روی بدنه یا جداگانه. انواع خاص ضدانفجار و ضدحریق فن و نیز فن‌های دارای فیلتر تصفیه غبار نیز در مواردی استفاده می‌شوند. از لحاظ جانمایی. روش‌های مختلفی برای ورود هوای تازه به جبهه کار وجود دارد. به عنوان مثال, می‌توان هوای تازه را ازطریق مجاری تهویه در امتداد تونل (معمولا به قطر ۳۰۰ الی ۲۰۰۰ میلی‌متر) که ابتدای آن در نزدیکی ورودی تونل قرار دارد به داخل تونل هدایت نمود. هوای استفاده شده را می‌توان به راحتی در امتداد تونل به بیرون هدایت نمود تا از قسمت ورودی تونل خارج شود. همچنین. می‌توان از سیستم تهویه مکش و تزریق استفاده نمود که در آن با استفاده از مجاری تهویه. هوای استفاده شده., ازجبهه کاری تونل خارج می‌شود و هوای تازه از فاصله حدودا ۳۰ متری جبهه کاری به داخل پمپاز می‌شود. این روش در شرایط هوایی سمی یا غبار الود بسیار کارامد است. برای تونل طویل, می‌توان چاه میانی برای تأمین تهویه دائمی در نظر گرفت. که طول مجاری تهویه مورد نیاز و ابعاد فن‌های تهویه را هم کاهش می‌دهد. نمونه مکانیزم‌های تهویه درشکل ۴-۵ نشان داده شده که به صورت دمیدن و مکش انجام می‌شود. ورود هوای تازه اه ۳۵۵ ۸:۲ ه 1 ۵3۱۳۲ ۵۲۵۵۱1:) وان اوه ۱ : 5 مجرای تهویه خروج هوای آلوده | ۵1۵۶ ۵۵ ۵۲1۳۵۱۱۵:) ۳۵۵۷ 1۵۱5 ۸۱۲ سیر و سا ها ۵۸ 11۵۱5 ۸۱۲ 0 رس سپ و2 ۳ وکا تمرکز آلاینده ای دی دیور ۱0 خروج هوای آلوده و دا ۱رد 6 ۵۱۲ ۵ ۵۵۵۱۱:) یر از رک یا 1205[ ۵2 ۲۵۳۵1۳۵1101 را ۹ نی ما سم 1 8 م۰ ۹ رب ی نس 321۳۵۱ یک -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ م۱۳( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششششمشمشمشم<م<م<م<م«م«م«<«چ«<گححححححح خروج هوای آلوده 1 یا ۱ وا زر 6 ۵۰۵۱۳ ۵۳۵۵۱۱:) ۱ ۱ او ی ۴ ما ی سا ام تیه‌نه سم : ی مکرای دهود سر سا ورود هوای تازه ای ۴ : : ۰ ۱ ی ْ ۱ > ۲ ۳ ِ ما اسممها سا : ۱ ۰ <ا / 001125 ۵3 ۱۲۵110۵ ۲:۵۵ و تمر کز الاینده‌ها مت ۹ ۱ 1 .۰ امد ره وس مس را امن ور وه کی هم هم ها کل با تک کت وی سس ۳ / ۱110 [ررو دنه زر ره شکل ۴-۵- انواع تهویه در حفاری متعارف و آتشکاری به روش دمیدن و مکش و ترکیبی و موقعیت تمرکز آلاینده‌ها در تونل در تونل‌سازی مکانیزه تهویه معمولا در جبهه کاری و به صورت سیستم دهش, مکش یا ترکیبی استفاده می‌شود که ورودی هوای ان در جرهه حفاری دستگاه قرار می گیرد. در صورتی که حفاری با دوغاب یا قفوم یا در محیط مر طوب باشد. که حجم زیادی از دهش و مکش هوا در تونل بلند برای کاهش غلظت غبار مورد نیاز باشد یا میزان غلظت بسیار کمی از غبار مدنظر باشد. از سامانه غبارزا در دنباله ماشین حفاری استفاده می‌گردد. در شکل (۵-۵) نمونه جانمایی سامانه غبارزا در حفاری مکانیزه و نیمه مکانیزه نشان داده شده است. لوله دمش هوای تازه تحت فشار ژنراتور سنه ۲ / 4 مه همم مر ۹ 1 ی 3 / 4 یب ۱ ۱ ۱ ۱ ۳ به ار لوله مکش هوای غبارالود ۹ ش حفاری تمام مکانیزه ‏ دستگاه حفار ۱ ّ ۱ بر ی ره سا : ۱ مس ۹ وه تک 0 2 ۱ ۱ ۱ ۱ 1 ۰ : ی ۹ شکل ۵-۵- نمونه جانمایی سامانه ضدغبار در حفاری مکانیزه و نیمه مکانیزه و جزبیات عمومی این سامانه -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشتیبانی ۳/4( م۵ ۳-۲-۵- مراحل و ملاحظات نصب و بهره‌برداری از سامانه تهویه حین اجرا مراحل نصب و بهره‌برداری از سامانه تهویه عبارتند از: - تامین توان و برق‌رسانی به محل سامانه تهویه و تابلوی کنترل, - نصب تابلوی برق و سیستم کنترل تهویه. - آماده‌سازی سکو و نصب فن‌ها در محدوده ورودی تونل, - نصب داکت‌های تهویه در موقعیت و اندازه مناسب با توجه به مقطع تونل. - آماده‌سازی قطعات داکت و ابزار اتصال و وصله و انبار آن برای نصب در تونل هم‌زمان با پیشروی, - آماده‌سازی ابزار پایش و بازرسی و تعمیر داکت و تجهیزات تهویه. داکت‌های تهویه در دو نوع داکت فنری برای تهویه در حالت مکشی و یا فشار منفی و داکت معمولی صلب با انعطاف پذیر برای تهویه در حالت دهشی یا فشار مثبت استفاده می‌شود و از جنس ورق فولادی, فایبرگلاس یا پارچه‌ای هستند. داکت فلزی اصطکاک کم‌تر و بازدهی بالاتری در هدایت هوا خصوصا در سرعت بالاتر دارند. برای کاهش ضریب نشت و افزایش مجاز سامانه تهویه تونل حدود ۰/۰۵ مترمکعب برثانیه در هر صد متر به ازای هر یک کیلوپاسکال فشار در نظر گرفته می‌شود. ۴-۲-۵- چالش‌ها و توصیه‌های بهبود بازده سامانه تهوبه چالش‌ها و توصیه‌های بهبود بازده سامانه تهویه در اجرای تونل به صورت زیر است: - در شرایط خاص و یا در زمان بروز مشکل در سامانه تهویه خصوصا در تونل بلند ممکن است شرایط اضطراری برای پرسنل مستقر در جبهه کار به وجود آید. برای این منظور سامانه تهویه تونل باید دارای فن‌های پشتیبان برای مواقع اضطراری نیز باشد. - سامانه هشدار و ارتباط لازم برای مواقع ایجاد اختلال یا توقف درکارکرد تهویه باید در نظر گرفته شود. - برای بهبود شرایط کار در تونل, بهتر است فن‌ها مجهز به دیفیوزر جهت کاهش سطح صدا و افزایش راندمان و مجهز به حسگر لرزش و دما بوده و با استفاده از پشم سنگ با دانسیته بالا در صداگیرها و نیز کپسول صداگیرء آلودگی صوتی در آن‌ها به حداقل برسد. - توجه به زمان مورد نیاز برای تهویه تونل بلافاصله پس از انفجار در حفاری متعارف بسیار مهم است. به عنوان یک قاعده کلی, حداقل ۱۵ دقیقه تهویه مصنوعی قبل از بازگشت مجدد به منطقه انفجار مورد نیاز است. - برای جلوگیری از حوادث و اختلال در تهویه. سیستم کنترل و برق سامانه تهویه باید دور از دسترس افراد عادی بوده و توسط افراد غیر مسئول قابل روشن و خاموش کردن نباشد. - برای بهبود کیفیت هوای تازه دهش در تونل و بهبود بازده آن. محل استقرار جت فن‌ها در ورودی تونل باید ایمن بوده و تحت تاثیر غبار و دود ناشی از تردد ماشین‌الات نباشد. همچنین تمهیدات لازم برای ادامه کار آن -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ میت دا راهنمای اجرای نونل‌های انتفال آب - داکت‌های انعطاف پذیر معمولا نسبت به داکت‌های صلب سیب بیش‌تری می‌بینند و هزینه نگهداری بالاتری دارند. در مقابل تعمیرات داکت‌های صلب مشکل‌تر و هزینه اولیه آن‌ها نیز بالاتر است. - بازرسی مستمر از داکت‌ها در تونل بلند باید انجام و در صورت نیاز تعمیر و اصلاح لازم در آن اعمال گردد. - برای بهبود کیفیت هوای داخل تونل در روش متعارف و استفاده از ماشین‌الات سنگین و دیزلی, استفاده از - برای کاهش غبار و بهبود کیفیت هوا در تونل می‌توان از روش کمکی نیز برای تهویه استفاده نمود. به عنوان مثال, اسپری آب جبهه حفاری. محل بارگیری و تخلیه مصالح, مسیر تسمه نقاله تخلیه مصالح و سینه‌کار محل انفجار می‌تواند به بهبود کیفیت هوا کمک نماید. البته به شرطی که شرایط دما و رطوبت برای کار مناسب باشد. همچنین می‌توان از فیلتر در محل مکش هوا در ورودی تونل برای دهش هوای تمیزتر به داخل استفاده نمود. روش‌های کمکی مختلف بهبود کیفیت هوا در تونل. در شکل‌های ۶-۵ و ۷-۵ ارائه شده است. ۹ 3 یی 7۰ ,7 ام هه 9 ۰ | ۳ ۹ ۰ ی اه یی - , ی ۶ ی ۰ اه ار ی 1 ۳ حط را ِ 2 ۳ مه ۳ ۷ ادن ۰ ی ۰ ۲ ۱ , ۷۲ ۴ دمن ۹ در ی 1 ی 6 ۳ ان رو شکل ۶-۵- روش‌های کمکی مختلف بهبود کیفیت هوا در تونل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های تجهیز و پشتیبانی ۳4( ۳۳ شکل ۷-۵- موانع و پرده‌های موقت برای محبوس نمودن غبار و دود - در تونل بلند که هزینه تهویه در طول تونل افزایش چشمگیری می‌یاید معمولا سعی می‌شود در فواصل مناسب و در نواحی با روباره کم نسبت به احداث چاه تهویه برای مکش یا دهش هوا استفاده شود. این چاه‌ها معمولا به روش حفاری دستی و از بالا به پایین حفاری می‌شوند. البته در چاه عمیق‌تر توجیه استفاده از دستگاه حفاری رایزبور هم حاصل می‌شود. در برخی شرایط که فاصله تونل از فضای باز در وجوه آن نیز کم باشد. با احداث بازشو یا تونل تهویه می‌توان نسبت به این کار اقدام نمود. ممکن است این چاه‌ها به صورت جند منظوره 9 برای تخلیه 5 ورود نیرز مورد استفاده قرار گیرند. - توصیه می‌شود در شرایط خصوصی قرارداد پیمانکار علاوه بر این که مجوز ادامه کار منوط به برآورده نمودن الزامات حداقل اچ.اس.ای در داخل تونل برای پرسنل کاری باشد. در صورتی که قرار است هزینه تهویه در تمهیدات و توصیه‌های مربوط به برخورد با گازها به شرح زیر می‌باشند: - با توجه به مزایا و معایب روش دهشی و مکشی یا ترکیبی» شیوه مکشی در زمان برخورد با شرایط گازخیزی آن. به شکل مکش از بخش آلوده, قبل از اختلاط آلاینده با هوای تونل, آن‌ها را به خارج تونل منتقل نماید. زیر احتمال کاهش شدت جریان عبوری از مقطع تونل در اطراف دستگاه وجود دارد. - در شرایطی که منشاء گازهای ورودی نظیر 1125 آب زیرزمینی باشد. علاوه بر استفاده از تهویه مناسب لازم است راه نفوذ آب حاوی سولفید هیدروژن به تونل تا حد امکان با تزریق یا آب‌بندی مسدود شود و زهکشی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۳/4( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب مناسب و سریع صورت پذیرد. این کار می‌تواند با پیش تزریق آب‌بندی در جبهه کاری انجام پذیرد. در صورت امکان کنترل گاز :50 می‌توان با اضافه نمودن پراکسید هیدروژن نیز 1125 را زائل نمود که البته روش نسبتا پرهزینه‌ای است. همجنین روش‌های دیگر نظیر استفاده از فیلترکربن فعال نیز قابل استفاده است. - در برخی تونل‌ها وجود پیریت در لایه‌های شیلی و تجزیه آن‌ها باعث تولید گاز سولفید هیدروژن (175]) گشته که عمدتا به صورت محلول در آب دیده می‌شود و با جاری شدن آب در تونل گاز آن به تدریج متصاعد می‌شود. راهکارهای کلی در این شرایط عبارتند از رقیق کردن گاز ورودی به تونل با تهویه مکانیکی. کنترل حجم آب ورودی محتوی گاز با انجام تزریق آب‌بندی در جبهه کار و پیرامون تونل. انتقال آب گازدار به بیرون تونل از طریق لوله برای پیشگیری از تصاعد گاز در طول مسیر و نهایتا استفاده از هشدار دهنده‌های پیش‌بینی شده روی دستگاه است که در غلظت خاصی آژیر خواهند کشید و در شرایط غلظت بسیار بیش‌تر حتی ماشین را به طور اتوماتیک خاموش می‌کنند و سپس تونل تخلیه می‌شود. ۳-۵- روش تامین توان. برق‌رسانی و روشنایی ۱-۳-۵ برنامه‌ریزی و انتخاب روش تامین توان» برق‌رسانی و روشنایی یکی از ارکان مهم پشتیبانی کارگاه تونل‌سازی خصوصا تونل‌سازی مکانیزه است که توان بیش‌تری نسبت به روش حفاری متعارف نیاز دارد. برنامه‌ریزی این بخش از تجهیز شامل فعالیت‌های زیر می‌باشد: ۱- برآورد توان مورد نیاز کارگاه در زمان‌های مختلف. شامل برق بخش پشتیبانی وکارگاه‌هاء سامانه روشنایی, تهویه. پمپاژ آب و تخلیه. کنترل و ایمنی. دستگاه‌های حفاری, تحکیم. تزریق و اجرای پوشش, ۲ انتخاب روش تامین توان شامل تولید و آنشعاب و برق اضطراری و تعیین میزان برق قابل استحصال از شبکه و میزان برق مورد نیاز برای تولید و برق سیستم کنترلی و تهویه و بخشی از روشنایی برای پشتیبان اضطراری. عموما برای تونل مکانیزه انتقال آب نیاز به حدود ۴ تا ۷ مگاوات برق می‌باشد که معمولا با دسترسی به شبکه حداقل ۲۰ کیلوولت تامین می‌شود. در صورت نبود دسترسی به شبکه مناسب برق, از نیروگاه یا ژنراتور دیزلی استفاده می‌شود. معمولا برای تامین برق کارگاه از شبکه سراسری موجود ممکن است نیاز به گرفتن انشعاب از نزدیک‌ترین پست دارای فیدر آزاد خروجی ۲۰ کیلوولت و اجرای کابل‌کشی زیرزمینی یا خط هوایی با فاصله چند کیلومتری تا محل کارگاه تونل‌سازی باشد. با توجه به این فاصله و همچنین طول چند کیلومتری تونل, میزان افت توان و نیاز به ترانس تقویتی یا انتقال با ولتاژ بالاتر باید مورد بررسی قرارگیرد. ۳- دیاگرام توزیع و انتقال برق شامل سیم و کابل‌کشی محوطه کارگاه و داخل تونل و جبهه کاری. ۴ جانمایی ترانس‌های ولتاژ متوسط و سامانه کنترل برق‌رسانی و مصرف شامل تابلوها و کنتورها و فیوزهاء ۵- سامانه روشنایی محوطه و ساختمان‌های کارگاه و داخل تونل و جبهه کار با لحاظ شدت نور و شدت روشنایی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های تجهیز و پشتیبانی ۳۹( ۳۵ مورد نیاز که به ترتیب با فوتومتر و لوکس متر قابل کنترل و اندازه‌گیری هستند. بر اساس آیین‌نامه ایمنی در تونل‌سازی مصوب ۰۱۳۹۹ شدت روشنایی برای تونل در محل عبور و مرور حدود ۵۴ لوکس و برای جبهه حفاری حدود ۱۰۷ لوکس در نظرگرفته می‌شود که در حفاری مکانیزه مقادیر مورد نیاز تا حدی کم‌تر است. ۶ سامانه ایمنی نظیر هشدار آتش‌سوزی. حسگر و دوربین مدار بسته و سیستم زمین برای تخلیه بار الکتریکی, ۷ برنامه بهینه‌سازی و ممیزی مصرف آنرژی شامل تهیه نمودار مصرف بر حسب زمان, ۳-۳-۵ تهیه. جانمایی و نصب تجهیزات مورد نیاز تجهیزات مورد نیاز برای برق‌رسانی در تونل‌سازی شامل موارد زیر می‌باشد. روش‌های طراحی و انتخاب تجهیزات و جانمایی زیرساخت‌های برق‌رسانی تونل در مراجع مربوطه آرائه شده و در دسترس می‌باشد: ۱( خط انشعاب برق از شبکه سراسری شامل خطوط هوایی و کانال‌های زیرزمینی, ۲- پست داخلی و ترانس. ۳- زژنراتور تولید برق (درصورت نیاز)» ۴ تابلوها یا اتاق کنترل اصلی و دیزل برق اضطراری و تابلوی کنترل حسگرها و سامانه هشدار و سامانه امنیتی. ۵ سیم و کابل کشی محوطه شامل خطوط هوایی و کانال‌های زیرزمینی, ۶ تجهیزات روشنایی محوطه و ساختمان‌های اداری و پشتیبانی و کارگاه‌ها ۷ کابل‌کشی داخل تونل برای روشنایی و نصب روشنایی نقطه‌ای یا پیوسته (أتألا. در روشنایی نقطه‌ای با چراغ رشته‌ای با جریان نور حدود ۷۲۰ لومن. فاصله بین چراغ‌ها در حالت حمل و نقل با نوار نقاله تا ۱۰ متر و در حالت حمل و نقل عادی با ماشین‌آلات تا ۲۰ متر هم می‌تواند لحاظ گردد. چراغ‌ها باید تمیز بوده و با حفاظ مناسب نصب شوند و ملاحظات لازم برای نور اضطراری در طرح روشنایی تونل در نظر گرفته شود. ۸ کابل‌کشی تونل برای ماشین و دستگاه حفاری (درروش مکانیزه و نیمه مکانیزه) شامل کابل ۳ا۸ و معمولی, ٩‏ تابلوی برق سامانه تهویه و تابلوی برق سامانه پمپاژ ۰ تابلوی برق سامانه تخلیه مصالح و حمل و نقل ریلی سامانه واگن برگردان, ۱- تابلوی برق کمپرسور هوای فشرده و سامانه انجماد (درصورت نیاز)» توان مورد نیاز در انواع روش‌های تونل‌سازی بسته به نوع تجهیزات مورد استفاده متفاوت است و عموما در تونل‌سازی مکانیزه بسیار بیش‌تر از روش متعارف می‌باشد. به طور کلی میزان توان مورد نیاز به پارامترهای زیر بستگی دارد: ۱- مشخصات تونل شامل طول و سطح مقطع و شیب مثبت یا منفی برای پمپاژ آب و تخلیه مصالح, -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٧١ ٩٠/٠١/٤٠٤١ راهنمای اجرای تونل های انتقال آب ٢- ،مشخصات زمین و دستگاه حفاری یا روش حفاری و میزان برق مصرفی دستگاه و تجهیزات جانبی آن ٣- ،شرایط آب و هوایی و گازها و نیازهای تهویه و کنترل رطوبت ٤- برنامه زمان بندی اجرایی و شیفت های کاری و .تﻐییرات برق مصرفی در طول زمان در حفاری مکانیزه در تونﻞ با طول متوسط با شیب خیلی کﻢ، نسبت های تقریبی درصد سهﻢ مصـرف بـرق در کارگـاه مکانیزه تونﻞ سازی در جدول)٥-١( ارائه .شده است جدول ٥-١- نسبت های تقریبی درصد سهﻢ مصرف برق در کارگاه مکانیﺰه تونل سازی ردیف نوع مصرف مﺤدوده تقریبی درصد مصرف ١ تی.بی.ام ٠٥ -٠٦ ٢ روشنایی تونﻞ ٣ -٥ ٣ تهویه ٦-٩ ٤ پمپاژ ٤ -٨ ٥ برق محوطه تجهیز و پشتیبانی ٣ -٧ ٦ تخلیه ٩-٢١ ٧ کمپرسور هوای فشرده ٤ -٦ ٨ سایر ٤ -٧ ٥ -٣-٤ - چالﺶ ها و توصیه ها ی بهبود بازده تامیﻦ برق در تونل سازی توقف یا اختﻼل در برق رسانی با ازکار انـداختن سیسـتﻢ تهویـه و روشـنایی و سیسـتﻢ های کنتـرل اجرایـی و ماشـین حفاری در روش مکانیزه عمﻼ نبض حیاتی تجهیز کارگـاه محسـوب می شـود .چالش هـا و توصـیه ها ی زیـر کـه بـر اسـاس تجربیات تونﻞ های انتقا ل آب در کشور و جهان ب ه دست آمده می تواند به برنامه ریزی بهتر در :این زمینه کمک نماید ١- توصیه می شود .اتصال به پست به صورت اختصاصی با انشعاب مجزا یا با احداث پست اختصاصـی صـورت پـذیرد بهتر است در قرارداد تامین برق با شرکت.های برق، شرایط عدم قطع برق و تامین پیوسته آن نیز ذکر گردد ٢- بهتر است تامین برق تا حد امکان مستقﻞ از برق شهری بوده و تداخلی با آن نداشته باشد تا در مـواقعی ماننـد ورود دستگاه حفاری مکانیزه به زمین های فشرده شونده یا هر موقعیتی که نیاز به تامین تـوان بیش تـر و افـزایش کشـش از شبکه برق دارد، اختﻼلی در برق رسانی شهری و یا کمبود توان برای تامین برق.مورد نیاز کارگاه پیش نیاید ٣- برای داشتن سامانه تولید برق با قابلیت اطمینان باﻻ در شرایط استفاده از شبکه برق رسـانی سراسـری ﻻزم اسـت از سامانه برق اضطراری مانند ژنراتور استفاده شود، ب ه طوری کـه بتوانـد بـرای زمـان معقـولی بسـته بـه قابلیـت اطمینان شبکه، برق مورد نیاز را تامین نماید. در صورت استفاده از نیروگـاه دیزلـی هـﻢ وجـود ژنراتـور کمکـی و اضطراری آماده ب ه .کار ضروری است ٤- تجربه نشان داده که استفاده از سامانه مستعمﻞ و معیوب برق رسانی در تونﻞ سـازی ریسـک و هزینـه اجـرا را بـ ه شدت افزایش می دهد و بهتر است در این ز مینه حتما از سیستﻢ و تجهیـزات آمـاده بـه کـار بـا کیفیـت مناسـب استفاده شود. ممیزی انرژی و بهینه سازی مصرف برق در تونﻞ می تواند .هزینه اجرا را کاهش دهد در ایـن زمینـه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - روش‌های نجهیز و پشنیباتی ۳( ۷ استفاده از تجهیزات تابلوها و کلیدهای با کیفیت بالا از اهمیت زیادی برخوردار است. ۵- چالش ایمنی و برق گرفتگی خصوصا در محیط تونل که معمولا دارای رطوبت بالا نیز می‌باشد. در صورت عدم توجه می‌تواند باعث حوادث جانی و مالی شود. بنابراین لازم است که سیستم عایق‌بندی در مسیر کابل و در اتصالات تابلوها و تجهیزات با دقت اجرا شود. این سیستم‌ها و کابل‌های برق‌رسانی باید مرتب مورد بازدید و بازرسی قرار گرفته و کابل‌های آسیب دیده و زخمی شده ترمیم و اصلاح گردد. ۶ در شرایطی که احتمال آب گرفتگی تونل و برخورد به سفره‌های آب زیرزمینی وجود دارد. باید پیش‌بینی لازم برای سیستم‌های برقی مستغرق شده و سیستم قطع خودکار برق به عمل آید. همچنین. در شرایطی که مرتبط باشد تا در مواقع خطر. اقدام به قطع برق و جلوگیری از انفجار یا آتش‌سوزی نماید. ۷- برنامه‌ریزی اجرایی برای مصرف برق به بهبود عملکرد این سامانه کمک می‌نماید. کارکرد هم‌زمان دستگاه‌ها و تجهیزات برقی (به عنوان مثال جوشکاری برای ترمیم ریل‌ها یا نصب دستک‌هاء عملیات تزریق و پمپاژز موضعی و کمکی و سوراخ‌کاری یا برش و ...) در تونل باید در این برنامه مدیریت شود تا بار اضافی به سیستم تحمیل نگردد. ۸- در مکان‌یابی و جانمایی پست داخل کارگاه یا تابلوهای اصلی بهتر است با توجه به امکان آتش‌سوزی آن‌هاء فاصله ایمن از سایر مولفه‌ها خصوصا منابع سوخت و مواد اشتعال‌زا و کمپ اقامت و کار پرسنل در نظر گرفته شود. ۴-۵- روش آبرسانی و آبکشی ۱-۳-۵- برنامه‌ریزی و انتخاب روش آیرسانی, آبکشی و تخلیه آب یکی از ارکان مهم دیگر در تجهیز و پشتیبانی کارگاه تونل‌سازی خصوصا تونل‌سازی مکانیزه محسوب می‌شود. برنامه‌ریزی این قسمت از تجهیز کارگاه شامل فعالیت‌هایی در دو بخش زیر می‌باشد: بخش اول- آبرسانی شامل: ۱ برآورد آب مصرفی مورد نیاز کارگاه در زمان‌های مختلف شامل آب بخش‌های پشتیبانی و کارگاه‌ها از جمله کارخانه تولید قطعات بتنی و تولید بتن و بتن‌پاشیده و دوغاب تزریق. سامانه غبارزدایی در جبهه کاری در روش حفاری نیمه مکانیزه و انفجاری, خنک‌کردن ماشین حفاری مکانیزه و کله حفاری و دوغابی‌کردن مصالح حفاری ۲ تعیین منابع تامین آب و کنترل کیفی آب برای ساخت بتن و دوغاب شامل گرفتن انشعاب آب و تعیین میزان آب قابل استحصال از شبکه و سایر منابع و سیستم تصفیه مورد نیاز احتمالی, ۳ دیاگرام لوله‌کشی و انتقال آب به محوطه کارگاه و داخل تونل و جبهه کاری و کنترل ایمنی آن در حین عملیات -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۳( راهنمای اجرای نونل‌های انتقال آب ۴- جانمایی سامانه پمپاز و حوضچه‌ها و مخازن. ۵- سیستم لوله‌کشی محوطه و ساختمان‌های کارگاه و داخل تونل و جبهه کاری با لحاظ حجم و فشار و دمای آب مورد نیاز و توجه به ملاحظات یخ‌زدگی در فصول سرد و شب‌هاء ۶ سامانه سلامت. ایمنی و محیط زیست نظیر اطفای حریق و بهداشت و حقابه‌های زیست محیطی, ۷ برنامه بهینه‌سازی و ممیزی مصرف آب شامل تهیه نمودار مصرف بر حسب زمان. بخش دوم- آبکشی شامل: ۱- تخلیه آب ورودی جبهه کار و آب نشتی در طول تونل و ملاحظات هجوم آب و برآورد آن برای پیشگیری از ۲- دیاگرام لوله کشی و انتقال آب به بیرون تونل و هدایت آن در طول تونل و اندازه‌گیری دبی خروجی مقاطع مختلف یا امکان استفاده از سیستم تخلیه قلی به علاوه سامانه جمع‌آوری آب‌های سطحی محوطه کارگاه هنگام بارندگی. ۳- جانمایی سامانه پمپاژ و حوضچه ته نشینی و تصفیه و استحصال آب برای مصرف مجدد. ۴ پیش‌بینی تمهیدات لازم برای جلوگیری از ورود آب بارندگی و سیلاب به داخل تونل, ۵- پیش‌بینی حوضچه‌های موضعی برای تخلیه آب موضعی با پمپ‌های شناور در سینه‌کار. در روش مکانیزه. آبرسانی به جبهه کاری به دو روش باز و بسته انجام می‌شود. روش بسته زمانی استفاده می‌شود که با کمبود آب مواجه بوده و نیاز به برگرداندن آب و خنک کردن و استفاده مجدد در یک چرخه بسته باشد. و در سایر موارد از روش باز و تخلیه آب به کف تونل پس از مصرف استفاده گردد. در حفاری مکانیزه تونل انتقال آب با قطر حدود چهار متر تقریبا به میزان ۲۰ تا ۲۵ مترمکعب آب نیاز است. نزدیک ۸۰ درصد این آب برای خنک کردن دستگاه مصرف می‌شود که در روش باز که به کف تونل ریخته شده و خارج می‌گردد. به دلیل اختلاط با گل و لای و آلودگی بازیافشت ابکشی هم در تونل‌سازی مکانیزه به دو روش ثقلی و پمپاژ به ترتیب برای شیب مثبت و منفی صورت می‌پذیرد. با توجه به نیازهای زیست محیطی, بخشی از سامانه تخلیه و زهکشی آب داخل تونل مربوط به هدایت پساب و حوضچه ته نشینی و تصفیه آب خروجی از تونل خواهد بود که جزئیات آن در فصل زیست محیطی ارائه گردیده است. ۲-۳-۵ تهیه و نصب تجهیزات مورد نیاز تجهیزات مورد نیاز برای آبرسانی در تونل‌سازی شامل موارد زیر می‌باشد: ۱(- خط لوله انشعاب آب از شبکه اصلی با منبع آب پیش‌بینی شده تا کارگاه.