معاونت برنامه‌ریزی و تغقارت راهبردی رییس جمهور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران معاونت برنامه‌ریزی و تغقارت راهبردی رییس جمهور معاونت نظارت راهبردی وزارت جهاد کشاورزی ۱.۳۳ یش -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 9 سر ریاست جمهوری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور ی ۱ ۱ ۱ شماره : ۱۳ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی, مهندسان مشاور و پیمانکاران ی تاریخ : ۱۳/۹ موضوع : به استناد آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی, موضوع ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره 2۶۲۳۳۹/ت ۳۳۶۹۷ه. مورخ ۱۳۸۵/۶/۲۰ هیأآت محترم وزیران)» به پیوست نشریه شماره ۴۶۶ دفتر نظام فنی اجرایی» با عنوان « دستورالعمل انجام متثالعات خاکشناسی» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. دستگاه‌های اجرایی, مهندسان مشاور» پیمانکاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهنما استفاده کنند و در صورتی که روس‌هاء دستورالعمل‌ها و راهنمای بهتری در اختیار داسته باشند. رعایت مفاد عوامل یاد شده باید نسخه‌ای از دستورالعمل‌هاء روش‌ها یا راهنماهای جایگزین را به دفتر نظام فنی اجرایی ارسال کنند. 573 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه کرده و آن را برای استفاده به جامعه م‌هندسی کشور از این‌روء از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و انتسکال فقشی مراتب را به صورت زیر گزارس فرمایید: ۱ سماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۳ ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۰-۳ در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. نضانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این دفتر نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نضانی برای مکاتیه: تهرانء میدان بهارستان» خیابان صفی‌علی‌شاه» مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ دفتر نظام فنی اجرایی ۳:12[[ +: 6۳ ۷۷: 22 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی گستردگی مطالعات خاکشناسی ۰ نباز به مطالعه خاک با اهداف » عمق و دامنه متفاوت مانند مراحل تفصیلی دقیق, تفصیلی» نیمه تفصیلی و اجمالی و نیاز به مطالعه خاک در اکثر طرح‌های سرمایه گذاری کشوره ایجاد انسجام و هماهنگی در نظام مطالسات دستگاههای اجرایی و مشاوران بخش خصوصی به منظور رعایت استانداردها و ارتقاء کیفیت مطالعات, سهولت در امر تشکیل »؛ بهسازی و تکمیل بانک داده‌های ملی خاک؛ استفاده از تجهیزات و فنأوری های جدید و به کارگیری روش‌های نوین در انجام از این رو معاونت نظارت راهبردی ریاست جمهوری حسب وظیفه قانونی وفق ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه وأیین نامه استانداردهای اجرایی طرحهای عمرانی مصوب ۳۰ تیر ماه ۱۳۵۲ هیات وزیران و درچارچوب نظام فنی اجرایی کشور (مصوبه شماره تهیه شرح خدمات و دستورالعمل انجام مطالعات و آزمایش‌های خاکشناسی» را در دستور کار خود قرار داد. نشریه حاضر با عنوان « دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی» » مجموعه‌ای است که مهم‌ترین قواعد و عملیات اجرایی لازم برای انجام مطالعات خاکشناسی » تهیه نقشه ها و گزارش نهایی را ارائه می‌نماید. این دستورالعمل برای اجرای شرح خدمات مطالعات خاکشناسی موضوع نشریه شماره ۴۲۵ دفتر نظام فنی اجرایی و برای خاکشناسان و مفسران مطالعات خاکشناسی تدوین گردیده است. دستورالعمل حاضر دارای فصل‌های زیر است : - فصل اول؛ به مفاهیم اساسی اختصاص داده شده» - فصل دوم؛ به گردآوری » تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نقشه اولیه خاک می‌پردازد. -‏ فصل سوم ؛ تهیه و تکمیل راهنمای نقشه خاک را ارائه می‌نماید. - فصل چهارم؛ مستندات مطالعات خاکشناسی را مورد بررسی قرار می‌دهد. - فصل هفتم؛ همبستگی سری‌ها و هماهنگی خاکها را مورد بررسی قرار می‌دهد. - فصل هشتم؛ به آماده سازی نقشه نهایی خاک اختصاص داده شده است.» - فصل نهم؛ چارچوب کلی گزارش خاکشناسی را ارائه می‌کندء و - فصل دهم؛ به تفسیر مطالعات خاکشناسی می‌پردازد. ماهیت مراحل مطالعات خاکشناسی ایجاب می‌کند که بعضی از فصول با تفصیل بیشتری تهیه شود. برای اینکه در تسلسل مطالب خللی وارد نشود.ء به حکم ضرورت در ترتیب تقدم و تاخر فصول دستورالعمل تغبیراتی ایحاد شده است. معاون نظارت راهبردی -------- صفحهٔ بعد -------- شماره ۶11 تمهیه کننده: مهندسین مشاور رویان بررسی کنندگان: آقای مهندس علیرضا دولتشاهی معاون دفترنظام فنی اجراییء معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری آقای مهندس خشایار اسفندیاری رییس گروه آب» کشاورزی,» منابع طبیعی و محیط زیست مسئول دفتر نظام فنی اجرایی» معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری آقای مهندس محمد بغدادی نماینده موسسه تحقیقات خاک و آب وزارت کشاورزی (نماینده وقت) آقای دکتر عزیز مومنی نماینده موسسه تحقیقات خاک و آب وزارت کشاورزی آقای مهندس مهدی زرعکانی مدیر پروژه در مهندسین مشاور رویان آقای مهندس ناصر حاج مولانا نماینده دفتر بودجه سرمایه‌ای آقای مهندس علیرضا دولتشاهی معاون دفترنظام فنی اجرایی» معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری آقای مهندس خشایار اسفندیاری رییس گروه آب» کشاورزی,» منابع طبیعی و محیط زیست مسئول دفتر نظام فنی اجرایی» معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان صفحه پیشگفتار رقف فصل اول - مفاهیم اساسی ۱۳ ۱- ۱- سرزمین یر رو رو رو ور پر از ۲-۱- خاک ی یرو پر و ری ی ویر یر ور ویر رو یوررب ۱ ۳-۱- مطالعات خاکشناسی ۱۳ ۴-۱- تهیه نقشه پراکنش جغرافیایی خاک ۱۳ ۵-۱- پلی پدون موه ۱(-۶- واحدهای نقشه خاک ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی یی ۸ ۷-۱- برنامه ریزی مطالعات خاکشناسی ۱ فصل دوم - گردآوری» تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نقشه اولیه خاک ۳ ۱۵ ۲-۱- گردآوری داده ها ۳ ۱-۱-۲۳- کاربرد سنحش از دور در مطالعات خاکشناسی ۳ ۲-۱- ۲- کاربرد نقشه های توپوگرافی پایه در مطالعات خاکشناسی م۳ ۲-۲- عوامل موثر در پراکنش خاکها ری یی یر ۱۱۸ ۱-۲-۲ روابط خاک - مواد مادری ری یی یویر ۱۱۸ ۲-۲-۲ روابط خاک - زمین نما ب ی ی ی یی و ی و۱ ۳-۲-۲- رژیم‌های رطوبتی خاک ۱/8 ۴-۲-۲ رژیم های حرارتی خاک ۳ ۳-۲- روش های تفکیک واحدهای نقشه خاک ۱۳۳۴ ۱-۳-۲- روش ترکیبی ۱۳۹۴ ۲-۳-۲- روش تحلیلی ۱۳۹۴ ۴-۲- آزمون فرضیه ها رورا ۱-۴-۲- خاکشناسی به روش شبکه ای رورا ۲-۴-۲ خاکشناسی به روش فیزیوگرافی ۱۳۹۳ ۳-۴-۲- خاکشناسی به روش آزاد ۳۳ ۴-۴-۲- شناسایی خاک به روش غیرسیستماتیک ۳۳ ۵-۲- کنترل محدوده های ترسیمی ۳۳ ۱-۵- ۳- روش مقاطع طولی (عمود بر جبهه کوهستان ) ۳۳ ۲-۵-۲- روش مشاهده بر ۳-۵-۲- روش مقاطع عرضی بر ۶-۲- تراکم (انبوهی) نقاط مشاهداتی و سطوح دقت مطالعات ۱۳۹ فصل سوم - تهیه و تکمیل راهنمای نقشه خاک ۳ ۱-۳- تعریف و اهداف نقشه خاک ۱۴۹ ۲-۳- مطالعات میدانی برای تهیه و تکمیل راهنمای نقشه خاک ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۳-۳-واحدهای نقشه خاک در مطالعات خاکشناسی ۱۳۳ ۴-۳- طراحی واحدهای نقشه خاک یر یوررب ۵ ار ۵-۳- حداقل محدوده قابل ترسیم ری بر ۶-۳- انواع واحدهای نقشه خاک و ۵ ۱-۶-۳- مجموعه های همسان م ام ۵ ۲-۶-۳ واحدهای مخلوط (کمپلکس ها ) و محجموعه ها یور ۸۵ ۳-۶-۳- گروه های تفکیک نشده رز ۷-۳- برآورد تر کیب واحد نقشه اه ۸-۳- ناخالصی ها در واحدهای نقشه خاک و ۵ ۹-۳- مقایسه واحدهای رده بندی با واحدهای نقشه خاک یی یی ۸۱ ۱۰-۳- اجزاء واحد نقشه خاک هو ۱۱-۳- سری های خاک وم 86۹ ۱۳-۳- سطوح رده بندی بالاتر از سطح خاک زد ۱۳-۳- شبه سری ها دمم مه ۱۴-۳ اجزاء نامگذاری نشده یی ی یویر یر ۵ ۱۵-۳ اراضی متفرقه ی ی ی ری ۵ ۱۶-۳- واژه های مورد استفاده در نامگذاری واحدهای نقشه خاک ها ۱-۱۶-۳- نامگذاری مجموعه های همسان و ۲-۱۶-۳- نامگذاری کمپلکس ها و ۶ ۳-۱۶-۳- نامگذاری مجموعه ها و ۴-۱۶-۳- نامگذاری گروههای تفکیک نشده ی ی ما ۵-۱۶-۳- نامگذاری اراضی متفرقه یی ما ۱۷-۳- فازهای خاک یی ور ما ۱۸-۳- فازهای مورد استفاده در نامگذاری واحدهای نقشه خاک م۱ ۱-۱۸-۳- فازهای بافت لایه سطحی خاک ۱ ۲-۱۸-۳- فازهای شیب را ۳-۱۸-۳- فازهای فرسایش ار ۴-۱۸-۳- فازهای افزایشی (نهشته ای ) پر رر۵ ۱ ۵-۱۸-۳- فازهای عمق و ۱۵ ۶-۱۸-۳- فازهای خاک زیرین ۱ ۷-۱۸-۳- فازهای وضعیت آب در خاک ی ی ۸ ۸-۱۸-۳- فازهای شوری ۱۹ ۹-۱۸-۳- فازهای فیزیوگرافی ۱۹ ۱۰-۱۸-۳- فازهای اقلیمی وم 8 ۱ 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۱۱-۱۸-۳- سایر فازها ۱ فصل چهارم- مستندات مطالعات خاکشناسی ی ی ۵ ۱- ۴- تعریف رن ۲-۴ اهداف مستندات خاکشناسی ی ی رو یی ریا ۵ ۳-۴ تعیین مستندات رد ۴-۴- انواع مستندات مک ۵-۴- استانداردهای تشریح میدانی ی ی ۶-۴- راهنمای توصیفی نقشه خاک ی ی ی ی رد ۱-۶-۴ راهنمای تطبیقی نقشه خاک ی ی ی ری ی ی ۲-۶-۴ راهنمای علائم و شکل های خاص در مطالعات شناسایی خاک ب ی ی ۳-۶-۴ تشریح و طبقه بندی خاکها ی ری ۴-۶-۴ نقشه جامع خاک و راهنمای مربوطه ی ی ۷-۴- کتابچه راهنمای شناسایی خاک ۹ فصل پنجم - تشریح پیرامون نیمرخ خاک ی ری ی وروی دای ۱- ۵- مقدمه م۵ ۲-۵- شرایط جوی ۹۳ ۳-۵- موقعیت نیمرخ خاک با ۴-۵- نقشه های چهارگوش توپوگرافی ی ی ی ۱۸یا ۵-۵- مقاطع عرضی(ترانسکت ها ) ۹ ۶-۵- نام سری های خاک ی ری ی ی یر ۱۸یا ۷-۵- وضعیت اقلیمی را ۸-۵- اطلاعات ژئومورفیکی یویر ور رو وان ۱-۸-۵- سطح اول- مکان فیزیوگرافی ی ی ی ری ی یر ان ۲-۸-۵- سطح دوم - تشریح سطوح ژئومورفیک و ۳-۸-۵- سطوح سوم - خصوصیات هندسی سطح خاک (اراضی) ی ی ایا ۹-۵- وضعیت آب ۱ ۱-۹-۵- زهکشی ۱ ۲-۹-۵- سیل گیری و ۹ ۱ ۳-۹-۵- ماندابی ی ی ری ی ری ی یر ار ۱ ۴-۹-۵- حالت آب ( درخاک ) ۱ ۵-۹-۵- سطح آب زیرزمینی و ۱۹ ۱۰-۵- کاربری/ پوشش اراضی یر ۱ ۱۱-۵- مواد مادری یر ۵ ۱۵ ۱۳-۵- سنگ بستر ۹۴۳ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳-۵- فرسایش خاک ۱۵۱ ۱۴-۵- رواناب سطحی ۳۷۴ ۹۱ ۱۵-۵- اجزاء سنگی سطح خاک م6 ۱۱۳۴۹۴ فصل ششم - تشریح نیمرخ خاک م۳۹ ۱- ۶- روش مشاهدات ۳۳ ۲-۶- رده بندی تاکسونومیکی ۱۱۳۹ ۳-۶- نامگذاری افق های خاک ۱۳۹ ۱-۳-۶- پسوند افق های خاک ورد ۲-۳-۶- سایر اجزاء نامگذاری افق های خاک ۱۱۳۹۴ ۴-۶- افق های شناسایی (مشخصه )خاک ۱۱۳۹۴ ۵-۶- رنگ خاک ی ی ی ی درد( ۶-۶- اشکال مورفولوژیکی رداکس ۹۴۱۳ ۱ ۷-۶- تجمع ها م۱ ۸-۶- اشکال مرتبط با سطح خاکدانه ها و حفره ها 6 ۱۵ ۹-۶- بافت خاک ۱۵۳ ۱۰-۶- قطعات سنگی و سایر قطعات 6۴ ۱ ۱۱-۶- طبقه بندی مهندسی خاک ها ی ی ی ی ۱۵ ۱-۱۱-۶- طبقه بندی گروه ۸۹5۹5]1[10 ۱ ۲-۱۱-۶- طبقه بندی یونیفاید (15)5]) ۱۱۵ ۱۳-۶- ساختمان خاک ۱۵۳6 ۱۳-۶- پایداری خاک وم و ۱ ۱-۱۳-۶- مقاومت در برابر گسیختگی ۱۵۳ ۲-۱۳-۶- چگونگی از هم گسیختگی (شکستن ) ۱ ۳-۱۳-۶- چسبندگی و ۱۱۹۳۹ ۴-۱۳-۶- خمیرایی ۵ ۱۵ ۵-۱۳-۶- مقاومت در برابر رسوخ ۱۹۳۴۴ ۶-۳-۶- دشواری حفاری م۱۳ ۱۴۳-۶- ریشه های خاک ویر یی پر یر ۵ ۱۵ ۱۵-۶- حفرات خاک ۱۹۵ ۱۶-۶- ترک ها و شکاف های خاک و۰ ۱۹۳۹ ۱۷-۶- سله های سطح خاک ۱۹۹ ۱۸-۶ - قابلیت نفودذ ۱ ۱-۱۸-۶- هدایت هیدرولیکی اشباع ۵ ۱ ۱۹-۶- آزمون های شیمیایی خاک ۱0 فهرست مطالب -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۱-۱۹-۶- واکنش خاک 01۲1 ۱ ۲-۱۹-۶- جوشش خاک وم ۴ ۱۱ ۳-۱۹-۶- شوری خاک وم ۱۱6۴ ۳-۱۹-۶- نسبت جدب سدیم و و و و و و و ۱ ۲۰-۶- بوهای خاک وم ۱680 ۲۱-۶- پادداشت های متفرقه ۱۵ ۲۲-۶-جداقل داده های جمع آوری شده در تشریح نیمرخ خاک ۱ ۲۳-۶ فرم استاندادر تشریح نیمرخ خاک ۱۱۸ فصل هفتم - همبستگی سری ها و هماهنگی خاکها ی ان ۱۱ ۱- ۷- همبستگی سری های خاک ۳ ۲-۷- تدوین معیارها و حدود تغییرات سری های خاک ۱۹۳ ۳-۷- پیشنهاد ایحاد سری خاک جدید ی ۵ج( ۴-۷- معرفی و ثبت سری های خاک یی یر ۱۱۵ ۵-۷- تعریف سری های خاک وم یگ ۱ ۶-۷- تعاریف سری های رسمی خاک یر ی یر ری یور رورا و۱ ۷-۷-تشریح سری های رسمی خاک وم ۹۹ ۱ ۸-۷- راهنمای تفصیلی تشریح سری خاک ۱۹ ۱-۸-۷- محتوی تشریح سری های خاک ۱۹ ۹-۷- هماهنگی خاکها و و ۳۹ ۱-۹-۷- هماهنگی مستمر ( پیوسته ) و ۳ ۲-۹-۷- هماهنگی نهایی ها ۱۰-۷- مدارک هماهنگی خاکها ی یی یر ار ۱۱-۷- شرایط لازم برای انطباق مرزها در مطالعات خاکشناسی همجوار ۹ ۱۲۳۹ ۱۲-۷- مطالعات خاکشناسی جدید در محاورت مطالعات خاکشناسی قدیمی یی ی دز هر ۱-۱۲۳-۷- مرزهای دقیق ۵۱ ۲-۱۲-۷- مرزهای قابل قبول وم م۰ ۱۳۹۱۷۴ ۱۳-۷- اسامی واحدهای نقشه خاک وم ۱۳۹۱۷۴ فصل هشتم - آماده سازی نقشه زهایی خاک ۱۳۹۴۳ ۱- ۸- تعریف و اهداف رها ۲-۸- راهبردها و مسئولیت ها رها ۳-۸- تهیه نقشه خاک ها ۳-۸- ویژگی های رقومی سازی نقشه خاک یر زد فصل نهم - چارچوب کلی گزارش شناسایی خاک ۳۳۳ فصل دهم -تفسیر مطالعات خاکشناسی ۲۳۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- قهرست مطالب ۵-۰- ویژگی ها و عوامل مورد استفاده در تفسیرها ‏ ی ی ی ی ۲۳۹ ۷-۰ مبانی و ویژگی های خاک سس ۱۳۳۹۵ ۱-۸۰ تقسیرهای محل ی سس ی ۱۳۳۵ ۲-۸۰ تفسیرهای استاتدارد یس ۱۳۳۵ ۲-۹-۰ واحد نقشه خاک ی و ۱۳۳۴۹ ۳-۹-۰- گروهای مدیریتی سس ۸ ۱۳۹ ۱۰-۰ تحوه ارائه تفسیرهای خاک سس و ۱۳۳۸ ۱۱-۰ به هنگام سازی تفسیرهای خاک سس ۱۳۳/۹ ۲-۱۱-۰- تغییرات در اطلاعات مربوط به خاک ی ۳۳۹ ۱-۱۳-۰- خاکهای مشایه ی و ۱۳۳۹ ۱۳-۰ ساماندهی خصوصیات خاک و عوامل مورد استفاده در تقسیرهای خاک ی ۳۳۹ ۱۵-۰ تعریف فعالیت ها سس وم ۱۳۹۴ ۲-۱۹۰ درچه بندی تتاسب اس و ۱۳۹۴ د -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب ۲۱-۰ ساخت جدول معیارها ۱۳۳۹۳ ۲۲-۰ کاربرد.ء آزمون و ارائه تفسیرها ۱۳۳۴ ۱-۲۲-۰۰ نیازهای بانک داده ها ودره ۲-۲۲-۱- ملاحظات وابسته به زمان برای کاربرد در تفسیرها ۱۳۳۹۳ ۳-۲۲-۱- دقت خصوصیات و کیفیت های خاک ها ۴-۲۲-۱- آزمون تفسیرها برد ۲۳-۰ تعیین تاریخ تفسیرها و معیارها ۳۳ ۳۴۳-۰ مستند سازی معیارهای تفسیر خاک ۳۳ ۲۵-۰ نحوه تفسیر خصوصیات خاک برای استفاده از کاربری اراضی ۱۳۳۳ ۲۶-۰ استفاده از تفسیرهای مطالعات خاکشناسی در ایران ۱۳۳۹ منابع انگلیسی و فارسی ۳۳۹ پیوست۱- تشریح سطوح ژئومورفیک ۳۳۹ پیوست ۲- تشریح مناطق زراعی - زیستگاهی ۳۹ پیوست ۲۳- طبقه بندی سلسله مراتبی واحدهای سنگی - چینه ای و ۳۹ پیوست ۴- پهنه های اصلی رسوبی - ساختاری ایران ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان نمودار (۱-۱) روند انجام مطالعات خاکشناسی و نمودار(۱-۶) تصمیم گیری تشریح رنگ خاک را را را را را ری -------- صفحهٔ بعد -------- شکل (۲-۲) موقعیت‌های مختلف دامته یه‌ها سس ۱۹ شکل (۵-۲) نحوه پراکنش و نوع نقاط مشاهداتی در مناطق نمونه انتخابی در یک منطقه مطالعاتی مشش ۳۵۱ سش -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جداول عنوان جدول (۱-۲) ساختار روش تجزیه رمین نما در نگاه کلی را را یی جدول(۲-۲) روش کد گذاری راهنمای نقشه در روش تجزیه ر(مین نما رن ری جدول(۳-۲) کلید نوع مستندات برای تشحیص و اثبات واحدهای ترسیمی نقشه موم جدول(۳-۲) انواع سطوح دقت مطالعات خاکشناسی یر رو ری جدول (۱-۳) راهنمای حداقل محدوده قابل ترسیم در نقشه‌های با مقیاس مختلف ی ری جدول(۲-۳) تشریح انواع واحدهای نقشه خاک ری ی ری ی جدول(۱-۵) شرایط جوی درهنگام تشریح نیمرخ خاک دوم و جدول (۲-۵) موقعیت نیمرخ دامنه تیه‌ها وم جدول (۳-۵) کلاس‌های زهکشی طبیعی خاک مه جدول(۳-۵) تناوب سیلگیری ری جدول(۵-۵) کلاس طول مدت سیل گیری و جدول (۶-۵) کلاس‌های طول دوره ماندابی و جدول(۷-۵) کلاس‌های تناوب ماندابی دوم جدول(۸-۵) کلاس‌های وضعیت آب در خاک ی ری وروی ری جدول(۵-٩)‏ نوع سفره آب ربررمینی وم جدول (۱۰-۵) کاربری/ پوشش اراضی و و و و و و و جدول(۱۱-۵) انواع مواد مادری ری یب ری جدول(۱۳-۵) میانگین فاصله بین شکستگیهای سنگ بستر همم جدول(۱۴-۵) کلاس‌های سختی سنگ بستر همهم جدول(۱۵-۵) کلاس‌های هوازدگی سنگ بستر همهم جدول(۱۶-۵) انواع فرسایش خاک همم مه مهم جدول(۱۷-۵) کلاس‌های فرسایش خاک همه جدول(۱۸-۵) گروههای حساس به فرسایش بادی ی جدول (۱۹-۵) برآورد شاخص کلاس‌های رواناب سطحی و جدول(۲۰-۵) کلاس‌های رواناب سطحی ی یا جدول(۲۱-۵) کلاس‌های درصد پوشش اجزاء سنگی سطح خاک یر جدول(۲۲-۵) کلاس اندازه اجزاء سنگی تخت ی ی ی یی رب جدول(۲۳-۵) کلاس اندازه اجزاء سنگی غیر تخت (گرد) و جدول (۱-۶) روش مشاهده و نوع نمونه برداری و جدول(۲-۶) تر کیب افق‌های اصلی, افق‌های حدواسط و افق‌های رایج خاک ب ی ی جدول(۳-۶) پسوند افق‌های خاک رپ ری ری یر ری ری یر ری جدول(۴-۶) افق‌های شناسایی مشخصه )خاک و جدول(۵-۶) درجه وضوح مرز افق‌های خاک دم ۱۰۲ ۱۲ ۱۵ ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جداول جدول(۱۶-۶) تجمع مواد ( به جز اشکال ردوکسی مورفیک ) ۱۳۹ جدول(۲۱-۶) مرز تجمع‌ها سس و ۱۵ جدول(۲۲-۶) انواع اشکال سطوح خاکدانه‌ها و حفره‌های خاک ی ۱۵۱ جدول(۲۳-۶) مقدار اشکال سطحی خاکدانه‌ها و حقره‌ها ۱ جدول(۲۴-۶) تداوم اشکال سطحی خاکدانه‌ها و حفره‌های خاک ی ۱۵۳ جدول(۲۵-۶) کلاس وضوح سس ۱۵۱۴ جدول(۲۶-۶) موقعیت اشکال سطحی خاکدانه‌ها و حقره‌ها ی ۱۵۳ جدول(۲۷-۶) کلاس یات یس و ۱۵۴ جدول(۳۴-۶) طبقه بندی خاک در سامانه ] ]8/۸0 ۱ جدول(۳۵-۶) سامانه طبقه بندی خاک پوتیقاید م و ۱ جدول(۳۶-۶) مقایسه کلاس‌های اندازه ذرات خاک و قطعات سنگی در سامانه‌های مختلف ی ۱۳۳ ض -------- صفحهٔ بعد -------- جدول(۴۳-۶) کلاس‌های چگونگی از هم گسیختگی (شکستن )خاک و جدول(۴۴-۶) کلاس‌های چسبندگی خاک دم جدول(۴۵-۶) کلاس‌های خمیرایی خاک را را را را ار یر ار ری ار را را یر رین جدول(۴۶-۶) کلاس‌های مقاومت در برابر رسوخ یر یر ور ری یر ری جدول(۴۷-۶) کلاس‌های دشواری حفاری خاک و جدول(۴۳۸-۶) کلاس‌های تعداد ریشه‌هاً دوم جدول(۴۹-۶) کلاس‌های اندازه ریشه‌هاً 9 حفره‌ها و وم وم و و جدول(۵۰-۶) موقعیت استقرار ریشه‌ها در افق خاک مم ی جدول(۵۱-۶) شکل حفره‌های خاک موم جدول(۵۲-۶) کلاس‌های تداوم عمودی حفره‌های خاک دم جدول(۵۲-۶) انواع تراک ها 9 شکاف‌ها موم مش جدول(۵۴-۶) انواع سله‌های خاک یووم جدول(۵۵-۶) کلاس‌های قابلیت نفود خاک یر پر یور ری جدول(۵۶-۶) کلاس‌های هدایت هیدرولیکی اشباع و جدول(۵۷-۶) وازه های توصیف واکنش 01 خاک و جدول(۵۸-۶) کلاس‌های جوشش خاک و جدول(۵۹-۶) معرف‌های شیمیایی مورد استفاده در ازمون جوشش موم جدول(۶۰-۶) شرایط احیاء یر ری ری ری ری ور جدول(۶۱-۶) کلاس‌های شوری خاک موم جدول (۶۲-۶) انواع بوهای خاک ری و جدول(۱-۱۰) خصوصیات و کیفیت‌های خاک یر ی زح -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ مفاهیم اساسی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مفاهیم اساسی ۳ ۱-۱- سرزمین " منطقه‌ای از سطح زمین که همه ویژگی‌های نسبتاً پایدار یا قابل پیش بینی زیست کره به صورت عمودی در بالا و پایین آن قرار گرفته باشد., سرزمین نامیده می شود. از آن جمله می توان به اتمسفر در بالاترین قسمت. خاک ساختار زمین‌شناسی زیرین در پایین‌ترین قسمتء زمین ریخت‌های وابسته به آن» هیدرولوژی» جوامع گیاهی و جانوری» جوامع میکروبیولوژیکی و برآیند ( نتایج) فعالیت‌های گذشته و حال حاضر انسان اشاره نمود. این عوامل برروی استفاده از سرزمین در حال حاضر و برنامه‌ریزی برای آینده نقش موثری دارند. سرزمین دارای یک گسترش جغرافیایی است و براساس همه خصوصیاتی که برکاربری زمین تاثیر گذارنده تشریح می شود. با توجه به این تعریف به خوبی می‌توان دریافت که خاک تنهاء بخشی از سرزمین است و بدیهی است که نقشه سرزمین از نقشه خاک ۳۲-۱ خاک همانگونه که در تعریف سرزمین مشخص شد.ء خاک به عنوان جزئی از سرزمین محسوب می شود. خاک واژه ای عمومی است که برای توده‌های طبیعی تشکیل شده از مواد معدنی و آلی برروی سطح زمین مورد استفاده قرار می‌گیرد و قسمت اعظم سطح زمین را پوشش می‌دهد. خاک دارای موجودات زنده می باشد و قابلیت حمایت از گیاهان در فضای باز را دارد و در مناطقی که فعالیت‌های انسانی وجود داردء تغییر پذیر است. حد بالایی خاک به هوا یا آب های کم عمق محدود می‌گردد. اما تعریف حد پایینی که آن را از مواد غیر خاکی زیرین تفکیک می‌کند. مشکل می باشد. حد پایینی خاک اغلب تا جایی امتداد می‌یابد که یا به سنگ بستر سخت برسد و یا به مواد زمینی که فاقد موجودات زنده» ریشه ها و یا نشانه‌های دیگری از فعالیت‌های بیولوژیکی باشدء محدود شود. بنابر این حد پایینی خاک به طور طبیعی همان حد پایینی فعالیت‌های بیولوژیکی است که این حد نیز معمولابا عمق توسعه ریشه گیاهان چند ساله بومی منطقه انطباق دارد. بطور کلی خاک در مقایسه با سنگ بستر زیرین خود. از افق‌هایی در نزدیکی سطح زمین تشکیل شده است که تحت تاثیر انرات متقابل اقلیم» پستی و بلندی» مواد مادری و موجودات زنده در طول زمان تغییر و تحول می یابد و توانایی رشد گیاهان مختلف را دارا می‌باشد. ۳-۱- مطالعات خاکشناسی " مطالعات خاکشناسی مجموعه عملیاتی است که برای جمع آوری و تجزیه و تحلیل داده‌هاء بررسی عوامل کنترل کننده تشکیل و پراکنش خاکهاء تشریح خصوصیات» طبقه بندی» تجزیه نمونه های خاک تهیه نقشه پراکنش جغرافیایی» تفسیر خاکها برای کاربری‌های گوناگون و تدوین گزارش نهایی یک منطقه معین طبق استانداردهاء ضوابط فنی و دستورالعمل‌های رایج انجام می‌شود. تعریف ارایه شده در راهنمای شناسایی خاک (۱۹۹۳) به شرح زیر است: سس ا(۵ ۳ آز5۵ < -------- صفحهٔ بعد -------- 3 دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی « خاکشناسی, ویژگی‌های خاک ها را در منطقه مورد بررسی تشریح می نماید.ء خاک ها را براساس یک سامانه رده بندی استاندارده طبقه‌بندی می کندء حدود و مرز خاکها را روی نقشه ترسیم می‌نماید و رفتار خاکها را برای کاربری‌های مورد نظر پیش‌بینی می‌کند. کاربری‌های گوناگون خاکها و چگونگی پاسخ آنها تحت مدیریت های مختلف باید در طرح‌ریزی و اجرای مطالعات مورد توجه قرار گیرد. اطلاعات جمع آوری شده در شناسایی خاک به توسعه برنام های کاربری سرزمین و بررسی اثرات آن بر محیط زیست کمک می‌نماید». در تعریف بالا چهار نکته اساسی وجود دارد: (الف) - تشریح خصوصیات خاک ها در منطقه مورد بررسی در مطالعات خاکشناسی» هدف اصلی تشریح خاک‌هاست و نه زمین شناسی» زمین ریخت‌شناسی» کاربری سرزمین و مانند اینها. بنابراین ممکن است موثرترین روش برای تهیه نقشه خاک و خصوصیات خاک رجوع به زمین‌شناسی و زمین ریخت‌شناسی و عواملی از این دست باشدء اما در پایان مطالعات خاکشناسی, باید شرایط و ویژگی‌های خاک‌های منطقه آشکار گردد. ( ب ) - استاندارد سازی طبقه‌بندی خاکها هدف از این مرحلهء هماهنگی خاک‌های موجود در منطقه مورد بررسی با خاکهای مناطق دیگر است که این فرآیند استاندارد سازی» در رابطه با تهیه نقشه منطقه مورد بررسی باید با همان کیفیت مناطق همجوار انجام پذیرد. به عبارت دیگر نتایج تحقیقات انجام گرفته در یک منطقه باید برای مناطق مشابه دیگر نیز قابل استفاده باشد. باید توجه داشت که در برخی موارد. خاکهای با خصوصیات مشابه در مناطق جغرافیایی پیوسته و حتی مناطق جغرافیایی جدا از هم یافت می‌شوند. بنابر این» نتیجه تحقیقات انجام گرفته در یک منطقه می‌تواند با انجام برخی تغییرات محلی, برای خاکهای مشابه در مناطق دیگر نیز مورد استفاده قرار گیرد. (ج ) - ترسیم حدود و مرز خاکها روی نقشه تقریباً برای همه کاربری‌هاء باید ابتدا انواع خاکهای مختلف روی نقشه از یکدیگر تفکیک گردند. به عبارت دیگر موقعیت جغرافیایی و نحوه پراکنش خاک‌ها برای کاربران سرزمین اهمیت دارد. بنابر این» برای هر واحد نقشه باید انواع خاک نشان داده شود. ( ۵ ) - پیش بینی رفتار خاک ها اساساً خاکشناسی یک فعالیت کاربردی است. این مرحله را می‌توان به طور محدود ( فقط با استفاده از داده‌های خاک) تحت عنوان مرحله تفسیر مطالعات خاکشناسی نامگذاری نمود و یا فعالیت وسیعی از ارزیابی سرزمین را با استفاده از انواع دیگر خصوصیات از قبیل اقلیم» کاربری/ پوشش اراضی و مانند آنها در نظر گرفت. در هر حال خاکشناسی باید خصوصیات سرزمین را که پیش نیاز انجام تفاسیر و پیش بینی‌های کاربری است تشریح و ثبت نماید. 2-۱- تهیه نقشه پراکنش جغرافیایی خاک هنگامی که خاک را به عنوان جزئی از یک واحد زمین نمای پیوسته مدنظر قرار دهیم» خصوصیات آن در امتداد زمین نماء هم به می‌نمایند. در مناطقی که یکی از عوامل یاد شده مانند سنگ بستر یا مواد مادری زیر خاک به صورت واضح و مشخص تغییر نماید. -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول- مفاهیم اساسی ۵ ۵-۱- پلی پدون " تلاش تهیه کنندگان نقشه خاک این است که مرزها و حدود واحدهای خاک که قابلیت تهیه نقشه را دارند.ء ترسیم نموده و ویژگی‌های آنها را تشریح نمایند. از نظر تئوری متخصص خاکشناسی سعی می‌نماید واحدهای خالص و پیوسته پدون "آهایی را که به یک پلی پدون تعلق دارنده روی نقشه خاک تفکیک نماید. با این نگرش» پلی پدون بخشی از پیکره خاک است که در بخشی از واحد زمین نما گسترش دارد و خود شامل تعداد زیادی پدون مشابه می باشد. (شکل ۱-۱ رابطه میان پلی پدون و پدون را نشان می‌دهد). پلی‌پدون پیوند میان دنیای وافعی پدون (کوچکترین واحد مطالعه خاک) و کلاس تاکسونومیکی است. پلی پدون» شامل پدون‌های پیوسته‌ای است که در دامنه حدود تغییرات معین تاکسونومیکی قرار می‌گیرند. مرز پلی پدون‌ها توسط مناطق غیرخاکی (اراضی متفرقه) یا پدون‌هایی که خصوصیات متفاوت با آنها دارند و در خارج از دامنه تغییرات تاکسونومیکی پلی پدون قرار می‌گیرند. محدود می‌شود . پلی پدون‌ها اعضای واحدهای تاکسونومیکی هستند. بنابر این» متخصصین خاکشناسی,» برای تهیه نقشه خاک در واحدهای زمین نما تلاش می کنند پلی پدون‌ها را از یکدیگر تفکیک نمایند نه پدون‌ها را. 1-۱- واحدهای نقشه خاک برای طبقه‌بندی خاک واحد پایه " اهمیت اساسی دارد. واحد پایه خاک قسمتی از پیکره خاک است که نمی‌تواند به واحدهای کوچکتر تقسیم شود و اندازه آن برای تشریح» توصیفء اندازه‌گیری» طبقه بندی و نمونه‌برداری خاک کافی می‌باشد. به این ترتیب واحد پایه خاک سه بعدی و دارای حجم است که مرزهای مشخص و تعریف شده‌ای دارد و تمام مقطع عمودی خاک تا عمق مورد نظر را در بر می‌گیرد. یک واحد نقشه خاک نمایش فضایی و کارتوگرافی است که معرف پلی پدون‌ها می‌باشد و این اساس ساختار نقشه خاک است که با واحدهای تاکسونومیکی تعریف و نامگذاری می‌شود. بر خلاف پلی‌پدون که یک واحد طبقه‌بندی خالص است و به صورت مفهوم ذهنی وجود دارد»ء یک واحد نقشه خاک. واحدی مستقل, واقعی و قابل مشاهده می‌باشد. بنابر این واحدهای نقشه تقریباً همیشه ناخالصی‌هایی از خاک‌های دیگر دارند. (خاک‌هاء پیدایش و ژئومرفولوژی » ۲۰۰۵) ۳۵۱۷000 ۳۵۵00 از عزکه ۱۱8 -------- صفحهٔ بعد -------- 1 دستنورالعمل انجام مطالعات خاکشسناسی <<_<_<_‌_‌‌ت‌ت‌ت‌ت‌تتتت- ۹1 رات ۳ ری ۵ رن ۱ تم 4ص > ۳/0 ۰ ۱ حست قاهاعت هه تال سا ۹ اج ۲۲ ۲۰-۹ ۱ ۸ 5 سروس 7 ی مین رضر کارا با راکرس و ۳ ۱ ایکون اب مرن تکوم و۱ ۳ ۱ و او اج ها با ا اس 0 ۳ 1 51 ل الاربل کال 1 812 ۳ 7 1 ار ْ | ۱۳۵۶۱۷ ۱:۱.۱ ۱72۱۱۱۶۸۱" 90 ِ 8 0 0 رزوی 9 رح 8سا رو مسر محساطاش 0۲0۵ |50 شکل ۱-۱ مفاهیم اساسی خاک- پدون» پلی‌پدون ۰ نیمرخ, افق‌ها و سولوم ماخذ- خاک » پیدایش و ژئومرفولوژی »۰ ۲۰۰۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مفاهیم اساسی ۷ ۷-۱- برنامه‌ریزی مطالعات خاکشناسی مطالعات خاکشناسی طبق گام‌های زیر برنامه‌ریزی می شود (روش‌شناسی شناسایی منابع خاک, ۲۰۰۰ راهنمای شناسایی خاک » ۹۹۳ ۱. تعیین اهداف کلی و جزئی مطالعات نیاز و برنامه زمان بندی انجام مطالعات. ۳ گردآوری وتجزیه و تحلیل داده‌های ستادی - گردآوری و تجزیه وتحلیل اطلاعات و داده‌های مکانی و غیرمکانی؛ عوامل کنترل کننده پراکنش خاکها ( مانند زمین شناسی» زمین ریخت‌شناسی» کاربری/ پوشش اراضی, اقلیم و پستی و بلندی ۴ تهیه نقشه تفسیری لندفرمها- برمبنای اصول تجزیه زمین‌نما و بر پایه روابط خاک و لندفرم‌ها راهنمای توصیفی نقشه اولیه. ۷ انجام تحزیه‌های آزمایشگاهی نمونه های خاک. ۸ بررسی و کنترل کیفیت نقشه- شامل بررسی میزان انطباق و همبستگی واحدهای مجزا شده برروی نقشه با طبیست و رعایت استانداردهای فنی . و غیرکشاورزی طبق دستورالعمل‌های استاندارد و ضوابط مطالعات خاکشناسی کشور ( تفسیر اطلاعات خاکشناسی به تهیه دستورالعمل جداگانه نیاز دارد ). ۷۱ رائه گزارش نهایی- شامل تجزیه و تحلیل اسناد پشتیبان (نقشه‌های زمین‌شناسی, زمین ریخت‌شناسی» کاربری/ پوشش اراضی,» اقلیم پستی و بلندی » عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای )» تشریح کامل روش انجام کار» تشریح و طبقه‌بندی (0۳5)) ارگ عدندونازده۳ ادطاوان ! ۰ ۰ ره اوری نوت توا و -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۲ یجاد بانک اطلاعاتی خاک- شامل بانک داده‌های مکانی و غیرمکانی در محیط سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (015)" و تهیه لایه‌های اطلاعاتی مورد نیاز. ۳ رایه اطلاعات خاکشناسی - ارائه نتایج مطالعات به صورت کپی سخت و رقومی شامل نقشه‌ها و گزارش خاکشناسی. نمودار(۱-۱) روند انجام مطالعات خاکشناسی را نشان می‌دهد. مراحل اصلی مطالعات خاکشناسی عبارتند از برنامه ریزی مطالعات. ید ۹ ۰ ۰ : چم | (015)) ک 16 اراک 1310۳۵1100 عنطامد عمعی60 -------- صفحهٔ بعد -------- بررسی های مقدماتی برنامه ریزی انجام مطالعات براساس شرح خدمات نمودار(۱-۱): روند انجام مطالعات خاکشناسی جمع آوری و تجزیه وتحلیل داده ها ۰ ۳ ساخت فرضیه ها (روابط خاک - زمین نما » خاک - مواد مادری » خاک - اقلیم و خاک - پوشش گیاهی ) طراحی اولیه واحدهای نقشه خاک براساس فرضیه‌های فوق و مدارک قابل دسترس (روش تحلیلی) تهیه نقشه مقدماتی خاک و راهنمای مربوطه طراحی شبکه نقاط مشاهداتی براساس سطح دقت مطالعات (روش شبکه بندی ) راهبرد عملیات میدانی ۰ _طراحی تراکم و موقعیت نقاط مشاهداتی برای آزمون فرضیه ها با روش های زبر: ۰ روش مقاطع طولی ۰ روش مقاطع عرضی ار زیابی فرضه ها عملیات میدانی را ۰ مشاهدات و تشریح های مبدانی فرضه‌ها را تایید می کنند؟ ۰ تشریح ویژگی های سرزمین ۰ نشریح نیمرخ های خاک رده بندی خاکها و کنترل مرزها هماهنگی خاکها و همبستگی سریهای خاک ۰ طراحی واحدهای نقشه به درستی انجام شده ؟ ۰ مرز واحدهای نقشه با مرز واحدهای مطالعات همجوار انطباق دارد ؟ تجدید نظر در فرضیه ها ۰ ترسیم مرزهای واحدهای نقشه تسلسلی از پیش‌بیسی هاء بازرسی و کنتر لهای میدانی است. درستی مرزهای ترسیمی بستگی دارد به : تنوع و پیچیدگی واصدهای زمین نماء مقباس و قدرت تفکیک عکسهای هوابی و تصاویر ماهواره‌ای » نقشه پایه » برنامه زمانی و تجربه مطالعه کنندگان رده بندی خاکها و کنترل مرزها هماهنگی خاکها و همبستگی سریهای خاک کنترل کیفیت و تضمین کیفیت مطالعات (براساس دستورالعمل نظارت و کنترل فنی ) انتقال نقشه خاک تایید شده روی نقشه پایه توپوگرافی نامگذاری واحدهای نقشه خاک و اراضی متفرقه طراحی واحدهای نقشه خاک کنترل نهایی داده های نقشه مکانی و غیرمکانی خاک تعیین فازهای نقشه خاک کنترل سریهای خاک موجود رقومی سازی نقشه خاک تهیه راهنمای نقشه خاک تکمیل کتابجه راهنمای شناسائی خاک رقومی سازی نقشه جامع خاک تهیه نقشه و راهنمای نقشه جامع خاک تفسر و نمایش نتایج مطالعات خاکشناسی انجام تجزبه های آزمایشگاهی خاک انتخاب محل نیمرخ های شاهد تعبین تناسب واحدهای نقشه خاک برای کاربری های گوناگون کنترل و تجزیه و تحلیل نتایج آزمایشگاهی تشریح و نمونه برداری نیمرخ های شاهد ورود داده ها به پایگاه اطلاعاتی خاک انجام آزمونهای میدانی خاک تکمیل کتابچه راهنمای خاکشناسی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ گرد آوری » تحزیه و تحلیل داده‌ها ۸ و -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرد آوری تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نقشه اولیه خاک ۳ ۱-۲- گردآوری داده‌ها شناسایی خاک در واقع مطالعه جغرافیایی خاک است و نقشه‌ها شرح اطلاعات جغرافیایی می‌باشند. در مطالعات خاکشناسی عکس‌های هوایی» نقشه‌های توپوگرافی و سایر نقشه‌های موضوعی مانند زمین‌شناسی» زمین ریخت‌شناسی» کاربری/ پوشش اراضی و مانند این ها سودمند واقع می‌شوند و هریک از آنها عوارض و پدیده هایی را به نمایش می‌گذارند که دیگری فاقد آن است. در بسیاری از اراضی برای ارزیابی وضعیت پستی و بلندی » نقشه‌های توپوگرافی بهترین ماخد می‌باشند. انتخاب نقشه‌های مبنایی که در تهیه نقشه خاک و گزارش نهایی مورد استفاده قرار می‌گیرند. بر صحت واحد نقشه » شناسایی خاک. سرعت پیشرفت کار روش و هزینه تهیه نقشه خاک و سرانجام کیفیت نقشه نهایی قابل انتشار تاثیر دارد. تهیه عکس‌های هوایی جدید یا نسبتاً جدید و آماده ساختن نقشه اولیه برای مطالعات میدانی در ابعاد و مقیاسی که در نقشه و گزارش‌نهایی خواهد آمد, برای بیشتر مطالعات شناسایی خاک اقدام اساسی است و از این طریق بعضی از مراحل پر هزینه تلفیق و آماده‌سازی نقشه‌ها حذف خواهد شد. به محض انتخاب منطقه مورد مطالعه باید کار تهیه و تدارک لوازم کارتوگرافی (عکس‌های هوایی و نقشه‌های توپوگرافی پایه) هم شروع شود. یکی از اصول اساسی در کارهای تحقیقاتی آن است که ابتدا اطلاعات موجود و مرتبط با موضوع با هم تلفیق شوند. اگر یافته‌های قبلی مورد استفاده قرار گیرند در وقت و کار صرفه جویی شده و از بروز اشتباهات پر هزینه جلوگیری خواهد شد. وقتی که برای یافتن و ارزیابی اطلاعات موجود صرف می‌شود. معمولاً کمتر از زمانی است که باید به جبران اشتباهات اختصاص داد. بررسی هوشیارانه حتی در اراضی که اطلاعات چندانی از آنها در اختیار نیستء داده های جدیدی را فراهم خواهد ساخت. به علاوه غالباً هم می‌شود از داده‌های اراضی همجوار استفاده نمود. سازمان زمین‌شناسی و تحقیقات معدنی کشور و آمور اکتشاف وزارت نفت به ترتیب برای بیشتر مناطق کشور و جنوب غربی ایران( عموماً حوضه‌های نفتی) نقشه‌ها و گزارش‌های زمین‌شناسی را در مقیاس مناسب تهیه و منتشر نموده‌اند. تمام نقشه‌های یاد شده اطلاعات مهمی در باره مواد مادری خاک‌ها و عوامل مرتبط با آنهاء سنگ بستر» منشا نهشته‌ها ( آبرفتی» بادرفتی» واریزه‌ای و یخرفتی) در خود دارند. مطالعات خاکشناسی قبلی» نقشه‌های کاربری/ پوشش گیاهی, اقلیم» منابع آب نیز در بررسی‌های مقدماتی و تهیه نقشه اولیه خاک اهمیت زیادی دارند. ۱-۱-۲ کاربرد سنجش از دور در مطالعات خاکشسناسی با وجود تحولات شگرف در ساخت و بکارگیری سنجنده های سوار بر ماهواره‌های اکتشافی و ارایه تصاویر ماهواره‌ای با قدرت تفکیک زیاد.ء تاکنون جایگاه عکس‌های هوایی به عنوان اساس کار تهیه نقشه‌های خاکشناسی حفظ شده است. صرف نظر از بعضی استثناهاء عکس‌های هوایی تاکنون کاربردی ترین مبنا برای تهیه نقشه خاک بوده است. بیشترین مزیت استفاده از عکس‌های هوایی در خاکشناسی علاوه بر فراهم آوردن دید سه بعدی آن است که عوارض موجود درسطح زمین را به صورت مشروح به نمایش می‌گذارند و این خصوصیت در سامان بخشیدن به کار تهیه نقشه و تعیین مرز لندفرم‌ها و سایر عوارض -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی طبیعی, خاکشناسان را یاری می‌دهد. استفاده از عکس‌های هوایی دقت و سرعت کار را افزایش می‌دهد و نقشه پایه برای انجام عملیات میدانی نیز در زمان معقول و با هزینه قابل قبول تهیه می‌شود. کاربرد عکس‌های هوایی در مطالعات خاکشناسی معایب و محدودیت‌هایی هم دارد. از جمله اختلاف مقیاس در کوه و دشت. انحراف‌ها و جابجایی‌ها و تفاوت مقیاس در مرکز وحاشیه عکس‌ها را می‌توان بر شمرد. با توجه به همه نکات فوق مزیت‌های عکس‌های هوایی بر معایب و محدودیت های آن برتری دارد. عکس‌های هوایی تصحیح شده, عکس‌هایی هستند که تقریباً تمام اشتباهات مربوط به مقیاس و جابجایی عوارض در آنها اصلاح شده و اندازه و مقیاس آن با نقشه‌های توپوگرافی مطابقت داشته باشد. برای تهیه نقشه‌های خاکشناسی بطوری که پاسخگوی نیازهای اغلب کاربران باشد»ء می‌توان با اضافه نمودن عوارضی نظیر خطوط تراز منحنی » مرزهای سیاسی, راههاء رودخانه ها و مناطق عمده» ارزش این عکس‌ها را افزایش داد ( تولید عکس نقشه) با حذف هم پوشانی عکس‌های هوایی (موزاییک کردن)» تصویری یکپارچه از منطقه مورد مطالعه بدست می آید . روش‌های متفاوتی برای انجام این کار وجود دارد و نتایج هم از نظر سودمندی و صحت ممکن است متفاوت باشد. موزائیک کردن عکس‌های هوایی به دو نوع کنترل شده و کنترل نشده انجام می‌شود. در نوع کنترل نشده» هم پوشانی عکس‌هاء بدون کنترل موقعیت جغرافیایی عوارض» انجام می‌شود در حالی که در موزائیک های کنترل شده یکنواختی مقیاس در پهنه موزاییک یکپارچه بیشتر بوده و انحراف و جایجایی عوارض نیز اصلاح می‌شود. علاوه بر دو روش فوق» نوعی موزائیک نیمه کنترل شده نیز وجود دارد که بسته به شدت جابجایی‌های عوارض» به کنترل‌های میدانی کم یا زیاد نیاز دارند. بنابر این» قبل از آنکه عکس‌های کنترل شده در تهیه نقشه مورد استفاده قرار گیرند.ء باید به دقت بررسی شده و میزان صحت آنها کنترل شود. موزائیک‌های کنترل شده در مقایسه با عکس‌های هوایی منفردء پهنه وسیع تری را ۲-۱-۲- کاربرد نقشه‌های توپوگرافی پایه در مطالعات خاکشناسی یکی از مهم‌ترین ابزار تهیه نقشه خاک نقشه‌های توپوگرافی پایه است. موقعیت افقی و عمودی عوارض فیزیکی در آنها با استفاده از نشانه‌های استاندارد مشخص می‌گردد. به طور معمول در این نقشه‌ها عوارض مدنی نظیر جاده هاء راه آهن و ساختمان ها به رنگ مشکی» عوارض آبی و زهکشی به رنگ آبی و خطوط تراز منحنی به رنگ قهوه‌ای و پوشش گیاهی به رنگ سبز مشخص می‌گردد. استاندارد صحت در بعد افقی این نقشه‌ها به طور معمول به گونه‌ای است که تعیین موقعیت عوارض مشهود مانند جاده‌هاء ساختمان‌های بزرگ» راه آهن و مانند اینها روی نقشه ۰/۲۵ میلی متر با موقعیت واقعی فاصله دارد. استاندارد صحت در بعد عمودی هم به نحوی است که حداکثر ۱۰ درصد ارتفاعات مجازند که بیش از نصف اختلاف ارتفاع دو خط تراز منحنی محاور با ارتفاع واقعی نقشه‌های توپوگرافی پایه استاندارد به صورت چهار گوش‌هایی هستند که در مقیاس ۱:۳۵۰۰۰ تقسیمات طول و عرض آنها معمول ۵ دقیقه است. سازمان نقشه‌برداری کشور تاکنون تقریباً پوشش کاملی از نقشه‌های یاد شده برای سطح کشور ( به استثنای نوار باریکی در مرزهای شرقی و غربی) تهیه نموده است. نقشه‌های توپوگرافی به عنوان مبناء در تهیه نقشه‌های خاک کاربرد وسیعی دارند.این نقشه ها امروزه به صورت رقومی نیز در -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرد آوری تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نقشه اولیه خاک ۱۰ درحال حاضر عکس‌های هوایی با مقیاس ۱:۲۰۰۰۰ و ۱:۴۰۰۰۰ توسط سازمان نقشه برداری کشور و عکس‌های هوایی ۰ توسط سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح تهیه شده و در اختیار کاربران قرار دارد. تهیه و توزیع تصاویر ماهواره‌ای ( پلات و رقومی) نیز در مقیاس های مختلف توسط سازمان فضایی ایران و شرکت‌های خصوصی انجام می‌شود. ۲-۲- عوامل موثر بر پراکنش خاک‌ها تغییرات خاک از نقطه ای به نقطه دیگر امری آشکار است. اما این تغییرات اتفاقی نیست. تغییر تدریحی عوامل خاک سازی برروی زمین‌نماء موجبات تشکیل خاک‌های مختلف را فراهم می‌آورد. به عبارت دیگر عوامل خاک سازی با تاثیر برروی فرآیندهای خاک‌سازی» تغییر پذیری خاک را موجب می‌شوند. بنابراین استفاده از این عوامل و فرآیندهای خاک سازی می‌تواند به پیش‌بینی اقلیم نسبت به دیگر عوامل خاک‌سازی (مواد مادری» پستی و بلندی» موجودات زنده و زمان ) از تنوع کمتری برخوردار است.» زیرا اغلب یک مطالعه خاکشناسی به صورت محلی و در محدوده یک اقلیم معین انجام می‌شود ( اما همواره اینگونه نیست) . عامل دیگری که در مطالعات خاکشناسی رایج» کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. عامل موجودات زنده است. البته در صورت تغییر پوشش گیاهی (از جنگل به مرتع و اراضی زراعی) و یا اثر انسان بر تخریب خاک این عامل نیز باید به عنوان عامل اصلی مد نظر قرار گیرد. ۱-۲-۲ روابط خاک- مواد مادری تاثیر مواد مادری برخصوصیات خاک‌ها مدت زمان زیادی است که شناخته شده است. متخصصان جغرافیای خاک مدل‌های پراکنش خاک را براساس فرض مسلم تاثیر مواد مادری بنا نهاده اند. تردیدی نیست که کنترل زمین‌شناسی » برای درک تکامل و یکی از اهداف ژئومورفولوژی خاک, تعیین انواع منشاء مواد مادری خاک‌هاست. در هر مطالعه شناسایی خاک باید مشخص شود که مواد مادری خاک‌ها کدامند. شناخت مواد مادری در مطالعات خاکشناسی, بویژه در سطوح مختلف نهشته‌های کواترنری ( هولوسن و پلیستوسن ) نقشی به مراتب بیشتر از بقیه عوامل موثر در تشکیل و پراکنش خاک‌ها دارد. از این رو در مطالعات شناسایی خاک در بیشتر موارد نقش متخصص ژئومورفولوژی خاک » تهیه و تولید نقشه‌های زمین شناسی سطحی برای تهیه نقشه خاک‌هاست. از نقشه زمین شناسی و نقشه نهشته های سطحی درک بهتری از فرآیندهای رسوب شناختی و سطحی فراهم می‌شود که در گذشته منطقه فعال بوده‌اند. درخاک‌های نسبتاً جوان درک این روابط آسان‌تر استء اما چالش بزرگ در زمین نماهای قدیمی‌تر بروز خواهد نمود. نتیجه اینکه تقریباً در هیچ مطالعه شناسایی خاک نمی‌توان بدون استفاده از اطلاعات تفصیلی زمین شناسی سطحی, به نمایش همبستگی خاک‌ها با مواد مادری موجود در زمین نماهای مختلف پرداخت. در تعیین مواد مادری خاک‌ها ممکن است مشکلاتی به شرح زیر بروز نماید: - اول اینکه ممکن است قبل از پیدایش خاک بر روی مواد مادری, این مواد تا حدود زیادی هوازده و دگرسان شده باشند. - دوم اینکه ممکن است بیش از یک نوع مواد مادری در تشکیل یک خاک معین» نقش داشته باشند (خواه مواد مادری کاملاً متفاوت و خواه مواد مادری که همبستگی نزدیکی با هم دارند. مانند لایه های متناوب رسوبی ). بنابراین شناخت منشاء -------- صفحهٔ بعد -------- 1۹ دستنورالعمل انجام مطالعات خاکتشسناسی چندگانه" خاک‌ها اهمیت اساسی دارد. از اینجاست که روابط و مدلهای خاک مواد مادری درمطالعات خاکشناسی اهمیت خود را نشان می‌دهند و ترسیم واحدهای نقشه خاک بر پایه مواد مادری طرح ریزی می‌شود. ۲-۲-۲ - روابط خاک- زمین نما برای تشکیل خاک‌های مختلف فراهم می‌آورد. به سخن دیگر عوامل کنترل کننده پراکنش خاک با تاثیر برروی فرآیندهای تشکیل خاک تغییر و تنوع در خاک‌ها را پدید می‌اورند. بنابر این استفاده از این عوامل می‌تواند به پیش بینی پراکنش خاک‌ها در مناطق مورد زئومورفولوژی مطالعه لندفرم‌ها و تحولات گوناگون سطح زمین است. خصوصیات و نحوه پراکنش خاک‌ها به لندفرم‌هایی بستگی دارد که خاک روی آنها تشکیل می‌شود. زمینه تخصصی که این ارتباط را تشریح می‌نماید. ژئومورفولوژی خاک " است(بیرکلند. ۹۹۹) ژئومورفولوژزی خاک مطالعه خاک‌ها و کاربرد آنها در ارزیابی تحول لندفرم‌هاء سن و پایداری» فرآیندهای سطحی و اقلیم گذشته است. ویسوکی و همکاران (۲۰۰۰) به صورت کلی ترء ژئومورفولوژزی خاک را مطالعه علمی منشاء » پراکنش و تحول خاک‌ها در واحدهای زمین نما و زهشته‌های سطحی و فرآیندهایی که آنها را ایجاد نموده و تغییر می‌دهند. می‌دانند. اما شاید تعریفی که جرارد (۱۹۹۲) ارائه می‌نماید برای مطالعات شناسایی خاک کاربرد بیشتری دارد. وی ژئومورفولوژی خاک را دستیایی به روابط ژنتیکی بین خاک‌ها و لندفرم‌ها می‌داند. همگی دارای یک سن مشخص بوده و یا سن متفاوت داشته باشند. سطوح ژئومورفیک همچنین ممکن است روی مواد مادری همگن یا متفاوت تشکیل شده باشند. در سطوح ژئومورفیک مسطح خاک‌ها ممکن است برروی » لوار" رودخانه » تراسهای بالائی, تراس‌های پائینی» دشت سیلابی" ۰ و لندفرمهایی مانند آنها تشکیل شده باشند. شکل شماره (۱-۲) در سطوح ژئومورفیک شیبدار (دامنه تیه‌ها و کوهها) خاک‌ها ممکن است در قله یا شانه شیب » پشت شیب و یا پنجه شیب تشکیل شده باشند (شکل شماره ۲-۲). از اینجاست که روابط و مدل های خاک - زمین نماء در مطالعات خاکشناسی ایفای نقش نموده اساس و بنیان واحدهای نقشه خاک را طرح ریزی می‌نمایند. م۳۵۱۷ ۱ " کلیه منابع و مراجع ذکر شده در این بخش مستقیما از کتاب خاک‌ها- پیدایش و ژئومورفولوژی اقتباس شده است (شاتزل و اندرسون» ۲۰۰۵) 8عاممعع زک ‎٩ 1۵ وا( که وا و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرد آوری تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نغشه اولیه خاک ۱۷ ار ی 956 ۰ اس مرس ۳ بت رم یی 5۰ اه که ت مس یه تب _ کت مهو _ سس / اقا - _ تس سک نج طکوسجمت - (2000 ..ا۵ ا۵ ۷۷۷۹۵۵۴۱۰ ۲۵۲۲۱) 3030160) ٩006 )0-16(‏ 6.0۰) 91301۵18 ۱۵۷ ۰۷۵ ٩ ۵06/30960, ۱۵۳-۱۱9۲2160, ۵۲ ۱۳۵۱۵۱۵۲۱۲۵۱۱۵96 ۳ (م1-31 5۱006 .6.9) ۱۵۷۷ 2۱0 ۲۱۵۵۵ 276 "21628 ۰*9۳ الا 0 ,601120 ,ا2ا۷اسااه 13051۳1۵۰ 00۲۱۳۳۵۸۱۷ 5601۲۳۵۲5 * شکل ۱-۲ موقعیت‌های مختلف دشت مسطح اقتباس از ویسوکی و همکاران» ۲۰۰۰ 5 600۲۱۳۱۵۸ ۱ 5 5۱۳۱۵۱۵ ۱ ۱ ۱ نا 5 ۱ |ا5قوعم ۰ ۱ ایور ات ۱ 5۲ ۵0| [13ه80 ۱ 5۳۵۲ نا | |85 ۱ ی 5 5 عاد»۹5 ۱ ۱ ۱ , ون رونت 85 |85 ۱ اوات ۱ شاه ها رما ۱ 5۳ ۴۹ یه لته ۳5 |ا022۲2۵ ا۲8 || 78 | 522/2 85 ۳5 (2000 ...اه ۵ ,۷۷۷۹۵0۱ ۱۲۵۲۳ 0عامد20) شکل ۲-۲ موقعیت‌های مختلف دامنه تیه ها اقتباس از ویسوکی و همکاران» ۲۰۰۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکتسناسی ۳-۲-۲ - رزیم‌های رطوبتی خاک در « سامانه رده بندی جامع خاک ۱۹۹۹» یکی از رایج ترین عوامل کنترل کننده پراکنش خاک‌ها در سطح زیر رده » وضعیت رطوبت خاک است. به دلیل اهمیت آب در پیدایش خاک آگاهی از رژیم رطوبتی خاک برای درک چگونگی پیدایش و مهمتر از آن کاربری و مدیریت خاک گامی اساسی است. وضعیت رطوبتی خاک در مقیاس زمانی (روزانه, ماهانه و فصلی) و در مقیاس مکانی مثلاً در نیمرخ‌های واقع در سطوح شیبدار تیه ها و کوهها (موقعیت‌های راس و شانه شیب تا پا و پنجه شیب) حتی با فاصله چند ده متری و یا در افق‌های سطحی و لایه های زیرین ( از بالا به پایین ) می‌تواند با تغییرات مهمی همراه باشد. از نظر تئوری سه نوع رزیم رطوبتی پایه وجود داردء رژیم‌های رطوبتی خشک» مرطوب و آشباع. در رزیم رطوبتی خشک, بیشتر آب به صورت رواناب سطحی در سطح خاک حرکت می‌کند و غالباً میزان تبخیر بر انواع بارش تفوق دارد. در رژیم رطوبتی مرطوب فرآیندهای شستشوی مواد در نیمرخ خاک از بالا به پایین وجود دارد. در رژیم رطوبتی اشباع که می‌تواند ناشی از بالا بودن سطح آب زیرزمینی» شرایط ماندابی و بارندگی زیاد باشد در تمام پا بعضی از فصول سال شرایط احیای خاک وجود دارد. رژیم رطوبتی خاک ارتباط کمی با ماکروکلیما دارد. به عنوان مثال در خاک‌های با قابلیت نفود مناسب در مناطق مرطوب در بیشتر اوقات سال آب کافی برای رشد گیاهان وجود دارد. اما در مناطق خشک ممکن است این تصور پیش آید که در مناطق بیابانی؛ خاک‌ها لزوماً همواره خشک‌اند. درحالی که ممکن است اینگونه خاک‌هاء خشک» مرطوب و یا حتی درحالت اشباع باشند. این وضعیت‌ها به موقعیت‌های مختلف زمین نما بستگی دارد » زیرا ممکن است بعضی از این خاک‌ها آب را از منابعی غیر از بارندگی ( نظیر رواناب سطحی از مناطق مجاور یا آب زیرزمینی ) دریافت کنند. تعیین رژیم‌های رطوبتی خاک نیاز به آگاهی از آب‌های ورودی و خروجی دارد. اغلب برای آگاهی از وضعیت رطوبتی خاک استفاده از آمار بلند مدت بارندگی, درجه حرارت و تبخیر در ایستگاههای هواشناسی با پراکنش مناسب مرسوم است. همانگونه که پیشتر نیز اشاره شد ویژگی های رطوبتی خاک با عمق و در طول سال تغییر می‌کند. یک خاک معین ممکن است بطور پیوسته در تمام یا بعضی از افق‌های خاک یا در تمام یا بعضی از فصول سال مرطوب باشد. همین خاک ممکن است در فصل زمستان مرطوب و یا در تابستان خشک باشد. رژیم رطوبتی خاک به گونه ای تعریف می‌شود که تغییرات مشخص در عمق و در طول زمان در آن در نظر گرفته شود. « رده بندی جامع خاک » بهترین تخمین ممکن برای مقطع کنترل رطوبتی خاک را در نظر می‌گیرد. مرز بالایی این مقطع » عمقی است که خاک خشک با ۲/۵ سانتی متر آب بعد از ۲۴ ساعت مرطوب خواهد شد.ء و مرز زیرین آن در همین خاک. عمقی است که با ۷/۵ سانتی متر آب پس از ۴۸ ساعت مرطوب می‌شود. حد فاصل این دو مرز بالایی و پایینی همان مقطع کنترل رطوبتی خاک است که با عمق نقوذ ریشه بسیاری از گیاهان یک ساله منطبق است. مرز بیشتر رژیم‌های رطوبتی خاک تقریباً بر نواحی اقلیمی عمده انطباق داردء به طوری که رژیم رطوبتی خاک در مناطق با قلیم خشک. « اریدیک » در اقلیم مدیترانه‌ای « زریک » درمناطق نیمه خشک « یوستیک» یا زریک » و در مناطق مرطوب «یودیک » در نظر گرفته می‌شود. مرطوب‌ترین رزیم رطوبتی خاک رزیم رطوبتی « آکوئیک » است که به طور محلی در مناطقی وجود دارد که سطح آب زیرزمینی بالا می باشد . بنابراین بسیاری از واحدهای زمین نما دو نوع رژیم رطوبتی دارند.ء یکی رژیم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرد آوری تجزبه و تحلیل داده ها و تهیه نقشسه اولیه خاک 1۹ رطوبتی غالب که منطبق بر ماکروکلیمای آنها است ( مانند رژیم‌های رطوبتی اریدیک» زریک» یوستیک و یودیک ) و دیگری رژیم آکوئیک که در هر موقعیتی که آب زیرزمینی در نیمرخ خاک بالا باشد. (معمولاً در اراضی پست) می‌تواند وجود داشته باشد. اگر آب زیرزمینی همواره در نزدیک سطح زمین باشد (مانند مرداب ها پا دلتاها) از اصطلاح پرآکوئیک برای رژیم رطوبتی استفاده می‌شود. رژیم رطوبتی خاک در اقلیم نیمه خشک به دو گروه رژیم رطوبتی زریک و یوستیک تقسیم می‌شود که تفاوت آنها در انطباق فصل زمستان و تابستان با فصل بارندگی است در رژیم رطوبتی زریک. فصل بارندگی با فصل سرد و در رژیم رطوبتی یوستیک. فصل (الف) - کلاس‌های رطوبتی در رده بندی خاک " کلاس‌های رطوبتی خاک همانگونه که در رده بندی جامع خاک تعریف شده‌اند به کار می‌روند. رژیم‌های رطوبتی خاک توسط حضور یا فقدان آب زیرزمینی یا آب موجود در فشار مکش کمتر از ۱۵۰۰ کیلو پاسکال درخاک یا در افق‌های معین در نیمرخ خاک در دوره ای از سال تشریح می‌شوند. تمام خاک‌ها دارای رژیم رطوبتی هستند. رژیم‌های رطوبتی در « سامانه رده بندی جامع خاک» در تمام رده‌ها به استثنای هیستول‌ها مبنای تفکیک خاک‌ها قرار می‌گیرند. رژیم رطوبتی در بعضی از خاک‌ها در طبقه‌بندیتاکسونومیکی ظاهر نمی‌شود. بعنوان مشال زیر رده‌های « یوستول» و « زرول» می‌توانند رژیم رطوبتی اریدیک داشته باشند. بعضی از خاک‌ها نیز می‌توانند بیش از یک نوع رژیم رطوبتی داشته باشند.ء بعنوان نمونه خاکی که تمام معیارهای لازم برای رژیم رطوبتی آکوئیک را در فصل زمستان داردء ممکن است معیارهای لازم برای رژیم رطوبتی یپوستیک را هم داشته باشد. برآورد رژیم رطوبتی خاک‌ها با استفاده از مدلهایی صورت می‌گیرد که در آنها داده های اقلیمی بلند مدت ایستگاههای هواشناسی شامل میانگین سالانه و فصلی درجه حرارت هواء بارندگی و تبخیر و تعرق مورد استفاده قرار می‌گیرد. بعضی از مدلها توپوگرافی و پوشش گیاهی را نیز در نظر می‌گیرند. رژیم رطوبتی خاک همانگونه که اشاره شد. براساس میانگین سالانه و فصلی رطوبت خاک در مقطع کنترل ( طبق تعریف سامانه رده بندی جامع) صورت می گیرد. خاک باید آبیاری نشده و هیچ عامل جنبی دیگری رطوبت آن را تحت تاثیر قرار نداده باشد. رژیم‌های رطوبتی خاک عبارتند از- آکوئیک "ء اریدیک / پریودیک" زریک" پرًکوئیک ؛ یودیک" و یوستیک" ( ب ) - زیرکلاس‌های رزیم‌های رطوبتی خاک " در « سامانه رده بندی جامع خاک» زیرکلاس‌های رزیم‌های رطوبتی خاک در سطح زیرگروه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. معیارها در گروه‌های بزرگ متفاوت است. برای مثال « آکوئیک »» « اریدیک » و « یودیک » زیرکلاس‌های رژیم رطوبتی در خاک‌های « هاپل یوستالف» هستند. دحواه 3۵50۳۵ ۱۳۵۵۵۵ 2 ۸0 او زل۳ه ۳ * دود ً ۳0 1 " 0 65 ۳۵510۳6 آزمک ۵۲ کعففواطاباک م۲ * -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ دستنورالعمل انجام مطالعات خاکتشسناسی زیر کلاس‌های رژیم‌های رطوبتی در تمام گروه‌های بزرگ مورد استفاده قرار می‌گیرند» مشروط بر اینکه معیارهای لازم در آنها وجود داشته باشد. زیر کلاس‌های رزیم‌های رطوبتی در زیرگروه‌های تمام رده ها به استثنای هیستوسولها کاربرد دارند. این زیرکلاس‌ها که معرف دو نوع رژیم رطوبتی در خاک‌ها هستند ( یکی در سطح زیرگروه و دیگری در سطوح بالاتر رده بندی)» کاربری و مدیریت خاک‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهند. زیرکلاس‌های رزیم‌های رطوبتی همچنین در تفسیرهای خاک برای حیات وحش کاربرد دارند. نحوه آرزیابی و مقطع کنترل برای زیرکلاس‌ها و کلاس‌های رزیم رطوبتی خاک یکسان است. زیرکلاس‌های رزیم‌های رطوبتی خاک عبارتند از - 2-۲-۲ رزیم‌های حرارتی خاک بلندمدت از یکدیگر تفکیک می‌شوند. درجه حرارت خاک» یکی از عوامل مهم برای تنظیم فعالیت های بیولوژیکی در سطح ولایه‌های زیرین ( نیمرخ خاک) و فرآیندهای زمین شناسی و تشکیل خاک است. درجه حرارت می‌تواند در سطح و افق‌های زیرین به صورت ناگهانی» حالت آب موجود در خاک را تحت تاثیر قرار دهد. خاک‌های کاملاً یخ زده در مقایسه با خاک‌هایی که آب در آنها به حالت مایع وجود داردء در برابر واکنش های شیمیایی و فعالیت های بیولوژیکی رفتار کاملا متفاوتی از خود نشان می‌دهند. درجه حرارت نزدیک سطح زمین به صورت روزانه, ماهانه و فصلی نیز نوسان زیادی نشان می‌دهد. نوسان درجه حرارت خاک در خاک‌های مرطوب کمتر از خاک‌های خشک است (چون گرمای ویژه آب در خاک تقریباً چهار برابر گرمای ویژه خاک خشک است.) درجه حرارت خاک اغلب براساس درجه حرارت بلند مدت هوا با استفاده از آمار ایستگاههای هواشناسی تخمین زده می‌شود. « سامانه رده بندی جامع خاک » برای طبقه‌بندی رژیم‌های حرارتی » میانگین درجه حرارت بلند مدت خاک را در عمق ۵۰ سانتی متری ملاک قرار داده که یا مستقیماً در زمان تشریح نیمرخ خاک اندازه گیری می‌شود ( و فقط برای آن دوره زمانی از سال اعتبار دارد ) و یا از میانگین درجه حرارت هوا و براساس آمار بلند مدت ایستگاههای هواشناسی تخمین زده می‌شود (درجه حرارت خاک اغلب با اضافه نمودن یک تا دو درجه سانتی گراد به میانگین درجه حرارت هوا برآورد می‌شود) . این رابطه در مناطقی که در زمستان پوشش برف وجود دارد تحت تاثیر قرار می‌گیرد و بهم می‌ریزد (چون برف بعنوان یک لایه محافظ حرارتی عمل می‌کند ) میانگین درجه حرارت خاک همچنین می‌تواند تحت تاثیر مقدار و توزیع بارندگی نیز قرار گیرد. محافظت افق‌های زیرین خاک توسط افق سطحی «(» در جنگل‌هاء درجه شیب و جهت شیب دامنه ها نیز از عوامل تاثیرگذار بر درجه حرارت خاک هستند. در تخمین درجه حرارت خاک از روی درجه حرارت هواء نقش عواملی مانند رنگ» بافت و مقدار کربن آلی در خاک سطحی, جزئی است و قابل میانگین درجه حرارت خاک در رده بندی خاک‌ها از دو جنبه قابل بررسی است : "۸۵ * 0۵/20 ٩ ‏ما۸۵ * ۲۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرد آوری تجزبه و تحلیل داده ها و تهیه نقشسه اولیه خاک ۳۱ ۱ کلاس درجه حرارت فامیل خاک " ۲ رزیم‌های حرارتی خاک در رده بندی تاکسونومیکی (الف) - کلاس‌های درجه حرارت فامیل خاک در « سامانه رده بندی جامع خاک » کلاس‌های درجه حرارت قسمتی از نام فامیل خاک را تشکیل می‌دهند که این کلاس ها با رژیم‌های حرارتی خاک تفاوت دارند. مثلاً رژیم‌های حرارتی » « کراییک »" و « پرجلیک»" براساس تفاوت های میانگین درجه حرارت خاک در زمستان » به کلاس‌های فریجید و ایزو فریجید تقسیم می‌شوند. کلاس‌های درجه حرارت خاک براساس میانگین سالیانه یا فصلی درجه حرارت خاک در عمق ۵۰ سانتی متری یا تا عمق لایه سنگی و شبه سنگی هرکدام که به سطح زمین نزدیک‌تر باشند. برحسب درجه سانتی گراد برآورد و معرفی می‌شوند. برای فامیل خاک‌هایی که اختلاف میانگین درجه حرارت تابستان و زمستان ۵ درجه یا بیشتر است. کلاس‌های درجه حرارت سالیانه خاک به شرح زیر می باشد- فریجید کمتر از ۸ درجه سانتی گراد. مزیک. ۸ تا ۵ درجه سانتی گراد. - ترمیک ۱۵ تا ۲۲ درجه سانتی گرادء - هایپرترمیک » بیشتر از ۲۲درجه سانتی گراد. برای فامیل خاک‌هایی که اختلاف میانگین درجه حرارت تابستان و زمستان کمتر از ۵ درجه سانتی گراد است به اول نام کلاس‌های درجه حرارت سالیانه خاک» پیشوند « ایزو»" اضافه می‌شود. تمام خاک‌ها دارای کلاس درجه حرارت خاک تاکسونومیکی هستند. در « سامانه رده بندی جامع خاک» کلاس‌های درجه حرارت خاک در تمام رده‌هاء اساس تفکیک فامیل خاک می‌باشند. و بعنوان قسمتی از نام فامیل همواره به کار می‌روند» مگر اینکه در سطوح بالاتر محدودیت کلاس درجه حرارت خاک اعمال شده باشد. کلاس‌های فریحید و ایزو فریحید در تمام زیر رده‌های « بوریک »" و « کراییک » به کار می‌روند. اما دیگر در نام فامیل خاک مورد استفاده قرار نمی‌گیرند. کلاس‌های درجه حرارت خاک با استفاده از مدل هایی صورت می‌گیرد که میانگین سالانه و فصلی درجه حرارت هواء بارندگی و تبخیر و تعرق را براساس آمار بلند مدت ایستگاههای هواشناسی برآورد می‌نماید. بعضی از این مدل‌ها پوشش برفی, تویوگرافی و پوشش گیاهی را نیز در نظر می‌گیرند. ( ب ) - رزیم‌های حرارتی خاک در رده بندی تاکسونومیکی رژیم‌های حرارتی در « سامانه رده بندی جامع خاک» برای تفکیک تمام سطوح بالاتر از فامیل خاک بکار می‌روند. ( کلاس‌های که ۵۵۳۵۳۵ وان عن م۲ ۱ 0 * اوه ۳ 3 * ۳۵ زد ]/۱ 5 * ۲1۵۳۳۵ 1 11۷۳۵۲ 11۵۵ " ۵ ۳00 -------- صفحهٔ بعد -------- اهر دستورالعمل انجام مطالعات خاکتسناسی کاربری و مدیریت خاک‌ها را تحت تاثیر قرار داده و برای انتخاب گونه‌های سازگار با محیط کاربرد دارند. این رژیم‌ها همجنین در تفسیر خاک‌ها برای حیات وحش به کار می‌روند. روش های برآورد رژیم‌های حرارتی خاک همانند روش‌های برآورد کلاس‌های درجه حرارت فامیل خاک است. رزیم‌های حرارتی خاک عبارتند از- پرجلیک» فریجید. کراییک. مزیک» ترمیک و هایپرترمیک در صورتی که اختلاف میانگین درجه حرارت در تابستان و زمستان کمتر از ۵ درجه سانتی گراد باشد. پیشوند « ایزو » منحصراً قبل از رژیم‌های حرارتی فریجیدء مزیک. ترمیک و هایپرترمیک قرار می‌گیرد. ۳-۲- روش های تفکیک واحدهای نقشه خاک در مطالعات خاکشناسی تفکیک واحد ها براساس زمین‌نما از اهمیت ویژه برخوردار است. برای تفکیک واحدهای خاک دو روش اساسی وجود دارد. روش ترکیبی و روش تحلیلی. ۱-۳-۳ روش ترکیبی در این روش ابتدا الگوی نقاط مشاهداتی تعیین شده» آنگاه بازدیدها و مشاهدات , نمونه برداری‌ها و بازرسی‌ها انجام می‌شود. سپس نقاط مشاهداتی را گروه بندی می‌کنندء به گونه‌ای که واحدهای نقشه تا حد امکان به صورت‌های گوناگون تفکیک شوند. در این روش تفکیک واحدهای خاک براساس بررسی نقاط مشاهداتی می‌باشد و هیچ عامل بیرونی خاک ( واحدهای زمین شناسی,» زمین ریخت شناسی, اقلیم و مانند اینها ) در آن نقشی ندارد . در مورد روش ترکیبی به اختصار می‌توان گفت که : - محموعه‌ای از نقاط مشاهداتی طراحی می‌شود. - این نقاط براساس مشاهدات و تشریح ویژگی‌هاء به گونه‌ای گروه‌بندی می‌شوند که تفاوت بین واحدهاء حداکثر و تفاوت‌های درون هر واحد. به حداقل ممکن کاهش یابد. ایراد اساسی روش ترکیبی محض این است که تاثیر عوامل موثر بر پراکنش خاک‌ها (عوامل خاکسازی ) را در نظر نمی‌گیرد و فقط بیش‌ترین تفاوت آماری بین ویژگی نمونه ها و مشاهدات را برای تفکیک واحدهای نقشه خاک مدنظر قرار می‌دهد. این روش در مناطقی کاربرد دارد که ویژگی‌های شاخص و خصوصیات بیرونی خاک‌ها ( نظیر پستی و بلندی» مواد مادری » پوشش گیاهی و اقلیم) نمی‌توانند در تفکیک واحدهای ترسیمی و واحدهای نقشه خاک کمک کنند. " به سخن دیگر بین نوع خاک و ویژگی های شاخص و خصوصیات بیرونی» همبستگی معنی‌داری وجود ندارد و پیش‌بینی پراکنش خاک‌های دارای رفتار و خصوصیات مشابه در محدوده مورد بررسی امکان پذیر نیست و یا بسیار محدود می‌باشد. ۲-۳-۲- روش تحلیلی دراین روش ابتدا با استفاده از خصوصیات بیرونی سرزمین نظیر مواد مادری» زمین ریخت شناسی » کاربری پوشش اراضی, اقلیم و زمان» محدوده مورد بررسی به واحدهای همگن تفکیک می‌شود. آنگاه به طراحی نقاط مشاهداتی اقدام می کنند و پس از مشاهدات صحرایی و تشریح نیمرخ ها و نمونه برداری‌هاء به کنترل و بازرسی مرزها و محدوده های ترسیمی می‌پردازند. در روش ! مانند دشت‌های وسیع خوزستان که نشانه‌های نمایان در سطح اراضی برای تفکیک واحدهای نقشه وجود ندارد یا بسیار محدود است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرد آوری تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نقشه اولیه خاک ۳ تحلیلی » مرز واحدهای نقشه براساس مرزهای زمین‌نما تفکیک شوند. بنابر این مرزهای تفکیکی در تمام منطقه مورد بررسی قابل مشاهده است. ترسیم مرزهای خاک در این روش دارای ماهیت و رویکرد- زمین خاک شناختی" می‌باشد که در ادامه تشریح خواهد شد. در روش تحلیلی » تفکیک واحدها براساس نشانه‌های نمایان و ویژگی‌های بیرونی خاک‌ها صورت می‌گیرد و به اختصار می‌توان - محدوده مورد بررسی به تعدادی واحدهای زمین‌نما" و شکل زمین " تفکیک می‌شود که انتظار می‌رود خاک‌های معین با حدود - واحدهای ترسیمی با مشاهده و نمونه برداری مشخص و تشریح می‌شوند. در روش تحلیلی» مرزها و محدوده‌های ترسیمی با استفاده از تفسیرعکس‌های هوایی و یا تصاویر ماهواره‌ای و بهره‌گیری از نقشه‌های توپوگرافی و تمام نشانه های نمایان (ویژگی‌های بیرونی خاک‌ها) مانند توپوگرافی» مواد مادری» پوشش گیاهی و اقلیم مشخص می‌شوند و ویژگی های خاک نقاط مشاهداتی با روش ترکیبی بررسی و تشریح می‌شود. روش تحلیلی در مناطقی که بین نوع خاک و عوامل کنترل کننده پراکنش خاک‌ها همبستگی تنگاتنگی وجود داردء از کارآیی بالایی برخوردار است. رویکرد زمین- خاک شناختی ( زمین - ریخت شناسی خاک) این رویکرد درواقع کاربرد طبقه‌بندی شده از تحلیل زمین ریختی برای شناسایی خاک است. اگر رابطه بین زمین ریخت‌شناسی وخاک‌هاء دارای همبستگی خوبی باشد این روش از کارایی بالایی برخوردار خواهد بود. می‌توان یک منطقه وسیع را به سرعت شناسایی نمود. دستاورد این روش به درستی دو فرضیه زیر بستگی دارد: ۱ مرزهای ترسیمی توسط تحلیل زمین‌نماء بیشتر تغییرات خاک ها را تفکیک می‌کند. این موضوع در صورتی درست است که عوامل موثر بر پراکنش خاک‌ها که می‌تواند توسط این روش مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد ( یعنی مواد مادری» پستی و بلندی و زمان) » در روند تشکیل خاک‌ها موثرتر از دو عامل اقلیم و موجودات زنده باشدء چرا که طبیعت زمین‌نما بیشتر متاثر از سه عامل پیش گفته می باشد. همچنین خاکشناس باید عکس‌های هوایی را به درستی تفسیر و مناطق نمونه برداری با مناطق شاهد را به دقت تعیین نماید. بنابراین» باید یک مدل ذهنی درست را براساس زمین ریخت‌شناسی و یا رابطه خاک - زمین‌نما در نظر بگیرد و آن را در روند تفکیک واحدها به طور صحیح بکار ببرد. ۲ مااطق نمونه برداری شده» نماینده درست واحد مورد نظر می‌باشد و براساس الگوی خاک آزها می‌توان واحدهای بازدید نشده را برون‌یابی کرد. مزیت این رویکردء دارا بودن یک راهنمای سلسله مراتبی استء بدین معنا که وقتی خطوط یا واحد مورد نظر برای اولین بار در یک سطح طبقاتی» تفکیک و ترسیم شد.ء حتی اگر واحد مجاور با سطح طبقاتی مزبور در یک طبقه‌بندی قرار گیرد. باز هم مرزهای ترسیمی به قوت خود باقی خواهد ماند. بهتر است این روش در مطالعات نیمه تفصیلی با مقیاس ۱:۲۵۰۰۰ تا ۱:۱۰۰۰۰۰ به کار برده شود. اطلاعات پایه به طور معمول شامل عکس‌های هوایی است که می‌توانند دارای مقیاس های دکر شده یا مقیاس‌های بزرگتر 205 آهزع 000-60010 ۱ 0 0 ار -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی (مانند ۱:۲۰۰۰۰ تا ۱:۵۰۰۰۰) باشند. گاهی اوقات می‌توان از تصاویر ماهواره ای هم در این روش استفاده نمودء ولی جزئیات کمتری قابل استخراج خواهد بود. ناگفته پیداست که استخراج جزئیات به قدرت تفکیک تصاویر ماهواره‌ای » پیجیدگی منطقه مورد بررسی و توانایی مفسر بستگی دارد. تشریح رویکرد زمین - خاک سناختی همانگونه که در مبحث روشهای تفکیک واحدهای نقشه خاک آشاره شدء روش های متفاوتی برای تفکیک واحدهای همگن اراضی و در نتیجه افزایش درجه همگنی واحدهای نقشه وجود دارد. اماء باید توجه داشت که این روشها هر کدام برای منظور خاص و دستیابی به سطح دقت مشخصی اعمال می‌شوند. در این دستورالعمل, ازاستانداردهاء واژه پردازی ها و قواعد سامانه تشریح سطوح زنئُومورفیک که دستورالعمل تفکیک واحدهای لندفرم در راهنمای تشریح و نمونه‌برداری خاک (۲۰۰۲) می باشد. اقتباس شده است. تفکیک واحدهای خاک و تهیه نقشه خاک براساس روش تحزیه زمین نما که شرح آن در بندهای ۲-۳-۲-۲ تا ۲-۳-۲-۴ آمده است انجام خواهد شد. لازم است دراین مورد به نکات کلیدی زیر توجه شود: ۱ تقسیم بندی لندفرمها باید بر مبنای یک ساختار سلسله مراتبی انجام شود. ۲ هدف اصلی فرآیند تهیه نقشه لندفرم» دستیابی به امکان بزرگنمائی تدریجی و مقیاس مند عوارض و سازندهای روی سطح زمین از واحدهای بزرگ زمین نما تا واحدهای متوسط و سرانجام تا کوچکترین و یا همگن ترین واحدها یعنی لندفرم است. ۳ در جریان تفکیک واحدهای بزرگتر به کوچکترء درجه خلوص واحدهای نقشه افزایش می‌یاید. ۴ واحدهای لندفرم خود از عوامل سازنده خاک اشتقاق می یابند و در نتیجه در تعامل با واحدهای خاک هستند. ۱-۲-۳-۲ رابطه زئومورفولوژی با خاکشناسی نقشه ژئوپدولوژیک در واقع نقشه خاکی است که بر پایه تلفیق داده های زئومورفولوژیکی و ژئولوژیکی و فرآیندهای پدولوزیکی تهیه می‌گردد. در تهیه نقشه خاک به روش تجزیه زمین نما مطالعات زئومورفولوژی نقش اساسی دارد. بنابراین» لازم است نقش مطالعات ژئومورفولوژی در خاکشناسی و بالعکس بخوبی دانسته شود. زئومورفولوژی و خاکشناسی در بعحضی از موارد. دارای وجوه مشترک بسیار نزدیکی هستند. در هر دو نظام علمی» به فرسایش مواد سنگی توجه می‌شود. رگولیت نوعی از سازندهای سطحی است که از تجزیه و متلاشی شدن سنگهای مادر حاصل می‌شود و مطالعه آنها در محدوده علم ژئومورفولوژی است. مواد مادری خاک از متلاشی شدن و هوادیدگی سنگها در محل آیجاد می‌شود و یا ممکن است مواد متلاشی شده به وسیله آب» باد» یخجال, و یا دخالت نیروی ثقل انتقال یافته و سپس در محل دیگری نهشته شوند. بنابراین» خاک جزو سازندهای سطحی است که بررسی آن در حیطه وظایف متخصصان خاکشناسی می‌باشد. به این ترتیب مطالعات ژئومورفولوزی و خاکشناسی هر دو به سطح مشترک لیتوسفر و اتمسفر مربوط می‌شود. اما در قلمرو خاکشناسی محدودیت هایی وجود د ارد . یعنی پدیده‌هایی که در این سطح تماس ظاهر می‌شود و چگونگی تغییراتی که در آنها انجام می‌گیرد. در محدوده دانش خاکشناسی به صورت خاصی مورد مطالعه قرار می‌گیرد. در هر حال, مطالعات ژئومورفولوزی و پدولوزی لازم و ملزوم یکدیگرند. در پدیده‌هایی که به تغییر و تحول در سطح تماس اتمسفر و لیتوسفر منجر می‌شود. موجودات زنده دخالت موثری دارند. خاکشناسی بررسی و مطالعه این پدیده را بر عهده دارد. هر چند که در ژئومورفولوژی نیز نقش موجودات زنده در ایجاد و تغییر شکلها -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- کرد آوری تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نقشه اولیه خاک ۳۵ بی تاثیر نیست» اما مواد آلی, که از ویژگی‌های عمده خاک محسوب می‌شود در زئومورفولوژی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد ولی در خاکشناسی اهمیت زیادی پیدا می‌کند. بطور کلی» می‌توان گفت که عامل ممیزه خاک در مفهوم زراعی آن» از فرآورده‌های عوامل مورفولوژ یک یا سازندهای سطحی» وجود همان مواد آلی با درصد قابل ملاحظه در خاک است. اگر برخی از پدیده‌های زمین شناسی, مانند زمین ساخت و آتشفشان به عنوان عوامل مولد موضوعات ژئومورفولوژی» زیربنای پدیده‌های علم ژئومورفولوزی را فراهم می‌سازند؛ در قلمرو خاکشناسی این نقش را پدیده های ژئومورفولوژزی به عهده دارند. هیجگونه خاک تحول یافته‌ای وجود ندارد که بدون دخالت عوامل مورفوژنیک تشکیل یافته باشد. به عبارت دیگر از تحول ناهمواریها و تغییر شکلهای سطحی سنگ کره, تحت تاثیر عوامل زمین ریختی سازندهای سطحی گوناگونی به وجود می‌آید. پیدایش خاک‌های گوناگون و تحول آنهاء با دخالت موجودات زنده, آن هم در ارتباط با شرایط آب و هوایی» روی همین سازندهای سطحی انجام می‌گیرد که متخصصان خاکشناسی آن را مواد مادری می نامند. بدون دخالت عوامل مورفوژنیک در تخریب سنگ مادرء هیچ گونه خاک تحول یافته‌ای به دست نمی‌آید و تنها گاهی ممکن است خاک‌های جنینی و اسکلتی تحول نیافته‌ای» نظیر رانکرهاء بوجود آیند که توزیع جغرافیایی چشم‌گیری ندارند. در تحول و گسترش خاک‌هاء نقش عوامل ژئومورفولوزژیک بسیار موثر است. تخریب و از بین رفتن مواد خاکی و حتی سازندهای سطحی زیرین خاک‌هاء در نقاطی که تحت سایش و فرسایش شدید قرار دارندء با باز آنباشت توده‌ای از مواد حمل شده ( اعم از واریزه‌ها و آبرفت‌ها ) در ناحیه ای که دارای خاک‌های تحول یافته است. تحول خاک‌ها را بطور جدی دگرگون می‌سازد. نظر به اهمیتی که این سازندها در تشکیل و تحول خاک‌ها دارند. خاکشناسان باید به آنها توجه کرده و به روش های جدیدی که در سالهای اخیر در زمین ریخت شناسی رایج شده است (نگرش سامانه ای) هم امکان شناسایی منطقی محیط زیست بوم طبیعی و اکولوژی را فراهم می‌آورد و هم راههای یافتن پیوندهای گوناگون آن با شاخه‌های مختلف نظامهای علمی مربوط به طبیعت و سرزمین را روشن می‌کند که پیدایش و تحول خاک یکی از ارکان آن است. داده‌هایی که از طریق شناسایی سامانه‌ای به دست می‌آیند. مدارک معتبری را برای تهیه نقشه‌های زمین ریخت‌شناسی و خاکشناسی (مورفوژنز- پدوزنز) تشکیل می‌دهند. این نقشه‌هاء با دارا بودن ویژگیهای سامانه‌ای » از یک طرفء به عنوان ملاک شناسایی واحدهای گوناگون از نظر نوع خاک و مورفودینامیک محیط در پژوهشهای علمی مربوطه مورد استفاده قرار می‌گیرد و از طرف دیگر, با نمایش ساختار گوناگون سامانه‌های طبیعی, نوع دخالت انسان (مثلاً در قلمرو کشاورزی) را هدایت می‌کند و ارزش کاربردی خود را در برنامه ریزیهای عمران ناحیه‌ای و مدیریت محیطی نشان می‌دهد. حتی آن دسته از متخصصان خاکشناسی که خاک را فقط از دیدگاه زراعی بررسی می‌کنند و به تهیه نقشه‌های موضوعی می‌پردازند. در جریان کاربرد آنهاء به برخی از حقایق زمین ریخت‌شناسی پی برده و به مطالعه آن احساس نیاز می‌کنند. ۲-۲-۳-۲ ساختار روش تجزیه زمین نما " ویژگیهای عمده روش تجزیه زمین نما به شرح زیر است (زینک ۱۹۸۹؛ مومنی » ۱۹۹۹). دراه #مس‌علها ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی - نقش پدولوژی که در باره منشاء ریخت شناسی, پیدایش » توزیع نقشه برداری» رده بندی,» توان تولیدی و مدیریت خاک‌ها بحث می‌کند, در تفکیک واحدهای نقشه و افزایش درجه خلوص آنها از طریق تجزیه و تحلیل فرآیندهای پدولوژیک بسیار زیاد است. - موقعیت خاک‌ها روی شیب که در خواص شیمیایی» حاصلخیزی و در نتیجه مدیریت خاک‌ها نقش اساسی دارد. بعنوان مهمترین عامل تفکیک واحدهای نقشه مورد توجه قرار می‌گیرد. - درادییات علمی و واژه‌های تجزیه زمین نما غالباً بصورت عام برای توصیف عمومی واحدهای مختلف ژئوفرم بدون اشاره به سطح ادراک و دقت تفکیک پدیده‌ها و نیز بدون توجه به مقیاسی که امکان ترسیم پدیده‌های مورد نظر را فراهم می‌آورد. بکار می‌روند. در مقایسه» در روش تجزیه زمین‌نما ضمن اینکه از واژه پردازی موجود در ادبیات علمی برای بیان مفاهیم علمی و نظام‌مند ساختن راهنمای نقشه خاک استفاده می‌شود. پدیده‌های (عوارض ) طبیعی متناسب با مقیاس و سطح ادراک آنزها در یک سامانه سلسله مراتبی نظیر سلسله مراتبی که در طبقه‌بندیجامع خاک‌ها و طبقه‌بندی جامعه گیاهی وجود دارد منظم و استاندارد شده‌اند. بعنوان مثال » همانگونه که در سامانه طبقه‌بندی جامع خاک‌هاء سری‌های خاک دارای حداکثر یکنواختی بوده و تغییرات جزئی در آنها بصورت فاز تفکیک می‌شوند. در سامانه سلسله مراتبی روش تجزیه زمین نما واژه لندفرم دارای مفهوم منشائی است و اختصاصاً به آخرین سطح تقسیم بندی سیستم اطلاق می‌گردد که دارای حداکثر درجه همگنی است. بطوریکه زیر تقسیم‌های آن فقط در سطح فاز قابل انجام است. در ساختار سلسله مراتبی روش تجزیه زمین‌نماء متناسب با این شش سطح مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. جدول شماره (۱-۲ ) ساختار سلسله مراتب و سطوح ادراک واحدهای ژئوفرم را در روش تجزیه زمین نما نشان می‌دهد. در سطح زمین ساختاری" » بخش های قاره های متشکل از زمین ساختارهای پهناور مانند کوردیلرها" و زمین ناودیسها" مورد مطالعه قرار می‌گیرند. در سطح محیطهای ریخت زایش * تیپ‌های پهناور محیطهای بیوفیزیکال که توسط جنیش‌های درون و برون زمینی ایجاد و کنترل می‌شوند مانند ژئوفرمهای ساختاری » زئوفرمهای رسوبی و ژئوفرمهای بادی» مورد مطالعه قرار می‌گیرند. درسطح زمین‌نما بخش‌های وسیعی از سرزمین که در آنها تیپ‌های پستی و بلندی مشابه مرتباً تکرار می‌شوند یا اینکه از مجموعه‌ای از تیپ‌های با پستی و بلندی غیر مشابه تشکیل شده اندء مانند کوه‌هاء پلاتوها و دره‌ها مطالعه می‌شوند. در سطح پستی و بلندی / قالب"» نوع برجستگیها که توسط ترکیبی از پستی و بلندی و ساختار زمین شناسی تعیین می‌شوند مانند خرپشته‌ها و فرازمین‌ها و یا قالب موادی که تحت تاثیر شرایط مورفوکلیماتیک" و یا فرآیندهای ریخت زایش ایجاد می‌شوند مانند دشت سرها "۰ تراس‌ها و دلتاها مورد ۱۱/۵00 تیک نیت ره 7 ۵1۳۵۹ ۵۵2۵16116 ۱/10۳۳ ٩ ۲۵۵ 8 ی دامه1ا0 " -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرد آوری تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نقشه اولیه خاک ۳۷ مطالعه قرار می‌گیرند. درسطح سنگ شناسی/ منشاء" » پتروگرافی صخره‌های سخت مانند گنیسء سنگ آهک و یا منشاء و طبیست سازندهای سطحی " مانند ته نشست های پیرامون یخچالی " رسوبات دریاچه‌ای و آبرفتی (در کلیه سطوح) قابل تفکیک هستند. در سطح لندفرم تیپ های اصلی و واضح ژئوفرم که دارای ترکیبی از ویژگی های منحصر بفرد هندسی, دینامیکی و تاریخی هستند. تفکیک می‌گردند (شکل ۳-۲). در سیستم سلسله مراتبی روش تجزیه زمین‌نماء واحد لندفرم به منزله یک ژئوفرم عنصری است که در پایین‌ترین سطح سامانه قرار می‌گیرد و دارای بالاترین درجه همگنی بوده و در مقیاس مدیریت پذیری قابل تفکیک است. مثالهایی از انواع لندفرم‌ها در یک دشت رسوبی در شکل ۴-۲ نشان داده شده است. سایر سطوح سامانه نیز وابسته به مقیاس هستند و هر سطحی را در مقیاس معین می‌توان تفکیک نمود. بنابر این» در سامانه فوق بین سطوح ادراکی پدیده‌ها و مقیاس نقشه رابطه مستقیمی وجود دارد که با مفاهیم طبقه‌بندی جامع خاک بخوبی هماهنگی دارد. جدول شماره ۱-۲ ساختار روش تجزیه زمین نما در نگاه کلی اه ۱ سس ۳۹ نس اس ما سا اه را 5 ۱ 2۵۳0 ادزه‌های ۳ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- 0 00/06۵ ت 7 ۰/ 00/0۵ 005/6 1 ۱ 91/0 10/۵ ۷0۳۲۵ ۱ ۴۱۷۷۱۳۵۱۱۴۷ ما5 ام 7/۱ ۷۵۵۱ ۱0/۵۳ ۱ ۷۵۱۵ ۳۵ 7 ی 11206 ۲۱۵۵۵۵ ۳۴۱۱۴۳۸۵۱۱۷ لا ۸ بورا 1۵/306 6 029۲ ۱ را 0 029 ۱/۳0 5 ۳/۵۲۱۵ 4اه ۳/۵۱۵ 00۶ 0090/21100) 001/6 00907/۵00 شکل ۳-۲ شناسایی مرحله‌ای ژنوفرمها -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوه ی ,- گرد آوری تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نقشه اولیه خاک ۳۹ یجان رود ۰ یجان رود ۳ رأس رسربی متررک که درپاچه لس اسبی شکل 2-۲ لندفرم های موجود در یک واحد زمین نمای دشت سیلابی (012(1 ۳100۵) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ دستنورالعمل انجام مطالعات خاکتشسناسی ۳-۲-۲-۲ ساختار راهنمای نقشه خاک تعداد زیر تقسیم‌های ژئوفرم های مشخص شده در منطقه مطالعاتی می‌باشد. مثلاً کُد 1[ برای نشان دادن زمین نمای دشت دامنه‌ای" می‌باشد که درسطح اول, تجزیه زمین نما را مشخص می‌کنند. درسطح 0110۳ از کد ۳11 استفاده می‌شود که در اینجا ۳۱ نشان دهنده زمین نما و عدد ۱ نشان دهنده ]1۵110 می‌باشد. اگر در این سطح ۲ واحد شناسایی گردد یعنی در واحد زمین نما دو نوع 1 تشخیص داده شود.ء واحدهای تفکیک شده را روی نقشه به صورت |۳۱11 و ۳12 نشان می‌دهیم. برای سطوح بعدی نیز به همین صورت کدگذاری انجام می‌شود. برای مثال, در کد 11 ۳۱ ,۳1] نشان دهنده زمین نماء عدد سمت چپ نشان دهنده ۳۵116۲ و عدد |[ سمت راست نشان دهنده ا11110108.] می باشد. (جدول ۲-۲) لازم به ذکر است که با توجه به سلسله مراتبی بودن این روش» تقسیم‌بندی واحدها از زمین‌نما به لندفرم انجام می‌گیرد و کدگذاری نیز طوری انجام می‌شود که یک واحد ژئوفرم در هر سطح که تفکیک شده باشد دارای یک کد منحصر به فرد خواهد بود. باید توجه نمود که لندفرم پایین‌ترین سطح این سیستم است و دیگر نمی‌توان آن را به قسمتهای کوچکتر تقسیم کرد. اگر تغییرات جزئی در لندفرمهای دارای منشاء یکسان مشاهده گردد. این تغییرات داده می‌شوند. مثلاً اگر لندفرمی که با کد 212 11 روی نقشه نشان داده شده است در یک جا بدون شوری و در جای دیگر دارای شوری کم باشد.ء کدگذاری آن قسمت که دارای کمی شوری است با نشانه 5۵110 11۷ ع511 , 212 1[ مشخص می‌شود. در اینجا 2 ۳1 زیر تقسیم دیگری نداردء بلکه شرایط شوری آن بصورت توصیفی بعد از کد لندفرم توضیح داده شده است. جدول شماره ۲-۲ روش کدگذاری راهنمای نقشه (2860110| ۷120) در روش تجزیه زمین نما 000 1۳20-1961 111 ۲۱ ۳10 ۳1۷۱0-0 21 ۲1 دامقاع ۱110016 ۲۳12 6 511211۷ ,160۳63100 212 :۳ 2-۲-۳-۲ کار درمناطق نمونه بعد از اینکه نقشه تفسیری ژئوپدولوژیک بعنوان نقشه اولیه تهیه گردید. برای کنترل محدوده ترسیمی عملیات میدانی انجام می‌گیرد. به منظور صرفه جوئی در وقت و هزینه مطالعات می‌توان عملیات میدانی را برمبنای کار در مناطق نمونه انجام داد. مناطق نمونه به نحوی انتخاب می‌گردد که تمام یا قسمتهایی از کلیه لندفرمهای تفکیک شده بر روی نقشه (واحدهای نقشه) را پوشش دهند. مناطق نمونه بصورت تفصیلی مطالعه می‌گردند و خاک‌ها در این مناطق با تشریح پروفیل کامل " نقاط مشاهدات تشریحی " و ات 011 ۳۲۵۵ * 1 [۵ز/۱ ‎٩ م۸ ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرد آوری تجزبه و تحلیل داده ها و تهیه نقشسه اولیه خاک ۳۱ پروفیلهای شاخص درمناطق نمونه انتخاب و پس از انجام مطالعات مورفولوژیکی از تمام افقهای شناسایی خاک نمونه تهیه و برای انجام تجزیه‌های آزمایشگاهی به آزمایشگاه فرستاده می‌شوند. نتایج بدست آمده در مناطق نمونه در محدوده مطالعاتی به مناطق «مشابه» تعمیم داده می‌شود. حدود تغییرات خصوصیات خاک‌ها درخارج از مناطق نمونه توسط پروفیلهای کامل, نقاط مشاهداتی می‌شود که تعداد نقاط مشاهداتی در واحد سطح و در نتیجه هزینه انجام مطالعات نیز کاهش یابد علاوه بر آنء مرزها و محدوده‌هایی که ترسیم می‌شوند برمبنای مرزهای طبیعی ژئوفرم و سطوح ادراکی آنها بصورت مقیاس مند و مطابق با ساختار سلسله مراتبی و نقاط مشاهدائی شناسایی (و6710وا۸) 8 نقاط مشاهداتی تشریحی (۱۱۳۱۵/1) [ظ تشریح کامل نبمرخ خاک (1ام 0۲01116 ۱اس۴) شکل ۵-۲ نحوه پراکنش و نوع نقاط مشاهداتی در مناطق نمونه انتخابی در یک منطقه مطالعاتی 0۲0۳|6۵ [۵ل۸/0 ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ دستورالعمل انجام مطالعات خاکتسناسی 2-۲- آزمون فرضیه‌ها (انطباق نقشه تفسیری خاک با واقعیت‌های روی زمین ) برای نشان دادن نحوه پراکنش خاک‌ها در منطقه مورد بررسی» نیاز به تفکیک گستره خاک‌ها به واحدهای همگن‌تر است. این فرٌیند با ترسیم مرزهای قابل پیش بینی روی نقشه خاک. که منطبق با عوامل کنترل کننده پراکنش خاک‌ها ( براساس روابط خاک - زمین‌نماء خاک- مواد مادری» خاک- اقلیم و خاک- پوشش گیاهی ) است. شروع می‌شود . پس از طراحی نحوه پراکنش و تراکم نقاط مشاهداتی, در عملیات میدانی» کنترل مرزهاء تشریح نیمرخ‌ها و محدوده نیمرخ هاء بازرسی‌ها و نمونه برداری‌ها آنجام می‌شود. در نهایت مرزهای واقعی به استناد تجزیه و تحلیل هاء مشاهدات و نتایج آزمایشگاهی نمونه‌های خاک ترسیم می‌شود. بنابراین ترسیم مرز واحدهای نقشه شامل تسلسلی از پیش بینی‌های ستادی و بازرسی‌های میدانی و کنترل‌های آزمایشگاهی است. در ترسیم مرزهای واحدهای نقشه باید بیشترین و دقیق ترین تفکیک‌های ممکن صورت گیرد. به سخن دیگر به بیشترین شباهت و همانندی‌های درون گروهی واحدها توجه شود. در تجزیه و تحلیل مرزهای واحدهای ترسیمی (روش تحلیلی) شناخت و اگاهی مفسر از منطقه مورد بررسی باید به کمک تکنیک‌ها و ابزار نوین جمع شده تا تمام مرزهای ترسیمی با مرزهای واقعی خاک‌ها در طبیعت بر هم منطبق باشد. این روش که رویکرد زمین- خاک شناختی است. امروزه در تهیه نقشه‌های خاک در مقیاس‌های رایج بهترین نتایج را ارائه نموده است. مدل‌هایی که براساس روابط خاک- مواد مادری» خاک- زمین‌نماء خاک - اقلیم یا خاک پوشش گیاهی استوار است هر کدام شامل فرضیه‌هایی است که بررسی و تائید این فرضیه‌ها نیاز به انجام مطالعات میدانی دارد. چون گاهی فرضیه‌ها به خوبی پاسخگوی الگوی پراکنش خاک‌هاست و گاهی اینگونه نیست. بنابراین ارائه فرضیه‌های منطقی و مناسب در روند مطالعات شناسایی خاک بسیار آهمیت دارد. پس از ارائه یک مدل ذهنی از عوامل موثر بر تشکیل و پراکنش خاک‌هاء برای تائید یا تصحیح این فرضیه‌هاء مکان بازدیدهاء نمونه برداری ها و بازرسی‌های میدانی مشخص می‌شوند. در مناطقی که فرضیه‌ها به خوبی پاسخگو هستند و کاریی خوبی دارندء بازرسی‌های میدانی کمتری صورت می‌گیرد و در مناطق مساله دار بازرسی‌های بیشتری انجام می‌شود. برای تائید و تصحیح فرضیه‌هاء انواع روش‌های شناسایی خاک ابداع شده است. (شناسایی و نقشه برداری خاک, ۱۳۸۵) ۱-2-۲- خاکشناسی به روش شبکه‌ای " در این روش یک الگوی نمونه برداری طبقه‌بندی شده » طرح ریزی و ترسیم می‌شود. هر چند که سطح دقت و یا مقیاس مطالعات» تعیین کننده نمونه‌برداری‌ها است. اما مهم تر از آن دامنه تغییرات مورد انتظار برای همبستگی‌های مکانی می‌باشد. برای برآورد دامنه تغییرات می‌توان از روش های آماری و زمین آماری استفاده کرد. روش « کریجینگ»" یکی از روش‌های زمین آمار است که می‌توان برآوردی از ویژگی‌های خاک‌ها در مکان های مطالعه نشده در منطقه مورد بررسی و دامنه تغییرات آنها را ( از طریق محاسبه میانگین وزنی داده‌های نمونه‌برداری ) فراهم سازد. در مناطقی که ویژگی‌های خاک. تغییرات بارزی را در مرزها نشان می‌دهند. کارایی این روش کمتر است. به هر حال با به دست آوردن میزان وابستگی یا همبستگی دامنه متغیرها با همدیگر می‌توان یه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- کرد آوری تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نقشه اولیه خاک ۳۳ بهترین طرح شبکه‌بندی که بیش ترین همانندی‌ها و یا گوناگونی ها را داشته باشد. آماده نمود و براساس آن نقاط نمونه برداری را ۲-2-۲- خاکشناسی به روش فیزیوگرافی " این روش در واقع تفسیر عکس‌های هوایی می باشد و در مناطق بسیاری کاربرد دارد. با تفسیر واحدهای زمین نما ( زمین ریخت شناسی) ابتدا واحدهای مقدماتی ترسیم می‌شود و سپس بررسی های میدانی آنها انجام می‌گیرد. این بررسی‌ها گاهی اوقات, تنها در مکان‌های نمونه برداری انجام می‌شود و نمونه برداری‌ها نیز معطوف به موقعیت‌های شاخص و بارز سیمای سرزمین می‌گردند. بنابراین همه واحدهای زمین نما مورد بازرسی قرار نمی‌گیرند و تنها برآوردهایی از گوناگونی و تغییرات درون واحدی (تغییرات خصوصیات خاک در تشریح نیمرخ‌ها) به دست می‌آید. به عبارت دیگر روش فیزیوگرافی همه تغییرات واحدهای نقشه را بررسی نمی‌کند. مقیاس معمول دراین روش شناسایی ۱:۵۰۰۰۰ تا ۱:۲۰۰۰۰۰ می باشد. در مقیاس‌های کوچکترء تنها حدود زمین نما و زمین ریخت‌های بزرگ را می‌توان تعیین نمود. ۳-2-۲- خاکشناسی به روش آزاد ۲ این روش نیز در واقع نوعی روش فیزیوگرافی محسوب می‌شود که به صورت پیشرفته انجام می‌شود و خاکشناس برای برگزیدن نقاط نمونه برداری و یا بازرسی‌ها برای تائید مدل ذهنی روابط خاک - زمین نما و ترسیم مرزها و تعیین ترکیب واحدهای نقشه آزادی عمل دارد. بنابراین تحربه و تصمیم خاکشناس اهمیت بسیاری داردء چرا که به ویژه در پیش بینی و ارائه مدل ذهنی یاد شده» این عوامل تاثیر زیادی دارند. به عنوان نمونه اگر مدل ذهنی خوبی ارائه شود و هماهنگی خوبی با وضعیت طبیعی داشته باشد که بتواند الگوی خاک - زمین‌نما را به آسانی پیش‌بینی کندء نیاز به بازرسی‌ها و نمونه برداری‌های کمتری است. ولی در مناطق دیگر که دارای مسائل و پیچیدگی‌های زیادی باشند. ممکن است به بازرسی‌ها و نمونه برداری‌های بیشتری نیاز باشد. در این روش نیز با تفسیر عکس‌های هوایی, ابتدا واحدهای فیزیوگرافی تعیین و توصیف می‌گردند ولی مرزها با بازرسی‌های صحرایی تصحیح و ترسیم می‌گردد. یعنی خاکشناس با پیمایش های زیادء واحدهای زمین نما را بازدید و بازرسی می‌کند و در محدوده ها یا واحدهایی که دارای پیچیدگی بیشتری باشند. بازدیدها و نمونه برداری‌ها و بازرسی‌های بیشتری انجام می‌شود. در این روش» در مناطقی که همبستگی بین خاک‌ها و خصوصیات بیرونی یا نشان‌های نمایان ( مانند زمین شناسی, زمین ریخت‌شناسی, پوشش گیاهی و مانند اینها) کم یا ضعیف باشد و ننوان مرز واحدها را دقیقاً از روی عکس هوایی تعیین کرد بازرسی‌های بیشتر برای تعیین مرز واحدهای نقشه بسیار سودمند خواهد بود. در این روش تعداد بازرسی ها و نمونه برداری ها باید به اندازه کافی باشد. تا بتوان گوناگونی و تغییرات درون واحدی را بهتر و دقیق تر برآورد نمود. مقیاس معمول در این روش ۱:۳۵۰۰ تا ۱:۳۵۰۰۰ می‌باشد. در هر دو روش فیزیوگرافی و آزاده بهتر است علاوه بر تفسیر ریخت های سرزمین» واحدهای زمین نما و مواردی از این دست ( که با تشخیص این پدیده ها در عکس‌های هوایی لا00 10 دادرم۱۳ (۵ ۳۵6 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی جرا که در این صورت تعداد واحدهای همگن تر و بیشتری را می‌توان تفکیک نمود. 2-4-۲ خاکشناسی به روش غیر سیستماتیک " در این روش مرزها توسط نقشه‌های دیگر مانند زمین ریخت‌شناسی» زمین‌شناسی و با فیزیوگرافی تعیین می‌شوند (و نه تفسیرعکس‌های هوایی)» بنابراین برگزیدن تعداد طبقات در تفکیک واحدها یا طبقه‌بندی آنها از اهمیت زیادی برخوردار است. تعیین تعداد طبقات, به شناخت خاکشناس از منطقه مورد بررسی بستگی دارد. در این روش» پهنه‌های مشخص شده برای تعیین ویژگی‌های شاخص خاک‌ها به کار می‌روند. در روش یاد شده» برآوردی از تغییرات درون واحدی وجود ندارد و نباید در مقیاس‌های بزرگتر از ۰ به کار برده شود. این روش در شرایطی که هیچگونه نقشه خاک از منطقه مورد بررسی وجود ندارد مفید و کاربردی است. در این روش هم می‌توان با استفاده از روی هم‌اندازی و تلفیق نقشه‌های موجود بهره بیشتری برد و واحدهای یکنواخت تری را در منطقه مورد بررسی تفکیک نمود. بویژه اینکه روی هم‌اندازی نقشه‌های زمین شناسی» زمین ریخت شناسی با فیزیوگرافی و کاربری سرزمین » واحدهای خوبی را ایجاد می‌کند. با وجود این» در این روش شناخت کلی از منطقه به دست می آید و می‌تواند مبنای خوبی برای روش‌های ۵-۳ کنترل محدوده های ترسیمی تشخیص و آثبات واحدهای ترسیمی نقشه خاک با یکی از سه روش زیر انجام می‌شود- در هریک از این روش ها مستندانی تهیه می‌شود که به اصلاح؛ تدقیق و تکمیل مرزهای خاک و تشحیص ویژگی‌های انواع خاک ها در محدوده‌های ترسیمی کمک نموده و در تکمیل بانک اطلاعات خاک اهمیت اساسی دارند. ۱-0-۳ روش مقاطع طولی (عمود بر جبهه کوهستان) در این روش به توصیف و تشریح خاک و شرایط محیطی آن در امتداد مقاطع طولی و در نقاط انتخابی پرداخته می‌شود. به گونه‌ای که براساس طرح‌ها و تن های مختلف در عکس‌های هوایی یا رنگ‌های مختلف در تصاویر ماهواره‌ای » پوشش گیاهی » موقعیت نقاط در لندفرم‌هاء مرزها و محدوده‌های ترسیمی در فرآیند تجزیه و تحلیل عوامل موثر بر پراکنش خاک‌ها با مشاهدات زمینی مورد بازرسی و کنترل قرار می‌گیرد و میزان دقت تفسیرها ارزیابی شده » در صورت لزوم اصلاحات لازم در آنها انجام می‌شود. این روش برای درست بودن فرضیه‌ها و اثبات مرزها و محدوده‌های ترسیمی انجام می‌شود. لا 10111۵110 ۷9اه نورن ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- کرد آوری تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نقشه اولیه خاک ۳۵ ۲-۵-۲- روش مشاهده مشاهده میدانی» علامت‌گذاری و تعیین نشانه‌های خاص, مواردی مانند اشکال زمین شناسی» شرایط سطحی» پوشش گیاهی, نواحی بهم ریخته (در اثر فعالیت‌های انسانی)» و مانند اینها بدون انجام عملیات حفاری انجام می‌شود. در این روش مشاهدات با پیمایش بوسیله اتومبیل صحرایی یا سایر روش‌ای مشاهده‌ی انجام می‌گیرد. اما مطالعه کنندگان در گیر شناسایی و آزمون خاک نمی‌شوند. به جای آن تمام خصوصیات و ویژگی‌های سطحی اراضی مورد بررسی قرار می‌گیرد. ۱-۲-۵-۲ داده های سنجش از دور و اطلاعات کمکی دیگر در تفسیر عکس‌های هوایی از تن های خاکستری برای تشخیص پدیده هاء از مدل سه بعدی رقومی ارتفاع زمین "1۳۸4 ) نقشه‌های توپوگرافی, نقشه‌های زمین‌شناسی و نقشه‌های پوشش گیاهی و غیره برای تشخیص لندفرم‌ها و مواد مادری و کاربری و پوشش اراضی استفاده شده مرزهای آنها با دقت ترسیم می‌شود. در این مشاهدات در درجه اول باید محدوده ترسیمی ( پلی گون‌ها) و خصوصیات آنها مورد تائید قرار گیرد و در درجه دوم از تمام روش های اضافی دیگر برای دستیابی به مرزهای یاد شده و شناخت محتوای محدوده‌ها استفاده شود. این روش‌ها به طور کلی به سطح و مرتبه خاصی از مطالعات اختصاص ندارد. ۳-۵-۲ روش مقاطع عرضی ۲ در این روش تشریح خاک‌ها و شرایط اراضی در نقاط مشاهداتی در امتداد مقاطع عرضی و در نقاط از پیش تعیین شده و در فواصل منظم یا انتخاب نقاط مشاهداتی» در قطعاتی از این مقاطع با الگوهای مختلف انجام می‌گیرد. مقاطع عرضی برای تعیین ترکیب اجزاء واحدهای ترسیمی و واحدهای نقشه خاک به کار می‌روند. در این روش درصد کمی از مجموع تمام واحدهای ترسیمی نقشه, واقعاً در پیمایش‌های عرضی مورد تشریح و نمونه برداری و کنترل قرار می‌گیرند. مگر اینکه تعداد واحدهای نقشه در محدوده مورد بررسی اندک باشد. هر چه سطح دقت (مرتبه مطالعات) افزایش یابده طول و فواصل ترانسکت‌ها هم بطور کلی افزایش خواهد در جدول شماره(۳-۲)» سطوح مختلف دقت مطالعات و نوع غالب مستندات و رابطه آنها با روش های مختلف مطالعات شناسایی خاک نشان داده شده است. (/۱۷۵۵1)1۳۷ 1۵۷۵1۵ اهازعز(] ۱ 6 و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۹ دستورالعمل انجام مطالعات خاکتسناسی جدول شماره ۳-۲ کلید نوع مستندات برای تشخیص و اثبات واحدهای ترسیمی نقن مقاطع طولی (1۳۵۷۵۲۹۱۵) مشاهدات مطالعات اجمالی (مرتبه چهارم) (0۹۵۲۷۵1۱۵۲۱) داده های سنحش از دور/ اطلاعات کمکی / 40 110۵1۵۷ 4 2110111۵7۷ ۱ ۱ ۱ مقاطع عرضی (1۳۵۹6۵1۱۵) ماخذ- راهنمای ملی شناسایی خاک * اولویت اول -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرد آوری تجزیه و تحلیل داده ها و تهیه نقشه اولیه خاک ۳۷ 1-۲- تراکم ( انبوهی) نقاط مشاهداتی و سطوح دقت مطالعات هر چند انتخاب تعداد نقاط مشاهداتی در عملیات میدانی شناسایی خاک امروزه امری رایج و متداول است. اما باید اشاره کرد که در این زمینه نمی‌توان استاندارد خاصی را برای تعداد نقاط مشاهداتی و کنترل ها و بازرسی‌هاء تشریح و نمونه برداری از نیمرخ های خاک, در سطوح مختلف دقت مطالعات ارائه نمود. آنجه در مطالعات شناسایی خاک در سطوح مختلف دقت اهمیت اساسی دارد.ء علاوه بر مقیاس نقشه‌ها و عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای» پیچیدگی و ویژگی‌های طبیعی منطقه مورد بررسی است. ماهیت واحدهای زمین‌نما و شکل زمین و پیچیدگی نقش آفرینی مواد مادری سبب می‌شود که گاهی تراکم نقاط مشاهداتی و کنترلها و بازرسی‌های میدانی بیش تر از آنچه که از قبل برای سطح دقت خاصی از مطالعات پیش بینی شده افزایش پاید و برعکس در منطقه دیگری یکنواختی عوامل یاد شده به گونه‌ای باشد که نقاط مشاهداتی کمتری مورد آزمون» تشریح و نمونه برداری قرار گیرد. بنابراین آنجچه که دراین زمینه می‌توان گفت. براساس سطح دقت مطالعات و مقیاس نقشه‌ها » تنها می‌توان برآوردی از تعداد نقاط مشاهداتی و کنترل ها و بازرسی‌های میدانی و نمونه برداری از نیمرخ های خاک ارائه نمود. در مطالعات شناسایی خاک به طور معمول به ازای هر ۲/۵ تا ۱۰ برابر حداقل مساحت محدوده قابل ترسیم (۸11]1) در نقشه. یعنی ۰/۴ سانتی متر مربع» باید یک نقطه مشاهداتی وجود داشته باشد. به سخن دیگرء درهر ۱ تا ۴ سانتی متر مربعء باید دست کم یک نقطه مشاهداتی پیش‌بینی شود. به این ترتیب در مقیاس ۱:۲۵۰۰۰ در هر ۶/۲۵ تا ۲۵ هکتار باید یک نقاطه مشاهداتی تشریح گردد ( یا ۴۰ تا ۱۶۰ نقطه مشاهداتی در هر ۱۰۰۰ هکتار ). اگر مقیاس تصمیم‌گیری (۱/11۸) خیلی بزرگه» یا منابع و امکانات کافی وجود نداشته باشد.ء دو راهکار زیر پیشنهاد می‌شود. - با استفاده از نواحی نمونه‌برداری,» نقشه خاک در مقیاس تصمیم گیری ترسیم می‌شود و نتایج نواحی نمونه برداری به واحدهای مشابه در مناطق بازدید نشده تعمیم می‌یابد. در این صورت اگر اساس تعمیم نتایج درست باشد( مانند روابط زنُومورفولوژی و خاک)» از دیدگاه کاربران تمام واحدهای نقشه بازدید شده تلقی خواهد شد. این راهکار در حوزه‌های گسترده کارًیی خواهد داشت. - مطالعه شناسایی خاک با نقشه‌های دو مرحله‌ای انجام می‌شودء یعنی در مرحله اول تصمیم‌گیری در مورد ترکیب اجزاء واحد نقشه با توجه به سطح دقت مطالعات در مقیاس بزرگتر صورت می‌گیرد و در مرحله دوم کاربران برای اهداف تفسیری حداقل مساحت تصمیم‌گیری "(۷11۸) را در عملیات میدانی تعیین می‌نمایند. تراکم نقاط مشاهداتی در سطوح مختلف دقت مطالعات در جدول (۴-۲) نشان داده شده است. ۱ ۸ در مفهوم کارتوگرافی همانند (11]آ]/۸ ( حداقل محدوده قابل ترسیم ) است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ 3333333 4 و 8 چا سا ما 2 4 ز 1 1 هر دک اقب هو م۵ ا کح ال 4 : 3 3 ود 245135 رد1 131و د د53 3 1اه : 4و7 4 هک ده 72 1 یز 1٩3 ‏از 5 رو 2 31 دود 27 7 7 ۵ اه < 1 ۱ ی ای ۶ ِ 2 2 چ سد: 3 1 4 ۸ 1 :9 چات : رو 1 2 بخ دسن و رالعما/ ز سا ج( د ۹ 11 8 1 د ۳ 2 د ای و 7 دج و٩ جات 15 13 ما2 3 4 ی دا در 4 سا 5 در هار یه ۳ 4 3و خ اور : ی 8د ا3ژ رز ۹ 7 ۸ 1 درم ٩ 5 و2 3 ج 3 اس یه 2 5 4 و ان او 7 51 ل هد اه 5 4 ۹ 4 - و 1 ز ی 15 7 او و زگ 1 از ۳ رس ۹ ی 3 ی : -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک نف ۱-۳- تمهیه راهنمای نقشه خاک تهیه تکمیل و مستندسازی راهنمای نقشه, مجموعه فعالیت‌هایی است که در عملیات میدانی برای سازماندهی» جمع‌آوری و توصیف داده‌های ترسیمی به منظور تهیه دقیق نقشه‌های خاک و نقشه‌های تفسیری رایج انجام می‌شوند. هدف از اجرای مراحل و روش های تهیه راهنمای نقشه و مستند سازی آن کسب اطمینان از جمع آوری داده‌های مهم و اساسی در عملیات صحرایی است. این داده‌ها تضمین کننده تحقق اهداف موافقت‌نامه مطالعات شناسایی خاک است. ۲-۳- مطالعات میدانی برای ترهیه و تکمیل راهنمای نقشه خاک مطالعات میدانی شناسایی خاک برای تحقق اهداف یاد شده به شرح زیر است : - مطالعه دقیق منطقه مورد بررسی» بویژه در ارتباط با سایر مطالعات شناسایی خاک مناطق همجوار -‏ ترسیم واحدهای اصلی شکل زمین ( لندفرم‌های اصلی)» مناطق اقلیمی و آب و هوایی» کاربری و پوشش اراضی ( پوشش گیاهی) و سنگ شناسی در منطقه مورد بررسی - تشخیص و مطالعه اجزاء واحد نقشه خاک - آزمون محدوده های ترسیمی نقشه خاک و (الف) - مطالعه منطقه مورد بررسی مطالعات میدانی شناسایی خاک با مطالعه منطقه مورد بررسی و مناطق همجوار شروع می‌شود. مطالعات میدانی باجمع آوری؛ بازنگری و کنترل منابع مطالعاتی قابل دسترس ادامه می‌یابد. بازدید از منطقه مورد بررسی با گشت‌های اجمالی کوتاه مدت انجام می‌گیرد. این بازدیدها تضمین کننده درک دقیقی از روابط عواملی است که مطالعات براساس آنها بنا زهاده شده و نیز قضاوت در مورد داده‌هاء نقشه‌ها و گزارش‌هایی است که قبلاً در همین راستا تهیه شده است. در این مرحله باید مرزهای واحدهای نقشه خاک منطقه مورد بررسی با مرزهای واحدهایی که در نقشه‌های مناطق همجوار تهیه شده انطباق داده شود. (ب ) - تشخیص و ترسیم واحدهای شکل زمین ( لندفرم‌ها) ۱ اعضای گروه مطالعات میدانی مرزهای اقلیمی و آب و هواییء مناطق با الگوی پوشش گیاهی مشخص, لندفرم‌های همگن مانند مخروط افکنه‌هاء تراس‌هاء دشت‌های سیلابی و مانند اینها را مشاهده و م‌رزهای ترسیمی روی نقشه‌ها را کنترل و اصلاح می‌نمایند. به این منظور آنها می‌توانند از نقشه‌های توپوگرافی و عکس‌های هوایی و یا تصاویر ماهواره‌ای استفاده نمایند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ دسنورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۲ در گام بعدی» اعضای گروه مطالعات میدانی اجزاء واحدهای ژئومورفیک ( اجزاء واحدهای لندفرم) مانند موقعیت‌های پشت شیب"ء پای شیب" و پنجه شیب" در مناطق شیب دارء جهات مختلف شیب (شیب سو)ء نواحی دارای رواناب و یا تجمع و نفوذ آبها و سایر تقسیمات فرعی سطوح ژئومورفیک. کاربری اراضی فعلی و پیشین را مشخص می‌نمایند. ویژگی اندازه واحدهای ترسیمی نقشه خاک براساس موافقت نامه مطالعات» تعیین کننده اجزاء واحدهای نقشه هستند که می‌توان آنها را تفکیک و ترسیم نمود. تشخیص, توصیف و طبقه‌بندی انواع خاکهایی که در اجزاء واحدهای نقشه وجود دارند باید برآن اساس انجام شود. با مشاهدات چند جانبه می‌توان دامنه و حدود تغییرات خصوصیات را برای تمام اجزاء واحد نقشه و نواحی ترسیمی مشخص نمود. الگوی پراکنش خاکها معمولاً با مرزهای واحدهای اکولوژیکی وسیع انطباق دارند و خاکهای منفرد (پلی پدون‌ها) با مرزهای اجزاء واحدهای اکولوژیکی منطبق می‌باشند. هدف از تشخیص و درک ارتباط بین مناطق اکولوژیکی وسیع و خاکهای موجود این است که خاکشناسان قبل از مشاهده مستقیم و تشریح نیمرخ‌های خاک. قادر به پیش بینی انواع خاکها در محدوده مورد بررسی باشند. تشریح نیمرخ‌های خاک در مطالعات میدانی برای این صورت می‌گیرد که از درستی و دقت پیش‌بینی‌ها اطمینان حاصل شود. وقتی که نیمرخ‌های خاک دارای خصوصیاتی نیستند که انتظار داریم انجام بررسی‌های بیشترء در مورد علل ناهنجاریها و تغییر پذیری واحدهای نقشه اجتناب ناپذیر است. مطالعات بیشتر سبب تشخیص أسانتر روابط الگوی خاک با اجزاء واحدهای اکولوزیکی خواهد شد. برای نمایش الگوی پراکنش خاکها می‌توان دیاگرام‌های سه بعدی ( بلوک دیاگرام )" منطقه مورد بررسی را ترسیم نمود. ( ج ) - آزمون مناطق نمونه در تهیه نقشه خاک ۱ واحدهایی را طراحی کنید که نمایانگر مجموعه‌ای از خصوصیات خاک در اجزاء واحدهای نقشه بوده از نظم جغرافیایی خاصی برخوردار باشند و درمنطقه مورد مطالعه تکرار شوند. واحدهای نقشه نمایانگر مناطقی هستند که می توان آنها را ترسیم نمود و نقشه خاک آنها را تهیه کرد. این واحدها باید پاسخ گوی اهداف و انتظارات جزئیات شرح خدمات موافقت نامه مطالعات شناسایی خاک باشند. باید مناطق نمونه برداری را انتخاب نمائی‌د که در منطقه مورد بررسی معرف طرح ها و الگوهای تکرار شونده باشند. این مناطق نمونه را به تفصیل بیشتری بررسی نمائید چون به درک ماهیت اجزاء واحدهای نقشه خاک, شکل و اندازه آنها در سراسر منطقه کمک خواهد کرد و می‌توان الگوی بدست آمده را برای نواحی مشابه در همان منطقه تعمیم داد. با جمع بندی و ارزیابی خصوصیات خاک واحدهای نقشه می‌توان به نحوه تاثیر آنها بر رفتار خاک ها پی برد. تهیه نقشه دقیق مناطق نمونه برداری به آزمون طرح های واحدهای نقشه خاک و توسعه و تکمیل راهنمای نقشه کمک خواهد کرد. این فرآیند در مراحل اولیه مطالعات میدانی شروع شده و با پیشرفت مطالعات ادامه خواهد یافت. در مطالعات میدانی در ارتباط با تکمیل راهنمای نقشه خاک موارد زیر مورد بازنگری و کنترل قرار می‌گیرد- - ارزش و اعتبار پیش بینی روابط خاک - سیمای مناطق آکولوژیکی (واحدهای زمین نما) 6 820 ۱ ۹ ۳۵۵۲ مد ۳۵۵ 3 ۱ تیاده ٩ 106 0 -------- صفحهٔ بعد -------- - خصوصیات خاک دو طرف مرزهای طبیعی برای تشخیص و کسب اطمینان از اینکه خاکها در واحدهای مجاور به اندازه کافی با هم اختلاف دارند. - درجه و شکل شیبء پوشش گیاهی» و موقعیت‌های مختلف آن در واحدهای لندفرم و برقراری روابط بین تغییرات خصوصیات خاک با عوامل یاد شده و اینکه می‌توان از برقراری روابط موجود به پیش‌بینی انواع خاکها پرداخت. - پیچیدگی الگوی پراکنش خاکها - ترکیب محدوده‌های ترسیمی و قابل شناسایی واحدهای نقشه - میزان حمایت مفاهیم و تعاریف واحدهای نقشه از داده‌های خصوصیات مورد نیاز خاک برای تفسیرها - سایر خصوصیات ظاهری و قابل مشاهده در عکس‌های هوایی یا تصاویر ماهواره‌ای مانند الگوی پوشش گیاهی, مناطق واحدهای نقشه‌ای را توصیف کنید که آزمون‌های یاد شده در مورد آنها انجام شده است. واحدهای نقشه در منطقه مورد بررسی هنگامی که با واحدهای نقشه مطالعات همجوار منطبق شوندء مبنای تهیه اولین نسخه راهنمای توصیفی نقشه خاک خواهند بود. ۲ اطلاعات و داده‌های جمع آوری شده از کشاورزان» طراحان استفاده از اراضی» آگرونومیست‌هاء مهندسان» متخصصان جنگل, مرتع» حفاظت خاک. مشاوران خاک و دیگران» به طراحی و تکمیل واحدهای نقشه خاک کمک می نماید. به هرحال برای خاکشناسان اهمیت دارد که مرزهای واحدهای نقشه در منطقه مورد بررسی با مطالعات مناطق همجوار انطباق داشته باشد. هماهنگی بین مطالعات مختلف برای انطباق مرزها در مطالعات شناسایی خاک اهمیت اساسی دارد. مهندسان عمران برای تعیین تفسیرهای خاک در زمینه مواد و مصالح ساختمانی» شالوده سازه‌هاء یا سایر کاربردهای مهندسی خاک به خاکشناسان کمک می‌کنند. متخصصان جنگل» مرتع و سایر رشته‌های مرتبطء به مطالعه روابط میان لندفرم‌هاء خاک و پوشش گیاهی علاقه‌مندند و می‌توانند در این زمینه ها با خاکشناسان به تبادل اطلاعات بپردازند. (ه) - بهسازی موقتی واحدهای نقشه خاک گروه مطالعات در حین مطالعات میدانی به بازنگری و کنترل نسخه پیش نویس راهنمای نقشه خاک در منطقه مورد بررسی می‌پردازد. توصیف و آزمون واحدهای نقشه پیشنهادی برای این صورت می‌گیرد که میزان سازگاری این واحدها با واقیت های موجود مشخص شده» همجنین تایید شود که آیا راهنمای نقشه خاک با اهداف مندرج در موافقت‌نامه مطالعات, انطباق دارد یا خیر؟ آزمون مناطق نمونه‌برداری و اصلاحات مربوط به واحدها و توصیه‌های لازمء با مدارک کافی مستند سازی و اسناد پشتیبان مطالعصات حفظ گردد. پس از کنترل نتایج آزمایشگاهی و انطباق آن با مطالعات میدانی» نسبت به تهیه راهنمای نقشه نمایی مطالعات اقدام خواهد گردید. -------- صفحهٔ بعد -------- 3 دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ( و ) - بهسازی موقتی نقشه جامع خاک ۱ نقشه رقومی جامع خاک در تمام مراحل انجام مطالعات برای گروه عملیات میدانی به منزله راهنما و دستورالعمل مطالعات انطباق مرز واحدها از آن استفاده نموده و پس از تکمیل مطالعاتء آن را به عنوان نقشه جامع خاک نهایی برای محدوده مورد جامع خاک کشور خواهد بود). توپوگرافی ۱:۲۵۰۰۰۰ سازمان نقشه برداری کشور تهیه می‌شود. در هر مطالعه شناسایی خاک با استفاده از اطلاعات ماهواره‌ای» نقشه‌های زمین شناسی» کاربری / پوشش اراضی هم مقیاس با آن کنترل شده» مرز واحدهای اکولوژیکی وسیع, ۰ ۰ ی 1 ی ع .2 ۰ ۲ ۰ ۰ ۲ نقشه جامع خاک که به این ترتیب تهیه می‌شود.ء مبنای تهیه نقشه جامع خاک به هنگام شده قسمتی از سطح کشور خواهد ۳-۳ - واحدهای نقشه خاک" در مطالعات خاکشناسی « واحدهای نقشه خاک عبارتند از محدوده هایی که در برگیرنده مجموعه‌ای از خاکهای مشابه یا اراضی متفرقه می‌باشند. به بیان دیگر هر واحد نقشه خاک, شامل مجموعه‌ای از محدوده‌های ترسیمی " است که این محدوده‌ها به استثنای موقعیت., در بقیه ویژگی با هم مشابه اند. یک واحد نقشه مجموعه‌ای از اراضی معین است که از لحاظ نام با اجزاء خاک یا اراضی متفرقه و یا هر دو منطبق است. هریک از این واحدهاء از بعضی لحاظ با تمام واحدهای دیگر منطقه مورد مطالعه تفاوت داشته و برروی نقشه خاک هم به صورت انحصاری مشخص می‌شوند. هر واحد مستقل برروی نقشه خاک., یک « محدوده ترسیمی» می‌باشد. مدیر پروژه مطالعات شناسایی خاک. واحدهای نقشه‌ای را طراحی می‌نماید که نیاز بیشتر کاربران در منطقه مورد مطالعه ( یا حوضه‌های آبریز و مناطق عمده فیزیوگرافی) " را تامین نماید. واحدهای نقشه درمنطقه مورد مطالعه باید با واحدهای نقشه در مطالعات شناسایی خاک هم مقیاس در مناطق همجوار ( در همان حوضه آبریز یا منطقه عمده فیزیوگرافی) هماهنگی داشته و قابل مقایسه باشند. برای نامگذاری واحدهای نقشه می‌توان از هریک از سطوح رده‌بندی تاکسونومیکی (سری خاک فامیل, زیرگروه و...) یا اراضی متفرقه و اصطلاحات مربوط به آنها استفاده نمود. (/0605۱) ۷۵۳0 ازه5 000۵ آمازوزز ۱ 1] 51۳۵118۳201310 -110] * داز ۳۵۵ |5۵ " نت 9 4 16 ۹102۳۵03 تام ۸/1۵07 * -------- صفحهٔ بعد -------- هر واحد نقشهء نواحی دارای خاک معین یا اراضی متفرقه (اجزاء واحد نقشه) را شامل می‌شود که سطح اشغال آنها در واحد نقشه قابل محاسبه می باشد. واحدهای نقشه شامل یک یا چند نوع خاک یا اراضی متفرقه است. اراضی متفرقه, نواحی هستند که یا فاقد خاک قابل ملاحظه بوده و یا کمی خاک دارند. فهرست اراضی متفرقه که مورد تائید راهنمای شناسایی خاک است در ادامه این فصل ارائه خواهد شد. واحدهای نقشه متشکل از یک و یا چندین جزء هستند. هر یک از این اجزاء به طور منفرد معرف مجموعه و یا بخشی از پلی پدون‌های عضو واحد طبقه‌بندی مورد نظر و یا اراضی متفرقه می‌باشند. هنگامی که از فازها در گروه‌بندی یک واحد طبقه‌بندی استفاده می‌شود.ء به طور معمول بخش هایی از پلی پدون‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد و در مورد کلاس‌های اراضی متفرقه نیز مانند واحدهای طبقه‌بندی عمل می شود. ( فازهای خاک در ادامه این فصل تشریح خواهد شد). در نقشه‌های خاک منطقه مورد مطالعه. دامنه خصوصیات شاخص خاک در پلی پدون به وسیله واحد طبقه‌بندی ذیربط تشریح می شود. غالباً هر واحد نقشه در هر سطحی از رده بندی» بیشتر اجزاء تشکیل دهنده غالب آن واحد را در خود داردء اما ممکن است همیشه نمایندگانی از همه ناخالص ها در آن یافت نشود. هر جزء غالب می‌تواند قسمتی از یک پلی‌پدون» تمامی آن و یا مجموعه‌ای از پلی‌پدون‌ها باشد. بعضی از معیارهای مربوط به فاز به عنوان نمونه, عامل شیب تقسیم پلی‌پدون را به اجزاء غالب ضروری می‌سازند. پلی پدون یکپارچه و کامل هنگامی مطرح است که معیارهای فازء تقسیم بندی خاصی را تحمیل ننموده و عوارض مشهود در آن نیز از محدوده فاز تجاوز ننماید. قرار گرفتن چندین پلی پدون در یک جزءء مربوط به شرایطی است که واحد نقشه از دو و یا چند جزء غالب تشکیل شده باشد و دست‌کم یکی از آن اجزاء فاقد پیوستگی بوده و پیکره یا پلی‌پدون جدا محسوب گردد. به همین ترتیب یک ناخالصی هم در ترسیم واحدهای نقشه ممکن است که با قسمتی از یک پلی‌پدون» تمامی آن و یا چندین پلی‌پدون نشان داده شود. ولی در هرحال در مقایسه با جزء یا اجزاء غالب» مساحت کمتری دارد. حدود خاکها برروی نقشه به ندرت می‌تواند با دقت کامل نشان داده شود و به این دلیل هنگام ترسیم به ناچار بخش و یا بخش‌هایی از پلی‌پدون‌های مجاور حذف و یا در هم ادغام می‌شوند. نوع واحدهای نقشه در مطالعات خاکشناسی قبل از هر چیز به اهداف مطالعه و طرح کلی خاک ها و اراضی متفرقه در واحدهای مزبور باید در مطالعات خاکشناسی مشخص شده و واحدهای نقشه به طریقی در نظر گرفته شوندکه پاسخگوی اهداف اصلی مطالعات خاکشناسان باید در مطالعات خاکشناسی بهترین راه مرتبط ساختن طرح‌های مختلف خاک در واحدهای زمین نما را با واحدهای مناسب در نقشه » مورد توجه قرار دهند. به منظور دستیابی به آهداف مطالعه ضروری است که انواع واحدهای نقشه. سطح واحد طبقه‌بندی خاک و فازهای مورد نظر تعیین شوند و این امر مستلزم نتیجه‌گیری و قضاوت‌های بسیاری است. در تعیین هر واحد نقشه دو سوال اساسی زیر مطرح است: (الف) - این واحد به صورتی منطبق با طبیعت قابل ترسیم است؟ ( ب ) - برای رسیدن به اهداف مطالعه این واحد مورد نیاز می باشد؟ -------- صفحهٔ بعد -------- 2:3 دسنورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۱ واحدهای نقشه خاک را براساس اهداف موافقت نامه مطالعات طراحی کنید. موارد زیر را در طراحی واحدهای نقشه در نظر 9 انواع واحدهای نقشه خاک 9 معیارهای فاز برای تشخیص واحدهای نقشه خاک نوع و تراکم نقاط مشاهداتی و مستند سازی واحدهای نقشه خاک 9 آن دسته از خصوصیات خاک که داده‌های آنها برای واحدهای نقشه خاک مورد نیاز می‌باشد. 9 حداقل مساحت واحدهای مدیریت برای کاربران مختلف. 9 آن دسته از خصوصیات شاخصی که در واحدهای زمین نما می‌توان آنها را با استفاده از عکس‌های هوایی یا تصاویر ماهواره‌ای » نقشه‌های توپوگرافی یا مشاهدات میدانی شناسایی کرد. ۱ طراحی واحدهای نقشه خاک براساس لندفرم‌ها و اجزاء واحد لندفرم سبب پیوستگی, انسجام و هماهنگی واحدها خواهد شد. ۲ طراحی واحدهای نقشه خاک انعطاف پذیر است. اما باید با مطالعات مناطق همجوار هماهنگی داشته باشد. ۳ اجزاء واحد نقشه, خاکهای مختلف و یا نواحی متفرقه‌اند. برای نامگذاری واحدهای نقشه اغلب اجزاء آن گروه‌بندی می‌شوند. گروههای زیر می‌توانند در طراحی و نامگذاری واحدهای نقشه خاک مفید باشند: * خاکهای معین و یا اراضی متفرقه ( یا هر دو ) که گسترش غالبی دارند. 9 خاکهای مشابه یا اراضی متفرقه که گسترش قابل توجه دارند. اما وسعت آنها به اندازه عضو غالب ( عضو اصلی ) نیست. 9 خاکهای غیرمشابه یا اراضی متفرقه که گسترش محدودی دارند. ۴ ترکیب و درجه خلوص واحدهای نقشه در تفسیر نقشه‌های خاک اهمیت دارد. اگر در لندفرم‌های منطقه مورد بررسی اجزایی وجود دارند که در مقیاس مطالعات قابل تفکیک نیستند.ء اما در کاربری و مدیریت آن لندفرم‌ها تاثیر ویژه‌ای دارند. باید در ۵. خاکهایی را که با خصوصیات خاک اصلی واحد نقشه شباهت دارند (خاکهای مشابه)» در هم ادغام کنید. ۶ بین حداقل مساحت واحدهای نقشه در کاربری و مدیریت مورد انتظار و تراکم نقاط مشاهداتی و میزان خلوص واحدها برای تفسیرء تعادل برقرار نموده و سطح استاندارد مطمئن را انتخاب نمائید. طراحی واحدهای نقشه به نحوی که نمایانگر رفتار خاک‌ها باشندء در نیل به اهداف مطالعه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. منعکس ساختن تفاوت‌های ژنتیکی و مورفولوژیکی» حتی اگر اختلاف مستقیمی هم در تفسیرها وجود نداشته باشد. مهم تلقی می‌شود. مشخص بودن تفاوت آن دسته از خصوصیات خاک که بر تفسیرهای موجود بی‌تاثیرند». ممکن است در آینده مهم باشد. اما از طرف دیگر متراکم بودن اشکال وعلائم در نقشه خاک به صورت جدی از سودمندی آن خواهد کاست. ثبت اطلاعات مربوط به خاک از هدف‌های عام مطالعات خاکشناسی است. اما منظور این نیست که موقعیت همه آنواع خاکهای واقع در منطقه مورد مطالعه در نقشه -------- صفحهٔ بعد -------- تعیین شود و یا آنکه هر نوع اطلاعی در باره خاک‌ها در گزارش درج شودء بلکه فواید بالقوه و هزینه‌های مرتبط با انجام کارهای اضافی ازجمله تفکیک خاکها می‌بایست مقایسه و سنجیده شوند. کلاس‌های طبقه‌بندی» ارائه دهنده آن دسته از خصوصیات اصلی خاک هستند که واحدهای نقشه به استناد آزها تهیه می‌شود. این کلاس‌ها حجم بسیار زیادی از نتایج تحقیقات و تجربیات مرتبط با خصوصیات خاک و یا مجموعه خصوصیات لازم را به صورت خلاصه در خود دارند. آنها همچنین مجموعه‌ای از خصوصیات از قبل تعیین شده را ارائه می‌دهند که روابط ژنتیکی و ارزش تفسیر آزها مورد آزمون قرار گرفته باشد. در یک ناحیه فاقد مطالعهء واحدهای طبقه‌بندی» مبانی مستحکمی را برای تشخیص اجزاء متشکله واحدهای بالقوه نقشه تامین می‌نماید. استفاده از واحدهای معین, ساده تر از تفکیک مستقل محموعه خصوصیات و تعیین حدود لازم برای کلاس‌هاست. نوع واحدهای نقشه خاک و سطح رده بندی آن (سری» فامیل» زیرگروه و...) در تعیین اجزاء تشکیل دهنده واحد نقشه به اهداف مطالعات بستگی دارد. در مطالعات تفصیلی باید در باره معیارهای مورد استفاده از تشخیص سری‌ها و فازهای خاک گستردگی و محدودیت تعاریف فازهاء و ادغام آنها براساس تشابه تصمیم‌گیری شود. در مطالعات اجمالی نیز باید در مورد بهترین نحوه تعریف واحدها با توجه به پیچیدگی‌های خاک در مناطق وسیع» انتخاب مجموعه خصوصیات مفید و قابل ترسیم خاک و سطحی از طبقه‌بندی تاکسونومیکی که نامگذاری واحدهای نقشه در آن سطح صورت می‌گیرد و سودمندی تفکیک فازها برای کاربران» تصمیم لازم اتخاد گردد. در هر مطالعه خاکشناسی, طراحی واحدهای نقشه می تواند بر مبنای اجزاء واحدها در سطح بالا و یا پایین طبقه‌بندی که بطور گسترده دامنه ای از خصوصیات خاک‌ها را ارائه می‌دهد و یا ترکیب‌های مختلفی از واحدهای طبقه‌بندی و ناخالصی ها صورت گیرد. این انعطاف پذیری» طراحی واحدهای نقشه به بهترین شکل متناسب با اهداف مطالعه و حداکثر هماهنگی در کار را امکان پذیر می‌سازد. با توجه به پیشرفت کیفی روش‌های اندازه‌گیری» افزایش تجربیات صحرایی و گسترش نیازهای مدیریت و کاربری» می‌توان برای خصوصیات مورد نظرء دامنه تغییرات محدودتری را شناسایی و یا برقرار ساخت. این اقدام تنها به این دلیل نیست که روش‌هاء اجرای آن را میسر می‌سازندء بلکه اساسا تفکیک‌های غیر ضروری در نقشهء نیاز به صرف وقت بیشتری داشته و در ضمن استفاده از مطالعه را هم با دشواری مواجه می‌سازند. ضمناً باید توجه داشت که تفکیک نکردن واحدهای قابل ترسیمی که تفاوت قابل ملاحظه‌ای با یکدیگر دارند نیز از سودمندی مطالعات خاکشناسی خواهد کاست. در هر حال در تمام مراحل, کفایت هر واحد تفکیکی در تامین منظور و اهداف مطالعه باید به صورت ثابت مورد ارزیابی قرار گیرد. استفاده مناسب از فازها در تعیین واحدهای نقشه و تفسیرهای غلط از مطالعات می‌تواند منجر به ارائه نقشه‌هایی شود که در آن بعضی از واحدها بدون هیچ ضرورتی به تفصیل تعریف وقتی ویژگی‌های از قبل تعیین شده مانند بافت خاک سطحی» عمق, شیب فرسایش و سنگریزه دار بودن معیارهایی برای تفکیک فازها تلقی شده و از ترکیب‌های گوناگون این معیارها در تعریف فازها استفاده شودء مشکلاتی بروز خواهد نمود. ضمن اینکه تفکیک واحدهای بی مورد در نقشه نیز به منزله اتلاف هزینه است . بطور کلی فازها و جنبه های کاربردی آن باید با هم سازگار -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۵-۳ - حداقل محدوده قابل ترسیم (۸17,0) " در موافقت نامه مطالعات خاکشناسی حداقل محدوده قابل ترسیم در نقشه خاک مورد تاکید قرار می‌گیرد. حداقل محدوده قابل ترسیم نشان دهنده وسعت ناحیه‌ای است که بیشتر کاربران مطالعات خاکشناسی آن را کوچکترین محدوده‌ای می‌دانند که برای بیشتر کاربری‌های مورد نظر به مدیریت ویژه‌ای نیاز دارد. موافقت نامه مطالعات همچنین مقیاس نقشه‌ها را نیز معین می‌نماید. مقیاس خاک است که می‌توان علامت واحد نقشه را درأن جا داد (حدود ۰/۴ سانتی متر مربع ). جدول شماره (۱-۳) حداقل محدوده قابل جدول شماره ۱-۲ راهنمای حداقل محدوده قابل ترسیم در نقشه‌های با مقیاس مختلف تسم 9 9 مرتبه اول (تفصیلی دقیق) مرتبه دوم (تفصیلی) رد سوم یه تسیا ۲۵۰۰۰۰۹ ۳۵۰ مرتبه پنجم (شناسایی) مفاهیم کارن وگرافیکی حدافل محدوده قابل نرسیم (177) 0 کوچکنرین سطح موجود برروی نقشه خاک می باشد که به صورت خوانا ترسیم شده است. این معیار نا حدودی مفهوم کارنوگرافی دارد. براساس مطالعات گروه دانشگاه ی کرتل برروی بسندگی داده برداری از منابع خاک» مقدار (/] ۸1 برابر ۰/۴ سانتی متر مربع می‌باشد. این مقدار براساس مشاهدات آنها در اغلب مطالعات شناسایی خاک که اتشار پافته در نظر گرفته شده استء زی,ا به ندرت محدوده‌های کوچکتر از این مقدار د رآنها ترسیم شده است. ((۱111) 1201102110 عاطانیها 1 -------- صفحهٔ بعد -------- مقادیر ]۸1 را می‌نوان به صورت دایره ای با تسعاع ۲/۵۱۷ میلی‌متر با مربعی به ضلع ۶/۳۳۵ میلیمتر بیان نمود. در روش کرنل کوچکنرین محدوده کم عرض, دارای حدافل ابعاد ۳۷۱۲/۲ میلی‌منر می‌باشد. لازم به دک ر است که در محدوده‌های کوچک‌نر فضای لازم برای نوشن علائم وجود نخواهد داشت . حداقل مساحت قابل نفکیک آ(۸17۸) ۸]ا ۷1 بیا نگر حدافل مساحت قطعه زمینی است که در روی نفشسه نیز به وضوح قابل رویت باشد. این مساحت از طریتقی تبدیل (7 ۸17 بهه مقباس نقفشسه قابل نعریف است | در اینجا باید از مجدور مخحرج کسر مقیاس بعی استفاده نمود ). قرمول ما۸1 در ارتباط با نعریف کرنل به صورت زیر خواهد بود- دی 5/۸ 7 الا - مورا ,2/7 250 به عنوان مثال در نقشه با مقیاس (-۲۰۰۰۰ خواهیم داشت- :20000 1000 - ورب( 250 20 4 -< 207( < ۸17۸ 250 به منظور تعیین حداقفل مساحت برای یک ما۸1 مشخحص, می‌توان براساس تعریف کرئل رابطه زیر را ارائه نمود- 2500 ۸,۵ ]117)/.] - 5۸ 0 - ۷1۱000 [250 <160/.] - 57۷ محدوده قابل ترسیم بهینه ((077)" می‌شود. بنابراین براساس رو شکرنل مقدار آن برابر ۱/۶ سانتی متر مربع خواهد بود. (/.] براساس مشاهدات انجام گرفته در ارتباط با میزان راحت ی کاربرد نقسه طرح‌ریزی شده, بنابراین یک تعریف اختیاری است که براساس ملاحظات کارتوگرافیکی بنیا نگذاری (311]۸) 3۳0۵ عاازعه| (با ۹ ۱ ([57) 1۱۵۶۲ امه " ((01-7)) 02110 11عل عاطزعه| م0 ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- 1-۳ انواع واحدهای نقشه خاک خاک‌ها از نظر وسعت و شکل ناحیه ای که درآن ایجاد شده اند با هم تفاوت دارند و هم چنین در مقایسه با خاک‌های همجوار و روابط جغرافیایی» متغیر می‌باشند. در مطالعات خاکشناسی برای نشان دادن روابط موجودء از چهار نوع واحد نقشه استفاده می‌شود که عبارتند از -« مجموعه‌های همسان"» « واحدهای مخلوط یا کمپلکس‌ها»" » مجموعه‌ها»" گروههای « تفکیک نشده » .یک وجه تمایز اساسی بین واحدهای نقشهء از نظر« یکنواخت بودن» و یا « ترکیبی بودن» آنها می‌باشد. از این نظر نیز واحدهای نقشه را در دو دسته کلی« یکنواخت», و « ترکیبی» " تقسیم بندی نموده‌اند. در واحدهای نقشه یکنواخت تمام موقعیت های موجود در هر محدوده دارای خصوصیات یکسان می‌باشند و تحت یک نام یکسان (درسطح طبقه‌بندی مورد نظر) قرار می‌گیرند. مجموعه‌های همسان و گروه‌های تفکیک نشده در این دسته قرار می‌گیرند. شایان ذکر است که گروههای تفکیک نشده که در ادامه توضیح داده خواهند شد. فاقد خاک یکسان در هر محدوده می‌باشند. در واحدهای نقشه ترکیبی» در هر محدوده سطوح معنی‌داری از چند کلاس خاک مختلف موجود می‌باشد. بنابراین» موقعیت های مختلف موجود در واحد نقشه ممکن است در سطح طبقه‌بندی مورد نظرء تحت عنوان خاک‌های متفاوت, طبقه‌بندی شوند. این نوع واحد نقشه از دو یا چند وضعیت به شرح زیر مورد استفاده قرار می‌گیرند: باشدء اما وجود دو یا چند خاک متفاوت در واحد نقشه تشخیص داده شده باشد. ۱-۹-۳ - مجموعه‌های همسان در یک مجموعه همسان فقط یک واحد طبقه‌بندی ( یا اراضی متفرقه ) و خاکهای مشابه به صورت غالب وجود دارد و در محدوده ترسیمی, دست کم نیمی از خاکها شامل همان اجزایی است که واحد نقشه نام خود را از آزها کسب نموده است. در این واحد شباهت سایر خاکها با خاک اصلی بسیار زیاد است و به این دلیل تفسیرها به صورت قابل توجهی دستخوش تغییر نمی‌شوند. مجموع ناخالصی‌های غیر مشابه در سایر اجزاء متشکله واحد نقشه در صورت ایحاد محدودیت از ۱۵ درصد و در غیر این صورت از ۲۵ درصد تجاوز نمی‌نماید. مقدار هر جزء تشکیل دهنده در ناخالصی‌های غیر مشابهی که ایجاد محدودیت می‌کنند در صورت تفاوت آشکارء از ۰درصد تجاوز نمی کند. اما اگر تفکی؟ یک واحد جدید فایده ای برای ارتقاء در جه خلوص واحد نقشه نداشته باشد.ء مقادیر بیش از ۱ 0۵۵00109 ههام0 - اک کت 2۲۵۵ 0۵1۳0۲۵1۵1۵0 * ۳۵ ۱۳۵۳ 1101080110۵ 5 دای 1۳۵ ارت * -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک ۱ ۰درصد را هم می‌توان در نظر گرفت. برای مشخص نمودن خاک موجود در یک مجموعه همسان هر سطحی از طبقه‌بندی (از رده تا زیررده» گروه بزرگ» زیرگروه فامیل و سری خاک) قابل اعمال می‌باشد. در مورد اراضی متفرقه در نامگذاری مجموعه‌های همسان» تا جایی که کاربری واحد نقشه به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار نگیردء از نام اراضی متفرقه غالب استفاده می‌شود. این وضعیت نشان دهنده آن است که پوشش سار اراضی متفرقه موجود در واحد.ء کمتر از ۱۵ درصد و در مواردی تقریباً کمتر از ۲۵ درصد می‌باشد. این درصدها ممکن است بسته به نوع اراضی متفرقه » وسعت و تمام شرایط پنج گانه زیر باید برای یک واحد نقشه مشاهده گردد تا آن واحد به عنوان « همسان» نامگذاری شود- ۱ دست‌کم ۵۰ درصد از سطح واحد توسط یک آرایه" اصلی ( به طور معمول, فاز سری یا فامیل) یا شبه سری " آن طبقه‌بندی شده باشد. این شرط باید در تمام واحدهای ترسیمی بطور جداگانه برقرار باشد. ۲ دست‌کم ۷۵ درصد از سطح واحد در آرایه اصلی و یا در یک آرایه مشابه» طبقه‌بندی شده باشد. به عبارت دیگرء دست‌ کم ۷۵ درصد از سطح یک واحد بوسیله یک نوع خاک و یا خاک‌های مشابه پوشیده شده باشد. باید توجه داشت که از مجموع این ۵ درصد.ء بطور عمده دست‌ کم ۵۰ درصد مربوط به خاک غالب و بقیه مربوط به ناخالصی‌های مشابه خواهد بود. ۳ نتیجه بند۲ آن است که نباید بیش از ۲۵ درصد از سطح واحد. شامل ناخالصی‌های غیرمشابه ( حتی از نوع غیر محدود ۴ نباید بیش از ۱۵ درصد از سطح واحدء شامل ناخالصی‌های غیرمشابه محدود کننده باشد. شایان ذکر است که تا ۱۵ درصد از سطح یک محدوده می‌تواند شامل یک خاک غیر قابل استفاده برای یک کاربری خاص باشد و درعین حال آن محدوده تحت عنوان « همسان » نامگذاری گردد. ۵ هیچ ناخالصی محدود کننده غیر مشابهی نمی‌تواند به تزهایی از ۱۰ درصد مجموع سطح واحدء بیش‌تر باشد. در صورتی که یک خاک کاملاً متمایزء بیش از ۱۰ درصد سطح واحد را پوشش دهد باید در نام واحد نقشه لحاظ گردد. در این صورت واحد نقشه از نوع ترکیبی محسوب می‌گردد نه یکنواخت . روش دیگرء آن است که برای نشان دادن ناخالصی‌های محدود کننده غیر مشابه از نمادهای نقطه‌ای استفاده شودء که در این صورت دیگر این مناطق شامل قواعد بندهای پنج گانه بالا نخواهند می‌دهند.ء مجوز لازم را داده است- « مقدار ناخالصی‌های غیر مشابه در یک محدوده منفرد از یک واحد نقشه می‌تواند بزرگتر از مقدار مذکور باشد. البته در صورتی که هدف سودمندی که بتواند به واسطه تعریف یک واحد نقشه جدید به کار گرفته شودء موجود نباشد ». در عمل برخی از محدوده‌ها دارای خاک های تا حدودی متفاوت نسبت به خاک غالب می‌باشند. بنابر این باید توجه داشت که به محض مشاهده تفاوت‌های جزیی در بعضی از محدوده هاء واحد نقشه جدیدی ایجاد نمی‌شود. ده کا از هیده 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۲-۹-۳ - واحدهای مخلوط (کمپلکس‌ها) و مجموعه‌ها راهنمای شناسایی خاک., کمپلکس‌ها و محموعه‌ها را دارای دو یا چند جزء متشکله غیر مشابه می‌داند که به صورتی منظم در واحد نقشه تکرار می‌شوند. در تعیین این دو واحد در ارتباط با مقیاس نقشه» قاعده‌ای اختیاری به شرح زیر وجود دارد که در مقیاس ۰ ا(جراء اصلی تشکیل دهنده واحدهای مخلوط به صورت جداگانه قابل ترسیم نیستندء در صورتی که در همین مقیاس اجزاء اصلی تشکیل دهنده مجموعه قابل تفکیک می‌باشند. در هر یک از این موارد تفاوت های مورفولوژیکی و رفتاری واحد نقشه به گونه‌ای است که نمی‌توان آنها را محموعه‌های همسان نامید. در هر واحد نقشه محموع سطح ناخالصی‌هایی که مشابه اجزاء اصلی نیستندء در صورت ایجاد محدودیت از ۱۵ درصد و در حالتی که تولید محدودیت نکنند از ۲۵ درصد متحاوز نیست. مساحت یک ناخالصی محدود کننده منفرد. غالباً در صورت وجود تفاوت بسیار, از ۱۰ درصد تجاوز نخواهد کرد. لازم به یادآوری است که واحدهای نقشه مخلوط و مجموعه نیز باید شرایط پنجگانه مندرج در تفکیک خاک‌های همسان را دارا باشند. با این تفاوت که به جای ۵۰ درصد یک نوع خاک. باید دست کم ۵۰ درصد خاک‌های اصلی تشکیل دهنده واحد مد نظر قرار ۳-۹-۳ - گروه های تفکیک نشده گاهی اوقات این آمکان وجود دارد که در منطقه مورد مطالعه» چندین خاک مختلف, برای تمام کاربری‌های پیش‌بینی شده دارای تفسیر یکسان باشند. بنابر این ممکن است خاکشناس بخواهد با ادغام این مناطق (که هر کدام بطور جداگانه می‌تواند یک واحد همگن باشد)» واحد بزرگتری را تفکیک و تعریف نماید. راهنمای شناسایی خاک مجوز چنین کاری را با تعریف « گروههای تفکیک نشده » داده است. این واحد در مجموع, واحد یکنواختی تلقی نمی‌شود. چون محدوده‌های مختلف دارای خاکهای متفاوت می‌باشند. اما به دلیل تفسیرهای مشابه در امر مدیریت» آن را در گروه یکنواخت قرار داده‌اند. در هرحال دو معیار اصلی برای ایجاد گروهیای ۱ پتانسیل کاربری و روش‌های مدیریت برای اجزاء مورد نظر مشابه می باشند. ۲ اجزاء مزبور در محدوده مورد مطالعه از الگوی جغرافیایی ثابتی تبعیت نمی‌کنند. در صورتی که واحد نقشه فاقد هر یک ازمعیارهای بالا باشد از نوع ترکیبی به شمار می‌آید. گروههای تفکیک نشده نیز باید شرایط پنحگانه‌ای را که در مورد واحدهای همسان ذکر شد دارا باشند. با این تفاوت که به جای دست کم ۵۰ درصد از یک نوع خاک ( آرایه اصلی ) باید دست‌کم ۵۰ درصد خاک های متفاوت (آرایه‌های مختلف) موجود در نامگذاری واحد مدنظر قرار گیرند. گروههای تفکیک نشده از دو یا چند جزء از واحدهای طبقه‌بندی بوجود می‌آیند. این واحدها غالباً همبستگی جغرافیایی معینی با هم نداشته و همواره هم نمی‌توانند با یکدیگر در یک محدوده قرار گیرند اما به دلیل یکسان بودن و یا مشابهت فراوان در کاربری و مدیریت» به عنوان واحد اصلی نقشه در هم آدغام می‌شوند. عوارضی مانند شیب‌های تندء سنگریزه‌دار بودن و یا سیلگیری که کاربری و مدیریت آنها را تعیین می نماید نیز از عواملی هستند که عمدتاً سبب ادغام واحدهای مذکور می شوند. اگر دو یا چند خاک که از نظر جغرافیایی جدا از یکدیگرند. کاربری بالقوه و مدیریت آنها بسیار به هم شبیه باشد و تفکیک آنها به عنوان دو یا چند واحد نقشه فایده‌ای نداشته باشدء می‌توان آنها را در یک واحد قرار داد. هر محدوده ترسیمی دست کم دارای یکی از اجزاء عمده بوده و بعضی از -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تهیه تسه و را آنها هم ممکن است تمام کمپلکس ها (واحدهای مخلوط) ماخذ- راهنمای ملی شناسایی : اجزاء را در خود داشته باشند. اص ز به همان صورت در نظر گرفته جدول شماره ۳ نام واحد نقشه از موارد زیر اخدذ شده است (نام خاک در هر سطح از رده بندی تاکسونومیکی) یک خاک یا اراضی متفرقه (خاک‌های مشابه یا اراضی متفرقه مشابه. با اجزاء نامگذاری شده ( دو یا چند خاک بااراضی متفرقه (خاکهای مشابه با اراضی متفرقه مشابه, با اجزاء نامگداری شده) دو با جندخاک با اراضی متفرقه (خاک‌های مشابه یا اراضی منفرقه مشابه با اجزاء نامگذاری شده) مشابه با اجزاء نامگذاری شده) سولی که برای ناخالصی‌ها در مجموعه‌های می‌شود. ۲ تشریج انواع واحدهای نقشه خاک درصد خاکهای غیرمشابه " که نام آنها در واحد نقشه نیامده ۵ در صورت ایحاد محدودیت ۵ در صورتی که ایحاد محدودیت نمیکنند ۰ از هریک از اجزایی که ایحاد محدودیت می‌کنند و تفاوت فاحشی با جز غالب دارند. ۵ در صورت ایجاد محدودیت ۵ > در صورتی که ایجاد محدودیت نمی کنند ۰ از هریک از اجزایی که ایحاد محدودیت می‌کنند و تفاوت فاحشی با جز غالب دارند. ۵ در صورت ایحاد محدودیت ۵ > در صورتی که ایحاد محددیت نمی‌کنند ۰ از هریک از اجزایی که ایجاد محدودیت می‌کنند و تفاوت فاحشی با جز غالب دارند. ۵ در صورت ایحاد محدودیت ۵ در صورتی که ایجاد محددیت نمی‌کنند ۰ از هریک از اجزایی که ایحاد محدودیت ۳ سک نک همسان ذکر گردید در مورد سایر معیارها در مقیاس مطالعات, خاکها یا اراضی متفرقه نامگذاری شده را نمی توان در مقیاس مطالعات. خاکها یا اراضی متفرقه نامگذاری شده را می توان محدودیتی نظیر شیب یا شوری که در استفاده از اراضی ایجاد اختلال می کند. دارای مساحت و نحوه نقشه به عنوان واحد(های) جدا "۳۱ ۵ل٩‎ ۵۳۵۵ 1 داد 0۳ا ندز ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- نمودار (۱-۳): کلید تعیین انواع واحدهای نقشه خاک براساس اجزاء تشکیل دهنده آنها آیا همه بخش های ترسیمی واحد نقشه خاک دارای اجزاء یکسان و با خصوصیات مشابه هستند؟( یکی از سه پاسخ زیر ): مهو ۲ آیا همه اجزاء تفکیک شده واحد نقشه برای همه انواع استفاده از اراضی تقریباً دارای تفسیر بکسان (همسان در تفسیر-- همسان درتر کیب خاکها) هستند: ۱: آیا بیش از ۷۵ درصد از سطوح واحد نقشه دارای کلاس مربوط به جزء غالب خاک کلاس های مشابه با شبه سری های آن می باشد؟ آیا خاکهای نامشابه که در استفاده از خاک غالب ابحاد محدودیت به گروه دندی احزاء خاکها با توحه به [ ی دامساد ر ز 4 ود به گروه بندی اجرز با توجه د های نامش آیا اجز اءتفکیک شد حداگانه خصه صا می کنند» کمتر از ۱۵ درصد است؟ مشابهت آنها اقدام گردد. گروهای نامشغص با اجراءلفک ه بطور < خصوصیاتی از مجموعه های همسان اولین خا ک غالبشان آیا الگوی براکنش این اجزاء دارای نظم معین بوده و در نقشه های بزرگ آیا هر خاک نامشابه (مصدود کننشده در استفاده از خاک شم 9 1 ی ۶ مقیاس کاربردی» ثابل تفکیسک غالب )ده تنهان تو از ۱۰ دوصد از ااشفا کند؟ ِ ب)به تنهانی کمتر از ۱۰ درصد از سطوح را اشغال می میباشند؟ بلی خبر جچند واحد نقشه ایجاد شده و سعی می شود آیا بیش از ۵۰ درصد سطح»؛دارای خاک ۹ ۹ اجزاء تفگیک شده در این غالب با شبه سری های آن می باشد؟ واحدها قرار گیرند. آیا بیش از ۳ جزء مشابه خاک (شامل اجزاء غالب) وجوددا رد؟ -------- صفحهٔ بعد -------- برای برآورد تر کیب واحد نقشه ( درصد سطح اشغال خاک اصلی, ناخالصی‌ها و غیره) سه راهکار زیر پیشنهاد شده است- ۱- تجزیه و تحلیل زمین ریختی " برای واحدهای مجموعه که اجزای مختلف» موقعیت مشخصی از واحد زمین نما را اشغال نموده اند و نیز امکان تهیه نقشه آنها در مقیاس های بزرگتر وجود دارد» می توان نقشه ای از یک منطقه شاهد مجموعه خاکها در مقیاس بزرگتر ایجاد نمود ( به عبارت دیگر اجزای موجود را به طور جداگانه در نقشه نشان داد ) و سپس سطح اشغال نسبی آنها را درون این واحد مجموعه اندازه گیری نمود. در یک منطقه شیب دار (کاتنا") ممکن است خاکهای مختلفی در موقعیت های شانه," پشت شیب و پای شیب موجود باشد. با تهیه نقشه اجزای موجود در تعدادی از مناطق شاهد ( با نقشه بزرگ مقیاس) و سپس اندازه‌گیری مساحت آنهاء ممکن است ۳۰ درصد متعلق به شانهء ۲۰ درصد پشت شیبء و ۴۰ درصد پای شیب باشد. به منظور دستیابی به تخمین‌های مطمئن از نظر آماری» باید این فرآیند را چندین بار انجام داد و سپس نه تنها میانگین ترکیب واحد نقشهء بلکه فواصل قابل اطمینان میان آنها را روی واحد زمین نما محاسبه نمود. در عمل خاکشناس با استفاده از عکس‌های هوایی که نمایانگر اجزای مختلف می‌باشند. درصد نسبی هر جزء زمین نما را با روش مشاهده تخمین می‌زند که این کار می‌تواند ۲- ترانسکت‌ها " ترانسکت‌ها اغلب به منظور تخمین ترکیب واحد نقشه. مورد استفاده قرار می‌گیرند و دارای مزیت‌هایی همچون قابلیت اطمینان از نظر آماری و توانایی برآورد میزان خطای محاسبه می‌باشند. دستورالعمل اساسی این روش را گروتیر و مارسمن" (۱۹۸۴) طراحی نموده‌اند. این روش دارای مراحل ستادی و میدانی به شرح زیر است- مرحله ۱ یک نمونه تصادفی از محدوده‌های موجود در واحد نقشه برای چندین بخش از پیش تعیین شده» تهیه می‌گردد. انجام این کار با یک سامانه اطلاعات جغرافیایی» بسیار ساده است به منظور اجتناب از نااریبی محدوده‌های کوچک. می‌توان نمونه برداری تصادفی را براساس اندازه محدوده‌ها وزن دار نمود. مرحله ۲ در هر محدوده انتخاب شده »دو ترانسکت عمود بر هم برروی نقشه ترسیم می‌گردد جهت ( آزیموت) ترانسکت های مزبورء مهم نیست. البته به منظور حصول اطمینان از عبور یکی از محورها از عرض سطح تغییر پذیری مورد انتظار درون واحد نقشه» امکان انتخاب وجود دارد. " کلیه منابع و مراجع این بخش مستقیماً از کتاب شناسایی و نقشه‌برداری خاک اقتباس شده است ( اسفندیار پور و باقری » ۱۳۸۳). دزد |2۳2۵ 0600۳۱۵ * 3:۵ ۳عل اب۵٩ ‎٩ ٩ ۳۲۵۳۹۵5 (۵)1984 ۱1۵۳۹ یک +هزازه 0 ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- مرحله ۳ نقاط نمونه برداری با فواصل منظم تعیین می‌شوند. این نقاط نباید درون محدوده مرزها واقع شوند. مرحله ؟ نقاط انتخابی در عملیات میدانی نمونه‌برداری می‌شوند.ء هر نقطه مشاهداتی به یک طبقه راهنمای نقشه اختصاص داده می‌شود. به شرط آنکه بیشترین هماهنگی را با آن طبقه داشته باشند. در صورت انحراف جزیی هر نقطه مشاهداتی از حدود اصلی یک آرایه. آن را به عنوان خاک مشابه به بزرگترین آرایه موجود در راهنمای نقشه در نظر می‌گیرند. به بیان دیگر شبیه‌ترین آرایه به این خاک را مد نظر قرار می‌دهند. در صورت عدم تشابه آن با هیچ یک از آرایه‌های موجود در راهنمای نقشه» طبقه ویژه‌ای به آن اختصاص می‌دهند. به هرحال در این روش یک شناسایی خاک رقومی" می‌تواند راهگشا باشد مرحله ۵ مشاهدات صورت گرفته با روش‌های آماری استاندارد از جمله توزیع دو جمله‌ای" ( برای یک واحد همگن با خاک اصلی) و توزیع نرمال " خلاصه می‌شوند. ۳- نمونه برداری بلوکی * در این روش به جای یک ترانسکت. یک منطقه نمونه را تعیین و یک الگوی نمونه‌برداری شبکه‌ای بر روی آن ایجاد می‌کنند. ۸-۳- ناخالصی‌ها در واحدهای نقشه خاک بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند که واحدهای نقشه همگون یا خالص ( به معنای واقعی) در مطالعات نیمه تفصیلی یا تفصیلی قابل شناسایی نیستند. اما در هر حال, با در نظر گرفتن مفهوم ناخالصی‌ها هنوز هم می‌توان وجه تمایزی بین واحدهای غالباً همگون و واحدهای ترکیبی قائل شد. بنابر این» هر ناخالصی در یک واحد نقشه. عبارت است از خاکی منفرد که درون مرزهای واحد دیگری واقع گردیده است. اما از نظر رده بندی تاکسونومیکی در کلاس خاکی که توسط آن واحد نقشه نامگذاری شده, طبقه‌بندی نمی‌شود. یا خارج از حدود تغییرات خصوصیاتی است که در راهنمای نقشه آورده شده‌اند. در سطوح بالاتر طبقه‌بندی یا براساس تعاریف عمومی‌تر کلاس‌ها و همچنین با افزایش مقیاس نقشه. میزان ناخالصی‌ها به طورخودکارء کاهش می‌یاید. دلایل وجود این ناخالصی‌ها در نقشه خاک منطقه مورد مطالعه به شرح زیر است- ۱ سطح پراکنش خاک ناخالصی‌هاء کوچکتر از آن است که بتوان آن را به صورت یک واحد جداگانه در مقیاس مورد نظر تفکیک نمود (حتی اگر خاکشناس قادر باشد آن را روی زمین به وضوح مشاهده نماید). ۲ اجزاء ناخالصی‌هاء سطح نسبتاً زیادی را می‌پوشانند, اما موقعیت آنها در روی زمین و یا روی عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای به گونه‌ای است که نمی‌توان همواره آنها را به صورت یکپارچه شناسایی و تفکیک نمود. 8 آزمه اهازمز ۱ هزور8 - را 8 2 810 * -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ اجزاء ناخالصی‌ها به طور عمدی درون یک واحد نقشه که برای خاک دیگری طراحی و نامگذاری شده قرار داده می‌شوند تا از به هرحال اگر تفکیک و تشریح چنین محدوده‌هایی امکان پذیر باشد. این کار باید صورت بگیردء زیرا ممکن است برای تفسیر کاربری‌های مختلف. مهم باشد. از طرفیء هرگز نباید نگران زیاد شدن تعداد واحدهای نقشه خاک در راهنمای نقشه بود زیرا ثبت. تجزیه و تحلیل, مدیریت و بازیابی داده‌ها با رایانه امکان پذیر خواهد بود. همانگونه که پیشتر نیز اشاره شد بسیاری از ناخالصیها از نظر وسعت به طور مجزا قابل ترسیم نبوده و به کمک روش‌های علمی در مطالعات میدانی هم نمی‌شود موقعیت بعضی از اجزاء متشکله را در نقشه مشخص ساخت. در این موارد برای اجتناب از توضیحات اضافی در نقشه و یا راهنمای آن» بعضی از این ناخالصی‌ها به صورت دلخواه به واحد دیگری ملحق می‌شوند. ناخالصی‌هاء همگنی واحدهای نقشه را کاهش داده و ممکن است بر تفسیرها نیز تاثیر بگذارند. به این ترتیب هدف این است که واحدهای نقشه تا حد امکان تعداد کمتری از این اجزاء ناخالص و متفاوت با خاک اصلی را در خود جای دهند. همجچنین تعیین واحدهای مذکور باید به طریقی صورت گیرد که در عملیات میدانی به شکلی معین قابل تشخیص و تفکیک باشند. از نظر طبقه‌بندی» تعداد ناخالصی‌ها برخلوص واحدهای نقشه تاثیر می‌گذارند و مقدار این ناخالصی‌ها و میزان تفاوت آنها با واحد طبقه‌بندی ماخذء می‌تواند به عنوان وسیله‌ای برای پیش بینی درجه وضوح تفسیر واحدهای نقشه مورد استفاده قرار گیرد. در مطالعات میدانی مقدار ناخالصی‌ها تخمین زده شده و سپس در صورت لزوم در مراحل تهیه نقشه اصلاحات لازم در آن انجام می‌شود. بر اساس استدلال راهنمای شناسایی خاک. تاثیر ناخالصی‌ها بر مدیریت و میزان تلاشی که صرف کاستن آنها می‌شود باید در تعریف واحدهای نقشه مورد قضاوت و نتیحه‌گیری واقع شود. در انجام این کار بهتر است که دو نوع از تفاوت‌های موجود بین اجزاء متشکله واحدها مدنظر قرار گیرد و در صورت اندک بودن تفاوت‌هاء اجزاء مورد مقایسه یکسان و مشابه تلقی گردند. اجزای مشابه از نظر اغلب خصوصیات, شبیه یا تقریباً شبیه بوده و اختلافات مشخصه‌ای که برای آنها وجه تمایز محسوب می‌شود در آنها مشترک است. این اختلافات گر چه فراتر از حدود کلاس واحدها و فازهای طبقه اصلی ( ماخذ) می‌باشند ولی به طور معمول در محدوده خطاهای مجاز مشاهده‌ای و یا نزدیک به آن قرار می‌گیرند. به علت کم بودن محدودیت‌های مشترک و محدود بودن دامنه آن» تفسیرهای واحد نقشه برای بیشتر کاربریهای معمولی شبیه و یا درحد قابل قبول, مشابه بوده و برروی ارزش تفسیری یک واحد نقشه تاثیر گذار نمی‌باشند.از طرف دیگر اجزای غیر مشابه از نظر یک یا چند خصوصیت به گونه‌ای قابل توجه با هم تفاوت دارند و این اختلافات به اندازه‌ای است که تفسیرهای عمده را تحت تاثیر قرار می‌دهد. با توجه به تفسیرهاء بعضی از اجزاء ایحاد محدودیت نموده و گروهی دیگر محدودیت خاصی را سبب نمی‌شوند. بدیهی است که همه ناخالصی‌ها بر قابلیت استفاده از نقشه خاک تاثیر یکسانی نمی‌گذارندء در هر سطح طبقه‌بندی می‌توان «ناخالصی‌های مشابه» و غیر مشابه" را تفکیک نمود که تحت عنوان اجزاء ناخالصی نیز از آنها نام برده می‌شود. نکته اساسی در این مورد آن است که آیا اجزاء ناخالصی دارای رفتار کم و بیش مشابه خاک غالب هستند یا خیر؟ براساس دستورالعمل ملی شناسایی خاک" « اجزای غیر مشابه آنهایی هستند که نسبت به اجزاء نامگذاری شده از نظر تاثیر برروی تفسیرهای اصلی کاملاً متفاوت باشند. ۱15 18۳زمرز٩‏ ! 5 159113118۲( * 01 ,(۲15511) 1130000۴ جع ازمک هد ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی کاربری‌هاء بسیار مشابه خاک غالب می باشد» بر اساس دیدگاه اوری" (۱۹۸۷) اجزای مشابه به واسطه ویژگی‌های زیر قابل شناسایی می‌باشند: ۲ از نظر بیشتر خصوصیات » مشابه خاک اصلی می‌باشند. ۳ دارای خصوصیات مشخصه محدود کننده مشترک با خاک اصلی هستند. ۳ غالباً فاقد خصوصیات مشخصه محدود کننده مشترک با خاک اصلی می‌باشند. ۴ در صورت وجود حدود کلاس مشترک با خاک اصلی, کلاس‌های مزبور بسیار وسیع و گسترده بود. اساسا بیشتر تفسیرهای ۹-۳- مقایسه واحدهای رده بندی " با واحدهای نقشه " خاک واحدهای رده‌بندی به منظور طبقه‌بندی پدون‌ها و بر اساس خصوصیات شاخص و معین تعریف شده‌اند. در حالی که واحدهای نقشه بیانگر نوعی مفهوم فیزیکی و جغرافیایی است که خاکهای مرتبط و مشابه را از نظر مدیریت تفکیک و تعریف می‌نماید. به عبارت دیگر واحدهای رده بندی مفاهیم ذهنی و قراردادی می‌باشندء در صورتی که,واحدهای نقشه به طور معمول با توجه به خاک ( به ویژه رده بندی جامع خاک) نامگذاری می‌شوند.ء در نتیجه به طور معمول هر واحد نقشه بیش از یک واحد رده بندی را شامل می‌شود. همجچنین واحدهای نقشه (حتی در حالت همسان) دارای مقداری ناخالصی هستند.ء در حالی که واحدهای رده بندی ممکن است خیلی بیگانه و نامانوس باشد. از طرفی این امکان نیز وجود دارد که دسترسی سریع به چنین مرزی بسیار مشکل باشد. یکی از راه حل‌های ممکن برای حل این مشکل» تعیین معیارهایی به منظور ارتباط روش طبقه‌بندی با توده‌های طبیسی خاک می‌باشد تا خلاء موجود بین این روش و واحدهای نقشه برطرف گردد. راه حل دیگر تعریف « شبه سری ها» است. اه یه ادها ۱ 2 ۰ ۰ "1۵۵۱۵13۱۵ ۳۵ * ۸/1۵۵ ۵۲۵ -------- صفحهٔ بعد -------- در عمل, اگر روش رده بندی به وسیله یک مطالعه میدانی وسیع و گسترده طراحی شده باشد.ء در این صورت اختلاف موجود بین واحدهای رده بندی و واحدهای نقشه تا حد امکان کوچک خواهد بود که این خود دلیلی بر پیشرفت رده بندی خاک می‌باشد. اجزاء واحد نقشه در مطالعات خاکشناسی شامل محدوده خاکها یا اراضی متفرقه است. اجزاء واحد نقشه از نظر سطح اشغال» ممکن است اصلی یا فرعی باشند. جزء اصلی (عضو غالب) در نامگذاری واحد نقشه مورد استفاده قرار می‌گیرد. از اجزاء فرعی در نامگذاری واحدهای نقشه استفاده نمی‌شود.ء اما معمولاً در بانک داده‌های خاک لحاظ می‌شوند. داده‌های مربوط به تمام اجزاء واحدهای نقشه باید بطور کامل جمع آوری و وارد بانک داده‌های خاک شود. اجزاء واحد نقشه (اعم از اصلی و فرعی) باید در سطح رده‌بندی تاکسونومیکی مناسب, طبقه‌بندی شده یا در گروه نامگذاری نشده قرار گیرند. واژه « نامگذاری نشده » برای اجزاء واحدهایی به کار می‌رود که گسترش اندکی داشته در هیچیک از سری‌های شناخته شده قرار نمی‌گیرند و هیچ شباهتی هم با سری‌های خاک موجود ندارند. اجزاء فرعی واحد نقشه نیاز به معرفی نیمرخ شاهد ندارند. این اجزاء در جدول راهنمای طبقه‌بندی و هماهنگی خاک‌ها لحاظ می‌شوند. به کاربردن سری یا سطوح بالاتر رده بندی تاکسونومیکی در نام واحدهای نقشه به این مفهوم نیست که هر جزء متشکله شامل دامنه کاملی از سطوح رده بندی است.جدود و دامنه تغییرات خصوصیات هر واحد خاک به صورت جداگانه و فقط برای همان واحد ۱۱-۳- سری‌های خاک سری‌های خاک پایین ترین سطح رده بندی تاکسونومیکی هستند. بیشتر اجزاء واحد نقشه نام خود را از سری‌های خاک می‌گیرند. ۱۳-۳- سطوح رده بندی بالاتر از سطح سری خاک اجزاء واحد نقشه خاک که درسطح بالاتر از سطح سری خاک ( فامیل, زیرگروه و ...) طبقه‌بندی می‌شوند به عنوان نام مرجع باید - از همان اصطلاحاتی استفاده شود که در سیستم جامع رده بندی خاک متداول است. - هرگاه در نامگذاری اجزاء واحد نقشه از رده‌بندی تاکسونومیکی استفاده می‌شود. باید حدود تغییرات خصوصیات خاک از حدود و دامنه تغییرات مجازء در آن سطح از رده‌بندی ( براساس سیستم جامع طبقه‌بندی خاک) تجاوز ننماید. - در نامگذاری واحدهای نقشه ترجیحاً از رده‌بندی تاکسونومیکی یا اسامی فاز فامیل خاک استفاده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳-۳ شبه سری‌ها شبه سری» یک جزء واحد نقشه است که بعنوان یک سری شناخته شده موجود برای منظور خاص هماهنگ (نامگذاری) شده است . برای نامگذاری شبه سری‌ها از نام سری‌های اصلی (مرجع) استفاده می‌کنند که یک یا چند خصوصیت خاک آنهاء خارج از حدود کلاس‌های تاکسونومیکی فامیل یا سطوح بالاتر برای نامگذاری سری‌های خاک می‌باشد. مفهوم شبه سری تنها برای سری‌های خاک تعریف شده در پایین ترین سطح سامانه رده بندی خاک به کار می‌رود. در غیر این صورت» مفهوم مزبور بی معنی استء چرا که سطوح بالاتر رده بندی خاک می‌توانند تمام پدون‌ها را طبقه‌بندی کنند. در حالی که ممکن است پدون‌هایی وجود داشته باشند که در هیچیک از سری‌های تعریف شده قبلی قرار نگیرند. « شبه سری‌هاء پلی پدون‌هایی هستندکه خصوصیات آنها بواسطه وجود یک یا چند خصوصیت از خصوصیات متمایز کننده سری‌هاء خارج از دامنه هر یک از سری‌های تعریف شده یا خارج از حدود کلاس طبقه‌بندی بالاتر می‌باشند. اما به دلیل ناچیز بودن تفاوت‌های مزبورء تغییری در تفسیرهای اصلی ایجاد نمی‌کنند. شبه سری نام خود را از سری خاکی اخذ می‌کند که خصوصیات آنما بیشترین شباهت را با یکدیگر دارند. به طوری که می‌توان آن را وابسته‌ای از سری دانست و نه بخشی از آن. برخورد با این گروه (شبه سری‌ها) در عمل چون عضوی از سری های دیربط است و تفسیرهای مربوطه نیز مشابه با تفسیرهای متعلق به فازهای قابل مقایسه در آن سری‌هاست» (راهنمای شناسایی خاک, ۱۹۹۳) رده بندی واقعی شبه سری در جدول اجزاء واحد نقشه وارد می شود. خصوصیاتی که در مورد شبه سری ارائه می‌شود باید طبقه‌بندی تاکسونومیکی آن را پشتیبانی نماید. در تشریح اجزاء واحد نقشه ممکن است به ارائه توضیحات بیشتری در مورد اینکه چرا این خاک بعنوان شبه سری معرفی شده مورد نیاز باشد. در راهنمای نقشه در ستون طبقه‌بندی خاکها ‏ روی واحدهای نقشه‌ای که بعنوان شبه سری مشخص شده‌اند. علامست ستاره بگذارید تا کاربران را مستقیماً به قسمت توضیحات مربوط به شبه سریها هدایت نماید. تمام واحدهای نقشه را که دارای سری‌های رسمی خاک هستند. همجنین در قسمت تشریح حدود تغییرات واحدهای تاکسونومیکی» واحدهایی را که دارای شبه سری می‌باشند مشخص نموده و دلایل تفاوت خصوصیات شبه سری‌ها با سری‌های اصلی و خارج بودن از حدود تغییرات سری‌های شناخته شده را توضیح دهید. اگر یکی از اجزاء واحد نقشه دارای ویژگی‌هایی می‌باشد که اندکی خارج از دامنه سری اصلی است. اما با سری اصلی در یک فامیل یکسان قرار می‌گیردء در این صورت خاک مزبور (جزء واحد نقشه) تحت عنوان شبه سری تلقی نمی‌شود. در این حالت یکی از دو راهکار زیر را می‌توان انجام داد: ۱ افزایش دامنه تغییرات سری اصلی به طوری که خاک مزبور به عنوان یک جزء وابسته در این دامنه قرار گیرد. ۲ در هماهنگی نهایی سری خاک شرحی نوشته شود تا چگونگی تفاوت خاک مزبور از سری اصلی را توضیح دهد و علت عدم بازنگری سری اصلی برای در بر گرفتن خصوصیات خاک مورد نظر را بیان نماید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک 1۱ ۱۶-۳ اجزاء نامگذاری نشده یک جزء نامگذاری نشده در اجزاء واحد نقشه خاک., یک عضو فرعی است که از گسترش محدودی در واحد نقشه برخوردار بوده و از نظر رده‌بندی تاکسونومیکی با هیجیک از سری‌های شناخته شده» هماهنگی و انطباق ندارد. اگر اجزاء واحدخاک. نامگذاری شده به سری‌های خاک موجود شباهت دارندء باید در فهرست داده‌های خاک مربوط به اجزاء واحد نقشه که مورد تشریح قرار گرفته‌اند. ۱۵-۳- اراضی متفرقه ! براساس تعریف راهنمای شناسایی خاک. اراضی متفرقه اساسا دارای پوشش خاک نیستند و به این دلیل پوشش گیاهی در آنما فعالیت‌های انسانی ناشی شود. در بعضی از اراضی متفرقه در صورتی که عملیات اصلاحی اساسی صورت پذیرد. می‌توان آنها را در امر تولید مورد استفاده قرار داد. تعیین واحدهای نقشه برای هماهنگی این اراضی انجام می شود و در اغلب آزها نیز خاک, به عنوان ناخالصی وجود دارد. اگر مقدار خاک از حدود تعریف شده برای این واحدها تجاوز نمایدء در این صورت آنها را به عنوان «واحدهای مخلوط » یا واحد مخلوط اراضی و خاک در نظر می‌گیرند. - در نامگذاری اراضی متفرقه باید از اسامی مندرج در راهنمای شناسایی خاک استفاده شود. از به کار بردن هر گونه نام دیگری برای اراضی یاد شده خودداری می شود. - برای ترسیم محدوده واحدهای مربوط به اراضی متفرقه در نقشه» از همان اصول مربوط به واحدهای ترسیمی نقشه خاک پیروی می شود. - برای توصیف اراضی متفرقه در واحدهای نقشه می‌توان از اصطلاحات مربوط به خصوصیات نواحی محلی استفاده نمود. - توصیف اراضی متفرقه باید شامل موارد زیر باشد- 9 در صورت امکان, تعیین درصد تقریبی پوشش محدوده‌های غیرخاکی و خاکدار در واحد نقشه 9 خاکهای موجود در اراضی متفرقه. 8 _شکل زمین ( لندفرم ) ۰ ویژگی‌های سنگ شناسی سنگ بستر, 9 ماهیت رسوبات جدید.ء و * در صورت امکان, ویژگی‌های زهکشی و رواناب اراضی. اراضی متفرقه با مساحت محدود ممکن است تا زمان تهیه راهنمای نقشه نهایی حفظ شوند. اگر راهنمای نقشه دارای اراضی متفرقه استء باید مساحت این واحدها محاسبه و همراه با اسامی آنها در جداول تفسیری ارائه شوند. اگر مجموع مساحت کلی این واحدها خیلی محدود است و اهمیت کمی در محدوده مطالعاتی دارند به گونه‌ای که نمی‌توان آنها را به صورت واحدهای مستقل در -------- صفحهٔ بعد -------- نقشه نشان دادء می‌توان آنها را در واحدهای محاور ادغام نمود. در این حالت می‌توان آنها را به عنوان اجزاء واحد نقشه تشریح و در صورت امکان محل آنها را با علائم و نشانه‌های خاص نشان داد. اشکال زمین ( لندفرم‌ها ) و اراضی متفرقه هرکدام دارای علائم و نشانه‌های استانداردی هستند که در صورتی که نتوان آنها را به دلیل وسعت کم ( کوچکتر از حداقل مساحت محدوده‌های ترسیمی ) در نقشه نشان دادء می‌توان از آن علائم استفاده نمود ( راهنمای ملی شناسایی خاک علائم و نشانه های استاندارد را ارائه نموده است). فهرستی از اراضی متفرقه که اسامی و تعاریف آنها مورد تائید راهنمای شناسایی خاک می‌باشد. به شرح زیر است- (الف)- اراضی به شدت فرسوده " (هزار دره) اراضی لخت نسبتاً پرشیب تا سراشیب و معمولاً عاری از اجزاء سنگی هستند که توسط آبراهه‌های متعدد به شدت بریده شده‌اند. اراضی فرسوده در مناطق خشک و نیمه خشک که جریانات سطحی سبب بریدگی مواد زمین شناسی نرم می‌شود پدیده‌هایی رایج‌اند. دامنه تغییرات ناهمواری‌های محلی در این اراضی از ۱۰ تا ۲۰۰ متر متفاوت بوده» استعداد زیادی برای رواناب در آزما وجود دارد و فرسایش آبی نیز در این اراضی فعال می‌باشد. ( ب )- شن زارهای ساحلی " سواحل شنیءسنگدانه‌ای و یا قلوه سنگی می‌باشند که بطور مکرر در معرض امواج بوده‌اند. به هنگام توفان و جزر و مد بخشی از این اراضی از آب پوشیده می‌شود. ( پ )- اراضی باد رفته "( باد کنده) شامل اراضی می‌باشد که فرسایش بادی فوق العاده شدید تمام و یا بیشتر مواد خاکی آن را از بین برده است. این اراضی غالباً به صورت گود افتادگی‌های کم عمق هستند که کف آنزها صاف و یا نامنظم است. در بعضی از فازهاء کف حوضه گود افتاده از جنس لایه‌هایی است که نسبت به بخش‌های باد رفته در مقابل فرسایش مقاومت بیشتری از خود نشان می‌دهند و یا متشکل از سنگدانه و قلوه سنگ است. در برخی موارد نیز کف حوضه ممکن است از موادی که در معرض سفره آب به وجود آمده تشکیل شده باشد. اراضی که بیشتر سال از آب پوشیده شده‌اند در نقشه به بصورت توده آب نشان داده می‌شوند. بعضی از اراضی این فاز دارای کیه‌ها و یا تپه‌های کوچک هستند. در موارد معدودی این اراضی با وسعت کافی در نقشه قابل ترسیم بوده و محدوده‌های کوچکتر را می‌توان با علائم و نشانه‌های خاص نشان داد. (ت )- اراضی زمین سره (زمین لغزه )" اراضی با عرض کم و طول زیاد که در امتداد سراشیبی دامنه کوهها فاقد پوشش گیاهی هستند. پوشش گیاهی این اراضی در اثر وقوع بهمن یا فعالیتهای زمین لغزش‌ها از بین رفته است. اراضی یاد شده شامل سنگ بستر لخت, قطعات سنگی, و توده های بزرگ ۱۴10 * 7080]65 ٩ 810/۵۷ 0 ٩ ‏ده‌اباا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تهیه نفشسه و راهنمای نفشه خاک 1۳ (ث )- اراضی پوشیده از خاکستو" متشکل از خاکسترهای نرم و گدازه های آتشفشانی پرتابی است که قابلیت نگهداری رطوبتی کمی داشته و عبور و مرور از آنها ۲ ۰ (ج )- سیرک‌های یخچالی شامل نواحی سنگی و قلوه سنگی است که مشخصاً به دلیل فرسایش یخچالی به شکل کاسه‌ای در آمده‌اند. .۰ س ۳ ( چ )- نخاله گاهها آزها در نقشه خاک به صورت « کمپلکس نخاله گاه- گودال» مشخص می‌شوند. (ح )- اراضی تپه شنی متشکل از تپه‌های شنی و پستی و بلندی‌های بین آنهاست که تحت تاثیر باد دائماً در حال جابجایی و تغییر شکل‌اند. (خ )- اراضی یخچالی " دست کم بخشی از این اراضی پوشیده از توده‌های بخ است که در اثر تراکم و تبلور دوباره برف بوجود آمده است. این توده های یخ یا ساکن بوده و یا با نیروی ثقل به سوی پایین دامنه در حرکت اند. در سطح یا درون آنها ممکن است کمی مواد خاکی وجود ( د )- اراضی آبکند (آبراهه دار)" از اراضی تشکیل یافته که فرسایش آبی درآن شبکه ای از کانال های ۷ و لا شکل را به وجود آورده است و می‌توان آنها را در مقیاسی کوچکتر مشابه اراضی فرسوده ( بدلند) دانست. عمق آبراهه‌ها به اندازه‌ای است که برای بیشتر کاربری‌ها بازسازی اراضی ضروری می‌باشد. محدوده‌های با وسعت کم معمولاً در نقشه خاک با علائم و9 نشانه‌های نقطه‌ای نشان داده می‌شوند. قفاز مربوط به نوع مواد ۰ ۰ ۷ ( ذ)- اراضی گچی این اراضی تقریبا از گچ خالص نرم تشکیل شده و سطح آنها معمولا" بسیار ناپایدار بوده و به آسانی فرسایش می‌یاید. عبور و مرور از این اراد شکل است. اراضی متشکل از سنگ گچ سخت در نقشه خاک به صورت برونزد سنگی نشان داده می‌شوند. رایس اراصی راصی کچ رِ صورت برونزد سنگی نشان داده می‌شو "40۴ 0 40۵ عونت " : 1] * ۳۵ 6) 4 هزاس * " 3908۱۱ 4 -------- صفحهٔ بعد -------- 3 دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی (ر )-اراضی گدازه ای " اراضی پوشیده از گدازه‌های آتشفشانی هستند که در مناطق مرطوب به دوره هولوسن نسبت داده شده» ولی در مناطق خشک و یا بسیار سرد ممکن است قدمت بیشتری داشته باشند. بیشتر گدازه هاء سطحی تیز و دندانه‌ای شکل و مکعبی گوشه‌دار ترک خورده داشته که از ویژگی‌های گدازه‌های آتشفشانی است. بقیه مواد گدازه‌ای نیز سطحی صاف و براق دارند. در درز و شکاف این سنگها ممکن است مقداری خاک وجود داشته باشد. اما معمولاً این اراضی فاقد پوشش گیاهی ( به استثنای گلسنگ‌ها) هستند. (ز )- اراضی پسماند مواد نقتی ۲ اراضی که پوشیده از پسماند مواد نفتی و آب شور همراه آنهاست. این اراضی گود بوده و خاک حاشیه آزها آغشته به مواد نفتی و بایر است که اصلاح آزها با صرف هزینه‌های بالا امکان پذیر است. ( ژ )- گودال‌ها " اراضی حفاری شده باز هستند که به طور معمول خاک و مواد زیرین آنها حمل شده و در نتیجه سنگ‌ها و مواد دیگر در مصرض دید قرار گرفته‌اند. از انواع آنها می‌توان از گودالهای محل استخراج کانسارهاء معاان شن و ماسه و محل برداشت سنگهای ساختمانی نام برد. با وجود این گودالپهای محلی برداشت شن و ماسه به عنوان اطلاعات فاز به کار می‌رود و نه اجزاء واحد نقشه . ( س )- پلایاها " اراضی مسطح و گود و فاقد پوشش گیاهی به صورت حوضه‌های بسته در مناطق خشک می‌باشند. بسیاری از این اراضی در معرض فرسایش بادی قرار داشته و بسیاری دیگر هم شورء» سدیمی و یا شور و سدیمی هستند و سطح سفره آب در آنها گاهی نزدیک به سطح زمین می‌باشد. ( ش )- بستر رودخانه‌ها و مسیل‌ها " رسوبات ناپایدار شنی» سیلتی» رسی و یا سنگدانه‌ای هستند که به تناوب توسط رودخانه‌ها و مسیلها در معرض سیلگیری, شسته شدن و جابحایی مواد قرار دارند. ( ص )- برونزدهای سنگی " در این اراضی سنگ بستر لخت ( به استثنای گدازه‌ها و گودالهای پوشیده از سنگ) رخنمون دارند. واحدهای نقشه را می‌توان در صورت لزوم بر اساس نوع سنگ نامگذاری نمود. به عنوان نمونه, برونزد سنگ گچ» برونزد سنگ آهک و مانند این‌هاء بسیاری از برونزدهای سنگی وسعت محدودی دارند بطوری که نمی‌توان آزها را در نقشه نشان داد. در این حالت آنها را با علائم و نشانه‌های نقطه‌ای مشخص می‌کنند. بعضی از واحدها وسعت زیادی دارند و در بینایین آزها نواحی خاکدار مشاهده می‌شود. بیشتر برونزدهای سنگی سخت هستند. اما انواع نرم هم وجود دارند. منت دید 4 1-۷۵5۲( او همرما ۲ نی هد بای و 000۵۵ با۸۵ ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- (ض )- اراضی سنگلاخی " اراضی هستند متشکل از قلوه سنگ‌هاء سنگ‌ها و تخته سنگ‌هایی که بطور معمول در پای دامنه کوهها استقرار یافته‌اند» ولی در بعضی از نواحی» این اراضی شامل نهشته‌های مواد یاد شده است که حاصل فرآیندهای یخچالی و حاشیه یخجالی در مناطق کوهستانی می‌باشد. ابعاد اراضی سنگلاخی به گونه‌ای است که محور طولی آنها کمتر از ده برابر عرض آنها می‌باشد. محور (ع )- کفه های نمکی " رسوبات مسطح و فاقد زهکشی هستند که سطح آنها پوشیده از نمکهای متبلور بوده و لایه زیرین نمکها متشکل از نهشته‌های رسوبی مطبق و فوق العاده شور است. این اراضی در مناطق خشک حوضه‌های بسته‌ای را تشکیل می‌دهند که در بعضی از موارد سفره آب در آنها نزدیک سطح زمین است. (غ )- اراضی پوشیده از مواد متخلخل و باطله " این اراضی متشکل از کلینکر "های شبه باطله » شیلهای "سوخته و ماسه سنگ‌های دانه ریزی هستند که بقایای ذغال سنگ‌های سوخته را تشکیل می‌دهند ( این اراضی را نباید با گدازه‌ها و اسکوری‌های آتشفشانی اشتباه نمود) ( ف )- مواد نرم معدنی " تجمعی از مواد ریز بافتی است که پس از انجام عملیات شستشوی شن و ماسه. در هنگام استخراج کانسارها و یا آسیاب کردن سنگهای معدنی برجای می‌ماند. مراحل آسیاب کردن نیز اغلب با بعضی از فعل و انفعالات شیمیایی همراه بوده و محل انباشت مواد یاد شده معمولاً اراضی پستی است که از پیش به همین منظور آماده شده است. ( ق )- اراضی لغزنده " اراضی با سطح سله دار یا گلی بسیار صاف و لغزنده و تقریباً غیر قابل نفوذ که لایه زیرین آنها فشرده شده و توده‌ای است. مواد ک )- اراضی مسکونی " اراضی پوشیده از خیابان‌هاء آنبارهاء ساختمان‌ها و سایر تاسیسات مربوط به مناطق مسکونی می‌باشد. (گ )- توده‌های آب * شامل نهرهاء دریاچه هاء حوضجه‌های وسیع و مصب‌هاست. این محدوده‌ها در بیشتر سالها دست کم هنگامی که درجه حرارت مناسب رشد گیاهان می‌باشد. پوشیده از آب است. همچنین اراضی که تمام سال پوشیده از آب است.ء مانند گودالهای آبگیرء آب بندهاء مخازن سدها ء پلایاها در این گروه قرار می‌گیرند. گاهی اوقات از واژه های آب شیرین و آب شور در نامگذاری واحدهای نقشه استفاده می‌شود. 0 عاططان۸ ۰ ۵۵ ۹۵۱۱ * ٩ ‏هاهن۹‎ 0 رازن زاهک * واه هریج ‎٩ دوه مانز1٩ ‎٩ دا۵‌ منز( * را انا * ۳/۵۲ -------- صفحهٔ بعد -------- 1۹ دسنورالعمل انحجام مطالعات خاکتساسی ۱1-۳ واژه‌ای مورد استفاده در نامگذاری واحدهای نقشه خاک هر واحد نقشه دارای نامی منحصر به فرد بوده که در راهنمای نقشه آن را به دقت از دیگر واحدها متمایز می‌سازد. نامگذاری واحدهای نقشه براساس یک روال مشخص, زمینه را برای درک روابط و تفاوت‌های میان واحدهای نقشه فراهم می‌نماید. به کار بردن علائم و نام‌های قراردادی برای نامگذاری واحدهای نقشه» سبب استاندارد شدن اسامی واحدها می‌شود. مدیر پروژه مطالعات شناسایی خاک. مسئولیت تعریف و نامگذاری واحدهای نقشه براساس دستورالعمل حاضر و راهنمای شناسایی خاک را به عهده دارد. ۱-۱۹-۳- نامگذاری مجموعه های همسان ۱. نام مرجع " عضو اصلی یا نوع اراضی متفرقه در ابندای نام واحد نقشه خاک آورده می‌شود. در نامگذاری مجموعه‌های همسان هر سطحی از رده بندی تاکسونومیکی با اراصی متفرفه به عنوان نام مرجع به کار می‌رود. ۲ بافت خاک سطحی را بدون استفاده از علامت کاما ۰ » بعد از نام مرجع به کار بیرید به عنوان نمونه: ما۸ ‎۰٩ بافت خاک سطحی قرار دهید. به عنوان مثال: 01 (آ8۳0۵1 ۸/00 ‎٩ ۴ سایر اصطلاحانی که در نامگذاری واحد نفشسه مورد استفاده قرار می گیرند.ء باید با علامت کاما 0 » از نام مرجع جدا نسوند. مأنند: ٩1۵۲6۶ 407‏ ۲6۳۲۵۲۱۱ 6 10 3 و 1000 طااه 070 ‎٩۸0۵ ۵. به استتای بافت خاک سطحی و وازه‌های مربوط به قطعات سنگ,» سنگریزه و نخنه سنگ در خاک سطحی, اصطلاحات دیگر باید با علامت کاما ۰ » از یکدیگر منمایز شوند. به عنوان مثال : ٩1۵۳065, ۲۵01۱۵1۱1۲ 40‏ ۲60۳۲۵۲۱۱ 2 1۵ |[ و 10000 001 ۸0/۳۵ ‎٩ *. آخرین بخش نام واحد نقشه را اصطلاحات مربوط به فرسایش, افزایش» سیلگیری» سنگی و صخره‌ای بودن؛ یا کلاس‌های محتلف سنگک و سنگریره و انخنه سنگک موجود در خاک سطحی تشکیل می‌دهند. به عنوان نمونه: ٩ ۸/010 10077, 0 نز/510, ‎٩10065‏ ]00۳۲۵۲۱ 3 10 (۷ ,ا((00] را/0۳0 8۵ ‎٩ ۷ اصطلاحات مربوط به کلاس شیبء پس از سایر وازه‌های مربوط به نامگداری واحد نفشه [ به استتای فرسایش, افزایش., سیلگیری» سنگی و صخره‌ای بودن» یا کلاس‌های سنگ و سنگریزه خاک سطحی) قرار می‌گیرند به عنوان مثال: ٩10065, 0‏ |۲6۲6(۱ و 10 3 ,۹0۹1۳۵110 ]770۷۵ ,((00] ‎٩۸/0/10 ۸ به استتای وازه‌های مربوط به کلاس شیب و اصطلاحات مربوط به بعضی از گروههای باقنی؛ نمام اسامی دیگر به صورت مفرد به کار می‌روند. فصل دوم راهنمای شناسایی خاک اطلاعات بشنری در زمینه مجموعه‌های همسان را ارائه نموده است. نمونه‌هایی از نامگذداری مجموعه‌های همسان به شرح زیر است: : 60 ۱۳01۳۵:06 " نامگذاری واحدها برای تهیه راهنمای نقشه خاک به زبان انگلیسی تدوین شده, بدیهی است در برگردان فارسی باید از قواعد زبان فارسی استفاده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱76/۵ ٩71۱ 10۵۲, ( 1۵ ‏و‎ ۲۵۳۲۵۱۱۱۸ 5 ٩/0 5 ٩۸0۸ ‏را«0/‎ , 010 10 ۳۵۳۲۵۱۱۱ 5 ۲-۱۹-۳- نامگذاری کمپلکس‌ها (. نام‌های مرجع اجزاء واحد نفشه» اولین بخش نام کمپلکس‌ها را تشکیل می‌دهند. برای نامگداری کمپلکسها از تمام سطوح رده بندی تاکسونومیکی و اراضی متفرقه استفاده می‌شود. فصل دوم راهنمای شناسایی خاک کمیلکس‌ها را به تقصیل مورد بررسی قرار داده است. دو با سه نام اجزاء واحدهای نقشه که با نشانه خط فاصله «-» از یکدیگر منمایز می‌شوندء بخشس اول نام کمپلکس‌ها را تشکیل می‌دهند. در بعضی موارد مانند واحد نفشه‌ای که با یک « آرایه » نامگذاری شده اما معیار فار بسیار شاخصی داردء فقط یک نام مرجع در بخش اول به کار می‌رود. به عنوان نمونه: 5 0۲6۲۲۵۱۱۱ 3 ۱۵ (0 ,0۱۱۵/2۵ ۱۸/۵/۵ ۲ اگ.ر بافت خاک سطحی در اجزاء یک واحد نفشه منفاوت باشدء بخش دوم نام واحد را وازه « کمیپلکس) نشکیل می‌دهد.ء مانند: 0۲0۳۲۵۱۱۲۱۶ 3 1۵( , ]0۱0 610 ۱۸/۵۰ ۳ اگر بافت خاک سطحی اجزاء نامگداری شده بکسان باشسدء بخش دوم نام واحد می‌نواند وازه «کمیلکس) با بات خاک ٩7| 10000, 010 3 067۲60۱۱ 5‏ 0/0- ۳۵م۸٩ ۴ بخش سوم نام واحد کمپلکس ممکن است برای نامگذاری اتحصاری سای ر اجزاء واحد تفشه به کار رود. بنوان مثال : 0 ۳۵۳۵۲ ,۵۱۱10 6/0 - ۱۸/۸۵ ۱76/0۰ 1۵۱۵ 1۵0۱۷۹ ۰ 10 |۱۵ 20 ۲6۵۱۱ 5 ۱۸ - ۱1۵۱۵-100 0۸1۳۵ 0۱۱/2, 20 ۱۵ 40 0۲۳۲۲۵۲۱۱۶ ۵. نامگذاری کمیلکس‌ها با استفاده از نا م کوتاه شده فامیل خاک به شرح زیر است: 5 00۲۲۵۱۱ 20 1۵ 10 ,دع]۵0(0) و 165[ ‎٩۸/۵۰/۵ ۳-۱۹1-۳- نامگذاری مجموعه‌ها ا. نام مرجع اجزاء واحدهاء اولین بخش نام مجموعه‌ها را تشکیل می‌دهد. در نامگداری مجموعه‌هاء از هر سطحی از رده سدی تا کسونومیکی با اراضی متفرقه می‌نوان به عنوان نام مرجع استفاده نمود. قصل دوم راهنمای شناسایی خاک اطلاعات بیشنری در مورد مجموعه‌هاً ارائه نموده است. دو با سه نامی که با علامت ۷-۷ از یکدیگر منمایز می‌شوند.ء اولین بخحشس نام مجموعه را می‌سازند. در بعضی موارد مانند واحد نفشه ای که شامل یک خاک با باقت سطحی کاملا منمایز است. قفط یک نام در بخش اول نام مجموعه مورد استفاده قرار می‌گیرد. به عنوان مثال : ۱۸۵-0۱0 7 ۱۸/۱۵ 03۹۵0۵1100, 1۵ 15 00۳۲۵۱۱ 5 -------- صفحهٔ بعد -------- 1۸ دسنورالعمل انحجام مطالعات خاکتساسی ۲ بخش دوم نام مجموعه‌ها را وازه « مجموعه > نشکیل می‌دهد. مانند: 1 م۰۳۱۸ 71 م۱۱۱۱ 6۱۵۰ ۱۸/۵۰ 71 ,100111105 610 ۱۸/۲/۵۰ 5 0۳۳۲۵۱۱۱ 30 10 10 , 03300101100۱ ۱,610 :5107 ,0330070110 ۱116010 - ۱۵/۵ 2-۱1-۳- نامگذاری گروه‌های تفکیک نشده اجزاء واحدها را در تمام سطوح رده بندی تأکسونومیکی و اراضی متفرقه می‌توان بعنوان نام مرجع مورد استفاده قرار داد. نام دو خاک توسط حرف ربط لو »از یکدیگر منمایز می‌شود و نام سه خاک نیز به ترنیب با علامت کاما ۰۸ » و حرف ربط «و» بین خاک اول » دوم و سوم تفکیک می‌گردد. فصل دوم راهنمای شناسایی خاک اطلاعات بیشننری در زمیه نامگلذاری گروه‌های نفکیک تشده را ارائه نموده است. ۲ دومین بخش نام واحد گروههای تفکیک نشده را عموماً واژه « خاک» تشکیل می‌دهد با وجود این به کاربردن دومین بخش نام در گروههای نفکیک نشده اخنیاری است مانند: ۵۶ 6/0 ۱۸/۵/۵۰ ٩71۱ 10005, (۱0 10 ۲۳۳۲۵۲۱۱ 5‏ 010 ۵۱۵ ۱۸/۵ 5 ۲۵۳۲۵۱۱۱ 3 1۵( ,۹۵/۱6 / ۱۱۵۵۲۵۱۵ ,5أ[۵ ۱11۵۱۵ 0۱۵ 2010 ‎٩۸0۵, برای نامگداری اراضی متفرفه از علائم و اسامی قراردادی استفاده می‌شود. اراضی متفرفه عموماً با حروف بزرگ در واحدهای نفشه نوشته می‌شوند.ء اما اگر تعداد آنها در واحد نقشه بیش از یک نوع و با نام اراضی منفرقه مرکب (د و کلمه ای و بیشتر) باشد.ء حرف اول نام ه رکدام ( یا حرف اول نام مرکب ) به صورت بزرگ نوشته خواهد شد. به عنوان مثال : 2 ۵ 0 ٩۱۱۵ ۸/0۵ -80021002 0۱۱۵] 15 10 40( ۲۵۲۲۵۲۱۲ 5‏ 0۵| ۱۳۶/۸۵ ۱۷-۳- فازهای خاک در مطالعات خاکشناسی؛ فازهاً معرف نوعی گروه بندی می‌باشند که با مقاصد خاص صورت گرفته و در هر سطحی از رده بندی می‌شود. در تشخیص فازهاء تفاوت خاک‌ها و یا عوارض محیطی (محدوده پلی پدون ) که بر کاربری و مدیریت و یا خصوصیات -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک 1۹ رفتاری خاک‌ها تأثیر محسوس دارندء مورد نظر قرار می‌گیرد. فازها به طور معمول بخشی از ویژگی‌های قابل مشاهده در واحدهای رده بندی را شامل می‌شوند. اما موارد دیگری مانند خطر یخبندان» خصوصیات خاک زیرین و یا وضعیت فیزیوگرافی که بر بهره‌وری مورد مطالعه متغیر باشدء می‌توان فازها را منطبق با این تغییرات تعیین نمود. آنچه برای یک خاک معین وجه تمایزی برای فازها محسوب می‌شود. لزوماً برای خاکهای دیگر کافی نیست و اساسا هر ویژگی, تنها به دلیل تاثیر متقابل با ویژگی‌های دیگر مفهوم پیدا می‌کند. ضروری است که به هنگام شناسایی خاکهاء سودمندی تفکیک هر فاز » بارها مورد آزمون و بررسی قرار گیرد. فازهای هر واحد طبقه‌بندی باید از نظر رفتاری و مدیریت به اندازه کافی با هم تفاوت در مطالعات خاکشناسی نیز اگر تفکیک فازها برای هدف مورد نظر بی فایده باشد. ادغام فازهای یک واحد معین و تشریح محجموعه حاصل امکان پذیر است. تفسیرهای مربوط به مطالعات خاکشناسی نیز حاکی از وجود مشابهت و تفاوت‌ها در بین واحدهای تائید اغلب فازها در مطالعات خاکشناسی, به رفتار خاک در شرایط کاربری موکول می‌شود و در این ارتباط هر خاک باید دست‌ کم در یک مورد با فازهای دیگر در آن واحد.ء تفاوت داشته باشد. در هرحال تفاوت در ویژگی‌ها باید بر خطاهای معمول در مشاهدات برتری داشته باشد ( راهنمای شناسایی خاک, ۱۹۹۳) در هر سامانه رده بندی خاک. خصوصیاتی وجود دارند که در هیچ یک از سطوح رده بندی آن سامانه» مدنظر قرار نمی‌گیرند. همچنین در هر منطقه‌ای »خصوصیاتی وجود دارد که به خاک مربوط نمی‌شود و به سطح اراضی ارتباط دارد ( مانند شیب» پستی و بلندی و غیره) که از دیدگاه کاربری مهم می‌باشد. بنابر این خصوصیات مورد نظر را می‌توان در مطالعات شناسایی خاک تفکیک و تشریح نمود. طبق اظهار نظر اوری: « فازهاء گروه بندی‌هایی کاربردی می‌باشند که در ارتباط با طبقه‌بندی خاک اصلی, مورد استفاده قرار می‌گیرند تا سودمندی مطالعات خاک را افزایش دهند. فازها ممکن است براساس یک ویژگی خاک یا زمین و یا ترکیبی از ویژگی‌هایی که در ارتباط با کاربری سرزمین یا رفتار خاک‌ها مهم می‌باشند. تفکیک شوند. درجات مختلف مربوط به یک ویژگی می‌تواند به عنوان پایه‌ای در درجه بندی فازهاء مدنظر قرار گیرد. انتخاب ویژگی‌ها و حدود تعیین شده» بر اساس اهداف علمی و میزان پایداری معیارهای کاربردی صورت می‌گیرد.» سازمان کشاورزی ایالات متحده آمریکا با اندکی اختلاف فاز را به صورت زیر تعریف می‌نماید- « اگر یکی از ویژگی‌های یک آرایه دارای دامنه تغییرات وسیعی برای تفسیرهای مربوطه باشد و یا در صورتی که برخی از ویژگی‌های غیرخاکی سرزمین» از نظر کاربری و مدیریت اراضی مهم باشندء در آن صورت به عنوان مبنایی در تعریف فازهاء مدنظر قرار می‌گیرند. فازها می‌توانند براساس ویژگی‌هایی همچون خطر یخبندان, ماهیت لایه‌های زیرین خاک یا موقعیت فیزیوگرافی که در تعریف و تشخیص سطوح مختلف رده بندی مورد استفاده قرار نگرفته‌اندء پایه ریزی شوند. چون در هرحال این ویژگی‌ها برروی کاربری و مدیریت اراضی تاثیرگذار خواهند بود. در صورتی که این ویژگی‌ها در سراسر منطقه مورد بررسی تغییر نمایندء فازها را می‌توان مطابق با تفاوت‌های موجود تعریف نمود.» -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۰ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشسناسی همانگونه که در تعریف سری خاک اشاره شد.ء « افق سطحی خاک و ویژگی‌هایی نظیر شیب» سنگ و سنگریزه »درجه فرسایش؛ موقعیت فیزیوگرافی و مانند اینها ممکن است در یک سری خاک متفاوت باشد.ء مگر اینکه چنین عواملی با تفاوت‌های مهم موجود در آرایش افق‌ها مرتبط باشد» چنین ویژگی‌هایی که از طرف طراحان رده بندی خاک در هیچیک از سطوح طبقه‌بندی به وضوح مدنظر قرار نگرفته‌اند»ء در صورتی که برای تفسیرها مهم باشند.ء تحت عنوان « فاز» در واحدهای نقشه نشان داده می‌شوند. فازهای خاک را به چهار دسته زیر تقسیم می‌نمایند- ۱ تمام خصوصیات مربوط به لایه‌های سطحی خاک که در رده بندی مدنظر قرار نگرفته‌اند» مانند بافت خاک سطحی, قطعات درشت سنگی, فرسایش و مانند این‌ها. ۲ آندسته از خصوصیات داخلی خاک که در تعریف سری‌های خاک مدنظر قرار نگرفته‌اند. مانند خصوصیات لایه‌های عمیق تر از ۱/۵ تا ۲ متری از سطح خاک ۳ هر خصوصیت داخلی خاک که درسطوح بالاتر رده بندی ( فامیل» زیرگروه و...) مورد استفاده قرار نگرفته است. ۴ خصوصیات غیرخاکی اراضی مانند شیبء موقعیت فیزیوگرافی » فرسایش و مانند اینها. برای تعریف هر فاز باید سه معیار زیر مد نظر قرار گیرد- - از لحاظ کاربری و مدیریت مهم باشد. - به صورت پایدار قابل مشاهده و شناسایی باشد. - در تعریف هیچ یک از سطوح بالاتر رده بندی ( فامیل» زیرگروه و..) در سطح دقت مطالعات مد نظر قرار نگرفته باشد. شایان ذکر است که استفاده از اسامی فازها در واحدهای نقشه برای هر سطح از رده بندی خاک امکان پذیر است. اما معمولاً کاربرد آن در سطح سری خاک, بیشتر از بقیه سطوح رده بندی می‌باشد. در صورت لزوم می‌توان بیش از یک فاز را برای هر واحد نقشه مورد استفاده قرار دادء اما اغلب کاربرد بیش از سه خصوصیت مرسوم نمی‌باشد. ۱۸-۳ فازهای مورد استفاده در نامگذاری واحدهای نقشه خاک معمولاً برای نامگذاری واحدهای نقشه خاک, نام دو پا چند فاز خاک نیز به کار می‌رود. اصطلاحات مربوط به فازها ایده‌های مهمی را در مورد واحدهای نقشه خاک و تمایز آزها از سایر واحدها در اختیار کاربران قرار می‌دهند. فازها نه یک کلاس از سامانه رده بندی خاک هستند و نه در یک گروه تفسیری قرار می‌گیرند. فصل دوم « راهنمای شناسایی خاک» بحث جامعی را در زمینه فازهای خاک ارائه نموده است. هدف این بخش ازدستورالعمل, آرائه رهنمودهای لازم در زمینه انتخاب انواع فازهای مورد استفاده در نامگذاری واحدهای نقشه خاک. تبیین دلایل تفکیک فازهای یک خصوصیت معین, ترتیب قرار گرفتن فازهای مختلف در نامگذاری واحدهای نقشه و چگونگی کاربرد فازها در سطوح مختلف رده بندی خاک از سری تا سطوح بالاتر می‌باشد. فازهای مورد استفاده در نامگذاری واحدهای نقشه خاک عبارتند از: بافت لایه سطحی خاک, شیب. فرسایش, افزایش» عمق, خاک زیرین» شوری» سدیمی» فیزیوگرافی اقلیم و سایر فازهاء چگونگی درجه بندی فازها و واژه‌های استاندارد کلاس‌های مختلف در بخش دوم دستورالعمل حاضر ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱۸-۳- فازهای بافت لایه سطحی خاک ! یکی از مهم ترین خصوصیات خاک در کاربری و مدیریت اراضی,» بافت لایه سطحی خاک می‌باشد. چون خصوصیاتی نظیر فعالیت ریشه گیاهان» نفوذپذیری خاک میزان نگهداری آب در خاک. عملیات شخم, فرسایش پذیری» حاصلخیزی و موارد دیگر همگی به این خصوصیت بستگی دارندء بنابراین همواره این فاز در نام واحد نقشه خاک ذکر می‌گردد. ۱ فاز بافت لایه سطحی خاکهای معدنی » رکن اساسی نامگذاری واحدهای نقشه خاک است. بافت خاک سطحی که در نامگذاری واحد نقشه به کار می‌رود معرف بافت سطحی غالب اجزاء واحد نقشه است که در کاربری اراضی اهمیت اساسی دارد. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک کلاس‌های بافت خاک سطحی اصلی را به کار ببرید. از گروههای بافتی لوم شنی و شن لومی زمانی استفاده نمائید که : * تفکیک این گروهها به آسانی امکان پذیر و قابل شناسایی باشد. و * در کاربری‌های مورد نظر سودمند باشند ۲ در نامگذاری واحدهای نقشه خاک از گروههای بافتی حد واسط مانند ریز بافت» متوسط بافت و درشت بافت استفاده نکنید. اگر در نقشه خاک. واحدهای نقشه در سطحی بالاتر از سطح سری رده بندی شده‌اند فاز بافت لایه سطحی خاک را بکار ۳ اسامی جایگزین بافت خاک را فقط برای فازهای سطحی مواد آلی مانند ماک» پیت و پیت ماکی در نامگذاری لایه سطحی ۴ قطعات سنگی موجود در خاک سطحی و یا داخل لایه سطحی معمولاً با تاثیری که بر کاربری و مدیریت خاکها دارند» بعنوان فاز مورد توجه قرار می‌گیرند. در نامگذاری واحدهای نقشه از اصطلاحات سنگریزه‌ای, قلوه سنگی, تخته سنگی و مانند این‌ما استفاده می شود. شایان ذکر است که برای کاربری‌های زراعی ( کشت آبی و دیم ) فاز اجزای قطعات سنگی مورد استفاده قرار می‌گیردء اما در کاربری‌های جنگل, مرتع و مانند این‌هاء فازهای مورد اشاره کاربرد چندانی ندارند یا اهمیت آنها در کاربری‌های اخیر متفاوت است. در مورد تخته سنگ‌های با ابعاد بزرگتر از ۶۰ سانتی متر از آنها به عنوان رخنمون سنگی نام برده می‌شود. ۵. فصل دوم « راهنمای شناسایی خاک. ۱۹۹۳»» بخش‌های ۶۱۸-۲۷ و ۶۷- ۶۱۸ « راهنمای ملی شناسایی خاک ۲۰۰۱» و فصل سوم دستورالعمل حاضر اطلاعات جامعی در مورد فازهای بافت لایه سطحی و قطعات سنگی ارائه نموده است. (الف)- فاز بافت لایه سطحی خاک در صورتی که قطعات سنگ و سنگریزه آن بیش از ۱۵درصد حجمی است. به صفات سنگی و سنگریزه‌ای تغییر می یابد. مثال: ۱۸۱۵۲۵ 2۳2۷61۱۲ 0 در صورتی که مقدار ححمی قطعات سنگی و سنگریزه ای ۲۵ درصد یا بیشتر است. از واژه « خیلی» و اگر ۶۰ درصد و بیشتر می باشد.ء از واژه « فوق العاده » استفاده نمایید متال: 7 (آ]87۵۲ ۱1۷۵۲۷ دع‌فقدام 1۵۳۵ 126۳ عمهاسگ ا -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۲ دسنورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی 01 ۲آ[۲۵۷۸ آ۵ ۱7/۲۵۲۱ (ب )- فازهای سنگی, تخته سنگی‌یا قطعات سنگی کوچکتر را که بیش از ۸۱ درصد سطح خاک را اشغال نموده‌اند و معرف اطلاعات مهمی در واحد نقشه می‌اشند.ء باید در فازهای جداگانه طبقه بندی نمود . این فازها را با فازهای قطعات سنگی به عنوان توصیف کننده بافت به کار ببرید. مثلاً ٩10065, 00101207‏ 10-2000 ,((۵00] ۱۸/۸/۵ بخش ۶۱- ۶۱۸ « راهنمای ملی شناسایی خاک,۲۰۰۱ » اطلاعات بیشتری در این زمینه ارائه نموده است. (ج )- در نامگذاری واحدهای نقشه. فاز صخره ای را درصورتی که تاثیری در کاربری واحد خاک دارد.ء هنگامی بکار ببرید که برونزدهای سنگی و صخره ای تا ۱۰درصد سطح اراضی را پوشانده باشد. مثال: ۰ 10-2570 ,00۱۱0162 0/0۳۵ 1001 - ۱۸/۵/۸ در صورتی که فازهای سنگی و صخره ای را به کار می‌برید. می‌توانید از واژه های « سنگی و صخره‌ای» و « خیلی سنگی و صخره ای» استفاده نمایید. به طور معمول در واحدهای دارای ۲ درصد برونزد سنگی و صخره‌ای واژه «صخره‌ای»و در واحدهای دارای ۲ تا ۱۰ درصد برونزد سنگی و صخره‌ای» واژه «خیلی صخره‌ای» را بکار ببرید. ۲-۱۸-۳- فازهای شیب" برای تفکیک سری‌های خاک به واحدهای کاربردی نقشه و یا واحدهای رده بندی بالاتر از سطح سری ( فامیل, زیر گروه» گروه بزرگ و....) با توجه به اهداف مطالعات و نیازهای کاربری و مدیریت. از فازهای شیب استفاده می‌شود. درجه آمیختگی, شکل, طول و وضعیت شیبء مبنای متمایز ساختن فازها بوده ولی معمولاً تفکیک بر اساس درجه شیب» بیشتر مورد توجه بوده است. تعیین فازهای شیب باید با واحدهای زمین نما و شکل زمین منطبق باشد و به گونه‌ای تصمیم گیری شود که از پیچیدگی‌های بی مورد در نقشه خاک جلوگیری به عمل آید. در عین حال فازهای شیب باید به آسانی قابل تفکیک بوده و تفاوت اراضی را از نظر تناسب و مدیریت اراضی به اندازه کافی نمایان سازد. انتخاب محدوده‌های شیب به اهداف مطالعات و تغییرات شیب در واحدهای نقشه بستگی دارد. به عنوان مثال اگر هدف کشت آبی باشد شیب‌های با دامنه کم ( مانند صفر تا ۲ و ۲ تا ۵ درصد ) و اگر هدف طرح‌های جنگلداری و مرتعداری باشد.ء شیب‌های با دامنه وسیع تر ( مانند صفر تا ۲۰ و ۲۰ تا ۴۰ درصد) انتخاب می‌شود. بطور کلی در مطالعات شناسایی خاک نباید برای تفکیک فازهای شیب., یک الگوی ثابت مورد استفاده قرار گیرد. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک در ارتباط با فاز شیب نکات زیر را مراعات نمایید: ۱ در واحدهای نقشه با شیب ساده» مقدار درصد شیب باید بلافاصله پس از نام خاک درج گردد. در واحدهایی که شیب مختلط دارند نامگذاری واحد نقشه گاهی اوقات با همان شیوه شیب‌های ساده صورت می‌گیرد. در نامگذاری « مجموعه های دع‌ده‌حام ۹100۵ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک ۷۳۳ همسان»» « کمپلکس ها»و « گروههای تفکیک نشده» در صورتی که از نام سری‌های خاک به عنوان نام مرجع استفاده شده فازهای شیب را به صورت درصد شیب به کار ببرید. مثال : ۰ 4-37 ,1۵000 ۹1/۱ ۹۸/۵/۵ 5-5 , 0۱0127 6/0 - ۱۸۵۸ 0-045 و ۹۵11۱6 ,۹۵15 0۵(۱۱۱۱۵) 0۵ 010 ,۱۸/0/0 ۳۲ برای تعیین فازهای واحد نقشه که شیب مختلط دارندء یا در نام مرجع» سطوح رده بندی بالاتر از سطح سری خاک به کار رفته, در « مجموعه ها» و در بعضی از گروههای تفکیک نشدهء اصطلاحات صفات شیب ( مانند تقریباً مسطح, سراشیب و بسیار سراشیب) را بکار ببرید. مثال : ,]۱/۲۵/۵۵ ۰ ,083001017071 11610 ۱۸/۵/۵۰ ۰ ,5 آ[۹۵ 1610 ۵۵ ۹۸/۸۵۸ ۳ فاز شیب بعد از نام مرجع آرایه اصلی یا سایر فازهایی که براساس خصوصیات داخلی خاک استوارند به کار می‌رود و با علامت کاما «ء » از آزها جدا می‌شود. در صورتی که مقدار شیب مشخص باشد.ء آن را به صورت درصد و واژه شیب را به صورت جمع به کار ببرید. اما در مواردی که از صفات شیب استفاده می‌کنیدء واژه شیب را حذف نمایید. مثال : 2-7065 ,10000 ۹۵۵۱ ۱۸/۵/۵ 8 ,4330070110(1 610 - ۹۸/۵۵۸ ۳-۱۸-۳۳ فازهای فرسایش پدیده فرسایش» توان خاکها را در کاربری‌های مختلف و نیازهای مدیریتی و اجرایی آنها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در صورتی که خاکی که به دلیل دخالت‌های انسانی و یا فرآیندهای طبیعی, تحت تاثیر فرسایش قرار گرفته باشد. اما میزان فرسایش در حدی نباشد که رده بندی خاک را تغییر دهد آنگاه می‌توان از صفت فرسایش به عنوان معیاری در تعیین فازها استفاده نمود. خصوصیات مربوط به فرسایش دارای تعاریف مشخصی هستند.ء بطوری که در شناسایی خاک. مرزها و محدوده‌هایی از یک خاک معین که نیازهای مدیریتی و تناسب متفاوتی دارندء از یکدیگر تفکیک می‌شوند. واژه‌های مورد استفاده در فرسایش آبی و بادی ۱ فازهای فرسایش خاک را در صورتی که درتناسب اراضی برای کاربری‌های عمده تفاوت مشخصی ایجاد می‌کنند.ء نیازهای حفاظتی متفاوتی دارندء و زمینه را برای فرسایش تسریعی فراهم می‌آورند. مبنای تمایز واحدهای خاک قراردهید. پتانسیل فرسایش پذیری خاک معیاری برای فازهای فرسایش نیست. فازهای فرسایش را بر مبنای مقایسه بین تناسب برای کاربری و نیازهای مدیریتی خاکهای فرسایش یافته و خاکهای فرسایش نیافته تعیین کنید. فازهای فرسایش را بر اساس خصوصیات باقیمانده در خاک تعیین نمایید. هدر رفت خاک را ارزیابی نموده و تشریح نمایید. کلاس‌های فرسایش در فصل سوم «راهنمای شناسایی خاک» ارائه شده و فصل دوم راهنمای یاد شده نیز نامگذاری خاک‌های فرسایش یافته را ارائه نموده است. کلاس‌های ارائه شده در فصل سوم مفیدند. اما تفکیک فازهای فرسایش را براساس تفاوت‌های بین خصوصیات خاک و کاربری و مدیریت خاکها بعنوان نتیجه فرسایش طراحی نمائید و نه براساس تعاریف کلاس‌های فرسایش . -------- صفحهٔ بعد -------- ۷ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۲ حتی اگر افق‌های ژنتبکی خاک در سراسر واحد نقشه خاک از بین رفته و سری خاک. دیگر دارای آن خصوصیاتی نیست که قبل از فرسایش دارا بوده» فرسایش را تعیین نمایید. اگر خاک اصلی مورد نظر جزء در موارد کاملاً حفاظت شده به صورت لکه‌هایی از سری اصلی قابل تشخیص نیست. نام رده بندی مرجع را تغییر دهید. خصوصیاتی که پس از فرسایش خاک باقیمانده‌اند آزها را ملاک رده بندی آرایه اصلی خاک قرار دهید . واحد نقشه خاک را بعنوان فاز فرسایش یافتهء با رده بندی رایج و یا کمپلکسی از واحد رده بندی فرسایش یافته و فرسایش نیافته متمایز نمایید. مثال 40 ملا ]۵۱ 010 ۱00711001۱5-۸ 2 م0۱ 0۳۱۵۵2۰ ,۱۸/۵/۵۰ ۳۲ در بسیاری از واحدهای نقشه خاک. لایه سطحی در محدوده پلی گون به صورت یکنواخت فرسایش نیافته است. در نتیجحه بافت. رنگ و ضخامت خاک در لایه سطحی در فواصل کوتاه خیلی تغییر می‌نماید. برای نامگذاری واحدهای نقشه از بافشت غالب استفاده نمایید. در تشریح واحد نقشه تغییرات بافت خاک را تشریح کنید. اصطلاحات مربوط به فاز فرسایش » آخرین 0 ,و ۱۵0 ۱۸/۵ « راهنمای شناسایی خاک» برای فازهای فرسایش آبی از واژه های « کمی فرسایش یافته »۰ « فرسایش متوسط» « به شدت فرسایش یافته » و برای فرسایش بادی از واژه‌های « فرسایش یافته» و« به شدت فرسایش یافته» استفاده نموده است. کلاس‌های فرسایش آبی و بادی به تفصیل در بخش دوم دستورالعمل حاضر مورد بررسی قرار گرفته است. ۶-۱۸-۳- فازهای افزایشی ! ( نهشته ای) در بعضی از مناطق, موادی که با فرآیندهای فرسایش آبی و بادی از خاکها انتقال یافته, در سطح خاکهای دیگری نهشته شده‌انده به گونه‌ای که کاربری و مدیریت خاکهای افزایشی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. در صورتی که مواد افزایشی جدید ضخامت قابل توجهی داشته باشند. این خاکها را به عنوان خاک مدفون ۲ در نظر بگیرید و اصطلاح فاز افزایشی را در مورد آن بکار نبرید. برای بررسی ویژگی‌های خاک مدفون « به سامانه رده بندی جامع خاک» رجوع کنید. در صورتی که مواد افزایشی ضخامت کمی دارند و در محدوده تعریف خاکهای مدفون قرار نمی‌گیرند. تغییری در ویژگی‌های افق سطحی خاک ( اپی پدون ) ایجاد نمی‌کنند و علیرغم افزایش بادی در بعضی قسمت‌ها هنوز هم افق سطحی خاک قابل دسترس می‌باشدء آن را به صورت فاز افزایشی در نظر بگیرید. مواد افزایشی توسط آب یا باد ( هرچند با ضخامت کم ) می‌توانند بر کاربری و 9 نهشته‌های بادی - سطح خاک در بعضی نواحی, سراسر پوشیده از زهشته‌های بادی جوان است که با ضخامتی که دارند مدیریت و رفتار خاکها را تحت تاثیر قرار می‌دهند. نهشته‌های بادی کیه‌ای- نهشته‌های بادی جدیدی که به صورت اشکال کیبه‌ای گاهی سبب مختل شدن مدیریت خاک در ان محدوده می‌شوندء در حالی که در فواصل این کیه‌ها خاک اصلی قابل مشاهده است. ده‌حدام هدوز زده‌مع ۱ ۰ ۰ ۹ ازمه ۳۳۱۵۵ * -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک ۷۰ ۹ زهشته‌های آبی- این نهشته‌ها با خاک اصلی زیرین تفاوت داشته و به لحاظ ضخامتی که دارند بر مدیریت خاکها تاثیر می‌گذارند. این فاز برای خاکهای رسوبی جوان ( انتی سولها ) مورد استفاده قرار نمی‌گیرند. اصطلاحات مربوط به فازهای فرسایشی را در آخرین بخش نام واحدهای نقشه خاک قرار دهید . مثال : ٩10065, 0۷۵۲ ۰‏ 2-8۹0 ,10000 ۹۵۱۵ ۱۸/۵/۵۸ ۰ 0۷۵۳۲ ,1۵070 ۱/7610 ۵-۱۸-۳- فازهای عمق " ۱ فازهای عمق را از سطح خاک به سمت پایین تا لایه محدود کننده اندازه‌گیری نمائید. فازهای عمق را برای تفکیک واحدهای نقشه براساس عمق اجزای شاخص و متناسب با اهداف مطالعات شناسایی خاک در نظر بگیرید. اصطلاحات مربوط به عمق مانند « عمیق» یا « کم عمق» به محدود شدن عمق خاک به سنگ بستر اتلاق می‌شود. مگر اینکه لایه محدود کننده دیگری وجود داشته باشد که باید جنس آن معین شود. فصل سوم راهنمای شناسایی خاک در زمینه عمق لایه محدود کننده ریشه اطلاعات بیشتری ارائه نموده است. ۲ فازهای عمق براساس تعیین عمق انواع محدودیت‌ها استوار است که واژه‌های رایج و مفاهیم آزها به شرح زیر است: * خیلی کم عمق » کمتر از ۲۵ سانتی متر 9 کم عمق, ۲۵ تا ۵۰ سانتی متر ۹ نسبتاً عمیق ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی متر ۳ وجود یک لایه سنگین» خواه سخت و یا نرم برای رشد ریشه» یک مانع فیزیکی محسوب می‌شود. اما تفاوت شدید توزیع اندازه درات خاک مانند قرار گرفتن بافت شن لومی برروی سنگ‌ها و سنگریزه‌ها به تنهایی و همیشه محدودیت فیزیکی محسوب نمی‌شود. گاهی اوقات قرار گرفتن بافت شن لومی یا لوم شنی برروی طبقات رس غیر قابل نفود و بعضی از افق‌های ژنتیکی مانند فراجی پن هم محدودیت ایجاد می‌کنند. نمونه‌هایی از فازهای عمق که مربوط به وجود مواد متضاد در زیر خاک می‌باشد به شرح زیر است: خاک عمیق روی بازالت ۹ خاک نسبتاً عمیق روی لایه‌های سنگریزه خاک نسبتاً عمیق روی طبقات ماسه 9 خاک کم عمق روی رس 9 خاک عمیق روی شیست ده‌حودام حلاص ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۹ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۱ فقط نام سنگ‌هایی را به عنوان محدود کننده عمق خاک ذکر نمائید که ارزش ویژه‌ای در تفسیرها داشته باشند ( مثلاً خاک کم عمق روی مارن‌های گچی و شور) ۲ واژه خاکهای « کم عمق» اغلب خاک‌های « خیلی کم عمق» را هم شامل می‌شود. از گسترده‌تر کردن فازهای عمق احتراز ۶ در نامگذاری واحدهای نقشه خاک. اسامی فازهای عمق را پس از اصطلاحات مربوط به فازهای بافت لایه سطحی به کار ببرید و آن را با علامت کاما «. » از فازهای بافت لایه سطحی جدا کنید. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک. فازهای عمق نسبت به فازهای شیبء فرسایش, افزایش» قطعات سنگی و تخته سنگی مقدم است و قبل از آنها قرار می‌گیرد. ٩10065, ۱۵207۵۱01۲ ۰‏ 0-83۹۵ و ۹1۵/10۳ و1000 ‎٩ ۸0/۵ ٩711 1-۱۸-۳-فازهای خاک زیرین " هنگامی که مواد خاک زبرین با مواد تشکیل دهنده خاک روبی تفاوت آشکاری دارد. و این تفاوت از نظر کاربری و مدیریت خاک مهم تلقی می‌شود و تفسیرها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. نام مواد زیرین را به صورت فاز به نام واحد نقشه خاک اضافه نمایید. در «» از آزها جدا می‌شود. این فازهاء نسبت به فازهای شیبء فرسایش, افزایش و فازهای سنگی و تخته سنگی خاک سطحی تقدم دارند و پیش از آنها به کار می‌روند. مثال: 5 0-207 , ۹۱0۹1۳۵/۲۱ (ا]870۳ ,10000 ‎٩11۱‏ ۹۸/۵/۵ ۷-۱۸-۳- فازهای وضعیت آب در خاک علامت کاما «. » از آن جدا می‌شوند. این فازهاء نسبت به فازهای شیبء فرسایش, افزایش یا سنگ و تخته سنگ در خاک سطحی تقدم دارند و قبل از آنها قرار می‌گیرند. مثال : ٩11۱ 1۵0000, 1118 ۷۵۱۵ 6‏ ۱۸/۵/۵ ۱76/0 ٩71۱10000, 001200, 0-170 45 ٩10063, ۱۱۵20۵۱۲ ۰‏ 2-360 ,27011160 ]۲007 5۵۱۱10۷/۵۱ و((00] (2أ ۱6۵۱۱۱۵ کع‌قوام حس هانگ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸-۱۸-۳- فازهای شوری! فازهای شوری مشخص کننده درجه شوری خاک برای کاربری و مدیریت اراضی می‌باشند. در بعضی موارد گیاهان موجود دلیلی برای فازهای شوری خاک محسوب می‌شوند. قابلیت هدایت الکتریکی عصاره اشباع, راهنمای تفکیک فازهای شوری است. در مطالعات شناسایی خاک می‌توان با توجه به پوشش گیاهی» شکل اراضی و سایر عوارض و انطباق آن با مشاهدات میدانی و تجزیه‌های آزمایشگاهی نمونه‌های خاک. محدوده خاکهای شور را ترسیم و درجات شوری خاکها را مشخص نمود. روش استاندارد اندازه گیری شوری خاک. تعیین هدایت الکتریکی عصاره اشباع می‌باشد که به مقدار املاح محلول تر از گچ درخاک بستگی دارد و با واحد دسی زیمنس بر متر 45/10 بیان می‌شود. فازهای شوری خاک با درجات شوری بسیار کم» کم» متوسط و زیاد بیان می‌شود. اگر خاک فاقد شوری باشد دکر واژه غیر شور ضرورتی ندارد. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک فازهای شوری پس از فاز بافت لایه سطحی خاک قرار گرفته و با علامست کاما «۰ » از آَ جدا می‌شود. فازهای شوری بر فازهای شیب فرسایش» افزایش؛ یا قطعات سنگی و تخته سنگی خاک سطحی تقدم دارد و قبل از آنها به کار می‌رود. مثال : ر(10٩‏ ۷۵۲ ‎٩10065,‏ 1-3۹6 و 5۵11716 و((100 ‎٩11۱‏ ۱۸/۵۵ ۹-۱۸-۳- فاز سدیمی ۲ درخاکهای بسیار شورء سدیمی بودن بر هدایت الکتریکی تاثیر اندکی دارد. خاکی که هم شور است و هم سدیمی, ممکن است پس از حذف املاح اضافی, آبشویی بیشتر در آنها با دشواری مواجه شده و یا غیر ممکن می‌گردد. در اثر آبشویی املاح خاک معمولاً نسبت جذب سدیم در خاک کاهش می‌یابد. اما حدود تغییرات آن تا اندازه‌ای به تر کیب شیمیایی آب آبشویی بستگی دارد و به همین دلیل روند آن به طور دقیق قابل پیش بینی نیست. از آزها «» جدا کنید. فاز سدیمی بر فازهای شیبء» فرسایش, افزایش یا فازهای سنگی و تخته سنگی خاک سطحی تقدم دارد و قبل از آنها قرار می‌گیرد. مثال: ۱۸/۵۵ ٩71۱ 100((۶, 51۳0۵۱18 ۹۵/1716, ۹۵۵, 0-370 05 دم‌حو دام زان ۱ 65 50010 )5۸1٩(‏ ۵1۵ ۸0۹0010 50003 * -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۱۰-۱۸-۳- فازهای فیزیوگرافی لندفرم‌ها یا موقعیت‌های فیزیوگرافی (مانند پای شیب و پنجه شیب) می‌توانند مشخص کننده واحدهای نقشه در یک آرایه منفرد باشند. در نامگذاری واحدهای نقشه» فیزیوگرافی غالب را بعنوان فاز در نظر نگیرید. بخش ۰۲- ۶۲۹ « راهنمای ملی شناسایی خاک» و بخش دوم دستورالعمل حاضر اطلاعات اضافی در مورد فازهای فیزیوگرافی و مثالهای مختلف آن و واژه نامه‌ای از اصطلاحاتی که مشخص کننده فاز فیزیوگرافی هستند آرائه نموده است. در نامگذاری فازهای فیزیوگرافی فقط از واژه‌های استاندارد فهرست فیزیوگرافی استفاده نمایید. واژه‌های مربوط به فیزیوگرافی معمولاً برای موقعیت‌هایی که خاک آنها با خاک شاخص (غالب) واحد تفاوت دارد به کار می‌رود. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک اصطلاحات مربوط به فاز فیزیوگرافی پس از بافت لایه سطحی قرار می‌گیرند و با علامت کاما « از آن جدا می‌شوند. فازهای فیزیوگرافی نسبت به فازهای شیبء فرسایش, افزایش یا سنگی و تخته سنگی تقدم دارد و قبل از آنها قرار می‌گیرد. مثال : ۰ ۷-87 ,ا(0/ و1000 (ا]۳۵۲۵ |/۱۸//۵۸ ۱۱-۱۸-۳- فازهای اقلیمی ! فازهای اقلیمی را برای مشخص نمودن درجه حرارت هوا و خاک پتانسیل تبخیرء جهت بادء رطوبت خاک و بارندگی به کار ببرید. قبل از به کار بردن فازهای اقلیمی اطمینان پیدا کنید که این فا زها در منطقه مورد بررسی قابل تشخیص و ترسیم بوده و تفاوت‌های موجود در اقلیم, در اهداف مطالعات شناسایی خاک تاثیر بسزایی دارد. در هر واحد رده بندی دو نوع شرایط اقلیمی مشخص وجود دارد. یکی اقلیم رایج (غالب) که بیشترین تاثیر را بر واحدهای رده‌بندی دارد و در نامگذاری واحد نقشه نام آن ذکر نمی‌شود و دیگری اقلیمی متفاوت از اقلیم غالب ( به صورت ریز اقلیم ") که به صورت فاز اقلیمی مورد استفاده قرار می‌گیرد . هریک از ویژگی‌های ریز اقلیمی که در مقایسه با اقلیم غالب واحد رده بندی» معنی دار بوده و در کاربری و مدیریت خاکها موثر باشد باید به صورت فاز اقلیمی تشریح شود. فازهای اقلیمی را برای هر واحد نقشه به صورت جداگانه تشریح نمایید. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک, فاز اقلیمی را بعد از فاز بافت لایه سطحی قرار دهید و آن را با علامت کاما «, » جدا کنید. مثال : .۲00 و1007 ۹۵۱۵2 ۱۸/۵/۵ ۲11۵110 265 2 ۰ ۰ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳-۱۸-۳- سایر فازها هر کلاسی در هر سطحی از سامانه رده بندی تاکسونومیکی که در نامگذاری واحدهای نقشه به کار می‌رود » ممکن است براساس فازهایی به واحدهای کوچکتر تقسیم شود. مثال : ٩ 71۷۵۲۱5, 7۵۳۵۱۱۲ 0 ٩ 7010 +070], 10(6(( (1 ٩ ۸/06 10000, 00003101011 اگر در این ویژگی ها تنوع زیادی وجود داشته باشد.ء فقط فازهایی را تفکیک نمایید که با اهداف مطالعات سازگار باشد و بتوان آنها را همواره تشخیص داد و روی نقشه ترسیم نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک نف ۱-۳- تمهیه راهنمای نقشه خاک تهیه تکمیل و مستندسازی راهنمای نقشه, مجموعه فعالیت‌هایی است که در عملیات میدانی برای سازماندهی» جمع‌آوری و توصیف داده‌های ترسیمی به منظور تهیه دقیق نقشه‌های خاک و نقشه‌های تفسیری رایج انجام می‌شوند. هدف از اجرای مراحل و روش های تهیه راهنمای نقشه و مستند سازی آن کسب اطمینان از جمع آوری داده‌های مهم و اساسی در عملیات صحرایی است. این داده‌ها تضمین کننده تحقق اهداف موافقت‌نامه مطالعات شناسایی خاک است. ۲-۳- مطالعات میدانی برای ترهیه و تکمیل راهنمای نقشه خاک مطالعات میدانی شناسایی خاک برای تحقق اهداف یاد شده به شرح زیر است : - مطالعه دقیق منطقه مورد بررسی» بویژه در ارتباط با سایر مطالعات شناسایی خاک مناطق همجوار -‏ ترسیم واحدهای اصلی شکل زمین ( لندفرم‌های اصلی)» مناطق اقلیمی و آب و هوایی» کاربری و پوشش اراضی ( پوشش گیاهی) و سنگ شناسی در منطقه مورد بررسی - تشخیص و مطالعه اجزاء واحد نقشه خاک - آزمون محدوده های ترسیمی نقشه خاک و (الف) - مطالعه منطقه مورد بررسی مطالعات میدانی شناسایی خاک با مطالعه منطقه مورد بررسی و مناطق همجوار شروع می‌شود. مطالعات میدانی باجمع آوری؛ بازنگری و کنترل منابع مطالعاتی قابل دسترس ادامه می‌یابد. بازدید از منطقه مورد بررسی با گشت‌های اجمالی کوتاه مدت انجام می‌گیرد. این بازدیدها تضمین کننده درک دقیقی از روابط عواملی است که مطالعات براساس آنها بنا زهاده شده و نیز قضاوت در مورد داده‌هاء نقشه‌ها و گزارش‌هایی است که قبلاً در همین راستا تهیه شده است. در این مرحله باید مرزهای واحدهای نقشه خاک منطقه مورد بررسی با مرزهای واحدهایی که در نقشه‌های مناطق همجوار تهیه شده انطباق داده شود. (ب ) - تشخیص و ترسیم واحدهای شکل زمین ( لندفرم‌ها) ۱ اعضای گروه مطالعات میدانی مرزهای اقلیمی و آب و هواییء مناطق با الگوی پوشش گیاهی مشخص, لندفرم‌های همگن مانند مخروط افکنه‌هاء تراس‌هاء دشت‌های سیلابی و مانند اینها را مشاهده و م‌رزهای ترسیمی روی نقشه‌ها را کنترل و اصلاح می‌نمایند. به این منظور آنها می‌توانند از نقشه‌های توپوگرافی و عکس‌های هوایی و یا تصاویر ماهواره‌ای استفاده نمایند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ دسنورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۲ در گام بعدی» اعضای گروه مطالعات میدانی اجزاء واحدهای ژئومورفیک ( اجزاء واحدهای لندفرم) مانند موقعیت‌های پشت شیب"ء پای شیب" و پنجه شیب" در مناطق شیب دارء جهات مختلف شیب (شیب سو)ء نواحی دارای رواناب و یا تجمع و نفوذ آبها و سایر تقسیمات فرعی سطوح ژئومورفیک. کاربری اراضی فعلی و پیشین را مشخص می‌نمایند. ویژگی اندازه واحدهای ترسیمی نقشه خاک براساس موافقت نامه مطالعات» تعیین کننده اجزاء واحدهای نقشه هستند که می‌توان آنها را تفکیک و ترسیم نمود. تشخیص, توصیف و طبقه‌بندی انواع خاکهایی که در اجزاء واحدهای نقشه وجود دارند باید برآن اساس انجام شود. با مشاهدات چند جانبه می‌توان دامنه و حدود تغییرات خصوصیات را برای تمام اجزاء واحد نقشه و نواحی ترسیمی مشخص نمود. الگوی پراکنش خاکها معمولاً با مرزهای واحدهای اکولوژیکی وسیع انطباق دارند و خاکهای منفرد (پلی پدون‌ها) با مرزهای اجزاء واحدهای اکولوژیکی منطبق می‌باشند. هدف از تشخیص و درک ارتباط بین مناطق اکولوژیکی وسیع و خاکهای موجود این است که خاکشناسان قبل از مشاهده مستقیم و تشریح نیمرخ‌های خاک. قادر به پیش بینی انواع خاکها در محدوده مورد بررسی باشند. تشریح نیمرخ‌های خاک در مطالعات میدانی برای این صورت می‌گیرد که از درستی و دقت پیش‌بینی‌ها اطمینان حاصل شود. وقتی که نیمرخ‌های خاک دارای خصوصیاتی نیستند که انتظار داریم انجام بررسی‌های بیشترء در مورد علل ناهنجاریها و تغییر پذیری واحدهای نقشه اجتناب ناپذیر است. مطالعات بیشتر سبب تشخیص أسانتر روابط الگوی خاک با اجزاء واحدهای اکولوزیکی خواهد شد. برای نمایش الگوی پراکنش خاکها می‌توان دیاگرام‌های سه بعدی ( بلوک دیاگرام )" منطقه مورد بررسی را ترسیم نمود. ( ج ) - آزمون مناطق نمونه در تهیه نقشه خاک ۱ واحدهایی را طراحی کنید که نمایانگر مجموعه‌ای از خصوصیات خاک در اجزاء واحدهای نقشه بوده از نظم جغرافیایی خاصی برخوردار باشند و درمنطقه مورد مطالعه تکرار شوند. واحدهای نقشه نمایانگر مناطقی هستند که می توان آنها را ترسیم نمود و نقشه خاک آنها را تهیه کرد. این واحدها باید پاسخ گوی اهداف و انتظارات جزئیات شرح خدمات موافقت نامه مطالعات شناسایی خاک باشند. باید مناطق نمونه برداری را انتخاب نمائی‌د که در منطقه مورد بررسی معرف طرح ها و الگوهای تکرار شونده باشند. این مناطق نمونه را به تفصیل بیشتری بررسی نمائید چون به درک ماهیت اجزاء واحدهای نقشه خاک, شکل و اندازه آنها در سراسر منطقه کمک خواهد کرد و می‌توان الگوی بدست آمده را برای نواحی مشابه در همان منطقه تعمیم داد. با جمع بندی و ارزیابی خصوصیات خاک واحدهای نقشه می‌توان به نحوه تاثیر آنها بر رفتار خاک ها پی برد. تهیه نقشه دقیق مناطق نمونه برداری به آزمون طرح های واحدهای نقشه خاک و توسعه و تکمیل راهنمای نقشه کمک خواهد کرد. این فرآیند در مراحل اولیه مطالعات میدانی شروع شده و با پیشرفت مطالعات ادامه خواهد یافت. در مطالعات میدانی در ارتباط با تکمیل راهنمای نقشه خاک موارد زیر مورد بازنگری و کنترل قرار می‌گیرد- - ارزش و اعتبار پیش بینی روابط خاک - سیمای مناطق آکولوژیکی (واحدهای زمین نما) 6 820 ۱ ۹ ۳۵۵۲ مد ۳۵۵ 3 ۱ تیاده ٩ 106 0 -------- صفحهٔ بعد -------- - خصوصیات خاک دو طرف مرزهای طبیعی برای تشخیص و کسب اطمینان از اینکه خاکها در واحدهای مجاور به اندازه کافی با هم اختلاف دارند. - درجه و شکل شیبء پوشش گیاهی» و موقعیت‌های مختلف آن در واحدهای لندفرم و برقراری روابط بین تغییرات خصوصیات خاک با عوامل یاد شده و اینکه می‌توان از برقراری روابط موجود به پیش‌بینی انواع خاکها پرداخت. - پیچیدگی الگوی پراکنش خاکها - ترکیب محدوده‌های ترسیمی و قابل شناسایی واحدهای نقشه - میزان حمایت مفاهیم و تعاریف واحدهای نقشه از داده‌های خصوصیات مورد نیاز خاک برای تفسیرها - سایر خصوصیات ظاهری و قابل مشاهده در عکس‌های هوایی یا تصاویر ماهواره‌ای مانند الگوی پوشش گیاهی, مناطق واحدهای نقشه‌ای را توصیف کنید که آزمون‌های یاد شده در مورد آنها انجام شده است. واحدهای نقشه در منطقه مورد بررسی هنگامی که با واحدهای نقشه مطالعات همجوار منطبق شوندء مبنای تهیه اولین نسخه راهنمای توصیفی نقشه خاک خواهند بود. ۲ اطلاعات و داده‌های جمع آوری شده از کشاورزان» طراحان استفاده از اراضی» آگرونومیست‌هاء مهندسان» متخصصان جنگل, مرتع» حفاظت خاک. مشاوران خاک و دیگران» به طراحی و تکمیل واحدهای نقشه خاک کمک می نماید. به هرحال برای خاکشناسان اهمیت دارد که مرزهای واحدهای نقشه در منطقه مورد بررسی با مطالعات مناطق همجوار انطباق داشته باشد. هماهنگی بین مطالعات مختلف برای انطباق مرزها در مطالعات شناسایی خاک اهمیت اساسی دارد. مهندسان عمران برای تعیین تفسیرهای خاک در زمینه مواد و مصالح ساختمانی» شالوده سازه‌هاء یا سایر کاربردهای مهندسی خاک به خاکشناسان کمک می‌کنند. متخصصان جنگل» مرتع و سایر رشته‌های مرتبطء به مطالعه روابط میان لندفرم‌هاء خاک و پوشش گیاهی علاقه‌مندند و می‌توانند در این زمینه ها با خاکشناسان به تبادل اطلاعات بپردازند. (ه) - بهسازی موقتی واحدهای نقشه خاک گروه مطالعات در حین مطالعات میدانی به بازنگری و کنترل نسخه پیش نویس راهنمای نقشه خاک در منطقه مورد بررسی می‌پردازد. توصیف و آزمون واحدهای نقشه پیشنهادی برای این صورت می‌گیرد که میزان سازگاری این واحدها با واقیت های موجود مشخص شده» همجنین تایید شود که آیا راهنمای نقشه خاک با اهداف مندرج در موافقت‌نامه مطالعات, انطباق دارد یا خیر؟ آزمون مناطق نمونه‌برداری و اصلاحات مربوط به واحدها و توصیه‌های لازمء با مدارک کافی مستند سازی و اسناد پشتیبان مطالعصات حفظ گردد. پس از کنترل نتایج آزمایشگاهی و انطباق آن با مطالعات میدانی» نسبت به تهیه راهنمای نقشه نمایی مطالعات اقدام خواهد گردید. -------- صفحهٔ بعد -------- 3 دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ( و ) - بهسازی موقتی نقشه جامع خاک ۱ نقشه رقومی جامع خاک در تمام مراحل انجام مطالعات برای گروه عملیات میدانی به منزله راهنما و دستورالعمل مطالعات انطباق مرز واحدها از آن استفاده نموده و پس از تکمیل مطالعاتء آن را به عنوان نقشه جامع خاک نهایی برای محدوده مورد جامع خاک کشور خواهد بود). توپوگرافی ۱:۲۵۰۰۰۰ سازمان نقشه برداری کشور تهیه می‌شود. در هر مطالعه شناسایی خاک با استفاده از اطلاعات ماهواره‌ای» نقشه‌های زمین شناسی» کاربری / پوشش اراضی هم مقیاس با آن کنترل شده» مرز واحدهای اکولوژیکی وسیع, ۰ ۰ ی 1 ی ع .2 ۰ ۲ ۰ ۰ ۲ نقشه جامع خاک که به این ترتیب تهیه می‌شود.ء مبنای تهیه نقشه جامع خاک به هنگام شده قسمتی از سطح کشور خواهد ۳-۳ - واحدهای نقشه خاک" در مطالعات خاکشناسی « واحدهای نقشه خاک عبارتند از محدوده هایی که در برگیرنده مجموعه‌ای از خاکهای مشابه یا اراضی متفرقه می‌باشند. به بیان دیگر هر واحد نقشه خاک, شامل مجموعه‌ای از محدوده‌های ترسیمی " است که این محدوده‌ها به استثنای موقعیت., در بقیه ویژگی با هم مشابه اند. یک واحد نقشه مجموعه‌ای از اراضی معین است که از لحاظ نام با اجزاء خاک یا اراضی متفرقه و یا هر دو منطبق است. هریک از این واحدهاء از بعضی لحاظ با تمام واحدهای دیگر منطقه مورد مطالعه تفاوت داشته و برروی نقشه خاک هم به صورت انحصاری مشخص می‌شوند. هر واحد مستقل برروی نقشه خاک., یک « محدوده ترسیمی» می‌باشد. مدیر پروژه مطالعات شناسایی خاک. واحدهای نقشه‌ای را طراحی می‌نماید که نیاز بیشتر کاربران در منطقه مورد مطالعه ( یا حوضه‌های آبریز و مناطق عمده فیزیوگرافی) " را تامین نماید. واحدهای نقشه درمنطقه مورد مطالعه باید با واحدهای نقشه در مطالعات شناسایی خاک هم مقیاس در مناطق همجوار ( در همان حوضه آبریز یا منطقه عمده فیزیوگرافی) هماهنگی داشته و قابل مقایسه باشند. برای نامگذاری واحدهای نقشه می‌توان از هریک از سطوح رده‌بندی تاکسونومیکی (سری خاک فامیل, زیرگروه و...) یا اراضی متفرقه و اصطلاحات مربوط به آنها استفاده نمود. (/0605۱) ۷۵۳0 ازه5 000۵ آمازوزز ۱ 1] 51۳۵118۳201310 -110] * داز ۳۵۵ |5۵ " نت 9 4 16 ۹102۳۵03 تام ۸/1۵07 * -------- صفحهٔ بعد -------- هر واحد نقشهء نواحی دارای خاک معین یا اراضی متفرقه (اجزاء واحد نقشه) را شامل می‌شود که سطح اشغال آنها در واحد نقشه قابل محاسبه می باشد. واحدهای نقشه شامل یک یا چند نوع خاک یا اراضی متفرقه است. اراضی متفرقه, نواحی هستند که یا فاقد خاک قابل ملاحظه بوده و یا کمی خاک دارند. فهرست اراضی متفرقه که مورد تائید راهنمای شناسایی خاک است در ادامه این فصل ارائه خواهد شد. واحدهای نقشه متشکل از یک و یا چندین جزء هستند. هر یک از این اجزاء به طور منفرد معرف مجموعه و یا بخشی از پلی پدون‌های عضو واحد طبقه‌بندی مورد نظر و یا اراضی متفرقه می‌باشند. هنگامی که از فازها در گروه‌بندی یک واحد طبقه‌بندی استفاده می‌شود.ء به طور معمول بخش هایی از پلی پدون‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد و در مورد کلاس‌های اراضی متفرقه نیز مانند واحدهای طبقه‌بندی عمل می شود. ( فازهای خاک در ادامه این فصل تشریح خواهد شد). در نقشه‌های خاک منطقه مورد مطالعه. دامنه خصوصیات شاخص خاک در پلی پدون به وسیله واحد طبقه‌بندی ذیربط تشریح می شود. غالباً هر واحد نقشه در هر سطحی از رده بندی» بیشتر اجزاء تشکیل دهنده غالب آن واحد را در خود داردء اما ممکن است همیشه نمایندگانی از همه ناخالص ها در آن یافت نشود. هر جزء غالب می‌تواند قسمتی از یک پلی‌پدون» تمامی آن و یا مجموعه‌ای از پلی‌پدون‌ها باشد. بعضی از معیارهای مربوط به فاز به عنوان نمونه, عامل شیب تقسیم پلی‌پدون را به اجزاء غالب ضروری می‌سازند. پلی پدون یکپارچه و کامل هنگامی مطرح است که معیارهای فازء تقسیم بندی خاصی را تحمیل ننموده و عوارض مشهود در آن نیز از محدوده فاز تجاوز ننماید. قرار گرفتن چندین پلی پدون در یک جزءء مربوط به شرایطی است که واحد نقشه از دو و یا چند جزء غالب تشکیل شده باشد و دست‌کم یکی از آن اجزاء فاقد پیوستگی بوده و پیکره یا پلی‌پدون جدا محسوب گردد. به همین ترتیب یک ناخالصی هم در ترسیم واحدهای نقشه ممکن است که با قسمتی از یک پلی‌پدون» تمامی آن و یا چندین پلی‌پدون نشان داده شود. ولی در هرحال در مقایسه با جزء یا اجزاء غالب» مساحت کمتری دارد. حدود خاکها برروی نقشه به ندرت می‌تواند با دقت کامل نشان داده شود و به این دلیل هنگام ترسیم به ناچار بخش و یا بخش‌هایی از پلی‌پدون‌های مجاور حذف و یا در هم ادغام می‌شوند. نوع واحدهای نقشه در مطالعات خاکشناسی قبل از هر چیز به اهداف مطالعه و طرح کلی خاک ها و اراضی متفرقه در واحدهای مزبور باید در مطالعات خاکشناسی مشخص شده و واحدهای نقشه به طریقی در نظر گرفته شوندکه پاسخگوی اهداف اصلی مطالعات خاکشناسان باید در مطالعات خاکشناسی بهترین راه مرتبط ساختن طرح‌های مختلف خاک در واحدهای زمین نما را با واحدهای مناسب در نقشه » مورد توجه قرار دهند. به منظور دستیابی به آهداف مطالعه ضروری است که انواع واحدهای نقشه. سطح واحد طبقه‌بندی خاک و فازهای مورد نظر تعیین شوند و این امر مستلزم نتیجه‌گیری و قضاوت‌های بسیاری است. در تعیین هر واحد نقشه دو سوال اساسی زیر مطرح است: (الف) - این واحد به صورتی منطبق با طبیعت قابل ترسیم است؟ ( ب ) - برای رسیدن به اهداف مطالعه این واحد مورد نیاز می باشد؟ -------- صفحهٔ بعد -------- 2:3 دسنورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۱ واحدهای نقشه خاک را براساس اهداف موافقت نامه مطالعات طراحی کنید. موارد زیر را در طراحی واحدهای نقشه در نظر 9 انواع واحدهای نقشه خاک 9 معیارهای فاز برای تشخیص واحدهای نقشه خاک نوع و تراکم نقاط مشاهداتی و مستند سازی واحدهای نقشه خاک 9 آن دسته از خصوصیات خاک که داده‌های آنها برای واحدهای نقشه خاک مورد نیاز می‌باشد. 9 حداقل مساحت واحدهای مدیریت برای کاربران مختلف. 9 آن دسته از خصوصیات شاخصی که در واحدهای زمین نما می‌توان آنها را با استفاده از عکس‌های هوایی یا تصاویر ماهواره‌ای » نقشه‌های توپوگرافی یا مشاهدات میدانی شناسایی کرد. ۱ طراحی واحدهای نقشه خاک براساس لندفرم‌ها و اجزاء واحد لندفرم سبب پیوستگی, انسجام و هماهنگی واحدها خواهد شد. ۲ طراحی واحدهای نقشه خاک انعطاف پذیر است. اما باید با مطالعات مناطق همجوار هماهنگی داشته باشد. ۳ اجزاء واحد نقشه, خاکهای مختلف و یا نواحی متفرقه‌اند. برای نامگذاری واحدهای نقشه اغلب اجزاء آن گروه‌بندی می‌شوند. گروههای زیر می‌توانند در طراحی و نامگذاری واحدهای نقشه خاک مفید باشند: * خاکهای معین و یا اراضی متفرقه ( یا هر دو ) که گسترش غالبی دارند. 9 خاکهای مشابه یا اراضی متفرقه که گسترش قابل توجه دارند. اما وسعت آنها به اندازه عضو غالب ( عضو اصلی ) نیست. 9 خاکهای غیرمشابه یا اراضی متفرقه که گسترش محدودی دارند. ۴ ترکیب و درجه خلوص واحدهای نقشه در تفسیر نقشه‌های خاک اهمیت دارد. اگر در لندفرم‌های منطقه مورد بررسی اجزایی وجود دارند که در مقیاس مطالعات قابل تفکیک نیستند.ء اما در کاربری و مدیریت آن لندفرم‌ها تاثیر ویژه‌ای دارند. باید در ۵. خاکهایی را که با خصوصیات خاک اصلی واحد نقشه شباهت دارند (خاکهای مشابه)» در هم ادغام کنید. ۶ بین حداقل مساحت واحدهای نقشه در کاربری و مدیریت مورد انتظار و تراکم نقاط مشاهداتی و میزان خلوص واحدها برای تفسیرء تعادل برقرار نموده و سطح استاندارد مطمئن را انتخاب نمائید. طراحی واحدهای نقشه به نحوی که نمایانگر رفتار خاک‌ها باشندء در نیل به اهداف مطالعه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. منعکس ساختن تفاوت‌های ژنتیکی و مورفولوژیکی» حتی اگر اختلاف مستقیمی هم در تفسیرها وجود نداشته باشد. مهم تلقی می‌شود. مشخص بودن تفاوت آن دسته از خصوصیات خاک که بر تفسیرهای موجود بی‌تاثیرند». ممکن است در آینده مهم باشد. اما از طرف دیگر متراکم بودن اشکال وعلائم در نقشه خاک به صورت جدی از سودمندی آن خواهد کاست. ثبت اطلاعات مربوط به خاک از هدف‌های عام مطالعات خاکشناسی است. اما منظور این نیست که موقعیت همه آنواع خاکهای واقع در منطقه مورد مطالعه در نقشه -------- صفحهٔ بعد -------- تعیین شود و یا آنکه هر نوع اطلاعی در باره خاک‌ها در گزارش درج شودء بلکه فواید بالقوه و هزینه‌های مرتبط با انجام کارهای اضافی ازجمله تفکیک خاکها می‌بایست مقایسه و سنجیده شوند. کلاس‌های طبقه‌بندی» ارائه دهنده آن دسته از خصوصیات اصلی خاک هستند که واحدهای نقشه به استناد آزها تهیه می‌شود. این کلاس‌ها حجم بسیار زیادی از نتایج تحقیقات و تجربیات مرتبط با خصوصیات خاک و یا مجموعه خصوصیات لازم را به صورت خلاصه در خود دارند. آنها همچنین مجموعه‌ای از خصوصیات از قبل تعیین شده را ارائه می‌دهند که روابط ژنتیکی و ارزش تفسیر آزها مورد آزمون قرار گرفته باشد. در یک ناحیه فاقد مطالعهء واحدهای طبقه‌بندی» مبانی مستحکمی را برای تشخیص اجزاء متشکله واحدهای بالقوه نقشه تامین می‌نماید. استفاده از واحدهای معین, ساده تر از تفکیک مستقل محموعه خصوصیات و تعیین حدود لازم برای کلاس‌هاست. نوع واحدهای نقشه خاک و سطح رده بندی آن (سری» فامیل» زیرگروه و...) در تعیین اجزاء تشکیل دهنده واحد نقشه به اهداف مطالعات بستگی دارد. در مطالعات تفصیلی باید در باره معیارهای مورد استفاده از تشخیص سری‌ها و فازهای خاک گستردگی و محدودیت تعاریف فازهاء و ادغام آنها براساس تشابه تصمیم‌گیری شود. در مطالعات اجمالی نیز باید در مورد بهترین نحوه تعریف واحدها با توجه به پیچیدگی‌های خاک در مناطق وسیع» انتخاب مجموعه خصوصیات مفید و قابل ترسیم خاک و سطحی از طبقه‌بندی تاکسونومیکی که نامگذاری واحدهای نقشه در آن سطح صورت می‌گیرد و سودمندی تفکیک فازها برای کاربران» تصمیم لازم اتخاد گردد. در هر مطالعه خاکشناسی, طراحی واحدهای نقشه می تواند بر مبنای اجزاء واحدها در سطح بالا و یا پایین طبقه‌بندی که بطور گسترده دامنه ای از خصوصیات خاک‌ها را ارائه می‌دهد و یا ترکیب‌های مختلفی از واحدهای طبقه‌بندی و ناخالصی ها صورت گیرد. این انعطاف پذیری» طراحی واحدهای نقشه به بهترین شکل متناسب با اهداف مطالعه و حداکثر هماهنگی در کار را امکان پذیر می‌سازد. با توجه به پیشرفت کیفی روش‌های اندازه‌گیری» افزایش تجربیات صحرایی و گسترش نیازهای مدیریت و کاربری» می‌توان برای خصوصیات مورد نظرء دامنه تغییرات محدودتری را شناسایی و یا برقرار ساخت. این اقدام تنها به این دلیل نیست که روش‌هاء اجرای آن را میسر می‌سازندء بلکه اساسا تفکیک‌های غیر ضروری در نقشهء نیاز به صرف وقت بیشتری داشته و در ضمن استفاده از مطالعه را هم با دشواری مواجه می‌سازند. ضمناً باید توجه داشت که تفکیک نکردن واحدهای قابل ترسیمی که تفاوت قابل ملاحظه‌ای با یکدیگر دارند نیز از سودمندی مطالعات خاکشناسی خواهد کاست. در هر حال در تمام مراحل, کفایت هر واحد تفکیکی در تامین منظور و اهداف مطالعه باید به صورت ثابت مورد ارزیابی قرار گیرد. استفاده مناسب از فازها در تعیین واحدهای نقشه و تفسیرهای غلط از مطالعات می‌تواند منجر به ارائه نقشه‌هایی شود که در آن بعضی از واحدها بدون هیچ ضرورتی به تفصیل تعریف وقتی ویژگی‌های از قبل تعیین شده مانند بافت خاک سطحی» عمق, شیب فرسایش و سنگریزه دار بودن معیارهایی برای تفکیک فازها تلقی شده و از ترکیب‌های گوناگون این معیارها در تعریف فازها استفاده شودء مشکلاتی بروز خواهد نمود. ضمن اینکه تفکیک واحدهای بی مورد در نقشه نیز به منزله اتلاف هزینه است . بطور کلی فازها و جنبه های کاربردی آن باید با هم سازگار -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۵-۳ - حداقل محدوده قابل ترسیم (۸17,0) " در موافقت نامه مطالعات خاکشناسی حداقل محدوده قابل ترسیم در نقشه خاک مورد تاکید قرار می‌گیرد. حداقل محدوده قابل ترسیم نشان دهنده وسعت ناحیه‌ای است که بیشتر کاربران مطالعات خاکشناسی آن را کوچکترین محدوده‌ای می‌دانند که برای بیشتر کاربری‌های مورد نظر به مدیریت ویژه‌ای نیاز دارد. موافقت نامه مطالعات همچنین مقیاس نقشه‌ها را نیز معین می‌نماید. مقیاس خاک است که می‌توان علامت واحد نقشه را درأن جا داد (حدود ۰/۴ سانتی متر مربع ). جدول شماره (۱-۳) حداقل محدوده قابل جدول شماره ۱-۲ راهنمای حداقل محدوده قابل ترسیم در نقشه‌های با مقیاس مختلف تسم 9 9 مرتبه اول (تفصیلی دقیق) مرتبه دوم (تفصیلی) رد سوم یه تسیا ۲۵۰۰۰۰۹ ۳۵۰ مرتبه پنجم (شناسایی) مفاهیم کارن وگرافیکی حدافل محدوده قابل نرسیم (177) 0 کوچکنرین سطح موجود برروی نقشه خاک می باشد که به صورت خوانا ترسیم شده است. این معیار نا حدودی مفهوم کارنوگرافی دارد. براساس مطالعات گروه دانشگاه ی کرتل برروی بسندگی داده برداری از منابع خاک» مقدار (/] ۸1 برابر ۰/۴ سانتی متر مربع می‌باشد. این مقدار براساس مشاهدات آنها در اغلب مطالعات شناسایی خاک که اتشار پافته در نظر گرفته شده استء زی,ا به ندرت محدوده‌های کوچکتر از این مقدار د رآنها ترسیم شده است. ((۱111) 1201102110 عاطانیها 1 -------- صفحهٔ بعد -------- مقادیر ]۸1 را می‌نوان به صورت دایره ای با تسعاع ۲/۵۱۷ میلی‌متر با مربعی به ضلع ۶/۳۳۵ میلیمتر بیان نمود. در روش کرنل کوچکنرین محدوده کم عرض, دارای حدافل ابعاد ۳۷۱۲/۲ میلی‌منر می‌باشد. لازم به دک ر است که در محدوده‌های کوچک‌نر فضای لازم برای نوشن علائم وجود نخواهد داشت . حداقل مساحت قابل نفکیک آ(۸17۸) ۸]ا ۷1 بیا نگر حدافل مساحت قطعه زمینی است که در روی نفشسه نیز به وضوح قابل رویت باشد. این مساحت از طریتقی تبدیل (7 ۸17 بهه مقباس نقفشسه قابل نعریف است | در اینجا باید از مجدور مخحرج کسر مقیاس بعی استفاده نمود ). قرمول ما۸1 در ارتباط با نعریف کرنل به صورت زیر خواهد بود- دی 5/۸ 7 الا - مورا ,2/7 250 به عنوان مثال در نقشه با مقیاس (-۲۰۰۰۰ خواهیم داشت- :20000 1000 - ورب( 250 20 4 -< 207( < ۸17۸ 250 به منظور تعیین حداقفل مساحت برای یک ما۸1 مشخحص, می‌توان براساس تعریف کرئل رابطه زیر را ارائه نمود- 2500 ۸,۵ ]117)/.] - 5۸ 0 - ۷1۱000 [250 <160/.] - 57۷ محدوده قابل ترسیم بهینه ((077)" می‌شود. بنابراین براساس رو شکرنل مقدار آن برابر ۱/۶ سانتی متر مربع خواهد بود. (/.] براساس مشاهدات انجام گرفته در ارتباط با میزان راحت ی کاربرد نقسه طرح‌ریزی شده, بنابراین یک تعریف اختیاری است که براساس ملاحظات کارتوگرافیکی بنیا نگذاری (311]۸) 3۳0۵ عاازعه| (با ۹ ۱ ([57) 1۱۵۶۲ امه " ((01-7)) 02110 11عل عاطزعه| م0 ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- 1-۳ انواع واحدهای نقشه خاک خاک‌ها از نظر وسعت و شکل ناحیه ای که درآن ایجاد شده اند با هم تفاوت دارند و هم چنین در مقایسه با خاک‌های همجوار و روابط جغرافیایی» متغیر می‌باشند. در مطالعات خاکشناسی برای نشان دادن روابط موجودء از چهار نوع واحد نقشه استفاده می‌شود که عبارتند از -« مجموعه‌های همسان"» « واحدهای مخلوط یا کمپلکس‌ها»" » مجموعه‌ها»" گروههای « تفکیک نشده » .یک وجه تمایز اساسی بین واحدهای نقشهء از نظر« یکنواخت بودن» و یا « ترکیبی بودن» آنها می‌باشد. از این نظر نیز واحدهای نقشه را در دو دسته کلی« یکنواخت», و « ترکیبی» " تقسیم بندی نموده‌اند. در واحدهای نقشه یکنواخت تمام موقعیت های موجود در هر محدوده دارای خصوصیات یکسان می‌باشند و تحت یک نام یکسان (درسطح طبقه‌بندی مورد نظر) قرار می‌گیرند. مجموعه‌های همسان و گروه‌های تفکیک نشده در این دسته قرار می‌گیرند. شایان ذکر است که گروههای تفکیک نشده که در ادامه توضیح داده خواهند شد. فاقد خاک یکسان در هر محدوده می‌باشند. در واحدهای نقشه ترکیبی» در هر محدوده سطوح معنی‌داری از چند کلاس خاک مختلف موجود می‌باشد. بنابراین» موقعیت های مختلف موجود در واحد نقشه ممکن است در سطح طبقه‌بندی مورد نظرء تحت عنوان خاک‌های متفاوت, طبقه‌بندی شوند. این نوع واحد نقشه از دو یا چند وضعیت به شرح زیر مورد استفاده قرار می‌گیرند: باشدء اما وجود دو یا چند خاک متفاوت در واحد نقشه تشخیص داده شده باشد. ۱-۹-۳ - مجموعه‌های همسان در یک مجموعه همسان فقط یک واحد طبقه‌بندی ( یا اراضی متفرقه ) و خاکهای مشابه به صورت غالب وجود دارد و در محدوده ترسیمی, دست کم نیمی از خاکها شامل همان اجزایی است که واحد نقشه نام خود را از آزها کسب نموده است. در این واحد شباهت سایر خاکها با خاک اصلی بسیار زیاد است و به این دلیل تفسیرها به صورت قابل توجهی دستخوش تغییر نمی‌شوند. مجموع ناخالصی‌های غیر مشابه در سایر اجزاء متشکله واحد نقشه در صورت ایحاد محدودیت از ۱۵ درصد و در غیر این صورت از ۲۵ درصد تجاوز نمی‌نماید. مقدار هر جزء تشکیل دهنده در ناخالصی‌های غیر مشابهی که ایجاد محدودیت می‌کنند در صورت تفاوت آشکارء از ۰درصد تجاوز نمی کند. اما اگر تفکی؟ یک واحد جدید فایده ای برای ارتقاء در جه خلوص واحد نقشه نداشته باشد.ء مقادیر بیش از ۱ 0۵۵00109 ههام0 - اک کت 2۲۵۵ 0۵1۳0۲۵1۵1۵0 * ۳۵ ۱۳۵۳ 1101080110۵ 5 دای 1۳۵ ارت * -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک ۱ ۰درصد را هم می‌توان در نظر گرفت. برای مشخص نمودن خاک موجود در یک مجموعه همسان هر سطحی از طبقه‌بندی (از رده تا زیررده» گروه بزرگ» زیرگروه فامیل و سری خاک) قابل اعمال می‌باشد. در مورد اراضی متفرقه در نامگذاری مجموعه‌های همسان» تا جایی که کاربری واحد نقشه به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار نگیردء از نام اراضی متفرقه غالب استفاده می‌شود. این وضعیت نشان دهنده آن است که پوشش سار اراضی متفرقه موجود در واحد.ء کمتر از ۱۵ درصد و در مواردی تقریباً کمتر از ۲۵ درصد می‌باشد. این درصدها ممکن است بسته به نوع اراضی متفرقه » وسعت و تمام شرایط پنج گانه زیر باید برای یک واحد نقشه مشاهده گردد تا آن واحد به عنوان « همسان» نامگذاری شود- ۱ دست‌کم ۵۰ درصد از سطح واحد توسط یک آرایه" اصلی ( به طور معمول, فاز سری یا فامیل) یا شبه سری " آن طبقه‌بندی شده باشد. این شرط باید در تمام واحدهای ترسیمی بطور جداگانه برقرار باشد. ۲ دست‌کم ۷۵ درصد از سطح واحد در آرایه اصلی و یا در یک آرایه مشابه» طبقه‌بندی شده باشد. به عبارت دیگرء دست‌ کم ۷۵ درصد از سطح یک واحد بوسیله یک نوع خاک و یا خاک‌های مشابه پوشیده شده باشد. باید توجه داشت که از مجموع این ۵ درصد.ء بطور عمده دست‌ کم ۵۰ درصد مربوط به خاک غالب و بقیه مربوط به ناخالصی‌های مشابه خواهد بود. ۳ نتیجه بند۲ آن است که نباید بیش از ۲۵ درصد از سطح واحد. شامل ناخالصی‌های غیرمشابه ( حتی از نوع غیر محدود ۴ نباید بیش از ۱۵ درصد از سطح واحدء شامل ناخالصی‌های غیرمشابه محدود کننده باشد. شایان ذکر است که تا ۱۵ درصد از سطح یک محدوده می‌تواند شامل یک خاک غیر قابل استفاده برای یک کاربری خاص باشد و درعین حال آن محدوده تحت عنوان « همسان » نامگذاری گردد. ۵ هیچ ناخالصی محدود کننده غیر مشابهی نمی‌تواند به تزهایی از ۱۰ درصد مجموع سطح واحدء بیش‌تر باشد. در صورتی که یک خاک کاملاً متمایزء بیش از ۱۰ درصد سطح واحد را پوشش دهد باید در نام واحد نقشه لحاظ گردد. در این صورت واحد نقشه از نوع ترکیبی محسوب می‌گردد نه یکنواخت . روش دیگرء آن است که برای نشان دادن ناخالصی‌های محدود کننده غیر مشابه از نمادهای نقطه‌ای استفاده شودء که در این صورت دیگر این مناطق شامل قواعد بندهای پنج گانه بالا نخواهند می‌دهند.ء مجوز لازم را داده است- « مقدار ناخالصی‌های غیر مشابه در یک محدوده منفرد از یک واحد نقشه می‌تواند بزرگتر از مقدار مذکور باشد. البته در صورتی که هدف سودمندی که بتواند به واسطه تعریف یک واحد نقشه جدید به کار گرفته شودء موجود نباشد ». در عمل برخی از محدوده‌ها دارای خاک های تا حدودی متفاوت نسبت به خاک غالب می‌باشند. بنابر این باید توجه داشت که به محض مشاهده تفاوت‌های جزیی در بعضی از محدوده هاء واحد نقشه جدیدی ایجاد نمی‌شود. ده کا از هیده 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۲-۹-۳ - واحدهای مخلوط (کمپلکس‌ها) و مجموعه‌ها راهنمای شناسایی خاک., کمپلکس‌ها و محموعه‌ها را دارای دو یا چند جزء متشکله غیر مشابه می‌داند که به صورتی منظم در واحد نقشه تکرار می‌شوند. در تعیین این دو واحد در ارتباط با مقیاس نقشه» قاعده‌ای اختیاری به شرح زیر وجود دارد که در مقیاس ۰ ا(جراء اصلی تشکیل دهنده واحدهای مخلوط به صورت جداگانه قابل ترسیم نیستندء در صورتی که در همین مقیاس اجزاء اصلی تشکیل دهنده مجموعه قابل تفکیک می‌باشند. در هر یک از این موارد تفاوت های مورفولوژیکی و رفتاری واحد نقشه به گونه‌ای است که نمی‌توان آنها را محموعه‌های همسان نامید. در هر واحد نقشه محموع سطح ناخالصی‌هایی که مشابه اجزاء اصلی نیستندء در صورت ایجاد محدودیت از ۱۵ درصد و در حالتی که تولید محدودیت نکنند از ۲۵ درصد متحاوز نیست. مساحت یک ناخالصی محدود کننده منفرد. غالباً در صورت وجود تفاوت بسیار, از ۱۰ درصد تجاوز نخواهد کرد. لازم به یادآوری است که واحدهای نقشه مخلوط و مجموعه نیز باید شرایط پنجگانه مندرج در تفکیک خاک‌های همسان را دارا باشند. با این تفاوت که به جای ۵۰ درصد یک نوع خاک. باید دست کم ۵۰ درصد خاک‌های اصلی تشکیل دهنده واحد مد نظر قرار ۳-۹-۳ - گروه های تفکیک نشده گاهی اوقات این آمکان وجود دارد که در منطقه مورد مطالعه» چندین خاک مختلف, برای تمام کاربری‌های پیش‌بینی شده دارای تفسیر یکسان باشند. بنابر این ممکن است خاکشناس بخواهد با ادغام این مناطق (که هر کدام بطور جداگانه می‌تواند یک واحد همگن باشد)» واحد بزرگتری را تفکیک و تعریف نماید. راهنمای شناسایی خاک مجوز چنین کاری را با تعریف « گروههای تفکیک نشده » داده است. این واحد در مجموع, واحد یکنواختی تلقی نمی‌شود. چون محدوده‌های مختلف دارای خاکهای متفاوت می‌باشند. اما به دلیل تفسیرهای مشابه در امر مدیریت» آن را در گروه یکنواخت قرار داده‌اند. در هرحال دو معیار اصلی برای ایجاد گروهیای ۱ پتانسیل کاربری و روش‌های مدیریت برای اجزاء مورد نظر مشابه می باشند. ۲ اجزاء مزبور در محدوده مورد مطالعه از الگوی جغرافیایی ثابتی تبعیت نمی‌کنند. در صورتی که واحد نقشه فاقد هر یک ازمعیارهای بالا باشد از نوع ترکیبی به شمار می‌آید. گروههای تفکیک نشده نیز باید شرایط پنحگانه‌ای را که در مورد واحدهای همسان ذکر شد دارا باشند. با این تفاوت که به جای دست کم ۵۰ درصد از یک نوع خاک ( آرایه اصلی ) باید دست‌کم ۵۰ درصد خاک های متفاوت (آرایه‌های مختلف) موجود در نامگذاری واحد مدنظر قرار گیرند. گروههای تفکیک نشده از دو یا چند جزء از واحدهای طبقه‌بندی بوجود می‌آیند. این واحدها غالباً همبستگی جغرافیایی معینی با هم نداشته و همواره هم نمی‌توانند با یکدیگر در یک محدوده قرار گیرند اما به دلیل یکسان بودن و یا مشابهت فراوان در کاربری و مدیریت» به عنوان واحد اصلی نقشه در هم آدغام می‌شوند. عوارضی مانند شیب‌های تندء سنگریزه‌دار بودن و یا سیلگیری که کاربری و مدیریت آنها را تعیین می نماید نیز از عواملی هستند که عمدتاً سبب ادغام واحدهای مذکور می شوند. اگر دو یا چند خاک که از نظر جغرافیایی جدا از یکدیگرند. کاربری بالقوه و مدیریت آنها بسیار به هم شبیه باشد و تفکیک آنها به عنوان دو یا چند واحد نقشه فایده‌ای نداشته باشدء می‌توان آنها را در یک واحد قرار داد. هر محدوده ترسیمی دست کم دارای یکی از اجزاء عمده بوده و بعضی از -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تهیه تسه و را آنها هم ممکن است تمام کمپلکس ها (واحدهای مخلوط) ماخذ- راهنمای ملی شناسایی : اجزاء را در خود داشته باشند. اص ز به همان صورت در نظر گرفته جدول شماره ۳ نام واحد نقشه از موارد زیر اخدذ شده است (نام خاک در هر سطح از رده بندی تاکسونومیکی) یک خاک یا اراضی متفرقه (خاک‌های مشابه یا اراضی متفرقه مشابه. با اجزاء نامگذاری شده ( دو یا چند خاک بااراضی متفرقه (خاکهای مشابه با اراضی متفرقه مشابه, با اجزاء نامگداری شده) دو با جندخاک با اراضی متفرقه (خاک‌های مشابه یا اراضی منفرقه مشابه با اجزاء نامگذاری شده) مشابه با اجزاء نامگذاری شده) سولی که برای ناخالصی‌ها در مجموعه‌های می‌شود. ۲ تشریج انواع واحدهای نقشه خاک درصد خاکهای غیرمشابه " که نام آنها در واحد نقشه نیامده ۵ در صورت ایحاد محدودیت ۵ در صورتی که ایحاد محدودیت نمیکنند ۰ از هریک از اجزایی که ایحاد محدودیت می‌کنند و تفاوت فاحشی با جز غالب دارند. ۵ در صورت ایجاد محدودیت ۵ > در صورتی که ایجاد محدودیت نمی کنند ۰ از هریک از اجزایی که ایحاد محدودیت می‌کنند و تفاوت فاحشی با جز غالب دارند. ۵ در صورت ایحاد محدودیت ۵ > در صورتی که ایحاد محددیت نمی‌کنند ۰ از هریک از اجزایی که ایجاد محدودیت می‌کنند و تفاوت فاحشی با جز غالب دارند. ۵ در صورت ایحاد محدودیت ۵ در صورتی که ایجاد محددیت نمی‌کنند ۰ از هریک از اجزایی که ایحاد محدودیت ۳ سک نک همسان ذکر گردید در مورد سایر معیارها در مقیاس مطالعات, خاکها یا اراضی متفرقه نامگذاری شده را نمی توان در مقیاس مطالعات. خاکها یا اراضی متفرقه نامگذاری شده را می توان محدودیتی نظیر شیب یا شوری که در استفاده از اراضی ایجاد اختلال می کند. دارای مساحت و نحوه نقشه به عنوان واحد(های) جدا "۳۱ ۵ل٩‎ ۵۳۵۵ 1 داد 0۳ا ندز ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- نمودار (۱-۳): کلید تعیین انواع واحدهای نقشه خاک براساس اجزاء تشکیل دهنده آنها آیا همه بخش های ترسیمی واحد نقشه خاک دارای اجزاء یکسان و با خصوصیات مشابه هستند؟( یکی از سه پاسخ زیر ): مهو ۲ آیا همه اجزاء تفکیک شده واحد نقشه برای همه انواع استفاده از اراضی تقریباً دارای تفسیر بکسان (همسان در تفسیر-- همسان درتر کیب خاکها) هستند: ۱: آیا بیش از ۷۵ درصد از سطوح واحد نقشه دارای کلاس مربوط به جزء غالب خاک کلاس های مشابه با شبه سری های آن می باشد؟ آیا خاکهای نامشابه که در استفاده از خاک غالب ابحاد محدودیت به گروه دندی احزاء خاکها با توحه به [ ی دامساد ر ز 4 ود به گروه بندی اجرز با توجه د های نامش آیا اجز اءتفکیک شد حداگانه خصه صا می کنند» کمتر از ۱۵ درصد است؟ مشابهت آنها اقدام گردد. گروهای نامشغص با اجراءلفک ه بطور < خصوصیاتی از مجموعه های همسان اولین خا ک غالبشان آیا الگوی براکنش این اجزاء دارای نظم معین بوده و در نقشه های بزرگ آیا هر خاک نامشابه (مصدود کننشده در استفاده از خاک شم 9 1 ی ۶ مقیاس کاربردی» ثابل تفکیسک غالب )ده تنهان تو از ۱۰ دوصد از ااشفا کند؟ ِ ب)به تنهانی کمتر از ۱۰ درصد از سطوح را اشغال می میباشند؟ بلی خبر جچند واحد نقشه ایجاد شده و سعی می شود آیا بیش از ۵۰ درصد سطح»؛دارای خاک ۹ ۹ اجزاء تفگیک شده در این غالب با شبه سری های آن می باشد؟ واحدها قرار گیرند. آیا بیش از ۳ جزء مشابه خاک (شامل اجزاء غالب) وجوددا رد؟ -------- صفحهٔ بعد -------- برای برآورد تر کیب واحد نقشه ( درصد سطح اشغال خاک اصلی, ناخالصی‌ها و غیره) سه راهکار زیر پیشنهاد شده است- ۱- تجزیه و تحلیل زمین ریختی " برای واحدهای مجموعه که اجزای مختلف» موقعیت مشخصی از واحد زمین نما را اشغال نموده اند و نیز امکان تهیه نقشه آنها در مقیاس های بزرگتر وجود دارد» می توان نقشه ای از یک منطقه شاهد مجموعه خاکها در مقیاس بزرگتر ایجاد نمود ( به عبارت دیگر اجزای موجود را به طور جداگانه در نقشه نشان داد ) و سپس سطح اشغال نسبی آنها را درون این واحد مجموعه اندازه گیری نمود. در یک منطقه شیب دار (کاتنا") ممکن است خاکهای مختلفی در موقعیت های شانه," پشت شیب و پای شیب موجود باشد. با تهیه نقشه اجزای موجود در تعدادی از مناطق شاهد ( با نقشه بزرگ مقیاس) و سپس اندازه‌گیری مساحت آنهاء ممکن است ۳۰ درصد متعلق به شانهء ۲۰ درصد پشت شیبء و ۴۰ درصد پای شیب باشد. به منظور دستیابی به تخمین‌های مطمئن از نظر آماری» باید این فرآیند را چندین بار انجام داد و سپس نه تنها میانگین ترکیب واحد نقشهء بلکه فواصل قابل اطمینان میان آنها را روی واحد زمین نما محاسبه نمود. در عمل خاکشناس با استفاده از عکس‌های هوایی که نمایانگر اجزای مختلف می‌باشند. درصد نسبی هر جزء زمین نما را با روش مشاهده تخمین می‌زند که این کار می‌تواند ۲- ترانسکت‌ها " ترانسکت‌ها اغلب به منظور تخمین ترکیب واحد نقشه. مورد استفاده قرار می‌گیرند و دارای مزیت‌هایی همچون قابلیت اطمینان از نظر آماری و توانایی برآورد میزان خطای محاسبه می‌باشند. دستورالعمل اساسی این روش را گروتیر و مارسمن" (۱۹۸۴) طراحی نموده‌اند. این روش دارای مراحل ستادی و میدانی به شرح زیر است- مرحله ۱ یک نمونه تصادفی از محدوده‌های موجود در واحد نقشه برای چندین بخش از پیش تعیین شده» تهیه می‌گردد. انجام این کار با یک سامانه اطلاعات جغرافیایی» بسیار ساده است به منظور اجتناب از نااریبی محدوده‌های کوچک. می‌توان نمونه برداری تصادفی را براساس اندازه محدوده‌ها وزن دار نمود. مرحله ۲ در هر محدوده انتخاب شده »دو ترانسکت عمود بر هم برروی نقشه ترسیم می‌گردد جهت ( آزیموت) ترانسکت های مزبورء مهم نیست. البته به منظور حصول اطمینان از عبور یکی از محورها از عرض سطح تغییر پذیری مورد انتظار درون واحد نقشه» امکان انتخاب وجود دارد. " کلیه منابع و مراجع این بخش مستقیماً از کتاب شناسایی و نقشه‌برداری خاک اقتباس شده است ( اسفندیار پور و باقری » ۱۳۸۳). دزد |2۳2۵ 0600۳۱۵ * 3:۵ ۳عل اب۵٩ ‎٩ ٩ ۳۲۵۳۹۵5 (۵)1984 ۱1۵۳۹ یک +هزازه 0 ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- مرحله ۳ نقاط نمونه برداری با فواصل منظم تعیین می‌شوند. این نقاط نباید درون محدوده مرزها واقع شوند. مرحله ؟ نقاط انتخابی در عملیات میدانی نمونه‌برداری می‌شوند.ء هر نقطه مشاهداتی به یک طبقه راهنمای نقشه اختصاص داده می‌شود. به شرط آنکه بیشترین هماهنگی را با آن طبقه داشته باشند. در صورت انحراف جزیی هر نقطه مشاهداتی از حدود اصلی یک آرایه. آن را به عنوان خاک مشابه به بزرگترین آرایه موجود در راهنمای نقشه در نظر می‌گیرند. به بیان دیگر شبیه‌ترین آرایه به این خاک را مد نظر قرار می‌دهند. در صورت عدم تشابه آن با هیچ یک از آرایه‌های موجود در راهنمای نقشه» طبقه ویژه‌ای به آن اختصاص می‌دهند. به هرحال در این روش یک شناسایی خاک رقومی" می‌تواند راهگشا باشد مرحله ۵ مشاهدات صورت گرفته با روش‌های آماری استاندارد از جمله توزیع دو جمله‌ای" ( برای یک واحد همگن با خاک اصلی) و توزیع نرمال " خلاصه می‌شوند. ۳- نمونه برداری بلوکی * در این روش به جای یک ترانسکت. یک منطقه نمونه را تعیین و یک الگوی نمونه‌برداری شبکه‌ای بر روی آن ایجاد می‌کنند. ۸-۳- ناخالصی‌ها در واحدهای نقشه خاک بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند که واحدهای نقشه همگون یا خالص ( به معنای واقعی) در مطالعات نیمه تفصیلی یا تفصیلی قابل شناسایی نیستند. اما در هر حال, با در نظر گرفتن مفهوم ناخالصی‌ها هنوز هم می‌توان وجه تمایزی بین واحدهای غالباً همگون و واحدهای ترکیبی قائل شد. بنابر این» هر ناخالصی در یک واحد نقشه. عبارت است از خاکی منفرد که درون مرزهای واحد دیگری واقع گردیده است. اما از نظر رده بندی تاکسونومیکی در کلاس خاکی که توسط آن واحد نقشه نامگذاری شده, طبقه‌بندی نمی‌شود. یا خارج از حدود تغییرات خصوصیاتی است که در راهنمای نقشه آورده شده‌اند. در سطوح بالاتر طبقه‌بندی یا براساس تعاریف عمومی‌تر کلاس‌ها و همچنین با افزایش مقیاس نقشه. میزان ناخالصی‌ها به طورخودکارء کاهش می‌یاید. دلایل وجود این ناخالصی‌ها در نقشه خاک منطقه مورد مطالعه به شرح زیر است- ۱ سطح پراکنش خاک ناخالصی‌هاء کوچکتر از آن است که بتوان آن را به صورت یک واحد جداگانه در مقیاس مورد نظر تفکیک نمود (حتی اگر خاکشناس قادر باشد آن را روی زمین به وضوح مشاهده نماید). ۲ اجزاء ناخالصی‌هاء سطح نسبتاً زیادی را می‌پوشانند, اما موقعیت آنها در روی زمین و یا روی عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای به گونه‌ای است که نمی‌توان همواره آنها را به صورت یکپارچه شناسایی و تفکیک نمود. 8 آزمه اهازمز ۱ هزور8 - را 8 2 810 * -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ اجزاء ناخالصی‌ها به طور عمدی درون یک واحد نقشه که برای خاک دیگری طراحی و نامگذاری شده قرار داده می‌شوند تا از به هرحال اگر تفکیک و تشریح چنین محدوده‌هایی امکان پذیر باشد. این کار باید صورت بگیردء زیرا ممکن است برای تفسیر کاربری‌های مختلف. مهم باشد. از طرفیء هرگز نباید نگران زیاد شدن تعداد واحدهای نقشه خاک در راهنمای نقشه بود زیرا ثبت. تجزیه و تحلیل, مدیریت و بازیابی داده‌ها با رایانه امکان پذیر خواهد بود. همانگونه که پیشتر نیز اشاره شد بسیاری از ناخالصیها از نظر وسعت به طور مجزا قابل ترسیم نبوده و به کمک روش‌های علمی در مطالعات میدانی هم نمی‌شود موقعیت بعضی از اجزاء متشکله را در نقشه مشخص ساخت. در این موارد برای اجتناب از توضیحات اضافی در نقشه و یا راهنمای آن» بعضی از این ناخالصی‌ها به صورت دلخواه به واحد دیگری ملحق می‌شوند. ناخالصی‌هاء همگنی واحدهای نقشه را کاهش داده و ممکن است بر تفسیرها نیز تاثیر بگذارند. به این ترتیب هدف این است که واحدهای نقشه تا حد امکان تعداد کمتری از این اجزاء ناخالص و متفاوت با خاک اصلی را در خود جای دهند. همجچنین تعیین واحدهای مذکور باید به طریقی صورت گیرد که در عملیات میدانی به شکلی معین قابل تشخیص و تفکیک باشند. از نظر طبقه‌بندی» تعداد ناخالصی‌ها برخلوص واحدهای نقشه تاثیر می‌گذارند و مقدار این ناخالصی‌ها و میزان تفاوت آنها با واحد طبقه‌بندی ماخذء می‌تواند به عنوان وسیله‌ای برای پیش بینی درجه وضوح تفسیر واحدهای نقشه مورد استفاده قرار گیرد. در مطالعات میدانی مقدار ناخالصی‌ها تخمین زده شده و سپس در صورت لزوم در مراحل تهیه نقشه اصلاحات لازم در آن انجام می‌شود. بر اساس استدلال راهنمای شناسایی خاک. تاثیر ناخالصی‌ها بر مدیریت و میزان تلاشی که صرف کاستن آنها می‌شود باید در تعریف واحدهای نقشه مورد قضاوت و نتیحه‌گیری واقع شود. در انجام این کار بهتر است که دو نوع از تفاوت‌های موجود بین اجزاء متشکله واحدها مدنظر قرار گیرد و در صورت اندک بودن تفاوت‌هاء اجزاء مورد مقایسه یکسان و مشابه تلقی گردند. اجزای مشابه از نظر اغلب خصوصیات, شبیه یا تقریباً شبیه بوده و اختلافات مشخصه‌ای که برای آنها وجه تمایز محسوب می‌شود در آنها مشترک است. این اختلافات گر چه فراتر از حدود کلاس واحدها و فازهای طبقه اصلی ( ماخذ) می‌باشند ولی به طور معمول در محدوده خطاهای مجاز مشاهده‌ای و یا نزدیک به آن قرار می‌گیرند. به علت کم بودن محدودیت‌های مشترک و محدود بودن دامنه آن» تفسیرهای واحد نقشه برای بیشتر کاربریهای معمولی شبیه و یا درحد قابل قبول, مشابه بوده و برروی ارزش تفسیری یک واحد نقشه تاثیر گذار نمی‌باشند.از طرف دیگر اجزای غیر مشابه از نظر یک یا چند خصوصیت به گونه‌ای قابل توجه با هم تفاوت دارند و این اختلافات به اندازه‌ای است که تفسیرهای عمده را تحت تاثیر قرار می‌دهد. با توجه به تفسیرهاء بعضی از اجزاء ایحاد محدودیت نموده و گروهی دیگر محدودیت خاصی را سبب نمی‌شوند. بدیهی است که همه ناخالصی‌ها بر قابلیت استفاده از نقشه خاک تاثیر یکسانی نمی‌گذارندء در هر سطح طبقه‌بندی می‌توان «ناخالصی‌های مشابه» و غیر مشابه" را تفکیک نمود که تحت عنوان اجزاء ناخالصی نیز از آنها نام برده می‌شود. نکته اساسی در این مورد آن است که آیا اجزاء ناخالصی دارای رفتار کم و بیش مشابه خاک غالب هستند یا خیر؟ براساس دستورالعمل ملی شناسایی خاک" « اجزای غیر مشابه آنهایی هستند که نسبت به اجزاء نامگذاری شده از نظر تاثیر برروی تفسیرهای اصلی کاملاً متفاوت باشند. ۱15 18۳زمرز٩‏ ! 5 159113118۲( * 01 ,(۲15511) 1130000۴ جع ازمک هد ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی کاربری‌هاء بسیار مشابه خاک غالب می باشد» بر اساس دیدگاه اوری" (۱۹۸۷) اجزای مشابه به واسطه ویژگی‌های زیر قابل شناسایی می‌باشند: ۲ از نظر بیشتر خصوصیات » مشابه خاک اصلی می‌باشند. ۳ دارای خصوصیات مشخصه محدود کننده مشترک با خاک اصلی هستند. ۳ غالباً فاقد خصوصیات مشخصه محدود کننده مشترک با خاک اصلی می‌باشند. ۴ در صورت وجود حدود کلاس مشترک با خاک اصلی, کلاس‌های مزبور بسیار وسیع و گسترده بود. اساسا بیشتر تفسیرهای ۹-۳- مقایسه واحدهای رده بندی " با واحدهای نقشه " خاک واحدهای رده‌بندی به منظور طبقه‌بندی پدون‌ها و بر اساس خصوصیات شاخص و معین تعریف شده‌اند. در حالی که واحدهای نقشه بیانگر نوعی مفهوم فیزیکی و جغرافیایی است که خاکهای مرتبط و مشابه را از نظر مدیریت تفکیک و تعریف می‌نماید. به عبارت دیگر واحدهای رده بندی مفاهیم ذهنی و قراردادی می‌باشندء در صورتی که,واحدهای نقشه به طور معمول با توجه به خاک ( به ویژه رده بندی جامع خاک) نامگذاری می‌شوند.ء در نتیجه به طور معمول هر واحد نقشه بیش از یک واحد رده بندی را شامل می‌شود. همجچنین واحدهای نقشه (حتی در حالت همسان) دارای مقداری ناخالصی هستند.ء در حالی که واحدهای رده بندی ممکن است خیلی بیگانه و نامانوس باشد. از طرفی این امکان نیز وجود دارد که دسترسی سریع به چنین مرزی بسیار مشکل باشد. یکی از راه حل‌های ممکن برای حل این مشکل» تعیین معیارهایی به منظور ارتباط روش طبقه‌بندی با توده‌های طبیسی خاک می‌باشد تا خلاء موجود بین این روش و واحدهای نقشه برطرف گردد. راه حل دیگر تعریف « شبه سری ها» است. اه یه ادها ۱ 2 ۰ ۰ "1۵۵۱۵13۱۵ ۳۵ * ۸/1۵۵ ۵۲۵ -------- صفحهٔ بعد -------- در عمل, اگر روش رده بندی به وسیله یک مطالعه میدانی وسیع و گسترده طراحی شده باشد.ء در این صورت اختلاف موجود بین واحدهای رده بندی و واحدهای نقشه تا حد امکان کوچک خواهد بود که این خود دلیلی بر پیشرفت رده بندی خاک می‌باشد. اجزاء واحد نقشه در مطالعات خاکشناسی شامل محدوده خاکها یا اراضی متفرقه است. اجزاء واحد نقشه از نظر سطح اشغال» ممکن است اصلی یا فرعی باشند. جزء اصلی (عضو غالب) در نامگذاری واحد نقشه مورد استفاده قرار می‌گیرد. از اجزاء فرعی در نامگذاری واحدهای نقشه استفاده نمی‌شود.ء اما معمولاً در بانک داده‌های خاک لحاظ می‌شوند. داده‌های مربوط به تمام اجزاء واحدهای نقشه باید بطور کامل جمع آوری و وارد بانک داده‌های خاک شود. اجزاء واحد نقشه (اعم از اصلی و فرعی) باید در سطح رده‌بندی تاکسونومیکی مناسب, طبقه‌بندی شده یا در گروه نامگذاری نشده قرار گیرند. واژه « نامگذاری نشده » برای اجزاء واحدهایی به کار می‌رود که گسترش اندکی داشته در هیچیک از سری‌های شناخته شده قرار نمی‌گیرند و هیچ شباهتی هم با سری‌های خاک موجود ندارند. اجزاء فرعی واحد نقشه نیاز به معرفی نیمرخ شاهد ندارند. این اجزاء در جدول راهنمای طبقه‌بندی و هماهنگی خاک‌ها لحاظ می‌شوند. به کاربردن سری یا سطوح بالاتر رده بندی تاکسونومیکی در نام واحدهای نقشه به این مفهوم نیست که هر جزء متشکله شامل دامنه کاملی از سطوح رده بندی است.جدود و دامنه تغییرات خصوصیات هر واحد خاک به صورت جداگانه و فقط برای همان واحد ۱۱-۳- سری‌های خاک سری‌های خاک پایین ترین سطح رده بندی تاکسونومیکی هستند. بیشتر اجزاء واحد نقشه نام خود را از سری‌های خاک می‌گیرند. ۱۳-۳- سطوح رده بندی بالاتر از سطح سری خاک اجزاء واحد نقشه خاک که درسطح بالاتر از سطح سری خاک ( فامیل, زیرگروه و ...) طبقه‌بندی می‌شوند به عنوان نام مرجع باید - از همان اصطلاحاتی استفاده شود که در سیستم جامع رده بندی خاک متداول است. - هرگاه در نامگذاری اجزاء واحد نقشه از رده‌بندی تاکسونومیکی استفاده می‌شود. باید حدود تغییرات خصوصیات خاک از حدود و دامنه تغییرات مجازء در آن سطح از رده‌بندی ( براساس سیستم جامع طبقه‌بندی خاک) تجاوز ننماید. - در نامگذاری واحدهای نقشه ترجیحاً از رده‌بندی تاکسونومیکی یا اسامی فاز فامیل خاک استفاده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳-۳ شبه سری‌ها شبه سری» یک جزء واحد نقشه است که بعنوان یک سری شناخته شده موجود برای منظور خاص هماهنگ (نامگذاری) شده است . برای نامگذاری شبه سری‌ها از نام سری‌های اصلی (مرجع) استفاده می‌کنند که یک یا چند خصوصیت خاک آنهاء خارج از حدود کلاس‌های تاکسونومیکی فامیل یا سطوح بالاتر برای نامگذاری سری‌های خاک می‌باشد. مفهوم شبه سری تنها برای سری‌های خاک تعریف شده در پایین ترین سطح سامانه رده بندی خاک به کار می‌رود. در غیر این صورت» مفهوم مزبور بی معنی استء چرا که سطوح بالاتر رده بندی خاک می‌توانند تمام پدون‌ها را طبقه‌بندی کنند. در حالی که ممکن است پدون‌هایی وجود داشته باشند که در هیچیک از سری‌های تعریف شده قبلی قرار نگیرند. « شبه سری‌هاء پلی پدون‌هایی هستندکه خصوصیات آنها بواسطه وجود یک یا چند خصوصیت از خصوصیات متمایز کننده سری‌هاء خارج از دامنه هر یک از سری‌های تعریف شده یا خارج از حدود کلاس طبقه‌بندی بالاتر می‌باشند. اما به دلیل ناچیز بودن تفاوت‌های مزبورء تغییری در تفسیرهای اصلی ایجاد نمی‌کنند. شبه سری نام خود را از سری خاکی اخذ می‌کند که خصوصیات آنما بیشترین شباهت را با یکدیگر دارند. به طوری که می‌توان آن را وابسته‌ای از سری دانست و نه بخشی از آن. برخورد با این گروه (شبه سری‌ها) در عمل چون عضوی از سری های دیربط است و تفسیرهای مربوطه نیز مشابه با تفسیرهای متعلق به فازهای قابل مقایسه در آن سری‌هاست» (راهنمای شناسایی خاک, ۱۹۹۳) رده بندی واقعی شبه سری در جدول اجزاء واحد نقشه وارد می شود. خصوصیاتی که در مورد شبه سری ارائه می‌شود باید طبقه‌بندی تاکسونومیکی آن را پشتیبانی نماید. در تشریح اجزاء واحد نقشه ممکن است به ارائه توضیحات بیشتری در مورد اینکه چرا این خاک بعنوان شبه سری معرفی شده مورد نیاز باشد. در راهنمای نقشه در ستون طبقه‌بندی خاکها ‏ روی واحدهای نقشه‌ای که بعنوان شبه سری مشخص شده‌اند. علامست ستاره بگذارید تا کاربران را مستقیماً به قسمت توضیحات مربوط به شبه سریها هدایت نماید. تمام واحدهای نقشه را که دارای سری‌های رسمی خاک هستند. همجنین در قسمت تشریح حدود تغییرات واحدهای تاکسونومیکی» واحدهایی را که دارای شبه سری می‌باشند مشخص نموده و دلایل تفاوت خصوصیات شبه سری‌ها با سری‌های اصلی و خارج بودن از حدود تغییرات سری‌های شناخته شده را توضیح دهید. اگر یکی از اجزاء واحد نقشه دارای ویژگی‌هایی می‌باشد که اندکی خارج از دامنه سری اصلی است. اما با سری اصلی در یک فامیل یکسان قرار می‌گیردء در این صورت خاک مزبور (جزء واحد نقشه) تحت عنوان شبه سری تلقی نمی‌شود. در این حالت یکی از دو راهکار زیر را می‌توان انجام داد: ۱ افزایش دامنه تغییرات سری اصلی به طوری که خاک مزبور به عنوان یک جزء وابسته در این دامنه قرار گیرد. ۲ در هماهنگی نهایی سری خاک شرحی نوشته شود تا چگونگی تفاوت خاک مزبور از سری اصلی را توضیح دهد و علت عدم بازنگری سری اصلی برای در بر گرفتن خصوصیات خاک مورد نظر را بیان نماید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک 1۱ ۱۶-۳ اجزاء نامگذاری نشده یک جزء نامگذاری نشده در اجزاء واحد نقشه خاک., یک عضو فرعی است که از گسترش محدودی در واحد نقشه برخوردار بوده و از نظر رده‌بندی تاکسونومیکی با هیجیک از سری‌های شناخته شده» هماهنگی و انطباق ندارد. اگر اجزاء واحدخاک. نامگذاری شده به سری‌های خاک موجود شباهت دارندء باید در فهرست داده‌های خاک مربوط به اجزاء واحد نقشه که مورد تشریح قرار گرفته‌اند. ۱۵-۳- اراضی متفرقه ! براساس تعریف راهنمای شناسایی خاک. اراضی متفرقه اساسا دارای پوشش خاک نیستند و به این دلیل پوشش گیاهی در آنما فعالیت‌های انسانی ناشی شود. در بعضی از اراضی متفرقه در صورتی که عملیات اصلاحی اساسی صورت پذیرد. می‌توان آنها را در امر تولید مورد استفاده قرار داد. تعیین واحدهای نقشه برای هماهنگی این اراضی انجام می شود و در اغلب آزها نیز خاک, به عنوان ناخالصی وجود دارد. اگر مقدار خاک از حدود تعریف شده برای این واحدها تجاوز نمایدء در این صورت آنها را به عنوان «واحدهای مخلوط » یا واحد مخلوط اراضی و خاک در نظر می‌گیرند. - در نامگذاری اراضی متفرقه باید از اسامی مندرج در راهنمای شناسایی خاک استفاده شود. از به کار بردن هر گونه نام دیگری برای اراضی یاد شده خودداری می شود. - برای ترسیم محدوده واحدهای مربوط به اراضی متفرقه در نقشه» از همان اصول مربوط به واحدهای ترسیمی نقشه خاک پیروی می شود. - برای توصیف اراضی متفرقه در واحدهای نقشه می‌توان از اصطلاحات مربوط به خصوصیات نواحی محلی استفاده نمود. - توصیف اراضی متفرقه باید شامل موارد زیر باشد- 9 در صورت امکان, تعیین درصد تقریبی پوشش محدوده‌های غیرخاکی و خاکدار در واحد نقشه 9 خاکهای موجود در اراضی متفرقه. 8 _شکل زمین ( لندفرم ) ۰ ویژگی‌های سنگ شناسی سنگ بستر, 9 ماهیت رسوبات جدید.ء و * در صورت امکان, ویژگی‌های زهکشی و رواناب اراضی. اراضی متفرقه با مساحت محدود ممکن است تا زمان تهیه راهنمای نقشه نهایی حفظ شوند. اگر راهنمای نقشه دارای اراضی متفرقه استء باید مساحت این واحدها محاسبه و همراه با اسامی آنها در جداول تفسیری ارائه شوند. اگر مجموع مساحت کلی این واحدها خیلی محدود است و اهمیت کمی در محدوده مطالعاتی دارند به گونه‌ای که نمی‌توان آنها را به صورت واحدهای مستقل در -------- صفحهٔ بعد -------- نقشه نشان دادء می‌توان آنها را در واحدهای محاور ادغام نمود. در این حالت می‌توان آنها را به عنوان اجزاء واحد نقشه تشریح و در صورت امکان محل آنها را با علائم و نشانه‌های خاص نشان داد. اشکال زمین ( لندفرم‌ها ) و اراضی متفرقه هرکدام دارای علائم و نشانه‌های استانداردی هستند که در صورتی که نتوان آنها را به دلیل وسعت کم ( کوچکتر از حداقل مساحت محدوده‌های ترسیمی ) در نقشه نشان دادء می‌توان از آن علائم استفاده نمود ( راهنمای ملی شناسایی خاک علائم و نشانه های استاندارد را ارائه نموده است). فهرستی از اراضی متفرقه که اسامی و تعاریف آنها مورد تائید راهنمای شناسایی خاک می‌باشد. به شرح زیر است- (الف)- اراضی به شدت فرسوده " (هزار دره) اراضی لخت نسبتاً پرشیب تا سراشیب و معمولاً عاری از اجزاء سنگی هستند که توسط آبراهه‌های متعدد به شدت بریده شده‌اند. اراضی فرسوده در مناطق خشک و نیمه خشک که جریانات سطحی سبب بریدگی مواد زمین شناسی نرم می‌شود پدیده‌هایی رایج‌اند. دامنه تغییرات ناهمواری‌های محلی در این اراضی از ۱۰ تا ۲۰۰ متر متفاوت بوده» استعداد زیادی برای رواناب در آزما وجود دارد و فرسایش آبی نیز در این اراضی فعال می‌باشد. ( ب )- شن زارهای ساحلی " سواحل شنیءسنگدانه‌ای و یا قلوه سنگی می‌باشند که بطور مکرر در معرض امواج بوده‌اند. به هنگام توفان و جزر و مد بخشی از این اراضی از آب پوشیده می‌شود. ( پ )- اراضی باد رفته "( باد کنده) شامل اراضی می‌باشد که فرسایش بادی فوق العاده شدید تمام و یا بیشتر مواد خاکی آن را از بین برده است. این اراضی غالباً به صورت گود افتادگی‌های کم عمق هستند که کف آنزها صاف و یا نامنظم است. در بعضی از فازهاء کف حوضه گود افتاده از جنس لایه‌هایی است که نسبت به بخش‌های باد رفته در مقابل فرسایش مقاومت بیشتری از خود نشان می‌دهند و یا متشکل از سنگدانه و قلوه سنگ است. در برخی موارد نیز کف حوضه ممکن است از موادی که در معرض سفره آب به وجود آمده تشکیل شده باشد. اراضی که بیشتر سال از آب پوشیده شده‌اند در نقشه به بصورت توده آب نشان داده می‌شوند. بعضی از اراضی این فاز دارای کیه‌ها و یا تپه‌های کوچک هستند. در موارد معدودی این اراضی با وسعت کافی در نقشه قابل ترسیم بوده و محدوده‌های کوچکتر را می‌توان با علائم و نشانه‌های خاص نشان داد. (ت )- اراضی زمین سره (زمین لغزه )" اراضی با عرض کم و طول زیاد که در امتداد سراشیبی دامنه کوهها فاقد پوشش گیاهی هستند. پوشش گیاهی این اراضی در اثر وقوع بهمن یا فعالیتهای زمین لغزش‌ها از بین رفته است. اراضی یاد شده شامل سنگ بستر لخت, قطعات سنگی, و توده های بزرگ ۱۴10 * 7080]65 ٩ 810/۵۷ 0 ٩ ‏ده‌اباا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- تهیه نفشسه و راهنمای نفشه خاک 1۳ (ث )- اراضی پوشیده از خاکستو" متشکل از خاکسترهای نرم و گدازه های آتشفشانی پرتابی است که قابلیت نگهداری رطوبتی کمی داشته و عبور و مرور از آنها ۲ ۰ (ج )- سیرک‌های یخچالی شامل نواحی سنگی و قلوه سنگی است که مشخصاً به دلیل فرسایش یخچالی به شکل کاسه‌ای در آمده‌اند. .۰ س ۳ ( چ )- نخاله گاهها آزها در نقشه خاک به صورت « کمپلکس نخاله گاه- گودال» مشخص می‌شوند. (ح )- اراضی تپه شنی متشکل از تپه‌های شنی و پستی و بلندی‌های بین آنهاست که تحت تاثیر باد دائماً در حال جابجایی و تغییر شکل‌اند. (خ )- اراضی یخچالی " دست کم بخشی از این اراضی پوشیده از توده‌های بخ است که در اثر تراکم و تبلور دوباره برف بوجود آمده است. این توده های یخ یا ساکن بوده و یا با نیروی ثقل به سوی پایین دامنه در حرکت اند. در سطح یا درون آنها ممکن است کمی مواد خاکی وجود ( د )- اراضی آبکند (آبراهه دار)" از اراضی تشکیل یافته که فرسایش آبی درآن شبکه ای از کانال های ۷ و لا شکل را به وجود آورده است و می‌توان آنها را در مقیاسی کوچکتر مشابه اراضی فرسوده ( بدلند) دانست. عمق آبراهه‌ها به اندازه‌ای است که برای بیشتر کاربری‌ها بازسازی اراضی ضروری می‌باشد. محدوده‌های با وسعت کم معمولاً در نقشه خاک با علائم و9 نشانه‌های نقطه‌ای نشان داده می‌شوند. قفاز مربوط به نوع مواد ۰ ۰ ۷ ( ذ)- اراضی گچی این اراضی تقریبا از گچ خالص نرم تشکیل شده و سطح آنها معمولا" بسیار ناپایدار بوده و به آسانی فرسایش می‌یاید. عبور و مرور از این اراد شکل است. اراضی متشکل از سنگ گچ سخت در نقشه خاک به صورت برونزد سنگی نشان داده می‌شوند. رایس اراصی راصی کچ رِ صورت برونزد سنگی نشان داده می‌شو "40۴ 0 40۵ عونت " : 1] * ۳۵ 6) 4 هزاس * " 3908۱۱ 4 -------- صفحهٔ بعد -------- 3 دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی (ر )-اراضی گدازه ای " اراضی پوشیده از گدازه‌های آتشفشانی هستند که در مناطق مرطوب به دوره هولوسن نسبت داده شده» ولی در مناطق خشک و یا بسیار سرد ممکن است قدمت بیشتری داشته باشند. بیشتر گدازه هاء سطحی تیز و دندانه‌ای شکل و مکعبی گوشه‌دار ترک خورده داشته که از ویژگی‌های گدازه‌های آتشفشانی است. بقیه مواد گدازه‌ای نیز سطحی صاف و براق دارند. در درز و شکاف این سنگها ممکن است مقداری خاک وجود داشته باشد. اما معمولاً این اراضی فاقد پوشش گیاهی ( به استثنای گلسنگ‌ها) هستند. (ز )- اراضی پسماند مواد نقتی ۲ اراضی که پوشیده از پسماند مواد نفتی و آب شور همراه آنهاست. این اراضی گود بوده و خاک حاشیه آزها آغشته به مواد نفتی و بایر است که اصلاح آزها با صرف هزینه‌های بالا امکان پذیر است. ( ژ )- گودال‌ها " اراضی حفاری شده باز هستند که به طور معمول خاک و مواد زیرین آنها حمل شده و در نتیجه سنگ‌ها و مواد دیگر در مصرض دید قرار گرفته‌اند. از انواع آنها می‌توان از گودالهای محل استخراج کانسارهاء معاان شن و ماسه و محل برداشت سنگهای ساختمانی نام برد. با وجود این گودالپهای محلی برداشت شن و ماسه به عنوان اطلاعات فاز به کار می‌رود و نه اجزاء واحد نقشه . ( س )- پلایاها " اراضی مسطح و گود و فاقد پوشش گیاهی به صورت حوضه‌های بسته در مناطق خشک می‌باشند. بسیاری از این اراضی در معرض فرسایش بادی قرار داشته و بسیاری دیگر هم شورء» سدیمی و یا شور و سدیمی هستند و سطح سفره آب در آنها گاهی نزدیک به سطح زمین می‌باشد. ( ش )- بستر رودخانه‌ها و مسیل‌ها " رسوبات ناپایدار شنی» سیلتی» رسی و یا سنگدانه‌ای هستند که به تناوب توسط رودخانه‌ها و مسیلها در معرض سیلگیری, شسته شدن و جابحایی مواد قرار دارند. ( ص )- برونزدهای سنگی " در این اراضی سنگ بستر لخت ( به استثنای گدازه‌ها و گودالهای پوشیده از سنگ) رخنمون دارند. واحدهای نقشه را می‌توان در صورت لزوم بر اساس نوع سنگ نامگذاری نمود. به عنوان نمونه, برونزد سنگ گچ» برونزد سنگ آهک و مانند این‌هاء بسیاری از برونزدهای سنگی وسعت محدودی دارند بطوری که نمی‌توان آزها را در نقشه نشان داد. در این حالت آنها را با علائم و نشانه‌های نقطه‌ای مشخص می‌کنند. بعضی از واحدها وسعت زیادی دارند و در بینایین آزها نواحی خاکدار مشاهده می‌شود. بیشتر برونزدهای سنگی سخت هستند. اما انواع نرم هم وجود دارند. منت دید 4 1-۷۵5۲( او همرما ۲ نی هد بای و 000۵۵ با۸۵ ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- (ض )- اراضی سنگلاخی " اراضی هستند متشکل از قلوه سنگ‌هاء سنگ‌ها و تخته سنگ‌هایی که بطور معمول در پای دامنه کوهها استقرار یافته‌اند» ولی در بعضی از نواحی» این اراضی شامل نهشته‌های مواد یاد شده است که حاصل فرآیندهای یخچالی و حاشیه یخجالی در مناطق کوهستانی می‌باشد. ابعاد اراضی سنگلاخی به گونه‌ای است که محور طولی آنها کمتر از ده برابر عرض آنها می‌باشد. محور (ع )- کفه های نمکی " رسوبات مسطح و فاقد زهکشی هستند که سطح آنها پوشیده از نمکهای متبلور بوده و لایه زیرین نمکها متشکل از نهشته‌های رسوبی مطبق و فوق العاده شور است. این اراضی در مناطق خشک حوضه‌های بسته‌ای را تشکیل می‌دهند که در بعضی از موارد سفره آب در آنها نزدیک سطح زمین است. (غ )- اراضی پوشیده از مواد متخلخل و باطله " این اراضی متشکل از کلینکر "های شبه باطله » شیلهای "سوخته و ماسه سنگ‌های دانه ریزی هستند که بقایای ذغال سنگ‌های سوخته را تشکیل می‌دهند ( این اراضی را نباید با گدازه‌ها و اسکوری‌های آتشفشانی اشتباه نمود) ( ف )- مواد نرم معدنی " تجمعی از مواد ریز بافتی است که پس از انجام عملیات شستشوی شن و ماسه. در هنگام استخراج کانسارها و یا آسیاب کردن سنگهای معدنی برجای می‌ماند. مراحل آسیاب کردن نیز اغلب با بعضی از فعل و انفعالات شیمیایی همراه بوده و محل انباشت مواد یاد شده معمولاً اراضی پستی است که از پیش به همین منظور آماده شده است. ( ق )- اراضی لغزنده " اراضی با سطح سله دار یا گلی بسیار صاف و لغزنده و تقریباً غیر قابل نفوذ که لایه زیرین آنها فشرده شده و توده‌ای است. مواد ک )- اراضی مسکونی " اراضی پوشیده از خیابان‌هاء آنبارهاء ساختمان‌ها و سایر تاسیسات مربوط به مناطق مسکونی می‌باشد. (گ )- توده‌های آب * شامل نهرهاء دریاچه هاء حوضجه‌های وسیع و مصب‌هاست. این محدوده‌ها در بیشتر سالها دست کم هنگامی که درجه حرارت مناسب رشد گیاهان می‌باشد. پوشیده از آب است. همچنین اراضی که تمام سال پوشیده از آب است.ء مانند گودالهای آبگیرء آب بندهاء مخازن سدها ء پلایاها در این گروه قرار می‌گیرند. گاهی اوقات از واژه های آب شیرین و آب شور در نامگذاری واحدهای نقشه استفاده می‌شود. 0 عاططان۸ ۰ ۵۵ ۹۵۱۱ * ٩ ‏هاهن۹‎ 0 رازن زاهک * واه هریج ‎٩ دوه مانز1٩ ‎٩ دا۵‌ منز( * را انا * ۳/۵۲ -------- صفحهٔ بعد -------- 1۹ دسنورالعمل انحجام مطالعات خاکتساسی ۱1-۳ واژه‌ای مورد استفاده در نامگذاری واحدهای نقشه خاک هر واحد نقشه دارای نامی منحصر به فرد بوده که در راهنمای نقشه آن را به دقت از دیگر واحدها متمایز می‌سازد. نامگذاری واحدهای نقشه براساس یک روال مشخص, زمینه را برای درک روابط و تفاوت‌های میان واحدهای نقشه فراهم می‌نماید. به کار بردن علائم و نام‌های قراردادی برای نامگذاری واحدهای نقشه» سبب استاندارد شدن اسامی واحدها می‌شود. مدیر پروژه مطالعات شناسایی خاک. مسئولیت تعریف و نامگذاری واحدهای نقشه براساس دستورالعمل حاضر و راهنمای شناسایی خاک را به عهده دارد. ۱-۱۹-۳- نامگذاری مجموعه های همسان ۱. نام مرجع " عضو اصلی یا نوع اراضی متفرقه در ابندای نام واحد نقشه خاک آورده می‌شود. در نامگذاری مجموعه‌های همسان هر سطحی از رده بندی تاکسونومیکی با اراصی متفرفه به عنوان نام مرجع به کار می‌رود. ۲ بافت خاک سطحی را بدون استفاده از علامت کاما ۰ » بعد از نام مرجع به کار بیرید به عنوان نمونه: ما۸ ‎۰٩ بافت خاک سطحی قرار دهید. به عنوان مثال: 01 (آ8۳0۵1 ۸/00 ‎٩ ۴ سایر اصطلاحانی که در نامگذاری واحد نفشسه مورد استفاده قرار می گیرند.ء باید با علامت کاما 0 » از نام مرجع جدا نسوند. مأنند: ٩1۵۲6۶ 407‏ ۲6۳۲۵۲۱۱ 6 10 3 و 1000 طااه 070 ‎٩۸0۵ ۵. به استتای بافت خاک سطحی و وازه‌های مربوط به قطعات سنگ,» سنگریزه و نخنه سنگ در خاک سطحی, اصطلاحات دیگر باید با علامت کاما ۰ » از یکدیگر منمایز شوند. به عنوان مثال : ٩1۵۳065, ۲۵01۱۵1۱1۲ 40‏ ۲60۳۲۵۲۱۱ 2 1۵ |[ و 10000 001 ۸0/۳۵ ‎٩ *. آخرین بخش نام واحد نقشه را اصطلاحات مربوط به فرسایش, افزایش» سیلگیری» سنگی و صخره‌ای بودن؛ یا کلاس‌های محتلف سنگک و سنگریره و انخنه سنگک موجود در خاک سطحی تشکیل می‌دهند. به عنوان نمونه: ٩ ۸/010 10077, 0 نز/510, ‎٩10065‏ ]00۳۲۵۲۱ 3 10 (۷ ,ا((00] را/0۳0 8۵ ‎٩ ۷ اصطلاحات مربوط به کلاس شیبء پس از سایر وازه‌های مربوط به نامگداری واحد نفشه [ به استتای فرسایش, افزایش., سیلگیری» سنگی و صخره‌ای بودن» یا کلاس‌های سنگ و سنگریزه خاک سطحی) قرار می‌گیرند به عنوان مثال: ٩10065, 0‏ |۲6۲6(۱ و 10 3 ,۹0۹1۳۵110 ]770۷۵ ,((00] ‎٩۸/0/10 ۸ به استتای وازه‌های مربوط به کلاس شیب و اصطلاحات مربوط به بعضی از گروههای باقنی؛ نمام اسامی دیگر به صورت مفرد به کار می‌روند. فصل دوم راهنمای شناسایی خاک اطلاعات بشنری در زمینه مجموعه‌های همسان را ارائه نموده است. نمونه‌هایی از نامگذداری مجموعه‌های همسان به شرح زیر است: : 60 ۱۳01۳۵:06 " نامگذاری واحدها برای تهیه راهنمای نقشه خاک به زبان انگلیسی تدوین شده, بدیهی است در برگردان فارسی باید از قواعد زبان فارسی استفاده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱76/۵ ٩71۱ 10۵۲, ( 1۵ ‏و‎ ۲۵۳۲۵۱۱۱۸ 5 ٩/0 5 ٩۸0۸ ‏را«0/‎ , 010 10 ۳۵۳۲۵۱۱۱ 5 ۲-۱۹-۳- نامگذاری کمپلکس‌ها (. نام‌های مرجع اجزاء واحد نفشه» اولین بخش نام کمپلکس‌ها را تشکیل می‌دهند. برای نامگداری کمپلکسها از تمام سطوح رده بندی تاکسونومیکی و اراضی متفرقه استفاده می‌شود. فصل دوم راهنمای شناسایی خاک کمیلکس‌ها را به تقصیل مورد بررسی قرار داده است. دو با سه نام اجزاء واحدهای نقشه که با نشانه خط فاصله «-» از یکدیگر منمایز می‌شوندء بخشس اول نام کمپلکس‌ها را تشکیل می‌دهند. در بعضی موارد مانند واحد نفشه‌ای که با یک « آرایه » نامگذاری شده اما معیار فار بسیار شاخصی داردء فقط یک نام مرجع در بخش اول به کار می‌رود. به عنوان نمونه: 5 0۲6۲۲۵۱۱۱ 3 ۱۵ (0 ,0۱۱۵/2۵ ۱۸/۵/۵ ۲ اگ.ر بافت خاک سطحی در اجزاء یک واحد نفشه منفاوت باشدء بخش دوم نام واحد را وازه « کمیپلکس) نشکیل می‌دهد.ء مانند: 0۲0۳۲۵۱۱۲۱۶ 3 1۵( , ]0۱0 610 ۱۸/۵۰ ۳ اگر بافت خاک سطحی اجزاء نامگداری شده بکسان باشسدء بخش دوم نام واحد می‌نواند وازه «کمیلکس) با بات خاک ٩7| 10000, 010 3 067۲60۱۱ 5‏ 0/0- ۳۵م۸٩ ۴ بخش سوم نام واحد کمپلکس ممکن است برای نامگذاری اتحصاری سای ر اجزاء واحد تفشه به کار رود. بنوان مثال : 0 ۳۵۳۵۲ ,۵۱۱10 6/0 - ۱۸/۸۵ ۱76/0۰ 1۵۱۵ 1۵0۱۷۹ ۰ 10 |۱۵ 20 ۲6۵۱۱ 5 ۱۸ - ۱1۵۱۵-100 0۸1۳۵ 0۱۱/2, 20 ۱۵ 40 0۲۳۲۲۵۲۱۱۶ ۵. نامگذاری کمیلکس‌ها با استفاده از نا م کوتاه شده فامیل خاک به شرح زیر است: 5 00۲۲۵۱۱ 20 1۵ 10 ,دع]۵0(0) و 165[ ‎٩۸/۵۰/۵ ۳-۱۹1-۳- نامگذاری مجموعه‌ها ا. نام مرجع اجزاء واحدهاء اولین بخش نام مجموعه‌ها را تشکیل می‌دهد. در نامگداری مجموعه‌هاء از هر سطحی از رده سدی تا کسونومیکی با اراضی متفرقه می‌نوان به عنوان نام مرجع استفاده نمود. قصل دوم راهنمای شناسایی خاک اطلاعات بیشنری در مورد مجموعه‌هاً ارائه نموده است. دو با سه نامی که با علامت ۷-۷ از یکدیگر منمایز می‌شوند.ء اولین بخحشس نام مجموعه را می‌سازند. در بعضی موارد مانند واحد نفشه ای که شامل یک خاک با باقت سطحی کاملا منمایز است. قفط یک نام در بخش اول نام مجموعه مورد استفاده قرار می‌گیرد. به عنوان مثال : ۱۸۵-0۱0 7 ۱۸/۱۵ 03۹۵0۵1100, 1۵ 15 00۳۲۵۱۱ 5 -------- صفحهٔ بعد -------- 1۸ دسنورالعمل انحجام مطالعات خاکتساسی ۲ بخش دوم نام مجموعه‌ها را وازه « مجموعه > نشکیل می‌دهد. مانند: 1 م۰۳۱۸ 71 م۱۱۱۱ 6۱۵۰ ۱۸/۵۰ 71 ,100111105 610 ۱۸/۲/۵۰ 5 0۳۳۲۵۱۱۱ 30 10 10 , 03300101100۱ ۱,610 :5107 ,0330070110 ۱116010 - ۱۵/۵ 2-۱1-۳- نامگذاری گروه‌های تفکیک نشده اجزاء واحدها را در تمام سطوح رده بندی تأکسونومیکی و اراضی متفرقه می‌توان بعنوان نام مرجع مورد استفاده قرار داد. نام دو خاک توسط حرف ربط لو »از یکدیگر منمایز می‌شود و نام سه خاک نیز به ترنیب با علامت کاما ۰۸ » و حرف ربط «و» بین خاک اول » دوم و سوم تفکیک می‌گردد. فصل دوم راهنمای شناسایی خاک اطلاعات بیشننری در زمیه نامگلذاری گروه‌های نفکیک تشده را ارائه نموده است. ۲ دومین بخش نام واحد گروههای تفکیک نشده را عموماً واژه « خاک» تشکیل می‌دهد با وجود این به کاربردن دومین بخش نام در گروههای نفکیک نشده اخنیاری است مانند: ۵۶ 6/0 ۱۸/۵/۵۰ ٩71۱ 10005, (۱0 10 ۲۳۳۲۵۲۱۱ 5‏ 010 ۵۱۵ ۱۸/۵ 5 ۲۵۳۲۵۱۱۱ 3 1۵( ,۹۵/۱6 / ۱۱۵۵۲۵۱۵ ,5أ[۵ ۱11۵۱۵ 0۱۵ 2010 ‎٩۸0۵, برای نامگداری اراضی متفرفه از علائم و اسامی قراردادی استفاده می‌شود. اراضی متفرفه عموماً با حروف بزرگ در واحدهای نفشه نوشته می‌شوند.ء اما اگر تعداد آنها در واحد نقشه بیش از یک نوع و با نام اراضی منفرقه مرکب (د و کلمه ای و بیشتر) باشد.ء حرف اول نام ه رکدام ( یا حرف اول نام مرکب ) به صورت بزرگ نوشته خواهد شد. به عنوان مثال : 2 ۵ 0 ٩۱۱۵ ۸/0۵ -80021002 0۱۱۵] 15 10 40( ۲۵۲۲۵۲۱۲ 5‏ 0۵| ۱۳۶/۸۵ ۱۷-۳- فازهای خاک در مطالعات خاکشناسی؛ فازهاً معرف نوعی گروه بندی می‌باشند که با مقاصد خاص صورت گرفته و در هر سطحی از رده بندی می‌شود. در تشخیص فازهاء تفاوت خاک‌ها و یا عوارض محیطی (محدوده پلی پدون ) که بر کاربری و مدیریت و یا خصوصیات -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک 1۹ رفتاری خاک‌ها تأثیر محسوس دارندء مورد نظر قرار می‌گیرد. فازها به طور معمول بخشی از ویژگی‌های قابل مشاهده در واحدهای رده بندی را شامل می‌شوند. اما موارد دیگری مانند خطر یخبندان» خصوصیات خاک زیرین و یا وضعیت فیزیوگرافی که بر بهره‌وری مورد مطالعه متغیر باشدء می‌توان فازها را منطبق با این تغییرات تعیین نمود. آنچه برای یک خاک معین وجه تمایزی برای فازها محسوب می‌شود. لزوماً برای خاکهای دیگر کافی نیست و اساسا هر ویژگی, تنها به دلیل تاثیر متقابل با ویژگی‌های دیگر مفهوم پیدا می‌کند. ضروری است که به هنگام شناسایی خاکهاء سودمندی تفکیک هر فاز » بارها مورد آزمون و بررسی قرار گیرد. فازهای هر واحد طبقه‌بندی باید از نظر رفتاری و مدیریت به اندازه کافی با هم تفاوت در مطالعات خاکشناسی نیز اگر تفکیک فازها برای هدف مورد نظر بی فایده باشد. ادغام فازهای یک واحد معین و تشریح محجموعه حاصل امکان پذیر است. تفسیرهای مربوط به مطالعات خاکشناسی نیز حاکی از وجود مشابهت و تفاوت‌ها در بین واحدهای تائید اغلب فازها در مطالعات خاکشناسی, به رفتار خاک در شرایط کاربری موکول می‌شود و در این ارتباط هر خاک باید دست‌ کم در یک مورد با فازهای دیگر در آن واحد.ء تفاوت داشته باشد. در هرحال تفاوت در ویژگی‌ها باید بر خطاهای معمول در مشاهدات برتری داشته باشد ( راهنمای شناسایی خاک, ۱۹۹۳) در هر سامانه رده بندی خاک. خصوصیاتی وجود دارند که در هیچ یک از سطوح رده بندی آن سامانه» مدنظر قرار نمی‌گیرند. همچنین در هر منطقه‌ای »خصوصیاتی وجود دارد که به خاک مربوط نمی‌شود و به سطح اراضی ارتباط دارد ( مانند شیب» پستی و بلندی و غیره) که از دیدگاه کاربری مهم می‌باشد. بنابر این خصوصیات مورد نظر را می‌توان در مطالعات شناسایی خاک تفکیک و تشریح نمود. طبق اظهار نظر اوری: « فازهاء گروه بندی‌هایی کاربردی می‌باشند که در ارتباط با طبقه‌بندی خاک اصلی, مورد استفاده قرار می‌گیرند تا سودمندی مطالعات خاک را افزایش دهند. فازها ممکن است براساس یک ویژگی خاک یا زمین و یا ترکیبی از ویژگی‌هایی که در ارتباط با کاربری سرزمین یا رفتار خاک‌ها مهم می‌باشند. تفکیک شوند. درجات مختلف مربوط به یک ویژگی می‌تواند به عنوان پایه‌ای در درجه بندی فازهاء مدنظر قرار گیرد. انتخاب ویژگی‌ها و حدود تعیین شده» بر اساس اهداف علمی و میزان پایداری معیارهای کاربردی صورت می‌گیرد.» سازمان کشاورزی ایالات متحده آمریکا با اندکی اختلاف فاز را به صورت زیر تعریف می‌نماید- « اگر یکی از ویژگی‌های یک آرایه دارای دامنه تغییرات وسیعی برای تفسیرهای مربوطه باشد و یا در صورتی که برخی از ویژگی‌های غیرخاکی سرزمین» از نظر کاربری و مدیریت اراضی مهم باشندء در آن صورت به عنوان مبنایی در تعریف فازهاء مدنظر قرار می‌گیرند. فازها می‌توانند براساس ویژگی‌هایی همچون خطر یخبندان, ماهیت لایه‌های زیرین خاک یا موقعیت فیزیوگرافی که در تعریف و تشخیص سطوح مختلف رده بندی مورد استفاده قرار نگرفته‌اندء پایه ریزی شوند. چون در هرحال این ویژگی‌ها برروی کاربری و مدیریت اراضی تاثیرگذار خواهند بود. در صورتی که این ویژگی‌ها در سراسر منطقه مورد بررسی تغییر نمایندء فازها را می‌توان مطابق با تفاوت‌های موجود تعریف نمود.» -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۰ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشسناسی همانگونه که در تعریف سری خاک اشاره شد.ء « افق سطحی خاک و ویژگی‌هایی نظیر شیب» سنگ و سنگریزه »درجه فرسایش؛ موقعیت فیزیوگرافی و مانند اینها ممکن است در یک سری خاک متفاوت باشد.ء مگر اینکه چنین عواملی با تفاوت‌های مهم موجود در آرایش افق‌ها مرتبط باشد» چنین ویژگی‌هایی که از طرف طراحان رده بندی خاک در هیچیک از سطوح طبقه‌بندی به وضوح مدنظر قرار نگرفته‌اند»ء در صورتی که برای تفسیرها مهم باشند.ء تحت عنوان « فاز» در واحدهای نقشه نشان داده می‌شوند. فازهای خاک را به چهار دسته زیر تقسیم می‌نمایند- ۱ تمام خصوصیات مربوط به لایه‌های سطحی خاک که در رده بندی مدنظر قرار نگرفته‌اند» مانند بافت خاک سطحی, قطعات درشت سنگی, فرسایش و مانند این‌ها. ۲ آندسته از خصوصیات داخلی خاک که در تعریف سری‌های خاک مدنظر قرار نگرفته‌اند. مانند خصوصیات لایه‌های عمیق تر از ۱/۵ تا ۲ متری از سطح خاک ۳ هر خصوصیت داخلی خاک که درسطوح بالاتر رده بندی ( فامیل» زیرگروه و...) مورد استفاده قرار نگرفته است. ۴ خصوصیات غیرخاکی اراضی مانند شیبء موقعیت فیزیوگرافی » فرسایش و مانند اینها. برای تعریف هر فاز باید سه معیار زیر مد نظر قرار گیرد- - از لحاظ کاربری و مدیریت مهم باشد. - به صورت پایدار قابل مشاهده و شناسایی باشد. - در تعریف هیچ یک از سطوح بالاتر رده بندی ( فامیل» زیرگروه و..) در سطح دقت مطالعات مد نظر قرار نگرفته باشد. شایان ذکر است که استفاده از اسامی فازها در واحدهای نقشه برای هر سطح از رده بندی خاک امکان پذیر است. اما معمولاً کاربرد آن در سطح سری خاک, بیشتر از بقیه سطوح رده بندی می‌باشد. در صورت لزوم می‌توان بیش از یک فاز را برای هر واحد نقشه مورد استفاده قرار دادء اما اغلب کاربرد بیش از سه خصوصیت مرسوم نمی‌باشد. ۱۸-۳ فازهای مورد استفاده در نامگذاری واحدهای نقشه خاک معمولاً برای نامگذاری واحدهای نقشه خاک, نام دو پا چند فاز خاک نیز به کار می‌رود. اصطلاحات مربوط به فازها ایده‌های مهمی را در مورد واحدهای نقشه خاک و تمایز آزها از سایر واحدها در اختیار کاربران قرار می‌دهند. فازها نه یک کلاس از سامانه رده بندی خاک هستند و نه در یک گروه تفسیری قرار می‌گیرند. فصل دوم « راهنمای شناسایی خاک» بحث جامعی را در زمینه فازهای خاک ارائه نموده است. هدف این بخش ازدستورالعمل, آرائه رهنمودهای لازم در زمینه انتخاب انواع فازهای مورد استفاده در نامگذاری واحدهای نقشه خاک. تبیین دلایل تفکیک فازهای یک خصوصیت معین, ترتیب قرار گرفتن فازهای مختلف در نامگذاری واحدهای نقشه و چگونگی کاربرد فازها در سطوح مختلف رده بندی خاک از سری تا سطوح بالاتر می‌باشد. فازهای مورد استفاده در نامگذاری واحدهای نقشه خاک عبارتند از: بافت لایه سطحی خاک, شیب. فرسایش, افزایش» عمق, خاک زیرین» شوری» سدیمی» فیزیوگرافی اقلیم و سایر فازهاء چگونگی درجه بندی فازها و واژه‌های استاندارد کلاس‌های مختلف در بخش دوم دستورالعمل حاضر ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱۸-۳- فازهای بافت لایه سطحی خاک ! یکی از مهم ترین خصوصیات خاک در کاربری و مدیریت اراضی,» بافت لایه سطحی خاک می‌باشد. چون خصوصیاتی نظیر فعالیت ریشه گیاهان» نفوذپذیری خاک میزان نگهداری آب در خاک. عملیات شخم, فرسایش پذیری» حاصلخیزی و موارد دیگر همگی به این خصوصیت بستگی دارندء بنابراین همواره این فاز در نام واحد نقشه خاک ذکر می‌گردد. ۱ فاز بافت لایه سطحی خاکهای معدنی » رکن اساسی نامگذاری واحدهای نقشه خاک است. بافت خاک سطحی که در نامگذاری واحد نقشه به کار می‌رود معرف بافت سطحی غالب اجزاء واحد نقشه است که در کاربری اراضی اهمیت اساسی دارد. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک کلاس‌های بافت خاک سطحی اصلی را به کار ببرید. از گروههای بافتی لوم شنی و شن لومی زمانی استفاده نمائید که : * تفکیک این گروهها به آسانی امکان پذیر و قابل شناسایی باشد. و * در کاربری‌های مورد نظر سودمند باشند ۲ در نامگذاری واحدهای نقشه خاک از گروههای بافتی حد واسط مانند ریز بافت» متوسط بافت و درشت بافت استفاده نکنید. اگر در نقشه خاک. واحدهای نقشه در سطحی بالاتر از سطح سری رده بندی شده‌اند فاز بافت لایه سطحی خاک را بکار ۳ اسامی جایگزین بافت خاک را فقط برای فازهای سطحی مواد آلی مانند ماک» پیت و پیت ماکی در نامگذاری لایه سطحی ۴ قطعات سنگی موجود در خاک سطحی و یا داخل لایه سطحی معمولاً با تاثیری که بر کاربری و مدیریت خاکها دارند» بعنوان فاز مورد توجه قرار می‌گیرند. در نامگذاری واحدهای نقشه از اصطلاحات سنگریزه‌ای, قلوه سنگی, تخته سنگی و مانند این‌ما استفاده می شود. شایان ذکر است که برای کاربری‌های زراعی ( کشت آبی و دیم ) فاز اجزای قطعات سنگی مورد استفاده قرار می‌گیردء اما در کاربری‌های جنگل, مرتع و مانند این‌هاء فازهای مورد اشاره کاربرد چندانی ندارند یا اهمیت آنها در کاربری‌های اخیر متفاوت است. در مورد تخته سنگ‌های با ابعاد بزرگتر از ۶۰ سانتی متر از آنها به عنوان رخنمون سنگی نام برده می‌شود. ۵. فصل دوم « راهنمای شناسایی خاک. ۱۹۹۳»» بخش‌های ۶۱۸-۲۷ و ۶۷- ۶۱۸ « راهنمای ملی شناسایی خاک ۲۰۰۱» و فصل سوم دستورالعمل حاضر اطلاعات جامعی در مورد فازهای بافت لایه سطحی و قطعات سنگی ارائه نموده است. (الف)- فاز بافت لایه سطحی خاک در صورتی که قطعات سنگ و سنگریزه آن بیش از ۱۵درصد حجمی است. به صفات سنگی و سنگریزه‌ای تغییر می یابد. مثال: ۱۸۱۵۲۵ 2۳2۷61۱۲ 0 در صورتی که مقدار ححمی قطعات سنگی و سنگریزه ای ۲۵ درصد یا بیشتر است. از واژه « خیلی» و اگر ۶۰ درصد و بیشتر می باشد.ء از واژه « فوق العاده » استفاده نمایید متال: 7 (آ]87۵۲ ۱1۷۵۲۷ دع‌فقدام 1۵۳۵ 126۳ عمهاسگ ا -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۲ دسنورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی 01 ۲آ[۲۵۷۸ آ۵ ۱7/۲۵۲۱ (ب )- فازهای سنگی, تخته سنگی‌یا قطعات سنگی کوچکتر را که بیش از ۸۱ درصد سطح خاک را اشغال نموده‌اند و معرف اطلاعات مهمی در واحد نقشه می‌اشند.ء باید در فازهای جداگانه طبقه بندی نمود . این فازها را با فازهای قطعات سنگی به عنوان توصیف کننده بافت به کار ببرید. مثلاً ٩10065, 00101207‏ 10-2000 ,((۵00] ۱۸/۸/۵ بخش ۶۱- ۶۱۸ « راهنمای ملی شناسایی خاک,۲۰۰۱ » اطلاعات بیشتری در این زمینه ارائه نموده است. (ج )- در نامگذاری واحدهای نقشه. فاز صخره ای را درصورتی که تاثیری در کاربری واحد خاک دارد.ء هنگامی بکار ببرید که برونزدهای سنگی و صخره ای تا ۱۰درصد سطح اراضی را پوشانده باشد. مثال: ۰ 10-2570 ,00۱۱0162 0/0۳۵ 1001 - ۱۸/۵/۸ در صورتی که فازهای سنگی و صخره ای را به کار می‌برید. می‌توانید از واژه های « سنگی و صخره‌ای» و « خیلی سنگی و صخره ای» استفاده نمایید. به طور معمول در واحدهای دارای ۲ درصد برونزد سنگی و صخره‌ای واژه «صخره‌ای»و در واحدهای دارای ۲ تا ۱۰ درصد برونزد سنگی و صخره‌ای» واژه «خیلی صخره‌ای» را بکار ببرید. ۲-۱۸-۳- فازهای شیب" برای تفکیک سری‌های خاک به واحدهای کاربردی نقشه و یا واحدهای رده بندی بالاتر از سطح سری ( فامیل, زیر گروه» گروه بزرگ و....) با توجه به اهداف مطالعات و نیازهای کاربری و مدیریت. از فازهای شیب استفاده می‌شود. درجه آمیختگی, شکل, طول و وضعیت شیبء مبنای متمایز ساختن فازها بوده ولی معمولاً تفکیک بر اساس درجه شیب» بیشتر مورد توجه بوده است. تعیین فازهای شیب باید با واحدهای زمین نما و شکل زمین منطبق باشد و به گونه‌ای تصمیم گیری شود که از پیچیدگی‌های بی مورد در نقشه خاک جلوگیری به عمل آید. در عین حال فازهای شیب باید به آسانی قابل تفکیک بوده و تفاوت اراضی را از نظر تناسب و مدیریت اراضی به اندازه کافی نمایان سازد. انتخاب محدوده‌های شیب به اهداف مطالعات و تغییرات شیب در واحدهای نقشه بستگی دارد. به عنوان مثال اگر هدف کشت آبی باشد شیب‌های با دامنه کم ( مانند صفر تا ۲ و ۲ تا ۵ درصد ) و اگر هدف طرح‌های جنگلداری و مرتعداری باشد.ء شیب‌های با دامنه وسیع تر ( مانند صفر تا ۲۰ و ۲۰ تا ۴۰ درصد) انتخاب می‌شود. بطور کلی در مطالعات شناسایی خاک نباید برای تفکیک فازهای شیب., یک الگوی ثابت مورد استفاده قرار گیرد. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک در ارتباط با فاز شیب نکات زیر را مراعات نمایید: ۱ در واحدهای نقشه با شیب ساده» مقدار درصد شیب باید بلافاصله پس از نام خاک درج گردد. در واحدهایی که شیب مختلط دارند نامگذاری واحد نقشه گاهی اوقات با همان شیوه شیب‌های ساده صورت می‌گیرد. در نامگذاری « مجموعه های دع‌ده‌حام ۹100۵ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک ۷۳۳ همسان»» « کمپلکس ها»و « گروههای تفکیک نشده» در صورتی که از نام سری‌های خاک به عنوان نام مرجع استفاده شده فازهای شیب را به صورت درصد شیب به کار ببرید. مثال : ۰ 4-37 ,1۵000 ۹1/۱ ۹۸/۵/۵ 5-5 , 0۱0127 6/0 - ۱۸۵۸ 0-045 و ۹۵11۱6 ,۹۵15 0۵(۱۱۱۱۵) 0۵ 010 ,۱۸/0/0 ۳۲ برای تعیین فازهای واحد نقشه که شیب مختلط دارندء یا در نام مرجع» سطوح رده بندی بالاتر از سطح سری خاک به کار رفته, در « مجموعه ها» و در بعضی از گروههای تفکیک نشدهء اصطلاحات صفات شیب ( مانند تقریباً مسطح, سراشیب و بسیار سراشیب) را بکار ببرید. مثال : ,]۱/۲۵/۵۵ ۰ ,083001017071 11610 ۱۸/۵/۵۰ ۰ ,5 آ[۹۵ 1610 ۵۵ ۹۸/۸۵۸ ۳ فاز شیب بعد از نام مرجع آرایه اصلی یا سایر فازهایی که براساس خصوصیات داخلی خاک استوارند به کار می‌رود و با علامت کاما «ء » از آزها جدا می‌شود. در صورتی که مقدار شیب مشخص باشد.ء آن را به صورت درصد و واژه شیب را به صورت جمع به کار ببرید. اما در مواردی که از صفات شیب استفاده می‌کنیدء واژه شیب را حذف نمایید. مثال : 2-7065 ,10000 ۹۵۵۱ ۱۸/۵/۵ 8 ,4330070110(1 610 - ۹۸/۵۵۸ ۳-۱۸-۳۳ فازهای فرسایش پدیده فرسایش» توان خاکها را در کاربری‌های مختلف و نیازهای مدیریتی و اجرایی آنها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در صورتی که خاکی که به دلیل دخالت‌های انسانی و یا فرآیندهای طبیعی, تحت تاثیر فرسایش قرار گرفته باشد. اما میزان فرسایش در حدی نباشد که رده بندی خاک را تغییر دهد آنگاه می‌توان از صفت فرسایش به عنوان معیاری در تعیین فازها استفاده نمود. خصوصیات مربوط به فرسایش دارای تعاریف مشخصی هستند.ء بطوری که در شناسایی خاک. مرزها و محدوده‌هایی از یک خاک معین که نیازهای مدیریتی و تناسب متفاوتی دارندء از یکدیگر تفکیک می‌شوند. واژه‌های مورد استفاده در فرسایش آبی و بادی ۱ فازهای فرسایش خاک را در صورتی که درتناسب اراضی برای کاربری‌های عمده تفاوت مشخصی ایجاد می‌کنند.ء نیازهای حفاظتی متفاوتی دارندء و زمینه را برای فرسایش تسریعی فراهم می‌آورند. مبنای تمایز واحدهای خاک قراردهید. پتانسیل فرسایش پذیری خاک معیاری برای فازهای فرسایش نیست. فازهای فرسایش را بر مبنای مقایسه بین تناسب برای کاربری و نیازهای مدیریتی خاکهای فرسایش یافته و خاکهای فرسایش نیافته تعیین کنید. فازهای فرسایش را بر اساس خصوصیات باقیمانده در خاک تعیین نمایید. هدر رفت خاک را ارزیابی نموده و تشریح نمایید. کلاس‌های فرسایش در فصل سوم «راهنمای شناسایی خاک» ارائه شده و فصل دوم راهنمای یاد شده نیز نامگذاری خاک‌های فرسایش یافته را ارائه نموده است. کلاس‌های ارائه شده در فصل سوم مفیدند. اما تفکیک فازهای فرسایش را براساس تفاوت‌های بین خصوصیات خاک و کاربری و مدیریت خاکها بعنوان نتیجه فرسایش طراحی نمائید و نه براساس تعاریف کلاس‌های فرسایش . -------- صفحهٔ بعد -------- ۷ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۲ حتی اگر افق‌های ژنتبکی خاک در سراسر واحد نقشه خاک از بین رفته و سری خاک. دیگر دارای آن خصوصیاتی نیست که قبل از فرسایش دارا بوده» فرسایش را تعیین نمایید. اگر خاک اصلی مورد نظر جزء در موارد کاملاً حفاظت شده به صورت لکه‌هایی از سری اصلی قابل تشخیص نیست. نام رده بندی مرجع را تغییر دهید. خصوصیاتی که پس از فرسایش خاک باقیمانده‌اند آزها را ملاک رده بندی آرایه اصلی خاک قرار دهید . واحد نقشه خاک را بعنوان فاز فرسایش یافتهء با رده بندی رایج و یا کمپلکسی از واحد رده بندی فرسایش یافته و فرسایش نیافته متمایز نمایید. مثال 40 ملا ]۵۱ 010 ۱00711001۱5-۸ 2 م0۱ 0۳۱۵۵2۰ ,۱۸/۵/۵۰ ۳۲ در بسیاری از واحدهای نقشه خاک. لایه سطحی در محدوده پلی گون به صورت یکنواخت فرسایش نیافته است. در نتیجحه بافت. رنگ و ضخامت خاک در لایه سطحی در فواصل کوتاه خیلی تغییر می‌نماید. برای نامگذاری واحدهای نقشه از بافشت غالب استفاده نمایید. در تشریح واحد نقشه تغییرات بافت خاک را تشریح کنید. اصطلاحات مربوط به فاز فرسایش » آخرین 0 ,و ۱۵0 ۱۸/۵ « راهنمای شناسایی خاک» برای فازهای فرسایش آبی از واژه های « کمی فرسایش یافته »۰ « فرسایش متوسط» « به شدت فرسایش یافته » و برای فرسایش بادی از واژه‌های « فرسایش یافته» و« به شدت فرسایش یافته» استفاده نموده است. کلاس‌های فرسایش آبی و بادی به تفصیل در بخش دوم دستورالعمل حاضر مورد بررسی قرار گرفته است. ۶-۱۸-۳- فازهای افزایشی ! ( نهشته ای) در بعضی از مناطق, موادی که با فرآیندهای فرسایش آبی و بادی از خاکها انتقال یافته, در سطح خاکهای دیگری نهشته شده‌انده به گونه‌ای که کاربری و مدیریت خاکهای افزایشی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. در صورتی که مواد افزایشی جدید ضخامت قابل توجهی داشته باشند. این خاکها را به عنوان خاک مدفون ۲ در نظر بگیرید و اصطلاح فاز افزایشی را در مورد آن بکار نبرید. برای بررسی ویژگی‌های خاک مدفون « به سامانه رده بندی جامع خاک» رجوع کنید. در صورتی که مواد افزایشی ضخامت کمی دارند و در محدوده تعریف خاکهای مدفون قرار نمی‌گیرند. تغییری در ویژگی‌های افق سطحی خاک ( اپی پدون ) ایجاد نمی‌کنند و علیرغم افزایش بادی در بعضی قسمت‌ها هنوز هم افق سطحی خاک قابل دسترس می‌باشدء آن را به صورت فاز افزایشی در نظر بگیرید. مواد افزایشی توسط آب یا باد ( هرچند با ضخامت کم ) می‌توانند بر کاربری و 9 نهشته‌های بادی - سطح خاک در بعضی نواحی, سراسر پوشیده از زهشته‌های بادی جوان است که با ضخامتی که دارند مدیریت و رفتار خاکها را تحت تاثیر قرار می‌دهند. نهشته‌های بادی کیه‌ای- نهشته‌های بادی جدیدی که به صورت اشکال کیبه‌ای گاهی سبب مختل شدن مدیریت خاک در ان محدوده می‌شوندء در حالی که در فواصل این کیه‌ها خاک اصلی قابل مشاهده است. ده‌حدام هدوز زده‌مع ۱ ۰ ۰ ۹ ازمه ۳۳۱۵۵ * -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نهیه نفسه و راهنمای نقشسه خاک ۷۰ ۹ زهشته‌های آبی- این نهشته‌ها با خاک اصلی زیرین تفاوت داشته و به لحاظ ضخامتی که دارند بر مدیریت خاکها تاثیر می‌گذارند. این فاز برای خاکهای رسوبی جوان ( انتی سولها ) مورد استفاده قرار نمی‌گیرند. اصطلاحات مربوط به فازهای فرسایشی را در آخرین بخش نام واحدهای نقشه خاک قرار دهید . مثال : ٩10065, 0۷۵۲ ۰‏ 2-8۹0 ,10000 ۹۵۱۵ ۱۸/۵/۵۸ ۰ 0۷۵۳۲ ,1۵070 ۱/7610 ۵-۱۸-۳- فازهای عمق " ۱ فازهای عمق را از سطح خاک به سمت پایین تا لایه محدود کننده اندازه‌گیری نمائید. فازهای عمق را برای تفکیک واحدهای نقشه براساس عمق اجزای شاخص و متناسب با اهداف مطالعات شناسایی خاک در نظر بگیرید. اصطلاحات مربوط به عمق مانند « عمیق» یا « کم عمق» به محدود شدن عمق خاک به سنگ بستر اتلاق می‌شود. مگر اینکه لایه محدود کننده دیگری وجود داشته باشد که باید جنس آن معین شود. فصل سوم راهنمای شناسایی خاک در زمینه عمق لایه محدود کننده ریشه اطلاعات بیشتری ارائه نموده است. ۲ فازهای عمق براساس تعیین عمق انواع محدودیت‌ها استوار است که واژه‌های رایج و مفاهیم آزها به شرح زیر است: * خیلی کم عمق » کمتر از ۲۵ سانتی متر 9 کم عمق, ۲۵ تا ۵۰ سانتی متر ۹ نسبتاً عمیق ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی متر ۳ وجود یک لایه سنگین» خواه سخت و یا نرم برای رشد ریشه» یک مانع فیزیکی محسوب می‌شود. اما تفاوت شدید توزیع اندازه درات خاک مانند قرار گرفتن بافت شن لومی برروی سنگ‌ها و سنگریزه‌ها به تنهایی و همیشه محدودیت فیزیکی محسوب نمی‌شود. گاهی اوقات قرار گرفتن بافت شن لومی یا لوم شنی برروی طبقات رس غیر قابل نفود و بعضی از افق‌های ژنتیکی مانند فراجی پن هم محدودیت ایجاد می‌کنند. نمونه‌هایی از فازهای عمق که مربوط به وجود مواد متضاد در زیر خاک می‌باشد به شرح زیر است: خاک عمیق روی بازالت ۹ خاک نسبتاً عمیق روی لایه‌های سنگریزه خاک نسبتاً عمیق روی طبقات ماسه 9 خاک کم عمق روی رس 9 خاک عمیق روی شیست ده‌حودام حلاص ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۹ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۱ فقط نام سنگ‌هایی را به عنوان محدود کننده عمق خاک ذکر نمائید که ارزش ویژه‌ای در تفسیرها داشته باشند ( مثلاً خاک کم عمق روی مارن‌های گچی و شور) ۲ واژه خاکهای « کم عمق» اغلب خاک‌های « خیلی کم عمق» را هم شامل می‌شود. از گسترده‌تر کردن فازهای عمق احتراز ۶ در نامگذاری واحدهای نقشه خاک. اسامی فازهای عمق را پس از اصطلاحات مربوط به فازهای بافت لایه سطحی به کار ببرید و آن را با علامت کاما «. » از فازهای بافت لایه سطحی جدا کنید. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک. فازهای عمق نسبت به فازهای شیبء فرسایش, افزایش» قطعات سنگی و تخته سنگی مقدم است و قبل از آنها قرار می‌گیرد. ٩10065, ۱۵207۵۱01۲ ۰‏ 0-83۹۵ و ۹1۵/10۳ و1000 ‎٩ ۸0/۵ ٩711 1-۱۸-۳-فازهای خاک زیرین " هنگامی که مواد خاک زبرین با مواد تشکیل دهنده خاک روبی تفاوت آشکاری دارد. و این تفاوت از نظر کاربری و مدیریت خاک مهم تلقی می‌شود و تفسیرها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. نام مواد زیرین را به صورت فاز به نام واحد نقشه خاک اضافه نمایید. در «» از آزها جدا می‌شود. این فازهاء نسبت به فازهای شیبء فرسایش, افزایش و فازهای سنگی و تخته سنگی خاک سطحی تقدم دارند و پیش از آنها به کار می‌روند. مثال: 5 0-207 , ۹۱0۹1۳۵/۲۱ (ا]870۳ ,10000 ‎٩11۱‏ ۹۸/۵/۵ ۷-۱۸-۳- فازهای وضعیت آب در خاک علامت کاما «. » از آن جدا می‌شوند. این فازهاء نسبت به فازهای شیبء فرسایش, افزایش یا سنگ و تخته سنگ در خاک سطحی تقدم دارند و قبل از آنها قرار می‌گیرند. مثال : ٩11۱ 1۵0000, 1118 ۷۵۱۵ 6‏ ۱۸/۵/۵ ۱76/0 ٩71۱10000, 001200, 0-170 45 ٩10063, ۱۱۵20۵۱۲ ۰‏ 2-360 ,27011160 ]۲007 5۵۱۱10۷/۵۱ و((00] (2أ ۱6۵۱۱۱۵ کع‌قوام حس هانگ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸-۱۸-۳- فازهای شوری! فازهای شوری مشخص کننده درجه شوری خاک برای کاربری و مدیریت اراضی می‌باشند. در بعضی موارد گیاهان موجود دلیلی برای فازهای شوری خاک محسوب می‌شوند. قابلیت هدایت الکتریکی عصاره اشباع, راهنمای تفکیک فازهای شوری است. در مطالعات شناسایی خاک می‌توان با توجه به پوشش گیاهی» شکل اراضی و سایر عوارض و انطباق آن با مشاهدات میدانی و تجزیه‌های آزمایشگاهی نمونه‌های خاک. محدوده خاکهای شور را ترسیم و درجات شوری خاکها را مشخص نمود. روش استاندارد اندازه گیری شوری خاک. تعیین هدایت الکتریکی عصاره اشباع می‌باشد که به مقدار املاح محلول تر از گچ درخاک بستگی دارد و با واحد دسی زیمنس بر متر 45/10 بیان می‌شود. فازهای شوری خاک با درجات شوری بسیار کم» کم» متوسط و زیاد بیان می‌شود. اگر خاک فاقد شوری باشد دکر واژه غیر شور ضرورتی ندارد. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک فازهای شوری پس از فاز بافت لایه سطحی خاک قرار گرفته و با علامست کاما «۰ » از آَ جدا می‌شود. فازهای شوری بر فازهای شیب فرسایش» افزایش؛ یا قطعات سنگی و تخته سنگی خاک سطحی تقدم دارد و قبل از آنها به کار می‌رود. مثال : ر(10٩‏ ۷۵۲ ‎٩10065,‏ 1-3۹6 و 5۵11716 و((100 ‎٩11۱‏ ۱۸/۵۵ ۹-۱۸-۳- فاز سدیمی ۲ درخاکهای بسیار شورء سدیمی بودن بر هدایت الکتریکی تاثیر اندکی دارد. خاکی که هم شور است و هم سدیمی, ممکن است پس از حذف املاح اضافی, آبشویی بیشتر در آنها با دشواری مواجه شده و یا غیر ممکن می‌گردد. در اثر آبشویی املاح خاک معمولاً نسبت جذب سدیم در خاک کاهش می‌یابد. اما حدود تغییرات آن تا اندازه‌ای به تر کیب شیمیایی آب آبشویی بستگی دارد و به همین دلیل روند آن به طور دقیق قابل پیش بینی نیست. از آزها «» جدا کنید. فاز سدیمی بر فازهای شیبء» فرسایش, افزایش یا فازهای سنگی و تخته سنگی خاک سطحی تقدم دارد و قبل از آنها قرار می‌گیرد. مثال: ۱۸/۵۵ ٩71۱ 100((۶, 51۳0۵۱18 ۹۵/1716, ۹۵۵, 0-370 05 دم‌حو دام زان ۱ 65 50010 )5۸1٩(‏ ۵1۵ ۸0۹0010 50003 * -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۱۰-۱۸-۳- فازهای فیزیوگرافی لندفرم‌ها یا موقعیت‌های فیزیوگرافی (مانند پای شیب و پنجه شیب) می‌توانند مشخص کننده واحدهای نقشه در یک آرایه منفرد باشند. در نامگذاری واحدهای نقشه» فیزیوگرافی غالب را بعنوان فاز در نظر نگیرید. بخش ۰۲- ۶۲۹ « راهنمای ملی شناسایی خاک» و بخش دوم دستورالعمل حاضر اطلاعات اضافی در مورد فازهای فیزیوگرافی و مثالهای مختلف آن و واژه نامه‌ای از اصطلاحاتی که مشخص کننده فاز فیزیوگرافی هستند آرائه نموده است. در نامگذاری فازهای فیزیوگرافی فقط از واژه‌های استاندارد فهرست فیزیوگرافی استفاده نمایید. واژه‌های مربوط به فیزیوگرافی معمولاً برای موقعیت‌هایی که خاک آنها با خاک شاخص (غالب) واحد تفاوت دارد به کار می‌رود. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک اصطلاحات مربوط به فاز فیزیوگرافی پس از بافت لایه سطحی قرار می‌گیرند و با علامت کاما « از آن جدا می‌شوند. فازهای فیزیوگرافی نسبت به فازهای شیبء فرسایش, افزایش یا سنگی و تخته سنگی تقدم دارد و قبل از آنها قرار می‌گیرد. مثال : ۰ ۷-87 ,ا(0/ و1000 (ا]۳۵۲۵ |/۱۸//۵۸ ۱۱-۱۸-۳- فازهای اقلیمی ! فازهای اقلیمی را برای مشخص نمودن درجه حرارت هوا و خاک پتانسیل تبخیرء جهت بادء رطوبت خاک و بارندگی به کار ببرید. قبل از به کار بردن فازهای اقلیمی اطمینان پیدا کنید که این فا زها در منطقه مورد بررسی قابل تشخیص و ترسیم بوده و تفاوت‌های موجود در اقلیم, در اهداف مطالعات شناسایی خاک تاثیر بسزایی دارد. در هر واحد رده بندی دو نوع شرایط اقلیمی مشخص وجود دارد. یکی اقلیم رایج (غالب) که بیشترین تاثیر را بر واحدهای رده‌بندی دارد و در نامگذاری واحد نقشه نام آن ذکر نمی‌شود و دیگری اقلیمی متفاوت از اقلیم غالب ( به صورت ریز اقلیم ") که به صورت فاز اقلیمی مورد استفاده قرار می‌گیرد . هریک از ویژگی‌های ریز اقلیمی که در مقایسه با اقلیم غالب واحد رده بندی» معنی دار بوده و در کاربری و مدیریت خاکها موثر باشد باید به صورت فاز اقلیمی تشریح شود. فازهای اقلیمی را برای هر واحد نقشه به صورت جداگانه تشریح نمایید. در نامگذاری واحدهای نقشه خاک, فاز اقلیمی را بعد از فاز بافت لایه سطحی قرار دهید و آن را با علامت کاما «, » جدا کنید. مثال : .۲00 و1007 ۹۵۱۵2 ۱۸/۵/۵ ۲11۵110 265 2 ۰ ۰ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳-۱۸-۳- سایر فازها هر کلاسی در هر سطحی از سامانه رده بندی تاکسونومیکی که در نامگذاری واحدهای نقشه به کار می‌رود » ممکن است براساس فازهایی به واحدهای کوچکتر تقسیم شود. مثال : ٩ 71۷۵۲۱5, 7۵۳۵۱۱۲ 0 ٩ 7010 +070], 10(6(( (1 ٩ ۸/06 10000, 00003101011 اگر در این ویژگی ها تنوع زیادی وجود داشته باشد.ء فقط فازهایی را تفکیک نمایید که با اهداف مطالعات سازگار باشد و بتوان آنها را همواره تشخیص داد و روی نقشه ترسیم نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مستندات مطالعلات فصل ۴ ی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-5 تعریف مستندات مطالعات خاکشناسی داده‌های علمی هستند که از طریق اندازه‌گیری و مشاهدات خصوصیات و کیفیت خاک‌ها و نظام جغرافیایی آنها در عملیات صحرایی یا استفاده از روش‌های استاندارد تفسیر داده‌های سنجش از دور (عکس‌های هوایی و تصاویر) به دست می‌آیند. این اسناد به صورت سازمان یافته ثبت و ضبط می‌شوند. مستندات مطالعات خاکشناسی برای تائید درستی مدل‌های خاک- زمین نماء تفسیرها و تخمین‌ها به کار می‌روند. این مستندات متناسب با سطوح مختلف دقت مطالعات متفاوت است. درصد سهمی که واحدهای ترسیمی نقشه خاک از این مستندات استفاده می‌نمایند به وسعت و تعداد واحدهای ترسیمی در واحدهای نقشه در مناطق فیزیوگرافی بستگی دارد. اطلاعات به دست آمده به صورت تشریح جغرافیایی واحدهای زمین‌نماء مرزها و محدوده‌هاء نیمرخ‌های خاک لایه‌ها و افق‌های خاک. خصوصیات فیزیکی و شیمیایی یا شرایط و ویزژگی‌های ظاهری ارائه می‌شوند. به این ترتیب این اسناد می‌توانند جنبه‌های مکانی» زمانیء فیزیکی و شیمیایی و ظاهری داشته باشند. مستندات مطالعات» تضمین کننده طبقه‌بندی صحیح و شناسایی خاک یکنواخت و پیوسته هستند و از نظریه کاربرد این اطلاعات و اسناد در واحدهای زمین نمای مشابه حمایت می‌نمایند. این مستندات در زمان انجام مطالعات به صورت پیوسته جمع آوری شده و بطور منظم بایگانی می‌شوند. مستندات به شکل پیوسته غربالگری و به هنگام می‌شوند و به توسعه و بهبود مدل‌های خاک - زمین‌نما کمک می‌نمایند. مسئول پروژه شناسایی خاک داده ها و اسناد پشتیبان را سازماندهی و تجزیه و تحلیل نموده و آزها را وارد سامانه ملی اطلاعات خاک می‌نماید. یادداشت‌های صحرایی از جمله تشریح نیمرخ‌های خاک تشریح واحدهای نقشهء مقاطع عرضی پیمایش‌ها ( ترانسکت ها) » نتایج آزمایشگاهی و یادداشت‌های تفسیری از جمله اطلاعاتی هستندکه به نقشه‌های خاک اضافه می‌شوند»ء نقشه‌های خاک و این اطلاعات تشریحی که وارد بانک داده‌های خاک می‌شوند اولین زمینه و سابقه مطالعات شناسایی خاک محسوب می‌شوند ( فصل پنحم راهنمای شناسایی خاک اطلاعات مفیدی در زمینه یادداشت‌های صحرایی و تشریح خاکها ارائه نموده است). ۳-2 اهداف مستندات خاکشناسی مستندات به عنوان خروجی ویژه هر مطالعه شناسایی خاک جمع آوری می‌شوند. هدف از تهیه این مستندات این است که خاکشناسان قادر به اجرای موارد زیر را باشند: توسعه و بهبود روابط علمی مدل‌های خاک- زمین نما و تفکیک خاکهای مشابه در واحدهای زمین نما * ساخت بانک داده‌های خاک و ذخیره نمودن اطلاعات مربوط به ویژگی‌های خاک به منظور دسترسی کاربران به این داده‌ها. توصیف تغییر پذیری مکانی خاکها به منظور تفکیک آنها در واحدهای زمین نما * برقراری ارتباط بهتر با خاکشناسان و سایر تخصص‌های مرتبط ( با نامگذاری و رده بندی خاکها) * همبستگی نواحی اکولوژیکی با خاک‌ها 8 طبقه‌بندی و هماهنگی خاکها به صورت پیوسته -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی * توسعه و آزمون تفسیرهای خاک 8 آزمون صحت و دقت اطلاعات شناسایی خاک موافقت نامه مطالعات و طرح پروژه نوع و مقدار داده‌های مورد نیاز را تعیین می‌نماید. به دلیل تفاوت‌های موجود در زمینه - مواد مادری» طرحهای زمین نماء یکنواختی و پیچیدگی کاربری و پوشش اراضی, نیاز کاربران» مقیاس مطالعات. نحوه دسترسی و مطالعات گذشته, نوع و مقدار مستندات صحرایی برای واحدهای نقشه در هر مطالعه شناسایی خاک متفاوت است و در این مورد باید انعطاف در صورتی که اطلاعات بیشتر از آنجه که در استاندارد مطالعات خاکشناسی برای سطوح مختلف دقت پیش بینی شده» مورد نیاز باشد.ء باید این موضوع در موافقت نامه مطالعات منطقه مورد بررسی ذکر گردد. ۱- یادداشت های صحرایی یادداشت‌های صحرایی مشتمل بر خصوصیات رفتاری خاک‌ها و استنباط از نحوه پیدایش آنهاء تامین کننده اطلاعاتی می‌باشد که در تهیه راهنمای توصیفی نقشه» تفسیر خاکها و نگارش گزارش نهایی به کار می‌آیند. دربرنامه ملی شناسایی خاک برای تهیه تعاریف استانداردء تشریح سری‌های خاک و هماهنگی خاکها از این یادداشت‌ها استفاده می‌شود و اهمیت آنها با نقشه‌های صحرایی تکمیل شده برابری می‌کند. اهمیت یادداشت‌های صحرایی برای موارد زیر است : 8 بسیاری از واقعیت‌های بدست آمده در عملیات صحرایی نمی‌توانند در نقشه‌های خاک یا فرم‌های تشریح استاندارد نشان داده خاکشناسان قادر نیستند تمام جزئیات مشاهدات صحرایی را به خاطر بسپارند یا ممکن است قبل از تکمیل مطالعات در ترکیب افراد گروه جابجایی صورت گیرد. * یادداشت‌های صحرایی به مسئول پروژه کمک می‌کنند تا کارهای اعضای گروه مطالعات را با کیفیت یکسانی هدایت نماید. * این یادداشت‌ها داده‌های موردنیاز برای تشریحء طبقه‌بندی و تفسیر خاکها را فراهم می‌نماید. 9 یادداشت‌های صحرایی به توسعه و پیشرفت ثبت مفهوم واحدهای نقشه و معیارهای لازم کمک می‌کند. 9 خاکشناسان همگام با پیشرفت مطالعات. بطور پیوسته یادداشت‌های صحرایی را به صورت زیر تکمیل می‌کنند: * یادداشت‌های صحرایی را در مکان و زمان مشاهدات بر می‌دارند. * در یادداشت‌های صحرایی ارزش مستندات و اطلاعات را تعیین می‌نمایند. * اگر مشاهده به صورت مستقیم صورت نگرفته باشدء مکان» تاریخ» منبع و سایر موارد مرتبط با اطلاعات کسب شده را -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- مستندات مطالعات خاکشناسی ۸۵ 8 از واژه‌های استاندارد و برنامه بانک داده‌های استاندارد خاک استفاده می‌نمایند. * بطور آشکار مشاهدات مستقیم را از نتیجه گیری‌ها و حدس و گمان‌ها تفکیک می‌کنند. * در فواصل منظم به تعیین وضعیت مستندات مطالعات می‌پردازند. * برداشت‌های خود را به جدول مشاهدات درسامانه ملی اطلاعات خاک اضافه می‌کنند. * اطلاعات بدست آمده را براساس میزان اهمیت آنها دسته بندی و بایگانی نموده و بعنوان ماخذی برای توصیف واحدهای نقشه مورد استفاده قرار می‌دهند. خاکشناسان » یادداشت‌های تفسیری را با مشاهده مستقیم یا اطلاعات کسب شده از منابع دیگر مانند متخصصان, کشاورزان؛ مهندسان و سایر افراد با تجربه و مطلع از روابط خاک بدست می‌آورند. ۲- تشریح نیمرخ خاک داده‌های بنیادی از تشریح نیمرخ خاک به دست می‌آید و بخش اعظم اطلاعات مورد نیاز برای هماهنگی و طبقه‌بندی خاک‌ها درمنطقه مورد مطالعه از این طریق تامین می‌شود. داده‌های مزبور همچنین برای تفسیر خاکها و هماهنگ نمودن تفسیرها در سراسر کشور اهمیت اساسی دارد. فصل‌های سوم و پنجم راهنمای شناسایی خاک اطلاعات مفیدی در زمینه دستورالعمل و واژه‌های استاندارد به منظور تشریح نیمرخ‌های خاک ارائه نموده است. نیمرخ‌های شاهد مشخص کننده نام اجزاء واحد نقشه خاک هستند. مسئول پروژه شناسایی خاک نقشه‌های نقاط مشاهداتی بویژه نیمرخ‌های شاهد را در اختیار دارد. خاکها باید همانگونه که در اجزاء واحد نقشه مشخص شده‌اند تشریح شوند. تشریح هر نیمرخ نمایانگر یکی از اجزاء واحد نقشه است. تمام نیمرخ‌ها درهنگام تشریح باید موقتاً طبقه‌بندی شوند. پس از آنکه نیمرخ‌های کافی تشریح شد. باید به تثبیت مفهوم اصلی و حدود تغییرات انواع خاکها پرداخت. باید از تعریف سری‌های رسمی خاک استفاده نموده و جایگاه واقصی هر نیمرخ را در میان سری‌های شناخته شده جستجو کرد. اگر خاکی دارای ویژگی‌هایی باشد که تفاوت قابل ملاحظه‌ای با سری‌های شناخته شده در همان فامیل داشته باشدء خاکشناس باید آن را در رده بندی جامع خاک در پایین‌ترین سطح ممکن طبقه‌بندی نماید. پدون‌هایی که تمام خصوصیات تعریف شده برای یک سری معین را دار باشندء اغلب در منطقه مورد مطالعه وجود ندارند. خاکشناسان باید به صورت هدفمند خاکهایی را که خصوصیات مشابه دارند دسته بندی نمایند. تشریح خاکها باید کامل و واضح باشد. موقعیت جغرافیایی دقیق نیمرخ‌هایی که تشریح می‌شوند. در واحدهای زمین نما برای تجزیه و تحلیل‌های مکانی و بازنگری سری‌های خاک اهمیت اساسی دارد. ۳- تشریح واحدهای نقشه جمع آوری یادداشت‌های صحرایی,مقاطع عرضی ( ترانسکت‌ها) و تشریح نیمرخ‌های خاک اطلاعات پایه‌ای را فراهم می‌نماید که برای تشریح دقیق واحدهای نقشه مورد نیاز می‌باشند. یادداشت‌ها و تشریح خاک‌ها در موارد زیر مورد استفاده قرار می‌گیرد: 9 تشخیص خاکها در واحدهای نقشه خاک -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۹ دستورالعمل انجام مطالعات خاکتسناسی * تعیین الگوی پراکنش انواع خاکها در واحدهای نقشه و میزان مشارکت» نحوه گسترش و موقعیت آنها در لندفرم‌ها » و 9 شناخت روابط هر واحد نقشه با واحدهای دیگر و تفاوت واحدهای نقشه مشابه به منظور پشتیبانی راهنمای توصیفی تصاویر اسلایدهاء تصاویر سیاه و سفید و رقومی و عکس‌های رنگی که در خلال مطالعات خاکشناسی تهیه می‌شوند.ء اسنادی هستند که نمایش دهنده شرایط صحرایی بوده و برای ارائه در گزارش نهایی مطالعات و امور آموزشی اهمیت دارند. این تصاویر به طور معمول از نیمرخ‌های خاک واحدهای زمین نماء الگوی پوشش گیاهی» لندفرم‌های نمونهء برونزدهای سنگی, نحوه مدیریت خاکهای خاص و ۵- تحقیقات شناسایی خاک تحقیقات شناسایی خاک ممکن است. داده‌های آزمایشگاهی مربوط به تجزیه‌های فیزیکی و شیمیایی نمونه‌های خاک یا تجزیه و تحلیل‌های مهندسی, تحقیقات مربوط به درجه حرارت و رطوبت خاکهاء و یا سایر خصوصیات وکیفیت‌های خاک‌ها باشد. ۵-42 استانداردهای تشریح میدانی مدیر پروژه مطالعات شناسایی خاک با فهرستی از ساختار و ویژگی‌های انواع اطلاعات مورد نیاز که در اختیار اعضای گروه مطالعات قرار می‌دهدء جمع آوری سازمان یافته مدارک و مستندات مطالعات را تضمین می‌نماید. موافقت نامه مطالعات منطقه مورد بررسی دستورالعمل نوع و مقدار مستندات مورد لزوم را تدارک می‌بیند. مستندات مورد نیاز و استانداردها ممکن است در منطقه مورد مطالعه در واحدهای مختلف نقشه تفاوت نماید. انعطاف پذیری دستورالعمل‌ها اجازه می‌دهد در صورت لزوم داده‌های کافی برای واحدهای نقشه جمع آوری شود» درعین حال از صرف وقت و هزینه اضافی برای کسب داده‌های مورد نیاز خودداری شود. ۱ برای سری‌های خاک پیشنهادی» دست کم تشریح ۵ نیمرخ در سری جدید و در واحدهای با مساحت کمتر از ۸۰۰ هکتار مورد نیاز می‌باشد. سری‌های خاک جدید با گسترش بیش از ۸۰۰ هکتار نیاز به تشریح ۱۰ نیمرخ دارند. تعداد و نحوه پراکنش نیاز به تشریح تعداد زیادتری نیمرخ خاک برای اطمینان از کیفیت مطالعات دارند. داده‌های آزمایشگاهی و یادداشت‌های صحرایی این نیازها را تأمین می‌نمایند. ۲ هریک از اجزای واحد نقشه یک تشریح منحصر به فرد دارد. این تشریح نیمرخ نمونه نمایشگر خصوصیات تیپیک و آرایش افق‌های خاک در آن جزء می باشد. هر عضو اصلی ( عضو غالب) نامگذاری شده در واحد نقشه نیاز به تشریح یک نیمرخ دارد. اجزاء فرعی که در واحد نقشه نامگذاری نشده اندء اما در فهرست بانک داده ها وجود دارند. دست کم به تشریح یک نیمرخ نیاز دارند. واحدهای نقشه موقتی از این قاعده مستثنی می‌باشند. این مستندات برای واحدهایی که وسعت آنها تا ۱۲۰۰ شوند عبارتند از -یکنواختی مواد مادری» مقیاس نقشه‌هاء کاربری اراضی و دسترسی به منطقه مورد مطالعه. به منظور -------- صفحهٔ بعد -------- اطمینان از اینکه مستندات برای هماهنگی و نامگذاری اجزاء واحد خاک برای معرفی و ثبت سری‌های خاک یا سطوح بالاتر رده بندی کفایت می‌کند. دست کم تشریح سه نیمرخ در هر واحد تاکسونومیکی موجود در راهنمای نقشه مورد نیاز می‌باشد. ۳ واحدهای نقشه دست کم به ۲۰ نقطه ثبت شده برای مستند سازی ترکیب واحد نقشه و انواع واحدهای نقشه (مجموعه‌های همسان, کمپلکس‌ها و....) نیاز دارند. پراکنش این نقاط باید به گونه‌ای باشد که سراسر محدوده واحد نقشه را پوشش داده و تغییر پذیری مکانی آن را نشان دهند. بسته به ماهیت واحد نقشه.ء این نقاط می‌توانند در امتداد یک مقطع عرضی (ترانسکت) و در فواصل از پیش تعیین شده و یا دربخش‌هایی از یک ترانسکت در نقاط انتخابی به عنوان نماینده‌ای در ارتباط با پوشش گیاهی » موقعیت دامنه تپه هاء تغییرات تن عکس هوایی یا نقاطی در سایر تکنیک‌های مطالساتی و به منظور اطمینان از تر کیب واحد نقشه باشند. این مستندات برای واحدهایی که کمتر از ۸۰۰ هکتار وسعت دارند کفایت می‌کند. در واحدهایی که وسعت آنها بیش از ۸۰۰ هکتار است. به ازای هر ۱۶۰۰ هکتارء ۱۰ نقطه مشاهداتی ثبت شده مورد نیاز می‌باشد. مستندات کافی هنگامی وجود دارد که تعداد نقاط مشاهداتی ثبت شده با پراکنش مناسب » به ۶۰ نقطه می‌رسد. ۴ برای استانداردهای حداقلی مستندات واحد نقشه و اجزاء واحد نقشه, استثناهایی نیز وجود دارد و آن در صورتی است که مساحت کوچکی از یک واحد نقشه درمنطقه مورد بررسی, در ادامه یک واحد نقشه در مطالعات خاکشناسی قبلی که گزارش منتشر شده داردء قرار بگیرد. دراین حالت برای هماهنگی خاکها و اتصال مرزها باید مستندات بخش بزرگتر واحد نقشه در نظر گرفته شود. مدیر پروژه به طور منظم تمام مستندات را بازنگری و جمع بندی می‌کند و در صورت لزوم تجزیه و تحلیل‌های آماری داده‌ها را برای ارزیابی هدفمند خصوصیات خاک و ترکیب واحد نقشه بکار می‌گیرد. راهنمای توصیفی نقشه» پیش نویس گزارش و بانک داده ها به طور منظم و پیوسته براساس پیشرفت مطالعات و جمع آوری داده‌های بیشترء بهنگام می‌شود. 1-2 راهنمای توصیفی ! نقشه خاک هر مطالعه شناسایی خاک نیاز به راهنمای توصیفی دارد که به صورت انحصاری برای مطالعات شناسایی خاک پیوسته در منطقه مطالعات صحرائی در دسترس باشد. راهنمای توصیفی باید با هر تغییرء کنترل و بازنگری پیشرفت کار مطالسات, بهنگام شود. راهنمای توصیفی شامل چهار قسمت اساسی زیر است- * راهنمای تطبیقی " * راهنمای علائم و نشانه‌های خاص | 011۷6 زد ۱ 40| 11011110۵1100 * -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکتسناسی 8 نقشه جامع خاک و راهنمای مربوطه ۱-1-2 راهنمای تطبیقی نقشسه خاک را براساس واحدهای نقشه و اجزاء واحد نقشه پیشنهادی که تشریح شده‌اند تهیه نمائید. فقط واحدهایی را در این فهرست وارد کنید که حضور آنها به طور مستدل در خلال عملیات تهیه نقشه خاک درمنطقه مورد مطالعه تائید و تثبیت شده باشد. مدیر پروژه سوابق تمام علائم و تغییرات پیشنهادی مربوط به راهنمای تطبیقی نقشه را نگهداری می‌نماید. تمام سوابق تغییرات راهنمای نقشه که در کنترل صحرایی توسط ناظر منطقه‌ای مورد تائید قرار گرفته باید ثبت شود. گزارش کنترل و بازنگری صحرایی باید شامل تمام واحدهای نقشه و علائم مورد استفاده در تمام مراحل مطالعات شناسایی خاک باشد. تمام گزارش‌های کنترل نظارت فنی صحرایی باید ضمیمه شده و راهنمای تطبیقی نقشه بهنگام شود. سامانه ملی اطلاعات خاک مرجع رسمی ذخیره داده‌های راهنمای نقشه» یادداشت‌های هماهنگی و متن راهنمای نقشه خاک است. در فصل چهارم « راهنمای شناسایی خاک » نمونه‌ای از راهنمای تطبیقی نقشه خاک ارائه شده است. راهنمای تطبیقی براساس شماره گذاری یا استفاده از حروف الفبا در علائم واحدهای نقشه طراحی و هماهنگ می‌شود. در صورتی که علائم واحدهای نقشه ( یا لیبل ها)" با اعداد یا ترکیبی از حروف و اعداد مشخص باشند. راهنمای تطبیقی نقشه را با شماره‌گذاری واحدهای نقشه مرتب و آماده انتشار نمائید. در صورتی که علائم واحدهای نقشه ( یا لیبل‌ها ) بر اساس حروف الفبا تنظیم شده‌اند» راهنمای تطبیقی را براساس همان حروف در واحدهای نقشه مرتب و هماهنگ نموده و منتشر کنید. (الف)- علائم " علائم واحدهای نقشه در مطالعات شناسایی خاک شامل ترکیبی از حروف, حروف و اعداد ء و یا اعداد هستند. این علائم باید تا حد امکان کوتاه نوشته شود» اما با احتساب نشانه‌های ویژه مانند خط فاصله « - » محموع اعداد و حروف نباید از ۶ کاراکتر تحاوز نماید. از کاربرد حروف کوچک مانند [ ,ز .0 ,ا خودداری کنیدء زیرا دست نوشته‌های این حروف به آسانی با یکدیگر و هم چنین با عدد یک« |[ » اشتباه می شود. (ب )- فازهای شیب مشخص نمودن فاز شیب با علائم ویژه در واحدهای نقشه و راهنمای تطبیقی اختیاری است. با این وجود حروف بزرگ ۸ تا 7 به طور معمول معرف فازهای شیب هستندء اگر در فرآیند هماهنگی خاکهاء دو علامت برای گروه فاز شیب در واحدهای نقشه با یکدیگر ادغام شده اند (مثلاً علائم مربوط به فاز شیب ۳ تا ۶ و ۶ تا ‎٩‏ درصد» به صورت فاز شیب ۳ تا ‎٩‏ درصد تغییر یافته) برای فاز شیب جدید. فقط از یک علامت (حرف) استفاده نمائید. هرگاه گروههای شیب در هم ادغام شوند.ء برای نامگذاری واحد نقشه ادغام شده از علامت فاز شیبی که محدودیت بیشتری ایحاد می‌نماید. استفاده کنید. در صورتی که اجزاء واحد نقشه را خاک‌مهای غیرمشابه تشکیل می‌دهند. باید فاز شیب برای هر یک از اجزاء واحد نقشه به صورت جداگانه نوشته شود. (۱1۵))5۸1 [ 5۵ آجزه‌ رن ! ده‌اطان] * ده‌ان‌حاز ره ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-1-2 راهنمای علائم و شکل‌های خاص " در مطالعات شناسایی خاک درهر مطالعه شناسایی خاک نیاز به ارائه علائم و اشکال خاص در راهنمای نقشه می‌باشد. راهنمای نقشه تمام علائم و اشکال خاص را که مورد تائید قرار گرفته‌اند و ممکن است در انتشار نقشه‌ها مورد استفاده قرار بگیرند به شرح زیر تعیین نموده است- * اشکال مربوط به محدوده‌هاء خطوط و نقاط از جمله مرز خاکها و علائم واحدهای نقشه * علائم و اشکال مربوط به لندفرم‌های استاندارد و اراضی متفرقه که به دلیل وسعت کم در نقشه‌های خاک با مقیاس ۱- ۰ ( محدوده های کوچکتر از ۰/۵ هکتار) و یا مقیاس ۲۵۰۰۰-۱ (محدوده‌های کوچکتر از ۲ هکتار) قابل نمایش نبوده» اما جانمایی آنها در نقشه خاک اهمیت دارد. * عوارض مدنی مانند ساختمان‌ها, مرزهای سیاسی, جاده ها, فرودگاهها و غیره * اشکال هیدروگرافی مانند رودخانه‌هاء مسیل‌هاء آبراهه‌هاء چشمه‌ها و چاهها برای آگاهی از اشکال و علائم استاندارد نقشه‌های خاک به راهنمای ملی شناسایی خاک» ۲۰۰۱ بخش ۶۲۷-۵ مراجعه نمائید. ۳-1-4- تشریح و طبقه‌بندی خاکها در طول دوره انجام مطالعات شناسایی خاک» مدیر پروژه تمام واحدهای نقشه واجزاء واحدهای نقشه را تشریح می نماید. ناظر منطقه‌ای قبل از اضافه نمودن این اطلاعات به راهنمای تطبیقی نقشه باید آنها را تائید کرده باشد. مدیر پروژه تغییرات جزئی مانند اضافه کردن اجزاء فرعی به واحدهای نقشه. افزایش دامنه تغییرات واحدهای تاکسونومیکی یا اصلاحاتی در زمینه شکل محدوده‌های ترسیمی واحدهای نقشه را آنجام می‌دهد. ناظر منطقه‌ای تغییرات کلی‌تر مانند اضافه یا حذف نمودن واحدهای نقشه یا تغییر در رده‌بندی واحدهای تاکسونومیکی را اعمال می‌نماید. باید تمام سوابق و مدارک مربوط به حذف و اضافه کردن واحدها و هر نوع تغییر و اصلاحی با ذکر دلایل آنها در گزارش کنترل فنی صحرایی اولیه ثبت و ضبط شود. سامانه ملی اطلاعات خاک مسئولیت ذخیره نمودن اطلاعات مربوط به راهنمای نقشه و یادداشت‌های هماهنگی و متن راهنمای نقشه را به عهده دارد. 2-1-2 نقشه جامع خاک و راهنمای مربوطه نقشه جامع خاک پراکنش جغرافیایی » موقعیت و وسعت خاکهای غالب موجود در محدوده مورد مطالعه را به صورت اجمالی و با مقیاس ۲۵۰۰۰۰-۱ به نمایش می‌گذارد. گروه مطالعات در تهیه و سامان دادن به مطالعات از نقشه جامع خاک که با بهره‌گیری از تفسیر» ترکیب و تلفیق اطلاعات مربوط به عوارض موجود درخاکهاء زمین شناسی, اقلیم» پوشش گیاهی» توپوگرافی و اصول کلی تکوین خاکها تدوین گردیده » کمک می‌گیرند. نقشه جامع خاک به هنگام بررسی‌های اولیه میدانی به صورت خام تهیه می‌شود. به تدریج با گردآمدن اطلاعات بیشترء اصلاح شده و خصوصیات پراکنش و وسعت خاکها را در اراضی عمده و تناسب و محدودیت و پتانسیل آنها را تشریح نماید. سودمندترین جنبه استفاده از این نقشه.» برنامه‌ریزی کلی و هم چنین تعیین مکان‌های دارای خاک مناسب برای کاربری‌های عمده ۱ طرح‌های صنعتی؛ کشاورزی و غیره) می‌باشد. نقشه جامع خاک معمولا از ادغام محدوده‌های کوچکتر و ناهمگن‌تر نقشه‌های آم‌طاود 200 6ه ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی میزان تعمیم اطلاعات در واحدهای نقشه بستگی دارد. ۷-2- کتابجه راهنمای شناسایی خاک ! ۱ هر منطقه‌ای که موردمطالعه شناسایی خاک قرار می‌گیرد و قرار است برای آن نقشه خاک و گزارش خاکشناسی تهیه شود نیاز به کتابچه راهنمای شناسایی خاک دارد. فرآیند تهیه کتابچه یاد شده با آغاز مطالعات شناسایی خاک و تهیه راهنمای توصیفی نقشه خاک کلید می‌خورد. مدیر پروژه مطالعات شناسایی خاک نسبت به تهیه کتابچه مزبور در منطقه مورد مطالعه اقدام نموده و در سراسر دوره مطالعات آن را بهنگام می‌نماید. مدیر پروژه همچنین خلاصه ای از کتابچه راهنمای شناسایی خاک را تهیه نموده تا نیازهای منطقه مورد بررسی را تامین نماید. وی همچنین برنامه زمانبندی دستیابی و تکمیل تمام قسمت‌های اصلی راهنمای یاد شده را تنظیم می‌نماید. بخش های ۶۰۸-۱و۲- ۶۰۸ «راهنمای ملی شناسایی خاک » اطلاعات بیشتر در این زمینه را ارائه نموده است. ترتیب و چارچوب موضوعات گردآوری شده درکتابچه راهنمای شناسایی خاک مشابه گزارش نهایی مطالعات خاکشناسی می‌باشد. کتابجه مورد بحث علاوه بر راهنمای توصیفی نقشه خاک» شامل پیش نویس گزارش اصلی» مدارک و مستنداتی که توسط مدیر پروژه و سایر متخصصان ذیربط تهیه شده» دی‌اگرام‌های سه بعدی واحدهای زمین نماء منابع مورد استفاده و تصاویر نیز می‌شود. بخش ۶۴۴-۶ « راهنمای مولفان گزارش‌های خاکشناسی»" چارچوب و ترتیب فصلهای گزارش خاکشناسی را برای انتشار ارائه نموده است. فصل چهارم « راهنمای شناسایی خاک » و بخش ۶۰۹-۰۷ «راهنمای ملی شناسایی خاک » اطلاعات بیشتری در مورد تمیه کتابجه راهنمای شناسایی خاک ارائه نموده است. ۲ با پیشرفت مطالعات شناسایی خاک و گردآوری اطلاعات بیشتر در حین عملیات صحرایی» اطلاعات و داده‌های جدیدی به کتابچه راهنمای شناسایی خاک منطقه مورد مطالعه اضافه می‌شود. کتابچه مزبور می‌تواند مورد استفاده اعضای گروه مطالعات. مهندسین,» آگرونومیست‌هاء برنامه ریزان و سایر افرادی قرار می‌گیرد که پیش از انتشار رسمی گزارش نهایی به داده‌های شناسایی خاک منطقه مورد بررسی نیاز دارند. ۳ تا پایان مرحله مطالعات میدانی» کتابچه مزبور تمام اطلاعات مورد نیاز برای تکمیل پیش نویس گزارش نهایی را گردآوری نموده و تحت پوشش قرار می‌دهد. پیش نویس گزارش نهایی مطالعات خاکشناسی» اساسا پیش از کنترل فنی و بازنگری ۲1001 آزم5 هع۸۳ جعسه ! ۷( آز50۵ 0۲ 0۲5 ۸ 10۳ علزس * -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ تشریح پیرامون نیمرخ خاک -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۵- مقدمه تشریح نیمرخ و پیرامون نیمرخ خاک مهم‌ترین بخش عملیات میدانی در مطالعات خاکشناسی است. در تمام مطالعات خاکشناسی داده‌های بنیادی از تشریح نیمرخ خاک به دست می‌آیند و بخش اعظم اطلاعات مورد نیاز برای هماهنگی و طبقه‌بندی خاکها در منطقه مورد مطالعه از این طریق تامین می‌شود. داده‌های یاد شده» همجچنین برای تفسیر خاکها و هماهنگ نمودن تفسیرها در سراسر کشور اهمیت اساسی دارند. تشریخ نیمرخ و پیرامون نیمرخ خاک در عملیات میدانی باید شامل موارد زیر باشد: * ملاحظات مرتبط با محدوده پلی پدون مانند لندفرم (شکل اراضی) و ویژگی های شیب و ارتفاع 9 استنباط‌های مرتبط با پلی پدون مانند خاستگاه مواد مادری و وضعیت سالیانه رطوبت خاک موقعیت نقاط مطالعاتی در ارتباط با عوارض مشخص جغرافیایی و وضعیت زمین‌نما کاربری و پوشش اراضی در محدوده مورد مطالعه ٩‏ ملاحظات مربوط به خصوصیات نیمرخ خاک مانند رنگ » بافت » ساختمان و پایداری افق‌ها * استنباط های مرتبط با مسائل ژنتیکی نیمرخ خاک مانند وجوه تمایز افق‌ها و مواد مادری 9 طبقه بندی نیمرخ خاک در پایین ترین سطح رده بندی مورد نظر 9 موضوعات مربوط به کلاس زهکشی و فرسایش خاک تاریخ و ساعت مطالعه » شرایط جوی در هنگام بررسی ها و نام مطالعه کنندگان استفاده از فرم‌های استاندارد تشریح نیمرخ و پیرامون نیمرخ خاک. برای ثبت مشاهدات حائز اهمیت می‌باشد. با استفاده از فرم‌های استاندارد تشریح » امکان نادیده گرفتن بعضی از ویژگی‌های خاک از بین می‌رود و تشریح به صورت ستونی و با استفاده از واژه‌ها و نشانه‌های استاندارده امکان مقایسه نیمرخ‌ها و پلی‌پدون‌ها را با یکدیگر فراهم می‌آورد. کسب اطلاعات مورد نظر خاکشناسان از فرم‌های استاندارد و تشریح به سرعت و با دقت امکان‌پذیر بوده و حذف جنبه‌های اساسی با احتمال کمتری مواجه می‌شود. اختصاص کُد برای داده‌هاء در پردازش اتوماتیک آنها نقش اساسی دارد. علاوه بر آن ثبت نتایج تشریح در فضای محدود فرم‌های استاندارد امکان پذیر می‌شود. تشریح نیمرخ‌ها و پیرامون نیمرخ باید دقیق, کامل و براساس استانداردهای راهنمای ملی شناسایی خاک انجام شود. تعیین موقعیت مکانی دقیق ( ژئورفرنس ) نیمرخ‌ها این امکان را فراهم می‌آورد که ترسیم پراکنش فضایی نیمرخ‌های مشابه » معرفی و تعاریف و مفاهیم اساسی واژه ها و کدهای استاندارد تشریح نیمرخ و پیرامون نیمرخ براساس ویرایش دوم « راهنمای صحرایی تشریح و نمونه‌برداری خاک ۲۰۰۲ » . « راهنمای ملی شناسایی خاک»۲۰۰۱ »و «راهنمای شناسایی خاک" ۱۹۹۳» ارایه می‌گردد. ۰ 2.0 ۷۵۳۹۱۵۵ بدازمد عدزامرههد اه عصزط نحل ۵۳ ما00 ۲۵1۵ ۱ ۱۳۵۳۵۱3 تزنبه زگ 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی به منظور رعایت امانت. ایحاد تسهیلات در تکمیل فرم‌های استاندارد تشریح» تهیه راهنمای نقشه خاک. تهیه و تدوین گزارش تذکر- قبل از تشریح پیرامون نیمرخ خاک ابتدا باید تاریخ و زمان تشریح » نام تشریح کننده (گان» شرایط جوی در زمان تشریح » موقعیت مکانی و ویژگی نقشه توپوگرافی محل نیمرخ‌ها و مواردی مانند آین‌ها در فرم استاندارد تشریح ثبت گردد. تاریخ تشریح نیمرخ خاک باید به صورت کامل (روز / ماه / سال ) ثبت شود. ۳-۵- شرایط جوی در این قسمتء شرایط جوی در هنگام تشریح نیمرخ خاک ثبت می‌گردد. شرایط جوی بر تعدادی از آزمایش‌ها از جمله هدایت هیدرولیکی اشباع خاک تاثیر گذار است. معمولاً دمای هوا برحسب درجه سانتی گراد و شرایط جوی با واژه‌ها و کدهای جدول شماره (۱-۵) تشریح می‌گردد. جدول شماره ۱-۵ شرایط جوی در هنگام تشریح نیمرخ خاک کح اک برای تعیین درجه حرارت خاک از روش تخمین براساس درجه حرارت هو خودداری نموده و در هنگام حفاری نیمرخ. دمای خاک" را در عمق ۵۰ سانتی متری از سطح زمین اندازه‌گیری نمائید. ۱ ۵۵ "۹0 60 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- نشریح پیرامون نیمرخ خاک ۹ طول و عرض جغرافیایی محل نیمرخ خاک را با استفاده از سامانه مکان‌یاب جهانی (0۳5)) برحسب درجه / دقیقه / ثانیه ثبت موقعیت مکانی نیمرخ‌های خاک را می توان براساس سیستم /1۸(] نیز تعیین نمود. علاوه بران باید منطقه (زون) محدوده مورد بررسی نیز مشخص گردد. زون‌هاء بخش‌هایی از سطح زمین هستند که به صورت قراردادی شش درجه طول جغرافیایی را شامل ۰ هه و رم ۲ 2-۵ نفشه‌های چهار گوس توپوگرافی پس از تعیین موقعیت مکانی نقاط مشاهداتی» شماره نقشه توپوگرافی ۲۵۰۰۰-۱ سازمان نقشه‌برداری با ابعاد ۷/۵ ۷ ۷/۵ دقیقه را ثبت نمائید. شماره نقشه» عددی ۴ رقمی همراه با حرف اختصاری مشخص کننده جهت جغرافیایی نقشه چهارگوش تویوگرافی ( به صورت ۲۳ ,نت5 ,5۱۷ و ۱۷۷ ) می‌باشد. ۵-۵- مقاطع عرضی (ترانسکت ها )" اگر نیمرخ مورد بررسی روی مقطع عرضی (ترانسکت ) مشخصی قرار گرفته, اطلاعات مربوط به آن (شماره مقطع عرضی در محدوده مورد بررسی» شماره نیمرخ و فاصله نیمرخ‌ها در مقطع عرضی) را ثبت نمایید. 1-۵- نام سری‌های خاک نام سری خاک را در زمان تشریح نیمرخ ثبت نمایید. در صورتیکه سری خاک مشخص نشده است. آنرا با علامت اختصاری سری مشخص نشده ‎"٩311‏ نشان دهید. رده‌بندی خاک را یادداشت کنید. رده بندی خاک ممکن است پس از دریافت نتایج آزمایشگاهی ۰ ۰ یس ه ۵-/ ۹- وصعیت اقلیمی نظام آب و هوایی ( اقلیمی ) شامل, بارندگی» دماء تبخیر و دوره بدون یخبندان است. این عوامل در تعیین نوع پوشش گیاهی طبیعی موجود یا گیاهان زراعی که در منطقه مورد بررسی کشت می‌شوند یا قادر به رشد می‌باشند و سیستم‌های طراحی مدیریت آوری و در اختیار کاربران قرار می‌گیرد. قبل از استفاده از آمار ایستگاه‌های هواشناسی با عمر کمتر از ۳۰ سال سابقه ثبت اطلاعات. ۰ ا) ۷1۵۲۵10۲ 1۳۵۹۷۵۳۹۵ |۷۳۹۵ غ[ع 2072 1000822016 : هن و ٩ ٩ه۳ز‌عخ‎ 1 016312۵160 )51۷11(( ٩ 1۱۳۵6 8 -------- صفحهٔ بعد -------- یا ایستگاههایی که خارج از منطقه مورد بررسی قرار گرفته‌اند. داده‌های آزها ر کنترل و با واقعیت‌های موجود مقایسه نمایید. هنگام - دوره بدون یخبندان - دوره بدون یخبندان به تعداد روزهای حدفاصل آخرین روز یخبندان (دمای صفر درجه) در فصل - میانگین بارندگی سالیانه "- میانگین بارندگی سالیانه از متوسط کل بارندگی یک دوره ۳۰ ساله به دست می‌آید. بارندگی, شامل تمام نزولات جوی اعم از برف و باران می‌باشد. - میانگین دمای سالیانه "- میانگین دمای سالیانه عبارت است از متوسط میانگین حداکثر دمای روزانه و میانگین حداقل - میانگین بارندگی روزانه *- میانگین بارندگی روزانه به مجموع بارندگی ماهانه, تقسیم بر تعداد روزهای ماه اتلاق می‌شود که براساس دوره آماری ۰ ساله به دست آمده باشد. ۰ ۰ م۰9 مه ۰ مه ۰.۰ 9 ن ۰ ۱ ی ۰ ۰ تا ی ۰ . ۰ ۰ - میانگین پتانسیل تبخیر و تعرق روزانه - میانگین پتانسیل تبخیر و تعرق روزانه به مجموع تبخیر و تعرق ماهانه» تقسیم بر تعداد روزهای ماه اتلاق می‌شود که براساس دوره آماری ۰ ساله به دست آمده باشد. ۸-۵- اطلاعات ژئومورفیکی * برای احتراز از ایجاد گسست در موضوعات این فصلء فهرست سطوح ژئومورفیک در ضمیمه زئومورفولوزی دستورالعمل حاضر, ارائه شده است. سطوح زئومورفیک در سه سطح ( مرتبه ) به شرح زیر مورد بررسی قرار می‌گیرند: ۱-۸-۵- سطح اول - مکان فیزیوگرافی " - که دارای تقسیمات زیر است: - حوضه فیزیوگرافی - ایالت فیزیوگرافی - بخش فیزیوگرافی - ناحیه فیزیوگرافی - فیزیوگرافی محلی 0 ۳۵0 -ادن۳۲ ۱ نا نید تب ٩ ۱/۵0۵ 21۵ 06 از * 5 6۷۵00۳1۳5 ۳۵۱۵۵1 موم اند ‎٩ ۵۵00 ۴ 0 عمام۳ع0زد 8۷ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- تشریح پیرامون نیمرخ خاک ۹۷ توضیح : می‌باشد. ۲ در ابالات منحده امریکا نقشه مناطق فیزیوگرافی توسط سازمان زمین‌شناسی برای سراس رکشور نهیه شده است. ۳ تفیسمات فیزبوگرافی سطح اول تاکنون برای ایران معرفی و ثبت نشده است. در این زمینه می‌توان از زون‌های رسوبی- ساختاری عمده در تفسیم بندی‌های زمین شناسی ایران انفشه ضمیمه دستئورالعمل) استفاده نمود. ۳-۸-۵ سطح دوم - تشریح سطوح ژئومورفیک که دارای تقسیمات فرعی زیر است : : ۳ - زمین نما : ۳ , ۴ - پدیده‌های انسان ساخت * توضیح - نشریح سطوح زئومورفیک توسط خاکشناسان انجام می‌شود. برای نامگداری سطوح زئومورفیک از واژه‌های استاندارد لند فرم (شکل زمین )- لندفرم به هر شکل فیزیکی از سطح زمین اتلاق می‌شود که خصوصیات و طرح مشخص و قابل ترسیم داشته و تحت تاثیر فرآیندهای طبیعی به وجود آمده باشد. نظام جغرافیایی روابط طبیعی خاصی را پیشنهاد می‌نماید. آب جاری (رواناب 4 هوازدگی و نیروی ثقل » به طور معمول» نحوه آرایش لندفرم‌ها را در درون واحدهای زمین نما تعیین می‌کنند. طی سالهای متمادی, موادی از سطح زمین از بعضی از لندفرم‌ها به لندفرم‌های دیگر انتقال پیدا کرده‌اند. لندفرم‌ها با یکدیگر تعامل دارند (مثلاً فرسایش خاک یک لندفرم, سبب افزایش به لندفرم یا لندفرم‌های مجاور می شود). تمام وسعت یک ناحیه را مجموعه‌ای از لندفرم‌ها تشکیل می‌دهند که با یکدیگر روابط متقابل دارند. لندفرم ممکن است در روابط خاک - آبء ریزاقلیم و پوشش گیاهی تاثیر داشته باشد. 10 مز 0۵0 ۱ 6 * اروت ۳ ۱1۱۵۲۵۵ ۹ ٩ ۸۱۳۵۳۵۵۵۳۵ ۵ 6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۲ تشخیص صحیح لندفرم‌ها » مهم‌ترین بخش از درک چارچوب تاریخچه تشکیل خاک‌ها و موادی است که خاکها از آنما تشکیل شده‌اند. این تشخیص به طراحی و ساخت مدل تهیه نقشه خاک و انتقال اطلاعات, بین مناطق مشابه کمک می‌کند. ۲ اصطلاحات مربوط به لندفرم‌ها » همجنین به عنوان معیار فاز برای تفکیک اجزاء واحد نقشه یا فازهای واحدهای رده بندی خاک (آرایه‌ها) به کار می رود. فهرست و تعاریف لندفرم‌های استاندارد در راهنمای ملی شناسایی خاک ارائه شده است. ۳-۸-۵- سطح سوم - خصوصیات هندسی سطح خاک" (اراضی ( در این سطح ارتفاع » شیب » شیب سوء طول شیب پیچیدگی شیب و شکل شیب مورد بررسی قرار می‌گیرد. ارتفاع - ارتفاع نسبی محل نیمرخ خاک نسبت به سطح دریا برحسب متر ثبت می‌شود. در این مورد می‌توان از میان‌یابی ارتفاع ارتفاع یا پستی و بلندی محلی بر نحوه پیدایش خاک . زهکشی و فرسایش در واحد زمین نما شوری یا سدیمی بودن خاکها در ناحیه اقلیمی و یا درجه حرارت خاک تاثیر گذار است. شیب" - شیب سطح اراضی بر حسب درصد اندازه گیری با تخمین زده می‌شود. شیب اراضی بر نحوه حرکت آب در سطح خاک » پتانسیل زمین لغزش و فرسایش » کارایی ماشین‌آلات کشاورزی و کاربردهای مهندسی خاک تاثیر می‌گذارد. شیب معمولاً با شیب‌سنج اندازه‌گیری شده و یا با استفاده از نقشه توپوگرافی تخمین زده می‌شود. میزان شیب از صفر تا ۱۰۰ درصد (دیواره قائم ) شیب سو* - جهت جغرافیایی شیب را نشان می‌دهد و بر درجه حرارت خاک » تبخیر و تعرق, بادهای وارده و تجمع برف اثرگذار است. شیب سوء نسبت به جهت شمال حقیقی و در جهت عقربه‌های ساعت از صفر تا ۳۶۰ درجه اندازه‌ گیری می‌شود. طول شیب" - طول شیب به فاصله افقی بالاترین نقطه شروع جریان آب تا پایین‌ترین نقطه‌ای که زاویه شیب تغییر می‌کند یا موادی که با رواناب سطحی حمل شده‌اندء در آتحا ذهشته می‌شوند. اتلاق می‌گردد. در پایین‌ترین نقطه دامنه» شیب به اندازه‌ای کاهش می‌یاید که رواناب سطحی در آبراهه‌های مشخص هدایت می‌گردد. طول شیب. عاملی است که بر رواناب و پتانسیل فرسایش تسریعی خاک کنترل قابل توجهی دارد. طول شیب در تلفیق با زاویه شیب در معادله پیش‌بینی فرسایش برای محاسبه تاثیر توپوگرافی بر فرسایش از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. برای محاسبه طول شیب در عملیات میدانی شناسایی خاک » فاصله افقی بالاترین نقطه شروع جریان آب به سمت پایین دامنه تا نقطه‌ای که شیب به اندازه کافی کاهش می‌یابد که رواناب در کانال و آبراهه مشخصی هدایت شود.» اندازه‌گیری شده یا تخمین زده می‌شود. برای برآورد طول شیب نباید از خطوط تراز نقشه‌های توپوگرافی استفاده کنید. مگر اینکه نقشه‌ها دارای خطوط تراز با فاصله کمتر از ۳۰ سانتی متر باشند. رواناب سطحی معمولاً در فاصله کمتر از ۱۲۰ متری در آبراهه‌ها هدایت می‌شود. با این وجود بیش‌ترین طول شیب که در معادله فرسایش کاربرد داردء از ۳۵۰ متر تجاوز نمی‌نماید. را اور نیت 1 ع۹[006 " ی 4 041 51006 10ع 165 006[ 5 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- تشریح پیرامون نیمرخ خاک ۹۹ سم شیب " - در این قسمت یکنواختی نسبی یا بی نظمی سطح اراضی تشریح می‌گردد و با واژه‌های ساده و پیجیده توصیف می‌شود. شسکل شیب - شکل شیب در دو جهت شیب کلی و عمود بران (عمود بر امتداد خطوط تراز و در امتداد آزها) تشریح می‌گردد. در حرکت آب در سطح خاک » زمین لغزش » فرسایش » تکوین افق‌های ژنتیکی خاک , شور و سدیمی شدن خاک در ناحیه اقلیمی, میت برع ات سک سک کل الک 100 طرح ابراهه‌ها - به ارایش آبراهه‌ها در سطح زمین اتلاق می‌شود. که با واژه‌های حلقوی » مرکزی » شاخه‌ای, موازی » شعاعی و کارستی (طرح ویژه سنگهای آهکی ) و غیره توصیف می‌شود. لاازهامر رنه ماک : ٩1006 6 7 عم مممادا۱ ‎٩ 0 ۲۵۱۳۸۵۵ * -------- صفحهٔ بعد -------- ۹-۵- و مت آب ۱ ۱-۹-۵- زهکشی ۲ در این قسمت کلاس زهکشی طبیعی (شرایط رطوبتی ) خاک ارزیابی شده و با واژه‌های جدول شماره (۳-۵) ۰ تشریح می شود- جدول شماره ۳-۵ کلاس های زهکشی طبیعی خاک 40 ۳۵۵۲۷ 5۵۱۵۷۵۲ 5 [ ۱810:1114 لا ۳۵۵9۵1۷ 3.0 تلو تعاریف کلاس‌های زهکشی طبیعی از راهنمای شناسایی خاک اقتباس شده است- - زهکشسی خیلی ضعیف - طی فصل رشد گیاه» در بیشتر اوقات آب در نزدیکی سطح زمین قرار دارد. آب آزاد موجود در خاک که دائمی است خیلی کم عمق می‌باشد. به جز در مواردی که خاک به صورت مصنوعی زهکشی می‌شود. بیشتر گیاهان خشکی دوست در این شرایط قادر به رشد نیستند. معمولاً خاکهای نواحی گود و مسطح از چنین شرایطی برخوردارند. در مناطقی که میزان بارندگی بالاست حتی در سطوح شیب‌دار هم خاکها می‌توانند از زهکشی خیلی ضعیف برخوردار باشند. - زهکشی ضعیف -در این شرایط در دوره رشد گیاه » سطح آب در خاک به طور متناوب در عمق کم قرار دارد یا خاک در دوره‌های طولانیء خیس باقی می‌ماند.آب آزاد موجود در خاک معمولاً یا به صورت دائم کم عمق یا خیلی کم عمق است. به جز در مواردی که خاک به طور مصنوعی زهکشی می‌شود. بیشتر گیاهان خشکی دوست در این شرایط قادر به رشد نیستند. با این حال » خاک به طور پیوسته در زیر عمق شخم, مستقیماً خیس نمی‌باشد. سطح آب کم عمق معمولاً نتیجه کلاس هدایت هیدرولیکی خیلی پایین با شرایط اشباع به واسطه بارندگی دائم » یا ترکیبی از دو عامل یاد شده است. - زهکشی نسبتاً ضعیف - سطح آب در دوره های مشخصی از فصل رشد در عمق کم قرار دارد. آب آزاد موجود در خاک به از عوامل یاد شده وجود دارد. 129 ۱۹۷۷۵1۵۲ ۰ 2 تن 92:11 و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- تشریح پیرامون نیمرخ خاک ۱۱ - زهکشی نسبتاً خوب - در خلال بعضی از فصول سال, آب به صورت نسبتاً آهسته از محیط خاک خارج می‌شود. آب آزاد موجود در خاک به طور معمول نسبتاً عمیق می‌باشد و ممکن است حالت دائمی داشته باشد. فقط در دوره کوتاهی از فصل رشد » محیط خاک در محدوده رشد گیاه » خیس است. اما این دوره آنقدر طولانی هست که رشد بیشتر گیاهان را تحت تاثیر قرار دهد. کلاس هدایت هیدرولیکی اشباع خاک تا عمق یک متری» نسبتاً آهسته استء یا میزان بارندگی به تناوب بالا می‌باشد و یا هر دو حالت وجود دارد. -‏ زهکشی خوب - آب به آسانی » اما نه به سرعت از خاک خارج می‌شود. آب آزاد موجود در خاک معمولاً عمیق یا خیلی عمیق بوده و فصل خاصی را نمی‌توان برای این حالت معرفی کرد. در نواحی مرطوب » در بیشتر اوقات در فصل رشد » آب قابل دسترس گیاه وجود دارد. خاک به اندازه‌ای خیس نیست که در دوره خاصی از فصل رشدء مانع رشد گیاه شود. زهکشی نسبتاً عالی - خروج آب از خاک سریع بوده » آب آزاد موجود در خاک معمولاً به ندرت مشاهده می‌شود با خیلی عمیق است. خاک‌ها معمولاً بافت درشت دارند و کلاس هدایت هیدرولیکی اشباع خاک بالا و یا خیلی کم عمق می‌باشد. -‏ زهکشی عالی - خروج آب از محیط خاک خیلی سریع بوده , آب آزاد موجود در خاک معمولاً به ندرت مشاهده می‌شود با خیلی عمیق است. خاک‌ها معمولاً بافت درشت دارند و کلاس هدایت هیدرولیکی اشباع خاک خیلی بالا و یا خیلی کم عمق ۲-۹-۵- سیل گیری ! تناوب "ء طول مدت" و زمان سیل گیری* - سیل‌گیری به پوشش موقت سطح خاک از آب جاری از هر منشاء ممکن, مانند طغیان رودخانه‌ها » رواناب دامنه‌های شیبدار اراضی محاور » جزر و مد و هر ترکیبی از پدیده‌های یاد شده. اتلاق می‌گردد. آب راکدکم عمق, یا آب جاری ناشی از رواناب محلی بارندگی‌های کوتاه مدت یا ذوب برف‌ها , شامل این تعریف نمی شود. همچنین آب راکد محلی (مانداب) یا پوشش دائمی توده‌های آب در سطح خاک در این تعریف جا نمی‌گیرد . برأورد کلاس سیل‌گیری » براساس تفسیر خصوصیات خاک یا جمع آوری شواهد و مدارک دیگر ء در ائنای مطالعات میدانی شناسایی خاک صورت می‌گیرد. خطر سیل‌گیری با سه عامل زیر سنجش می‌ش ود . ۱- کلاس تناوب سیل‌گیری ۲- کلاس طول دوره سیلگیری, و ۳- زمان (ماه ) وقوع سیل در هر سال . سرعت سیل و عمق آب نیز از عواملی هستند که در پدیده سیل اهمیت اساسی دارندء اما در مطالعات شناسایی خاک مدنظر قرار نمی گیرند. برای تعریف کلاس‌های تناوب سیل به طور کلی از شواهد و مدارک مرتبط با خاک و پوشش گیاهی استفاده می‌شود. این ۱۰۳۲|00 * ‏م۳۵‎ 100 : ۳1۵01۵۳۶ 70 ٩ |۵0 17 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰۲ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی می‌پیوندد. تعریف کلاس‌های تناوب سیل‌گیری در جدول (۴-۵) ارایه شده است: جدول شماره ۶-۵ تناوب سیلگیری امکان وقوع سیل وجود ندارد. شانس وقوع سیل در هر سال نزدیک به صفر درصد.ء یا کمتر از یک بار در هر ۵۰۰ سال است. امکان وقوع سیل خیلی کم است . اما در شرایط آب و هوای فوق‌العاده غیر عادی, شانس وقوع سیل کمتر از یک درصد در سال » یا کمتر از یک بار در هر ۰ سال » اما بیش از یک بار در هر ۵۰۰ سال است. ۳00 امکان وقوع سیل وجود ندارد. اما در شرایط آب و هوای غیرعادی شانس وقوع سیل ۱ تا ۵ درصد در هر سال » یا یک تا ۵ بار در هر ۱۰۰ سال است. امکان قوع سیل در شرایط آب و هوای غیر عادی دور از انتظار نیست, شانس گاهی سیلگیر [000251073) وقوع سیل ۵ تا ۵۰ درصد در سال . یا ۵ تا ۵۰ با در هر ۱۰۰ سال است. احتمال وقوع مکرر سیل در شرایط آب و هوای غیرعادی وجود دارد. شانس وقوع ۳۳ سیل بیش از ۵۰ درصد در سال » یا بیش از ۵۰ بار در هر ۱۰۰ سال است. اما امکان وقوع سیل در تمام ماههای سال کمتر از ۵۰ درصد می باشد. احتمال وقوع سیل های مکرر در شرایط آب و هوای غیرعادی وجود دارد. شانس 1 ۱۷۵۳۷ وقوع سیل در تمام ماههای سال بیش از ۵۰ درصد است. کلاس‌های طول مدت سیل‌گیری - طول مدت سیل‌گیری براساس زمان دوام سیل» مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. میانگین طول دوره سیلگیری در زمانهای وقوع سیل با کلاس‌های « گاهی » . « غالباً » و « مکرر » تشریح می‌گردد. جدول شماره ۵-۵ کلاس طول مدت سیل گیری تعریف (برآورد میانگین طول مدت سیلگیری در هر حادنه ) فوق العاده کوتاه مدت 111۳۵۳۵۱۷ ۶ دقیقه تا ۴ ساعت خیلی کوتاه مدت نز8 ۷ ۴ با ۴۸ ساعت سس زمان (ماههای) سیلگیری -باید ماه (های ) شروع و پایان دوره سیل‌گیری برآورد و ثبت شود. کلاس‌های تناوب سالیانه سیل (به استثنای کلاس سیل‌گیری مکرر) با ماههای وقوع سال و ماههایی که خطر وقوع سیل وجود ندارد سنجش می‌شود. طول دوره سیل‌گیری باید براساس دو سوم . تا سه چهارم تمام سیل‌های رخ داده در منطقه مورد بررسی محاسبه شود. زمان تناوب و طول -------- صفحهٔ بعد -------- دوره سیل‌گیری» مهم‌ترین شاخص‌های رشد و سازگای گیاهان مورد نظر در منطقه مورد مطالعه هستند. سیل‌گیری در خارج از فصل رشد. اثرات زیان بار بر رشد گیاهان یا از بین رفتن آنها ندارد و حتی ممکن است سبب بهبود شرایط رشد بعضی از گونه‌های گیاهی اگر طول دوره‌ای که خاکها از سیلاب پوشیده می‌شوند. در فصل رشد تداوم پیدا کندء محیط خاک با کمبود اکسیژن مواجه شده : سبب سیب رساندن به گیاهان و یا از بین رفتن آنها می شود. سیب پذیری خاکها در برابر سیل‌گیری از مهم‌ترین ملاحظات مربوط به مکان‌یابی محل احداث ساختمان‌ها » تاسیسات بهداشتی و زیربنایی و سایر کاربریهاست. پدیده سیل‌گیری ممکن است بهره‌وری اراضی کشاورزی را در واحد سطح کاهش داده و سبب افزایش هزینه‌های آماده سازی اراضی مسکونی شود. اما برای تولید محصولات کشاورزی و دامداری اثرات زیان‌باری دارد. ارزیابی نواحی سیل‌گیر در مجاورت رودخانه هاء براساس مطالعات هیدرولوزی صورت می‌گیرد. طول دوره سیل‌گیری برای یک رخداد معین و تناوب سیل ( مثلاً احتمال وقوع یک تا دو درصد )» عموماً با یکی از دو روش اساسی زیر تعیین می شود- ۱ روش اول هنگامی مورد استفاده قرار می‌گیرد که داده‌های سیل قابل دسترس باشد. در این روش برای تعیین شدت سیل در رخدادهای مختلف به تجزیه و تحلیل داده‌های مربوطه می‌پردازند. مطالعات مهندسی برای تعیین کانال‌ها و آبراهه‌های موجود در دشت‌های سیلابی» براساس مقاطع عرضی آنها و سطح آب باور کردنی ( قابل انتظار ) انجام می‌گیرد. ۲ روش دوم هنگامی به کار می‌رود که داده‌های هیدرولوژی و سیل در دسترس نباشد. در این روش» هیدرولوزیست‌ها براساس آمار بارندگی بلندمدت. تخمینی از پتانسیل وقوع سیل در منطقه مورد بررسی به عمل می‌آورند. آنها عواملی مانند : ۱- وسعت» شیب و شکل حوضه آبریز » ۲- ویژگی‌های هیدولوزژیکی خاک , ۳- کاربری و پوشش اراضی,» و ۴ - خصوصیات هیدرولیکی دره‌ها و سیستم آبراهه‌ها را در نظر می‌گیرند. خاکشناسان می‌توانند برای تعیین محدوده نواحی سیل گیرء از هر دو روش یاد شده » استفاده کنند. ۹ برآورد کلی تناوب و طول دوره سیل‌گیری در هر مطالعه شناسائی خاک به صورت جداگانه انجام می‌شود. در مناطقی که کاربریهای غیر کشاورزی» تغییرات عمده‌ای را در دفع آبهای سطحی ایجاد نموده‌اند . انجام مطالعات دقیق سیل‌گیری در شرایط جدید مورد نیاز می‌باشد. خاکشناسان در حین انجام عملیات میدانی, نسبت به جمع‌آوری و ثبت و ضبط اسناد و مدارک مربوط به وقوع سیل در منطقه مورد بررسی اقدام می‌نمایند. وسعت نواحی سیل‌گیرء خسارات وارده به درختان» مزارع کشاورزی » حصارهاء پل‌ها و پدیده‌های دیگر یاداشت می‌شوند. سایر اطلاعاتی که به ترسیم محدوده‌های سیل گیر کمک می‌کنند. نیز جمع آوری می‌شوند. هیدرولوژیست‌ها ممکن است امکان وقوع سیل در بعضی از آنواع خاکها و واحدهای زمین نما را پیش‌بینی نموده باشند. متخصصان حفاظت خاک و مهندسین عمران نیز ممکن است علائم و نشانه‌های حداکثر سیل‌های ممکن را بررسی نموده باشند. آفراد محلی نیز ممکن است اطلاعاتی در زمینه وقوع سیل در اختیار داشته باشند که به انواع خاکماء اشکال توپوگرافی و واحدهای ژئومرفولوزی منطقه ارتباط داشته باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی 9 ممکن است در نتیجه وقوع پدیده‌های سیل در زمان گذشته یا در حال حاضر اشکال خاصی در واحدهای زمین نمای منطقه ایجاد شده باشد که عبارتند از- شاخه‌های قبلی رودخانه‌ها , شکل نعل اسبی» آبکنار"» مخروط افکنه‌هاء پیچان رود (مثاندر )۰ لوی‌های طبیعی " باتلاق‌های پشتی" واریزه‌های طغیانی" و تراس‌های رودخانه‌ها. بسیاری از این اشکال در تفسیر عکس‌های هوایی و مشاهدات میدانی به آسانی قابل تشخیص می‌باشند. معمولاً این اشکال ژئومورفیک دارای خاک و پوشش گیاهی خاصی هستند که آنها را از واحدهای دیگر متمایز می‌سازد. ۹ گاهی اوقات سیل‌های گذشته ممکن است آثار و شواهدی را در خاکهای ناحیه سیل‌گیر برجا گذاشته باشند که از میان آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد- ۱-لایه‌های نازکی از مواد با رنگ یا بافت متفاوت » یا هر دو در نیمرخ خاک ۲- کاهش نامنظم مواد آلی که شاخصی برای افق های مدفون خاک است. و ۳- لایه هایی در خاک که مرز بسیار مشخصی با مواد دیگر دارند و معرف مواد رسوبی می‌باشند که به صورت ناگهانی و در زمازهای مختلف و از منشاء مواد مادری ۹ نتایج آزمایشگاهی نمونه‌های خاک , غالباً موید این مشاهدات میدانی است. به ویژه نتایج تجزیه آزمایشگاهی کربن آلی و بافت خاک می‌تواند به تشخیص نهشته‌های ناشی از سیل کمک قابل توجهی بنماید. ۳-۹-۵- ماندابی * * کلاس‌های عمق . طول دوره تناوب و زمان (ماه‌های ) ماندابی - ماندابی به پوشش سطح اراضی گود و بسته توسط آب اتلاق می‌شود. آب موجود در سطح این خاکها فقط به وسیله نشت عمیق » تبخیر » یا تعرق یا ترکیبی از این فرآیند ها از محیط بسته خارج می‌شود. ماندابی خاکها براساس عمقء تناوب» طول دوره و ماههای شروع و پایان پدیده ماندابی طبقه‌بندی می‌شود. ٩‏ عمق ماندابی "- به عمق آب راکد در سطح خاک اتلاق می‌گردد که با واژه‌های کم عمق » متوسط و عمیق توصیف شده و برحسب سانتی‌متر اندازه گیری و ثبت می‌شود. عمق ماندابی برای هریک از اجزاء واحدهای خاک به صورت مجزا یادداشت می‌گردد. * کلاس طول دوره ماندابی *- کلاس طول دوره ماندابی عبارت است از میانگین مدت یا طول زمان رخداد ماندابی در سطح اراضی مورد نظر که در جدول (۶-۵) نشان داده شده است. 0۵ ۱ ۵۳۵ ۳۵۱۵۲ * 1۵۷۵65 [وسا۸/٩‏ * 5 ک6اع 38 ۹15 5 ٩ ۳0۵8 داامعل عدزلوسه۳ 1 دقواه 00۳۵100 ۵۵۵۵۵ * -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- تشریح پیرامون نیمرخ خاک ۱۰۰ جدول شماره 1-۵ کلاس های طول دوره ماندابی ۷۵۳۹۷ 1 ۱۳ و جدول شماره ۷-۵ کلاس های تناوب ماندابی (برآورد میانگین طول دوره ماندابی در هر رخداد ) احتمال وقوع ماندابی وجود نداردء شانس وقوع ماندابی در هر کلاس تناوب ماندابی سال نزدیک صفر درصد است. به ندرت ماندابی ۸17 عادی » شانس وقوع ماندابی نزدیک صفر تا ۵ درصد در سال . یا تقریباً صفر تا ۵ بار در هر ۱۰۰ سال است. [00025101۵) | انتظار نیست . شانس وقوع ماندابی ۵ تا ۵۰ درصد در سال » یا تقریباً ۵ تا ۵۰ بار در هر ۱۰۰ سال است. احتمال وقوع ماندابی در شرایط آب و هوای غیرعادی وجود غالبا مانداب 1 آ] دارد. شانس وقوع ماندابی بیش از ۵۰ درصد در سال » یا بیش از ۵۰ بار در هر ۱۰۰ سال است. ماه(های) شروع ماندابی - ماه ماندابی براساس تقویم» زمانی است که باید منتظر این رخداد بود. در مواقعی از سال که احتمال وقوع ماندابی وجود داردء باید ماه شروع و پایان رخداد ثبت شود. این شرایط باید برای دو سوم تاسه چهارم رخدادهای ماندابی درمنطقه مورد بررسی صادق باشد. خاکهایی که مستعد شرایط ماندابی هستند برای مکان‌یابی ساختمان‌سازی» سکونت و احداث تاسیسات زیربنایی و بهداشتی حائز اهمیت بوده و محدودیت‌هایی را برای کاربریهای یاد شده ایجاد خواهند نمود . زمان و طول دوره ماندابی از عوامل تعیین کننده انتخاب گونه‌های گیاهی می‌باشند . رخداد ماندابی در خارج از فصل رشد. اثر زیان باری در رشد گیاهان یا از بین رفتن آنها ندارد و حتی ممکن است برای رشد گیاهان, مفید هم باشد. دحقاه ۳06۵ ۱2۵۵۵08 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۹ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی به طور کلی برآورد تناوب و طول دوره ماندابی باید در هر مطالعه شناسایی خاک برای تمام واحدهای نقشه به طور مستقل انجام شود. در مناطقی که نفودپذیری طبیعی » هدایت هیدرولیکی اشباع » زهکشی سطحی و عمقی خاک‌ها تغییر کرده » برای انعکاس ویژگی‌های ماندابی در شرایط جدید ء نیاز به مطالعات بهنگام می‌باشد. ۹ شواهد و مدارک رخدادهای ماندابی باید در حین عملیات میدانی شناسایی خاک جمع آوری شود. تمام علائم و نشانه‌های بالاترین خط اثر ماندابی منطقه مورد بررسی باید ثبت و ضبط شود . همچنین ممکن است سایر مدارک و سوابق مرتبط با ماندابی نیز موثر واقع شود. 9 بعضی از لندفرم‌ها (اشکال زمین ) مستعد ماندابی هستند. این لندفرم‌ها به صورت سیستم های زهکشی بسته مشخص می‌شوند که شامل گودال‌ها » پلایاها" » کفه‌های مرطوب و باتلاق‌های پشتی هستند. بسیاری از لندفرم‌ها و اجزاء آنما در تفسیر عکس‌های هوایی و مشاهدات میدانیء به آسانی قابل شناسایی هستند. معمولاً این اشکال ژئومورفیک دارای خاک و 9 پوشش گیاهی که در نواحی ماندابی وجود دارد ممکن است بخشی از شواهد شرایط ماندابی گذشته اراضی را به نمایش بگذارد و معرف پتانسیل ماندابی در آینده باشد. به طور کلی پوشش گیاهان بومی در نواحی ماندابی » شامل جامعه گیاهان آب دوست " می‌باشد. بعضی از گونه‌های گیاهی نسبت به شرایط ماندابی حساسیت دارند و قادر نیستند در نواحی ماندابی رشد ۹ خاکها معمولاً شواهدی از شرایط ماندابی گذشته ارائه می‌نمایند. اما این خصوصیات براساس شرایط اقلیمی و خاک تغییر می‌نماید. برخی از این شواهد عبارتند از ۱- افق سطحی تیره یا لایه‌ای که خاک گلییزه شده زیرین را پوشانیده است, ۲- مقدار زیادی از اشکال شرایط احیاء خاک که از نظر رنگ» ولیو" و کرومای" پایین دارد. ۳- انتقال مواد به روش صعود شعریه که باعث تجمع کربنات‌ها یا سولفات‌ها » یا هر دو آنها در افق‌های بالایی خاک می‌شود.و ۴- رنگ تیره و مواد آلی زیاد در سراسر نیمرخ خاک » یا هر ترکیبی از پدیده‌ها و شواهد یاد شده . 2-۹-۵ حالت آب (در خاک) " وضعیت آب در خاک باید در حین انجام عملیات میدانی مطالعات شناسایی خاک برآورد گردد. درجه حرارت خاک باید بالاتر از صفر درجه سانتیگراد باشد. وضعیت آب در خاک در یکی از سه حالت زیر سنجیده می‌شود- یک دهم بار شاخصی برای تعیین آب موجود در خاک است که به منظور تخمین اولیه ظرفیت آب قابل دسترس گیاه در بعضی از خاکها به کار می‌رود. اندازه گیری آب موجود در خاک در فشار یک دهم بار در آزمایشگاه بر روی کلوخه‌های طبیعی مه/۳|۵ "۱ دعابوطام 11۷۵۲۵ * ٩ ۷۷/۵ ۵ 5 )50۵([( 3۳۵16۲ 16 ۳ 3لا ۵۳ 0۵ ,6۳ا ۷۷ ‎٩ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- تشریح پیرامون نیمرخ خاک ۱۷ و با روش 41312 ( راهنمای آزمایشگاه شناسایی خاک , ۲۰۰۴) انجام می‌شود. اندازه‌گیری آب موجود در خاک‌های غیر منبسط شونده با بافت شن لومی و درشت‌تر و بعضی از خاک‌های لوم شنی با روش 41312 ( راهنمای آزمایشگاه شناسایی خاک. ۲۰۰۴) صورت می‌گیرد. ۲ آب موجود در خاک در فشار یک سوم بار - مقدار آبی است که در فشار یک سوم بار در خاک باقی می‌ماند و براساس درصد وزنی ذرات خاک ( اجزاء کوچکتر از ۲ میلی متر) در شرایط آون - خشک بیان می‌شود.آب باقیمانده در خاک در فشار یک سوم بار , شاخصی برای تعیین آب موجود درخاک است که برای تخمین اولیه ظرفیت آب قابل دسترس گیاه در بعضی از خاکها به کار می‌رود . اندازه‌گیری آب موجود در خاک در فشار یک سوم بار در آزمایشگاه » همان روش‌های مورد اشاره در بند ۳ آب موجود در خاک در فشار ۱۵ بار - مقدار آبی است که در فشار ۱۵ بار در خاک باقی می‌ماند و براساس درصد وزنی ذرات خاک ( اجزاء کوچکتر از ۲ میلی‌متر ) در شرایط آون- خشک بیان می‌شود. آب باقیمانده در خاک در فشار ۱۵ بارء شاخصی برای تعیین آب موجود در خاک است که برای تخمین اولیه ظرفیت آب قابل دسترس گیاه در بعضی از خاکها به کار می‌رود. ۴ اندازه‌گیری آب موجود در خاک در فشار ۱۵ بار در آزمایشگاه بر روی کلوخه‌های طبیعی با روش 41322 (راهنمای آزمایشگاه شناسایی خاک , ۲۰۰۴) انجام می‌شود. 9 در تشریح حدود کلاس‌های رطوبت خاک از مکش و درصد رطوبت وزنی خاک» به صورت توام استفاده می‌شود. * واحد اولیه مکش, پاسکال است ولی در محاسبات به طور معمول از کیلو پاسکال استفاده می‌گردد. یک بار معادل ۹ حالت خشک درمکش ۱۵۰۰ کیلو پاسکال از حالت مرطوب متمایز می‌شود و حالت خیس هم در شرایطی ازحالت مرطوب جدا می‌شود که غشاء آب به وضوح در سطح خاکدانه ها مشاهده شده و سبب درخشندگی آنها می‌شود. ۹ حالت خشک سه زیرکلاس دارد که با واژه‌های بسیار خشک, خشک متوسط و اندکی خشک مشخص می‌شوند. ۹ حالت مرطوب نیز دارای سه زیرکلاس است که با واژه‌های مرطوبء نسبتاً مرطوب و بسیار مرطوب معرفی می‌گردند. ۹ تشخیص زیرکلاس‌های مربوط به وضعیت خشک و مرطوب در عملیات میدانی شناسائی خاک غالباً مشکل است و به تجزیه‌های فیزیکی درآزمایشگاه نیاز دارد. کلاس خیس براساس وجود یا فقدان آب آزاد به دو زیرکلاس سیرشده" و سیرنشده" تفکیک می‌شود. ۹ در روند اشباع خاک» سیری مرحله‌ای است که در آن اولین علائم حضور آب آزاد در سطح خاکدانه‌ها ظاهر می‌شود. حالت سیر نشده نیز برای افق‌هایی در نظر گرفته می‌شود که در مکش صفرء هدایت هیدرولیکی آهسته یا بسیار آهسته دارند. 4 .۵1۳۵5 بجرهاده‌ ها جعسه ازمک ا ۳-1 ]هدن [۸ * -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی نظر گرفته نمی‌شود. اگر واژه اشباع به جای اصطلاح سیر شده به کار گرفته شودء درآن صورت برای توصیف حالت اشباع ( به مفهوم شناخته شده آن ) دیگر واژه ای در اختیار نخواهد بود. جدول شماره ۸-۵ کلاس های وضعیت آب در خاک معیارهای سنتی (۲) مکش بیشتر از ۱۵ بار معادل ۱۵۰۰کیلو ۱(۳) > اسکل) 0 م۱ 1۸800 < 07 | مار قبلی- مکش ۱۵ تا یک سوم بار (۳۳ 1داه/۱(۱) (00)3// 0.5 < | ا۱۵۰۰کیلو پاسکال ) (ظرفیت مزرعه تا نقطه پژمردگی) 0 > 07 (0.5۸00)3 > مکش یک سوم بار با کمتراز ۳ کیلو پاسکال ۵ 0.01 < بک 0.5800 > 0۲ | فاقد آب آزاد- غشاء آب مشاهده می‌شود سطح -(01[ (3) 0.5/0 > | دانه‌های ماسه و خاکدانه ها درخشندگی دارد. اما 1 آب آزاد وجود ندارد. ۷/1 دارای آب آزاد- آب آزاد به وضوح قابل مشاهده 1( است. (۱) برای هریک از حالت‌های خشک و مرطوب می‌توان سه زیرکلاس تعریف کرد ( راهنمای شناسایی خاک, ۱۹۹۳) (۲) مکش ۱۵ بار به عنوان نقطه پزمردگی » برای بیشتر گیاهان یک ساله و گیاهان زراعی ردیف کاشت صادق است. توضیح- در بیشتر گیاهان چندساله, درختچه ها . درختان و سایر گیاهان بومی, نقطه پزمردگی در مکش ۶۶ بار (معادل ۶۶۰۰ کیلو پاسکال) یا بیشتر است. (۳)حد یک کیلو پاسکال را برای بیشتر بافت‌ها به کار ببرید. برای بافت های درشت تر از 8820 11116 1.08139[ حد ۰/۵ کیلوپاسکال را در نظر بگیرید (راهنمای شناسایی خاک. ۱۹۹۳) (۴) تفاوت حالت سیر با حالت اشباع در حالت سیرء در فضاهای خالی (خلل و فرج ) کوچک. هوای محبوس وجود دارد.در حالت اشباع در فضاهای خالی » هوای محبوس وجود ندارد. برای مقاصد اجرایی, حالت سیر را معادل حالت اشباع فرض می‌کنند. برای تعیین حالت سیر یا اشباع, ممکن است به اندازه گیری سطح آب در مقاطع زمانی مختلف از طریق حفر چاهک های مشاهده ای (پیزومترها) و یا روش‌های دیگر نیاز باشد. برای تشریح وضعیت رطوبتی» سامانه رده بندی جامع خاک وازه‌های (11۵0821۳۵1101) را برای وجود حالت اشباع در تمام لایه‌های خاک تا عمق ۲ متری از سطح زمین و (101521172100) را برای لایه‌های اشباع در بالای لایه‌های غیر اشباع تا عمق ۲ متری به کار می‌برد. واژه (5211۳211010 ۸111[1110) نیز بعنوان واریانت حالت (191۳2100]) برای مواردی به کار می‌رود که حالت اشباع خاک, به واسطه نوع مدیریت ( مثلاً کشت برنج) یا سیلگیری خاک ایجاد شده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- تشریح پیرامون نیمرخ خاک ۱۰۹ ۵-۹-۵- سطح آب زیرزمینی سفره و تناوب نوسان 9 (طول مدت , ماه شروع و تعداد روزها ( باید ثبت شود. اگر در هنگام عملبات میدانی شناسایی خاک. زیرزمینی» باید از شواهد مورفولوژیکی نیمرخ خاک ( مثل وجود آثار شرایط اکسیداسیون و احیا با کرومای" ۲ یا کمتر ) استفاده گردد. جدول شماره ۹-۰ نوع سفره آب زیرزمینی کت سا رک را 1 ]| سطح آب در گمانه تازه حفاری شده و فاقد پوشش (گمانه تجهیز نشده ) ثابت است. وا سطح نهایی آب در گمانه تحهیز شده به دلیل وجود سطح هیدرواستاتیکی مثبت بالاتر از سطح لایه غیرقابل نفود قرار می‌گیرد. 640 ]| سطح آب آزاد در گمانه بالاتر از محدوده اشباع قرار دارد. اگر حفاری گمانه ادامه یابده سطح آب در گمانه افت خواهد توضیح - اصطلاح ماندابی, نوعی سطح آب فصلی بالا نیست » بلکه یک نوع سطح آب موقتی می‌باشد (راهنمای شناسایی خاک, ۱۹۹۳ ) ۱۰-۵-کاربری / پوسشش اراضی انواع کاربری / پوشش اراضی به مواد طبیعی یا مصنوعی ( انسان ساخت) اتلاق می‌شود که بخشی از سطح زمین را پوشانیده و قابل مشاهده می‌باشد. کاربری / پوشش اراضی در دو سطح کلان و خرد (سطح یک و سطح دو ) قابل بررسی است. سطح یک شامل محیط انسان ساخت. اراضی لخت » پوشش زراعیء پوشش علفیء پوشش درختچه‌ای » پوشش درختی و پوشش آب می‌باشد. سطح دوم نیز به تقسیمات فرعی سطوح یک مربوط می شود. در جدول شماره (۵- ۱۰)» کاربری / پوشش اراضی درسطوح یک و دو پم 1 0۵ : 6 00۷۵۲/13۵ ۵۳۵] -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ لس ۱ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشنا جدول شماره ۱۰-۵ کاربری / پوشش اراضی (۸) پوشش مصنوعی" - فاقد پوشش گیاهی» عوارضی که توسط فعالیت های انسانی ساخته شده یا تغییر یافته است بطوریکه محدوده آنها برای رشد گیاهان و نفوذ آب محدودیت دارد. مناطق مسکونی » شهرهاء روستاهاء مناطق صنعتی راههاء بزرگراههاء راه آهن, بارانداز, اسکلهء پایانه (8) اراضی لخت"- با کمتر از ۵ درصد پوششس گیاهی. غالباً ظرفیت محدودی برای رشد گیاهان دارند (بدلند) که برونزدهای سنگی» خاکهای خیلی کم عمق برف های دائمی, پخجال ها ۵ اجب ا ( ۲ )پوشش زراعی "- تمام اراضی که برای تولید محصولات غذایی زیر کشت رفته اند. اراضی آیش, اراضی که گیاهان یک با چند ساله آنها برداشت شده 000 (3)) پوشش علفی/ چمن زار - بیش از ۵۰ درصد پوششس علفی و شبه علفی(نی/ جگن ) یا پوش علفی پمن برگ. خرزه‌هاء 15 1 0 ۱ ر[711) | علفزار متراکم و قابل درو ۰ تا ۲۰ درصد پوشش درختی مرتع» درختچه زار ِ ۲117) گیاهان مردابی 11 ر[710) | چراگاه بزوی که مرتع, علفزار» کمتر از ۱۰ درصد پوشش درختی و کمتر از ۲۰ (5) پوشش درختچه ای - بیش از ۵۰ درصد پوشش درختچه ای یا تمام درختچه های کوتاه تر از ۶ متر درختچه های بومی . بوته های بیابانی» بیش از ۰ ۹5 درختجه های زراعی (زرشک» چای) قلمستان زینتی سایر پوشش های درختچه ای » بلوط » سمر تاکستان» توت, تمشک (آ) پوشش درختی- بیش از ۲۵ درصد پوشش تاج درختان » تمام درختان بلندتر از ۴ متر»ء گیاهان چوبی طبیعی یا دست کاشت درختان باتلاقی, درختجه ها 20 | سوزنی برگهاء ارس 10 بلوط گردو » صنوبر مخلوط سوزنی برگها و پهن برگ ها 1۱۲1۵1۵] ۳ 11۲۳۵11 40 07 ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- در بررسی کاربری / پوشش گیاهی اراضی, موارد زیر را یادداشت نمائید: * علائم اختصاری گیاهان اسامی رایج (متداول) گیاهان * نام علمی گونه‌های گیاهی آگاهی از نوع پوشش و نحوه استفاده از سرزمین و نوع فعالیتی که در هر بخش از زمین صورت می‌گیرد. برای دستیابی به اطلاعات صحیح و به هنگام از جوامع و پدیده‌های مختلف زمینی, اساس برنامه ریزی‌های گوناگون است. شرایط طبیعی از قبیل شکل, موقعیت. ارتفاع, نوع و عمق خاک واحدهای سرزمین» وجود یا فقدان پوشش گیاهی و انواع آن و همچنین عواملی مانند آب و هوا ( اقلیم ) » منابع آب سطحی و زیرزمینی» از جمله مواردی است که در تعیین نوع استفاده از سرزمین نقش تعیین کننده‌ای دارند. به عبارت دیگر وجود یا فقدان یک یا چند مورد از شرایط و عوامل یاد شده می‌تواند نوع خاصی از کاربری و یا پوشش را ممکن یا غیرممکن سازد. از این رو می‌توان گفت که آگاهی از انواع کاربری و پوشش اراضی می‌تواند نشانه پاره‌ای از نوع اطلاعات مورد استفاده از جمله مواردی است که در بررسی‌های کاربری و پوشش اراضی نقش تعیین کننده‌ی دارد. این اطلاعات نه تنها باید تا حدامکان به هنگام باشد.ء بلکه لازم است خصوصیاتی را که در سطح خاصی از بررسی ها مورد توجه می‌اشد نیز دارا باشد. یعنی بتواند فارغ از تفاوت در شکل و جنس اراضی, نوع کاربری و پوشش را نشان دهد. در مطالعات شناسایی خاک اگرچه کاربری و پوشش اراضی در محدوده هر یک از نقاط مشاهداتی ( نیمرخ‌های خاک) در عملیات میدانی تشریح می‌گردد» اما تهیه نقشه کامل کاربری و پوشش اراضی منطقه مورد مطالعه عموماً با تفسیر اطلاعات تصویری امکان پذیر است. معمولاً طراحی روش تهیه نقشه کاربری/ پوشش اراضی براساس اطلاعات قابل دسترس و همچنین تطبیق سطح مطالعه با نوع اطلاعات انجام می‌گیرد. به این صورت که ابتدا با استفاده از اطلاعات قابل دسترس, بزرگترین واحدهای قابل تفکیک و شناسایی برای انواع کاربری / پوشش اراضی مشخص می‌شود (کاربری / پوشش اراضی درسطح اول) و سپس بسته به امکان دسترسی به اطلاعات دقیق‌ترء هر یک از واحدها به زیر واحدها و اجزا کوچکتر (کاربری / پوشش اراضی درسطح دوم ) تفکیک می‌گردد. ۱۱-۵- مواد مادری " مواد مادری» مواد استحکام نیافته معدنی و آلی هستند که خاک از آنها تشکیل شده است. خاکشناسان مواد مادری را به عنوان مدلی برای تهیه نقشه خاک مورد استفاده قرار می‌دهند. تردیدی وجود ندارد که مواد مادری مهمترین عامل کنترل کننده پراکنش خاکها و بهترین جارچوب برای ترسیم واحدهای نقشه خاک است. در واقع بیشتر مطالعات شناسایی خاک فقط به تشریح حدود ۲ متر ضخامت خاک محدود نمی شود و به نظر می‌رسد که لایه‌های عمیق تر و مواد مادری در این زمینه اهمیت اساسی دارند. به همین دلیل خاکشناسان و متخصصان رشته‌های مرتبط برای تفسیر مرزها و محدوده های نقشه خاک. مواد مادری موجود در زیر خاکها را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می‌دهند. بسیاری از خصوصیات خاکها با مواد مادری آنها ارتباط دارد. از مهمترین این خصوصیات -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱۲ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی می‌توان به توزیع ذرات شنء سیلت و رس » خصوصیات شیمیایی » وزن مخصوص و ساختمان خاک نوع و مقدار سنگ و سنگریزه اشاره کرد. این خصوصیات, تفسیرهای خاک را تحت تاثیر قرار داده و می‌توانند معیاری برای تفکیک سری‌های خاک باشند. خصوصیات خاک و اطلاعات مربوط به زمین نمای آنها از مواد مادری استنباط می‌شود. در مورد مواد مادری دو جنبه اساسی زیر مطرح است. ۱. نوع مواد مادری» و ۲. منشاء مواد مادری؛ ۱- نوع مواد مادری- اصطلاحی است که برای توصیف کلی خصوصیات فیزیکی » ترکیب شیمیایی و کانی شناسی مواد معدنی و آلی که خاک از آنها تشکیل شده » به کار می‌رود. تعریف واژه‌های مربوط به مواد مادری در راهنمای ملی شناسایی خاک ارائه شده ۲- منشاء مواد مادری - منشاءمواد مادری نوع سنگ بستری است که مواد مادری خاک از آن تشکیل شده است. در تشریح مواد مادری نوع ( انواع ) واحدهای سنگی - چینه‌ایء مواد استحکام نیافته ( رگولیت) را که خاک مستقیماً از آنها تشکیل شده باید یادداشت نمود. ( برای تشریح واحدهای سنگی - چینه ای, سازندها و عضوهای سازندها به راهنمای نقشه‌های زمین شناسی با مقیاس ۱ -۱۰۰۰۰۰ در مناطق مورد بررسی رجوع نمایید). اگر خاک مستقیماً از مواد سنگی زیر آن (مثلاً گرانیت) تشکیل شده» ابتدا مواد ناپیوسته روی سنگ بستر( ساپرولیت" یا رزیدوم") و پس از آن سنگ بستر را تشریح نمایید. پوشش سخت نشده سنگ‌های هوازده را که به صورت مواد نایبوسته» در زیرخاک‌ها قرار گرفته اند «ساپرولیت» و مواد معدنی سخت نشده هوازده یا تا حدودی هوازده که از تجزیه و تخریب درجای سنگ‌های سخت تجمع پیدا کرده اند « رزیدوم » می‌گویند. مواد مادری با منشاء چندگانه " نیز باید تشریح شوند (مانند نهشته‌های لس روی واریزه‌هاء روی رزیدوم ). برای نشان دادن منشاء چندگانه افق‌های خاک از شماره‌های ۲ ۳ و... استفاده نمائید. ( به عنوان نمونه افق‌های 21,06 ,۸ و نام سازند" زیر خاک). جدول شماره (۱۱-۵) انواع مواد مادری و کدهای مربوطه را نشان می‌دهد. ی ۵از رد٩‏ * 1 1۵1۵۲۵1 02۳۵1 عام زان * ۳0 -------- صفحهٔ بعد -------- جم- نشریح پیرامون نیمرخ خاک جدول شماره ۱۱-۵ انواع مواد مادری سس اسف ی 0 رن هشن سا 7۳ | سای ازگرز سس | اشخش ‏ ن ای ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۱۳۲-۵ سنگ بستو! بستر را مشخص کنید. همچنین در صورت امکان واحد (های) سنگی- چینه ای (مانند سازند. عضو سازند" و غیره) را با استفاده از راهنمای نقشه‌های زمین شناسی ۰ منطقه مورد بررسی یادداشت نمایید. (سازمان زمین شناسی و تحقیقات معدنی کشور نقشه‌های زمین شناسی ۰ را تقریباً برای بیشتر مناطق کشور تهیه نموده است). تعاریف سازندء عضو سازند و... در ضمیمه شماره ۳ دستورالعمل ارائه شده است. ی ۲ ارت |/۸ < -------- صفحهٔ بعد -------- نجم- تریح پیرامون نیمرخ خاک جدول شماره ۱۲-۵ تشریح سنگ بستر سنگهای آذرین درونی (111۳۷51۷6- 616085 1]) سنگهای آذرین بیرونی (:12)114151۷1- 103113015) تراکیت 7۸ تیت 1۸7 آبسدیر 085 سنگهای آذرین و آذر- آواری ( 3۷1۸061۸511 --10311001) توف راد ۵ ایگنمبریت )1 با افو ی | 8۳۳ سنگهای دگرگونی (:)۱۷11:1۸۳10(11171711) تس 101 ۷۸4 ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۱۹ دستورالعمل انجام مطالعات خاک ادامه شماره ۱۲-۵ تشریح سنگ بستر با سکس | ۵۸ کت تس لایه های مختلف رسوبی ۹۳:1(1۸11:81۸۷ 101۳1:11۲1 01 1۸۵۷۳1 1106 1۳:1۸ را۸ سل امس سح لس تعریف انواع سنگ بستر در راهنمای ملی شناسایی خاک ارایه شده است. #۰ اصطلاح زنریک فقط برای مطالعات ناحیه ای یا اجمالی بکار می رود. ناسی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- تشریح پیرامون نیمرخ خاک ۱۱۷۷ کلاس فاصله درز و ترک سنگها "-میانگین فضای افقی بین درز و ترک‌های عمودی (شکاف‌ها و درزه‌های زمین شناسی) را جدول شماره ۱۳-۵ میانگین فاصله بین شکستگیهای سنگ بستر و۱۳ سای مر سختی سنگ بستر آ- کلاس‌های مقاومت در برابر شکستگی انواع سنگ بستر در جدول شماره (۱۴-۵) ارائه شده است. جدول شماره ۱۶-۵ کلاس های سختی سنگ بستر کلاس هوازدگی "- ضخامت گسترش نسبی عمق مواد هوازده تا سنگ بستر سخت. تعیین کننده کلاس هوازدگی است که در جدول شماره (۱۵-۵ ( ارائه شده است. جدول شماره ۱۵-۵ کلاس های هوازدگی سنگ بستر دحقان وب از ع۳۲ ا ۵۳۵۵55 360۲00 * 8 (۵۵۲۵1 1۵) 126010 نا -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱۸ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۱۳-۵ فرسایش خاک فرسایش به تخریب و جابجا شدن خاک در اثر فرآیندهای طبیعی و یا دخالت های انسانی اتلاق می‌گردد. فرسایش در اثر فرآیندهای طبیعی( آب یا باد) بسته به نوع واحدهای زمین‌نما و شرایط اقلیمی ممکن است در دامنه تغییرات وسیعی از کم تا زیاد متفاوت باشد. فرسایش ناشی از دخالت‌های انسانی که به « فرسایش تسریعی » یا نیز موسوم است. به نوع کاربری و پوشش اراضی, نحوه مدیریت نوع فعالیت و میزان دخالت انسان» عمق و دامنه تغییرات ایحاد شده در واحدهای زمین نما یا واحدهای مدیریتی خاک بستگی دارد. شخم و شیار غیراصولی» چرای بی رویه مراتع » قطع پوشش جنگل, تسطیح اراضی, راهسازی و حتی آتش سوزی را باید نقطه شروع فرسایش تسریعی در نظر گرفت. نوع فرسایش تسریعی در دستیابی به سلامت خاک در شرایط معمول و توان آن برای کاربری‌های مختلف اهمیت اساسی دارد. فرسایش,» خواه به صورت طبیعی و خواه با دخالت‌های انسانی» مهمترین فرآیندی است که تشکیل خاک را تحت تاثیر قرار داده و * در تشریح محدوده پلی پدون» نوع غالب ( کلاس) و شدت فرسایش تسریعی را مشخص نمایید. کلاس فرسایش باید برای هر یک از اجزاء واحد نقشه به صورت محزا ارزیابی شود. نوع فرسایش - جدول شماره (۱۶-۵)» انواع فرسایش ( آبی و بادی) را نشان می‌دهد. جدول شماره ۱۹-۵ انواع فرسایشس خاک قیع فرسایش متس 1 8 0 و6 0 ۷«اابان کانال‌های بزرگ ** در سطح خاک ایجاد می شود 0 ]71:6 | در بخش زیرین خاک حفره‌هایی شبیه تونل ایجاد می‌شود 0 ۷۷1 | به جدول فرسایش بادی مراجعه شود کلاس (درجه) فرسایش "- « کلاس» یا « درجه فرسایش» در دستیابی به سلامت خاک و توان آن برای کاربری‌های مختلف ممکد است سبب تخریب و جابجایی تمام یا 5 قسمت از خاک نن تشکیا شده در زمین نماهای طبیع گردد. افزایش انتقال و هدر رفت 7 ۸۵0010۲6 ۱ ۰ و (د0125) 0468۳66 ۳۳۵۹0۵ * -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- تشریح پیرامون نیمرخ خاک ۱۱۹ دست‌خوش تغییر می‌شوند عبارتند از - وزن مخصوص, مقدار مواد آلی» و نفوذپذیری خاک. تغییر در این خصوصیات » توان تولید خاک را تحت تاثیر قرار می‌دهد. راهنمای شناسایی خاک روش‌های برآورد کلاس فرسایش را ارائه نموده است. ۹ کلاس فرسایش خاک را برای تمام واحدها و اجزاء واحدهای نقشه خاک به صورت مجزا بر آورد نمائید. جدول شماره ۱۷-۵ کلاس های فرسایش خاک معیارها کلاس درصد تخریب و هدر رفت مجموع افق های ۸ و ۳ یا ۲۰ سانتی متر ضخامت خاک فرسایش سطحی (درصورتی که مجموع ضخامت افق های ۸ و 11 یا هریک از آنها کمتر از ۲۰ 0 سانتی متر باشد) ات اس فرسایشس بادی - فرسایش بادی به جدا شدن و انتقال خاک توسط باد از جایی و نهشته شدن درجای دیگر اتلای می‌شود. در مناطق خشک و در فصول خشک. فرسایش بادی » افزایش می‌یابد. فقدان بارندگی و کاهش پوشش گیاهی موجب افزایش فرسایش بادی می‌شود. بر خلاف فرسایش آبیء فرسایش بادی به میزان شیب واحدهای زمین نما بستگی ندارد. فرسایش بادی» همواره با افزایش بادی در همان واحد.ء یا واحدهای محاور همراه است. اراضی با وسعت محدود که عامل باد.ء خاک لایه‌های سطحی آنها را برد ممکن است به گونه‌ای با اراضی که نهشته‌های بادی در آنها تجمع یافته, در هم آمیخته شوند که تفکیک آنها در نقشه خاک امکان پذیر نباشد. گروههای حساس به فرسایش بادی (۷/1: 0) و شاخص فرسایش *(1)- یک گروه حساس به فرسایش بادی (0-]۷۷) گروهی از خاکهای یک ناحیه زیرکشت است که خصوصیاتی که مقاومت آنها را در برابر فرسایش بادی تعیین می‌نماید. بادی (1) در معادله فرسایش برای تشخیص این گروهها از یکدیگر مورد استفاده قرار می‌گیرد. بین فرسایش بادی خاک و پایداری کلوخه های سطحی» قطعات سنگی موجود در خاک سطحی, مواد آلی و واکنش آهکی (جوشش با اسید کلریدریک ) ارتباط تنگاتنگی وجود دارد. آندسته از خصوصیات خاک که در فرسایش بادی بیشترین اهمیت را دارند عبارتند از : ۱ بافت خاک 200 (۱۷/80) م0۳ بجانانطانوط ۱۷/۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۰ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۲ مقدار مواد آلی؛ ۳ جوشش خاک با اسید کلریدریک. ۴ مقدار و نوع اجزاء سنگی» و ۵ کانی‌های خاک. رطوبت خاک و پدیده یخبندان نیز از عوامل موثر در فرسایش بادی هستند. خاکها براساس خصوصیات لایه سطحی, در گروههای حساس به فرسایش بادی قرار می‌گیرند. گروههای حساس به فرسایش -------- صفحهٔ بعد -------- گروههای حساس به بادی (۱۷1:)۶) سریح پیرامون نیمرخ خاک جدول شماره ۱۸-۵ گروههای حساس به فرسایش باد؛ 5 با ,۷۳۹,6۹ و باا5 همراه با ۵ درصد یا کمتر رس و ۲۵ درصد یا ]۷۳۹ (اما فا قد معیارهای گروه ۲ می باشد) ]۳۹ با5 با5) ,ا[13/0۳5* که دارای ۲۰ درصد یا بیشتر و ۵۰درصد یا کمتر ۷۳5 می باشد و ۵ درصد با بیشتر تا کمتر از ۲درصد رس دارد. ۲ ,6اگم )3/01 که بیش از ۳۵ درصد رس دارد» -] .)3101151 که بیش از ۳۵ درصد رس [ 01[ که کمتر از ۲۰ درصد رس داردء [۸101151 با ۵ درصد یا بیشتر تا کمتر از ۲۰ درصد رس دارد (اما فاقد معیارهای گروه ۳ می باشد) ۱01156 و )110115 و مواد همیک (طبق تعریف سامانه رده بندی جامع خاک) ]۲۵۹ پا ۸10 که ۲۰ درصد یا کمتر رس دارد ب[ ۳1016 و با ل1[01516 که ۳۵ ۵۹۱ ,ع[۲105 ما ع(۸10۳5 و :110۳6 (که دارای کانی های با مقدار اکسید آن بالا می باشد)» و اکسی سولها و اولتی سولها و مواد فیبریک (طبق تعریف سامانه رده بندی جامع خاکهایی که به واسطه وجود قطعات سنگ در لایه سطحی و با خیس بودن در مقابل فرسایش ٩5۲‏ ۵۵ ۳۱۵۵ ۳۹۲ ,0 3ه 11۵ ۷۵ ۷۳۹۲۰ 200 116 1۷ ٩۵0۷ 0‏ 11۵ ۷۵۲۶ ۷۳۹۲۲ ,200 ددم ما -5ک6] ,00ههد 5۵۵۷ ۳۱۵ اک ۲ وداه زاگ علکمودا6 6 1۵۵ ۷ 0 رده 5۵00۶ ال)5 ,۵11( 1 15 ۳۹ پذیری بادی (1) برحسب تن درهر هکتار / سال ۱۳۳۴ ۱۰۱ ۸٩۹ ۷۳ ۶۵ ۷]] ,58210 ۹5<)002796 010 ۲136 10۵۳۷ ۳۲۹۲ [ ۹۵1۵۱ 002736 <خ ‎٩] 1 ,10213 دا خ]ا [[5 51 ,102 11-5111 ۳101۰ <01] ۱ آ 6 6 5 ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۲ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۱۶-۵- رواناب سطحی " رواناب سطحی به جریان آب درسطح خاک اتلاق می‌شود. این پدیده با رواناب زیرسطحی یا جریان عمودی و جانبی آب در لایه‌های خاک و در بالای سطح ایستابی تفاوت دارد. شاخص کلاس‌های رواناب سطحی, عبارت است از برآورد نسبی رواناب سطحی براساس درجه شیب" و هدایت هیدرولیکی اشباع " خاک (۱۳۶۵1). برای برآورد این شاخص پیش فرض‌ها و شرایط زیر در نظر گرفته می‌شود: سطح خاک عاری از پوشش است. درسطح خاک شرایط یخبندان حاکم نیست. قابلیت نگهداری آب , به سبب بی نظمی‌های سطح خاک, قابل صرف نظر کردن پا کم است. 9 سرعت نفودذ ماندایی در وضعیت بالای سطح ایستابی قرار دارد. ۰ آبی که درسطح خاک جاری می‌شود بواسطه بارندگی و ذوب برف است. مقدار آن در ۲۴ ساعت به ۵۰ میلی متر می‌رسد و هیچگاه از ۲۵ میلی متر در ساعت تجاوز نمی‌کند. وضعیت آب در خاک در اعماق زیر در شرایط خیلی مرطوب و خیس قرار دارد: ۱ تا مرز زیرین سولوم خاک ۲ تا عمق ۵۰ سانتی متری از سطح خاک ۳ در سراسر افقی که تا عمق یک‌متری کمترین هدایت هیدرولیکی اشباع (۳۹۵1) را دار و هر یک از حالت‌های مورد اشاره با استفاده از جدول شماره (۱۹-۵) و با در نظر گرفتن پیش فرض‌های فوق, شاخص کلاس‌های رواناب سطحی را برای محدوده مورد نظر برآورد نمائید. در صورتی که سطح آب آزاد فصلی و دائمی در داخل خاک . در عمق ۵۰ سانتی متری با کمتر قرار دارد ( کلاس‌های سطح آب زیرزمینی خیلی کم عمق و کم عمق )» هدایت هیدرولیکی اشباع ‏ (1۳8۵1) خاک را خیلی پایین در نظر بگیرید. در صورتی که سطح آب آزاد فصلی و دائمی در عمق بیشتر از ۵۰ سانتی‌متری قرار داردء با استفاده از جدول شماره (۱۹-۵) کلاس هدایت هیدرولیکی اشباع را ارزیابی نمائید. ۴ ماه ! ۰ پر 2 "51006 1 ۹۵60 ۳۷۵۵۵110 001100011۷11۷ )۳۹۵1( -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- نشریح پیرامون نیمرخ خاک ۱۳۳ جدول شماره ۱۹-۵ برآورد شاخص کلاس های رواناب سطحی ٍ این جدول براساس حداقل هدایت هیدرولیکی اشباع (۳88۵1) تا عمق ۵۰ سانتی متری از سطح خاک طراحی شده است. اگر حداقل ۴۳۹81 در عمق ۰ ۱۰۰ سانتی متری از سطح خاک مشاهده شود.باید از کلاس رواناب سطحی یک درجه کاسته شود. ( مثلاً از متوسط به کم کاهش یاید) در صورتی که کمترین مقدار هدایت هیدرولیکی اشباع در پایین تر از عمق یک متری وجود داشته باشد » باید 1۳8۵1 در محدوده عمق صفر تا ۱۰۰ سانتی متری در نظر گرفته شود. در جدول شماره (۱۹-۵) برای معرفی شاخص کلاس‌های رواناب سطحی از کدها و واژه‌های جدول شماره (۲۰-۵) استفاده می‌شود. جدول شماره ۲۰-۵ کلاس های رواناب سطحی -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۶ دسنورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۱۵-۵- اجزاء سنگی سطح خاک " اجزاء سنگی سطح خاک به قطعات مجزا و سیمانی شده از جنس سنگ بستر در اندازه‌های بزرگتر از ۲ میلی متر اتلاق می شود اجزاء سنگی سطح خاک می‌توانند قطعات سنگی " یا شبه سنگی" باشند. سنگی برحسب اندازه بزرگترین قطر آنها طبقه‌بندی می‌شوند ( کلاس اندازه قطعات سنگی ۲ تا ۷۵ میلی متر در ادامه این بخش تشریح خواهد شد). - قطعات شبه سنگی - قطعه‌های کمتر سیمانی شده از موادی با قطر بزرگتر از ۲ میلیمتر هستند که درجه سیمانی شدن آنها درحد خیلی ضعیف تا متوسط تغییر می‌کند» بطوری که هنگام آسیاب کردن خاکهاء تقریباً همه آنها خرد شده» از بین می‌روند. ساختمان‌ها انکار ناپذیر است. همجنین اجزاء سنگی سطح خاک به عنوان پوشش و سپر حفاظتی خاک در مقابل بارندگی‌های شدید ۰ میلی متر) بر کاربری و مدیریت اراضی تاثیر متفاوتی دارند. با وجود اینکه پوشش سطح اراضی توسط اجزاء کوچکتر از ۲۵۰ میلی متر در تفسیرها اهمیت دارد.ء اما اهمیت آنها به اندازه قطعات بزرگتر از ۲۵۰ میلی متر نیست که دراجرای عملیات مکانیکی محدودیت تعدادء اندازه و فواصل سنگها و تخته سنگها (قطعات بزرگتر از ۲۵۰ میلی متر) از لحاظ کاربری و مدیریت خاک اثرات مهمی دارند. حدود کلاس‌ها به صورت مقدار تقریبی سنگها و تخته سنگها در زیر تشریح شده است- یکدیگر به ترتیب دست کم ۸و ۲۰ متر است. سنگ‌ها از یکدیگر به ترتیب دست کم ۱و ۲ متر است. سنگ‌ها از یکدیگر به ترتیب ۰/۵ و یک متر است. 13226۵ 6عه ای ! هت دوه 00 2 ٩ ۳۳8۳006 1۳۵2۵5 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- تشریح پیرامون نیمرخ خاک ۱۳۵ - کلاس ۶- سنگ‌ها و یا تخته سنگ‌ها حدود ۱۵ تا ۵۰ در صد سطح خاک را می‌پوشانند و فاصله کوچکترین سنگ‌ها و تخته سنگ‌ها از یکدیگر به ترتیب ۳۰و ۵۰ سانتی متر است. - کلاس ۵- سنگ‌ها یا تخته سنگ‌ها تقریباً به صورت یکپارچه ۵۰ تا ۹۰ درصد سطح خاک را پوشش می‌دهند. فاصله کوچکترین سنگ‌ها و تخته سنگ‌ها از یکدیگر به ترتیب کمتر از۳۰ و ۵۰ سانتی متر است. برآورد درصد پوشش اجزاء سنگی سطح خاک می‌تواند بر اساس مشاهده مستقیم و بدون اندازه‌گیری‌های کمی, با روش پیمایش مقاطع عرضی (ترانسکت‌ها ) تا شمارش نقطه ای یا با تلفیقی از روش‌های مشاهده‌ای و اندازه‌گیری کمی انجام شود ( فصل سوم راهنمای شناسایی خاک اطلاعات بیشتری در این زمینه ارائه نموده است) تست که خیلی سنگی با خیلی تخته سنگی 7 ۷۵۲۷ 0۳ ۹۵۲۷ ۷۵۲۷ ۵۳۰ |۱2 فوق العاده سنگی یا فوق العاده ۲۹۲ ۵۷۱۳۵۲۳۵۱۲ 07 ‎٩۱0۲۲‏ 11۳۵۲۵۱۱ ۳-۵ 3 تخته سنگم تاه در عملیات میدانی مطالعات شناسایی خاک., درصد پوشش, کلاس اندازه و نوع اجزاء سنگی تشریح می‌شود. نوع اجزاء سنگی سطح خاک "- نوع اجزاء سنگی سطح خاک به ترکیب شیمیایی و سنگ شناسی (لیتولوزی)" قطعات بزرگتر از ۲ میلیمتر در سطح خاک اتلاق می‌گردد. اجزاء سنگی براساس مقاومت در برابر هوازدگی متفاوت اند. در نتیجه قطعات سنگی بعضی از سنگهای با لیتولوژی خاص, برای کاربرد به عنوان سنگ‌های ساختمانی» مصالح راه سازی» مصالح ساختمانی» یا اجرای ریپ رپ (سنگ چین ) در بدنه سدهای خاکی و کانالهای آبرسانی نسبت به دیگر سنگها تناسب بیشتری دارند. اندازه قطعات سنگی سطح خاک "- اندازه قطعات سنگی سطح خاک براساس قطر چند محوری قطعه سنگ‌ها سنجیده ۱ ۱ 5۳۲۵۵۵ ۲۳۵۵۱۵1 4۵ ۷اع13۵[|0:] ۰ ۹۵۳۲۵۵۵ ۲۳۵۵۱3۵۲1] 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۹ دستورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی اندازه اجزاء سنگی سطح خاک بر کاربری و مدیریت اراضی تأثیر گذار است. صفات مربوط بد اندازه اجزاء سنگی سطح خاک در کارهای عمرانی نیز تاثیر می‌گذارد. کلاس اندازه اجزاء سنگی سطح خاک» براساس شکل قطعه سنگها (تخت یا گرد بودن) در دو جدول جداگانه ارزیابی می‌شود. 9 شا سل اه سا که جدول شماره ۲۳-۵ کلاس اندازه اجزاء سنگی غیر تخت (گرد) اندازه طول قطعات سنگی (میلیمتر) سس هس سوک کات برای نامگذاری قطعات شبه سنگی سطح خاک (قطعات سنگی که سیمان ضعیفی دارند) پیش از نام‌های جدول بالا از پیشوند «پارا » استفاده می‌شود. به عنوان نمونه ۳2۲20000165 (شبه قلوه سنگ ) میانگین فاصله بین اجزاء سنگی سطح خاک- میانگین فاصله بین اجزاء سنگی, منحصراً به میانگین فاصله بین قطعات سنگ و یا تخته سنگ" در سطح خاک اتلاق می‌شود و در مورد سایر اجزاء سنگی کاربرد ندارد. میانگین فاصله بین اجزاء سنگی ( سنگ ها و تخته سنگ‌ها )» در عملیات میدانیء برآورد شده و برای نامگذاری واحدهای نقشه خاک ( فازهای سنگی و تخته سنگی) به کار می‌رود. 1 ۰ ۱۷۵ 01۹1206 ۵۵۵۲ ۲۵۵۵ 2 ۹ * ۹1۵۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- تشریح پیرامون نیمرخ خاک ۱۳۷ جدول ۱۲-۳ راهنمای شناسایی خاک میانگین فاصله بین سنگ‌ها و تخته سنگ‌هایی را که قطر آنها ۲۵. ۶۰ و ۱۳۰ سانتی متر می‌باشد. ارائه نموده است. در استفاده از این جدول باید احتیاط نمود زیر سنگ‌ها و تخته سنگ‌ها به ندرت در فواصل منظم قرار گرفته و نمی‌توانند قطر یکسان داشته باشند. گرد شدگی اجزاء سنگی سطح خاک !- گرد شدگی اجزا سنگی اصطلاحی است که برای بیان تیزی,» و گردی لبه‌ها و گوشه‌های قطعات سنگی در خاک سطحی به کار می‌رود. واژه‌های رایج در این زمینه عبارتند از- گوشه‌دار» نیمه گوشه‌دارء نیمه گرد. گرد و خوب گرد شده. مقاومت اجزاء سنگی در برابر شکستگی- مقاومت اجزاء سنگی در برابر شکستگی, شاخصی است که برای سنجش مقاومت در برابر شکستگی اجزاء سنگی در اندازه معین که ابتدا هوا- خشک شده و پس در آب غوطه ور می‌وند به کار می‌ود. روش برآورد مقاومت اجزاء سنگی در برابر شکستگی به شرح زیر است: تعیین کلاس مقاومت در برابر شکستگی برای قطعات با قطر ۲۰-۲۵ میلی متر به کار میرود. ابتدا قطعات سنگی را هوا- خشک نموده و سیس به مدت یک ساعت در آب غوطه ور می‌نمایند. پس از آن نمونه را بین انگشتهای نشانه و شست هر دو دست.ء یا بین پا و یک سطح صاف روی زمین قرار داده» به آن فشار وارد می‌کنند. اگر نمونه در مقابل فشار وارده مقاومت نمود ,آزمایش متوقف شده و این بار فشار را افزایش می‌دهند.ء تا نمونه بشکند. آزمایش فشار بین انگشتان دست باید بیشتر از یک ثانیه طول بکشد. در آزمایش فشار با پا نیز می‌توان در صورت مقاومت نمونه در برابر شکستگی, از فشار ناحیه پاشنه پا استفاده نمود. در نمونه‌هایی که مقاومت بالایی از خود نشان می‌دهند. ممکن است به سنجش نمونه درآزمایشگاه نیاز باشد. مقاومت اجزاء سنگی در برابر شکستگی هنگامی کاربرد دارد که نمونه در کلاس سیمانی شده یا کلاس بالاتر قرار گرفته باشد. این کلاس ها می‌توانند حرکت عمودی آب درخاک را محدود نموده و برکیفیت و کمیت آب سطحی و زیرزمینی تاثیر مستقیم داشته کلاس‌های مقاومت اجزاء سنگی در برابر شکستگی به شرح زیر است: ۳۵۳۵۵۵ ۲۳۵2۱۵۲ ماس ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ تشریح نیمرخ خاک -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- روش مشاهده و نحوه نمونه برداری را برای هر لایه خاک بطور مجزا تشریح نمایید. اندازه نسبی سطح مورد بررسی را یادداشت اندازه نسبی اندازه تقریبی سطح مشاهده و نمونه برداری را یادداشت کنید. قطر مته‌ها را به سانتی متر و سطح نمونه برداری از مقاطع دیواره‌ها و ترانشه‌ها را به متر بنویسید. جدول شماره ۱-1 روش مشاهده و نوع نمونه برداری نوع روش و ابزار معیار: انواع مشاهده (اندازه رایج و حدود تغییرات آن) مته آمریکایی (برای خاکهای خشک) مته های استوانه ای بسته با تیفه های فولادی(قطر ۷/۵-۱۰ سانتیمتر) | ۸۸ مته هلندی (برای خاکهای مرطوب و خیس) ‏ | مته های باز با تیفه های فولادی (قطر ۷/۵-۱۰ سانتی متر) نمونه های دست نخورده (9ع۵۳۵1؟۹ 1801910۳۵۵) از ۳۳ متر ) گودال های باز و وسیع و معادن خاک رس و | گودال های باز و وسیع با دیواره های عمیق و نامنظم ( طول بیش تر از ۳۳ متر) شدء به دقت تشریح نموده و نتایج را در فرم استاندارد تشریح نیمرخ خاک ثبت نمائید. ۳-۹- نامگذاری افق‌های خاک برای نامگذاری افق‌ها و لایه‌های خاک معمولاً از سه نوع نشانه و ترکیب آزها با یکدیگر استفاده می‌شود. این نشانه‌ها عبارتند از حروف بزرگ. حروف کوچک و اعداد. حروف بزرگ ( مانند ۸ ,3 ,و ...) را برای معرفی افق‌های اصلی به کار ببرید. از حروف -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۱۳۳۲ افق « خاک ۲۶ ۹ دستورا نا به صورت پسوند و نمایش منشا مواد مادری در نیمرخ خاک به صورت پیشوند بکار ببرید. معیار او تقسیمات فرعی آن در راهنمای شناسایی خاک به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است. س از تشریح کامل مورفولوژی نیمرخ خاک و ثبت آن در فرم استاندارد تشریح, نسبت به نامگذار جدول شماره ۲-۹ ترکیب افق‌های اصلی , افق‌های حد واسط و افق‌های رایج خا معیار افق تجمع مواد معدنی و آلی (هوموس) » انتقال آهن» آلومینیوم و رس افق دارای خصوصیات غالب افق ۸۸ و همجنین بعضی از ویژگی های افق با (یا ۲آ) مخلوطی از موادی با خصوصیات افق‌های ۸ و 3 ( یا نا ۰ یا ن)) که خصوصیات افق ۸۸ در آنها غالب است. افق دارای خصوصیات غالب افق ۸ و همجنین بعضی از ویژگی های افق ل) افق مواد معدنی با انتقال آهن و آلومینیوم و رس یا مواد آلی افق دارای خصوصیات غالب افق با و همجنین بعضی از ویژگی های افق ۸۸ ( یا 7ا) لایه های نازک (171) در افقی با خصوصیات غالب افق:۳ یا لایه نازکی از افق 3 در افق 17 مخلوطی از موادی با خصوصیات افق‌های 7 و ۸ (یا 6]) که خصوصیات افق 3 در آن غالب است. تجمع سز کویی اکساید. یا افق ساختمان خاک افق دارای خصوصیات غالب افق 7 همجنین بعضی از ویژگی های افق ل) مخلوطی از موادی با خصوصیات افق‌های 3 و ن) که خصوصیات افق 7 در آن غالب است افق فاقددگرسانی یا دگرسانی کم مواد خاکی استحکام نیافته سنگ بستر نرم لایه آب به صورت مایع (۹7) یا یخ دائمی (۷۷1) درخاک (آب و یخ سطح خاک شامل آن نمی‌شود) (۱) برای آگاهی از نامگذاری قدیمی افق‌هاء به بخش رده بندی تاکسونومیکی مراجعه نمایید. ۱-۱- پسوند افق‌های خاک لعمل انجام مطالعات خاکشن های نامگذاری افق‌های ام (۱( 8 (ی۸/۳) ۸4 (یا ۸/۳)(یا 0ع/۸) ۸ ریا ۳) ۸۸ (با 8 /۳) ,اظ (یاظا ,ثا) ۸یا ) ۸ (یا 8 /8) با ه۸)) اسی سلی دول -------- صفحهٔ بعد -------- سریح نیمرخ خاک جدول شماره ۳-۹ پسوند افق‌های خاک معیار تاکسونومیکی ارائه شده است) افق ژنتیکی مدفون ( برای افق ۲ به کار نمی رود) ( فقط با افق بآ یا افق لاشبرگ به کار می رود) لایه متراکم ( محدودیت فیزیکی برای ریشه) مواد آلی نسبتاً تحزیه شده خاک یخبندان دائمی یا یخجال پیوسته غیرفصلی سیمانی شدن شدید (پدوژنیک فشرده) مارل ( فقط با افق نا به کار می رود) تجمع سدیم قابل تبادل پدوژنیکی افق شخم یا هر نوع درهم ریختگی مصنوعی تحمع سیلیس ثانویه ( پدوژنیکی) تجمع سزکویی اکساید انتقالی سطوح براق رسی (اسلیکنساید) رنگ ضعیف یا ساختمان داخل افق با ماخذ- کلید رده بندی جامع خاک, ۱۹۹۸ پسوند افق (۱) ۱۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۶ دسنورالعمل انجام مطالعات خاکشناسی ۲-۲-۹ سایر اجزاء نامگذاری افق‌های خاک پیشوندهای عددی- پیشوندهای عددی ( 2, 3 و غیره ) برای مشخص کردن انواع مواد مادری در نیمرخ خاک به کار می‌رود. بطور قراردادی از شماره یک استفاده نمی‌شود. به عنوان مثال افق‌های ۸ .۳ ,811, 2812 ,286 ,3۳1 و 3۳2 پسوندهای عددی -برای تفکیک قسمت های مختلف افق‌های اصلی به کار می‌روند. به عنوان نمونه افق‌ها 8312, 351,813 1 ,۳۰۸2 |[1ظ ,و 2دظ. استفاده از پریم «" » - حضور مجدد افق را در نیمرخ خاک نشان می دهد. مانند افق‌های ۳,۸ باظ ,۳۰ ,81۷ و ح. نشانه پریم برای افق‌های مدفون که با نشانه ‏ 0 مشخص می‌شوند. و همچنین برای انقطاع سنگی ( که با پیشوند عددی مشخص می‌شود)» به کار نمی رود. دو یا سه نشانه پریم برای تکرار وقوع یک افق در نیمرخ خاک به کار می‌رود. مانند افق‌های ۸ ,تا با ,۳ ,831 ,۳ و ۰.1 کیفی در باره نوع تغییراتی که بر وقوع آنها باور داریم. تعاریف افق‌های شناسایی جنبه‌های کمی داردء برای اینکه بتوان با استفاده از آن تفاوت‌های بین واحدهای طبقه‌بندی را مشخص ساخت. تغییراتی را که افق ژنتیکی از آن حکایت می‌کند. ممکن است برای نمی‌کند. برای کسب اطلاعات بیشتر به جدول افق‌های شناسایی مشخصه رجوع کنید. نوع افق‌های مشخصه » مرز بالا و پایین و خصوصیات آنها را برای رده بندی تاکسونومیکی تعیین نمایید. مشال - افق سطحی مالیک از عمق صفر تا ۴۵ سانتی متر . همه خصوصیات افق‌های خاک نیز باید ثبت و تشریح شود ( تعریف افق‌های شناسایی (مشخصه) در « سامانه رده‌بندی جامع خاک» ارائه شده است). -------- صفحهٔ بعد -------- ی خص ۱ اصطلاح شناسای, مرخ خاک جدول تس اپی پدون ها 110111 0011 اون 1 111 01 01 ۳۳0 4 هار۱ فا ۹211 0 001 ۵ باه 86110 ۱۵161۵۵ 2206 07 ۱1۵ 1 111۳16 41 0۵7۵11110 ۵161۵۵ 027۵1111310 ا و111۱ 41 ۲۳۵۲۵۲۵۲۳۱۵ ۳1111 دعل 5110651 (2) ۵16۲1۵5 ۲110|با5 وصیات شناسایی- خاکهای آلی 5[ 131۵1611۵ ع11331110] 3 00۲082600۲۶ 1210101112060۶ ۱1۵71 » مواد یا شرایطی که هم در خاکم سا ن‌های شناسایی (مشخصه ) خ ٍ نو نسخصه سطحی ) 01060075 7 ۹5۱۹۲126 09116 معدنی 0۳۵06۳11۹ 09116 موادآلییک به صورت بین جوع کنید به شماره های ۲) ۴۶ هم در خاکهای آلی یافت می‌شود. ک ع افق ٍ 0 ۵و رو ۱۱۱۱۱۱ 10110 ۱1۵ 110110 (107 2110 20110 20 »0 1 0( ایو ۱م 1ب اه ۵ تدزدد ها ۳ 1 ۱1 ۵20۳۳1 1۳۲۵| 6 ۸1010 ۳۸1۵| ۸[ 0۱6 ۰ 1و 1 ٩۵1۱| 5‏ ۸۵1۵ (2 :0001110 ۸۵۷۵۳0۹ 58 ما۸0 0/۵165 2000107۷) 10۳۵۳۳۵0)2( 126۵10 0011201)2( 16۹۱۵ ۳۸16۳۵۹ ۱:11 1۳۵210 ٩۵[۱آ‎ 4 11280105116 0[ 111۳۳1۵ ٩0۵[[ [۹ 1۵:ع۲71]‎ 5۵| ۸11۵[5 ۲71 [۷1۵ ۳۵۳۵۵ 5۵۳1۵ ٩0[[ ۳۵۵۹ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۹ دسنورالعمل انحجام مطالعات خاکتساسی سطح فوقانی لایه ای است که نگاهدارنده گیاه با مناسب رشد ریشه است. این سطح عبارت است از: ۱( سطح لخت خاک معدنی در فصل مشترک با هوا ۴برای خاکهای پوشیده از آب همان تعریف ردیف ۲ صادق است. اما به مرز مشترک آب /خاک بر می‌گردد. مرز افق‌ها- درجه وضوح و توپوگرافی مرز افق‌های خاک را تعیین نمائید. درجه وضوح ضخامتی از خاک است که در آن یک افق به افق دیگر تغییر می‌یاید. * توپوگرافی به ناهمواری جانبی و تداوم مرز بین افق‌ها اتلاق می‌شود. جدول شماره ‎۵-٩‏ درجه وضوع مرز افق‌های خاک سا سل دا جدول شماره ‎1-٩‏ شکل ناهمواری مرز بین افق‌های خاک ها سس هس تسه مس هه یک مثال از تشریح مرز بین افق‌های خاک به صورت زیر است: مرز مشحص و موجی با[ (۷۷۵۲ ,1607 و به اختصار ای -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سشم- تشریح نیمرخ خاک ۳۷ ۵-۹- رنگ خاک رنگ خاک شامل مجموعه عناصری است که در توصیف آن به کار می‌روند. این عناصر عبارتند از : علائم مانسل, و حالت های رطوبتی و وضعیت فیزیکی خاک . علائم مانسل با استفاده از روش مربوط به دفترچه‌های رنگ مانسل به دست می‌آید. حالت‌های رطوبتی مرطوب و خشک به ترتیب به عنوان وضعیت استاندارد رطوبتی مناطق مرطوب و خشک در نظر گرفته می‌شود. بیان وضعیت فیزیکی خاکدانه‌ها با استفاده از واژه‌های « شکسته شده ». « سائیده شده» و « خرد شده » و یا « خرد و صاف شده » صورت می‌گیرد. با استفاده از نمودار تصمیم‌گیری تشریح رنگ خاک» می‌توانید تصمیم بگیرید که چگونه و با چه عناصری از الگوهای رنگ» خاک و پدیده های موجود در آن را توصیف نمائید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۱۳۸ دستنورالعمل انجام مطالعات خاکنتساسی به ترتیب اولویت آنها را مرتب کنید . آری رنگ مخلوط / ادغام شده میک یا رنگ مربوط به زمینه (یعنی افق‌های مجزاء مخلوط یا افق‌های خاک است؟ حدواسط مانند ۸/) منقوطه‌ها ی : ی سایر رنگها 1 0 (رنگ لیتوکرومیک. مثلا (به جز رنگ های زمینه) لکه. نمرکز و تجمع مواد با تخلیه مواد است ؟ اری ۱ پدیده های غیراکسایش و احیاء خیر , بدیده های اکساین تجمع مواد یا پدیده های مربوط به سطح 1 اس ۳ خاکدانه‌ها مانند توده کربنات » رس» با ۱ 4 شش مواد آلی ایا پدیده ها توسط فرایندهای اکسیداسیون و احیاء تشکیل تجمع و تمرکز مواد .یا تخلیه موادء یا رنگ زمینه توضیح-رنگ زمینه احیاء شده به عنوان رنگ زمینه و همراه در جدول « (رنگ خاک)- محل و شرایط تشریح» توصیف می‌شود.