سازمان برنامه و بودجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه کشور اهنمای نعی.. کشی منابع آب راضمای لهس خریم ۶ ب ی ۰۰ رم ۰ ی ۱ ۱ 9 ی ۰ ۱ ۰ ۰ ی ۰ راب فایطه شماره ۷۱۱ معاونت فنی و توسعه آمور زیربنایی وزارت نیرو 30۳2 ۱۳۱۳۳۳۳/۳ ۱۳۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بات ,ی و ۵ ناریا نیام و لوو ور ربیس سازمان شماره: ۹*۴۲ نخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران تاریخ: ۱۳۷ موضوع: راهنمای تعیین حریم کیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و مواد (۶) و (۷) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲ و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویب‌نامه شماره ۹ ۳۳۴۹۷ه مورخ ۱۳۸۵/۴۱۲۰ هیأت محترم وزیران)» به پیوست ضابطه شماره ۷۱۱ امور نظام فنی و اجرایی. با عنوان «راهنمای تعیین حریم کیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعایت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر. از تاریخ ۱۳۹۶/۰۱/۰۱ الزامی است. امور نظام فنی و اجرایی ابن سازمان دریبافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را اعلام خواهد کرد. لس : ۱۳۱۱۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی: امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این ضابطه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان, این اثر مصون از از این رو از شما خواننده گرامی صمیمانه انقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مرانب را به ۳- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۴- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این آمور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. نشانی برای مکاتبه : تهران, میدان بهارستان, خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۱ (۷۲ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- باسمه تعالی یکی از مهم‌ترین ابزارهای موثر جهت پیشگیری از آلودگی منابع تامین آب شرب بسته‌بندی, تعیین و اعمال حریم کیفی منابع است با عنایت به تجارب و مبانی علمی ملی و بین‌المللی. روش‌های تعیین حریم کیفی آب بسته‌بندی تدقیق و شفاف گردد. بر این اساس می‌توان برای حفاظت از کیفیت آب بسته‌بندی در مقابل آلاینده‌های احتمالی و در جهت کاهش ریسک آلودگی آب‌های بسته‌بندی,» کاربری‌های حاشیه منابع آب بسته‌بندی را به منظور استقرار بهینه کاربری‌ها طبقه‌بندی و جانمایی نمود و محدودیت‌ها و ممنوعیت‌هایی در این خصوص با روش‌های علمی تعیین کرد. لذا ضروری است تا با توجه به توضیحات مذکورء مبانی علمی تعیین روش حریم کیفی آب‌های بسته‌بندی مورد بازنگری و اصلاح قرار گیرد. با توجه به اهمیت مبحث فوق, امور آب وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء تهیه «راهنمای تعیین حریم کیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب» را با هماهنگی امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور در دستور کار قرار داد و پس از تهیه. آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی و اجرایی کشور به این سازمان ارسال نمود که پس از بررسی. بر اساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه. آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی و اجرایی کشور (مصوب شماره ۳۴۲۲۳۳۹/ت ۲۲۴۹۷ ه- مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. علیرغم تلاش, دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مجموعه صرف گردید. این مجموعه مصون از وجود اشکال و ابهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست می‌شود موارد اصلاحی را به امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور ارسال کنند. کارشناسان سازمان پیشنهادهای دریافت شده را بررسی کرده و در صورت نیاز به اصلاح در متن ضابطه. با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناسان مجرب این حوزه, نسبت به تهیه متن اصلاحی, اقدام و از طریق پایگاه اطلاع رسانی نظام فنی و اجرایی کشور برای بهره‌برداری عموم. اعلام خواهند کرد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابلاغی معتبرء در بالای صفحات. تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده‌است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات. تاریخ آن نیز اصلاح خواهد شد. از اینرو همواره مطالب صفحات دارای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود. بدین وسیله معاونت فنی و توسعه آمور زیربنایی از تلاش و جدیت رییس آمور نظام فنی و اجرایی کشور جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم امور نظام فنی و اجرایی و نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیروء جناب آقای مهندس تقی عبادی و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این ضابطه. تشکر و قدردانی می‌نماید. معاون فنی و توسعه آمور زیربنایی ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «راهنمای تعیین حریم کیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب» أضابطه شماره ۷۱۱] مجری: معاونت پژوهش و فن‌آوری دانشگاه صنعتی شریف مشاور پروژه: احمد ابریشم‌چی ‏ دانشگاه صنعتی شریف دکترای مهندسی عمرآأن اعضای گروه تهیه کننده: احمد ابریشم‌چی دانشگاه صنعتی شریف دکترای مهندسی عمران بیژن بینا دانشگاه علوم‌پزشکی اصفهان دکترای مهندسی بهداشت فرهاد جزایی دانشگاه صنعتی شریف فوق‌لیسانس مهندسی عمران آرش منظم دانشگاه صنعتی شریف فوق‌لیسانس مهندسی عمران اعضای گروه نظارت: جواد حسن‌نژاد شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مدیریت محیطزیست ناهید غلام‌نژاد شرکت آب‌منطقه‌ای یزد فوق‌لیسانس عمران مهین کاظم‌زاده طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی لیسانس مهندسی راه و ساختمان صنعت آب کشور - وزارت نیرو سیدحسین هاشمی دانشگاه شهید بهشتی دکترای مهندسی محیط زیست اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی محیط زیست طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): کامران اسماعیلی شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور فوق‌لیسانس مهندسی عمران - محیط زیست محمدعلی حامدی شرکت مهندسین مشاور رویان دکترای برنامه‌ریزی توسعه منطقه‌ای جواد حسن‌نژاد شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مدیریت محیط‌زیست بهروز دهزاد دانشگاه شهید بهشتی دکترای اکولوژی آب‌های داخلی نادیا روستایی سازمان حفاظت محیط زیست فوق‌لیسانس مهندسی شیمی الهام رسولپور شبستری طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی فوق‌لیسانس برنامه‌ریزی» مدیریت و آموزش محمد محمدی دانشگاه جامع علمی‌کاربردی دکترای ارزیابی و آمایش محیط زیست سیدحسین هاشمی دانشگاه شهید بهشتی دکترای مهندسی محیط زیست سیدرضا یعقوبی شرکت اندیشه زلال فوق‌لیسانس مهندسی محیطزیست -------- صفحهٔ بعد -------- اعضای گروه هدایت و راهبری (سازمان برنامه و بودجه کشور): علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی و اجرایی فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی و اجرایی سیّد وحیدالدین رضوانی کارشناس آبیاری و زهکشی, آمور نظام فنی و اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول- کلیات ۱-۱- تعاریف و اصطلاحات ۲-۱- ضرورت تعیین حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی با هدف شرب ۳-۱- متدولوژی ۴-۱- مرور بر رویکردهای جهانی پیرامون تعیین حریم و حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی ۵-۱- جمع‌بندی رویکردها و سوابق اجرایی و مطالعاتی ۶-۱- نوع منبع آب بسته‌بندی فصل دوم - اصول مدیریت منابع آب بسته‌بندی ۱-۲- کلیات ۲-۲- مفهوم پایداری ۵-۲- آسیب‌پذیری آب زیرزمینی فصل سوم - شناخت محدوده مطالعاتی ۱-۳- کلیات ۲-۳- محدوده مطالعاتی و حریم کیفی اولیه ۳-۳- چگونگی انجام مطالعات پایه در سطح محدوده مطالعاتی ۱-۳-۳- مدیریت اطلاعات ۲-۳-۳- جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات پایه ۳-۳-۳ بررسی ویژگی‌های حوضه آبریز در محدوده مطالعاتی و تعیین عرصه تغذیه ۴-۳-۳- بررسی کاربری اراضی در محدوده مطالعاتی فصل چهارم- کانون‌های آلودگی. عوامل آلاینده و ارزیابی آسیب‌پذیری منبع آب بسته‌بندی ۱-۴- کلیات ۲-۴- کانون‌های آلودگی منابع آب بسته‌بندی ۳-۴- عوامل آلاینده منابع آب بسته‌بندی ج ۱۰ ۱۰ ۱۳ ۱۵ ۱۵ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۳۱ ۳۳ ۳۳ ۳۴ ۳۴ ۳۶ ۳۶ ۳۳ ۳۵ ۳۷ ۳۷ ۴۰ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۴-۴ آلاینده‌های غیرآلی ۵-۴- آلاینده‌های آلی ۶-۴- پاتوژن‌های میکروبی ۷-۴- خلاصه‌ای از مشکلات آلودگی آب جشمه‌ها ۸-۴- شناسایی و تهیه فهرست منابع آلودگی ۱-۸-۴ - استفاده از داده‌ها و اطلاعات موجود ۳-۸-۴۳ بررسی میدانی ۴-- ارزیابی آسیب‌پذیریی منبع آب بسته‌بندی از کانون‌های آلودگی ۱-۹-۴۳ رویکرد کمی برای برآورد آسیب‌پذیری ۳-۹-۴ فاکتورهای برآورد آسیب‌پذیری ۳-۹-۴- روش‌های ارزیابی منطقه‌ای آسیب‌پذیری آب‌های ریررمینی ۴-۹-۴- تهیه مدل مفهومی از کانون‌های آلوده کننده ۱۰-۴- به هنگام سازی لیست کانون‌های آلاینده و آرزیابی آسیب‌پذیری فصل پنجم- تدوین برنامه پایش در برنامه حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی ۱- ۵- کلیات ۲-۵- اهداف و ملاحظات برنامه پایش در حریم کیفی آب بسته‌بندی ۳-۵- پایش پارامترهای کمی و کیفی در حریم کیفی ۴-۵- فازهای سه گانه پایش در حریم کیفی ۱-۳-۵ - فاز ۵ بررسی اجزای خریم کیفی و هدفگذاری ۳-۴-۵ فاز ۲: تدوین و اجرای برنامه پایشی تحقیقاتی ۳-۳-۵ فاز ۲: تدوین و اجرای برنامه پایش حریم کیفی فصل ششم- ندوین روش تعیین حریم کیفی ۱- ۶- کلیات ۲-۶- تشریح مبانی تعیین حریم کیفی ۳-۶- ملاحظات ۴-۶ تشریح مبانی متداول ناحیه‌بندی در داخل حریم کیفی ح ۴۱ ۴۳۲ ۴۳ ۴۴ ۴۶ ۴۷ ۴۷ ۴۸ ۴۸ ۴۸ ۴۹ ۴۹ ۵۴ 8۴ ۵۵ ۵۷ ۵۷ ۵۸ ۵۸ ۵۹ ۵۹ ۶۰ ۶۳ ۶۵ ۶۵ ۳۷ ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۱-۴-۶- هدف از تعیین ناحیه حفاظت بهداشتی (ناحیه ۱) ۲-۴-۶- هدف از تعیین ناحیه حفاظتی داخلی (ناحیه ۲) ۳-۴-۶- هدف از تعیین ناحیه حفاظت بیرونی (ناحیه ۳) ۴-۴-۶- ناحیه‌بندی وسیع‌تر از ناحیه ۳ (ناحیه میانگیر) ۵-۶ ملاحظات ضروری در تعیین حریم کیفی ۶-۶- روش‌های متداول تعیین حریم کیفی ۱-۶-۶- شعاع ثابت فرضی (۸۳1) ۲-۶-۶- شعاع ثابت محاسبه شده (۳۳-)) ۳-۶-۶- شکل‌های تغییرپذیر ساده شده (5۷5) ۴-۶-۶- مدل‌های تحلیلی ۵-۶-۶- تهیه نقشه هیدروژئولوژیکی (۲1۸) ۷-۶-۶ مدل‌های عددی ۷-۶- تعیین بهترین روش برای مشخص کردن حریم کیفی ۱-۷-۶ معیارهای ژئوهیدرولوژیکی فصل هفتم - مدبریت حریم کیفی ۱- ۷- کلیات ۲-۷ اهداف و منظورهای برنامه مدیریت حریم کیفی ۳-۷- راهکارهای پیشنهادی ۱-۳-۷ بهترین راهکارهای مدیریتی (13۸/1۳۹) ۲-۳-۷ تعهدنامه ۳-۳-۷ تدوین برنامه برای مقابله با شرایط اضطراری ۵-۳-۷- آموزش همگانی ۶-۳-۷- خرید و مالکیت بر کاربری‌های آلوده‌کننده ۷-۳-۷- کنترل کاربری و الزام آن‌ها به رعایت استانداردها ح ۶۸ ۶۹ ۶۹ ۹ ۷۰ ۷۱ ۷۱ ۷۲ ۷۴ ۷۶ ۷۸ ۷۹ ۸۵ ۸۶ ۸۶ ۸۹ ۹۱ ۹۱ ۹۲ ۹۲ ۹۲ ۹۲ ۹۲ ۹۲ ۹۲ ۹۳ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۸-۳۷- تشویق و آگاه‌سازی کاربرها ۲-۵-۷- تعیین محدوده حخریم کیفی ۳-۵-۷ توسعه طرح اجرایی محلی برای مدیریت حریم کیفی ۶-۵-۷- تدوین برنامه مکان‌یابی منابع جدید چشمه یا چاه 9 تدوین برنامه بهره‌برداری ۷-۷- تعیین استراتژی جهت استقرار کاربری‌های سازگار در اطراف منبع ۱-۷-۷- استراتزی‌ها جهت استقرار کاربری‌های ساز گار فصل هشتم- حفاظت کیفی از منابع آب بسته‌بندی با منشا رودخانه‌های طویل ۱- ۸- کلیات ۳-۸- شناخت خصوصیات و روابط حاکم جهت تعیین حریم برای رودخانه‌ها ۳-۸- مروری بر روش‌های متعارف جهانی برای تعیین حریم کیفی منابع آب سطحی ۱-۳-۸- روش زمان انتقال (101) جریان رودخانه ۲-۳-۸- روش تعیین ناحیه حائل امیانگیر ۳-۳-۸- حوضه آبریز تو در تو فصل نهم - مطالعه موردی برنامه حریم کیفی چاه و چشمه -۱-۹٩‏ کلیات ۲-۹ اهداف اجرای برنامه حریم کیفی در منطقه ۵- ۹- اهداف 0 مقاصد برنامه حخریم کیفی چاه 0 جشمه‌ها ۶-۹- مطالعه شرایط هیدروژئولوژیکی د ۹۳ ۹۳ ۹۳ ۹۴ ۹۴ ۹۴ ۹۴ ۹۵ ۹۵ ۹۵ ۹۶ ۹۶ ۹۶ ۹۹ ۱۹۱ ۱۹۰۱ ۱۹۰۱ ۱۹۱ ۱۹۰۲ ۱۹۰۳ ۱ ۸( ۱۹۰۷ ۱۹۸ ۱۹۹ ۱۱۰ ۱۱۰ ۱۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۱-۶-۹- توپوگرافی ۲-۶-۹- شرایط آب و هوایی ۳-۶-۹ مدل مفهومی هیدروژئولوزیکی ۴-۶-۹- جریان آب زیرزمینی ۵-۶-۹- آبخوان ۶-۶-۹- مطالعه چشمه‌ها ۷-۶-۹- حریم کیفی چاه‌ها و چشمه‌ها ۸-۶-۹- بررسی اطلاعات ثبت شده در تحقیقات گذشته از منطقه ۹-۶-۹ - روش‌ها و ضوابط تعیین حریم کیفی در منطقه -۷-٩‏ تعیین حریم کیفی چشمه‌ها ۱-۷-۹ ناحیه ۱ حریم کیفی چشمه ۲-۷-۹٩‏ ناحیه ۲ حریم کیفی چشمه ۳-۷-۹ ناحیه ۳ حریم کیفی چشمه -۸-٩‏ حریم کیفی چاه‌ها ۱-۸-۹- حریم کیفی چاه‌ها (براساس 707 شش ماهه) ۲-۸-۹- حریم کیفی چاه‌ها (براساس 707 دو ساله) ۳-۸-۹- حریم کیفی چاه‌ها (براساس 707 پنج ساله) ۴-۸-۹- حریم کیفی چاه‌ها (براساس 707 ده ساله) -۹-۹٩‏ دقت و صحت محاسبات پیوست ۱- مختصری از هیدرولوژی چشمه‌ها پیوست ۲- مختصری از وضعیت آب بسته‌بندی در ایران و سازمان‌های بین‌المللی منابع و مراجع ۱۱۱ ۱۱۱ ۱۱۲ ۱۱۲ ۱۱۴ ۱۱۵ ۱۱۶ ۱۱۷ ۱۱۸ ۱۱۸ ۱۱۸ ۱۳۱ ۱۳۱ ۱۳۳ ۱۳۴ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۳۶ ۱۲۳۶ ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۲-۲- شماتیک مدل مفهومی مبدا - مسیر - هدف در حفاظت از منابع و منبع آبی ۹ شکل ۱-۳- نمایش محدوده مطالعاتی. عرصه تغذیه و حریم کیفی ۳۳ شکل ۲-۳- روند مدیریت اطلاعات ۳۵ شکل ۳-۳- در این شکل اهمیت توپوگرافی, چینه‌شناسی و ساختار ژئولوژی در جریان آب زیرزمینی در یک سیستم کارستی نمایش داده شده است. نواحی روشن و تیره فلش دار به ترتیب نواحی غیراشباع و اشباع آهکی کارستی شده و جهت جریان را نشان می‌دهد. ۳۸ شکل ۴-۳- محاسبه نرخ جریان زیرزمینی توسط بازیابی ردیاب و اندازه گیری در یک سیستم سفره آب زیرزمینی ساده: 0. گذر حجمی (دبی) و 18 بازیابی ردیاب. تشریح بیش‌تر در متن انجام شده است. ۳۱ شکل ۵-۳- فرایندهای متداول آلوده کننده منابع زیرزمینی ۳۳ شکل ۱-۴- تکامل کل کربن آبی (106) و باکتری مدفوعی (::: 10۳۳۱۳۵ (0۳]7-0010 ,(ا0۵. ت) مشاهده شده پس از بارش شدید در یک چشمه کارستی در سوئد. ۳۵ نمودار ۱-۵- فلوچارت ۱۵ گام برنامه پایش حریم کیفی آب بسته‌بندی ۲ شکل ۱-۶- ترکیب معمول مناطق حفاظت از منبع آب زیرزمینی در یک چشمه بزرگ و یک ارتباط زمین‌شناسی بین سفره آب زیرزمینی و ناحیه نفوذناپذیر ۳۸ شکل ۲-۶- عدم اعمال صحیح محدودیت‌های کاربری در حریم کیفی با لحاظ تدابیر اقتصادی - اجتماعی کوتاه‌مدت ۷۰ شکل ۳-۶- نمایش سطح استوانه و منطقه‌بندی در روش شعاع ثابت محاسبه شده ۷۳ شکل ۵-۶- نمایش محدوده مشارکت و محدوده تاثّیر ۷۹ شکل ۶-۶- تعیین حریم کیفی توسط نگاشت سیستم جریان ۸۱ شکل ۷-۶- تعیین حریم کیفی با استفاده از معادلات جریان یکنواخت ۸۴ شکل ۸-۶- نمایش حریم کیفی با روش‌های مختلف ۸۷ شکل ۱-۸- 707 های مختلف در نقاط پایش بالادست آبگیر کارخانه آب بسته‌بندی ۱۲ شکل ۲-۸- استفاده از ناحیه حائل در طول شاخه‌های بالادست آبگیر کارخانه آب بسته‌بندی ۱۹۳ شکل ۳-۸- تقسیم حوضه بر اساس تویوگرافی به چند زیر حوضه ۱۰۴ شکل ۱-۹- موقعیت جوامع و منطقه مطالعه شده توسط آب منطقه‌ای ۷۵11۷ ۱۷10۵۳۵ ۱۸ شکل ۲-۹- منبع‌های تامین آب در شرکت آب منطقه‌ای ۷(ع۷۵11 ۷10204 (سه چاه و دو چشمه) ۱۰۹ شکل ‎-۳-٩‏ نقشه توپوگرافیکی و جغرآافیای طبیعی منطقه ۱۱۱ شکل ۴-۹- مدل مفهومی محدوده چاه‌ها و چشمه‌های تامین آب شرکت آب منطقه‌ای ۷(ع۷۵[1 ۷1۵۵0۵ ۱۱۲ شکل ۵-۹- نقشه پیزومتریک عمومی (سطح آب زیرزمینی) محدوده شرکت آب منطقه‌ای ۷(ع۷۵[1 ۹/1۵۵۵ ۰ ۱۱۳ شکل ۶-۹- نقشه زئولوژی منطقه به همراه راهنمای تفصیلی نقشه ۱۵ : -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۷-۹- مدل مفهومی حریم کیفی چاه و چشمه در شرکت آب منطقه‌ای (ع۷۵[1 ۸10۸0۵ ۱۱۷ شکل ۸-۹- نواحی ۱ و ۲ حریم کیفی چشمه ۱۳۱ شکل ۱۰-۹- ناودیس 27۷0۵1 ۸۲۲۵۷۷ ۱۳۳ شکل ۱۱-۹- ناحیه‌های حریم کیفی برای چاه‌های 20901 ۸۲۲۵۷۷ ۱۳۴ شکل ۱۳-۹- ناحیه‌های حریم کیفی برای چاه‌های 209۷01-) ۸۲۲۵۷۷ ۱۳۵ شکل پ.۱-۱- تاثیر تغذیه از سطح بر منبع آب بسته‌بندی در دور دست ۱۳۲ شکل پ.۲-۱- تعدد و تفاوت ساختاری منابع آب بسته بندی در یک منطقه به دلیل پیچیدگی های ژئومورفولوژیکی و زئولوژیکی ۱۳۲ شکل پ.۳-۱- (2) چشمه تماسی پایین رونده» (0) چشمه تماسی بالارونده ۱۳۳ شکل پ.۴-۱- چشمه کم فشار به‌وجود آمده در دره یا کانال رودخانه ۱۳۴ شکل پ.۵-۱- چشمه‌های کم فشار تشکیل شده در سطوح مختلف ۱۳۴ شکل پ.۶-۱- انواع مختلف چشمه‌های مانعی ۱۳۵ شکل پ.۷-۱- چشمه جزر و مدی ۱۳۶ شکل پ.۸-۱- تاثیر گسل بر رفتار چشمه‌ها ۱۳۶ فهرست جدول‌ها جدول ۱-۴- تقسیم بندی کانون‌های آلودگی ۳۸ جدول ۲-۴- مشروح کانون‌های آلودگی محتمل ۳۹ جدول ۳-۳۴- نوع مشکل آلودگی. علت به‌وجود آمدن مشکل و نوع آلاینده ۴۰ جدول ۴-۴- قالب گزارش پیشنهادی برای شناسایی منطقه 0 منابع آلاینده ۴۳۱۷ جدول ۱-۶- رابطه و متغیر های مورد نیاز برای تعیین شعاع در روش 6ا*[ل) ۳۳ جدول ‎۲-٩‏ نتیجه محاسبات در شرایط نرمال (بدون تاثیر پمپاز) ۱۲۳۰ جدول پ.۱-۲- غلظت فلزات جزئی سمی در آب های بسته بندی شده مصرفی در شهر تهران (غلظت بر حسب میکروگرم بر لیتر ) ۱۴۱ جدول پ.۲-۲- میانگین غلظت فلزات کادمیومء کروم و سرب اندازه گیری شده (بر حسب میکروگرم در لیتر) در کشورهای مختلف ۱۳۲ جدول پ. ۳-۲- منابع آلودگی و نوع آلاینده‌های متداول ۱۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه زر ۵ ز مقدمه منابع آبی آب بسته‌بندی مثل چاه و چشمه پتانسیل زیادی برای آلوده شدن از طریق زمین اطراف خود دارند. اولین گام برای حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی تعیین محدوده حفاظت کیفی یا «حریم کیفی» منابع آب بسته‌بندی و سپس حفاظت از این محدوده برای ممانعت از ورود آلودگی به منبع آب بسته‌بندی است. در این راهنما بیش‌تر به بررسی نحوه حفاظت و مدیریت کیفی منابع آب بسته‌بندی در مقیاس کوچک و محدود به منبع برداشت (مظهر آب) تمرکز شده است و به راهکارها و اصول حفاظت کیفی منابع آب در مقیاس بزرگ و حوضه‌ای صرفا در حد نیاز پرداخته شده است. حفاظت کیفی بزرگ مقیاس منابع آب بسته‌بندی با مدیریت سفره‌های آب زیرزمینی و حفاظت کیفی آن‌ها در سطح حوضه آبریز مرتبط بوده و لازم است به عنوان راهکار مدیریتی جامعی در جای خود مورد بررسی قرار گیرد. با این وجود. از آن‌جاکه منظور استفاده از راهنماهای مرتبط با مدیریت منابع آب. ارتقای سطح مدیریت جامع منابع آب و تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری در سطوح مختلف مدیران منابع آب و زمین و محیطزیست در نهادهای مختلف است. لازم است به عوامل و مکانیزم‌های آلودگی و راهکارهای بزرگ مقیاس حفاظت کیفی نیز تا حد نیاز پرداخته شود. از این رو در این راهنما به مسایل مدیریت کیفیت منابع آب بسته‌بندی در سطح بالاتر از منبع برداشت و حریم کیفی آن نیز اشاره شده است. این راهنما بر حفاظت کیفی منابع آب بسته بندی شرب با راهبرد حفاظت حریم کیفی و کنترل ورود و انتشار آلاینده‌ها تمرکز دارد و به بررسی فعل و انفعالات و خصوصیات شیمیایی و زیستی آلاینده‌ها در فرایند حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی نمی‌پردازد. دامنه این راهنما محدود بوده, لذا لازم است به هنگام استفاده از این راهنماء محدودیت‌های آن را در نظر گرفت و توجه داشت که از راهنما نه به عنوان یک نسخه درمانی واحد بلکه به عنوان ابزاری برای یافتن نسخه درمانی مناسب و کارآمد در یک منطقه مطالعاتی مشخص می‌توان استفاده کرد. با توجه به این که حریم کیفی به مفهوم محدوده‌ای پیرامون مظهر منبع آب بسته‌بندی که سرچشمه زیرزمینی دارد است. تمرکز این راهنما بر منابع آب بسته‌بندی از نوع چاه و چشمه است. علاوه بر چشمه و چاه این راهنما شامل رودخانه‌های بکرا با منشا زیرزمینی (چشمه) که بلافاصله پس از جاری شدن در سطح زمین و به دلیل در دسترس نبودن مظهر چشمه مورد استفاده قرار می‌گیرند نیز است. لکن» منابع آبی سطحی آب بسته‌بندی و حریم کیفی ذکر شده در راهنما شامل رودخانه‌های طویل و غیربکر نیست. حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی که از منابع آب سطحی (رودخانه‌های طویل) و آبگیر " استفاده می کنند. در رودخانه‌های بزرگ مستلزم سیاست‌گذاری‌ها و اقدامات کلان‌تری در حوضه آبریز و کنترل آلودگی رودخانه‌هاست. با این 1-0 2- 6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۸ راهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب وجود با جزییات نسبتا کم‌تری در یک فصل جداگانه بررسی شده است. پدیده‌های حدی هیدرولوژیکی مانند سیل و خشکسالی می‌توانند کیفیت منابع آب زیرزمینی و سطحی را به صورت چشمگیر و در مقیاس مکانی بزرگی در حوضه آبریز تحت تاثیر قرار دهند. از آن‌جا که برنامه حفاظت حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی توانایی مقابله با چنین تغییرات کلان را ندارد. به اثرات این پدیده‌ها در این راهنما پرداخته نشده است. این راهنما در ده فصل و دو پیوست تدوین شده است. در فصل‌های دو تا هشت. مبانی» اصول و مسایل فنی حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی بررسی شده است. در فصل نهم.» اقدامات لازم برای کسب مجوز در قالب نوزده بند تشریح و نکات فنی لازم در اجرای هریک از بندها به فصل‌های پیش ارجاع داده شده است. در این فصلء وظایف شرکت آب منطقه‌ای و چگونگی انتخاب مشاور برای اجرای پروژه بیان شده است. مطالعه موردی برنامه حریم کیفی چاه و چشمه در فصل دهم ارائه شده است. در پیوست ۰۱ مختصری از هیدرولوژی چشمه و در پیوست ۲. مختصری از وضعیت صنعت آب بسته‌بندی در سطوح ملی و بین المللی بررسی شده است. - هدف هدف این راهنما.ء ارائه راهنمایی لازم برای حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی با هدف شرب. با تکیه بر راهکار تعیین جهت برنامه‌ریزی حفاظت کیفی آن ارائه می‌کند. - دامنه کاربرد اطلاعات ارائه شده در این راهنما به مدیران. صاحبان صنایع آب بسته‌بندی, مشاوران و پیمانکاران کمک می‌کند تا بر حسب مسوولیت با برآورد وضعیت منابع آب بسته‌بندی و پیش‌بینی منابع آلودگی, سیاست‌ها و راه‌کارهای مناسبی برای کنترل ورود آلودگی به منبع آبی مورد نظر را انتخاب و الزامات مدیریت کیفیت منابع آب بسته‌بندی را مبتنی بر اصول با مطالعه این راهنماء انتظار می‌رود مدیران. مشاوران و متقاضیان بهره‌برداری از منبع آب بسته‌بندی دانش کافی در خصوص مدیریت کیفیت منابع آب بسته‌بندی به‌دست آورند و مدیران مسوول از صاحبان صنعت آب بسته‌بندی, مشاوران و پیمانکاران بخواهند که در مناطق مطالعاتی طبق این راهنما عمل کنند. 1- 5۹1۵۵0 [ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ام مهن ۵ ۱-۱- تعاریف و اصطلاحات آب بسته‌بندی : در استاندارد ملی ایران ۲۶۰۶ با عنوان - آیین کار به منظور بهره‌برداری از آب‌های معدنی طبیعصی آشامیدنی, آب بسته‌بندی این گونه تعریف شده است: آب‌هایی هستند که در ظروف نفوذناپذیر و مختلف (از نظر نوع, ترکیب. حجم و شکل) پرشده‌اند و برای مصرف مستقیم (بدون انجام فرایند دیگر) مورد استفاده قرار می‌گیرند. آب آشامیدنی بسته‌بندی شده یک ماده غذایی محسوب می‌گردد. طبق تعریف سازمان غذا و دارو" (۳۳1۸]) به هر آبی که در بسته‌بندی‌های مشخص جمع‌آوری و برای مصرف شرب آماده می‌شود و به جز افزودنی‌های ضد میکروبی مجازء افزودنی دیگری به آن اضافه نشده باشد. آب بسته‌بندی گفته می‌شود ". انواع مختلف آب بسته‌بندی به صورت زیر تعریف شده‌اند: - آب (چاه) آرتزین . آبی است که از چاه در آبخوان‌های تحت فشار برداشت می‌شود. - آب معدنی *: آبی است که مقدار کل جامدات محلول آن کم‌تر از ۲۵۰ میلی گرم بر لیتر نباشد و از منابع زیرزمینی حفاظت شده برداشت شود. آب معدنی با توجه به مواد معدنی و عناصر شیمیایی محلول در آن توصیف می‌شود. آب معدنی دارای افزودنی‌های معدنی که به صورت مصنوعی اضافه شده باشدء نیست. - آب تصفیه شده : آبی است که از طریق تقطیرء یون زدایی, اسمز معکوس یا سایر روش‌هاء تصفیه شده به نحوی که کیفیت آن طبق استانداردهای کیفی آب آشامیدنی برای مصرف شرب مناسب باشد. - آب بسته‌بندی گازدار ": آبی است که پس از تصفیه و جایگزینی دی اکسیدکرین, دارای همان مقدار دی‌اکسیدکربنی است که در هنگام بیرون آمدن از منبع بوده است. - آب چشمه: آبی است که منشا زیرزمینی دارد و به طور طبیعی از زیرزمین به سطح زمین جریان پیدا شده‌اند برداشت شود [۳]. در ایران طبق تعریف ارائه شده در «دستورالعمل نحوه صدور مجوز بسته‌بندی آب جهت مصارف شرب» که توسط وزارت نیرو تهیه شده است. آب بسته‌بندی به آبی اطلاق می‌شود که به صورت دربسته (پلمب شده) در ظروف مخصوص و با کیفیت مورد تایید وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی برای شرب مردم تهیه می‌شود. طبق این دستورالعمل آب بسته‌بندی را می‌توان از هر نوع منبع آب سطحی و زیرزمینی (به استثنای شبکه آب شهری) پس از حصول اطمینان از |- ۳۵۲۲| 07 0 1۳۶ ۵۵۵ ۳۵۵۵ ک] -2 ۸۸ ,(165.1۱10)0 0۳۲ [2 -3 4- ۸۲۹۱۵ 07 5- ۹/1۱۵۲ 7۲ 6- ۳۳۱۲۱۵ 7۳ 7- 5007۳۱۵۵8 011160 7۳ 8- 50۳۲۱۳۶ 07۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۸ راهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب رعایت مسایل بهداشتی و استانداردهای لازم مندرج در دستورالعمل, بسته‌بندی کرد و به فروش رساند. طبق این تعریف. هرگونه نوشیدنی دیگر که از آب به عنوان ماده اصلی در فرایند تولید استفاده می‌کند. جزو آب بسته‌بندی محسوب - محدوده حفاظت کیفی " یا حریم کیفی: محدوده حفاظت کیفی یا به اختصار حریم کیفی منابع (زیرزمینی) آب بسته بندی» محدوده‌ای در سطح زمین است که احتمال رخداد آلودگی در آن یا انتقال آلودگی از مسیر آن به سمت منبع آب بسته‌بندی وجود دارد. در این محدوده, فعالیت‌های انسانی در سطح و زیرزمین باید کنترل شود. - شرکت آب منطقه‌ای: منظور از شرکت آب منطقه‌ای, شرکت آب منطقه‌ای است که مظهر منبع آب بسته‌بندی در محدوده آن قرار دارد. - متقاضی: به شخصی (حقیقی یا حقوقی) گفته می‌شود که تقاضای بهره‌برداری از منبع آب جهت تولید آب بسته‌بندی را دارد و پیشنهاد خود را به شرکت آب منطقه‌ای ارائه کرده است. - مشاور: منظور از مشاور» شرکت یا شخص ذی‌صلاح در زمینه علم هیدرولوژی و زئوهیدرولوژی است. - نماینده شرکت آب منطقه‌ای: نماینده شرکت آب منطقه‌ای به معنی کارشناس متخصص هیدرولوژی با ژئوهیدرولوژی شرکت آب منطقه‌ای است که وظیفه بررسی و تایید اجرای ضوابط اعطای مجوز را بر عهده دارد. < مدل مفهومی هیدروژئولوژیکی: مدلی مفهومی, نمایش توصیفی است که خصوصیات ژئولوزیکی, هیدرولوژیکی, هیدورلیکی و الگوهای تغذیه را بر اساس اطلاعات. داده های میدانی و عوامل تاثیرگذار بر شرایط کمی و کیفی منبع آب بسته‌بندی و ارتباط آن‌ها با یکدیگر را بر اساس فرضیات (محافظه کارانه) در ۲-۱- ضرورت تعیین حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی با هدف شرب کیفیت منابع آبی آب بسته‌بندی و مدیریت و کنترل آن به عوامل طبیعی و غیرطبیعی مختلفی مانند شرایط آب و هوایی. کاربری اراضی. رودخانه‌ها و یا دریاچه‌هایی که تغدیه کننده منابع آب بسته‌بندی هستند. بستگی دارد. در صورت سیب دیدن و آلوده شدن این منابع. ترمیم آن پرهزینه و زمان‌بر است. در این میان» وضعیت منابع آب بسته‌بندی که منشا زیرزمینی دارند از جهاتی پیچیده‌تر است. برخی از این پیچیدگی‌ها با مسایل مدیریت کیفی منابع آب سطحی مشترک است و برخی متفاوت هستند. برای نمونه می‌توان اشاره کرد که آب زیرزمینی برخلاف آب سطحی به سمت یک آبریزء فرایندها و اندرکنش آن‌ها را به صورت مستقیم تحلیل کرد و آن را به راحتی مدیریت کرد. جریان آب ریرزمینی به توپوگرافی منطقه (کوهستانی, تپه ماهوری و یا مسطح)» مشخصات سفره آب زیرزمینی (تحت فشار و یا آزاده جنس و 4۵ ۳۳۵1۵11۵0۱ 000۵|10 -1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات رم ۷ در یاجه‌هاء و کانال‌ها)» و سیاست‌های بهره‌برداری از دیگر منابع آبی بستگی دارد. به این دلیل, بهترین راهکار مدیریت منابع آب بسته‌بندی» پیشگیری از آسیب دیدن و آلوده شدن آن از طریق تعیین حریم کیفی آن‌ها و اعمال سیاست‌های بازدارنده بر پایه مدیریت کاربری اراضی است. با مدیریت و حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی می‌توان آن را به منبع آبی پایدار و با کیفیتی مناسب (حتی پس از سال‌ها بهره‌برداری) برای آب بسته‌بندی تبدیل کرد. در مقابل, فقدان برنامه و راهکار مدیریتی و حفاظتی از منابع آبی آب بسته‌بندی می‌تواند کیفیت و کمیت منابع آبی آب بسته‌بندی را کاهش داده و محیط‌زیست اطراف منبع را نیز تخریب کند. این نوع تخریب‌ها معمولا غیرقابل جبران بوده و ممکن است کارایی منبع آب بسته‌بندی را به طور کل از بین برد. ۳-۱- متدولوزی برای این‌که این راهنما قابلیت تصمیم‌سازی موثر و مطمئنی داشته باشد. به مفاهیم تحلیل و مدیریت کیفی منابع آب بسته‌بندی مطابق با تعاریف و مستندات بین‌المللی مانند موسسه غذا و دارو (۳۸» سازمان حفاظت محیطزیست آمریکا (۳۳۸ 15]) و استانداردهای ملی مرتبط با تولید» کنترل کیفیت. بسته‌بندی و توزیع آب بسته‌بندی پرداخته شده است. علاوه بر این‌هاء به راهنماهایی که در قالب نشریاتی همجون نشریه ۰۱۸۲ با عنوان «راهنمای حفاظت کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی و تجهیزات بهره‌برداری از آن‌ها» و نشریه ۰۱۸۷ با عنوان «دستورالعمل رفتارسنجی کیفی آب‌های زیرزمینی» که توسط طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور - وزارت نیرو تهیه شده است. توجه شده؛ با این تفاوت که در این راهنما علاوه بر چاه‌هاء به مسایل مربوط به حفاظت کیفی چشمه‌ها به عنوان یکی از منابع اصلی تامین آب بسته‌بندی شرب توجه ویژه‌ای شده است. این راهنما پس از بررسی منابع آلاینده و مشخصات آلاینده‌هاء روش‌های مطالعه آن‌ها و نکات فنی و مدیریتی لازم و روش‌ها و ابزارهای تعیین حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی را ارائه می‌کند. متدولوژی تهیه راهنما مبتنی بر جمع‌آوری اطلاعات. بررسی و جمع‌بندی مستندات علمی و فنی معتبر بین‌المللی به روش‌های کاربردی تعیین حریم کیفی و حفاظت آن متناسب با شرایط ملی است. این راهنما به موضوعات مطرح شده در استانداردها و راهنماهای مرتبط با راهنمای حاضر که در کشور وجود دارد. نپرداخته است. بلکه در صورت نیاز صرفا ارجاع داده شده است. بدین ترتیب ضمن پرهیز از دوباره‌گویی, هماهنگی و انسجام قابل قبولی بین استانداردها و راهنماهای مربوط ایجاد می‌شود. علاوه بر این خواننده در صورت نیاز به کسب اطلاعات با جزییات بیش‌تر در خصوص موضوع خاصی, به مستندات معتبر در سطح ملی و یا بین‌المللی راهنمایی می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ۴-۱- مرور بر رویکردهای جهانی پیرامون تعیین حریم و حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی بسیاری از شرکت‌های آب. شهرداری‌هاء سازمان‌های حفاظت محیط‌زیست. سازمان‌های بهداشتی, دارویی و غذایی در سراسر دنیاء کیفیت آب بسته‌بندی را مورد بررسی و مطالعه قرار داده و استانداردها و پیشنهادهای مختلفی ارائه نموده‌اند. در خصوص تعیین حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی توجه بیش‌تر کشورها و سازمان‌های جهانی بر منابع آب بسته‌بندی با منشا زیرزمینی متمرکز است؛ چرا که معمولا منابع زیرزمینی آب بسته‌بندی که شامل چاه و چشمه است از هماهنگ تری نسبت به منابع آب بسته‌بندی سطحی که شامل برخی رودخانه‌هاست. تدوین و ارائه گردد. شایان ذکر مجدد است که رودخانه‌های مورد استفاده در صنعت آب بسته‌بندی معمولا رودخانه‌های بکر و کوتاهی هستند که منشا زیرزمینی دارند و اغلب به دلیل عدم دسترسی به چشمه (های) اصلی مورد استفاده قرار می‌گیرند. البته در برخی شرایط بحران. طبق تعریف آب بسته‌بندی می‌توان از رودخانه‌های طویل و غیر بکر نیز برای تولید آب بسته‌بندی استفاده کرد. به طور کلی در بیش‌تر کشورهاء حفاظت منابع آب بسته‌بندی بر راهبردهای مدیریتی مثل ایجاد محدودیت در کاربری اراضی استوار است و هدف آن‌ها کنترل فعالیت‌های آلوده‌کننده در اطراف منبع آب بسته‌بندی است. تحقیقات و بررسی‌های علمی و قوانین پیرامون این موضوع در جهان فراوان است که خلاصه‌ای از آن‌ها در زیر ارائه می‌شود: ایالات متحده آمریکا: در این رابطه می‌توان به قانون حفاظت آب زیرزمینی ایلینوی" (16۳۸) در سال ۲۰۰۲ میلادی توسط آژانس حفاظت محیط‌زیست ایلینوی در ایالات متحده آمریکا که بر اساس نیاز و تاکید مسوولان ایالتی بر مدیریت منابع آب زیرزمینی برای شرب و بسته‌بندی تدوین شده و اجرا می‌شود. اشاره کرد. پروژه مطالعاتی این آژانس منتهی به تدوین قوانین جامع و شفافی در این ایالت شد که بر اساس آن قوانین از کیفیت منابع طبیعی آب زیرزمینی اعم از عمومی و خصوصی قابل شرب حفاظت می‌شود. با اجرای این پروژه الزامات حفاظت کیفی منابع آب زیرزمینی برای شرب (چاه و چشمه‌های طبیعی) در یک منطقه از طریق اقدامات زیر تامین می‌شود |۶|: - ارتقای سطح همکاری بین سازمانی - تعیین محدوده حفاظت (حریم) کیفی برای محل برداشت - کاوش در منطقه, برآورد اطلاعات و تهیه نقشه - تدوین قوانین حقوقی حفاظت از عرصه تغذیه - تدوین قوانین استاندارد کیفی - ضوابط کنترل و بازرسی ابزارآلات |- 11۱۱۵۵۹۵ 0۲۵۵۳۵۱۵۲ ۳۳۵۲۵۱۵۱۱ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ام نما ۹ اروپا: در کشورهای اروپایی موضوع حفاظت از منابع آب شرب چاه و چشمه از بیش از چند دهه گذشته که شاید هنوز تامین و عرضه آب زیرزمینی به صورت بسته‌بندی انجام نمی‌شده است. از دیدگاه حفاظت منابع تامین آب مورد توجه ویژه‌ای قرار داشته است. در سال‌های ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۱ میلادی گردهمایی بین‌المللی بین کشورهای اروپایی با هدف بررسی آسیب‌سنجی منابع آب زیرزمینی» چاه‌ها و چشمه‌ها برگزار شد. در سال ۱۹۹۱ میلادی گردهمایی مشابهی به منظور به-هنگام سازی سیاست‌گذاری‌ها و هم‌چنین یکسان‌سازی شاخص‌ها و روش مورد استفاده برای برآورد» خوشه- کشور پیشرو در زمینه حفاظت کیفی منابع و سرچشمه‌های آب زیرزمینی می‌توان نام برد که در سال ۱۹۹۳ به عنوان اولین کشور اروپایی تمام قلمرو کشور خود را به روش شاخص ‎1۸5٩71۴‏ (ارائه شده توسط "15۳۳۸]) با مقیاس ۰ مورد مطالعه قرار داد [۶] ۵-۱- جمع‌بندی رویکردها و سوابق اجرایی و مطالعاتی - حفاظت کیفی از منابع آب بسته‌بندی موضوعی جدا از حفاظت سایر منابع آبی نیست. نکته مهمی که از جمع‌بندی سوابق اجرایی و مطالعاتی مختلف بر می‌آید آن است که در کشورهای پیشرفته از نظر مدیریت منابع آب مانند ایالات متحده آمریکا و استرالیاء حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی به صورت موضوعی جدا از سایر منابع آبی مورد بررسی قرار نگرفته. بلکه در سیاست‌های حفاظت کیفی چاه‌ها و چشمه‌ها و هم‌چنین رودخانه‌ها جای می‌گیرد؛ چرا که تغییر رفتار چشمه‌ها و چاه‌هایی که منابع عمده آب بسته‌بندی هستند. عکس‌العمل طبیعی تغییرات به‌وجود آمده در سفره‌های زیرزمینی و حتی شرایط سطحی منطقه است. تنها تفاوت منابع آب بسته‌بندی با دیگر منابع آبی شرب در این است که عمدتا این منابع که به طور طبیعی دارای ویژگی‌های کیفی مطلوبی هستند. به طور مستقیم وارد شبکه یا تصفیه‌خانه‌های متداول آب شهری نمی‌شوند. بلکه به طور خصوصی و به عنوان کالای تجاری غذایی و دارویی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند [۰۱ ۵ و ۸]: - پیشگیری از آلوده شدن چاه و چشمه مقدم بر بهسازی است. بر این موضوع اتفاق نظر وجود دارد که حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی چاه و چشمه پیجیده‌تر از منابع آب سطحی است و از اهمیت ویژه‌ای نسبت به مدیریت کیفی آب سطحی برخوردار است؛ چرا که پس از آلوده شدن منبع تامین آب بسته‌بندی, حذف ابر " آلودگی بسیار سخت و پرهزینه است. در صورت موفقیت در این کارء همجنان این آب ممکن است به مدت چند سال تا چند ده سال کیفیت قابل قبولی نداشته باشد. از این رو تمام متخصصان و سازمان‌های ذیربط به اتفاق بر این موضوع تاکید دارند که در مدیریت کیفی چاه‌ها و چشمه‌هایی که به عنوان منبع آب شرب استفاده ۷( ۳۳۵۵۵۵۱ ۳۵۷۱۳۵۳۵۵ ک؟1] -| 6 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب می‌شوند بیش تر باید به جای پرداختن به «بهسازی کیفیت منسع تامین آب بسته‌بندی آلوده شده»» بر موضصوع «بیشگیری از آلوده شدن چاه و چشمه» تمرکز داشت [۱]. ۶-۱- نوع منبع آب بسته‌بندی شناسایی نوع و ویژگی‌های طبیعی منبع آب بسته‌بندی برای تعیین محدوده مطالعاتی ضروری است. منابع آب بسته‌بندی معمولا به صورت چشمه. چاه و یا برخی رودخانه‌هایی هستند که منشا زیرزمینی دارند. مفهوم تعیین حریم چشمه‌ها از لحاظ هیدروژئولوژیکی و مکانیزم آبدهی انواع مختلفی دارند که در پیوست ۱ راهنما به اختصار تشریح ۷-۱- استراتژی مناسب تعیین حریم کیفی منابع آب تعیین حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی به معنای تعیین محدوده‌ای در اطراف منبع آب بسته‌بندی است تا با محدود کردن فعالیت‌های انسانی در آن محدوده., احتمال ورود آلاینده‌ها به داخل منبع آب بسته‌بندی کاهش یابد. با دور شدن از منبع آب بسته‌بندی, از شدت محدودیت‌های قانونی و کاربری اراضی کاسته می‌شود. لذا حریم کیفی, خود به چند زیر محدوده با قوانین و محدودیت‌های مختلف تقسیم‌بندی می‌شود. اصول و اساس این استراتژی, توجه به دو معبار «فاصله منبع آلوده کننده» و «زمان انتقال آلودگی» و حفظ فاصله مطمئن بین منبع آب بسته‌بندی و منبع آلودگی است. از این کمی و کیفی مختلف از محدوده‌ای که پتانسیل آلودگی دارد. تعیین می‌شود و به صورت راهنماها و سیاست‌گذاری‌ها تنطیم می‌شود |۸]. محدوده سیب ‌پذیر محدوده‌ای است که هم احتمال آلوده شدن دارد و هم پتانسیل انتقال آلودگی از آنجا به منبع برداشت آب (چاه پا چشمه) وجود دارد. محدوده حفاظت هم به این مفهوم است که اگر آلودگی در آن محدوده رخ دهد توأان و فرصت کافی برای پالایش طبیعی آلودگی وجود نخواهد داشت و آلودگی به منبع سرایت خواهد کرد. برای نمونه. طبق «آیین‌نامه فدرالی حفاظت آب سوئیس (۷۷/۳0)» در سال ۰۱۹۹۸ استراتژزی مدیریت کمی و کیفی چاه‌ها و چشمه‌ها باید بر پایه تعیین حریم کیفی باشد. طبق روش تدوین شده» منابع آب زیرزمینی که برای شرب استفاده می‌شود. در سه محدوده حفاظتی تعریف می‌شوند و با هدف محافظت آن‌ها از آلودگی در محدوده حفاظت کیفی مشخصی قرار می‌گیرند. هم‌چنین قوانین شفافی برای فعالیت‌های مجاز و غیرمجاز تاثیر گذار بر کیفیت آب در هر یک از آلودگی انجام می‌شود. محدوده‌های حفاظتی تقریبا به صورت هم مرکز با چاه یا چشمه آب زیرزمینی فرض می‌شود که با دور شدن از منبع آب از محدودیت‌های اعمال شده بر کاربری اراضی کاسته می‌شود ۸1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات از ۵ 1 در کشورهایی مانند آلمان 9 دانمار ک. روش‌های مختلفی برای تعیین حخربم کیفی چاه‌ها 9 چجشمه‌ها معرفضی شده‌اند -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصول مذ ریت منابع فصل ۲ آب بسته‌بندی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - اصول مدیریت منابع آب بسته‌بندی رم ما ۵ ۱-۲ کلبات منابع آب بسته‌بندی را می‌توان به سه گروه زیر تقسیم‌بندی کرد: چشمه که آب زیرزمینی در آن به صورت طبیصی به سطح زمین رسیده و مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. چاه که در آن آب زیرزمینی با استفاده از پمپ برداشت و بسته‌بندی می‌گردد و رودخانه. در این میان چشمه و چاه به عنوان منابع آب بسته‌بندی دارای اهمیت ویژه‌ای بوده و از انجاکه مستقیما با سفره آب زیرزمینی مرتبط است از پیچیدگی بیش‌تری برخوردار می‌باشد. بهره‌برداری از آب چشمه از مهارت‌های باستانی تلقی می‌شود. از دیربازء شهرها برای آنکه دسترسی آسانی به آب داشته باشند در نزدیکی چشمه‌های بزرگ توسعه می‌یافتند. با گذشت زمان در بسیاری از نقاط جهان, به دلایل مختلفی اهمیت چشمه‌ها به عنوان منابع اصلی تامین آب کاسته شد. از این‌رو مطالعات جامع و گسترده در خصوص چشمه‌ها تا این اواخر که مفهوم مدیریت پایدار منابع آب مورد توجه جهان قرار گرفته. بسیار اندک و محدود بوده است. کیفیت آب یک چشمه علاوه بر کمیت آن می‌تواند به دلیل شیوه های ناپایدار مدیریت اراضی در عرصه تغذیه. کاهش یافته و تا ازبین رفتن کامل آن پیش رود. تقریبا تمام فعالیت‌های انسان پتانسیل تاثیر مستقیم یا غیرمستقیم بر آب زیرزمینی دارند. برخی از فعالیت‌ها در اراضی که می‌توانند منجر به آلوده کردن آب زیرزمینی و نهایتا چشمه‌ها شوند در فصل چهار بیان شده است. در این فصل اصول مدیریت منابع آب بسته‌بندی در یک منطقه و ارتباط آن با سفره آب زیرزمینی» مفهوم پایداری, ۳-۲۳ مفهوم پایداری در هنگام برآورد آب قابل دسترس و توسعه استراتژی‌های تامین پایدار آب. این باور که اگر مقدار آب برداشت شده از آب زیرزمینی برابر مقدار آب تغذیه شده به آن باشد (که معمولا تحت عنوان بده مطمئن " یاد می‌شود) آنگاه بهره‌برداری از آب زیرزمینی پایدار خواهد بودء باوری متداول ولی نادرست است. در حقیقت مفهوم «بده مطمئن» یک رویاست. چرا که هر آب زیرزمینی که به صورت مصنوعی از سفره آب زیرزمینی برداشت می‌شود لزوما از جایی می‌آید که بنا داشته به صورت طبیعی به جای دیگری جریان پیدا کند. رویای نادرست (بده مطمئن) بر این تصور است که سایر اجزای تامین کننده بیلان کلی آب. شامل جریان چشمه‌های تغذیه کننده سفره آب زیرزمینی هیچ تاثیری نمی‌پذیرند. فرض نادرست «رویای بیلان آب» و تاثیر آن بر یک چشمه وجریان رودخانه سطحی که از آن تغذیه می‌کند در شکل (۱-۲) نمایش داده شده است. اگر پمپاژ (برداشت) از سفره آب زیرزمینی برابر یا بیش‌تر از تمام جریان ورودی (تغذیه) به سفره آب زیرزمینی باشد. به دلیل اثرات نامطلوب در برخی زمان‌هاء خروجی آب زیرزمینی از طریق چشمه در نهایت به صفر [- 5۵16 4۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب می‌رسد. به طور مشابه, اگر بیش‌تر یا تمام آب برداشت شده از سفره آب زیرزمینی در چشمه بهره‌برداری و در اختیار کاربران قرار گیرد. ناگزیر اثرات نامطلوبی برای کاربران یا اکوسیستم وابسته به آب سطحی خواهد داشت. در هر دو حالت. اثرات هیدرولوژیکی مستقیم برابر با حجم آب برداشت شده از سیستم طبیعی خواهد بود. بروز این اثرات.به گذر زمان نیاز دارد. چرا که مقدار تغذیه سفره آب زیرزمینی» برداشت آب زیرزمینی و آب برداشست شده از چشمه در زمان تغییر می‌کنند. نرخ این تغییرات اطلاعات مهمی در خصوص توسعه سفره آب زیرزمینی و نیز متخصصان آب در رابطه با انجه که به منزله «مطمئن» تلقی شدن برداشت آب زیرزمینی بود به بحث «استفاده پایدار» از آب زیرزمینی تغییر کرده است. تفاوت تنها در معنی و سردرگمی که گهگاه به‌وجود می‌آورد نیست. برای نمونه. تلاش بسیاری انجام شده است تا دو مفهوم «بده مطمئن» و «پمپاژ پایدار » از هم تمیز داده شوند (پمپاژ پایدارء نرخ پمپاژی است که می‌تواند بدون برداشت یا تغذیه سفره آب زیرزمینی به طور نامحدود پایدار باشد) برای بررسی بهتر این دو مفهوم می‌توان به مراجع مربوط مراجعه کرد . آن چه تصورش سخت است این است که سیستم آب زیرزمینی یک سیستم پویاست. به این معنی که هر تغییر در بخشی از این سیستم نهایتا سایر بخش‌های سیستم را تحت تاثیر قرار می‌دهد. مهم‌تر از آن این که. بیش‌تر سیستم‌های آب زیرزمینی به صورت پویا با آب سطحی در ارتباط هستند. هنگامی که آب زیرزمینی از عرصه تغذیه به سمت محدوده برداشت (برای مثال چشمه یا رودخانه) حرکت می‌کند. به طور مداوم در محیط اشباع جریان می‌یابد. اگر محدوده برداشست دیگری (از قبیل چاه تامین آب) بهره‌برداری شود. آب کم‌تری به سمت محدوده‌های برداشت قدیمی (چشمه یا رودخانه ) جریان می‌یابد. به نظر می‌رسد که این حقیقت تقریبا از سوی کسانی که استدلال می‌کنند که برداشت آب زیرزمینی تغذیه آب زیرزمینی را با القای جریان ورودی از مرزهای تغذیه (از قبیل منابع آب سطحی) می‌تواند افزایش دهد و نهایتا منجر به دستیابی به نرخ «پمپاژ پایدار» شود. نادیده گرفته می‌شود. با این که این قبیل استراتژی مدیریت آب زیرزمینی ممکن است برای استفاده مورد نظر «مطمئن» یا «پایدار» باشد. اما این سوال مطرح می‌شود که آیا اثر نامطلوبی بر استفاده پایدار 68 6[ 5۹1۵1۵0 -1 0 ورلطاد1۵100ع۲ داز 200 لا 201 ۷۵۵۳ عطا اه مادم 1۳6 2005 .۵ بذناوع1ع0 امک کال ,106110 -2 ٩۹۵1۵111۰ ۲1۵۲0200102 [0۳ ۵[ ۱3, 549-4 -------- صفحهٔ بعد -------- سا ۹ چسمه زیرزمینی با برداشت از چشمه پایدار تلقی شده اما کاربران با محیط‌زیست را تحت تاثیر قرار می‌دهد. ۳-۲- مدیبریت چشمه مطالعه چشمه‌هاء در حقیقت مطالعه اصول جریان بین مرزی آب زیرزمینی و سطحی است. وضعیت چشمه‌ها نشانگر گذار از آب زیرزمینی به آب سطحی است. از این‌رو» چشمه‌ها تا حدی توسط متخصصان آب زیرزمیسی (هیدروژئولوژیست‌ها) و تا حدی توسط متخصصان آب سطحی (هیدرولوژیست‌ها) مطالعه می‌شوند. به طور کلیء تا همین اواخر تا هنگامی که مفهوم مدیریت پایدار منابع آب مورد توجه قرار گیرد. مطالعات جامع در خصوص چشمه‌ها نسبتا نادر بوده است. چشمه‌ها عکس‌العمل مستقیم وضعیت آب زیرزمینی در سفره آب زیرزمینی تغذیه کننده آن‌ها هستند و به طور مستقیم رودخانه‌ها و سایر منابع آب سطحی (به همراه تمام اکوسیستم‌های وابسته) را تحت تاثیر قرار می‌دهند. از این‌رو مدیریت چشمه شامل بسیاری از اصول مدیریت منابع آب زیرزمینی و سطحی می‌شود. در شرایط ایده‌آل که آب چشمه به هیچ وجه بهره‌برداری نمی‌شود. مدیریت چشمه باید بر حفاظت کمی و کیفی آب زیرزمینی در عرصه تغذیه چشمه تمرکز کند. اما هنگامی که آب چشمه برداشت و مصرف می‌شود الزامات مدیریتی زیر -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب تامین امنیبت : به این معنی که به طور شفاف مقدار کمی بهره‌برداری مجاز. مشتمل بر جریان‌های ریست ۴-۲- مفهوم حفاظت منابع و حفاظت منبع در مطالعات آب زیرزمینی. برای حفاظت آب زیرزمینی دو رویکرد عمومی وجود دارد: حفاظت منابع و حفاظت منبع. ۰ ۰.۰ ۱ ۰ ا ۰ ۰ ۰ ۵ ی ا ۰ ۰ ۰ ۶ ۰ ۰ 3 واه «منابع» معمولا برای توصیف کل بدنه اب ریبررمیسی یا حوصه اب ریررمینشسی استفاده می‌سود. وازه «منبیع» می‌تواند برای یک چاه پمپاژ چشمه و یا سایر انواع نقاط برداشت آب زیرزمینی به کار رود. مفهوم حفاظت از منبع و منابع بلاتفکیک و با هم در ارتباط هستند. به طور ایده‌آل حفاظت از یک منبع مشخص آب بدون حفاظت از منابع آب باشد و البته هزینه و اجرای آن سنگین تر است و کاربرهای زیاد و متنوعی دخیل می‌باشند. از این رو از نظر مفهومی و عملی, تفاوت قائل شدن بین این دو مفهوم مفید است که منجر به شکل‌گیری مدل مفهومی مبدا -مسیر -هدف شده است. «مبدا»» مکان انتشار آلودگی بالقوه (معمولا سطح زمین) است. «مسیر» شامل تمام اجزی سیستم طبیعی است که آلاینده بالقوه مجبور است از آن عبور کند تا از مبدا به هدف برسد. «هدف»» آبی است که به طور بالقوه متاثر از آلاینده شده و باید محافظت شود. در مفهوم «حفاظت از منابع». هدف. سطح آب زیرزمینی (سطح وسیع) و مسیر, منطقه : 3 ۸ ۰ ۰ 51 51 ۰ ۰۰ ۰ 51 ۰ ۰ ۰ ۰۰ ۰ 0 1-8 ۵ ۳۷1۳۵۲۲۲۵۱ -2 0 16۵0۵۲6 -3 0 50۳6 -4 ۷( 60۳۵۳۵۷۵1۲ ۳۲۱۳۵ -5 0۳۵۷/۵1۵۲ -6 [ع۷100 [ 00۵6۵ 1۵۳261 -۳۵۷ 0181-۳۵1۳ -7 06 171۳۹۵۳۵۱۵2 -6 -------- صفحهٔ بعد -------- مبداء آلاینده بالقوه در سطح زمین شکل ۲-۲- شماتیک مدل مفهومی مبدا - مسیر - هدف در حفاظت از منابع و منبع آبی اولین و مهم‌ترین سوالی که در حفاظت منبع مطرح می‌شود این است که. عرصه تغذیه (عرصه آبخیز)" منبع (چشمه با چاه) کجاست؟ برخی مواقع از حوضه آبگیر تحت عنوان عرصه زهکشی ‏ عرصه تغذیه " یا حوضه آبریز " نیز یاد می‌شود. روش‌های هیدروژئولوژیکی مختلفی مانند آزمایش ردیابی مصنوعی " برای ترسیم عرصه تغذیه معرفی شده است. سوال دوم این است که آلاینده‌ها به چه سادگی (جگونه) می‌توانند وارد سفره آب زیرزمینی شده و به منبع (چشمه با چاه) منتقل شوند؟ سوال دوم منجر به مفهوم مهم دیگرء یعنی «آسیب‌پذیری آب زیرزمینی از آلاینده» می‌شود که تحت عنوان سهولت امکان ورود آلاینده‌ها به آب زیرزمینی نیز قابل بحث است. اصطلاح «آسیب‌پذیری از آلاینده"» و «حفاظت طبیعی در مقابل آلاینده "» یه یک مفهوم است. ۵-۲- آسیب‌پذیری آب زیرزمینی زیاد است. دو نوع اصلی آسیب‌پذیری آب زیرزمینی عبارت اند از: آسیب‌پذیری ذانی" و آسیب‌پذیری خاص". آسیب‌پذیری ذاتی تنها به مشخصات هیدروژئولوژیکی و ژئولوژیکی منطقه وابسته و مستقل از نوع آلاینده است. آسیب‌پذیری خاص علاوه بر این. ویژگی‌های یک یا گروهی از آلاینده‌ها و اندرکنش آن‌ها با محیط ژئولوژیکی را در نظر می‌گیرد. نقشه‌های آسیب‌پذیری "" به عنوان اساس ترسیم مناطق حفاظت کیفی منابع و منبع قابل استفاده است. نقشه‌های |- ۵1016 ۵ 2- 12۲۵1۵86 4 3- 160۱۵۳۶6 4۵ 4- ۷۷۵1۳۵۵ 5- ۸۲۲۱۱1۵1۵ [ 1۳۵06۴ 1 ۵۲3 (ا( ۷1۲۵ -6 ۸2210۲۲0 ۳۳۵100 [11000۳۵ -7 ۷( 11۳1۹10 -6 9- 506016 (7 10- ۷۱۵۳۵11۷ ۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب آسیب پذیری می‌توانند با سایر اطلاعات مربوط ترکیب شوند. نقشه‌های خطر . نوع و محل فعالیت‌های بالفعل یا بالقوه آلوده کننده مانند سایت‌های صنعتی. کشاورزی و مدفن زباله را نشان می‌دهند. نقشه ریسک ‏ اطلاعات نقشه آسیب‌پذیری و نقشه خطر را ترکیب کرده و این امکان را فراهم می‌کند که مناطقی که آب زیرزمینی واقعا دارای ریسک آلوده شدن است مشخص شوند. نقشه ریسک در نتیجه ضرورت برخورد (به صورت ایده‌آل حذف خطرهای موجود و تغییر کاربری اراضی یا در غیر این صورت به کارگیری سیستم‌های هشداردهی سریع) را نشان می‌دهد. جزء دیگر طرح حفاظت مناسب آب زیرزمینی» برآورد اهمیت آب زیرزمینی یا چشمه برای مصرف آشامیدنی, تامین تقاضای اکوسیستم‌های آبی مرتبط و یا سایر منظورهاست. چشمه بزرگی که منبع آب آشامیدنی جمعیت زیادی است. همواره بسیار مهم تلقی شده و حفاظت از آن باید در اولویت بالا قرار گیرد. (چگونگی استفاده از این روش در تعیین 1- ۲1070۳0 0 2- ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ محدوده مطالعاتی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- شناخت محدوده مطالعانی از ۵ ۳۳ ۱-۳- کلیات برای نعیین حریم کیفی منبع اب بسته‌بندی لازم است در ابتدا محدوده مطالعاتی مشحص و ویژگی‌های ان بررسی می‌شود. در این فصل, محدوده مطالعاتی معرفی شده و چگونگی انجام مطالعات پایه در آن بیان شده است. داده‌ها و بیش‌تر موضوع پیشنهاد می‌شود این فصل به همراه فصل ۱۶ که به بررسی مطالعه موردی در خصوص تعیین حریم کیفی جاه‌ها 9 چشمه‌ها پرداخته شده است مطالعه شود. ۲-۳ محدوده مطالعاتی و حریم کیفی اولیه شامل (بخشی از) «عرصه تغذیه» منبع آب بسته‌بندی می‌شود. به عبارتی اگر منبع آب بسته‌بندی تحت تاثیر حوضه آبریز بالادست و یا المان‌های هیدرولوژیکی خاصی مانند دریاچه و رودخانه باشد. لازم است به عنوان محدوده مطالعاتی مورد بررسی قرار گیرند. در شکل (۱-۳). «محدوده مطالعاتی». «عرصه تغذیه» و «حریم کیفی» منبع آب بسته‌بندی نمایش داده شده است (برای بررسی بیش‌ترء فصل ۶ نیز مطالعه شود). ۹ ۱ در ۹ مرز حوضه ابریز ‏ ۱ منطقه کوهستانی ۹ مرز دشت و ارتفاعات ۱ ۱ ۱ ۱ ۰ ۳ ۹ : رودخانه ۱ ۱۹ ۹ ۹ 4 ۹ ۹ محدوده مطالعاتی حریم کیفی منبع آب بسته‌بندی عجد ۷ ۱ حوضه آبریز رودخانه محدوده تغذیه منبع آب ۹ ۱ ۱ یه آب زیرزمینی از رودخانه ۹ چاه منطقه تغذیه چاه بسته‌بندی ی حریم کیفی شکل ۱-۳- نمایش محدوده مطالعاتی. عرصه تغذیه و حریم کیفی 4 5۱۵۷ -| 4۵ 1160۵۳۳6 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب حریم کیفی نهایی و اصلاح شده می‌تواند به مراتب کوچک‌تر از حریم کیفی اولیه باشد. از آن‌جاکه منابع آب بسته‌بندی با هدف شرب در کشور در موقعیت‌های مکانی و با شرایط مختلف هیدرولوژیکی, ژئوهیدرولوژیکی و کاربری اراضی قرار دارند. امکان پیش تعیین دقیق محدوده مطالعاتی مشخص (برای مثال, شعاع ۱۵۰۰ تعیین عرصه تغذیه " کافی نباشد» حریم کیفی اولیه برآورد شده می‌تواند دایره‌ای به شعاع ۱۵۰۰ متر و به مرکزیت مظهر با توجه به این که حریم کیفی اولیه. از نظر ژئوهیدرولوژیکی دقیق و مطمئن نیست. قویا توصیه می‌شود حتی‌الامکان عرصه تغذدیه منبع آب بسته‌بندی تعیین شود 9 از فرض حریم کیفی اولیه دایره‌ای شکل, برای نمونه به شعاع ۱۵۰۰ مئشسل اجتناب شود. به ویژه در شرایطی که مکانیزم تغذیه منبع آب بسته‌بندی از نظر متخصص و نماینده آب منطقه‌ای پیجیده باشد (برای نمونه اگر دریاچه یا رودخانه‌ای در نزدیکی منبع آب بسته‌بندی باشد که احتمال اندرکنش منبع آب بسته‌بندی با آن‌ها زیاد باشد). با این حال لازم است محدوده حریم کیفی به شرکت آب منطقه‌ای گزارش شده و مورد تایید قرار گیرد. ۳-۳- چگونگی انجام مطالعات پایه در سطح محدوده مطالعاتی نماینده شرکت آب منطقه‌ای, مشاور و متقاضی باید توجه داشته باشند و آگاهی از آن‌ها می‌تواند مفید باشد ارائه شده اولیه معرفی می‌شود) و شناسایی ویژگی‌های آن است. برای انجام این مطالعات لازم است موارد ذکر شده زیر مورد بررسی و توجه قرار گیرند. ۱-۳-۳- مدیریت اطلاعات " امروزه مدیریت اطلاعات به عنوان ابزار کارامد مدیریت منابع آب مورد توجه قرار گرفته و راهنماهای متنوعی در این خصوص تدوین شده است. مدیریت اطلاعات. فرایند زنجیره‌ای است که طی آن داده " به اطلاعات * و اطلاعات به دانش " تبدیل می‌شود. 1- 160۱۵۲۵26 ۸۵45 2- 110۳۳۵110 1 3- 410 -س-4 5- ۳۳۵۷۱۵۴ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- شناخت محدوده مطالعانی ام من ۳۵ شکل ۲-۳- روند مدیریت اطلاعات [۳۳| انجام مطالعات پایه در سطح محدوده مطالعاتی برای تدوین برنامه حفاظت حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی» مستلزم جمع‌آوری. ذخیره‌سازی و سازماندهی حجم وسیع داده‌های متنوعی از منابع مختلف است. از سوی دیگر شرکت آب منطقه‌ای برای پیشبرد برنامه‌های حفاظت کیفی منابع آب منطقه باید از داده‌هاء اطلاعات و دانشی که از سوی متقاضی و مشاور در اختیار قرار می‌گیرد استفاده کند. بدون تهیه و مدیریت سیستم پایگاه داده به صورت منسجم و کارآمد. مطالعه دقیق اند رکنش بین اجزای مختلف چرخه آب و انسان در سطح محدوده مطالعاتی امکان‌پذیر نخواهد بود؛ چرا که اگر برنامه‌ریزی به جای آن که بر اساس دانش مبتنی بر اطلاعات انجام شودء بر اساس مجموعه‌ای از داده‌های نامناسب و در فرایند حفاظت حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی پس از تعیین محدوده مطالعاتی» مرحله بعد شامل جمع‌آوری, پردازش و تصمیم‌گیری است. در این فرایند. ابتدا نوع داده‌ها و کیفیت و کمیت مورد نیاز و روش جمع‌آوری تعیین می‌شود. سپس, حجم زیاد داده‌های جمع‌آوری شده پردازش و تحلیل می‌شوند و با استفاده از مدل (های) مناسب به -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۸ «راهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ۲-۳-۳- جمع آوری داده‌ها و اطلاعات پایه نوع» کمیت و کیفیت داده‌ها و اطلاعات پایه لازم برای تعیین محدوده حریم کیفی و حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی به روش انتخابی برای تعیین محدوده کیفی و حفاظت کیفی بستگی دارد. برای تعیین محدوده کیفی منابع آب بسته‌بندی روش‌های مختلفی مانند روش‌های هندسی, تحلیلی, هیدروژئولوژیکی و روش‌های مبتنی بر مدل‌سازی کامپیوتری وجود دارد که در فصل‌های بعدی این راهنما بحث شده است [۱۲]. داده‌ها و اطلاعات ضروری را در چند گروه به شرح زیر می‌توان دسته‌بندی کرد: - هواشناختی و هیدرولوژیکی/ ژئوهیدرولوزیکی - کاربری و پوشش آراضی و جغرافیایی - منابع آب مانند آبدهی رودخانه. چاه و چشمه. حجم برداشت. کیفیت آب - مصارف آب هر یک از این گروه‌ها شامل زیرمجموعه‌های متنوعی است. اطلاعات حاصل در روش‌های تعیین حریم کیفی و حفاظت حریم کیفی به عنوان اطلاعات پایه به کار می‌روند که برخی از آن‌ها در زیر معرفی شده‌اند [۳]. - اطلاعات مربوط به کلیه جریان‌های خروجی جهت تعیین بیلان آبی منابع آب بسته‌بندی و هیدرولوژی/ - بده خروجی از منبع آب بسته‌بندی در طول مدت آبدهی - کاربری اراضی منطقه و ویژگی‌های طبیعی منطقه مانند دریاچه‌هاء رودخانه‌ها و مراتعی که با منبع آب بسته‌بندی در ارتباط است. - اطلاعات خاک‌شناسی, مشخصات آبخوان و آب زیرزمینی و زمین‌شناسی و توپوگرافی منطقه - مشخصات منابع محتمل آلودگی و نوع آلودگی و شناسایی پارامترهای شیمیایی و بیولوژیکی مناسب بر اساس کانون‌های آلوده کننده ۳-۳-۳- بررسی ویژگی‌های حوضه آبریز در محدوده مطالعاتی و تعیین عرصه تغذیه برای تعیین و ترسیم عرصه تغذیه منبع آب بسته‌بندی و هم‌چنین شناسایی ویزگی‌های آن لازم است مواردی به شرح زیر بررسی شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- شناخت محدوده مطالعانی ام مهن ۳۷ ۱-۳-۳-۳ توپوگرافی, ژئولوژی و جریان آب زیرزمینی توپوگرافی در مقیاس‌های مختلف بر الگوی جریان آب زیرزمینی تاثیر می‌گذارد. اما ارتباط بین توپوگرافی و تقسیمات عرصه تغذیه چشمه یا چاه معمولا ساده نیست. محدوده‌های توپوگرافیکی سطح زمین مانند پشته کوه‌ها لزوما محدودیت قابل توجهی برای جریان آب زیرزمینی نیستند. به‌ویژه در سیستم‌های کارستی که در آن نمونه‌های مختلفی از جریان متقاطع در زیر پشته‌ها و دره‌ها وجود دارد. در این موارد درست نیست که ترسیم عرصه تغذیه چشمه با چاه تنها بر اساس توپوگرافی انجام شود. با این وجود لازم است که توپوگرافی منطقه در نظر گرفته شود. زیرا واضح است که عرصه تغذیه چشمه همواره در تراز بالای تراز چشمه یا چاه قرار دارد؛ البته موارد استثنایی اندکی بر اثر فشارهای تکتونیکی وجود دارد. (شکل ۱-۳). توپوگرافی در ترسیم عرصه تغذیه خود تولیدگر " یا آلوژنیک " مانند عرصه تغذیه توسط رودخانه‌ها یا نقب‌های در حال خشک شدن نیز کاربرد دارد. در عرصه تغذیه آلوژنیک آب معمولا از طریق نفوذ آب سطحی به نقب‌های مکنده" به داخل سفره آب زیرزمینی تغذیه می‌شود. سیستم دانوب_آچ* در جنوب غربی آلمان یک نمونه مشهور است که در آن هنگامی که رودخانه دانوب جریان کمی دارد تمام آب رودخانه از طریق نقب‌های مکنده به داخل سفره آب زیرزمینی کارستی ریخته و به سمت چشمه آچ. بزرگ‌ترین چشمه آلمان, در ۱۲ کیلومتری جریان می‌یابد. در این شرایط تمام عرصه تغذیه سطحی رودخانه دانوب در بالادست این چشمه عرصه تغذیه آلوژنیک چشمه 3 است |[۵]. سفره آب زیرزمینی که آب آن به سمت یک چشمه در حرکت است یک سیستم ژئولوژیکی است که با توجه به ویژگی‌های هندسی, ساختار درونی» هیدروژئولوژیکی و شرایط مرزی هیدرولیکی آن توصیف می‌شود. هندسه سفره آب زیرزمینی معمولا توسط عناصر چینه‌شناسی» تکتونیکی و توپوگرافیکی مشخص می‌شود. برای نمونه. یک سفره آب زیرزمینی شن و ماسه‌ای در یک دره محدود به شیست " نفوذناپذیر یا یک سفره آب زیرزمینی کارستی" محصور در موقعیت توپوگرافیکی پست که توسط گسل‌های قائم از سنگ‌های بلورین که جریان سطحی به آن تخلیه می‌شود را می‌توان نام برد.. منشا و مشخصات هیدرولیکی شکاف‌ها" در جریان آب زیرزمینی بسیار مهم هستند. گسل و تراست‌ها" می‌توانند سفره آب زیرزمینی را محدود کنند یا منجر به ایجاد ارتباط هیدرولیکی بین سفره‌های آب زیرزمینی دیگر ۰ ۰ مس ۱۰ ۰ ۰ ۰ ۱۱ 11 ۰ ۰ ۰ ۰.۰ ۰.۰ ۳ |- ۷10۵1۵1 2-0 3- ۸1] دما زررزگ5 -4 1200۳-۸۸0 -5 6- 501 6 ۳۵۲۹۲۱۲۱۵۵ -7 ات11۱ بو ات ۵۹ 20 داابان1 -9 45 -10 |1۱ - 5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب می‌دهند. به عنوان مقسم آب عمل می‌کنند (شکل ۲-۲). مشخصات ژئولوژیکی و هیدروژئولوژیکی دقیق از یک منطقه این امکان را فراهم می‌کند که تصور بهتری از عرصه تغذیه چشمه میسر باشد. شکل ۳-۳- در این شکل اهمیت توپوگرافی, چینه‌شناسی و ساختار ژئولوژی در جریان آب زیرزمینی در یک سیستم کارستی نمایش داده شده است. نواحی روشن و تیره فلش دار به ترتیب نواحی غیراشباع و اشباع آهکی کارستی شده و جهت جریان را نشان می‌دهد. ۱ ۲-۳-۳-۳ بیلان آب و شرابط هیدرولوزیکی بیلان آب به تعیین اندازه عرصه تغذیه چشمه کمک می‌کند. به طور معمول بیلان آب به صورت زیر بیان می‌شود: تغییر در ذخیره + جریان ورودی <* جریان خروجی تغییر در ذخیره آن به صورت زیر می‌تواند بیان شود: در اینجا , میانگین سالانه حجم تغذیه. ۸ مساحت عرصه تغذیه. ۳ میانگین سالانه بارش و آن] تبخیر و تعرق سالانه است ( 3[ -< ]۳ -۳. که در آن چا تغذیه است). با این که مفهوم بیلان آب تشوری ساده‌ای دارد. اما در عمل پیچیدگی‌های بسیاری دارد که هنگام تعیین (اندازه گیری) دقیق عناصر مختلف آن مانند بارش» تبخیر و تعرق, پوشش گیاهی, رواناب‌ها و منطقه‌ای کردن " داده‌های هیدرولوژیکی نمایان می‌شود. بعلاوه, تمامی عناصر بیلان آب. به‌ویژه در سیستم‌های کارستی, معمولا با زمان تغییر می‌کنند. یا این که در بسیاری از موارد. چشمه یا چاه مورد بررسی تنها خروجی آب زیرزمینی سفره آب زیرزمینی نیست. ممکن است خروجی‌های دیگری هم باشند که تعدادی از آن‌ها قابل دسترسی‌اند (مانند سایر چشمه‌ها) و برخی دیگر هم مخفی‌اند (مانند تخلیه مستقیم به جریان سطحی, روخانه. تالاب, دریاچه و دریا). 1- ۷/۵16۳ 6 20 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۳-۳ ردیاب‌های طبیعی ردیاب‌های طبیعی و مصنوعی می‌تواند به ترسیم عرصه تغذیه چشمه یا چاه کمک کند. ردیاب‌های طبیعی عبارت است از دمای آب. شیمی آب » ایزوتوپ‌های پایدار " و سایر پارامترها. دمای آب چشمه یا چاه و تغییرات آن به راحتی. حتی به صورت مستمرء قابل اندازه‌گیری است و اطلاعات بسیار زیادی به همراه دارد. برای نمونه. دمای بالا و مستمر نشان دهنده جریان آب گرم از اعماق بسیار زیاد است. دمای کم. بیانگر جریان سریع برف یا یخچال طبیعی " ذوب شده از ترازهای بالاتر است و آب چشمه‌ای که دمای آن متناوبا در حال تغییر است معمولا نشانگر تغذیه از آب‌های سطحی است [۵] ایزوتوپ‌های پایدار ملوکول آب ( و (ا) معمولا برای تعیین میانگین تراز سطح تغذیه. به‌ویژه در مناطق برف» ذوب یخچال طبیعی یا نفوذ آب سطحی می‌توانند کمک کنند. ترکیبات هیدروشیمیایی ا آب اطلاعاتی از سفره آب زیرزمینی» تغذیه چشمه و کانون‌های آلودگی در اختیار می گذارد. برای نمونهء آبی که از نگاه شیمی آب. بیکربنات کلسیم" بر آن غالب باشد بیانگر آن است که سفره آب زیرزمینی» آهکی است. مقدار زیاد منیزیم " بر وجود سنگ‌های دولومیتی " در عرصه تغذیه سفره آب زیرزمینی دلالت دارد. سولفات از لایه‌های گچی" یا انیدریت" و یا از اکسایش کانی‌های سولفید نشات می‌گیرد. هوازدگی گرانیت و سایر سنگ‌های با این حال باید توجه داشت که ردیاب‌های طبیعی به ندرت مدارکی بدون تردید هستند. برای نمونه با افزایش زمان انتقال, پتاسیم تمایل می‌یابد که به سدیم تغییر یابد. یا این‌که وجود سدیم می‌تواند به دلیل انحلال سنگ نمک". پلاژیوکلاز (آلبیت)"" در حال هوازدگی, تبادل کاتیون, نفوذ آب دریا یا نمک جاده باشد. از این‌رو نشانه‌های به دست آمده از ردیاب‌های طبیعی همواره باید با سایر انواع اطلاعات تر کیب شوند. ]- ۷۷/۵16۲ 0611۵1۷ 2- 5100| 6 465 3- 6067 4- ۲1۷۵۳02۵۲۱۵۵ [ 5- [0-6 6-- 0 7- 1010116 1۵۵ 6- 00۹۵۳۵] 9- ۸۶۱۷۵۲1] 5 |10- 51110216 100۵ 1]۱- 0 |2- 110۵0 5۵1 |3- ۳1۵21001256 )۸[0116( -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ۳-۳-۳-۳ ردیاب‌های مصنوعی ردیاب‌های مصنوعی روش قابل اعتمادی برای مطالعه و ترسیم عرصه تغذیه چشمه یا چاه است. آزمون‌های ردیابی معمولا در سیستم‌های آب زیرزمینی کارستی استفاده می‌شود. اما در سایر محیط‌های هیدرولوژیکی نیز قابل استفاده است. رنگ‌های فلورسنت" مانند اورانین . که تحت عنوان سدیم فلورسئین " یا به اختصار فلورسئین . در بسیاری از وجود ارتباط هیدرولیکی بین محل تزریق " ردیاب و چشمه (یا چاه) است. آزمایش‌های کمی ردیاب‌هاء سری داده‌های غلظت - زمان - تغذیه که به «منحنی‌های رسوخ؟» مشهور است را با نسبی ردیاب رسیده به چشمه را نشان می‌دهد. اطلاعات مفیدی می‌دهد. لکن معمولا به طور کامل عملی نیست. بازیابی کم‌تر از ۱۰۰ علل زیادی دارد و معمولا به خاطر نقص تزریق یا هدر رفت ردیاب به علت جذب یا تجزیه رخ می‌دهد. به هر حال هنگامی که از ردیاب پایستار (مانند آورانین که در بیش‌تر محیط‌های هیدروژئولوژیکی رفتار پایستار دارد) و شرایط آزمایش (مانند تزریق مستقیم ردیاب به آب زیرزمینی) مطلوب است. بازیابی ردیاب. به همراه داده‌های تغذیه این امکان را فراهم می‌آورد که کمی کردن نرخ جریان آب زیرزمینی به سمت نقطه تخلیه ممکن شود. این راهکار با یک مثال نظری بهتر توضیح داده می‌شود. شکل (۴-۳) یک سیستم کارستی ساده دارای یک نقب مکنده با نرخ جریان ۵ لیتر بر ثانیه و یک چشمه کارستی با جریان تخلیه ۱۰۰ لیتر بر ثانیه را نشان می‌دهد. ردیاب پایستار به داخل نقب مکنده تزریق شده و در چشمه یک شده است. در این آزمایش. ۱۷ / ردیاب بازیابی شده است. این داده‌ها که به آسانی تهیه می‌شوند به همراه یک مدل مفهومی از شبکه مجاری. کمی کردن جریان آب زیرزمینی در یک سیستم را توسط بیلان آب و ردیاب ممکن می‌سازد (معادلات و جواب‌های شکل ۴-۳). توجه به این موضوع می‌تواند منجر به بهبود قابل ملاحظه‌ای در مفهوم بیلان آب منطقه می‌شود. در این مشال مشخص, گذر حجمی (بده) کل سیستم (,0)) ۵/۸۸ برابر بزرگ‌تر از بده مشاهده شده چشمه است. این مطلب می‌رساند که. عرصه تغذیه باید ۵/۸۸ برابر بزرگ‌تر از آنچه از معادلات بیلان آب به دست آمده است باشد (بیلان آب در فصل اخیر 1- ۳۱۵۳۹۵۵۲۲ 6۶5 2-6 3- 50010۱ 1 4-1 5- ]۳[601100 6 ۶۵)) 83۳6۵1۳۵۵ 1۳۵06۲ -6 ۷( ۲ع۲006 ]7-1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- شناخت محدوده مطالعانی ام دمن ۳ نقب مکنده: تزریق ردیاب +د) > ,۵ شمه: نمونه‌ی دا! نا 10۵ - 03 10۹-8 | دما اه :0 سفره آب زیرزمینی وا 488 < و0 ی فا 588 > ,د) شکل ۴-۳- محاسبه نرخ جریان زیرزمینی توسط بازیابی ردیاب و اندازه‌ گیری در یک سیستم سفره آب زیرزمینی ساده: 0. گذر حجمی (دبی) و 14. بازیابی ردیاب. تشریح بیش‌تر در متن انجام شده است. ۵-۳-۳-۳ بررسی خاک. عوارض طبیعی و ساختار زمین شناختی محدوده مطالعاتی ۱-۵-۳-۳-۳- خاک و عوارض طبیعی ویژگی انواع خاک‌ها و توزیع مکانی آن‌ها و نیز عوارض طبیعی زمین مهم‌ترین موضوعاتی هستند که در مطالعات ژئوهیدرولوژیکی بررسی می‌شوند. آبخوان‌های آزاد معمولا در مناطقی که ساختار غیرمحبوس ‏ دارند جریان داشته و هم‌جهت با شیب سطح زمین است. عرصه تغذیه معمولا در مناطق بالادست قرار دارد و در آنجاء مرز زیرین آبخوان و مرزسطحی جریان سطحی تطابق محسوسی دارند. دشت‌ها و سیلاب‌دشت‌هایی که در آن‌ها رودخانه دائمی جریان دارد می‌توانند عرصه تغذیه منبع آب بسته‌بندی باشند. در واقع هنگامی که رودخانه‌های بزرگ وارد دشت می‌شوند به یک منبع قابل توجه تغذیه آب زیرزمینی تبدیل می‌شوند. در مناطقی که تاحدودی مرتفع هستند مانند مراتع. نوع خاک و توپوگرافی عوامل موثری بر میزان نفوذ آب باران و تغذیه آبخوان و رودخانه می‌باشند. هر چه نفوذپذیری و تراوایی خاک بیش‌تر و شیب منطقه کم‌تر باشد. سهم آبخوان از تغذیه بیش‌تر می‌شود. در مقابل, با کاهش نفوذپذیری و تراوایی خاک و شیبدار شدن منطقهء بیش‌تر باران به رواناب تبدیل شده و از منطقه دور می‌شود. در حوضه‌ها و دشت‌های بزرگ که دارای توپوگرافی مسطحی اند. علاوه بر شاخص نوع خاک. کاربری زمین نیز شاخص مهمی در تغذیه آب زیرزمینی است. |- 17۳011۵۵ 101071۵[5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ۲-۵-۳-۳-۳- بررسی فرسابش پذبری خاک فرسایش خاک محدوده مطالعاتی از دو نظر بررسی می‌شود: - مسدود شدن مجاری برداشت آب فرسایش خاک در زمان جاری شدن رواناب و پا سیل ممکن است مجاری برداشت آب از منابع آب بسته‌بندی را مسدود کرده و کاربری منابع آب بسته‌بندی را مختل کند. از این‌رو لازم است تمهیداتی برای ممانعت از ورود ذرات برای نمونه می‌توان از بهترین راهکارهای مدیریتی " (1314۳) مدیریت رواناب» ساخت مظهر مناسب و مدیریت و نگهداری از چاه ۳ گمانه استفاده کرد. - انتقال آلودگی توسط ذرات خاک آلوده برخی آلاینده‌ها به ذرات خاک می‌چسبند و با ورود به منابع آبی (عمدتا آب‌های سطحی) می‌توانند آن را آلوده کنند. بارش‌های اسیدی یکی از عوامل فرسایش خاک است که در مناطق صنعتی, شهرهای بزرگ و مناطق ساحلی بیش‌تر مشاهده می‌شود. بارش‌های اسیدی قابلیت فرسایش بالایی دارند و می‌توانند منابع آب بسته‌بندی را تحت تاثیر قرار دهند. فرسایش پذیری خاک در محدوده مطالعاتی به خصوصیات بارش رواناب. توپوگرافی» جنس خاک و کاربری زمین و پوشش گیاهی منطقه بستگی دارد. برای جلوگیری از فرسایش, از اقدامات مهندسی که در اصطلاح به آن «بهترین راهکارهای مدیریتی» می‌گویند. استفاده می‌شود. برای آشنایی بیش‌تر می‌توان به فصل ۷ این راهنما مراجعه کرد. ۳-۵-۳-۳-۳- ویژگی‌های زمین شناختی ویژگی‌های زمین‌شناختی منطقه شامل تخلخل (اولیه و ثانویه)؛ ضریب ذخیره و تراوایی (هدایت هیدرولیکی) بر جریان آب زیرزمینی تاثیر می‌گذارند. علاوه بر این ویژگی‌هاء ارتباط لایه‌های مختلف که ویژگی‌های متفاوتی در توانایی انتقال جریان آب زیرزمین دارند در مطالعات چینه‌شناسی بررسی می‌شوند. در این مطالعات. ویژگی‌هایی همچون ضخامت. عمق, زاویه أنحنا و شیب بر خورد چینه‌ها تعیین می‌شود. در مناطقی که جنس زمین متراکم و سنگ شکسته است. ساختارهای طبیعی مانند شکستگی و ترک چینه‌ها (که از سال‌های دور و یا طی تغییرات تکتونیکی جدید به‌وجود آمده ااست) می‌توانند جهت جریان آب زیرزمینی را تغییر داده و آن را به سمت سطح زمین هدایت کنند. شکست چینه‌ها می‌تواند باعث افزایش انتقال‌پدذیری و با [- 56۵1 1۸۵86116 6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- شناخت محدوده مطالعانی 9 ۳۳ آ لایه صنعتی در رودخانه مدفن رباله شکل ۵-۳- فرایندهای متداول آلوده‌کننده منابع زیرزمینی کاربری‌های مهمی که در بررسی حریم کیفی منابع آب چاه و چشمه باید مورد توجه قرار گیرند به سه دسته شهری و روستایی» کشاورزی, طبیعی (شامل مرتع» جنگل و پهنه‌های آب) و صنعتی و در برخی شرایط نظامی طبقه‌بندی می‌شوند [۵]. فعالیت‌ها و تهدیداتی که از هر یک از این نوع کاربری‌ها متوجه منبع آب بسته‌بندی می‌شود باید شناسایی شود. از آن‌جاکه معمولا آلاینده‌ها از طریق جریان آب زیرزمینی وارد منبع آبی آب بسته‌بندی می‌شود. کاربری‌هایی که در مسیر جریان آب زیرزمینی (بالادست منبع آب) قرار دارند از اهمیت بیش‌تری برخوردار است. نوع آلاینده‌های متداول و یا ویژه‌ای که از هر یک از این کاربری‌ها نشات می‌گیرند. باید شناسایی و مشخصات آن‌ها مانند زمان انتقال و مسیر انتقال آن‌ها به داخل منبع آب بسته‌بندی تعیین گردد. هدف از طبقه‌بندی کاربری اراضی, برآورد اطلاعات کافی از نوع آلاینده‌های محتمل و میزان آن است تا اطلاعات لازم برای برآورد خطر آلودگی منبع آب بسته‌بندی مهیا شود. این محیطی رودخانه و یا تالابی را تامین نماید. از این‌رو لازم است مصارف آب در کاربری‌های موجود نیز شناسایی و -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ کانون‌های آلودگی» عوامل آلاینده و ارزیابی آسیب‌پذیری منبع آب -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- کانون‌های آلودگی, عوامل آلاینده و ارزیابی آسیب‌پذیری منبع آب بسته‌بندی ‏ ۹۵/۰۷/۱۸ ۳۲ ۱-۴- کلیات هدف از تعیین کانون‌های آلودگی منابع آب بسته‌بندی, تعیین منابع آلاینده و فعالیت‌های تهدید کننده پالقوه حال و آینده (حتی در گذشته) منابع آب بسته‌بندی است. فعالیت‌های تهدید کننده شامل هرگونه فعالیت جدید و هرگونه تغییر در کاربری اراضی در محدوده مطالعاتی منبع آب بسته‌بندی است. شناسایی منابع آلاینده از مهم‌ترین اقداماتی است که در برنامه‌ریزی مدیریت منابع آب بسته‌بندی باید صورت گیرد؛ چرا که با مشخص شدن منابع آلوده کننده و نوع آلاینده‌ها و ارزیابی آسیب‌پذیری منبع آب بسته‌بندی, راهکارهای حذف یا کنترل آن‌ها ممکن می‌شود. این اقدام باید در مراحل اولیه برنامه‌ریزی حفاظت کیفی منبع آب بسته‌بندی به عمل آید و تمام منابع آلاینده چه آن‌هایی که ممکن است از جهت قانونی بلامانع باشند و چه آن‌هایی که به صورت غیرقانونی یا بررسی نشده در منطقه وجود داشته باشند شناسایی شوند. در این فصل ضمن توجه به کانون‌های آلودگی محتمل, عوامل آلاینده, نحوه شناسایی و تهیه لیست و هم‌چنین به هنگام‌سازی آن 9 بالاخره روش‌های ارزیابی آسیب‌پذیری منبع آب بسته‌بندی تشریح شده است. ۲-۴- کانون‌های آلودگی منابع آب بسته‌بندی کانون‌های آلودگی را می‌توان از جنبه‌های گستردگی مکانی (سطحی, خطی و یا نقطه‌ای). مشخصات زمانی (دائمی, دوره‌ای» متناوب و حتی فقط یکبار) و کاربری منبع آلودگی (کشاورزی» صنعتی» شهری و روستایی» طبیعی و نظامی) و براساس نوع و مقدار پارامتر آلاینده طبقه‌بندی کرد. در این بخش, طبقه‌بندی کانون‌های آلاینده که توسط 5۳۳۸ل] ارائه شده است بیان می‌شود [۳۰]. - کانون‌های آلودگی که کاربری تخلیه موادزاید را دارندء مانند چاه و مخازن فاضلاب. انواع مختلف چاه‌های تزریقی و کاربری‌هایی که از لجن تصفیه‌خانه به عنوان مواد تقویتی خاک استفاده می‌کنند - کانون‌هایی آلودگی که کاربری ذخیره» تصفیه یا انباشت مواد دارند. مانند انواع مدفن‌هاء دپو مواد زاید.ء مواد زاید معدنی, انبار قراضه‌هاء قبرستان‌هاء. مدفن حیوانات و مخازن رو زمینی و زیرزمینی - کانون‌های آلودگی که کاربری انتقال مواد مانند خطوط انتقال نفت. گاز و فاضلاب دارند. در این طبقه می‌توان به محل گذر کامیون‌ها یا قطارهای حاوی مواد سمی نیز اشاره کرد. - کانون‌های آلودگی که انتشار آلودگی از عواقب جانبی فعالیت است. این نوع کانون‌ها شامل فعالیت‌های مختلف کشاورزی مانند سم‌پاشی, کودپاشی, فعالیت‌های دامداری و نیز اقدامات راهداری مانند نمک‌پاشی است. - کانون‌هایی که موجب تشکیل مجاری برای انتقال آلودگی به سفره‌های زیرزمینی می‌شوند. مانند انواع چاه‌ها (مانند چاه مشاهده‌ای و چاه برداشت آب)» گودبرداری و اقدامات اکتشافی دا00رددع0) 200 کعاهه 1 56006 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ به‌و ریر کانون‌های گروه اول گروه دوم ن‌های آلودگی طبیعی که آلودگی جود می‌اید و یا تقویت می‌شود. م انتقال آلودگی در شش گروه مختا: جدول ۰۱-۴ کانون‌های آلودگی که کاربری تخلیه مواد دارند (تغذیه غیر برنامه‌ریزی شده آب زیرزمینی) کانون‌هایی آلودگی که کاربری ذخیره. تصفیه یا انباشت مواد دارند ۸ اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرد ب در جدول ۱-۴) طبقه‌بندی شده‌اند. تقسیم بندی کانون‌های آلودگی [۳۰] - نشتی زیرزمینی (چاه های دفع فاضلاب) - چاه های جذبی * مواد زاید خطرناک " * مواد زاید غیرخطرناک مواد غیرزاید (مانند تغذیه مصنوعی آب زیرزمینی. اقدامات مرتبط با معدن. ...) - کاربری اراضی و فعالیت‌ها * استفاده از فاضلاب (برای مثال استفاده در آبیاری) * استفاده از مواد تولید شده در تصفیه‌خانه (مانند لحن) * مواد زاید خطرناک * مواد زاید غیرخطرناک - مدفن‌ها * زباله‌های (مواد زاید) خطرناک صنعتی * زباله‌های (مواد زاید) غیرخطرناک * زباله‌های شهری (روستایی) - دپوی مواد * زباله و قراضه‌های صنعتی * زباله. مواد زاید جامد و قراضه‌های شهری و روستایی - انبار در فضای رو باز * مواد خطرناک * مواد غیرخطرناک - انبار مواد لازم (غیر زباله) - مدفن حیوانات - مخازن رو زمینی * مواد زاید خطرناک * مواد زاید غیرخطرناک * مواد غیرزاید * مواد زاید خطرناک * مواد زاید غیرخطرناک * مواد غیرزاید - کانتینرها * مواد زاید خطرناک * مواد زاید غیرخطرناک * مواد غیرزاید - سایت (محل) سوزاندن مواد زاید - محل نگهداری یا دفع مواد رادیو اکتیو - 70005 ِ - 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- کا گروه چهارم در ادامه ؟ا فرودگاه سایت های ساختم کارواش مخزن ذخیره مواد کار گاه صنعتی (قصضا کار گاه نقاشی ون‌های آلودگی» عوامل آلاینده و ارزیابی ادامه حدول ۴ کانون‌های آلودگی که کاربری انتقال مواد را دارند کانون‌های آلودگی که انتشار آلودگی به دلیل عواقب جانبی فعالیت رخ می‌دهد کانون‌هایی که موجب تشکیل مجاری برای انتقال آلودگی به سفره‌های کانون‌های آلودگی طبیعی که انتقال با تولید آلودگی در آن‌ها توسط فعالیت‌های انسانی به‌وجود می‌آید و یا قوت می‌یاید. جدول ۲-۴- نجاری کار گاه تولید آسه کار خانه تولید.نگه کار خانه‌تولید ابزا انی و عمرانی کار خانه صنایع ذ کار خانه تولید مو معدن (زمینی و (فرش, لباش, ...) کار خانه‌تولید.نگه (آزمایشگاه هاء ...) خطوط لوله (گاز عه سازی. ...) مخازن ذخیره (با ۰- تقسیم بندی کانون‌های آلودگی [۳۰] - خطوط لوله * مواد زاید خطرناک * مواد زاید غیر خطرناک * مواد غیرزاید - انتقال و استفاده از مواد و مصالح * مواد زاید خطرناک * مواد زاید غیرخطرناک * مواد غیرزاید - آبیاری (استفاده از پساب) - استفاده از کود - استفاده از سموم و آفت‌کش‌ها - دامداری - عملیان یخ زدایی - رواناب شهری - ورود و نشت آلودگی‌های هوا (بارش) - اقدامات زیرزمینی یا رو زمینی معدن - چاه‌های بهره‌برداری * چاه‌های نفت و گاز * چاه‌های ژئوترمال " و حرارتی - سایر جاه‌ها (غیر مواد زاید) * چاه‌های مشاهده‌ای * چاه‌های اکتشافی - ساخت و ساز و گود برداری - جاه‌های نامناسب و رها شده - اندرکنش آب زیرزمینی و آب سطحی - نفوذ طبیعی آب شور و آب‌های الوده سهری و روستایی. کشاورزی در جدول ۲-۳) تشریح شده است. مشروح کانون‌های آلودگی محتمل [۳۰] صنعتی شهری و روستایی داری‌و پخش موادشیمیایی کار گاه روغن و صافکاری چوب لزی و ماشین کاری و فلزکاری کاربرد مواد شیمیایی (آفت کش. علف کش و ...) داری‌وپخش مواد پتروشیمی استخر شنا (کلرزنی و ...) ی لا و زیرزمین) |- 0601161۵ [ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۰ ۸ اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب >> ىىىرررررر ر ر ر ر ر ر ر ر ر ر را ی ی ی ادامه حدول ۲-۴- مشروح کانون‌های آلودگی محتمل [۳۰] ایستگاه راه آهن (تعمیرگاه دیزل) کار خانه صنایع جوب و کاغد محل دپوی تجهیزات راهداری محل دپوی قراضه مخزن و لوله‌های انتقال(بالا و زیرزمین) کشاوزی ا ا یوت رال را محل دفن (ضایعات) دام و طیور محل ورس رس نی .۰ ره ۱ مدفن زباله‌های خطرناک انبار خوراک دامی و طیور تاله سه مخازن نگهدا اد مدفن زباله‌های شهری و روستایی 0 1 بمیایی ۹ ف خانه و یک فاضلاب منبع: آژانس حفاظت محیط زیست ایالات متحده (1: ۲۸)» ۱۹۸۹ ۳-۴- عوامل الابنده منابع اب بسته‌بندی عوامل آلاینده به دلیل چند ویژگی, ممکن است کیفیت منبع آبی آب بسته‌بندی را تهدید کنند. برخی از الاینده‌ها به دلیل ویژگی ذاتی سمی بودن یا توانایی زیاد حرکت و انتقال, منبع ابی را تهدید می‌کنند. برخی به دلیل ویژگی‌های فیزیکی مانند غلظت و حجم زیاد. نزدیکی و مجاورت به منبع ابی, مکانیزم بهره‌برداری از منبع الاینده نگهداری و ابی باشند. لذا در مرحله شناسایی و تعیین کانون الودگی, علت و چگونگی تهدید نیز باید بررسی و تعیین شود. عوامل آلاینده منابع آب بسته‌بندی از نظر نوع مشکل آلودگی. علت به‌وجود آمدن مشکل و نوع آلاینده. طبق جدول ۳-۴۳) تقسیم‌بندی می‌شوند. جدول ۳-۴- نوع مشکل آلودگی. علت به‌وجود آمدن مشکل و نوع آلاینده [۵] عدم حفاظت کیفی کافی و کارآمد سفره آب زیرزمینی در ۱ پاتوژن‌هاء نیترات یا آمونیوم, کلراید. سولفات. بورء الودگی سفره آب زیرزمینی مقابل تغذیه‌های غیرطبیعی به‌وجود آمده توسط شهرهاء فلزات سنگین. ترکیبات آلی محلول. هیدروکرین‌های صنعت و کشاهی: هالوث: دار و به دا ‎٩‏ آفت ها ی ورود جریان آب زیرزمینی شور یا آلوده به آب زیرزمینی کلرایدسدیم. اما آلودگی‌های تولید شده توسط نفوذ شوری ۱ / پاک به دلیل برداشت بیش از حد آب اقدامات انسانی هم می‌تواند باشد آلودگی به دلیل تغییرات طبر تغییر شیمیایی آب زیرزمینی و حل شدن مواد معدنی که آهن و فلوراید حل شده. در برخی مواقع سولفات معمولا فعالیت انسانی (0 برداشت بی‌رویه بر شدت ان منیرییم. ارسنیک. منگنر سلنیوم و سایر مواد غیرالی ۷۷۵ -1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- کانون‌های آلودگی, عوامل آلاینده و ارزیابی آسیب‌پذیری منبع آب بسته‌بندی ‏ ۹۵/۰۷/۱۸ )۴ آلاینده‌ها را می‌توان به گروه‌های ترکیبات شیمیایی غیرآلی . ترکیبات شیمیایی آلی " و پاتوژن‌های میکروبی " تقسیم کرد. غلظت دراز مدت زیاد برخی از آلاینده‌ها در آب آشامیدنی مانند نیترات (8103)» به آن برای سلامتی انسان مضر خطرناک‌اند. برای نمونهء ویروس ۸10۳۷۷۵116 در آب آشامیدنی می‌تواند باعث عفونت شدید شود. کروم شش ظرفیتی و ۴-۴- آلاینده‌های غیرآلی آلاینده‌های غیرآلی شامل فلزات سمی و انواع مختلف مواد مغذی و نمک‌هایی است که معمولا به شکل آنیون‌ها با کاتیون‌های محلول دیده می‌شوند. برخی از آلاینده‌های غیرآلی عمر نامحدودی دارند. برای نمونه کادمیوم همیشه کادمیوم می‌ماند. ممکن است به دلیل جذب سطحی یا فرایندهای دیگر کم شود. اما هیچ فرایند طبیعی واقعا جرم کل کادمیوم را کاهش نمی‌دهد. ترکیبات دیگر مانند نیترات ( 703) یا آمونیاک (۸۳141) می‌تواند به ترکیبات دیگری مانند گاز ۸12 پا ۸120 تبدیل (تجزیه") شود. فلزات سمی مانند سرب (۳0)» اساسا از آلاینده‌های مشکل‌آفرین در خاک. آب سطحی و ذرات معلق هوا در محیط‌های شهری است. فلزات سمی به طور طبیعی در مناطق معدنی وجود دارند و فعالیت‌های معدن‌کاری انتشار آن‌ها در طبیعت را تقویت می‌کنند. لکن به دلیل محدودیت تحرک. کم‌تر در آب زیرزمینی مشاهده می‌شوند. این گروه از آلاینده‌ها معمولا کاتیون‌هایی (مثلا **۳۳) را که مستعد جذب سطحی هستند را تشکیل می‌دهند و یا به صورت اکسیدهاء سولفیدها و پا سایر مواد معدنی محلول ضعیف رسوب می‌کنند. در هنگام وقوع جریان‌های شدید می‌توانند جا به جا شوند و وارد چشمه‌های بزرگ شوند. برخی کاتیون‌های فلزی» مخصوصاً کادمیوم (**۳4)» که سمیت زیادی دارند. تحرک بیش‌تری دارند. جیوه به شدت سمی است و برخی باکتری‌های ویژه می‌توانند آن را به متیل جیوه" "118614 یا دی‌متیل جیوه «(:211)ع11 فرار که تحرک زیادی دارد تبدیل کنند [۵]: آرسنیک (۸8) یک فلز سمی است که در مناطق مختلفی از جهان مانند چین» بنگلادش و بنگال شرقی (هند) منجر به آلودگی بزرگ مقیاس زمین پیدایشی "" آب زیرزمینی و بیماری‌هایی شده است که ده‌ها یا صدها میلیون انسان را ۱- 10۳2۵16 ۲۱61۵ ۲000۵۵ 2- 02:06 ۲۱۵ 6 3- 3/100۵ 0 4- ۲10۵۷۵160 ۲-0 5 6 6-0 7- 640 8- ۱1۳۱۷۱ ۷ 9- 1216۷۱ ۷ [0-660 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب که جریان آب زیرزمینی کندی دارند و معمولا توسط پمپاژ برداشت می‌شوند. رخ می‌دهد [۵] از این‌رو چشمه‌های بزرگ معمولا تحت تاثیر این گونه آلودگی‌ها قرار نمی گیرند. به هر حال, در مناطق معدنی آب پر آرسنیک یاشت می‌شود. در گذشته از این مواد در حشره‌کش‌ها استفاده می‌شد که ممکن است امروزه نیز در برخی مناطق در حال استفاده باشد. نیترات ((0))» به‌ویژه در مناطق کشاورزی که از ترکیبات نیتروژن دار به عنوان کود شیمیایی استفاده می‌کنند. آلودگی شایع آب زیرزمینی است. خود نیترات زیاد خطرناک نیست. اما مقدار زیاد آن در بازه زمانی طولانی برای سلامت انسان مضر است. غلظت‌های زیاد نیترات همواره با انواع دیگر آلودگی‌های کشاورزی مانند باکتری‌های مدفوعی یا کودها همراه است. از این‌رو نشانه بدی در خصوص کیفت آب است. از آن‌جاکه نیترات یک ماده مغذی است. افزایش آلودگی آن بر اکوسیستم تاثیر گذار است. در شرایط اکسایش, نیترات رفتار پایستار " از خود نشان می‌دهد. در شرایط احیاء به طور میکروبیولوژیکی به گاز نیتروژن تبدیل می‌شود (نیترات‌سازی). فاضلاب‌ها حاوی مقدار زیادی آمونیاک (ب,[]۷) هستند که در شرایط اکسایش به نیترات تبدیل می‌شود [۵]. نمک‌های محلول جزو ترکیبات طبیعی آب است. اما افزایش مقدار آن‌ها به دلیل فعالیت‌های انسانی می‌تواند آب را غیرقابل استفاده کند. استفاده از نمک در نگهداری جاده‌ها می‌تواند به‌طور محلی بر خاک و گیاهان اثر بگذارد. اما به ندرت موجب آلودگی بزرگ مقیاس آب زیرزمینی می‌شود. معدن نمک منبع آلودگی دیگری است. به هر حال, جدی‌ترین مشکلات توسط کاربری‌های نامناسب کشاورزی و مدیریت بهره‌برداری آب مانند شور شدگی از طریق کشاورزی یا نفوذ آب شور به دلیل برداشت بیش از حد از سفره آب زیرزمینی ساحلی (که معمولا با اهداف کشاورزی ۵-۴- آلاینده‌های آلی ترکیبات آلی آب زیرزمینی را می‌توان به گروه‌های طبیعی و مواد انسانی " تقسیم کرد. گروه دوم شامل محصولات مصنوعی شیمیایی ساخت بشر می‌باشد. نفت با این که منشا طبیعی دارد. لکن عموما توسط فعالیت‌های انسانی در کربن آلی " طبیعی (۳) می‌تواند به صورت محلول یا ذرات ریز باشد که در مجموع به عنوان کرین آلی کل " مطرح می‌شود. کربن آلی زیاد در آب آشامیدنی, به این دلایل نامطلوب است که: (۱) وجود کربن آلی بیانگر وجود احتمالی باکتری‌های مدفوعی و پاتوژن‌هایی است که از منابع مشابه نشات می‌گیرد. (۲) ترکیبات آلی باعث تحرک فلزات سمی 7 ع۲۷۵۱۷6ع: 0) -1 4 ۸۲۳۵۵86۱۵ -2 0 0۳8۵016 -3 0۳8010 آها10 -4 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- کانون‌های آلودگی, عوامل آلاینده و ارزیابی سیب پذیری منبع آب بسته‌بندی ‏ ۹۵/۰۷/۱۸ ۳۳ فرعی " سرطان‌زا تولید می‌کند [۵] عمده نگرانی آلودگی محیطزیست از جانب آلاینده‌های آلی مصنوعی است. آن‌ها بر اساس ساختار و ترکیب شیمیایی (مثلا ترکیبات آروماتیکی " یا هیدروکربن‌های هالوژنه ")» بر اساس کاربرد و هدف (مثلا سوخت. حلال یا کود)» بر اساس مشخصات فیزیکی یا شیمیایی (مئلا حلالیت در آب. چگالی در مقایسه با چگالی آب. فراریت یا تجزیه‌پذیری محیط زیستی) و یا بر اساس سمیت تقسیم‌بندی می‌شوند. برای اطلاعات بیش‌تر در خصوص آلاینده‌های آلی. خواننده به کتب مرتبط ارجاع داده می‌شود . ۶-۴- پاتوژن‌های میکروبی پاتوژن‌های میکروبی در میان کودکان کشورهای در حال توسعه سالانه منجر به چندین میلیارد عفونت و چندین میلیون مرگ می‌شوند [۵]. گر چه در کشورهای توسعه یافته نیز بیماری‌های آب آورده" وجود دارد. پاتوژن‌های آب زیرزمینی شامل باکتری (مانند ‎٩00.. 52۲۱۵62 ٩0۳0‏ 5196112 ,ااسازعل 020۷۱۵۵۵۵1۵۲ ,۵۲۵۱۵۲۵۵ ۷۱۵۲۱۵ ) پروتوزواها " و کیست‌هایشان (مانند ۲۱910۱۷1102 ۴۲1۵۲۱۵۵۵ ۱۵۳۵|1۵ 0127012 ,۵02۲۷۷۲ ۷۵10500۲1۵1۲۱ 0۲)) و ویروس‌ها (مانند ۵1۵۷۱۳۲۹ ,۳16۵111۵ ,۳۵۱۱۵ ۷۱۳۳۵۰ [۱101۵) می‌شوند. مهم‌ترین مسیر انتقال, وارد شدن مدفوعی - دهانی " که همان آلودگی آب آشامیدنی با فاضلاب است. می‌باشد. مدفوع انسانی معمولا بیش از مدفوع حیوانی خطرناک است. چرا که برخی از پاتوژن‌هاء به‌ویژه ویروس‌هاء بسیار میزبان -خاص " هستند [۵]. از این‌رو مدفوع انسان با احتمال بیش‌تری حاوی پاتوژن‌های انسانی هستند. شرایط سلامت عمومی یک جمعیت نیز مهم زیرزمینی معمولا نقطه شروع دور باطل, یعنی آلودگی آب زیرزمینی موجب بیماری که منجر به تولید پاتوژن‌های بیش‌تر می‌شود و در مقابل آلوده شدن بیش‌تر آب. می‌شود. پاتوژن‌های آب زیرزمینی معمولا نابرجا" هستند و از خارج و از طریق مسیرهای مختلف وارد آب زیرزمینی می‌شوند. بیش‌تر پاتوژن‌ها نمی‌توانند در سفره آب زیرزمینی تکثیر یا رشد کنند و برای مدت زمان محدودی باقی می‌مانند. از این‌رو بیش‌تر قوانین حفاظت آب زیرزمینی از معیار زمان انتقال برای ترسیم حریم حفاظتی منبع استفاده می‌کنند. برای نمونه در قوانین آلمان از رعایت فاصله‌ای با زمان انتقال ۵۰ روزء با این فرض که تا آن زمان بیش‌تر پاتوژن‌ها در طی مسیر فیلتر با |- 5۷-1 2- ۸۳۵۵۲۵ 8 3- ۲1010860160 5 7 .۱995 ببل۵ اع با ۳۵۳۵۵ سا.ظط بانط بل بعد۵ نگ ما6 میکنا ,81۳۵۵۳۵ بلکا بااناظ4-8 ۱55-6۰ ,(۵) 28 .101001 دا ترش ۲۹۵۵۵۰ 1۵72072 7ع0 0 0۳ کحع 0 مها :01100 0 5 6- 5 [07۵-[02ع[ -7 8-۲105 0 9- ۸|]|00111[13010 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب غیرفعال خواهند شد. به عنوان رویکردی که در بیش‌تر موارد کارساز است استفاده می‌شود. به هر حال برخی از پاتوژن‌ها. مشخصا کیست‌های تک یاخته ای و برخی انواع ویروس‌ها می‌توانند ماندگاری بیش‌تری داشته باشند [۵] ۷-۴- خلاصه‌ای از مشکلات آلودگی آب چشمه‌ها آلودگی آب چشمه‌ها می‌تواند از منابع مختلفی مانند کاربری‌های کشاورزی, دفع زباله» نشت مخازن ذخیره یا خطوط لوله, انتشار فاضلاب خانگی تصفیه نشده, فعالیت‌های صنعتی و تصادفات حمل و نقلی در عرصه تغذیه چشمه نشات گیرند. شوری به‌وجود آمده از آبیاری نامناسب نیز ممکن است بر کیفیت آب چشمه‌ها اثر بگذارد. نه تنها سمیت . بلکه انتقال و ترکیب نهایی (تغییرات شیمیایی) آلاینده " در سفره آب زیرزمینی در ایجاد خطر برای سلامتی انسان بسیار مهم اند. برای نمونه» سرب فلزی سمی و به شدت مشکل‌آفرین در خاک. گیاهان و ذرات معلق هواست. اما به طور کلی به دلیل تحرک محدود. در آب چشمه‌ها جای نگرانی نیست [۵]. در یک روش ساده‌ترء آلاینده‌ها را می‌توان به گروه‌های واکنش‌پذیر " و پایستار " تقسیم کرد. انتقال پایستار آلاینده تنها به مشخصات هیدرولیکی سفره آب زیرزمینی» به‌ویژه سرعت جریان بستگی دارد. آلاینده‌های واکنش‌پذیر علاوه بر این» متاثر از فرایندهای مختلفی مانند فیلتراسیون وته نشینی نیز هستند. ماندگاری آلاینده‌ها در آب زیرزمینی, با توجه به زمان انتقال "" آن به چشمه. مساله کلیدی در ترسیم محدوده حفاظت از منبع است. زمان انتقال آب زیرزمینی می‌تواند در گستره چند ساعت در مجاری کارستی تا هزاران سال با بیش‌تر در سیستم‌های گردشی " عمیق تغییر کند [۵]. فلزات سمی طول عمر نامحدودی دارند. اما می‌توانند با اکسایش و سایر فرایندها به گونه‌های کم‌تر سمی تغییر کنند- مانند تغییر کروم شش ظرفیتی به شدت سمی به کروم سه ۰ ۰۰ ۱۴ ۰۰ ۰ ۰.۰ ۰.۰ 5 ۶ مه . ۰ س ۰ تجزیه‌پذیر است. و برخی دیگر مقاوم هستند. [| - 1( 1 لد ۳۵۲۱۵ -2 6 3 4-6 50 6- 0 ما۱۵ ۳ع ۲۳ -7 و 1 و بات 6و2 8 ۳۵۳11160۵ 200 ۳۵۳۶|۵6 -9 -10 1][- 12- 1۳۵۳٩۱] 6 53 ۳01۵110 م1266 -13 ۲-0 1۳1۱۷۵1601 -14 15- 10062720120 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- کانون‌های آلودگی, عوامل آلاینده و ارزیابی آسیب‌پذیری منبع آب بسته‌بندی ‏ ۹۵/۰۷/۱۸ ۳۵ ماندگاری پاتوژن‌های میکروبی در آب زیرزمینی می‌تواند از صفر تا تقریبا بی نهایت تغییر کند. پاتوژن‌های موجود در آب چشمه‌ها به طور کلی از آلودگی مدفوعی " که معمولا از فعالیت‌های کشاورزی در عرصه تغذیه یا انتشار فاضلاب تصفیه نشده بهداشتی است. نشات می‌گیرند. بیش‌تر پاتوژن‌های مدفوعی نمی‌توانند درون سفره آب زیرزمینی رشد کنند یا تکثیر شوند و برای مدت زمان محدودی باقی می‌مانند. از این‌روء بسیاری از قوانین حفاظت آب زیرزمینی از زمان انتقال, به عنوان معیار کلیدی ترسیم «حریم حفاظت کیفی منبع» استفاده می‌کنند. برای نمونه. در قوانین آلمان از رعایت فاصله‌ای با زمان انتقال ۵۰ روزء با این فرض که بیش‌تر پاتوژن‌ها در طی مسیر فیلتر یا غیرفعال خواهند شد. به عنوان رویکردی که در بیش‌تر موارد کارساز است استفاده می‌شود [۵]. از شاخص‌های باکتریایی مدفوع مانند .|0۵ ۴۰ برای کنترل سلامت بهداشتی آب استفاده می‌شود. به هر حال, برخی از پاتوژن‌ها مانند دادن 0۲۷01090071010 بسیار ماندگارتر است. برخی ویروس‌ها حتی در مقابل تصفیه به روش کلرزنی هم مقاوم هستند. از این‌رو عدم وجود ۵0۱ ۴۰ مقدار آلودگی در آب چشمه معمولا (به‌ویژه پس از بارش‌های شدید) به مقدار زیادی تغییر می‌کند. بنابراین پایش کیفی مستمر آب به همراه تجزیه دقیق نمونه‌های برداشت شده در بازه‌های زمانی مشخص, اهمیت دارد. به هر حال, پاتوژن‌های میکروبی و بسیاری دیگر از آلاینده‌ها به طور مداوم قابل پایش نیستند. به طوری که باید پارامترهای جایگزین به عنوان شاخص آلودگی پایش شوند. برای نمونه مشخص شده است که افزایش همزمان کل کربن آلی " و کدری " آب چشمه کارستی همبستگی خوبی با سطح ۳.2-0[1 دارد (شکل ۱-۴). از این‌رو. پایش مستمر این دو پارامتر می‌تواند به عنوان یک «سیستم هشداردهنده سریع» برای آلودگی میکروبی عمل کند [۵]. شکل ۱-۴- تکامل کل کربن آبی (102) و باکتری مدفوعی (۳)۶ ۲0۳۲۱۱۱8 3۳11-00107 ,ذام. ۳) مشاهده شده پس از بارش شدید در یک جشمه کارستی در سوئد. ۱-۳۵ 2- 0۳82016 3- 1( -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب هر دو شاخص 706۳ و باکتری از منطقه کشاورزی جریان پوشاننده منطقه کشاورزی نشات گرفته است که تر باکتری (۸1) به دلیل سرعت انتقال زیاد و عملکرد میرایی وابسته به زمان " باکتری توجیه‌پذیر است. هم‌چنین تغییرات زمانی زیادی آلودگی مدفوعی لزوم نمونه‌برداری وابسته به واقعه " و تکنیک‌های پایش مستمر را نشان می‌دهد. برای کسب اطلاعات بیش‌تر در این خصوص می‌توان به کتب و گزارشات آلودگی بهداشتی و شیمیایی آب زیرزمینسی مراجعه کرد " ۸-۴- شناسایی و تهیه فهرست منابع آلودگی پس از تعیین محدوده مطالعاتی, منابع بالقوه آلودگی منبع آب بسته‌بندی باید شناسایی و فهرست آن‌ها تهیه شود. در جدول ۴-) کاربری‌هایی که احتمال آلوده کردن منبع آب بسته‌بندی را دارند معرفی شدند. پتانسیل آلوده شدن منبع آب بسته‌بندی علاوه بر کاربری‌هاء به ویژگی‌های منبع آب مثل عمق چاه یا گمانه. ساختمان چاه و مظهر آن. خصوصیات زمین شناختی و ویژگی‌های سفره آب زیرزمینی نیز بستگی دارد. برای مثال, احتمال تهدید چاهی با ساختمان صحیح از نظر فنی و عمق زیاد در سفره آب زیرزمینی تحت فشارء از منابع آلودگی روی زمین مثل حوضچه‌های فاضلاب بسیار کم است. لکن. چاه مخروبه و رها شده می‌تواند نقش مجرای انتقال آلودگی به سفره آب زیرزمینی را داشته و تهدیدی جدی برای منبع آب بسته‌بندی باشد [۴۲]. در بخش ۰۳-۴ کانون‌های آلودگی در شش گروه مختلف طبقه‌بندی شدند. با بررسی کاربری‌ها و فعالیت موجود در منطقه می‌توان کانون‌های آلودگی را شناسایی و در طبقه مناسب خود جای داد. ممکن است یک کاربری به طرق قالب پیشنهادی تهیه فهرست در جدول (۴-۴) آورده شده است. در این مرحله لازم است اطلاعات زیر تهیه شود. - تشریح تفصیلی کاربری اراضی در حریم کیفی اولیه (محدوده مطالعاتی) 9 نقش‌های که بیانگر موقعیت مکانی منابع آلاینده و کاربری اراضی باشد (مانید پراکندگی و موقعیت اراضی کشاورزی» صنعتی و...) - جدولی که حاوی اطلاعات تفصیلی از منابع آلاینده شامل موارد زیر باشد: 116-01۲ 11۳۵-16661 -1 8 ۳۷۵۲-۵۹ -2 4۵ ۵ 1۳1۵1۷ 02۲00 0۳2000 ان 1۳۵0 200 کمنسصه 10 2006 ل م70 با بل نعطاکلاو60 ۵۰ ۳۳۵۵ -3 ۳۵۲۹۲7 2 1 473-4 ,(4) 14[ [2 10 جعوام ۲1۶۲۵2 اد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- کانون‌های آلودگی, عوامل آلاینده و ارزیابی آسیب‌پذیری منبع آب بسته‌بندی ‏ ۹۵/۰۷/۱۸ ۳۷ ۰ شماره شناسایی که در نقشه و مدل مفهومی (که پس از تکمیل فهرست تهیه خواهد شد) قابل ارجاع باشد * نام منبع و مشخصات مکانی ه اطلاعات مشروح منبع آلاینده» شامل تاریخجه محتصر منبع» عمر و چگونگی بهره‌برداری حاوی اطلاعاتی مانند مشخصات زمانی (دائمی, دوره ای یا یکبار در بازه زمانی مثلا شش ماهه). گستردگی مکانی (سطحی. خطی و یا نقطه‌ای). تجهیزات کنترلی آلاینده در کاربری در صورت امکان. مشخصات پروانه بهره‌برداری و محیط زیستی منبع آلاینده مثل کارخانه. کار گاه و یا هر یک از کاربری‌ها ۰ وضعیت فعالیت کاربری (در حال بهره‌برداری. تعطیل, در دذدست بازسازی و ( جدول ۴-۴- قالب گزارش پیشنهادی برای شناسایی منطقه و منابع آلاینده ی نام و ۱ شماره پروانه ۱ شماره شناسایی 1 شرح کاربری ۱ نوع الاینده وضعیت بهره‌برداری موقعیت مکانی کاربری و شرح بهره‌برداری روش‌های شناسایی کانون‌های آلودگی عبارتند از استفاده از داده‌های موجود. ممیزی و بررسی میدانی. ۱-۸-۴ استفاده از داده‌ها و اطلاعات موجود ممکن است در یک منطقه داده‌ها و اطلاعات مناسبی از کاربری‌های مختلف در شرکت‌ها و سازمان‌های وابسته به شهرداری‌ها و بخش‌داری‌ها موجود باشد. برای نمونه ممکن است بتوان داده‌های مناسبی از تعداد و موقعیت مکانی چاه‌های منطقه از وزارت نیرو جهاد کشاورزی و یا صنایع و معادن به دست آورد. مستندات. نقشه‌هاء بانک‌های اطلاعاتی و عکس‌های منطقه می‌توانند حاوی اطلاعات مناسبی باشند. علاوه بر این می‌توان از طریق انجام مصاحبه با ساکنان و کاربران منطقه اطلاعات مفیدی دست آورد. نکته قابل توجه این که معمولا داده‌هایی که از این طریق به دست می آیند. به فعالیت‌هایی که از جهت قانونی مجاز ۲-۸-۴- ممیری -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۸ «راهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ۳-۸-۳- بررسی میدانی تهیه فهرست کانون‌های آلودگی معمولا شامل بررسی میدانی از بخش یا تمامی منطقه نیز می‌شود. بررسی میدانی به تهیه کننده فهرست این امکان را می‌دهد تا شخصا از محدوده مطالعه بازدید کرده و اطلاعات را بدون واسطه از صاحبان کاربری‌هاء سازمان‌ها و یا شرکت‌های کسب کند. ۹-۴ ارزیابی آسیب‌پذیریی منبع آب بسته‌بندی از کانون‌های آلودگی پس از تهیه فهرست کانون‌های آلودگی, خطر هر یک از آن‌ها باید تعیین و تشریح شود. به بیان دیگرء آسیب‌پذیریی منبع آب بسته‌بندی از کانون‌های آلاینده باید ارزیابی شود. پس از آن» برنامه کنترل آلودگی و مواجهه با این خطرات باید توسط مشاور متقاضی تهیه و ارائه شود. برای ارزیابی و تعیین خطر آلودگی باید به نوع پارامتر آلاینده, مقدارء موقعیت مکانی. روش انتقال و اقداماتی که در خصوص استفاده یا ذخیره‌سازی در کانون آلودگی صورت می‌پذیرد توجه شود. ۱-۹-۴- رویکرد کمی برای برآورد آسیب‌پذیری هنگامی که در جایی از عرصه تغذیه چشمه آلودگی رخ می‌دهد. برای تامین‌کنندگان و کاربران آب ممکن است این سوالات کلیدی مطرح شود که: (۱) آلودگی برای اولین بار در چه زمانی به چشمه یا چاه خواهد رسید و کی به حداکثر مقدار خود خواهد رسید؟ء (۲) غلظت حداکثر آلودگی چه مقدار خواهد بود؟ (۳) تا چه زمانی آلودگی بالای حد بحرانی., مانند محدوده قانونی برای آب آشامیدنی, باقی خواهد ماند؟ و (۴) در حقیقت چه نسبت کمی از آلاینده منتشر شده. به یک آلودگی و مقدار کمی و نسبی آلاینده است که حقیقتا می‌تواند به هدف برسد (بخشی از مقدار آلاینده ممکن است هرگز به نقطه هدف نرسد اما در قالب رواناب سطحی یا ورود به چشمه دیگر خارج شود). در میان همه این معیارهاء به‌ویژه در موارد آلودگی میکروبی, زمان انتقال احتمالا مناسب‌ترین است؛ چرا که میرایی وابسته به زمان و غیرفعال شدن مهم‌ترین زمان بیش‌تر عموما به معنی آمکان بروز بیش‌تر فرایندهای تغییر یون» تجزیه. فیلتراسیون و غیره است). هم‌چنین زمان انتقال می‌تواند به معنی زمان بیش‌تر برای واکنش به وقایع آلودگی تصادفی باشد. زمان انتقال و سه معیار دیگر به هم وابسته هستند؛ برای نمونه حداکثر مقدار غلظت به طور سیستماتیک با افزایش زمان انتقال و فاصله جابه جایی کاهش می‌یابد. از سوی دیگرء تعیین طول زمان بقای یک آلودگی مشکل است. احتمالا زمان انتقال و سایر جنبه‌های لیست شده در قبل هرگز به طور دقیق قابل تعیین, برآورد مستقیم یا در نقشه آوردن نیستند. از این رو تهیه نقشه آسیب پذیری شامل شناسایی. کمی سازی و در نقشه آوردن فاکتورهایی است که زمان انتقال (مهم‌ترین جنبه)» کاهش غلظت. دوام و مقدار -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- کانون‌های آلودگی, عوامل آلاینده و ارزیابی سیب پذیری منبع آب بسته‌بندی ‏ ۹۵/۰۷/۱۸ ۳۹ کمی آلاینده‌هایی که می‌توانند به هدف برسند را کنترل می‌کنند. برای نمونه. زمان انتقال به ضخامت و مشخصات هیدرولیکی لایه‌های پوشاننده بستگی دارد. پس این فاکتور باید فاکتور کلیدی برآورد آسیب‌پذیری باشد. ۳-۹-۴- فاکتورهای برآورد آسیب‌پذیری که به جای چارچوب تجویزی,» چارچوب مفهومی انعطاف پذیر و عمومی دارد. با این‌که این رویکرد اساسا برای اجرا در مناطق کارستی توسعه داده شده است. می‌تواند با مقداری سازگارسازی, برای انواع دیگر محیط‌های هیدروژئولوژیکی نیز در ارتباط با اصول کمی تشریح شده در قبل, این راهکار هدف دارد که مشخصه‌هایی که بر زمان انتقال آلاینده محتمل از مبدا تا هدف تاثیرگذار است را به همراه کاهش غلظت آلاینده و مقدار نسبی آلاینده‌ای که به هدف رسیده است و در برخی موارد خاص, دوام آلاینده را برآورد کند. رویکرد اروپایی بر پایه مدل مبدا - مسیر - هدف بنیان نهاده شده است. برای تهیه نقشه آسیب‌پذیری چهار فاکتور در نظر گرفته شده است: لایه‌های پوشاننده (0)» غلظت جریان" (ع)» رژیم بارش " (0) و وسعت شبکه کارستی " ). آسیب‌پذیری منابع (که در آن سطح آب زیرزمینی هدف است) فاکتورهای 0 2 و 0 باید در نظرگرفته شوند. درحالی که ۳-۹-۴- روش‌های ارزیابی منطقه‌ای آسیب‌پذیری آب‌های زبرزمینی آسیب‌پذیری آب زیرزمینی نسبت به آلاینده‌ها را می‌توان به عنوان کشش یا احتمال رسیدن آلاینده‌ها پس از اعمال و کاربرد آن‌ها در نقاطی در بالای سفره آب زیرزمینی به محل مشخصی (مثل منبع آب بسته‌بندی) در سفره آب زیرزمینی تعریف کرد. روش‌های مختلفی برای ارزیابی آسیب‌پذیری آب زیرزمینی و خطرسنجی کانون‌های آلاینده پیشنهاد شده که ساده‌ترین آن‌ها روش‌های تجربی و پیچیده‌ترین آن‌هاء. مدل‌های شبیه‌سازی است. پیشنهاد می‌شود مشاور ابتدا ارزیابی اولیه‌ای با روش تجربی زیر انجام دهد: - تعیین خطر کانون آلاینده به صورت کمی (امتیازدهی) - رتبه‌بندی کانون‌های آلاینده براساس خطر آن - تعیین سطح خطر هر یک از کانون‌های آلاینده به صورت کیفی و توصیفی (زیاد» متوسط یا کم) |- 0010611۳۵110 0 7 2- ۳۲۵۵011011001 6 3- ۳۵۲۹۲ ۵1۷۵۲ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۸ راهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب بر این اساس» کانون‌های آلاینده مشخص و سطح خطر آن‌ها بدون استفاده از روش‌های ارزیابی پیچیده تعیین می‌شود. با این حال باید توجه داشت که این برآورد دارای جزییات دقیق خطرسنجی از منطقه نیست و تنها با هدف شناسایی اولیه از کانون‌های آلاینده و تعیین کانون‌های خطر انجام می‌شود. با ارائه این گزارش. شرکت در مورد کفایت این براورد تصمیم‌گیری کرده و در صورت صحت و کفایت. آن را تایید می‌کند. در غیر این صورت. شرکت علت عدم کفایت این خطر سنجی و ضرورت بررسی دقیق تر را به متقاضی اعلام می‌کند. روش‌هایی که برای ارزیابی دقیق تر میزان آسیب‌پذیری استفاده می‌شوند را درچهارگروه زیر می‌توان طبقه‌بندی کرد: - روش‌های همپوشانی و شاخص " < روش‌های مبتنی بر مدل‌های شبیه‌سازی < روش‌های آماری < روش‌های مبتنی بر شاخص‌های پتانسیل حرکت این روش‌ها در وسعت های متفاوتی از چند هکتار تا کل یک کشور قابل استفاده است و به میزان متفاوتی بر دانش و شناخت فرایندها و عوامل موثر بر رفتار و سرانجام آلاینده‌ها در محیط متخلخل غیراشباع متکی می‌باشند. معمولاء روش‌های همپوشانی و شاخص و نیز روش‌های آماری در مقیاس بزرگ تر از ۱:۵۰۰۰۰ (یعنی مناطق بزرگ مطالعاتی) کوچک‌تر مطالعاتی) استفاده می‌شوند. اولین تلاش‌ها در ارزیابی میزان آسیب‌پذیری, از طریق همپوشانی نقشه‌های کاغذی به طور دستی صورت گرفته است؛ لکن در دهه‌های اخیر. ابداع سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی موجب تسهیل و رواج کاربرد کامپیوتر و نقشه‌های رقومی و پایگاه داده‌ها شده است. با استفاده از 5ات6 هم‌چنین می‌توان مدل‌های شبیه‌سازی را به پایگاه داده‌های منطقه‌ای متصل کرد و نتایج و ستاده‌های مدل را به صورت ترسیمی نمایش داد. ۱-۳-۹-۴ روش‌های همپوشانی و شاخص زمین‌شناختی و تغذیه خالص) استفاده می‌شود. برای منظور کردن اهمیت هر ویژگی» نمره و وزن‌های عددی به آن‌ها داده می‌شود. روش 101۸571۳" معروف‌ترین و رایج ترین روش همپوشانی و شاخص برای ارزیابی میزان آسیب‌پذیریی سفره‌های آب زیرزمینی است. این روش» تجربی بوده و به میزان اطلاعات موجود. پارامترها و وزن‌های موثر در آسیب‌پذیری سفره وابسته است و در این روش از مشخصات هیدرولوژیکی و زمین شناختی منطقه استفاده می‌شود [۴۵]. روش ۷105 106 200 0۷1۵ -1 6 0 110۵01 100027۵00۰ ۵1۵ آزوک ب۵1۵ع و۸ 1۳۵26 منود معاطاها معا ما ۵ ۱۵۶ م۸ -2 ۰ 6 01 ۲۵0۵۷ ۵۲۵۵۱۵ 200 ,7006 -------- صفحهٔ بعد -------- 1۳ از یک سیستم دسته‌بندی عددی استفاده می‌کند و در تعیین میزان آسیب‌پذیری» نمره ای به پارامترهای موثر نسبت داده و به هر پارامترء وزنی اختصاص می‌دهد. نام گذاری این روش بر اساس حروف لاتین پارامترهای عمق آب زیرزمینی » نرخ تغذیه ". قابلیت انتقال آبخوان " قابلیت انتقال‌دهی خاک تاثیر محدوده غیراشباع" و هدایت هیدرولیکی "است که برای برآورد خطر انتقال آلاینده‌ها مورد استفاده شاخص ۳۸571]0] از کنش متقابل پارامترها و وزن‌های آن‌ها به‌دست می‌آید. برای هر پارامتر در محدوده آن پارامتر و براساس میزان تاثیر آن بر پتانسیل آسیب‌پذیری, نمره‌ای بین ۱ تا ۱۰ در نظر گرفته می‌شود. به نحوی که صفر به مفهوم حداقل خطر و ده به معنی حداکثر خطر است. مثلا برای پارامتر عمق سطح آب زیرزمینی» برای عمق‌های کم که آلاینده در مدت زمان کوتاهی آن را طی می‌کند و به آب‌های زیرزمینی می‌رسد. نمره‌ای نزدیک ۱۰ و برای عمق‌های زیاد که آلاینده در مدت زمان طولانی‌تری به آن می‌رسد. نمره‌ای نزدیک ۱ درنظر می‌گیرند. برای در نظر گرفتن اهمیت و تأثیر نسبی هر پارامتر در آأسیب‌پذیری سفره (در مقایسه با اهمیت و تاثیر دیگر پارامترها) به هر پارامترء وزنی بین ۱ تا ۵ داده می‌شود. سپس مجموع حاصلضرب نمره در وزن پارامترهای مختلف محاسبه شده که شاخص 11۳۸۹511 را تشکیل می‌دهد. مقدار بیش‌تر شاخص ۲۸۹11[ نشان دهنده حساس‌تر بودن منطقه است. این شاخص را می‌توان به چهار دسته تقسیم کرد: کم. متوسط. زیاد و خیلی زیاد. مناطق با آسیب‌پذیری زیاد و خیلی زیاد. خیلی نسبت به آلودگی حساس اند و باید مدیریت دقیق‌تری نسبت به منطقه اعمال شود [۴۵]. اسیب‌پذیریی آب‌های زیرزمینی به نوع آلاینده نیز بستگی دارد. درحالی که روش‌های همپوشانی و شاخص, نوع مشخص آلاینده را درنظر نمی گیرند؛ که این محدودیت و ضعف بزرگی برای آن‌ها در ارزیابی میزان آسیب‌پذیری آب‌های زیرزمینی است. نقشه‌های آسیب‌پذیری خاص. آسیب‌پذیری آب زیرزمینی به یک یا گروهی از آلاینده‌های خاص را نشان می‌دهد. با این که چنین نقشه‌هایی می‌توانند برای برنامه‌ریزی منطقه‌ای کاربری اراضی و برآورد ریسک محیطزیستی مفید باشند. به ندرت به عنوان اساس ترسیم مناطق حفاظت از چشمه به کار گرفته شده‌اند. علاوه بر فاکتورهای مرتبط با آسیب پذیری خاص, برآورد آسیب‌پذیری خاص اثرات متقابل بین آلاینده و محیط هیدروژئولوژیک مانند جذب سطحی کاتیون‌های سمی فلزی در کانی‌های رسی ء فیلتراسیون پاتوژن‌های میکروبی در منافذ ریز یا تجزیه ترکیبات آلی به عنوان تابعی از شرایط بیوشیمیایی را در نظر می‌گیرد. امروزه روش 1۳۸5712( اصلاح شده‌ای برای برآورد آسیب‌پذیری [- 1601 ۱06۰ 2- 11012۲86 0۰ 3- ۸00116۴ 4- ٩50۵[ 4 0 7006 ۷0:6 آ0 1۵01 -5 1 71۲07۵۱1 -6 7- ‏۵۷ات‎ ۷1۱16۲۵٩ -------- صفحهٔ بعد -------- 1۲ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب خاص سفره‌های آب زیرزمینی کربناتی نسبت به آلودگی میکروبی و آلودگی مرتبط با کود یا نیترات پیشنهاد است. برای کسب اطلاعات بیش‌تر با جزییات دقیق‌تر می‌توان به مراجع ذکر شده در پاورقی مراجعه کرد . ۲-۳-۹-۴ مدل‌های شبیه‌سازی انواع مدل‌های شبیه‌سازی با پیچیدگی مفهومی متفاوتی برای ارزیابی میزان آسیب پذیری منابع آب زیرزمینی وجود دارد. انتخاب مدل مناسب بستگی به داده‌های موجود. وسعت منطقه و استفاده‌های مورد نظر از ارزیابی میزان آسیب پذیری دارد. مدل‌های مختلفی مانند /۳17۸. 01۳۸۸/5 /1-۳۸۴۲1۹" و ۳۱/1۵5 وجود دارند که می‌توانند انتقال آلاینده‌ها از کانون آلودگی تا منبع آب مورد نظر (چاه یا چشمه) را با دقت مناسبی شبیه‌سازی کنند. این روش‌ها بر اساس اصول فیزیکی جریان آب زیرزمینی در محیط متخلخل و ویژگی‌های شیمیایی آلاینده‌ها و محیط متخلخل توسعه داده شده‌اند. با استفاده از این قبیل مدل‌ها می‌توان خطر آلودگی‌های موجود در منطقه را برای منبع آب مورد نظر برآورد کرده و برای کنترل آلودگی برنامه‌ریزی کرد. در این مدل‌ها.ء تغییرات کیفیت آب زیرزمینی در زمان و مکان‌های مختلف مسیر جریان قابل محاسبه و پیش‌بینی است. اما از آن‌جاکه این مدل‌ها زمان بر و پرهزینه‌اند و به مجموعه داده‌های وسیعی نیاز دارند. کم‌تر استفاده می‌شوند. پارامترهای مورد نیاز مدل را می‌توان از نقشه‌های موجود (مانند نقشه‌های خاک‌شناسی) پایگاه داده‌های خصوصیات خاک و زمین‌شناختی که در اختیار سازمان‌هایی مثل اداره خاک‌شناسی وسازمان زمین‌شناسی است و داده‌های آب و هوایی که توسط سازمان هواشناسی منتشر می‌شود. به‌دست آورد. با توجه به گستردگی و غیریکنواختی خصوصیات مناطق مورد ارزیابی» سیستم اطلاعات جغرافیایی (715)) نقش مفیدی دارد و با متصل کردن مدل‌های شبیه‌سازی به 5آ7). مطالعات ارزیابی میزان آسیب‌پذیری را می‌توان انجام داد. 116۳۵110۵1 ۷1۵۳۵1111۰ 600۳۵16۲ ۱۵0002 ۵۳0 00600 1994 ,وحلنل بش۸ 7000760 بل ۷۳۳۵۶ (۵) -1 6۰ ,۲1000۷6۲ ,6 ۲1۷۵020102 ما حدمنا 0 ۵ خعل 6611 ۷۵۳۵۵2۵2۵6011۵11 جعل عد مطدط۸ 2۴ ۱۷0060 .2000 ۳ ,۱۵216۳۵ (ا) 103-1 ,(3) 5 دح 600 ۰ [ 01۵1۵1100 ۵ جازانم ۷12 67اه 200۳ آ0۵ (0نهنا60 ۳۵ ۵۶ ۱1005 ] 44 .|0060 ۳۵۷۰ ۴۵۲۵۰ عطاباوگ ۱۵ درد 10۸۵51 عط) عصزدد عازد لمدومدنل عاحد۷ آ۵ ۳۷۵۵0۵ .2003 میک بعما نن) ۸ انا له ۸٩لا‏ ع۳ا 1۵ ۷۵۱۵۲ ان ۵1100 1 هام هام0 1995 مطل بعذمطا ال معافنا 654664 ب(6) ۰ 103-1 ,(ق3) 44 1601082-۸002 مه طاعمع ۲ جامرهنگ 7ع۵ ۷۷ آ۵ 10۳۵[ 1111۳۵۷1۵۰ ۷( 2۳0۷۵۷۷۵۲۴ ۵۲ د00ع 1۵۲۳ 0۲ 2001۵1100 00۵۵116 2000 .۳ ,606 0011 .لا ,1۵۷۳۵۳ (0) 725-۰ ,(ق) 17 0۳۵[ برع ۲1۵۵۵0 امعصطعای ادها 510606 2 1۵ 1۵00۵2 ۳۵۲۹۲7 .2006 باه اع 3.۰ ,51۳10 6 ما ,7.۸ ,۷1۵۵ با ۷۵01110 .۵ 0010161060 ممظ م۸ عل 516۳۳۵ 6 1 ۵00182 ۲۵ 200 ۵72۳0 از (ط 1۵ ۵ اعد رد۸ ۳۵۵-۳۵۵۵۵ ه اه ممناهناممه ۳۹۳۵۹۲ :0۳۵۱0۵ 54-۰ ,(1-3) 357 ۳۵۷۲۵۵۰ لها منک .( نهک دعط انمک) 10۵7 (۸11۱1 ۳ 1) ۷1006 باداعا) 200 ۳۵۵۵۵ عصنطادما] -2 (۱/]5)) دازو5 ۵0ع۲عره]آ ۵ ۷10۷۵6۵۲ [۵ ۱ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- کانون‌های آلودگی, عوامل آلاینده و ارزیابی آسیب‌پذیری منبع آب بسته‌بندی ‏ ۹۵/۰۷/۱۸ 2۳ ۳-۳-۹-۴ روش‌های آماری و شبکه عصبی مصنوعی روش‌های آماری ارزیابی آسیب‌پذیری؛ مبتنی بر روابط آماری بین داده‌های کیفیت آب 0 متغیرهایی مثل عمق سطح ایستابی می‌توان اشاره کرد. این روش‌هاء «داده برا» می‌باشند و به داده‌های زیادی از پایش آب‌های زیرزمینی نیاز دارند. ۴-۳-۹-۴ - روش‌های مبتنی بر شاخص‌های پتانسیل حرکت به عنوان یک اصل کلی می‌توان گفت که میزان و تنوع داده‌های موردنیاز برای مدل‌های شبیه‌سازی با افزایش درجه‌ی پیچیدگی مفهومی مدل‌هاء افزایش می‌یابد. به طوری که خیلی سریع با کمبود داده درمقیاس منطقه‌ای مواجه می‌شویم. این حقیقت موجب شده است که استفاده از «شاخص‌هایی» مثل فاکتور کاهش ۸۳ " و فاکتور کُندی ۳" برای تولید نقشه‌های آسیب‌پذیری منطقه‌ای بیش‌تر رایج و توجیه پذیر شود. این شاخص‌ها براساس مدل‌های مبتنی بر فرایندها به دست می‌آیند. لکن توصیف فرایندها خیلی ساده است. این شاخص‌ها علیرغم سادگی‌شان می‌توانند ترکیب و وزن‌دهی مناسب‌تری از صفات و ویژگی‌ها در مقایسه با شاخص‌های تجربی مثل شاخص 1 1۸51(] ارائه کنند. توضیح مختصری درباره سه شاخص مهم کلأآت) ‎٩۳‏ و ۸۳ در زیر ارائه می‌شود. - شاخص 0115 : این شاخص پتانسیل آبشویی شیمیایی آلاینده‌ها مثل آفت کش هاو انتقال آن‌ها به آب زیرزمینی را ارائه می کند [۴۸]. این شاخص فقط اثر پارامترهای جذب و تجزیه را درنظر می گیرد. - شاخص ۳: این شاخص, فرایند تجزیه را در محیط خاک در نظر نمی گیرد [۵۰]؛ لکن توانایی آبشویی آلاینده به خارج از ناحیه غیراشباع را درحالتی که جریان آب کافی برای انتقال آن وجود داشته باشد نشان می‌دهد |۴۹]. - شاخص ۸۳: این شاخص نه تنها پارامتر 13۳ را در خود دارد. بلکه فرایند تجزیه آلاینده‌ها مثل آفت کش ها و مشخصات هیدرولوژیکی منطقه را نیز درنظر می‌گیرد [۵۰]. به همین خاطر باید شاخص ]۸ واقع بینانه‌تر از ۲۳[ باشد [۴۹]. پارامترهای استفاده شده در روش شاخص‌ها از عدم قطعیت زیادی برخوردارند که باعث بروز خطا در توصیف سیب پذیری می‌شوند. این عدم قطعیت‌هاء. شامل عدم قطعیت در پارامترهای هیدروژئولوژیکی, پارامترهای خاک و خصوصیتات آلایندهاست [۵۱]. روش‌های مختلفی برای برآورد عدم قطعیت نتایج ارزیابی میزان آسیب‌پذیری آب‌های زیرزمینی وجود دارد. شیوه‌ی کلاسیک تحلیل قابلیت اطمینان ". سال‌هاست که استفاده می‌شود. تحلیل قابلیت اطمینان ۰ ما12 -| 2- ۸۲۵۲۵۵۵ ۳۵010۲ )۸[*( 3- 11۵1۵71۵1101 ۳۵0107 )1۹۳( 4- 116۱1۵1111۷ ۸۳۹۵|۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۴ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب را می‌توان به سه روش اصلی نمونه‌گیری اماری . تحلیل عدم قطعیت مرتبه‌ی اول و روش‌های مبتنی بر تشوری بیرز انجام داد. استفاده از قواعد فازی ؟. شیوه‌ی دیگری است که در تحلیل عدم قطعیت و آبهام در پارامترهای هیدرولوژیکی و اکولوژیکی کاربرد پیدا کرده است [۵۲]. ۴-۹-۴- تهیه مدل مفهومی از کانون‌های آلوده کننده پس از آن که لیست کانون‌های آلودگی به همراه مشخصات و ویژگی‌های آن تهیه شد باید مدل مفهومی از کانون‌های آلوده کننده که بیانگر نوع کاربری, نوع آلاینده و شدت خطر اند تهیه و ارائه شود. ۱-۴ به هنگام سازی لیست کانون‌های آلاینده و ارزیابی آسیب‌پذیری با توجه به موارد ذکر شده لازم است فهرست کاملی از منابع آلاینده شامل تاسیسات. کاربری‌ها و فعالیت‌های قانونی به‌هنگام‌سازی باشد. متقاضی باید با استفاده از مشاور حداکثر هر سه سال یکبارء لیست کانون‌ها آلودگی و مدل مفهومی را به‌هنگام‌سازی کند و گزارشی حاوی مشکلات حریم کیفی و تهدیدات جدید به‌وجود آمده در منطقه. تفسیر آن‌ها و جمع‌بندی شرایط حاکم بر منطقه از نظر منابع آلاینده را تهیه کند. پس از به‌هنگام‌سازی, ممکن است به دلایل مختلفی مانند تغییر فصل برداشت اطلاعات. گدز زمان و یا تغییر شرایط کاربری در منطقه شاهد حدی از تغییرات بود که ناچار به اصلاح محدوده حریم کیفی شود. 40 2 1دک م51 -1 د[ |۸۵ 171۳0671۵101۷ ۲1۳۹1-0۲۵6۲ -2 ۷ ع6ر3۵ -3 4- 1۵772 ۲۵۱-۳۵۵60 ۸0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ ندوین برنامه پایش در برنامه حریم -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- ندوین برنامه پایش در برنامه حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی ۹۵/۰۷/۱۸ ۵ ۱-۵- کلیات این فصل شامل مراحل برنامه‌ریزی پایش در حریم کیفی بر مبنای اندازه گیری پارامترهای فیزیکی و شیمیایی لازم است. پایش در حریم کیفی در فازهای مختلف انجام می‌شود. در فازهای اولیه. اطلاعات لازم برای شناخت منطقه (که در فصل‌های ۲ و ۴ تشریح شدند) و داده‌های لازم برای محاسبات تعیین حریم کیفی برداشت (که در فصل ۶ به آن‌ها حریم کیفی (تعیین حریم کیفی اولیه) و تحقیقات منطقه‌ای نیز می‌شود با این که در این بخش طراحی و پایش در حریم کیفی نهایی نیز مورد بررسی قرار گرفته است اما برنامه پایش ذکر شده در این بخش نگاهی جامع‌تر بر موضوع داشته و به تدوین برنامه پایش از مراحل ابتدایی و مطالعات منطقه مطالعاتی تا مرحله پایش نهایی و مدیریت حریم کیفی نهایی تعیین شده می‌پردازد. پایش پارامترهای فیزیکی و شیمیایی به برآورد روند تغییرات هیدروژئولوژیکی در مقیاس زمانی و مکانی و ارتقای مدیریت و تحلیل داده‌های کیفیت آب سفره آب زیرزمینی. منبع‌های آب (چشمه. چاه)» کانون‌های آلاینده و سایر داده‌ها مانند داده‌های زمین‌شناسی و هیدرولوزیکی. با هدف حفاظت از آب زیرزمینی و منبع آب (چاه و چشمه)». در این راستا اطلاعات برداشت شده در گذشته و پیش از اجرای برنامه پایش می‌تواند از دوباره‌کاری در پایش بکاهد و در بهینه کردن باشند. پیش از برنامه‌ریزی پایش, برنامه‌ریزان باید به سه نکته توجه کنند تا برنامه‌ریزی پایش در حریم کیفی شفاف و باید به این سوال پاسخ داده شود که آیا داده‌های پایش جمع‌آوری می‌شوند تا آلاینده‌های ناشناخته‌ای از یک منبع آلاینده مشکوک شناسایی شوند یا اینکه پایش برای ارزیابی کیفیت پایه آب" انجام می‌شود؟ - نقاط دسترسی " موجود مانند چاه‌ها (یا گمانه‌های پایش)» چشمه‌ها و آب‌های سطحی باید شناسایی شوند. 1 )اد ۷۷۵۱۵۲ ۵۹۵۵۱۱۵۵ -[ ۳05 ددع۸0 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۸ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب مکانی تشریح کنند؟ برای نمونه. آیا داده‌های جمع‌آوری شده برای شناسایی نوع و غلظشت آلاینده(ها) در آب زیرزمینی هستند؟ به عبارت دیگر هدف از برداشت داده‌ها نمایش و تشریح مشخصه‌های توزیع مکانی ۳-۵- پایش پارآمترهای کمی و کیفی در حریم کیفی ۸ سه نوع پایش آب زیرزمینی در حریم کیفی را معرفی می‌کند. بررسی روند محیط ء ارزیابی منبع " و پایش و هشدار زود-هنگام " [۵۳]. در «بررسی روند محیط» روند تغییرات زمانی و مکانی کیفیت فیزیکی و شیمیایی سیستم آب زیرزمینی پایش می‌شود. در «پایش منبع»» تاثیرات موجود و محتمل بر کمیت شاخص‌های فیزیکی و شیمیایی سیستم آب زیرزمینی برآورد می‌شود. در «پایش و هشدار زود-هنگام»» وضعیت سیستم آب زیرزمینی در بالادست منبع آب (چاه و چشمه) براساس دانش کسب شده از مشخصات ژئوهیدرولوژیکی منطقه و زمان انتقال (101) آب زیرزمینی بررسی و اقدامات ممکن حفاظتی و پیشگیرانه برای ممانعت از ورود آلاینده‌ها به منبع اندیشیده می‌شود. انواع پایش‌های در آن زمان بایدها و نبایدهای حفاظت کیفی از منبع تعیین می‌شود. «ارزیابی منبع "»» اولین و مهم‌ترین اقدام در طراحی برنامه پایش کارآمد در حریم کیفی آب بسته‌بندی است. در برنامه پایش کیفی ابتدا پارامترهای هدف از لیست آلاینده‌های شناخته شده و یا محتمل مشخص می‌شوند (روش تهیه «لیست آلاینده‌ها» در فصل ۴ راهنما تشریح شده است). این آلاینده‌ها براساس کاربری اراضی و فعالیت‌های موجود در منطقه تعیین می‌شوند. این لیست شامل آلاینده‌های محدوده حریم کیفی اولیه (محدوده مطالعه یا عرصه تغذیه هیدرولوژیکی منبع آب بسته‌بندی) و نواحی مجاور آن است. ۳-۵- فازهای سه گانه پایش در حربم کیفی - فاز ۱: بررسی اجزای حریم کیفی و هدف‌گذاری - فاز۲: تدوین و اجرای برنامه پایشی تحقبقاتی " در محدوده مطالعاتی - فاز ۳: تدوین و اجرای برنامه نهایی پایش در حریم کیفی 1- ۸۲۳۱۵۲ 40 1 ع 50۳ -2 3- ۵۳۱۷-۷۷۵۲۵۱۵ ۵۶۵ 0 1 م5۵۳6 -4 5- ۵۵۳۵۳ ۹10۱10۲۱۳۵۶ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- ندوین برنامه پایش در برنامه حری مکیفی منابع آب بسته‌بندی ‏ ۹۵/۰۷/۱۸ 21 ۱-۴-۵- فاز ۱: بررسی اجزای حریم کیفی و هدفگذاری پایش آب زیرزمینی اقدامی پرهزینه و زمان‌بر بوده و به تجهیزات و تکنیک‌های فنی ویژه پایش نیازمند است. به همین دلیل پیشنهاد می‌شود تا حد امکان برای حفاظت کیفی از منبع آب بسته‌بندی از روش‌های علمی و کارا برای تعیین حریم کیفی. پایش و جمع‌آوری داده استفاده شود. فاز ۱ پایش در مراحل اولیه تعیین حریم کیفی و همزمان با تعیین حریم کیفی اولیه (در فصل ۳و ۴ تشریح شده است) اجرا می‌شود. فاز ۱ شامل تعیین نقش‌ها, وظایف و چارچوب مدیریتی منبع آب بسته‌بندی, تعیین حریم کیفی اولیه و ارزیابی منبع است. برای پشتیبانی و تعیین مسیر تحقیقات در مراحل بعدی پایش و تعیین حریم کیفی نهایی لازم است بانک اطلاعات اولیه بر پایه اطلاعات پایش شده در گذشته (مانند مقالات. گزارشات فنی و تحقیقات هیدروژئولوزیکی گذشته منطقه) و یا اطلاعات فرعی حاصل از بازدیدهای میدانی منطقه تهیه. تفسیر و بررسی شوند تا محدودیت در داده‌ها و کمبودهای اطلاعاتی شناسایی شوند . هدف از تهیه این بانک اطلاعات. افزایش اطلاعات برای تعریف اهداف پایش, کاهش حجم کاوش و مطالعات منطقه‌ای و هم‌چنین اجتناب از دوباره‌کاری تا حد امکان است. سایت‌های پایش تعیین شده در این فاز مانند چاه‌هاء گمانه‌ها و چشمه‌های موجود در منطقه می‌توانند بخشی از شبکه پایش نهایی و بلندمدت آینده باشند. فاز ۱ معمولا به یک بازه زمانی ۳ تا ۶ ماهه نیاز دارد تا تکمیل شود [۵۳]. به طور خلاصه اقداماتی که در فاز۱ پایش در حریم کیفی آب بسته‌بندی انجام می‌شوند عبارتند از: - شروع و اجرای برنامه حریم کیفی, شکل‌گیری قالب مدیریتی و پرسنل, تعیین نقش‌ها و مسوولیت‌ها (این موضوع در فصل مرتبط با اعطای مجوز تشریح شده است). - تعیین حریم کیفی اولیه منبع آب بسته‌بندی, بررسی و انتخاب روش‌های مناسب تعیین حریم کیفی در منطقه - شناسایی و تعیین ویژگی‌های منبع آب بسته‌بندی, آبخوان و کانون‌های آلودگی - بررسی و شناسایی اطلاعات موجود از منطقه. کاستی اطلاعات و محدودیت داده‌ها ه اهداف عمومی: پاسخ به این سوال که چه داده‌هایی در کجا و چگونه استفاده خواهند شد. * اهداف ویژه: پایش «روند محیط "»» «ارزیابی منبع *» و «هشدار زود-هنگام» ۳-۳-۵ فاز ۲: تدوین و اجرای برنامه پایشی تحقیقاتی در این فاز سیستم آب زیرزمینی و منبع آب بسته‌بندی شناسایی و مدل مفهومی هیدروژئولوژیکی آن تهیه می‌شود. ۱ مفاهیم حریم کیفی اولیه. حریم کیفی نهایی و برآورد منبع در فصل‌های گذشته این راهنما تعریف و تشریح شده‌اند. ۵ ۸۲۱1۲ -2 1 م50۲6 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۰ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب آن تعیین شود. این تحقیقات با هدف توسعه یا تعیین اجزای مدل مفهومی و هیدروژئولوژیکی انجام می‌شود. وجود یک مدل مفهومی جریان آب زیرزمینی قابل دفاع از جهت فنی و هیدروژئولوژیکی سطح اطمینان از کارایی حریم کیفی در حفاظت کیفی را بیش‌تر می‌کند. تحقیقات پایشی در این فاز شامل تعیین مشخصات کیفی پایه آب . اجرای آزمایش‌های سفره آب زیرزمینی و تعیین مشخصات آن. تعیین مسیر جریان " آب زیرزمینی برای بررسی و تفسیر ارتباط بین منابع آب (سفره آب زیرزمینی) با منبع آب (چاه و چشمه) و ارائه دانش برای اصلاح حریم کیفی اولیه است. نتیجه تحقیقات در این فازء ارائه «پیشنهاد برنامه پایش بلندمدت و نهایی» است. این فاز با توجه به پیچیدگی هیدروژئولوژیکی منطقه و اطلاعات جمع‌آوری شده در فاز ۱ ممکن است به ۱ تا ۱/۵ سال زمان نیاز داشته باشد [۵۳]. به طور خلاصه اقداماتی که در فاز ۲ پایش در حریم کیفی آب بسته‌بندی انجام می‌شود عبارت است از: - بررسی ویژگی‌های کیفی آب * ویزژگی‌های طبیعی و انتقال آلاینده‌ها در آب زیرزمینی منطقه مانند مجاری زیرزمینی و گسل‌ها * مقایسه و تفسیر پارامترهای فیزیکی و شیمیایی آب مانند غلظت آنیون‌هاء کاتیون‌هاء سختی, ۰011 106 45 رنگ و غیره * آنالیز ایزوتوپ " و تعیین عمر" * تعیین پارامترهای شاخص بر اساس نوع کانون‌های آلودگی در منطقه - آزمایش و تعیین ویژگی‌های آبخوان اصلاح حریم کیفی اولیه (یا محدوده مطالعاتی) ۳-۴-۵- فاز ۳: ندوین و اجرای برنامه پایش حریم کیفی محصول اقدامات انجام شده در فاز های ۱ و ۲ ارائه برنامه پیشنهادی پایش نهایی برای فاز ۲ است. معمولا برنامه شده‌اند) به صورت مرحله به مرحله و بر اساس منابع مالی و فنی طرح‌ریزی می‌شود. برنامه نهایی پایش باید شامل چارت ۰ ۰ ۷ ۰ 1 ۰ ۰ ع ۰ ۰ ۰ 51 هم‌چنین معیارها و روش تعیین مرزهای حریم کیفی باشد. در فاز ۳ موقعیت مکانی سایت‌های پایش موجود و پیشنهادی 0 0۵۱1۷ ۷۷۵۱۵۲ ۵۵6116 -1 1 ب10۷] -2 0۲822016 لها ] -3 0 1101۷60 لها ] -4 ۸۵۷۵۵ 1۵01006 -5 68 عع۸ -6 -) 0۳82017211010 -7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- ندوین برنامه پایش در برنامه حری م کیفی منابع آب بسته‌بندی ۹۵/۰۷/۱۸ ۶ برای شبکه پایش باید در یک نقشه نمایش داده شوند. سایت‌های پایش جدید که باید نصب و تجهیز شوند لازم است با جزییات کامل مانند موقعیت پیزومترهاء گمانه‌ها. عمق چاه‌هاء بازه‌های زمانی برداشت داده. طرح شماتیک تجهیزات و پارامترهای فیزیکی و شیمیایی پایش و بازه‌های زمانی برداشت و آزمایش‌ها باید تهیه شود. اطلاعات سایت پایش باید در یک بانک اطلاعاتی ذخیره شده و امکان به‌هنگام‌سازی و بازخوانی اطلاعات فراهم شود. سایت پایش نهایی باید با اهداف تعیین شده برای حریم کیفی منبع آب بسته‌بندی هماهنگی داشته و نیازهای حفاظت کیفی منبع آب بسته‌بندی را بر اساس خطرات موجود و محتمل در منطقه تامین کند. در نمودار (۱-۵)» مراحل ۵اگانه طراحی برنامه پایش حریم کیفی منبع آب بسته‌بندی نمایش داده شده است. در زمانی که حریم کیفی منبع آب بسته‌بندی مورد بازبینی و به‌هنگام‌سازی قرار می‌گیرد و یا به هر دلیلی تغییراتی در -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲۳ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ۲ ٍ (۸) تعیین بازه‌های زمانی نمونه‌برداری پارامترها (۱) اآرزیایبی منبع در حریم کیفی ین باره‌های رمانی نمونه‌برداری پارامترهای 1 1 (۲) تفسیر و سازماندهی اطلاعات موجود ‎)٩(‏ ارزیابی نیازها برای احداث سایت‌های پایش جدید 1[ 1 (۳) شناسایی کمبود اطلاعات ( ۱۰) احداث سایت‌های پایش جدید ۲ ۲ ۴) تعیین داده ها و پردازش‌ها نیاز برا (۲) تعیین داده ها و پردازش‌های مورد نیاز برای ( ۱۱) اجرای برنامه پایش شناخت سیستم (آبخوان) (۵) تعیین اهداف پایش کیفی (۱۳) بازبینی و تفسیر نتایج پایش را ۲ (۱۳) تر کیب و تف تفسیر نتایج حاصل به همراه (۶) تعیین پارامترهای پایش : را 7 ویژگی‌های شناخته شده از سیستم (ابخوان) ۴ رو (اولیه) پایش و برنامه اجرایی ۱ 1 نمودار ۱-۵- فلوچارت ۱۵ گام برنامه پایش حریم کیفی آب بسته‌بندی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ حریم کیفی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۶- کلیات آزانس حفاظت محیط زیست ایالات متحده (4]15۳۳۸» گستره وسیعی از روش‌های تعیین حریم کیفی از روش‌های ابتدایی و غیرتحلیلی تا روش‌های پیشرفته عددی را به عنوان روش‌های قابل قبول معرفی کرده است |[۳۸۰۱۲و ۴۰| انتخاب روش مناسب براساس تجربه کاربرء داده‌های موجود. اعتبار مالی تخصیص یافته به برنامه» قطعیت و دقت مورد نظر پروژه صورت می‌گیرد. روش‌های ارائه شده در این راهنما که به ترتیب پیچیدگی معرفی شدهه‌اند. مطابق روش‌های تایید شده توسط 1۸ است. باید توجه داشت که تمام این روش‌ها در همه موارد قابل استفاده نیستند. از این رو محدودیت‌هاء نقاط قوت 9 اطلاعات مورد نیاز هر روش شرح داده شده است. طبق تعریف. محدوده حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی, محدوده‌ای در سطح با زیرزمین است که احتمال رخداد آلودگی در آن و یا انتقال آلودگی از مسیر آن به سمت منبع آب بسته‌بندی وجود دارد. در این محدوده. فعالیت‌های انسانی در سطح و زیرزمین باید مهار و پایش شود. منابع آبی آب بسته‌بندی مثل چاه و چشمه پتانسیل زیادی برای آلوده شدن از طریق زمین اطراف خود دارند. اولین گام برای حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی تعیین محدوده حفاظت کیفی یا «حریم کیفی» منابع آب بسته‌بندی و سپس حفاظت از این محدوده برای ممانعت از ورود آلودگی به منبع آب بسته‌بندی است. برای ممانعت از ورود آلودگی لازم است مراقبت شود که: - مسیر جریان آب منبع آبی آب بسته‌بندی مسدود و یا تغییر نکند. و - مسیر جریان آب منبع آب بسته‌بندی از جریان‌های آلوده» به‌ویژه آن‌هایی که در اعماق کم خاک جریان دارند. جدا بماند. در بیش تر موارد. ممانعت کردن از الحاق جریان‌های کم عمق منطقه به منابع آب بسته بندی سخت یا غیر عملی است. محدوده‌ای برای کنترل فعالیت‌های مختلف انسان در اطراف منابع آبی آب بسته‌بندی مورد مطالعه قرار گیرد تااز حفاظت کیفی منبع اطمینان حاصل شود [1۵ حریم حفاظت به طور عمومی شامل مناطق معرفی شده زیر است. - یک ناحیه تحت عنوان حریم حفاظت بهداشتی که در بند ۲-۲-۹ راهنما به آن اشاره شده است. - (حداکثر) سه ناحیه که تحت عنوان ناحیه (27016) ۲۰۱ و ۲ مشخص می‌شود. (معمولا حریم بهداشتی به عنوان یکی از ناحیه‌های سه گانه در نظر گرفته می‌شود.) -------- صفحهٔ بعد -------- عوء۶ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب - یک ناحیه میانگیر " که به صورت اختیاری می‌تواند استفاده شود. این ناحیه کل حریم کیفی تعیین شده را در بر می‌گیرد (شکل ۱-۶). اصول و مبانی تعیین حریم کیفی در روش‌های ذکر شده بر پایه. شاخص فاصله از منبع, زمان انتقال (01])» و مرزهای فیزیکی در جریان آب زیرزمینی است. جزییات این شاخص‌ها به شرح زیر است: - فاصله: فاصله از منبع, ساده‌ترین اصل در تعیین حریم کیفی است. منطق محاسبه این فاصله. معیاری است که با آن دقت و قابلیت اطمینان محاسبات سنجیده می‌شود. - زمان انتقال: این شاخص بر اساس نرخ جریان آب زیرزمینی تعیین می‌شود. یک بازه زمانی بحرانی (مثلا ۳ یا ۵ سال) به عنوان زمان انتقال تعریف می‌شود. هدایت هیدرولیکی و گرادیان هیدرولیکی تعیین کننده سرعت آب زیرزمینی اند. از ضرب کردن سرعت جریان در زمان بحرانی تعریف شده. می‌توان ابعاد حریم کیفی را - مرزهای جریان: مرزهای طبیعی جریان آب زیرزمینی» می‌توانند بر روش و وسعت حریم کیفی تعیین شده تاثیر بگذارند. خط تقسیم آب زیرزمینی » موانع زمین‌شناختی و وجود منابع آب سطحی (مثل دریاچه‌هاء تالاب‌ها و ... ) مثال‌هایی از این مرزهای طبیعی است. شیوه‌های مبتنی بر معیارهای ذکر شده در سه سطح طبقه‌بندی می‌شوند: سطح ساده بر پایه فاصله مجاز - سطح بسیار پیچیده بر پایه مدل‌های ژئوهیدرولوژیکی و سینتیک آلاینده با پیچیده شدن سطح. از عدم قطعیت در تعیین حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی کاسته می‌شود. لکن هزینه مطالعات افزایش می‌یابد. البته. بهترین و دقیق‌ترین روش» لزوما پیچیده‌ترین آن نیست. زیرا به خاطر کمبود داده‌ها و روش معمول و متداول, روشی است که بر پایه فاصله و زمان انتقال توسعه یافته است. این روش پیچیدگی زیادی ندارد. از این‌ری از لحاظ اجرایی و در مرحله مطالعات امکان‌سنجی بهتر از سایر روش‌هاست. با این وجود. از آن‌جاکه منابع آب بسته‌بندی در شرایط و مکان‌های مختلفی قرار دارند. ارائه یک فاصله مطمئن بدون بررسی شرایط ژئوهیدرولوژیکی و آسیب سنجی, پایه و اساس علمی محکمی ندارد. لکن تا حد زیادی می‌تواند مفید واقع شود. برای افزایش اعتمادپذیری و کاهش عدم قطعیت در تعیین حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی, از روش‌های برآورد ریسک و 6 ۲ع۲ ابا -| 6 ۲ع۵1 ۷۹۷ 0۲0۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۶ ملاحظات شرایطی سرعت انتقال آلودگی سریع‌تر (برای مثال برای مواد فرار") و یا کندتر (برای مشال در شرایط جذب ۲ ً 1 - منظور از زمان انتقال در روش‌های ساده, زمان انتقال افقی است. در این محاسبات از زمان انتقال قائم چشم پوشی شده است. اما در مدل‌های عددی. در شرایطی که داده‌های مربوط به تراوش قائم در دست باشد. باشد. لذا با صرف نظر کردن از این موضوع, حریم کیفی تعیین شده از سطح اطمینان بیش‌تری برخوردار می‌شود. ۴-۶- تشریح مبانی متداول ناحیه‌بندی در داخل حریم کیفی البته همان‌طور که در ادامه آمده است در مواردی (روش شعاع ثابت) با توجه به شرایط و بیلان تخصیص یافته برای مطالعه. ممکن است حریم کیفی تنها شامل یک ناحیه باشد که مسلما دارای عدم قطعیت بالایی نیز خواهد بود. با این حال در حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی حداکثر سه نوع ناحیه‌بندی مختلف برای حفاظت از منبع تعریف شده است که تحت عنوان, حریم حفاظت بهداشتی چاه " یا چشمه (ناحیه ۱)» ناحیه حفاظت داخلی (ناحیه ۲ و ناحیه حفاظت خارجی (ناحیه ۳)*. این ناحیه‌ها به طور متوالی پیرامون چاه پمپاژ یا چشمه جوشان در نظر گرفته می‌شوند (شکل ۱-۶). | - [6 2/0 3- ۷۷۵۱1۵0 ۳۳۵1۵0110 06 (11 ع7016) 7016 ۳۳۵۵110 16۲ -4 (111 ع7010) 7006 ۳۳۵101101 06۲ -5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ص ۰ ۰ جهت جریان ی . ۰ , سس محدوده تغدیه چشمه. * 1 ی "محدوده تحت تأثیر 4۰ سفره آب زیرزمینی مهم منطقه‌ای: شکل ۱-۶- ترکیب معمول مناطق حفاظت از منبع آب زیرزمینی در یک چشمه بزرگ و یک ارتباط زمین‌شناسی بین سفره آب زیرزمینی و ناحیه نفوذنا پذ بر ۱-۴-۶ هدف از تعیین ناحیه حفاظت بهداشتی (ناحیه ۱) ناحیه حفاظت حریم کیفی چاه" یا چشمه " به ترتیب شامل ناحیه حفاظت بهداشتی (ناحیه ۱) بلافصل پیرامون چاه پمپاژ یا چشمه است. هدف از این ناحیه. حفاظت از چاه یا چشمه در مقابل اثر مستقیم هر آأسیب مکانیکی با آلودگی دایره‌ای به شعاع حداقل ۲۵ متر پیرامون چاه یا چشمه است که معمولا حصارکشی شده و تمام فعالیت‌هایی که مستقیما با تامین آب در ارتباط هستند در آن ممنوع است. تجهیزات تغذیه مصنوعی و نقب‌ها مکنده در نواحی کارستی نیز شامل 1- ۷/۵۱] ۵۵۵0 ۳۳۵۲۵۵10۱ 6 2- 50۳1۵۵۵۵ ۳۳۵۱۵۵10۱ 6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- تدوین روش تعیین حری مکیفی تیه ما ص ۲-۴-۶ هدف از تعیین ناحیه حفاظتی داخلی (ناحیه ۲) ناحیه حفاظتی داخلی (ناحیه ۲) در درجه اول برای ممانعت از آلودگی میکروار گانیزم‌های مدفوعی و پاتوژنی است. بنابراین» زمان انتقال در سفره آب زیرزمینی معمولا معیار اصلی ترسیم منطقه دو است. اگر از مدل‌های مبتنی بر زمان انتقال (که در بخش بعدی تشریح شده‌اند) استفاده شود. برای ترسیم این ناحیه از زمان انتقال ۱۶۰ روزه بااین فرضص که بیش‌تر پاتوژن‌های میکروبی در این بازه زمانی فیلتر یا غیرفعال می‌شوند. استفاده می‌شود [۵]. فعالیت‌هایی مانند استفاده از کود مایع که موجب انتشار آلودگی میکروبی در ناحیه می‌شوند در ناحیه دو ممنوع هستند. در سفره‌های آب زیرزمینی شنی و ماسه‌ای که تخلخل موثر" زیاد و سرعت جریان در حدود 1/0 ۱ است. این راهکار زمان انتقال موجب توسعه ناحیه دو در حدود ده‌ها یا صدها متر پیرامون چاه پمپاژ می‌شود. در یک ناحیه طبیعی. سرعت جریان آب زیرزمینی بالاتر منجر به پلندتر شدن ناحیه دو در جهت بالادست چاه می‌شود (شکل ۱-۶). ۳-۴-۶ هدف از تعبین ناحیه حفاظت بیرونی (ناحیه ۳) ناحیه حفاظت بیرونی (ناحیه ۳) برای حفاظت از آلودگی مزمن توسط آلاینده‌های مقاوم و پرتحرک طراحی شده و این اطمینان را حاصل می‌کند که در صورت وقوع حوادث ناگهانی و انتشار آلاینده زمان و فضای کافی برای دفع خطر وجود دارد. با توجه به ساختارهای هیدروژئولوژیکی, ناحیه ۳ یا شامل تمام عرصه تغذیه چشمه یا چاه می‌شود و با براساس فاصله یا زمان انتقال بیش از ۱۰۰ روزه ترسیم می‌شود. تجهیزاتی و اقداماتی مانند ایستگاه گاز یا انتشار فاضلاب که تهدیدی برای آب زیرزمینی هستند در این ناحیه مجاز نیستند (شکل ۱-۶). ۴-۳-۶ ناحیه‌بندی وسیع‌تر از ناحیه ۳ (ناحیه میانگیر) طرح‌های ملی حفاظتی بسیاری مانند سوئدء نواحی اضافی, مانند نواحی حفاظت از منبع برای تمام سفره آب زیرزمینی (شامل نواحی بیرون عرصه تغذیه چشمه چاه آب آشامیدنی) یا یک ناحیه میانگیر بر تمام عرصه تغذیه چاه یا چشمه را در نظر می‌گیرند. به هر حال در برخی موارد تمام عرصه تغذیه یک چشمه خیلی وسیع است و شامل نواحی که در تغذیه سفره آب زیرزمینی و میزان جریان تخلیه چشمه نقش اندکی دارند نیز می‌شود. برای نمونه طرح‌های حفاظت آب زیرزمینی سوئد شامل ناحیه تحت تاثیر ۹۰ / تغذیه منبع آب می‌شود. این ناحیه عموما وسیع تر از ناحیه ۳ است. اما گاهی اوقات کوچک‌تر از تمام عرصه تغذیه می‌باشد (شکل ۱-۶). محدودیت‌های کاربری در این نواحی گسترده‌تر در مقایسه با ناحیه ۳ کم‌تر سختگیرانه است. اما در مقابل آلودگی‌های مزمن و مقاوم مانند آلودگی‌های مرتبط با نیترات که در آب‌های زیرزمینی پر ۱- 1311000۷6 ۳۵۳۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۸ اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب هزینه‌های کوتاه مدت حداقل شود (شکل ۲-۶). از قضا این راهکار معمولا در دراز مدت منجر به افزایش هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی می‌شود؛ چرا که اصلاح سفره آب زیرزمینی و منبع آلوده و تصفیه آب آلوده شده معمولا از اجرای صحبح حریم کیفی. گران تر است. با این که علاوه بر حفاظطت آب زبرزمینی. حفظ منافع اقتصادی اجتماعی نیز مشروع و بر حق است و لازم است که در طرح‌های جامع مدیریت کاربری اراضی لحاظ شود. هیدروژئولوژیست‌ها ۱ نطقه ۳ تطقه ۲ 1 نقب مکنده ۱ ِ اس ۱ ۱ منطقه کشاورزی. ۹ به ۰ :۳ ۱ , رودخانه تغذیه کننده ۱ ۱ ۱ شکل ۲-۶- عدم اعمال صحیح محدودیت‌های کاربری در حریم کیفی با لحاظ تدابیر اقتصادی - اجتماعی کوتاه مدت! ۱ مثال آشکاری از ناحیه‌بندی نامناسب نواحی حفاظتی و متناقض با اصول هیدروزئولوزیکی است اما در آن هزینه‌های کوتاه مدت حداقل شده است. عرصه آبخیز جریان آب سطحی تغذیه‌کننده نواحی کشاورزی و تغذیه‌کننده نقب مکنده‌ای که به چشمه کارستی متصل است. شامل هیچ یک از نواحی حفاظتی نیست. اما نواحی ناهموار جنگلی مجاور برای برابری در پرداخت غرامت کشاورزان به عنوان ناحیه حفاظتی تعییرو شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۶- روش‌های متداول تعیین حربم کیفی ۱-۶-۶- شعاع ثابت فرضی ! (۸1714) الف - روش کار - دراین روش محدوده‌ای به شکل دایره و به مرکزیت مظهر جشمه یا چاه در نظر گرفته شده و با عنوان «محدوده ۱»؟ یا «ناحیه جلوگیری از اتفاقات تصادفی ؟» نام گذاری می‌شود. - این روش در انواع سفره‌های زیرزمینی (تحت فشارء آزاد و نیمه تحت فشار) و با تمام رژیم‌های جریان (جریان - همان طوری که از نام این روش بر می‌آید. این روش بر اساس دانش عمیقی از ویژگی‌های آبخوان» چشمه با - در کل به دلیل این که این روش از شاخص‌های علمی بسیار کمی استفاده می‌کند. اطمینان نتایج آن نیز کم است. - از این روش در شرایطی می‌توان استفاده کرد که حجم آب برداشتی کم‌تر از ۳۸۰ متر مکعب در روز باشد. در این روش کافی است به این سوال پاسخ داده شود که حداقل شعاع منطقی برای محدوده ۱ چه مقدار می‌تواند - این روش در شرایطی که برداشت اطلاعات از محدوده حریم کیفی امکان‌پذیر نیست و نماینده شرکت آب - استفاده از این روش در شرایطی که کاربری خطرناکی در نزدیکی منبع برداشت آب وجود نداشته باشد مجاز است. ج- مزایا بت اجرای آن بسیار ساده است ۳ نیازی به اطلاعات ویژزه از منطقه ندارد. - به زمان اندکی نیاز دارد. 5 1۱۲۵۵ ۸۲۳۱۳۵۲۷ -| [ 7006 -2 6 ۳۳۵۷۵۲1۵۱۱ ۸001601 -3 ۷ ع0:6 111۳ -4 ۷ 0۵۶۱ -5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۸ «راهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب - به داده‌های اندکی وابسته است. < هزینه تعیین حریم کیفی بسیار کم است. د- معایب - بر اساس فرض‌ها و قضاوت‌های غیرعلمی و عمومی است. ۲-۶-۶- شعاع ثابت محاسبه شده! (71) الف - روش کار - روش نسبتا ساده‌ای است که می‌تواند برای چاه‌ها و چشمه‌های آب بسته‌بندی مورد استفاده قرار گیرد. - این روش که به نوعی مکمل روش اول است. علاوه بر محدوده ۱ء دو محدوده دایره‌ای شکل دیگر با شعاع بزرگ‌تر و تحت عنوان محدوده ۲ و محدوده ۲ پیشنهاد می‌کند (شکل ۳-۶). - دراین روش, محدوده‌ای دایره‌ای شکل به مرکزیت منبع آب بسته‌بندی در نظر گرفته می‌شود. به گونه‌ای که آب زیرزمینی برای طی مسیر از مرز دایره تا مرکز دایره که منبع در آن قرار گرفته است. به مدت زمانی مشخصی نیاز داشته باشد. به این ناحیه «ناحیه تاثیر « گفته می‌شود. به بیان دیگرء در این روش استوانه‌ای در داخل زمین در نظر گرفته می‌شود به طوری که شعاع استوانه براساس زمان انتقال (107) تعیین می‌شود. - 101 پیشنهادی در این روش حداقل یک سال برای منطقه ۱ء حداقل دو سال برای محدوده ۲ و حداقل پنج سال برای محدوده ۳است |[۳۴]. - از آن‌جاکه در این روش نیز فرض‌ها و ساده‌سازی‌هایی وجود دارد و تمام ویژگی‌های آبخوان» مانند غیریکنواخت بودن ویژگی های هیدروژئولوژیکی در اطراف منبع در نظر گرفته نشده است. ممکن است حفاظت انجام شده در این روش کافی نباشد. به همین دلیل لازم است در این روش از ضریب ایمنی " استفاده شود. ضریب ایمنی پیشنهادی و سایر معادلات و داده‌های مورد نیاز در جدول (۴-۶) آورده شده است. 1۵015 ۲۱۵۵ 012160 |ه) -| 06 ]۲ 706 -2 (۵1 01 ۳۵۵0۲ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- 7 این روش ج- مزایا - از رز( دوین روش تعیین حری مکیفی هد ۳.1 / سم با که چا تا ۹ ۱ 1 ۹ 0 :7 ارتفاع سطح فیلتر (لوله مشبک) 1۳ ْ شکل ۳-۶- نمایش سطح استوانه و منطقه‌بندی در روش شعاع ثابت محاسبه شده به داده‌های نرخ پمپاز" و داده‌های هیدروژئولوژیکی شامل تخلخل, ارتفاع لوله مشبک چاه" (<- جریان نیاز دارد. مکن است برای برای جمع‌آوری برخی داده‌ها تحقیقات میدانی نیاز باشد. اش ساده‌ای است و به زمان زیادی نیاز ندارد. 116 (1 ۳۳ |- ۳۵ 2- ۷۷/2۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب - به تخصص آندکی احتیاج دارد. د- معایب - منطقه‌ای که به عنوان ناحیه تاثیر مشخص می‌شود ممکن است در برگیرنده مناطقی باشد که آب چاه با حدول ۱-۶- رابطه و متغیر های مورد نیاز برای تعیین شعاع در روش 6-۲1 [۳۴] 0 سک | ۳85 <] 17 سم سا کال کح ۳-۶-۶- شکل‌های تغییرپذیر ساده شده! (5۷5) الف - روش کار - این فرض که تمام آب برداشتی از منبع آب بسته‌بندی (چاه یا چشمه)» از استوانه فرضی اطراف منبع تامین می‌شود تنها در فاصله کوتاهی از منبع (۱۵ تا ۳۰ متر) یا در شرایطی که از گرادیان هیدرولیکی صرف نظر - اگر سطح پتانسیل یا سطح آب زیرزمینی دارای شیب قابل توجهی باشد. آنگاه سهم آب برداشتی از بالا دست چاه یا چشمه بسیار بیش‌تر از مناطق پایین دست است. از این‌رو سطح دایره‌ای شکل در اطراف منبع. فرض 65 ع[ ۷۵۲1۵ 111۵0( زگ -1 -------- صفحهٔ بعد -------- پمپاژ تعیین می شود. این شکل‌ها بر اساس گرادیان پایین‌دست و مرزهای جریان جانبی منبع (در هنگام - این روش نیز مانند دو روش گذشته ساده است. اما به داده‌های هیدروژئولوژیکی بیش‌تری نیاز دارد که در ادامه مشخص شده است. گام‌های استفاده از این روش عبارتند از: - از روش 6اان) یک دایره به مرکز چاه رسم می‌شود. 1 - یک خط مرکزی در جهت بالادست چاه با استفاده از رابطه 1۷۰ 277۶ رسم می‌شود. در این رابطه ]» برای 1 محدوده ۲و محدوده ۳ به ترتیب ۲ سال و ۵ سال است. در این رابطه ل هدایت هیدرولیکی. [ گرادیان - خطی عمودی بر خط مرکزی به فاصله 7 از نقطه مرکزی رسم کرده و ۸-۸ نام‌گذاری می‌شود. - دو خط مماس بر دایره و به موازات خط مرکزی رسم می‌شود. در محل تقاطع این خطها با ۸-۸ فاصله 7/۳ - خطوطی از قا و "3 مماس بر دایره رسم می‌شود. - با در نظر گرفتن منبع به عنوان نقطه مرکزی. کمانی بین 8۳ و 3 رسم می‌شود. : 1 ۱ 31 از 15 ۱ 5 زا 0 ۲ ۳۴۵ با ۳ نمی ۱ : ٩ شکل ۴-۶- تعیین حریم کیفی به روش شکل‌های تغییرپذ بر ساده شده -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۸ ررراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ب - الزامات روش - روش به داده‌های نرخ پمپاژ" و داده‌های هیدروژئولوژیکی شامل تخلخل, ارتفاع لوله مشبک چاه (جدول ۳-۶ - ممکن است برای جممع‌آوری برخی داده‌هاء تحقیقات میدانی نیاز باشد. ج- مزابا - روش ساده‌ای است و به زمان زیادی نیاز ندارد. - به تخصص اندکی نیاز دارد. د- معاب نتیجه این روش به ضریب هدایت هیدرولیکی وابسته و خیلی به آن حساس است. ۴-۶-۶ مدل‌های تحلیلی الف - روش کار - از معادلات هیدرولوژیکی برای مدل‌سازی جریان آب زیرزمینی و زمان انتقال آلاینده‌ها استفاده می‌شود. مجموعه‌ای از این قبیل معادلات در کتب و مقالات علمی موجود است. - این معادلات عموما به آسانی قابل حل اند. لکن به پارامترهای هیدروزئولوژیکی نیازمند است که معمولا هم در سطح و هم در عمق آبخوان یکنواخت فرض می‌شوند. - نتایج این روش منحصر به محل مورد مطالعه است. چرا که از اطلاعات خاص آن محل استفاده می‌کند. می‌توان این نقطه ضعف را تا حدودی برطرف کرد. - ممکن است عدم قطعیت زیادی. به ویزه برای حریم‌های حفاظتی محاسبه شده بلند و باریک که حساسیت زیادی نسبت به منحنی‌های هم پتانسیل " دارندء وجود داشته باشد. - در حریم‌های کیفی باریک. خطای کوچکی در پتانسیل‌سنجی و نقشه خطوط هم‌پتانسیل به خطای بزرگی در 46 ۳۳۵۱۵۵۶ -1 ۹ ۳۵1۵110۲۵1۲ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- - به این دلیل اعمال ضریب اطمینان یا در نظر گرفتن منطقه میانگیر" اطراف حریم تعیین شده توصیه می شود. برای مثال, توصیه می شود برای هر ۰ متر حریم تعیین شده در بالادست چاه ۵ متر حریم میانگیر در نظر گرفته شود از ۱*۰ روزه محاسبه شود. - داده های متداول مورد استفاده در این روش عبارت اند از گرادیان هیدرولیکی. هدایت هیدرولیکی. ضخامت منطقه اشباع و داده‌های هیدروژئولوژیکی. - برای نمونه می‌توان به مدل ۷۷171۳۸ که توسط 15۳۳۸] توسعه داده شده و به طور وسیعی مورد استفاده قرار می‌گیرد اشاره کرد. این مدل توانایی تعیین محدوده‌ها بر حسب زمان انتقال را دارد. ب- ویژگی‌های مدل - مدل دارای سه ماژول ۰5590 ۷/۷۷۸۳ و 0۳78۸۳ است که هر یک دارای ویژگی ها و فرضیات - در تمام ماژول‌هاء آبخوان دارای ضخامت ثابتی است و آبخوان می‌ تواند تحت فشار و یا غیرتحت فشار باشد. در مدول 00۳11۸ آبخوان می‌تواند وضعیت نیمه تحت فشار نیز داشته باشد. - پارامترهایی که در این مدل استفاده می شود شامل ضخامت آبخوان. ضریب هدایت هیدرولیکی, گرادیان هیدرولیکی. تخلخل. دبی پمپاژ, افت سطح آب بر اثر پمپاژ شعاع منبع و زمان انتقال است. ج- الزامات روش روش به دانش قابل توجهی در خصوص شرایط هیدرولوژیکی منطقه مانند عمق آبخوان, هدایت هیدرولیکی, تخلخل, نرخ پمپاژ و هم‌چنین تجربه کافی در مدل سازی کامپیوتری نیاز دارد. د- مزایا - معادلات جریان آب با دقت و سرعت قابل قبولی حل می‌شوند. - مدل‌های 15۳:۳۸] مانند ۷۷11۳۸ کاربر دوست اند که امروزه در سطح وسیعی استفاده می‌شوند . 06 8116۲ -| ۲- برای کسب اطلاعات بیش‌تر می‌توان به سایت اینترنتی /1110://18۱۷/1330.1111168.60/9011۷/۵76/18۷/10۹۵1 که توسط ۳۳۸ ارائه شده است مراجعه کرد (قابل دسترسی در تاریخ ۸۹/۱۲/۱۰). -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۸ «راهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ه- معایب - معمولا مساله را در فضای دو بعدی و ساده شده حل می‌کنند. - همواره احتمال رخداد خطاهای پنهان در مراحل محاسبات کامپیوتری وجود دارد. - در بیش‌تر مواقع فرض می‌شود که جریان یکنواخت و ضریب هدایت هیدرولیکی ثابت است. ۵-۶-۶- تهیه نقشه هیدروژئولوژ یکی " (1181) این روش عارضه‌های فیزیکی و هیدرولوژیکی منطقه که بر جریان آب زیرزمینی تاثیرگذار است را شناسایی می‌کند. برای استفاده از این روش لازم است نقشه‌های ژئولوژیکی, سطح آب زیرزمینی» داده‌های آزمون پمپاژ و گزارش‌های هیدروژئولوژیکی استفاده از این روش معمولا مستلزم تهیه نقشه‌های هیدروژئولوژیکی است که مشخصات آبخوان» جریان آب زیرزمینی و مرزهای سفره آب زیرزمینی را بیان می‌کند. - زیرگروه های روش * روش نگاشت جریان با معادله جریان یکنواخت در این روش‌ها از مفهومی با عنوان «محدوده مشارکت ‌« استفاده می‌شود. محدوده مشارکت به محدوده‌ای از سطح منطقه گفته می‌شود که آب با نفوذ به داخل زمین و حرکت در زیرزمین می‌تواند به منبع برداشت (چاه یا چشمه) برسد. همان‌طوری که در شکل (۵-۶) پیداست. ناحیه مشارکت از کمی پایین‌تر از منبع و از مخروط آفت. در خلاف جهت جریان تا مرز خط تقسیم آبخوان کشیده می‌شود [۳۹]. در ادامه هر یک از این روش‌ها به همراه معایب و مزایایشان تشریح شده است. برای کسب اطلاعات بیش‌تر در این 00 11۷۵۲02001082102 -1 ۵8 ۷۷1۳۵۱1۷ -2 8 ۳10۷-5۷۵۱۱ -3 ۲۲ آ 7006 -4 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- تدوین ۶-۶-۶- نگاش مفهوم آسیبپ حفاظت می‌کند. | پوشاننده و شرایط این معنی است ک رنگ‌های قرمز عم هم‌چنین از نق آن‌ها روش‌های مر روش تعیین حری م کیفی ( (1987 و0[ 52۸ ۴۲۵۶۵) شکل ۵-۶- نمایش محدوده مشار کت و محدوده تاثیر ذیری آب زیرزمینی بر پایه این فرض که خصوصیات فیزیکی محیط زیست تا حدی از » یک منطقه مانند عرصه تغذیه چشمه به ناحیه‌های مختلفی از درجه سیب پذیر وما برای نمایش آسیب‌پذیری زیاد (حفاظت طبیعی کم) و رنگ‌های آبی برای نواحی شه‌ها می‌توان به طور کامل و یا به عنوان مکملی برای روش‌های مرسوم ترسیم مناطق سوم بر پایه زمان انتقال یا فاصله به دلیل سرعت‌های جریان زیاد و عدم تجانس ناموف ۳۹ الودگی زیرزمینی نصات لایه‌های کارستی که در -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ ۸ راهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب الف - روش کار نقشه‌برداری زمینی استفاده شده و نقاط آسیب پذیر در برابر آلاینده‌ها تعیین می‌شود. آلوده شدن و انتقال آلودگی به منبع دارند را به خوبی مشخص می‌کند. (برای کسب اطلاعات بیش‌تر فصل ۴را نگاه کنید.) - رسم خطوط مرزی پیرامون این مناطق منجر به تعیین حریم کیفی منبع آب بسته‌بندی می‌شود. این روش به داده‌هایی مشتمل بر نقشه‌های خاک. زمین‌شناسی. سطح ایستابی و محل‌های مهم شکستگی و در منطقه نیاز دارد. ج- مزایا - در این روش از پردازش داده‌ها و استخراج اطلاعات در سطح وسیعی از منطقه استفاده می‌شود. د- معایب الف - روش کار در این روش» منطقه مشارکت 20) منبع با توجه به مرز خط تقسیم آب‌های آب زیرزمینی و مرزهای جریان (که -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- ب- الزامات ج- مزایا تدوین روش تعیین حریم کیفی تا سطح زمین ۳ : ی : و 4 ا سوه سار بر ۱ ) ها راکو ۹ ۹ ۹ ۹ ی 8 خط تقسیم آب حریم کیفی رودخانه : راهنمای علائم سطح آب زیرزمینی مد خط مه مهم آب تمس جهت جریان آب زیرزمینی ‏ < شکل ۶-۶- تعیین حریم کیفی توسط نگاشت سیستم جریان روش دقیق‌تری است. چرا که هندسه سیستم جریان آب زیرزمینی را نیز در نظر می‌گیرد. نسبتا ساده است. چرا که به آزمایشات هیدروژئولوژیکی محدودی نیاز دارد. ۸ امی است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ ۸ ررراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب - اگر داده‌های کافی در دسترس باشد. نیازی به بررسی‌های میدانی و آزمایش در محل ندارد. - در این روش از مرزهای هیدروژئولوژیکی که قابلیت ترسیم شدن در نقشه را دارند استفاده می‌شود. د- معاب - جریان آب زیرزمینی به صورت دو بعدی بررسی می‌شود. می‌تواند به صورت غیرقابل قبولی بزرگ باشد. - خطاهای کوچک در نقشه‌های سطح ایستابی می‌تواند به خطای بزرگی در تعیین ناحیه مشارکت منجر شود. - در صورتی که اطلاعات هیدرولوژیکی کافی در دسترس نباشد. هزینه این روش می‌تواند زیاد باشد. ۲-۶-۶-۶ نگاشت جربان با محاسبه زمان انتقال الف - روش کار - به کارگیری پارامترهای سرعت جریان و زمان انتقال (1)(1) مشخص. می تواند حریم کیفی را به صورت بخشی از ناحیه مشارکت (701) که آب را در محدوده زمانی مشخصی وارد چاه یا چشمه (منبع آب ب - الزامات ج- مزایا - استفاده از شاخص زمان انتقال, امکان می دهد در شرایطی که ناحیه مشارکت به صورت غیرقابل قبولی بزرگ است. حریم کیفی به صورت بخش از ناحیه مشار کت منبع» تعیین شده تا از وسعت قابل قبولی برخوردار شود. - چنان جچه از روش تهیه نقشه سیستم جریان استفاده شده باشد. اضافه کردن شاخص زمان انتقال به محاسبات - این روش مستلزم استفاده از روش‌های محاسباتی پیشرفته نیست. -------- صفحهٔ بعد -------- د- معایب _ بروز خطا در محاسبه تخلخل و هدایت هیدرولیکی منجر به خطا در محاسبه زمان انتقال و در نتیجه تعیین حریم می‌شود. - آبخوان همگن و هدایت هیدرولیکی در سراسر منطقه ثابت در نظر گرفته می‌شود. جریان آب زیرزمینی به صورت دو بعدی بررسی می‌شود. - وجود ناحیه‌ای در منطقه که قابلیت انتقال بالایی داردء منجر به بروز خطای زیادی در محاسبه زمان انتقال و ۳-۶-۶-۶ نگاشت جریان با معادله جریان یکنواخت الف- روش کار استفاده می‌شود. - توسط این معادلات. سطح ایستابی پیش از پمپاژ و مرزهای متقاطع برای تعیین حریم کیفی تعیین می شود. در شکل (۷-۶) این موضوع به همراه معادلات این روش نمایش داده شده است. ب - الزامات در این روش لازم است نقشه سطح ایستابی تهیه و ضریب هدایت هیدرولیکی, تخلخل و ضخامت آبخوان محاسبه شود. ج- مزایا ناحیه مشارکت بدون نیاز به نقشه حاوی جزییات مخروط افت متاثر از پمپاژ, تعیین می‌شود که باعث کاهش عملیات جممع‌آوری داده در محل می‌شود. این روش» بسیار ساده است و به تجربه و دانش زیاد هیدروژئولوژیکی نیاز ندارد. از داده‌های به‌دست آمده از نقشه سطح ایستابی استفاده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ د- معایب در این ۸ رراهنمای حری م کیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با سطح پیزومتریک در نرخ پمپاز * 0 عمق اشباع س.ط گرادیان هیدرولیکی ۰ * | 7.۴ شکل ۷-۶- تعیین حریم کیفی با استفاده از معادلات جریان یکنواخت ب سا -------- صفحهٔ بعد -------- جریان آب زیرزمینی به صورت دو بعدی بررسی می‌شود. از اثرات مرزهای طبیعی هیدرولوژیکی (البته به جز مرزهای خط تقسیم آب زیرزمینی)» غیر همگن بودن سفره آب زیرزمینی و تغذیه غیر یکنواخت صرف نظر شده است. خطاهای کوچک در تهیه نقشه های سطح ایستابی یا محاسبه تخلخل و هدایت هیدرولیکی می تواند به خطای بزرگی ۷-۶-۶- مدل‌های عددی در این روش از برنامه های کامپیوتری برای محاسبه جریان سه بعدی آب زیرزمینی و شبیه‌سازی مسیرهای جریان آلاینده‌ها استفاده می‌شود. امروزه مدل‌های عددی بسیاری در این زمینه توسعه داده شده است. این مدل‌ها جریان آب زیرزمینی و آلاینده‌ها را به صورت دو بعدی و یا سه بعدی مدل می‌کنند. این مدل‌ها به داده‌های مشابه با روش‌های تحلیلی و نقشه‌های هیدروژئولوژیکی نیازمند است. در مقابل از توانایی پردازش بیش‌تری برخوردار هستند. این روش به تمام شرایط هیدرولوژیکی قابل استفاده هستند. الف - الزامات مدل این روش به مجموعه داده‌های کامل و با جزییات ژئوهیدرولوژیکی شامل هندسه سفره آب زیرزمینی, مرزهای ژئوهیدرولوژیکی» تغییرات ضریب هدایت هیدرولیکی در سطوح افقی و عمودی, تخلخل, نرخ پمپازه ضریب جذب سفره» توزیع فضای تغذیه (ورودی) سفره و البته تجربه کافی در کار با مدل‌های عددی نیاز دارد. ب - مزایا به صورت سه‌بعدی شبیه‌سازی و تغییرات سطح آب زیرزمینی را با دقت خوبی محاسبه می‌کنند. در مقایسه با سایر روش‌هاء مسیرهای جریان آب زیرزمینی و زمان انتقال را با دقت بسیار بیش‌تری تعیین می کنند. ج- معایب برای واسنجی " و رواسنجی " به مجموعه جامع و کامل داده‌ها نیاز دارد. 1-1 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب فرایند شبیه‌سازی معمولا زمان‌بر و پرهزینه است. چرا که علاوه بر داده‌های زیاد به متخصص نیز نیازمند است. ۷-۶- تعیین بهترین روش برای مشخص کردن حریم کیفی همان‌طور که در بخش‌های گذشته بیان شد. روش‌های مختلف تعیین حریم کیفی دارای نتایج. مزایاء معایب و نیازمندی‌های متفاوتی دارند: - بعضی روش‌ها به داده‌های هیدرولوژیکی و هیدروژئولوژیکی زیادی نیاز دارند. این روش‌ها منجر به تولید نقشه‌هایی می‌شوند که جهت و مشخصات جریان آب زیرزمینی را به همراه جزییات زیادی مشخص می‌کنند. - برخی از روش‌های دیگر نقشه‌های با جزییات زیاد تولید نمی‌کنند. ولی اطلاعات مفیدی برای آغاز یک طرح کارآمد در حفاظت کیفی منابع آب بسته‌بندی را در اختیار می‌گذارند. عواملی که بر انتخاب روش موثر اند عبارتند از: - ویژگی‌های روش‌ها (مزیت و معایب) - میزان تهدیدهای موجود برای منبع آب. - میزان برداشت آب و جمعیتی که ممکن است تحت تاثیر قرار گیرند. - میزان بیلان و زمان تخصیص یافته برای تعیین محدوده. دقت نقشه های تهیه شده رابطه مستقیمی با هزینه و وقت صرف شده دارد. به طور کلی برای انتخاب روش تعیین حریم کیفی لازم است علاوه بر ویژگی‌های هر یک از روش‌هاء به سه معیار تصمیم‌گیری مهم توجه شود [۳۱]|. - اهداف برنامه حفاظت کیفی - منابع در دسترس ۱-۷-۶ معیارهای ژئوهیدرولوزیکی روش‌های مختلف. شرایط ژئوهیدرولوژیکی منطقه را با جزییات و دقت متفاوت در نظر می‌گیرند. روشی که شرایط ژئوهیدرولوژیکی و رژزیم جریان را با دقت مناسب و به صورت واقع‌بینانه شبیه‌سازی کند. نتایچ قابل‌قبول‌تری را خواهد داشت. - نوع آبخوان - ویژگی‌های هیدرولیکی جریان -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- ندوین روش تعیین حری مکیفی رم بل ۸۷ - جنس خاک منطقه - جهت و گرادیان هیدرولیکی جریان - مرزهای جریان آب زیرزمینی باید توجه داشت که روش انتخابی به دلیل شرایط ژئوهیدرلوژیکی ویزه منطقه دچار خطا یا نتیجه غیرقابل دفاع نشود [۳۱]. حریم کیفی تعیین شده برای یک منبع آب بسته‌بندی در شکل (۸-۶) نمایش داده شده است. همان‌طوری که موضوع می‌تواند در برخی شرایط از اهمیت ویژه‌ای برخوردار باشد و در انتخاب روش محاسبه تاثیرگذار باشد. و معل رل ۱ سر ات : 7 ۱ ۹ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۷ مظهر منبع آب ۱ 0 ۹ / ۰ ً هس اس ۱ شعاع ثابت محاسبه شده وی شکل ۸-۶- نمایش حریم کیفی با روش‌های مختلف -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مذ ریت فصل ۷ حریم کیفی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مدیریت حری مکیفی 9 )۹ ۱-۷- کلیات پس از تعیین حریم کیفی و تعیین کانون‌های آلاینده و ارزیابی آسیب‌پذیری منبع آب بسته‌بندی, متقاضی باید برنامه کنترل منابع آلودگی برای ممانعت از ورود آلاینده‌های محتمل را ارائه دهدبرای هر یک از منابع آب بسته‌بندی با توجه به خصوصیات منبع آب زیرزمینی و آلاینده, از راهکارهای کنترلی مناسب می‌توان استفاده کرد. شرکت آب منطقه‌ای موظف است پس از اعطای مجوز و تعیین حریم کیفی, مانع فعالیت کاربری‌هایی که می‌توانند کیفیت منبع آب بسته‌بندی را تحت تاثیر قرار دهند شود. اما پیش از اعطای مجوزء متقاضی موظف است طبق بند ‎۱۴-۲-۹٩‏ برنامه کنترل حفاظت کیفی را در خصوص کانون‌های آلودگی موجود ارائه دهد. انواع این کانون‌ها در فصل ۴ تشریح شده‌اند. در این ۲-۷- اهداف و منظورهای برنامه مدیربت حریم کیفی هدف اصلی مدیریت حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی, کنترل منابع آلاینده موجود و یا محتمل در حریم کیفی برای جلوگیری از آلوده ساختن منبع آبی است. با این هدف. منظورهای برنامه مدیریت حریم کیفی عبارتند از: - داشتن برنامه کاربری اراضی و مکانیزم مدیریتی مناسب در حریم کیفی برای جلوگیری از ورود آلاینده به منبع آبی - تبیین اهمیت فعالیت‌های پایشی و قانون گذاری برای سازمان‌های ذی‌ربط محلی, منطقه‌ای و کشوری برای مدیریت حریم کیفی - شناسایی و به حداقل رساندن کاربری‌های اراضی که منابع آبی آب بسته‌بندی منطقه را به طور جدی تهدید می‌کنند - شناسایی و سازمان‌دهی منابع اجتماعی- اقتصادی منطقه مانند صاحبان صنایع, کشاورزان و دامپروران برای مدیریت حریم کیفی به صورت داوطلبانه - ایجاد انگیزه برای مالکان اراضی منطقه برای بازداشتن آن‌ها از ایجاد تهدید برای آلوده شدن منابع آبی آب - آموزش عمومی, صاحبان کارخانجات. کارگاه‌هاء اراضی کشاورزی و دامپروی و هم چنین صاحبان صنعت آب بسته‌بندی برای محافظت از منبع آب - شناخت روش های ممکن برای توسعه و بهبود آثر روش های مدیریت حریم کیفی موجود. بدین منظور لازم است عوامل جدیدی که در گذشته به آن‌ها توجه نشده است و یا به تازرگی به‌وجود آمده‌اند. مانند کاربری‌های جدید مورد توجه قرار گیرد. - استفاده از بهترین راهکارهای مدیریتی (7۸/۳) در مدیریت حریم کیفی مانند مخازن ذخیره آلاینده و -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۳ ۸ راهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ۳-۷- راهکارهای پیشنهادی برنامه کنترل آلودگی باید توسط مشاور متقاضی تهیه شود. این برنامه باید با توجه به کانون‌های آلودگی و مکانیزم و یا کنترل رواناب قابل استفاده است. این اقدامات شامل کنترل رواناب در منطقه و ممانعت از ورود آن‌ها به داخل حریم ساخت و ساز مناسب در حریم کیفی و مدیریت مجاری موجود در حریم کیفی که می‌توانند مجرای ورود آلودگی به ۲-۳-۷ تعهدنامه ۳-۳-۷- ندوین برنامه برای مقابله با شرایط اضطراری به‌وجود آمده را به خوبی مدیریت کند. ایحاد شبکه پایش مناسب در حریم کیفی و نمونه‌گیری از آب سفره آب زیرزمینی به‌ویژه در بالا دست مظهر چشمه می‌شود. ۵-۳-۷- آموزش همگانی ۶-۳-۷ خرید و مالکیت بر کاربری های آلوده کننده با خرید و مالکیت قانونی بر کاربری‌ها و تغییر شرایط و یا حذف فعالیت‌های آلوده کننده می‌توان مانع از آلوده شدن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مدیریت حری مکیفی همرس ۹۳ ۷-۳-۷- کنترل کاربری و الزام آن‌ها به رعایت استانداردها کاربری‌های آلوده کننده باید الزامات و استانداردهای تعیین شده را رعایت کنند. در غیر این صورت باید پیگیری‌های قانونی به عمل آید. ۸-۳-۷- تشویق و آگاه‌سازی کاربرها می‌توان با تشویق و آگاه سازی کاربرهاء مکانیزم فعالیت آن‌ها را به نحوی تغییر داد که از اثر آلودگی آن‌ها کاسته شده 9 یا از بین برود [۴۲]. ۴-۷- توسعه برنامه مدیریت حریم منابع آب بسته‌بندی در منطقه توسط شرکت آب منطقه‌ای شرکت آب منطقه‌ای از آن‌جاکه از قدرت اجرایی بالاتری برخوردار است. لازم است متقاضیان را در اجرای برنامه مدیریت حریم کیفی پاری کند. به همین منظور و در راستای اهداف کلان‌تر حفاظت کیفی منابع آب منطقه. لازم است برنامه‌ریزی مناسبی در خصوص مدیریت حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی منطقه را تدوین و اجرا کند. لذا باید راهکارها و برنامه های عملیاتی " برای حفظ منابع آب بسته‌بندی از آلوده شدن توسط منابع آلاینده بر اثر عوامل طبیعی (مثشل نوسانات آب و هوایی " و تغییر اقلیم) و یا عوامل انسانی همچون تغییر کاربری زمین در محدوده حریم کیفی ارائه شده و نقش و وظایف سازمان‌های دولتی و مشارکت عمومی تبیین شود. حفاظت منابع آب بسته‌بندی از طریق شناسایی مکانیزم تغذیه منابع آب بسته‌بندی, شناسایی منابع آلوده کننده منطقه و اجرای اقدامات مدیریتی در اطراف منبع آب بسته‌بندی برای به حداقل رساندن تهدید آلاینده‌ها صورت می گیرد. ۵-۷- ارکان اساسی و راهبردی مدبریت کیفی منابع آب بسته‌بندی ارکان اساسی و راهبردی مدیریت کیفی منابع آب بسته‌بندی توسط شرکت آب منطقه‌ای عبارتند از: - تعیین نقش و وظایف سازمانی و مردمی - تعیین محدوده حریم کیفی - شناسایی منابع آلاینده درون محدوده مطالعاتی و حریم کیفی و تدوین برنامه پایش - توسعه طرح اجرایی محلی برای حفاظت حریم کیفی - تدوین برنامه آمادگی " برای مواجهه با منبع آبی آلوده شده |- ۸۵1۱0 2- 011۳۵۱6 1۷ 3- 011۳۵۱6 6 4- ۳۳۵۳۵6۵5 ۳۱۵۵ 0۳ 6011860 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب - تدوین برنامه مکان‌یابی منابع جدید چشمه یا چاه و ۱-۵-۷ تعیین نقش و وظایف سازمانی این راهکار برای شناسایی نقش و تعیین وظایف افراد حقوقی و حقیقی ذیربط در برنامه مدیریت کیفی منابع آب بسته‌بندی طرح ریزی می‌شود. با مشخص شدن مسوول مدیریت منابع آب بسته‌بندی در منطقه و شناسایی ذینفعان و ذی‌دخلان مانند شرکت آب بسته‌بندی, کاربران اراضی و دستگاه‌های محلی. استانی و کشوری. اقدامات مدیریتی کیفیت منابع آب بسته‌بندی به صورت هماهنگ و کارآمد به اجرا می‌رسد. منظور از ذینفعان و ذی‌دخلان, افراد حقیقی یا حقوقی هستند که به نحوی تاثیر گذار یا تاثیرپذیر از این برنامه هستند. برای ایجاد ار تباط کار آمد پیشنهاد می‌شود در صورت نیاز گروه‌های محلی شامل نمایندگان شرکت آب بسته‌بندی, شهرداری, وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی. رفع مناقشات. انسجام مدیریت کیفی منابع آب بسته‌بندی و تضمین کیفیت اجرای برنامه و پایداری آن می‌شود. ۲-۵-۷ تعیین محدوده حریم کیفی محدوده‌های حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی باید به خوبی بررسی و در برنامه‌ریزی‌های آینده مورد توجه قرار گیرد. ۳-۵-۷- شناسایی منابع آلاینده و ندوین برنامه پایش پس از آن ک حریم کر منبع آب بسته‌بندی مشخص شد. شرکت آب منطقه‌ای باید منابع آلاینده ر شناسایی ۳ لیستی از «منابع آلاینده معین و شناخته شده» و «منابع آلاینده محتمل» شهری (روستایی). کشاورزی و صنعتی را تهیه کند و بانک اطلاعاتی مناسبی در این خصوص را تهیه کند. ۴-۵-۷ توسعه طرح اجرایی محلی برای مدیربت حریم کیفی با توجه به شرایط منطقه‌ای و منابع آلاینده موجود در محدوده حریم کیفی چاه " و یا چشمه " از راهکارهای مدیریتی مختلفی مانند استفاده از ابزارهای پایش, اجرای قوانین کاربری اراضی, تدوین سیاست بهره‌برداری, استفاده از بهترین راهکارهای مدیریتی " (83۸/1۳۹) و آموزش و آگاه سازی عمومی می‌توان استفاده کرد. این راهکارها باید منجر به از بین رفتن یا به حداقل رساندن فعالیت‌های کاربری اراضی مستعد برای آلوده کردن منبع آب بسته‌بندی و تهدید آلاینده‌ها شود. برای مالکان اراضی قابل قبول بوده و آن‌ها ر تشویق به همکاری کند. 1- 50015 2- ۷۷۵۱۱ 60 3- 50۳28 40 4- 0601 31/10286166 6۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مدیریت حری مکیفی ام 1۵ ۵-۵-۷- تدوین برنامه آمادگی " برای مواجهه با منبع آبی آلوده شده شرکت آب منطقه‌ای که وظیفه حفاظت و مدیریت کیفی منابع آب بسته‌بندی محلی را برعهده دارد باید برنامه شفاف و از تصمیم گیری و اقدام کند. این موضوع از چند جهت بسیار مهم است. یکی آن که. منابع آب بسته‌بندی با سلامت و بهداشت مصرف‌کنندگان و نیز با المان‌های هیدرولوژیکی دیگر مانند آب زیرزمینی» رودخانه و دریاچه در ارتباط است و آسیب‌دیدن هر یک منجر به خسارت‌های اجتماعی. اقتصادی و محیط‌زیستی هنگفتی است. دیگر آنکه وجود برنامه آمادگی می‌تواند انسجام برنامه حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی را برای صاحبان صنایع و سازمان‌های ذی‌دخل افزایش دهد. در برنامه آمادگی برای مواجهه با منبع آب بسته‌بندی آلوده باید: - پرسنل, تجهیزات آزمایشی, مکانیزم اجرایی و ابزار لازم برای جلوگیری سریع و موثر از آلودگی بیش تر مشخص شده باشد. - قواعد و معاهدات پاسخ گویی (بین سازمان ذی‌دخل و صاحب صنعت)» روند اطلاع رسانی و روش‌های مدیریت بحران رخ داده بر اساس ویژگی‌های آلاینده موجود ذکر شده باشد. - روش کار مواجهه با آلاینده‌های شیمیایی تبیین شده باشد. - توانایی آن را داشته باشد که در صورت امکان (یا ضرورت) منبع آبی جایگزین» برای رفع نیاز مصرفی استفاده کنندگان و یا رفع نیازهای آبی المان‌های دیگر در منطقه که ممکن است در این زمان متضرر شده باشند.» را ۶-۵-۷- تندوین برنامه مکان بابی منابع جدید چشمه با چاه و تدوین برنامه بهره‌برداری در مطالعات تعیین حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی, اطلاعات مختلفی در خصوص مکانیزم تغذیه منبع آب بسته‌بندی, میزان قابلیت استفاده از آب زیرزمینی, آلاینده‌ها و چگونگی انتقال آن‌ها به منبع آبی جمع‌آوری می‌شود. از این‌رو لازم است در هنگام مکان‌یابی منبع جدید تغییرات هیدرولوژیکی, اقتصادی و ژئولوژیکی بر منابع آبی تحت تاثیر برآورد شود. از آنجایی که تمایل برای بهره‌برداری از منابع آبی برای بسته‌بندی در کشور رو به افزایش است. مکان‌یابی منابع جدید. تعیین حریم کیفی و تدوین برنامه حفاظت حریم کیفی برای منابع آبی آب بسته‌بندی در حال تاسیس از جهات ۷-۵-۷- تدوین برنامه ارتقای مشارکت عمومی و صاحبان صنایع آب بسته‌بندی بهترین راهکار ایجاد انگیزه برای صاحبان صنایع و ساکنین منطقه برای رعایت حریم کیفی منابع آبی, توسعه مشارکت عمومی است.مشارکت عمومی پشتوانه محکمی برای موفقیت و تداوم مدیریت حریم کیفی منابع آبی آب برع 01186 0۳ ۳1۵0 دد6 :م۳۳ -| -------- صفحهٔ بعد -------- بسته‌بندی است. آگاه‌سازی صاحبان صنایع و مردم از این که فعالیت‌های آن‌ها چگونه می‌تواند منابع آبی را آلوده کند و این که چگونه می‌توانند مانع از این اتفاق ناخوشایند شوند.ء می‌تواند بسیار مفید باشد. این کار می‌تواند در قالب برنامه‌های آموزشی در مدارس, رادیوء تلویزیون» روزنامه و شوراهای محلی انجام شود. مدیران و کارشناسان ذیربط صنایع سازمان‌های ذی‌دخل برای رعایت این اصول, نه تنها حفظ محیط‌زیست و سلامت مصرف‌کنندگان, بلکه منافع شرکت را نیز به همراه دارد [۲۲]. طبق تعریف. حریم کیفی به محدوده‌ای پیرامون منبع آب بسته‌بندی اطلاق می‌شود که اگر آلودگی در آن رخ دهد. انتقال آلودگی و بزرگی خطر احتمالی آن‌ها برآورد شود [۳۱] و در صورت وجود خطر از فعالیت آن‌ها ممانعت به عمل آید و یا نسبت به سازگار کردن آن‌ها اقدامات لازم انجام شود. ۷-۷- تعیین استراتژی جهت استقرار کاربری‌های سازگار در اطراف منبع کاربری‌های سازگار باید پتانسیل بسیار اندکی برای ایجاد آلودگی در حریم کیفی داشته باشند. ۱-۷-۷ استراتژی‌ها جهت استقرار کاربری‌های سازگار - تعیین کاربری‌های سازگار ۰ ۰ ۰.۰ ۰ 7۱ ۰.۰ ۰ ۰ ۰ برای این منظور لازم است ارزیابی ریسک آن کاربری صورت گیرد. به این معنا که مواد مورد استفاده. ضایعات تولیدی و سیاست بهره‌برداری آن کاربری ارزیابی شده و پتانسیل انتقال آلودگی‌های محتمل به داخل حریم کیفی و تدوین 0 اعمال قوانین محدود کننده برای کاربری اراضی 1عع ۸۵ ۹ -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مدیریت حری مکیفی ۵ 1۷ قوانین تدوین شده در سطوح محلی و ملی می‌توانند مانع از فعالیت کاربری‌های خطرناک و یا سازگارسازی کاربری‌های خطرناک شوند. - به کارگیری بهترین راهکارهای مدیریتی" (سازه‌ای و غیر سازه ای) مانند مدیریت رواناب» بازسازی و اصلاح -< بهترین راهکارهای مدیریتی به کنترل آلودگی‌های محتمل کمک کرده 0 مانع ورود آلاینده‌ها به داخل منبع آب بسته‌بندی می‌شود. به کارگیری بهترین راهکارهای مدیریتی در محدوده حریم کیفی یا مجاورت کاربری‌های (133/۳۵) ۳۳۵06۵ 31022661 6۵1 -| -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۰ فصل ۸ کیفی از منابع آب بسته‌بندی با منشا رودخانه‌های طو بل -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم- حفاظت کیفی از منابع آب بسته‌بندی با مذشا رودخانه‌های طویل 1( ۱-۸- کلیات حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی ارائه شده در این راهنماء به عنوان محدوده‌ای پیرامون منبع برداشت. برای منابع آب بسته‌بندی که منشا آن‌ها رودخانه‌های طویل است و از طریق احداث آبگیر برداشت می‌شوند قابل استفاده نیست. خود نیازمند بررسی و تدوین راهنمای ویژه ای است. با این حال, در این راهنما روش‌های متداول و خصوصیات حاکم به ۲-۸- شناخت خصوصیات و روابط حاکم جهت تعیین حریم برای رودخانه‌ها روابط حاکم در تعیین حریم کیفی منابع آب سطحی, مشابه روابطی است که در تعیین حریم کیفی چاه‌ها و چشمه‌ها استفاده می‌شود. 5۳۳۸[] بر این باور است که خطر منابع آلوده‌کننده بستگی بسیار زیادی به موقعیت مکانی منبع آلوده کننده دارد؛ به این معنا که در برخی مناطق, یک کانون آلودگی می‌تواند برای منبع آب سطحی که برای شرب استفاده می‌شود خطر جدی محسوب شود. اما همان منبع آلوده‌کننده در یک حوضه آبریز بزرگ‌تر خطر جدی محسوب نشود. برای حفاظت کیفی منابع سطحی آب بسته‌بندی از سه روش می‌توان استفاده کرد. این روش‌ها عبارتند از: روش زمان انتقال (107) جریان رودخانه ۰ تعیین ناحیه حائل امیانگیر " و حوضه آبریز تو در توا روش اول برای حفاظت کیفیت آب آبگیرهای " رودخانه استفاده می‌شود. دو روش آخر نه تنها برای حفاظت کیفی آبگیر. بلکه برای حفاظت ۳-۸- مروری بر روش‌های متعارف جهانی برای تعیین حریم کیفی منابع آب سطحی ۱-۳-۸- روش زمان انتقال (1)0(1) جریان رودخانه روش‌های دیگر. حفاظت کیفی آبی است که وارد محل بهره‌برداری می‌شود. در این روش» حریم کیفی برای منبع آب بسته‌بندی محاسبه و تعیین نمی‌شود. بلکه این روش زمان انتقال (101) جریان رودخانه بین محل بهره‌برداری و یک محل‌های حساس در بالا دست محل بهره‌برداری. حفاظت کیفی مستقیم محل بهره‌برداری در پایین دست ممکن می‌شود. این روش معمولا برای هشداردهی به محل‌های بهره‌برداری پایین دست (مانند محل بسته‌بندی آب) استفاده 7( 5۱۳۵۵۲۲110۷۷ -| 2- ۹۵1۵0/۱۲۲ 4۵ 4 ما۵ :۷۷/۵۲۵۲ ۵0ادم ۲ -3 ۵6 -4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب می‌شود. برای مثال, اگر آلودگی در محلی در بالا دست محل بهره‌برداری مشاهده شود. بهره‌برداری از منبع که در پایین‌دست قرار دارد. بسته به 701 محل در بازه زمانی مشخصی متوقف می‌شود. تا زمانی که آلودگی برطرف شود. با بستن آبگیر رودخانه و بهره‌برداری نکردن از آب در بازه زمانی مشخص, می‌توان از کیفیت آب بهره‌برداری شده حفاظت نمود. اما با این حال, این روش هیچ‌گونه مزیتی در خصوص عوارضی که آلودگی برای محیط‌زیست. گیاهان و جانوران رودخانه دارند. ندارد. ۵۷ 1 ۱ ۱ ۴ 3 ۱ ( ۵۶ ۳9 7 10۹ ۱۵ 5 ,.و.۶) 13 1 ار 7 1 1 سس« 107 4.۳۵۲ ۵9) ها 1 1 ۹ اس + آبگیر کارخانه آب بسته‌بندی بو په< شکل ۱-۸- 17017 های مختلف در نقاط پایش بالادست آبگیر کارخانه آب بسته‌بندی ۳-۳-۸ روش تعیین ناحیه حائل امیانگیر ناحیه حائل امیانگیرء مناطقی با پوشش گیاهی (طبیعی یا کاشته شده) در امتداد تمام شاخه‌های اصلی و فرعی رودخانه است (شکل ۲-۸). عرض ناحیه حائل معمولا در حدود ۱۵ تا ۶۰ متر است. در ناحیه حائل (منطقه سبزا) سفره‌های آب زیرزمینی و امکان پالایش طبیعی آلودگی‌ها بیش‌تر می‌شود. علاوه بر این‌هاء ناحیه حائل تا حدودی امکان رخداد برخی واکنش ها مانند نورکافت " بخار شدن و جذب آلودگی‌ها توسط گیاهان را افزایش می‌دهد. ناحیه ن ر 1- 0۳66۱ 4۵ 2- ۳۵1۵۷۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم- حفاظت کیفی از منابع آب بسته‌بندی با مذشا رودخانه‌های طویل از مها موی که وجود ناحیه حائل در اطراف رودخانه منجر به کاهش چشمگیری در نیترات آب رودخانه می‌شود. ۹ 1 ۱ ۱ رس ۹ لا 1 1 // / : ۲ 1 ۱ ۱ /// 1 0 : ( / پچ ۱ ۹ ۱ , / ی ۱ ی ۱ ی 0 8 یه 1 ۱۹ ۹ شکل ۲-۸- استفاده از ناحیه حائل در طول شاخه‌های بالادست آبگیر کارخانه آب بسته‌بندی ۳-۳-۸ حوضه آبریز تو در تو در هر یک از زیرحوضه‌ها به دهانه آن زیرحوضه برابر زمان انتقال شاخه رودخانه‌ای که در آن زیرحوضه قرار گرفته است فرض می‌شود. زمان انتقال زیرحوضه‌ها تا رسیدن به آبگیر کارخانه مورد نظر با هم جمع می‌شوند. در این روش اگر در لازم است اقدامات مدیریت آلودگی در آن زیر حوضه به اجرا برسد. 5۳:۳۸[] پیشنهاد می‌کند که برای دقت بیش‌تر محاسبه [(1)0 در حوضه‌های بزرگ. زیرحوضه‌های بیش‌تری در نظر گرفته شود [۳۸]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ی شکل ۳-۸- تقسیم حوضه بر اساس توپوگرافی به چند زیر حوضه ت بسته‌بندی با هدف شرب ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- مطانعه ٩ ‏فصل موردی برنامه حریم کیفی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - مطالعه موردی برنامه حری مکیفی چاه و چشمه از نمی پر ۱-۹- کلیات ۸ ] در سال ۰۱۹۹۳ مصوبه‌ای با عنوان قانون آب آشامیدنی سالم (52۷/۸) ۰ که در آن به اجرای برنامه حریم کیفی برای منابع تامین آب آشامیدنی مانند چاه‌ها و چشمه‌ها نیز پرداخته شده است را منتشر کرد. در این مصوبه بین چشمه‌ها و چاه‌های تامین آب شرب شهرهاء چشمه‌ها و چاه‌های آب آشامیدنی که به صورت بسته‌بندی و بطری شده بهره‌برداری می‌شوند و به صورت خصوصی در بازار به فروش می‌رسند تفاوتی قائل نشده است. به عبارتی روش‌های مورد استفاده برای تعیین حریم کیفی برای منابع آب بسته‌بندی مشابه سایر چاه‌ها و چشمه‌هاست. اما از آن‌جاکه معمولا مالکان چاه‌ها و چشمه‌های آب بسته‌بندی از امکانات و قدرت اجرایی پیشگیرانه محدودی برای ممانعت از آلوده شدن آب زیرزمینی یا منبع آب برخوردارند. غالبا حفاظت از آب زیرزمینی در مناطقی که این شرکت‌ها تاسیس می‌شوند حساسیت زیادی داشته و مورد توجه مدیران و حاکمان آب منطقه‌ای‌هاست. به دلیل همین حساسیت‌هاء انجمن بین‌المللی آب بطری " (18۷۷۸) و سازمان‌های حاکم بر آب کشورها معمولا مدیریت منابع آب بسته‌بندی و منابع تامین کننده آب شهری را از هم تفکیک می‌کنند. از اینرو امروزه حفاظت از آبخوان‌هایی که چشمه‌ها و چاه‌های آن توسط شرکت‌های آب بسته‌بندی برداشت می‌شود به صورت مساله‌ای برای هیدرولوژیست‌ها و ژئولوزیست‌ها تبدیل شده است که با همکاری سازمان‌ها و حاکمان آب مناطق بررسی می‌شوند |۵۴]: در این فصل به تفصیل به بررسی مطالعه موردی انجام شده برای برنامه حریم کیفی چاه و چشمه‌های واقع در (0۳) 12۳۵ در ایالت تگزاس ایالات متحده در سال ۲۰۰۵ میلادی. از مراحل ابتدایی تا مرحله پایانی. پرداخته شده است. در این بخش, برنامه حریم کیفی. اهداف آن. مطالعات انجام شده, قوانین و ضوابط رعایت شده در این برنامه اشاره شده است. برای مطالعه بیش‌تر مفاهیم و تعاریف پایه حریم کیفی, به فصل‌های گذشته این راهنما می توان مراجعه کرد. در این بخش به مطالعات پایه برای تعیین حریم کیفی. روش‌های مختلف تعیین حریم کیفی و منطق انتخاب آن‌ها به همراه نکات کاربردی آن‌ها اشاره می‌شود. مطالعه موردی بررسی شده در این فصل توسط آب منطقه‌ای ۷۵۸110۷ 110۸04 و در منطقه‌ای شامل جوامع نسبتا کم جمعیت ۷۵۲]۵0۱. 108220410 ع[۵عان) ۷10۸0۵ و منطقه دارای چشمه 100۷ انجام شده است. موقعیت مکانی و شکل (۲-۹) نمایش داده شده است. 1 ۷۷/۵1۲ 1۲1۵۵ عاد5 -[ 0 ۷۷:1۳ ع[1ا0 [۵ 11۳۵110 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۸ ررراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب چچشچشچشججج<ج<جچ_<__<چرررر<<<<جچجچجچزژزژچزنهنگنگدهدهدهدهدهدهده«گ«<گ<+<+<گ<گ<گهگهدهدهدهدهدهگه«ه«ه«ه«گ<گ<ه<ههگ><گ<«<گ<گححححتح ه ْ/, ۱ ۱ ۱ ۱ 1 ی ۱ ۹ ۱ 1 ی ۹۰ ۷ ۰ ی ورنهساا دی | ۹ ۳ الا 1 ۳ 0 دیش ۱۷ 1 اس .8 ۹ ۱ ۹ ی وی " ۳ ِ ۱ ۹ ۱ ۹۱ 8 بای ۷۷ ۳ ۹ ۱ 1 ۰ ی ۳ ۱ ۱ ۲ یر 1 ۷ ۳ ۱ ۹ / ک گر ی ار کم ۹1 ۷ مر ۰ دوس بفاسط ‏ 2 ۱ / 8 ۱ ات ۸۵ انا ۱ ( / / س ۳ ۱ ۳۳ وی ۳۳ ِ ۱ ۹ : , ۵ 1 ی / ۱ 2 : رایس ۴ سا / / : ظ ۵ / ۹۲۸۱۵۵۶۵ما را رس / ۱ / / ۸ ۷۱۵۷ ۱ ۱ ۳ الم ۷۷ جا ین ادج موش ۹ ها ۱ ۹ 1 ۱ ۱ ۱ ۹ ۹ وی 5 و / مر ۸ ۹ ۰9016 ۳ / ۱ | ٩‏ رل / 4 / ۹ / ماد ۳۹۷۰ ۹ ! ۱ / ( ۹ اه ۱ ۹ / سا ۰ 5371 7 7 ادا لا ۱۷۷ شکل ۱-۹- موقعیت جوامع و منطقه مطالعه شده توسط آب منطقه‌ای ۷21167 ۸10202 ۲-۹- اهداف اجرای برنامه حریم کیفی در منطقه - تشکیل 9 توسعه یک گروه متخصص در خصوص حریم کیفی. تعیین نقش‌هاء وظایف و مسوولیت‌های مسوول در شرکت آب منطقه‌ای, مجری متخصص در زمینه هیدرولوژی یا هیدروژئولوژی و هم‌چنین نمایندگان < تعیین مرزهای حریم کیفی چاه‌ها و چشمه‌ها - شناسایی کانون‌های الودگی, برآورد خطر و هم‌چنین توسعه استراتژی‌های مدیریت الودگی آب زیرزمینی شناسایی موقعیت مکانی چاه‌های جد یبد تامین آب شرب در آینده - توسعه برنامه مواجهه با خطر - توسعه برنامه‌های آموزشی و تهیه مستندات لازم برای آگاه‌سازی مردم و ساکنان منطقه -------- صفحهٔ بعد -------- کار ل نهم - مطالعه موردی برنامه حری م کیفی چاه و چشمه همم ۹ 99393۹۹ ۱ َ [ ۱ - 1 ۰ ۹ ۰ ۱ ۰ 1 : ۹ ا ۱ ۰ 1 ۰ یس : ۱ را ۱ ۰ ۰ 2 : ا , ۳ ۱ ی . ما 2 2 ییا ی و ۳ : 5 ۱ 6 182 0 : ۱ را ۰ ۱ َ ۲۵ ۱۳سی 83۱ َ و50۱0 5و ول 00 1وم ۶۱ ن ِ سا ۹ - : ۱ ۱ : | ۰ ها پا َ 1 نس سا : و ی ۰ : ۱ ۶ 2 - ۷ ۹ . : ۰ , ایو سا : ۱ |۷۶۵۱ هل و۲۵ 9 را تا . خر ۱ 1 5 ۳ ۱ 8 1 ل ۱ 9 یه ۰ ۱ ۰ ۰ ۹ 5 ِ ی پی ۰ اس و ی یی ۰ # و ۹ 2 ی ۰ - ی لا کر ی رس َ 1 مه ۳۴ شکل ۲-۹- منبع‌های تامین آب در شرکت آب منطقه‌ای ۷۵1167 ۷10202 (سه چاه و دو چشمه) ۰- تهیه بانک اطلاعات اولیه و بررسی مطالعات انجام شده در گذشته در این برنامه از مطالعات انجام شده در گذشته توسط سازمان‌های مختلف استفاده شده است تا از دوباره‌کاری‌ها سته شده و کمبود اطلاعات موجود در منطقه شناسایی شود. برای نمونه این مطالعات عبارتند از: سازمان حفاظت از سلامتی نوادا" انجام شده است. - داده‌های ثبت شده توسط بخش مدیریت منابع آب نوادا " جنوبی » شرکت مدیریت نیرو نوادا و غیره. 6 ۳۳۵10110 ۲1۵13 ان 8۲۵۵ ۱۷۵۵۵ -۱ 6 ۷/۵16۴ 01۲ 101۷1۹10 162۷۵00 -2 60۱۷ 8612 010ع0 .5.ل[] -3 17 ۷/۵16۲ ۲16۷:۵ 501۳6۲۵ -4 ۷( ۳۵۷۷۵۳ 6۷:00[ -5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۹- تشکیل گروه متخصص در رابطه با حریم کیفی گروه متخصص تشکیل شده شامل نمایندگانی از مردم جوامع تحت پوشش آب منطقه‌ای, شرکت آب منطقه‌ای, شرکت آبیاری رودخانه ۱۸1044 دفتر مدیریت اراضی " و مهندسان مشاور هیدروژئولوژیست است. هدف از تشکیل این گروه توسعه و اجرای استراتژی‌های مدیریتی برای حفاظت منابع آب شرب محدوده تحت پوشش آب منطقه‌ای است. این گروه مسوولیت به‌هنگام‌سازی برنامه حریم کیفی منابع آب در هنگام مشاهده تغییر وضعیت در منابع آب. کانون‌های ۵-۹- اهداف و مقاصد برنامه حربم کیفی چاه و چشمه‌ها برای دستیابی به این اهداف مدیریت آب منطقه‌ای این ناحیه برنامه حریم کیفی منابع آب خود را که شامل سه چاه و دو جشمه است را اجرا کرد در این برنامه. موارد زیر به اجرا رسیدند: - تعیین محدوده تغذیه هر یک از منبع‌های آب (محدوده مطالعاتی) -_ تعیین کانون‌های آلودگی هدید کننده منبع‌های آب تعیین مرزهای حریم کیفی با توجه به مشخصات و شرایط هر یک از منبع‌های آب (چاه و چشمه) توسعه برنامه مواجهه با خطر و بحران چنان‌چه مشاهده می‌شود در صورت دستیابی به مقاصد ذکر شده. تمام اعضای تشکیل دهنده گروه برنامه حریم کیفی, از ذینفعان اجرای برنامه خواهند بود. ۶-۹- مطالعه شرایط هیدروژئولوژیکی شناخت وضعیت هیدروژئولوژیکی منطقه از اولین اقداماتی است که انجام شد که به اختصار به آن‌ها اشاره می‌شود. 1- ۸1۵۵۷ 11۷6۲ 1۲۳18211010 (۷ 2- 8۳۵۲ ۵۲] 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - مطالعه موردی برنامه حری م کیفی چاه و چشمه ام مان )۱۱ ۱-۶-۹- توپوگرافی توپوگرافی عمومی منطقه در شکل (۳-۹) نشان داده شده است. مرتفع‌ترین مناطق شامل بلندی‌های ۵۱۷۵۲ ۸۲0۷ با ارتفاع ۹۰۰ تا ۱۵۰۰ مترء کوهستان‌های ۷101101 با ارتفاع ۱۳۹۰ تا ۲۲۰۰ متر و رشته کوه‌های 5۳600 با ارتفاع ۲۲۰۰ تا ۰ متر است. زهکش اصلی منطقه. رودخانه 11000۷ است که دارای سه شاخه اصلی ۳۵۳۲۵۱۵8۵1 ۵11107111۵ و ب(|[۵ ۷ 1200۷ است. در شرایط نرمال دریاچه ۸/12۵0 رودخانه 1040۷ در 0۷۵۲101 به دریاچه می‌ریزد. )۸,1۵۲ 10۲۲۱۵۲۱ ۱5 ۳۹9 6 م5۳۶۶ که اس ۳ ۸ 7 ۱ ٍ : : اس ۱ ۱ ۰ ۴ب > ۱ )نک ۹ ۹ ار لاد [ 1 0۹3 ی رون را 1 ی 8۶ سم ۰ ۰ ۱۵9308 وم 03 خی ۷/۵5۳ لته 2 سا ۲-۶-۹- شرایط آب و هوایی این منطقه دارای دو ایستگاه باران‌سنجی در منطقه ۷۵10۷ ۷1020۵ و در ع[822۵م] و 0۷۵۲1۵ است. میانگین بارش سالانه در ایستگاه ع[08۵104۵] از سال ۱۹۶۸ تا ۰۱۹۹۲ ۱۳۷ میلی‌متر و متوسط بارش ماهانه در بازه ۱ میلی‌متر در ماه ژوئن تا ۱۹ میلی‌متر در ماه مارس است. میانگین ارتفاع بارش برف سالانه ۱۵ میلی‌متر است. میانگین بارش سالانه در ایستگاه (0۷6۳]۵۱ از ز سال ۱۹۴۸ تا ۲۰۹۰۳ ۰۶ ۰ میلی‌متر و متوسط بارش ماهانه در بازه ۱ میلی‌متر در ماه ژوئن و ۱۶ میلی‌متر در ماه فوریه است. میانگین سالانه بارش برف ۸ میلی‌متر است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۸ راهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف 4 ۳-۶-۹- مدل مفهومی هیدروژئولوژزیکی مدل مفهومی هیدروژئولوژیکی در محدوده تحت پوشش شرکت آب منطقه‌ای در شکل (۴-۹) نمایش داده شده اس در این منطقه تنها مقدار اندکی از آب چاه‌ها و چشمه‌ها به صورت محلی تغذیه می‌شود. به عبارت دیگر, بیش‌تر مصرفی در منطقه از نواحی دور دست به‌ویژه از طریق تغذیه در 16۵82 5۳600 در ۳ کیلومتر غرب چشمه‌های 114۷ و تغذیه زیرزمینی از ۳۵11۳۵۸821 تامین می‌شود. آب زیرزمینی عمدتا از میان سنگ‌های کربناتی بلندی‌های ۲0۷ 10 سرچشمه گرفته و در چشمه‌های ۸1004۷ به سطح زمین می‌رسد. جریان آب زیرزمینی آندکی از طریق سبس رودخانه (شاخه) ۲-۵111071۵ و ۷(ع۷۵[1 ۸10200۷ تغذیه می‌شود. دومین منبع تغذیه چاه‌ها و چشمه‌های شرکت منطقه‌ای به تغذیه از نواحی آبیاری. کشاورزی» مخازن و سیستم ذخیره آب محدود می‌شود. جریان آب زیرزمینی در چشمه‌های (1044 به طور طبیعی به سطح زمینی تخلیه می‌شود. سایر تخلیه‌های زیرزمینی شامل برداشت آب توسط سیستم پمپاژ برای مصارف کشاورزی» معدن و شهری است. : ۰ ۰ ۸ ۹ 4 09 تچ ی هید 0 « # 4 1 3 531 2 و م۸ ۳ 8 زا 8 5 3۶06۱3۱3۲ 3 نس 11 5ی نع 4 : ۳ : 4 ۹ 1 1 ای : ی 1 دی 4 ی ره الماری 1 1 1 ۸ ی 1 اه له 7 سا ال , کی 1 ۹0 اند ۳ 8 ۳ + گرجدفد دا که هر 4 وال یگ ۱0 فا 03 ۸ ۳ 3 ری 1 3 ۱ 1 3 ۳ ۳ 1 رد بنج 7 4 هه ۷ 234 ۳3۳۲۱3 50۳ - ش ۲ 5۳:۳۵ 0096 ۷۷۵۸۱ - 8 ,۵ ۷3 و۳ 50۲ ۵۱۵ 2 ۲ ۷ و50۲۳ 20۷۵۴ 02 َ َ پا سر 4 ۷ |3 ۷۷ پبی زچه ۴۲-۱۷ ۴۲ ۸۶۴۵5 500۳95 ۷۸۵7 > ۷ ۷۷۹۳۱ ۳3۱۱10۳۱۵ ۴ 5 8۱۷6۲ پل لس 3۸ < | ۷۷3۱ هم ۵م۱ اعیین ۱ < 6 پوهاا3 ۷ م۱۸ ها > لد اکدلا پرها اج ۱7 بیی تیه ۱۸ - ۴ شکل ۴-۹- مدل مفهومی محدوده چاه‌ها و چشمه‌های تامین آب شرکت آب منطقه‌ای (ع۷2[1 ۸10202 ۴-۶-۹- جریان آب زبرزمینی عمق (کم‌تر از ۷/۵ متری سطح زمینی) در پایین دست رودخانه ۸100۷ جریان دارد. کم عمق‌ترین آب زیرزمینی با رب سک آب 11« ۸۳ تم آب آب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - مطالعه موردی برنامه حری م کیفی چاه و چشمه ام دمن ۳ جشمه‌های ۸1440۷ و تنگه‌های ۷۷/1 و با عمق ۱/۲ تا ۲/۶ متری جریان دارد. با دور شدن از این منطقه و حرکت به سمت بالادست و کوهستان‌های منطقهء بر عمق آب زیرزمینی افزوده می‌شود. عمیق‌ترین نقطه آب زیرزمینی گزارش شده. به یکی از چاه‌های شرکت آب منطقه‌ای به عمق ۱۴۰ متر تعلق دارد. در محدوده رودخانه (شاخه) ۲12۸040۷ ۷۵۱1 عمق آب زیرزمینی در بازه ۱۵ متر (در بالای خط راه‌آهن) تا ‎٩‏ متر (در محدوده ع[0124۸)) متغیر است. نقشه پیزومتریک عمومی (سطح آب زیرزمینی) محدوده شرکت آب منطقه‌ای و مجاور آن هم‌چنین جهت جریان آب زیرزمینی در شکل ‎)۵-٩۹(‏ نمایش داده شده است. همان‌طور که مشاهده می‌شود آب زیرزمینی عموما از نواحی مرتفع در شمال و غرب به سمت نواحی پست و کم ارتفاع رودخانه ۸/140۷ که به سمت دریاچه ۸12۵0 ختم می‌شود جریان دارد. 0 ۸۲۲۵۷۷ بیش از ۵۵۰ متر بالاتر از سطح دریاء در ع[0[010۵) ۴۷۰ متر بالاتر از سطح دریاء در 08210۵[0] ۴۲۰ متر و در نزدیکی دریاچه ۸1000 در 0۷۵۲10 در حدود ۲۷۵ متر بالاتر از سطح دریا است. گرادیان هیدرولیکی کلی در منطقه تقریباحدود ۰/۰۰۴ است. به نظر می‌رسد با توجه به مشخصات ژئولوژیکی و داده‌های سطح آب زیرزمینی, در مناطقی موانع جزیی " در مسیر جریان آب زیرزمینی وجود دارد و گرادیان هیدرولیکی در آنجا مانند نواحی اطراف چاه‌های پمپاژ تا حدودی تندتر است. تراز آب زیرزمینی (1]): *م | ۹ جهت جریان آب زیرزمینی: ای شکل ۵-۹- نقشه پیزومتریک عمومی (سطح آب زیرزمینی) محدوده شرکت آب منطقه‌ای (ع۷۵11 ۸1020۵ |- ۳۵۲۲۵۱ ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب در مناطقی شواهدی دال بر وجود گرادیان هیدرولیکی قائم به سمت سطح زمین مشاهده می‌شود. در این مناطق آب زیرزمینی از اعماق آبخوان به سمت آب‌های زیرزمینی کم عمق جریان می‌یابد. این چنین گرادیان هیدرولیکی در مناطق که در گذشته (سال ۱۹۹۰) توسط 5075ل] برداشت شده است. بررسی شدند. مطالعات دیگری هم در سال ۱۹۶۸ در خصوص گرادیان هیدرولیکی قائم به سمت اعماق آبخوان انجام شده که آن‌ها هم بررسی شدند. این نوع گرادیان در چشمه ۷1۵4۷ را تغذیه می‌کنند. ۵-۶-۹- آبخوان در زیر و در مجاورت محدوده تحت پوشش شرکت آب منطقه‌ای. واحدهای زئولوژیکی مختلفی وجود دارند که آبخوان و لایه‌های ژئولوژیکی را تشکیل می‌دهند. در این تحقیق داده‌های مربوط به نوع و ترتیب قرارگیری لایه‌ها بررسی و نقشه ژئولوژی منطقه به ویژه در محدوده چشمه‌ها 9 چاه‌ها تهیه شده است (شکل ‎.)۶-۹٩ -------- صفحهٔ بعد -------- صل نهم - مطالعه موردی برنامه حری م کیفی چاه و چشمه ام نمی ۵ جشششششششششششششششششچشچشچشچشچشششچشششچشچچچچچچچچچچچچچجچچجچچچچجچجججچچجچجججججججججججچجچجچجججچجججججچجججججچچجججچچچججچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچچشچشششششششششششششششششششششش---7 س یی پ- - ۲ ای سا سل 1 / 9 . . چم ۹ تیوه لظ ۳ ۱ ۱ ۹ دعر و 5 کی ارو وس نا با ها است رام وا ون ْا .۹ 5 ۰ نا 0 تو ه اس ۹ 1 ۹ اه یه کر هر ۰ هی ی اش خن و را هد رو با و 1 ی ۳ ۹ ان [ ۰ ی له أ ۰ ۰ * . 4 ۹ ین اس ها ۰.۳ ۶ ۳ سس ورح سف ‏ ی ۳ کا, خرچ س ‏ ع مه 04 ز 1۲ : اک ۱ که 4 : ۹ ۰ ْ 1 1 با ! ۲۵۷ وید ۸ . 7۴ ۳۲۴ زا و ۵ ۳ یا تشچ [ : : یا دیو اه : ها ,‌ - هه ۱ ما ناب , نا مه ۰ 0 ۹ ۷ َ ۳ 1۹ - 7 ۰ و نوا ین 3 َ: پر ال رب دب راک یگ هد که رس نگ( ام وه 1 # ( ی و ا را یک ی ۱7۳1 1 : سم [ مه ۰ و او اه 4۸۳ ۹ و هد ظن ۰. با میب را ۰ 1: 1 ۹۹ ۲, ۱1:۱ 2 ۶ ی ل ی ی 1 : ی ۱ ۵۳ دو می رآ ۳ | ی هر / ‌ا 1. ارم ی کش و ره هر 9 ۱ ما جنس یو ۳ ِا 7/8 ۰ هر ۱ ۰ - میا ف‌ 9 9 40 وه اس دید 1 دل 1 و یا 5 ۰ ۰ ۱ را ۰ ۰ 2 ی رس هه: : و و وگ ها وی و 9 ی نمی بد . : یمه رسفا او ی ان تا وی جک و و ی ۹۵ بو اپورا مهد ها ۹ ۳ باجا سوت زر ارو و ات ان یش 3 ۱ ۶ هم 7 ۱ [ رصم ۵ ۹ : 3 ۹ ‌ 11 س َ ۹ - ۱ را ره ۷ ۰ ۱" ۳ 2 اقا نوی اب م۳ ب آسه یچ ی 1 ۰ یه 8 ۹ ۳" ۰ ۳ وص ۲ َ و 5 ها ام 1 3 ۰ اه *‌- ۹ ون - ب ۹ ها هه : ْ. 5 2 نک و ۳ 9 ۰ ۹ ۰ 1 ی 1 تمد ق ی ی 4 ۱ ۳ ۳ 8 لا 23 ز 0 : : ( رل ۱ چ سا 5 ۳ 05 0۴ 22۳۵9۷۸۲۱0۲ لک 4 ۰ 15 ملد سردوز وربا : مشاه و۸ 5 سا ده لب اک سا 9 ای اس رم 1۳۸۸ ۱۳۵ اجه ۳ ایا ۱ 8 ها / 1 8 2 / دسا هد | ۱۶۳۳۳0 | آد‌ها هه سسامدت۲ اسلا زو ملحلن+ ۰ : غ اج لک ۱ 9 سم ال من ی اون وزج و . ۱ ا ۱ | ال ۳ ۵ ما م1۵ ماهبا هه ییا ۳۰ ۰ ۱ ۱ اما 3 موجه هه مه سمل + ۱ تقا 1 - ۰ ۳ میت ۲ دمن ریک مک اما کات سا ‌‌ ۳ 1 3 هه ۹ او 5 ۲۳۳۵۵ امن واش۵. اج ه ۱ :7 1 چسچم ۱ ج‌ ُ بصدیو عی عمای مب و 1 رز زر سم رت ۱ رس یسرب دسا چا ایا 4 برد ِ ۱ هه ! : ول مر ۲ تسرد موونا باتایت.- سک مد ی ی ز ۹ 3.۹ 3 1 ۱ [ ۱ ی زج مدموا عوصیه میا پیشیم مامهاعت لمیر م30۱۳ یاو رداق یش ع کساف باس , مسنه‌ نا ۴۸ وبا رایتخا ۳ را ۴۵ بیم 2 بان ۸8 ارا م2 ۱ اه سوت سب سوه مه وانص مهم 2 1 بقل ص۳۳ ٍ ۱ سا | ما9 گ ری ۱ و گ مه لاوما انس | ۳ 8 ۳ 0 اد پم ۴:۵۷ تن سس ّ میت متمت یل عدلح ت۱۱ که رنمیمی ۲ ۳ مه و 00 ۱ نس ار موب به دی رم 0 5 ۹ ۲ قوس دا وت دت ۲ ۳ ۱ اس سید دس دا ای کانمن ‌ مدروا لاوما 7 5 4 ‌ ۳۹۳۳۵۵ چاهم۳ ۷:1۳ أ ی ۱ عداححله۳ مهللا مهم | ۱ ۹ ِ 1 1۳۳۳۱ 5 ج اف وه ۹ ۶-۹- ۰ با ژنولوژی ۰ ۳1۱ به همراه را ۰ ای سک یا ید ۶-۶-۹ مطالعه چشمه‌ها ارد. در هنگام شکل‌ گیری, رسوب گذاری و هم‌چنین در پی حرکات تکتونیکی لایه‌های زمین., در سنگ‌های کربناتی -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب را تشکیل داده‌اند. وجود این مجاری منجر به تغییر مسیر و سرعت جریان آب زیرزمینی می‌شود. ناحیه تغذیه اصلی چشمه‌ها و چاه‌های تامین آب در سیستم رودخانه ۷۷/1100 قرار دارد. چشمه‌های 3/1044 جزو چشمه‌های ۰ ۱ .۰ . آ ۰ : ا ۰ ۰ ۰ ۰ مهم نوادا محسوب می‌شوند که در انجا آب از سفره‌های آب زیرزمینی به سمت سطح زمین رسیده و جاری می‌شود. آب زیرزمینی که در شکاف‌های آبخوان آهکی بلندی‌های ۲۵۷۵۳ ۸۲۲۵۷ جریان دارد با نزدیک شدن به محدوده 0 ۳600۳۹0 چشمه‌های آب گرم و تعدادی چشمه دیگر به سطح زمین جریان می‌یابند. ۷-۶-۹- حریم کیفی چاه‌ها و چشمه‌ها در این بخش به بررسی روش‌هاء نکات فنی مورد توجه شرکت آب منطقه‌ای ۷«ع۷۸11 110204 و منطق انتخاب روش‌های محاسبه مرزهای حریم کیفی چاه‌ها و چشمه‌ها پرداخته شده است. به دلیل تفاوت مشخصات هیدروژئولوژیکی چاه‌ها با چشمه‌هاء از روش‌های مختلفی برای تعیین حریم کیفی استفاده شده است. محدوده حریم کیفی چشمه‌ها بر اساس تقشه‌های هیدروژئولوژیکی, محدوده تغذیه, زمان انتقال آب زیرزمینی و مشخصات ژئولوژیکی و هیدرولوژیکی تعیین شده است. حریم کیفی چهاه‌ها از روش‌های تحلیلی و مدل‌های توسعه داده شده توسط 5۳۸ .11.9 و بسته‌های ۸/0401 ۷/77۳۸ و 119506 استفاده شده است. مدل مفهومی حریم کیفی برای یک چاه و یک چشمه در شکل (۷-۹) نمایش داده شده است. همان‌طو رکه مشاهده می‌شود حریم کیفی برای یک چاه محدوده‌ای در زیر و سطح زمین است که پتانسیل حرکت و انتقال آلودگی به سمت آن وجود دارد. حریم کیفی پیشنهاد شده برای یک چاه به ویژگی‌های هیدروژئولوژیکی آبخوان و ویژگی‌های بهره‌برداری از چاه بستگی دارد. برای چشمه‌هاء حریم کیفی بخشی از محدوده تغذیه چشمه است. به همین دلیل برای چشمه‌هایی که در ارتفاعات کوهستانی واقع شده‌اند. به دلیل کوچک بودن محدوده تغذیه. حریم کیفی وسعت کم‌تری دارد و معمولا کانون‌های آلودگی کم‌تری کیفیت آب آن‌ها را تهدید می‌کنند. اما چشمه‌های اصلی تامین کننده آب در این تحقیق (چشمه‌های در ارتفاعات پایینی واقع شده‌اند که محدوده تغذیه نسبتا وسیعی دارند. محدوده تغذیه چشمه‌های ۱/14۵۷ دارای وسعت زیادی است و آب تخلیه شده در چشمه‌ها از فواصل طولانی, از حدود :1 ۳۰۰ بالادست چشمه‌هاء نشات می‌گیرند. لذا در نظر گرفتن حریم کیفی به این وسعت برای شرکت آب منطقه‌ای ۷۵116۷ ۱10۸04 منطقی و ممکن نیست. از اینرو علاوه بر نقشه‌های هیدروژئولوژیکی از شاخص زمان انتقال در بازه ۶ ماه تا ۱۰ سال به عنوان شاخص | - 4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ مد یر ۱ یی / : - / ۳ ۱ ۱ هر یی سس ْ ۱ ۱ مدل مفهومی کانون‌های الودگی | , :۳ ۳ ۱ چاه ۱ ۱ 9 رو نوا آبخوان کربناتی محدوده حریم کیفی در شکل ۷-۹- مدل مفهومی حریم کیفی چاه و چشمه در شرکت آب منطقه‌ای (ع۷211 ۸۲10202 ولین گام در تعیین حریم‌های کیفی بررسی اطلاعات هیدروژئولوزیکی موجود و تهیه شده توسط سایر ساز ته است. اصلی‌ترین منبع اطلاعات در این مطالعات. اطلاعات و گزارشات هیدرولوژیکی تهیه شده در سس . نتایج آزمایش‌های انجام شده توسط پیمانکاران و کارفرماها در هنگام حفر چاه‌هاء. گزارش‌های مطالعات سا فه نیز بررسی شدند. اطلاعات کانون‌های آلودگی نیز از طریق نتایج تحقیقات سازمان‌های حافظت محیم ان بهداشت ایالت تگزاس و مستندات برنامه‌های اجرا شده مرتبط با کیفیت آب منطقه. جمع‌آوری و تفس ۱۷ مان‌ها در ال ۱۹۹۲۳ مان‌های وژئولوژی زیست. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۸ اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب و مطالعات علمی انجام شده در این رابطه نیز می‌شدند. ۹-۶-۹- روش‌ها و ضوابط تعیین حریم کیفی در منطقه روش‌های استفاده شده در برنامه تعیین حریم کیفی بر اساس نسخه چهارم راهنمای برنامه حریم کیفی تهیه شده توسط دفتر برنامه‌ریزی کیفیت آب در سازمان حفاظت محیط زیست نواداء (سال ۲۰۰۲) اجرا شدند. در راهنمای مزبور روش‌های تعیین حریم کیفی برای چاه‌ها و چشمه‌ها به چهار گروه: روش شعاع ثابت. روش‌های تحلیلی, تهیه نقشه هیدروژئولوژیکی و مدل‌های جریان و انتقال آب زیرزمینی تقسیم شده است (فصل ۵ این راهنما). در تعیین حریم کیفی چشمه‌های ۸1044۷ از روش تهیه نقشه هیدرولوژیکی و شاخص زمان انتقال استفاده شده است. در مطالعات سال ۱۹۹۶ در منطقه, نقشه محدوده چشمه‌ها با مقیاس ۱:۱۲۰۰۰ تهیه شده است. در این مطالعات از تصاویر ماهواره‌ای و مطالعات میدانی نیز استفاده شده و ساختار زئولوژیکی و مشخصات هیدرولوژیکی موثر بر جریان برای تعیین محدوده حریم کیفی چاه‌هاء روش‌های تحلیلی و بسته نرم‌افزلری ۷۷۲1۳۸ توسعه داده شده توسط ۳۸:] استفاده شد و محدوده تاثیر " چاه‌ها محاسبه شدند. علت استفاده از این روش‌هاء وجود داده‌های مورد نیاز و اعتبار مدل ۸ است. داده‌های استفاده شده در این روش عبارتند از داده‌های گرادیان هیدرولیکی. جهت جریان, قابلیت انتقال, تخلخل و ضخامت آبخوان, شعاع چاه‌ها و نرخ پمپاژها. برای کسب اطلاعات بیش‌تر در خصوص روش تحلیلی تعیین حریم کیفی به فصل ۶ این راهنما مراجعه شود. ۷-۹ تعیین حریم کیفی چشمه‌ها مشخصات ژئولوژیکی و توپوگرافی حوضه آبریز تعیین شده‌اند. این ناحیه در پیرامون هر یک از چشمه‌ها و بر اساس زمان انتقال (707) یک ساله آب زیرزمینی که در حدود ۱۳۰۰ متر بالادست چشمه‌هاست در نظر گرفته شده است. ناحیه ۱ حساس‌ترین و مهم‌ترین بخش محدوده حریم کیفی چشمه‌هاست؛ چرا که در صورت بروز هرگونه آلودگی در آب سطحی و زیرزمینی در این منطقه. آلودگی به سرعت وارد چشمه خواهد شد. در حقیقت لایه آبرفتی نازک در پایین‌دست 2-۵۷0۵ لایه شکسته آهکی زیرین و آبخوان سنگدانه‌ای شرایط برای جریان سریع آب زیرزمینی به سمت چشمه را مهیا کرده است. [1- 7006 0 06 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - مطالعه موردی برنامه حری م کیفی چاه و چشمه ام نما ۹ این رابطه ۷ سرعت متوسط آب زیرزمینی (متر بر روز 1۲ هدایت هیدرولیکی افقی (متر بر روز) [ گرادیان هیدرولیکی و |۲ مقدار ضریب هدایت هیدرولیکی در تمام نقاط آبخوان سنگی بالادست چشمه‌های «(۱10440 مشخص و معلوم نیست. مشخصات هیدرولیکی آبخوان کربناتی در بلندی‌های جنوب نوادا بر اساس گزارش‌های تهیه شده در سال ۲۰۰۲ بیانگر هدایت هیدرولیکی در بازه ۰/۰۱ متر در روز تا ۸۲۰ متر در روز برای واحدهای ژئولوزیکی شکسته و دارای شکاف و بازه ۱ متر در روز تا ۴ متر در روز برای واحدهای کربناتی دست نخورده است. برای تعیین مشخصات هیدرولیکی آبخوان کربناتی در مجاورت چشمه‌های «(۸/1044. هفت آزمایش انجام شد. سه آزمایش در ۲۵۳۷۵۳ ۸۲۳۵۷ و چهار آزمایش در ۷۵116۷ 501108 ۳0۵۷۵۵. نتیجه این آزمایش‌ها در جدول (۱-۹) نمایش داده شده است. هدایت هیدرولیکی حتی در بین چاه‌های آزمایش نزدیک به هم مقدار قابل توجهی تفاوت دارند. در چاه شماره ۱ در ۲۵۷۵ ۸۳۲۵۷ هدایت هیدرولیکی ۱۹۵ متر در روز و در چاه شماره ۲ به فاصله تنها ۲۲ متر از چاه شماره ۱ء هدایت هیدرولیکی ۲۳ متر در روز است. به طور مشابه در چهار چاه حفر شده در ۷(ع[[۷۵ 507108 ع0«0۵1-) شاهد بازه گسترده ۲/۵ متر در روز تا ۲۷۵ متر در روز هستیم. از آن‌جاکه پارامترهای مشاهده شده در بازه‌های بسیار گسترده‌ای قرار داشتند. برای محاسبه 71 از پنج مقدار ضریب هدایت هیدرولیکی ۲ ۲۰ ۲۳۰۹۰ ۱۶۹۰ و ۳۳۰۹۰ متر در روز استفاده شد. جدول ۱-۹- نتیجه آزمایش‌های آبخوان شماره دوره آزمایش ۱ نرخ پمپاژ ضخامت باز آبخوان " ۱ عمق آب | ضریب انتقال | هدایت هیدرولیکی (روز) (ع3/11) (2/0) (۵/) ۳ اش اه ی اه ۹ ما سس تاک ها کح زا که ها و از آن‌جاکه مشاهدات میدانی مقدار تخلخل در این تحقیق کافی نبودند. باید برآورد می‌شدند. طبق گزارش‌ات سال ۵ مقدار تخلخل در آبخوان آهکی در بازه ۵ تا ۵۵ درصد قرار می‌گیرد. به طور کلی. تخلخل سنگ‌های آهمکی در واحدهای ریزدانه شکسته نشده به طور محسوسی کم‌تر از تخلخل در واحدهای شکسته شده است. با بررسی شواهد و مطالعات موجود. از پنج مقدار تخلخل برای محاسبه آ استفاده شد که به ترتیب برابراند با ۰۱ ۰۱۰ ۰۲۵ ۴۰ و ۵۵ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب گرادیان هیدرولیکی بر اساس داده‌های سری زمانی درازمدت دو چاه پایش سطح آب زیرزمینی ۳-11-4ن) در ([[۷۵ 50۳۱۳2 00۷۵۲۵ و ۳۲1-5۳ در ۵80۵۵ ۸۲۲۵۷ محاسبه شد. برای محاسبه زمان انتقال (101)» از ضریب تاثیر پمپاز) در جدول (۲-۹) نمایش داده شده است. حدول ۲-۹- نتیجه محاسبات در شرابط نرمال (بدون تاثیر پمپاز) مقدار ۴ مقدار ۵ بر اساس این محاسبات. سرعت جریان آب زیرزمینی به سمت چشمه‌های 1000(۷ در شرایط طبیعی در بازه 11/0 ۴ تا ۲/۵ ۰/۰۶۷ قرار دارد. جریان کند آب زیرزمینی بیانگر گرادیان هیدرولیکی کم بین ۷۵116۷ 50۳108 ۲0*016 افزایش می‌یابد. از آن‌جاکه شکاف‌های طبیعی در آبخوان کربناتی وجود دارد. پمیاژ در نقاط دوردست هم بر 107 و سرعت جریان تاثیرگذار است. برای برآورد تاثیر پمپاژ بر سرعت جریان و 707 محاسبات بر اساس گرادیان هیدرولیکی مشاهده شده در چاه‌های پمپاز شرکت آب منطقه‌ای انجام شد که نتایج آن در جدول (۳-۹) آورده شده است. جدول ۳-۹ نتایج محاسبات زمان انتقال در شرابط تحت فشار (پمپاز) 7 زمان انتقال ‏ 017 (1۳۵۷۵۱ ‎٩۲‏ 1151۵026): فاصله انتقال مورد مورد مورد مورد مورد مورد ها هط هک که 0 ی اس هد هه موارد ۱- الف. ۲- الف و ۳الف: بر اساس مشاهده افت سطح آب به میزان ۲:۴ متر در چاه شماره ۱ 211۷011:) ۸۲۲۵۷۷ به اضافه گرادیان طبیعی موارد ۱- ب. ۲-ب و ۳- ب: بر اساس مشاهده افت ‎۳:۹٩‏ متری در جاه شماره ۲ ۸1۷010-) ۸۲۲0۷۷ به اضافه گرادیان طبیعی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - مطالعه موردی برنامه حری مکیفی چاه و چشمه ام من )۱۳ همان‌طور که مشاهده می‌شود تاثیر پمپاز چاه بر 101 روزانه برای موارد ۱(-الف و ۱(-ب زیاد است. نرخ جریان آب زیرزمینی در این شرایط تقریبا ۵۰ برابر نرخ جریان در شرایط طبیعی (بدون شرایط فشار پمپاژ) است. از آن‌جاکه در شرایط اوج مصرف ماهانه پمپ‌ها به صورت دائم در حال پمپاز اند. فاصله ۱۳۲۰ متری به عنوان 101 یک ساله و به صورت محافظه کارانه به عنوان ناحیه ۱ (] 7016) انتخاب شد. ۲-۷-۹ ناحیه ۲ حریم کیفی چشمه رواناب‌ها ر به سمت جشمه‌ها منتقل کرده و مقدار بسیار اندکی آب زیرزمینی جاری به سمت چشمه‌ها را نیز تغدیه می‌کند آلودگی‌های سطحی به ویژه آلودگی‌های ناشی از خودروها و تصادفات جاده‌ای حوالی جاده 507108 ۷۷۵۲17۱ آسیب‌پذیر است. 0 زهکش شده و رواناب جنوب و جنوب غرب ناحیه ۲ به سمت رودخانه ۳۵1116510 جاری می‌شود. ۱ ۱ م۱ ۱ « یی با 5 1 ۱ ۱ ۹ سای 6 3 پر 8 0 76 ف 251 0 شکل ۸-۹- نواحی ۱و ۲ حریم کیفی چشمه ۳-۷-۹ ناحیه ۲ حریم کیفی چشمه این ناحیه شامل محدوده تغذیه چشمه‌ها می‌شود. این محدوده وسیع در شکل ‎)۹-٩(‏ به همراه دو ناحیه حفاظت معادل 101 ۱۰ ساله است و حدود ۵ کیلومتر عرض دارد. در مجموع. ناحیه ۲ ۶/۵ کیلومترمربع مساحت دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۳ است. لذا داده شد ۸ رراهنمای حری م کیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هد شکل ۹-۹- سه ناحیه حفاظت کیفی چشمه‌ها بت برآورد مسیر دقیق حرکت آب زیرزمینی از (ع۷۵[1 50۳۳8 0۱۵۵ به چشمه‌های 31044(۷ بسیار ک زئولوژیکی اصلی در ۵۱0) ۸۲۲۵۷۷ وجود ناودیس‌هایی است که تا منطقه دارای چشمه ۸100۷ امت لا از قله‌های ۲۵۳۱0 ۸۲۲۵۷ تا چشمه‌ها گسترش یافته و لایه‌های اطراف آن به سمت محور ناودیس و 7 داد دارند. به همین دلیل ارتباط هیدرولیکی بین «(ع۷۵[1 50118 ع0(01) و چشمه‌های ۷100۷ تا حد زیادی امتداد حریم کیفی از جانب شرقی ناودیس‌های ۵۷۵۲ ۸1۳0۷ ضروری نبوده و فقط برای احتباط بر کاری می‌تواند مورد توجه باشد. بخشی از نقشه تکتونیکی تهیه شده در مطالعات سال ۱۹۶۵ در شکل (۱۰-۹) ۰ است. موقعیت مکانی ناودیس‌های 20۷01) ۸1۳۵۷ و چشمه‌ها در این نقشه مشخص شده‌اند. م است. داد دارد. ۱ اعماق محدود ش‌تر و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - مطالعه موردی برنا علاوه بر این در منط وجود دارند که از شمال ۶ مورد بررسی قرار و منجر به افزایش سرعد ۸-۹- حریم کیفی ا چاه محدوده تحت تاثیر ۱ پمپاژ ممکن برای هر چاه نمایش داده شده‌اند. تفاود ابخوان و چاه و موقعیت و توجه به نیاز شرکت آب م مه حریم کیفی چاه و چشمه از ما وس ری ی 1 1 هی ۳ ۱ ۱ ۳ : 5 ۳ ۳ ۱ ۱ 4 1 9 ْ | ۰ ۱ 9 ُ""ث ای نها ملس ِ اه پیت زاو ** ۹ مه ۰ وم اک اف وه | ۹ 7 1 1 ۰ ۱ ید۳( 1 ی ۰.۰ ۹ 1 ۰ " ۰ ای ی یا ۰ با رس 5 ار : یه چا از ها و ی و سس شکل ۱۰-۹ ناودیس 277010:) ۸۳۳۵۷ قه‌ای که در آن شاخه رودخانه‌هایی در جهت جنوب شرقی امتداد جریان آب زیرزمینی می‌شوند. ساختار ژئولوژیکی رودخانه‌ها و وج اه‌ها کیفی چاه‌ها بر پایه 101 شش ماهه ۲ ساله ۵ ساله و ۱۶ ساله تود در شکل, ابعاد و جهت حریم کیفی به دلیل تفاوت در جهت جریان | نرخ بهره‌برداری از چاه‌ها به‌وجود آمده است. در برنامه حریم کیفی |< ۱۳۳ یافته‌اند. گسل‌هایی در مطالعات سال انتقال را ایفاء می‌کنند سعه داده شده‌اند. برای هر ر اساس حداکثر زمان )۱۱-۹٩(‏ و شکل (۱۳۲-۹) را شده برای چاه‌ها با -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ۱-۸-۹ حریم کیفی چاه‌ها (براساس 101 شش ماهه) این ناحیه که بر اساس 101 شش ماهه تعیین شد. بیانگر حداکثر محدوده تاثیر در شرایط طبیعی بهره‌برداری از چاه‌هاست. در این ناحیه از راه‌کارهای مدیریتی و اجرای ضوابط سخت‌گیرانه در کاربری‌ها استفاده می‌شود؛ چرا که بروز هرگونه آلودگی در این ناحیه منجر به آلوده شدن چاه‌ها ظرف شش ماه است. استراتژی مدیریتی در این ناحیه با هدف حذف کانون‌های آلودگی موجود و ممانعت از ایجاد کانون‌های آلودگی محتمل مانند کاربری‌های صنعتی, تجاری. کشاورزی و احدات سیستم‌های تصفیه یا دفع فاضلاب یا زباله ساکنان منطقه توسعه داده شده است. شکل ۱۱-۹-ناحیه‌های حریم کیفی برای چاه‌های 20۷01-) ۸۳۳۲۵۷۲ ناحیه قرمز - 101 ۶ ماهه. نارنجی -101 ۲ ساله. زرد- 101 ۵ ساله. آبی - ۲01 ۱۰ ساله -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - مطالعه موردی برنامه حری م کیفی چاه و چشمه ازم بم ی ۳۵ ی م20 10 7 و وو ۵ : : ی : له اس سا کت سس ۲ ۰ ۰ ۱۱-6 [ ۰ ۱ وهی ۶ کید ۱ 0 :سل سا ا ۴ ۰ ۹ 1 ۵ و : ۰ ۹ ۹ ۱ : ام ۱ ی : بدا شید ی موی ی : ۱ ۹ ۳ ۱ 5 ۱ ۱ ۰ " 5 ۹ ۰ ۱ ً 5 2 7 هدور , ۰ 1 ۱ 3 1 ۰ ۱ 1 4 .۰ ۰ ۱ ۰ ۹ ۷ 5 سس ۰ 9 1 1 ۱ 1 ور ی : 1 , ۱ سس ۳ : لاو ا - ۳ سار 9 [ زا ۰ و 0 را , ۱ : . را خی 9 ۳ ۳ ۰ ۷/۵۱۱ ۱۵92۳۵2۱2 : ۱ : هر ی : ۰ دی ۰ ۰ ۰ دما ْا 1] 1 7 داد کما 2 محو ده تا ۱ ۰ ات تم 7: 3۹ 5 ۷ ده و 5 ۱ دا ِ 5 ۱ ی ا ۱ َ هر - دید مه 1 ۱ 5 ی : ۳ ۱ : ُ َ سمم 3 سا سس و ی موی ۷ ۰ ۱ ۹ ۰ ها ِ : ی ۱ .۰ یی س هه ۹ ۹ مر 4 ۱ ۱ 1 ۰ ره 4 ۱ ۰ رو ها هه هه ۹ رخ 1 ۹ ۰ ۱ 1 ار َ تر که ّه یا ی ان لب ی رو ۱ ۰ ۰ یو 7 فه ۹ ی ۰ ۹۰ ُ ۹ ۱ 8 َ ی اک ج ند لر و هم یا ا ۱ و در دی ی ۹ ی 4 رپ ۳ ی و و ۹ ۰ ۰ ی ۵ ه زه ۱ ی , مامح مره و ای ی ۱ : 4 ۸ ۰ 4 وه ۹ ی گ ۰ یه ی ها 2 ی 9 ۰ 1" ۱ + و امه 7 1 ۱ 9 ۰ ی س ۰ :۸ ۱ ۰ ۳ 1 را ۰ 5 را ۱ ۱ ْ/ ۸۱ یس هه که ۰ ۹ 1 - یک : 8 5 سس ی ی ۱ سمت - 1 تسس وه 2 ۱ مس 9 ۱ را وچ اد پا ۱ ور :۱ رو بوک اک : ۱ سس م۵ ها * پوهه ۹ ۱ و 1 خاک مر ا 1۱ با وب ۱ ن ۱ دن یا ٩ 8 "‏ 4 ۳7 احا ۴ ۳« ی ۱ 7 ۹ ۳. را ع 5 8 5۳ 5 مود 5 تا ۳ 1 اد ست ان تا هر نا و ح و شکل ۱۲-۹- ناحیه‌های حریم کیفی برای چاه‌های 2701:) ۸۳۲۵۷۷ ناحیه قر مز - 1707 ۶ ماهه. نار نحی -707 ۲ ساله. زرد- 707 ۵ ساله. آب - 707 ۱ ساله یه قرمز رنجی زر بی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ۲-۸-۹- حریم کیفی چاه‌ها (براساس 707 دو ساله) این ناحیه بر اساس آ1)(1 دو ساله تعیین می‌شود و استراتژی مدیریتی به سخت‌گیری ضوابط و قوانین ناحیه ۱ نیست. اقداماتی که در این ناحیه ممنوع اند شامل موارد پرخطر مانند صنایع و کاربری‌های مرتبط با خودرو صنعت. دفع زباله. دامداری و کشاورزی و استفاده از کود و احداث مخازن ذخیره سوخت یا مواد شیمیایی است. ۳-۸-۹- حریم کیفی چاه‌ها (براساس 707 پنج ساله) این ناحیه بر اساس ۳07 ۵ ساله توسعه داده شده است. این ناحیه با فرض پمپاز به صورت مستمر و به مدث دو سال محاسبه شده است و منجر به وسیع شدن ناحیه ۳ شده است. بروز آلودگی در این ناحیه ممکن است منجر به انتقال آلودگی به نزدیکی چاه‌ها شود. اما زمان انتقال طولانی و پالایش طبیعی به احتمال زیاد خطر آلودگی را به مقدار زیادی کاهش می‌دهد. با این حال برخی از کاربری‌های ویژه و پرخطر مانند احداث مدفن‌های زباله و صنایع خطرناک و آلوده در ۴-۸-۹- حریم کیفی چاه‌ها (براساس 707 ده ساله) این ناحیه بر اساس 707 ۱۰ ساله و با فرض پمپاژ مستمر چاه‌ها به مدت ۵ سال محاسبه می‌شود. با اینکه بروز آلودگی در این ناحیه خطر جدی برای آلوده کردن چاه‌ها را به‌وجود نمی‌آورد.ء با این حال این منطقه باید تحت نظارت و کنترل باشد. از احداث کاربری‌های پرخطر در این ناحیه نیز ممانعت شده و اقدامات کنترل کاربری در این ناحیه انجام می‌شود. ۹-۹- دقت و صحت محاسبات دقت و صحت محاسبات تعیین حریم کیفی چاه‌ها و چشمه‌ها به عواملی مانند کیفیت و کمیت مجموعه داده‌های استفاده شده فرض‌های اعمال شده و تغییرات هیدروژئولوزژیکی طبیعی بستگی دارد. به دلیل وجود عدم قطعیت زیاد در محاسبات. از تفسیرها و راه‌کارهای محافظه کارانه در تعیین حریم کیفی استفاده شده است. محاسبات انجام شده برای چشمه‌های (۱۷:4۵ متاثر از مشخصات و تفسیرهای ژئولوژیکی» توپوگرافی حوضه آبریز و شرایط هیدرولوژیکی منطقه است. در رابطه با چاه‌ها نیز عدم قطعیت با استفاده از رویکردهای محافظه کارانه جبران شده است. به علت نبود اطلاعات دقیق و غیرقابل پیش‌بینی بودن مشخصات مکانی و هیدروژئولوزیکی مجاری زیرزمینی. گسل‌ها و سایر عوارض زیرزمینی که بر سرعت و مسیر جریان آب زیرزمینی موثر اند. عدم قطعیت در محاسبات همواره وجود دارد. از اینرو ورودی مدل‌هاء با اعمال فرض‌ها و پس از تفسیر اطلاعات جمع‌آوری شده و به صورت محافظه‌کارانه در نظر گرفته شدند. در حین انجام محاسبات از تحلیل حساسیت برای بررسی و تحلیل پارامترها استفاده شده است. در تحلیل نهایی مدل‌ها از قضاوت روش شعاع ثابت برای حفاظت کیفی چاه‌ها استفاده شده بود که تفاوت بسیار زیادی با حریم کیفی به دست آمده در این -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - مطالعه موردی برنامه حری مکیفی چاه و چشمه ره ۳۲۷ تحقیق دارد. از آن‌جاکه در این تحقیق از روش دقیق‌تر تحلیلی استفاده شده و رویکرد محافظه کارانه در محاسبات اعمال -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- یم ی از هیدرولوزی جشمه‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۱-۱- کلیات آزاد است بیش‌تر از مناطقی است که دارای آبخوان تحت فشار می‌باشند. در این پیوست به اختصار به مبانی هیدرولوزیکی, آنواع چشمه و مکانیزم تغذیه آن‌ها پرداخته شده است. پ.۲-۱ فرابندهای مرتبط با تغذیه چشمه تغذیه منابع آب زیرزمینی موثرترین شاخص کمیت منابع آب بسته‌بندی است. به دلیل انواع کاهشهای هیدرولوژیکی در حوضه آبریزء تنها بخشی از بارندگی به منابع آب زیرزمینی تغذیه می‌شود. میزان تغذیه منابع آب بسته‌بندی از رابطه زیر قابل برآورد است: جریان زیرسطحی ‏ - تبخیر و تعرق "- رواناب "- گیرش "- بارش < تغذیه آ ب زیرزمینی " حجم تغذیه شده به سفره‌های آب زیرزمینی به صورت جریان پایه در رودخانه و یا از طریق چاه یا چشمه وارد سطح زمین می‌شود. جریان پایه معمولا جریان رودخانه‌ها را در دوره‌های خشک تامین می‌کند. از این‌رو. بهره‌برداری از چاه یا چشمه برای بسته‌بندی آب ممکن است آبدهی رودخانه‌ای که از آب زیرزمینی تغذیه می‌شود را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین» در مدیریت منابع آب بسته‌بندی لازم است چنین رودخانه‌هایی شناسایی و تاثیر بهره‌برداری از منابع آب بسته‌بندی بر آن‌ها بررسی شود. فرایندهای مرتبط با تغذیه منابع آبی آب بسته‌بندی را می‌توان در سه زیر- سیستم» یعنی منابع آب سطحی, محیط متخلخل غیراشباع زیر سطح زمین و ناحیه اشباع بررسی کرد. اگر تغییری در میزان آب موجود در یکی از این سه زیر- سیستم ایجاد شود. در اصطلاح شاهد «عکس‌العمل زنجیره‌ای "» خواهیم شد که بر زیر- سیستم‌های دیگر تاثیر خواهد گذاشت. این تغییرات با توجه به شرایط فیزیکی و هیدرودینامیکی آبخوان و رودخانه با تأخیرهای زمانی مختلف رخ می‌دهد. برای نمونه. در شکل (پ.۱-۱) تغذیه از سطح زمین به سرعت بر میزان آبدهی منبع آب بسته‌بندی که در دلیل تغذیه از سطح زمین. موجی در سطح آب زیرزمینی به‌وجود می‌آید که سرعت آن در زمان 0) برابر ولگ در زمان 1۱ [- ۷7 20 3- 1 4- 0 5 6- )۳ ۵۱۱ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب شده و برداشت شده در گذشته است. برای بررسی هیدرولوژی منابع آب بسته‌بندی لازم ۱ ست سس سیستم سفره آب ۰ ۰ ۰ زره ۰« ۰ آ ا ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ . ۱ زیرزمینی تغذیه کننده منبع آبی آب بسته‌بندی از نظر زمانی و مکانی به صورت پویا بررسی شود [۴]. که به طور مستقیم قابل اندازه‌گیری است. با بررسی هیدروگراف چشمه می‌توان برآورد مناسبی از وضعیت آب زیرزمینی منطقه نیز داشت. با این که فرایندهای تشکیل جریان و هیدروگراف چشمه با رودخانه متفاوت است. لکن تشابه‌های پ.۳-۱- ویژگی‌های زمین شناختی و انواع چشمه‌ها برای تعیین حریم کیفی منابع آبی آب بسته‌بندی باید به مشخصات زمین‌شناسی و زمین ساختاری منبع آبی آب بسته‌بندی توجه شود؛ چرا که نوع سنگ و شکست‌های تکتونیکی مانند فرورفتگی‌ها و فرازهای شدید نقش کلیدی در بسته‌بندی و مکانیزم آبدهی و مکانیزم تغذیه منبع آب بسته‌بندی شناسایی شود. بدین منظور لازم است موارد ذکر شده در مواردی که شرایط منطقه تا حدودی پیچیده باشدء ممکن است چندین چشمه با ویژگی‌های ساختاری متفاوت در فاصله نسبتا کمی با یکدیگر مشاهده شوند. لذا همواره نمی‌توان انتظار داشت که در یک منطقهء شرایط تمامی منابع با زمین به‌وجود آمده منجر شده است که به سفره آب زیرزمینی در اعماق زمین فشار وارد آید و آب زیرزمینی بالا آمده و در [- 60 -------- صفحهٔ بعد -------- و به بالا صعود کرده است که در اصطلاح به آن «چشمه گرمایی ‏ » گفته می‌شود. در همین منطقهء چشمه ثقلی سرد در نیز نزدیکی چشمه گرمایی و در منطقه‌ای با رسوبات ریزدانه آبرفتی تراوا قرار دارد. در این منطقه» چشمه دیگری هم که دمای آن بسته به الگوی بارندگی, تاثیر ات فصلی و مخلوط شدن آب زیرزمینی تغییر می‌کند مشاهده می‌شود. شکل پ.۲-۱- تعدد و تفاوت ساختاری منابع آب بسته‌بندی در یک منطقه به دلیل پیچیدگی‌های ژئومورفولوژیکی و ژئولوژیکی هنگامی که جهت جریان آب زیرزمینی در جهت نزولی بستر ناتراوای تحتانی سفره آب زیرزمینی باشد. به آن. .۰ 5 ۰ ۲ اس ی << ۰ 5 ۰ ۰ ۰ ۰ رس فا ی 1 «چشمه تماسی بالارونده "» گفته می‌شود [۵] (شکل پ.۳-۱). شکل پ.۳-۱- (3) چشمه تماسی پابین رونده. (0) چشمه تماسی بالارونده «چشمه‌های کم‌فشار» به چشمه‌هایی گفته می‌شود که در سفره‌های آزاد در محل تلاقی سطح زمین با سطح سفره آب ربررمینی که معمولا در دره‌ها و مسیر کانال آبراهه‌ها 9 رودخانه‌ها قرار دارد. به‌وجود می‌آیند (شکل پ.۴-۱). ۹ |۲۳۵ع1۳ -[ 68 ۵۳۱۵0۲ 8 10ع00ع1 -2 ۵ 6۵01۵2۲ 0۷67110۷۷1۵2 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۸ اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب هنگامی که جریان رودخانه بستر خود را تا حدود بستر ناتراوای سفره آب زیرزمینی فرسایش دهد ممکن است چشمه‌های جدیدی بالاتر از بستر آبراهه رودخانه‌های فرساینده تشکیل شود. این اتفاق ممکن است به دلایل مختلف دیگر فرسایش در سطوح ناتراوا در منطقه که ممکن است در بازه‌های زمانی بسیار طولانی, رخ داده باشد (شکل پ.۵-۱). شکل پ.۵-۱- چشمه‌های کم فشار تشکیل شده در سطوح مختلف چشمه‌های کم فشار در مناطقی با بستر سنگی شکسته که لزوما هیچ‌گونه ارتباطی با آبراهه رودخانه‌ها ندارند نیز به‌وجود می‌آیند. در شکل (پ.۶-۱) نوع دیگری از چشمه‌ها که به «چشمه‌های مانعی ‏ » موسوم است نمایش داده شده است. در این نوع چشمه‌هاء آب به صورت جانبی در سطوح تراوای زیرزمین جریان می‌یابد. شدت فرسایش در گذشته و هم‌چنین تغییرات تکتونیکی می‌تواند اشکال مختلفی از جریان را تشکیل دهد. هنگامی که جریان آب زیرزمینی به علت فشار 1- 8۵۳۳16۳۲ 8 -------- صفحهٔ بعد -------- که در اصطلاح به آن‌ها چشمه‌های «صعودی» یا «آر تزینی !» گفته می‌شود. این چشمه‌ها معمولا دارای دمای ثتابتی بوده 9 اگر دمای آن‌ها از دمای متوسط هواأی اطراف بالاتر باشد به آن‌ها «چشمه‌های گرمایی» گفته می‌شود. شکل پ.۶-۱- انواع مختلف چشمه‌های مانعی علاوه بر چشمه‌های دائمی که تقریبا در تمام سال به میزان متفاوتی آبدهی دارند. برخی از چشمه‌ها تنها در بازه‌ای از سال آبدهی دارند که در آن بارندگی رخ دهد و در سایر بازه‌ها خشک هستند و به آن‌ها «جشمه‌های ری ۲ 2.-. س .۰ ۵ ۰۰ رس ۰ برچ با :۰ 1 متناوب » گفته می‌شود. این نوع رفتار ارتباط مستقیمی با میزان تغذیه و برداشت سفره آب زیرزمینی دارد. این نوع چشمه‌ها در انواع بسترهای متراکم و غیرمتراکم مشاهده می‌شوند. اما بیش‌تر در سفره‌های آب زیرزمینی کارستی وجود دارند. لازم به ذکر است که بسترهای کارستی درصد زیادی از بارندگی را جذب کرده و به سرعت به از نظر زمان آبدهی, نوع دیگری از چشمه‌ها نیز وجود دارند که تحت عنوان «چشمه‌های جزر و مدی "» شناخته می‌شوند. این چشمه‌ها معمولا در محیط‌های آهکی (کارستی) مشاهده می‌شوند. این نوع چشمه‌ها تقریبا در بازه‌های زمانی مشخص و ثابتی آبدهی دارند. این ویژگی با ساختار سیفونی در بستر سنگی زیرین خود در ارتباط است. همان طور که در شکل (پ.۷-۱) نمایش داده شده است. هرگاه سطح آب ذخیره شده در مخزن از تراز الف از الگوی بارندگی بر و خالی می‌شوند. بازه‌ های زمانی بین آبدهی‌های متوالی معمولا در حدود چندین دقبقه است 9 0 0۳ ۸۹060108 -[ 8 11۲1111 -2 ۷ ۵00 ۳:۳ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب جح 7 7/7 7۳7 ی که کبک 1 0 رر ار سر شکل پ.۷-۱- چشمه جزر و مدی گسل‌های, به‌ویژه در سفره‌های کارستی و سنگی شکسته در مکانیزم آبدهی چشمه نقش عمده‌ای را ایفا می‌کنند (شکل پ.۶-۱ و شکل پ.۸-۱). گسل‌ها بر رفتار چشمه‌هایی در بستر رسوبی غیرمتراکم و نیمه متراکم رسوبی هم بی‌تاثیر نیستند. به طور کلی گسل‌ها به سه روش بر رفتار منابع آب بسته‌بندی تاثیر گذار است: - مجرای انتقال جریان آب زیرزمینی را تشکیل می‌دهند. - با افزایش فضای‌خالی‌درمنطقه گسل. مخزن ذخیره‌ای برای آب زیرزمینی تشکیل می‌دهند. - با کاهش تخلخل, نوعی مانع برای آب زیرزمینی تشکیل می‌دهد. "رای خشکر 1 مهر موی ۲۰60 ۳ ی خاک مرطوب ‏ ل] یه 3750 140 12010 1۱۵0019 00 600 4000 (را2 0 پ.۴-۱- انواع سفره‌های آب زبرزمینی - سفره آب زیرزمینی آزاد این نوع سفره به‌طور مستقیم از بارش‌های جوی تغذیه می‌شود و به علت نبود لایه پوششی ناتراواء در معرض خطر آلودگی‌های سطحی مثل فاضلاب‌ها قرار دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- چشمه‌ها را بر حسب جریان خروجی آن‌ها به صورت زیر تقسیم‌بندی می‌کنند: - چشمه‌های شکافی ا: در این نوع چشمه. آب به صورت متمرکز از شکاف و یا لایه‌های سنگی بستر کارستی" چشمه خارج می‌شود. این نوع چشمه برای بسته‌بندی آب مناسب است. - چشمه‌های ثانویه : در این چشمه‌هاء محل خروجی جریان از منشا اصلی جریان که توسط تخت سنگ و با صخره‌های فرو ریخته شده از دامنه کوه پوشیده شده است فاصله دارد. این نوع چشمه که معمولا در دامنه مانند بارندگی و یا حرکات تکتونیکی و شکست سنگ تغییر کند [۵]. چشمه‌ها از نظر مکانیزم انتقال آب به دو گروه تقسیم می‌شوند: الف- چشمه‌هایی که به دلیل فعالیت‌های آتشفشانی وهیدروترمال " به‌وجود آمده و جریان آب آن‌ها به شرایط گازها و گرادیان دما وابسته است. ب- چشمه‌هایی که در سطح زمین و به دلیل نیروی ثقل تشکیل شده‌اند. این چشمه‌ها بر اساس هد هیدرولیکی طبیعی در سفره آب زیرزمینی در نقطه خروجی به دو زیر گروه تقسیم می‌شوند: - چشمه‌های ثقلی : این چشمه‌ها در آبخوان های آزاد که سطح آب زیرزمینی به سطح زمین رسیده است تشکیل می‌شوند. به این نوع چشمه‌ها «چشمه‌های نزولی "» نیز گفته می‌شود. |- 5660286 68 2- ۳۳۵۵1۳۵6 68 3- 1 4- 56000023۷ 85 5- ۲1۷۵۲۵1۳۵۲۲۵| 6- 0۲۵۷11۷ 85 7- 00۲3۷1۷ 85 -------- صفحهٔ بعد -------- - چشمه‌های آرتزینی : در این چشمه‌ها جریان آب به دلیل فشار موجود در شرایط تحت فشار آبخوان به سطح زمین منتقل می‌شوند. به این چشمه‌ها «چشمه‌های صعودی "» نیز گفته می‌شود. پدیده‌های حدی هیدرولوژیکی مانند سیل و خشکسالی می‌توانند کیفیت منابع آب زیرزمینی و سطحی را در مقیاس مکانی بزرگی در حوضه آبریز تحت تاثیر قرار دهند. از آن‌جاکه برنامه مدیریت حریم کیفی منابع آب بسته‌بندی توانایی برخورد با چنین تغییرات کلان در منطقه را ندارد. به تحولات متاثر از بروز این پدیده‌ها در این راهنما پرداخته نشده است. 1[- ۸۲۲۹1۵۱ 45 2- ۸060108 0۳ 8 -------- صفحهٔ بعد -------- مختصری از وضعیت آب بسته‌بندی در ایران و سازمان‌های بین)لمللی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پ.۱-۲-کلیات این فصل از راهنما به اختصار به بررسی وضعیت موجود آب بسته‌بندی در کشورء مشکلات و موانع آن. عوامل متداول کاهش کیفیت منابع آب بسته‌بندی, استانداردها و ضوابط موجود در زمینه کیفیت آب بسته‌بندی در کشور و در سازمان‌های بین‌المللی و تشریح فرایندهای تولید آب بسته‌بندی در کشور پرداخته است. پ.۲-۲- بررسی وضعیت موجود آب بسته‌بندی در کشور و تشریح مشکلات و موانع تحقیقاتی که در ایران در خصوص آب‌های بسته‌بندی انجام شده است محدود به بررسی کیفیت شیمیایی و اندازه‌گیری عناصر شیمیایی» میکروبی و با رویکرد بهداشتی بوده است. در این تحقیقات نمونه‌هایی از بازار فروش برداشت ادامه به دو نمونه از آن‌ها و نتایج به دست آمده اشاره شده است. متاسفانه تحقیقات کافی در خصوص علل بروز تغییرات کیفی برای یک منبع آب بسته‌بندی مشخص انجام نشده است و علت این موضوع را می‌توان در نحوه نظارت شرکت‌های آب منطقه‌ای و خصوصی بودن منابع آب بسته‌بندی جستجو کرد. برای نمونه در یکی از تحقیقاتی که توسط دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شده., غلظت فلزات جزشی سمی در آب‌های بسته‌بندی شده مصرفی در شهر تهران و در پاییز سال ۱۳۸۷ اندازه‌گیری شده است. در این تحقیق ۱۳ مارک" آب بسته‌بندی شده مورد بررسی گرفته است. میانگین غلظت فلزات کادمیوم. کروم و سرب آب‌های بسته‌بندی شهر تهران به ترتیب ۱/۵۵+۲/۳۴ ۱/۰۶۰/۷۲ و ۲۱۱۸۶۳۳/۴۴ میکروگرم بر لیتر برآورد شده که در همه نمونه‌های مورد بررسی در حد مجاز استاندارد ایران و استانداردهای جهانی (جدول پ.۱-۲) بوده است |[۳۳]. با این حال در این تحقیقی جدول پ.۱-۲- غلظت فلزات جزئی سمی در آب های بسته‌بندی شده مصرفی در شهر تهران (غلظت بر حسب میکروگرم بر لیتر ) [۴۳] با موی ار وه اس وا ال هل کل استاندارد ۷/۲10 ۳ ۵۰ ۱۰ استاندارد 1:۸ ۵ ۱۰۰ ۱۵ در جدول (پ.۲-۲) میانگین غلظت فلزات کادمیوم. کروم و سرب اندازه‌گیری شده (بر حسب میکروگرم بر لیتر) در کشورهای مختلف قابل مقایسه می‌باشد |1۴۳۱ |- ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۲ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب جدول پ.۲-۲- میانگین غلظت فلزات کادمیوم. کروم و سرب اندازه‌گیری شده (بر حسب میکروگرم در لیتر) در کشورهای مختلف [۴۳] در تحقیق دیگری که در سال ۱۳۸۸ منتشر شد. در ۱۵۰ نمونه آب آشامیدنی بسته‌بندی شده از روش فیلتراسیون جهت جداسازی باکتری اشریشیا کلی " که از مهم‌ترین شاخص‌های آلودگی آب است. بهره گرفته شد. در این تحقیق تمامی نمونه‌ها عاری از باکتری اشریشیاکلی شناخته شدند. اما بررسی‌های دقیق‌تر طبق استاندار ملی ایران به شماره‌های ۷و ۲۵۹۱ ۲/ و ۶/ آن‌ها به ترتیب به آنتر وکوک " و سودوموناس " آلوده بودند [۴۴]. علاوه بر مسایل کیفی, مشکلات دیگری که شرکت‌های آب بسته‌بندی در کشور با آن مواجه هستند عبارتند از: عدم آگاهی و دانش شرکت‌ها با مفهوم حریم کیفی, عدم همکاری و یا شفاف نبودن وظایف شرکت‌های آب منطقه‌ای در اعطای مجوز بهره‌برداری و عدم وجود ضوابط. شفافیت و نیروی اجرایی کارآمد برای ممانعت برخی کاربری‌ها (کشاورزی, دامپروری و چرای دام بومیان منطقه) در محدوده منبع آب بسته‌بندی است ". پ.۳-۲- بررسی عوامل متداول کاهش کیفیت منابع آب بسته‌بندی تا کنون تحقیقات جامعی در خصوص عوامل و کاربری‌های آلوده کننده منابع آب بسته‌بندی در کشور انجام نشده است. اما با توجه به توصیه‌ها و پیشنهادات سازمان‌های بین‌المللی مانند ۳۳۸٩ل].‏ به طور کلی انتظار می‌رود فعالیت‌های به ابزارآلات و تکنیک‌های کنترل آلودگی ضروری است. [ام) ۳۹۵۱۵۲1۵1۵ -1] 2-0 3- 8 ۴ موارد ذکر شده حاصل بررسی میدانی, مصاحبه و مکاتبه با ۲۰ شرکت آب بسته‌بندی در کشور است که توسط مجری طرح انجام شده -------- صفحهٔ بعد -------- جدول پ.۳-۲- منابع آلودگی و نوع آلاینده‌های متداول [۱۹] نیترات‌ها, هیدروکرین‌های هالوژندا دار میور گام خازن سوخت و پارکینگ هیدروکرین‌های آروماتیک. بنزن, فنل‌هاء هیدروکرین‌های هالوژن‌دار آمونیوم. شوری, هیدروکرین‌های هالوژن‌دارء فلزات سنگین تری کلرواتیلن. تتراکلرواتیلن. هیدرو کربن‌های هالوژن‌دار, فنول‌ها, فلزات سنگین. سیانید صنایع رنگ‌کاری و رنگ‌سازی الکیل بنزن. هیدروکرین‌های هالوژن‌دار. فلزات. هیدرو کربن‌های آروماتیک. تتراکلرواتیلن پنتاکلروفتول, هیدروکرین‌های آروماتیک. هیدروکرین‌های هالوژن‌دار صنایع تولید آفت کش‌ها هیدروکرین‌های هالوژن‌دارء فنول‌هاء آرسنیک نیترات‌هاء هیدروکربن‌های هالوژن‌دار ۰۲ سرب. روی کروم. هیدروکرین‌های هالوژن‌دار, فنل‌ها شوری. هیدروکرین‌های آروماتیک مواد اسیدی, انواع فلزات سنگین, آهن. سولفات‌ها پ.۴-۲- تشریح فرایندهای تولید آب بسته‌بندی جهت شرب فرایند تولید آب بسته‌بندی که توسط وزارت صنعت. معدن و بازرگانی به عنوان طرح پایه این صنعت معرفی شده است به شرح زیر است |۳۶|. - پمپاژ آب از منبع آب از چاهای عمیق آب معدنی و یا چشمه‌های مخصوص آب معدنی به‌وسیله پمپ به مخازن انتقال می‌یابد. - ته نشین کردن مواد معلق و جداسازی آن‌ها در مخزن ته نشینی - با ضدعفونی کردن (افزودن کلر) از مقدار باکتری‌ها و هم‌چنین کدورت رنگ کاسته می‌شود. - با هواگیری گازهای شیمیایی غیر ضروری و هم‌چنین از میزان بوهای ناخواسته حاصل از مواد آلی و سا ارتگانیزم‌ها کاسته می‌شود. - آب ازلایه‌های شنی با اعماق مختلف و با دانه‌های یک اندازه عبور داده و تصفیه شنی می‌شود. - آلودگی‌های غیر محلول و بو توسط کربن فعال از آب گرفته می‌شود. - در این مرحله توسط فیلترهای خاص آلودگی‌هایی که از صافی‌های قبلی عبور کرده عاری می‌شود. - در مراحل پایانی آب صاف شده و استریلازیون انجام می‌شود. - آب را برای بسته‌بندی به دستگاه پرکن انتقال می‌دهند و توسط دستگاه در ظروف یکبار مصرف پرشده و دربندی می‌گردد. 0 ۳2 -| [2د0رد111 ععل اک ع2د 50۳ -2 5۵ 710108262160 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴ ۸ «اراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب پ.۵-۲- بررسی استانداردها و ضوابط موجود در زمینه کیفیت آب بسته‌بندی در کشور و در سازمان‌های بین‌المللی پ. ۱-۵-۲ استانداردها و ضوابط ایران آب آشامیدنی بسته‌بندی شده, آب آشامیدنی است که از منابع مختلف نظیر آب‌های زیرزمینی و آب چشمه با اعمال روش‌های تصفیه مناسب نظیر استفاده از اوزون و تصفیه با عبور آب از مقابل اشعه ماورای بنفش تحت شرایط خاص در ظروف پاکیزه نفوذناپذیر و مناسب طبق بند ۶ استاندارد ملی ایران به شماره ۶۳۰۵ سال ۱۳۸۱ بسته‌بندی می‌گردد. طبق قوانین کشوری مناسب بودن منشا آب آشامیدنی جهت بهره برداری باید به تایید وزارت نیرو و سازمان‌های آب منطقه‌ای طبق ضوابط و استانداردهای ایران. آب معدنی طبیعی بسته‌بندی شده آبی است که با آب آشامیدنی به دلایل زیر - بسته به این که منشا آب معدنی (چشمه و یا چاه) در چه ناحیه ای از نظر ساختار زمین‌شناسی واقع شده باشد. حاوی املاح معدنی خاص و عناصر کمیاب و دیگر ترکیبات می‌باشد. - از منابع طبیعی مانند چشمه و نقاط حفاری شده از سفره‌های آب زیرزمینی به‌دست می‌آید و کلیه اقدامات احتیاطی برای جلوگیری از هرگونه آلودگی یا اثرات خارجی بر کیفیت آن باید انجام گیرد. - ترکیبات آن در فصول سال از ثبات نسبی و منطقی برخوردار می‌باشد. - در نزدیک‌ترین محل ممکن به منشا آب تحت شرایط بهداشتی خاص بسته‌بندی می‌شود. - روش‌های مجاز تصفیه آب معدنی طبیعی بسته‌بندی شامل جداسازی اجزای ناپایدار مثل ترکیبات محتوی آهن. منگنر و سولفور و ارسنیک به‌وسیله دکانته کردن و یا صاف کردن و در صورت لزوم تسریع آن با عمل هوادهی است [۱۷]. در این ارتباط استفاده از صافی‌های نظیر صافی هیدوسایکلون جهت جداسازی ذرات جامد معلق درشت و فیلتر شنی و کربن جهت گرفتن و حذف رنگ و طعم و مزه اضافی و خصوصا سایر ذرات معلق و سپس میکروفیلترهایی با شماره‌هایی در حدود ۵ ۰۱ ۰/۳۵ و ۰/۳۲ میکرون جهت جداسازی باکتری ها و میکرواور گانیسم‌های باقیمانده مجاز است. لازم به ذکر است که روش‌های تصفیه مجاز باید در شرایطی واحدهای حجیم برای بسته‌بندی یا برای هر فرایند دیگری قبل از بسته‌بندی ممنوع است. طبق ضوابط ایران» تاییدیه منبع بهره‌برداری آب به عنوان آب معدنی طبیعی جهت بهره برداری از منبع زیرزمینی آب مربوطه برعهده وزارت بهداشت. درمان و آموزش پزشکی و ادارات بهداشت تابعه در مراکز استان‌ها و نیز وزارت نیرو و وزارت ۱- استاندارد ملی ایران ۴۴۰۳ - سال ۰۱۳۷۷ آب معدنی طبیعی, ویژگی‌های باکتریایی -------- صفحهٔ بعد -------- صنایع است. بر مبنای نتایج آنالیز شیمیایی و میکروبی آب مربوط در چهار فصل پی در پی و مقایسه نتایج مذکور و ثبات نسبی و منطقی نتایج فوق (که این ثبات نسبی در نتایج آزمون چهار فصل, خود تاییدی است بر این که منشا آب مربوط به عنوان سفره آب زیرزمینی در اعماق زمین قرار گرفته و به سطح زمین نزدیک نبوده و در نتیجه تحت تاثیر بارندگی‌های زمین‌شناسی منطقه., در صورت مناسب و منطبق بودن کلیه شرایط با استانداردهای ملی. تاییدیه جهت بهره برداری از آب منشا مربوط به عنوان آب معدنی طبیعی صادر می‌گردد [۱۹ ۰۱۸ ۴۰۱۷ و ۲۰]. در سال‌های گذشته اقدامات قابل توجهی برای منظم و قانون‌مند کردن روند تهیه. توزیع و فروش آب بسته‌بندی صورت گرفته و استانداردهایی در خصوص کیفیت. نحوه برچسب‌گذاری و سایر قوانین تدوین و لازم الاجرا شده است. این استانداردها عبارت اند از: - استاندارد ملی ایران ۰۱۸۳۶ سال ۱۳۸۸- آیین کار - اصول کلی بهداشت در مواد غذایی - استاندارد ملی ایران ۴۴۰۳. سال ۱۳۷۷- ویژگی‌های باکتریایی آب معدنی طبیعی - استاندارد ملی ایران ۰۲۳۴۱ سال ۵۰ - آب معدنی طبیعی, ویژگی‌ها و روش‌های آزمون - استاندارد ملی ایران ۰۲۶۰۶ سال ۱۳۷۳۲- آیین کار به‌منظور بهره‌برداری از آب‌های معدنی طبیعی آشامیدنی - استاندارد ملی ایران ۶۲۶۷ سال ۵۰ آب آشامیدنی بسته‌بندی شده» ویژگی‌های میکروبیولوژی - استاندارد ملی ایران ۰.۱۳۰۹ سال ۱۳۸۸- ظروف شیشه‌ای مخصوص مواد غذایی و آشامیدنی, ویژگی‌ها - استاندارد ملی ایران ۰.۴۴۷۰ سال ۱۳۸۸- مواد غذایی از پیش بسته‌بندی شده - برچسب‌گذاری کلی استاندارد ملی ایران ۵ ۳۳ آب. آیین کار بهداشتی آب‌های آشامیدنی بسته‌بندی شده (به‌غیر از آب‌معدنی) - استاندارد ملی ایران ۶۶۹۴. سال ۱۳۸۹- آب آشامیدنی بسته‌بندی شده» ویژگی‌ها - استاندارد ملی ایران ۰۱۰۵۳ سال ۸ آب آشامیدنی, ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی - استاندارد ملی ایران ۰۲۳۴۷ سال ۰۱۳۶۲ روش نمونه‌برداری آب - استاندارد ملی ایران ۵۸۶۹ سال ۱۳۸۲ آب معدنی. روش آزمون میکروبیولوژی پ.۲-۵-۲- استانداردها و ضوابط بین‌المللی است. در سال ۱۹۹۶ میلادی قانون آب آشامیدنی سالم (510۷۷/۸) قوانینی مشابه آنجه برای آب شرب شیر وجود داشت پیشنهاد کرد. سازمان حفاظت محیط‌زیست آمریکا" (115۳۳۸) که برای منابع آب شرب شیر قوانینی را تدوین [- 5016 ۲1۵۵ ۷۷۵۱۵۴۳ 1 2- 15 ۳۵۷۱۳۵۵۵۵ ۳۳۵۱۵۵۵۱ (۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۶ ۸ راراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب کرده است. در رابطه با آب بسته‌بندی قوانینی ارائه نکرده است. اما سازمان غذا و دارو" (۳]۸) در آمریکا از آن جهت که آب بسته‌بندی را در گروه مواد غذایی قرار می‌دهد. قوانین کنترل کیفیتی برای آب بسته‌بندی تدوین کرده است. با این حال, با بررسی این قوانین می‌توان دریافت که سازمان غذا و دارو برای آب بسته‌بندی همان رویکرد سازمان حفاظت محیط زیست امریکا برای آب شرب شیر را دارد. ولی شدت عمل کم‌تری دارد. برای مثال, بازه زمانی بررسی میزان باکتری‌ها و مواد شیمیایی در آب بسته‌بندی طولانی‌تر از آب شیر است. موسسه بزرگ و معتبر دیگری که راجع به آب بسته‌بندی تاسیس شده و فعالیت می‌کند. انجمن بین‌المللی آب بسته‌بندی " (18۷۷/۸) است که بیش‌تر وظیفه کنترل و نظارت کیفی آب بسته‌بندی سازمان‌های عضو را بر عهده دارد [۲]. 0 م3۳۵۶ ۵00 ۳۵۵۵ -1 7 ۷۷/۵16۳ 5011160 117۵1100۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع رهب ۳۷ منابع و مراجع 8 ۲61۵00 م۸0 1010۵ م0 ,(2005 ۳۵0۵۰ دمک اد ۵۵ ان ما1 -ا ۵ ۵166 ۷10۵007 هش امرگ ۳0۳ کشا ۲110 امد 1۴ عنط۵ط۳ بلاط نا با ۳۵۵1۹1۵8 8100۵1۱ 0۶ ۲۳۵۵۱۵۵۵ بشکنا 1۱0۲1۵[ بمومادااهت م۸ 0۵۳۲۳ 8 مت (18۷۷۸) ۸۵00121100 ۷۷۵۵۲ 801100 11۳۵110۵ ۰ -2 1۳۵۵2٩, ۳۵۵۵ ۵0 8‏ 20 ۳۵۵۵ ان عم ححاصصم) سا ادم ۳۳ اد ۷۷ ۵عا۵ظ او ما۲ -3 5 ۲1۳۵ 20 ۲1۵11۳ آ0 601 0271ع1 ,(۳1۸) ۸011۹1۳۵1100 0 اد ار ۱۱ با شا کید مره یدنک یه هار۸ ۱1۹۱ ۴ دستورالعمل نحوه صدور مجوز بسته‌بندی آب جهت مصارف شرب. وزارت نیرو ۰ # ۵0۶2۲ زاگ ص20 200 کا معط مکمک ان |۲1۵۵ اد 5-00 ۳۱۹۵۷1۵۲ ۰ 631 مه ماگ عمط م00 امنمونطظ - م۳۳ هام۳ اد 001 کام0 6-1 ۷( ۳۳۵۲۵۵11۵۱ [۲۵ ۳۷۱۲۵۳۵ 111100۱5 ,(2002) ۲۵۵۳۹ 4 ,۳۵۳۵۵ 10 001 2۹ 0100۵11 2100 6000 01161۵3/۰ 200 ۳۰ ۳۵۳۳۵۱۳۵۵۰ م1 7 54۱-0 .00 ,4 ۲۳۰ ,43 ۷۷۵۱۰ ,(2004) [۵ 11۳۵00 ۸ :۵۱۵ 1۳۵۵۳۵۵ 1 0۲۵1110 600۵۵۲۵۲ با ,|۴0۵7 ۵00 ۳[ 1۲106 بش 8-۳۵۵۲۵۵۲۶ |10۳۵ ۲1۵۳۵10۵2 ,5117071200 1۵ 720065 0۲0101100 8 12 اعل 1۵۳ طعد ومد ۷1۳۵111۷-۵۹6 (2008) |28[ - ۱267 ,7 عاهها ,۱6۰ 600/۵16 6 ,10۵۲۵ ۰ با1۵00 بش۸ 1۵۵۳۵۲ ۴ ,۳۳۵۵۲ ۲ ,وال0۹ یک ما۳۵ -9 2002-606 ,8۵ ۷۷۵۶1۵ 1۳۵ 0۲106۵ عم اعد هد مداد مد صاعل صمننا۳۵ 6۵ 1336 ,۳۳۵10110 021 000/۵16 ۰ ,۳۵۳۵۹۶ ۰ 10۳۱۵ 1 بکع 00 با ۳۰۲۱۳۵۵۶ بجعا۳۵۵ -10 2 با20ظ 00101۵ ۵0۲ ام ندش ب 1۹۵۵۵۱1 ۳۵۹۵۶۳۵ ۵00 بل بت ما۸ ب۸ ۷۷ ,۲۳1۵۵۵ -۱| 1۰ ۳۳۷۱1۳۵۲۱۲۵۱ ۵۲ [۵ دز بشعه 0۲011100 0دع ۱1 مه 1۵ سود ۵1100 1 ها 0 7۱-۰ 62)3(: 2: ]با[ 2001 آن 601 0271ع] 110۲1۵اه) 70۵ ۳۳۵۵0۵ ۵0 وگ 6اه 600 نام 1۰ م۳ -۱2 2 ,56۳۷16۵ ۲۵1 048 ,۳:۳۸ ۵۵۰ ع0 هلاباع 01 که عم سای بعاباگل 0۳0۵/۵16۳ ۵ ,۳۵۵۰ -۱3 ۰ ۳۷۱۳۵۲۵۲۵ بجسرم۸ کن] ص۳۵۵ هام۳ 0:ط ۷۷/۵۵۱ عط) ان دنو ۳۶ ۷0۵ ۱4۲ ۱996 40 ت۷۵ 010۵6 001120 1۵۳ اعد مد مش ۵ 100۳00 اند ۸۵ ۳۸۵۱۵۱۳۵۵ -۱5 7 ۷۹۷۵|۳۵ ۰ ۹۷1۵۵820 ۳۷۱۳۵۳۵۵ ان اه 0[ معط با ۲۷1۱6 عط) اه مد 0۳۵0 6 140-149 جعهه۳ 2006 ازرم۸ 2 عنهها ۶- استاندارد ملی ایران ۰۱۸۳۶ سال ۱۳۸۸- آیین کار - اصول کلی بهداشت در مواد غذایی ۷ استاندارد ملی ایران ۰۴۴۰۳ سال ۱۳۷۷- ویژگی‌های باکتریایی آب معدنی طبیعی ۸- استاندارد ملی ایران ۰۲۴۴۱ سال ۱۳۹۰ - آب معدنی طبیعی, ویژگی‌ها و روش‌های آزمون ۹- استاندارد ملی ایران ۰۲۶۰۶ سال ۱۳۷۳- آیین کار به‌منظور بهره‌برداری از آب‌های معدنی طبیعی آشامیدنی ۰- استاندارد ملی ایران ۶۲۶۷ سال ۰ آب آشامیدنی بسته‌بندی شده» ویژگی‌های میکروبیولوژی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۸ رراهنمای حری مکیفی منابع آب جهت بسته‌بندی با هدف شرب ۱- استاندارد ملی ایران ۰۱۴۰۹ سال ۱۳۸۸- ظروف شیشه‌ای مخصوص مواد غذایی و آشامیدنی. ویژگی‌ها ۳- استاندارد ملی ایران ۴۴۷۰ سال ۱۳۸۸- مواد غذایی از پیش بسته‌بندی شده - برچسب‌گذاری کلی ۳۳- استاندارد ملی ابران ۵ ۶۳ آب. آیین کار بهداشتی آب‌های آشامیدنی بسته‌بندی شده (به‌غیر از آب‌معدنی) ۴- استاندارد ملی ایران ۶۶۹۴. سال ۱۳۸۹- آب آشامیدنی بسته‌بندی شده. ویژگی‌ها ۳۵- استاندارد ملی ایران ۳ سال ۳۸۸ آب آشامیدنی, ویژگی‌های فیزیکی 9 شیمیایی ۶- استاندارد ملی ایران ۰۲۳۴۷ سال ۰۱۳۶۲ روش نمونه‌برداری آب ۷- استاندارد ملی ایران ۵۸۶۹ سال ۱۳۸۲ آب معدنی. روش آزمون میکروبیولوژی 0 ۲01۵31۵11010 ۵ ۷۱۳۵1 600۵۵۵۲ اه امعم مدش بگلز.۸ مطعنطاصد0 هه ۰ مطععلدک -28 6 171۷۳۹۱1۷۰ [۵ ۲1۵1100 ( ۸-۲۵2 .۳۵۸1:1106 ,۵۵ ۷۷۵۲ ۲۳۵ با ۳۵1۹۳۱۵۵ 8120611 بنازاه 6000260 ۷0۳۵ ۳ ,هاگ ۵۵۵0 ۷۷۰۵۰ ,۳۵۳۵۵ -29 046,, ۸۱۵۲۳۵11۵ ۳ داأ100 :۳۳۵۵۳۵۵۹ ۳۵۵۵0 ۷۷۵۱1۵0 ,1989 ,ازرم۸ بیش ۳۵۱۵۵ ۳۵۷۳۵۵۵۵۸ یک بل] -30 440/60-69-0۰ ۳۳۸ معا ۷۷۵۵12100 ۳۳۵۵0۰ معا 600-۷۷ او 06 دام 00۳ آهما 6 0۳۵11100 ۷۵11۵0 1301002 -31 1060271601 ۱1۳82۵0 ۳۵۵۰ ۳۳۵۵۳۵۵ ۳۳۵0۵ معط ۷۷۵۵۱ مه عصاما 0 ۵۳ ععمصعلنی -32 0۷) [۲۵ ۳۷1۳۵ 16021601 ۵0ع 1 ۳۳۵۵۳۵۵۰ ۳۳۵00 ۷۷۵۵۱۵0 ددع۱ ۶و بجعز 00 بش -33 (۱11۳) 0۵1۱۷ [۲۵ ۳۷۱1۳۵۲۳۵ -(7۳۳۹0] - دعزعک ۷۷۵6۳ قطن نامع ۷/1۵2 ۷۷۵۱۵۳ من معادعاا 1۵۶ دام و۲ 0۵0 ت34 ۰ ۸۵ ,۳110۳6۲ 11 بوظ راد ۷۷ 1۵0 1۲۳ 7 1۳1۵۶ بطاا۲1۵ ان اه 0ع1 هام۱۵ ماععطاک ۳:۵۲ دناه 1611 ۳۵0۹ ۷۷۵۱۱۳۵۵ -35 458 ال نآ ۳۳۵۲۵10 :۷۷۵۵ 6و5 ب1100ععگ ۳۳۵۵۵ .624-001 379/42۳/1 ۰۱1۲/0۹/1عع۳1۳0://۷۷۷۷/۰1۳۵1 -36 ۳۳۵۵۵0 ۳۵۷1۳۵۵۳۵۵ کل] ۲۳۳۵0۵ ۷۷۵۱۵0 1۵۳ کعزع ما10 ۱/۵۵02 -37 85۰ هما ,ا۷۵1000عل0 200 طاعجم۵ ا۵ 01606 موواد 1000 مدرد ع انم [۵ا ۵ 601۳۵ 93-68 591 ۲10۷:۵۵ د 101160 بد0ع۵ ۷/1۵ 1۵۳ 100 ۸ ددع۸ ۳۳۵00 ۷۷6۳ عمسوسوگ اه نها -36 7-02 61۱6-1-9 (۳۳۸) وممی۸ ۳۵۵۵ ,۳۷۱۳۵۵۵۵ 1ع02711ع] ۷۷1۵00۹1 131۳۵۵110 مخ -دع 00 جعس۸ ما۳۵ محعطا۵ ۷۷ عصنصنص -39 53 20۷2۷[ ,۵۵۳۵۹۰ ]۱20۳۵ 7۳ له بز۸ ,هآ 0۲ 0271601ع1 بد7006 ۳۳۵0۵ 200 وگ 6اه 6000 2 10011 -4(0 ۰ ,18۷15 ,۵[|1۵۹ا ما تبوظ ۳۵۵۵ بدز 02 21 ۲۵1110۳1۵ آ0 بواز۹ 11 مدعیود ۳ 6 ۷۷۵۵۳1۵10 باصع 100 6010066 و۳۵۵ ما۳ لمحعط ۷۷۵۱۱ عاداک مماعصنطادد ۷۷ ‎٩(۱- 2010 ,۷۷۵6۲ 1010۵۵ ا0 0106 بطااه۲1 ان اع اه 10 ۲- م. قادرپوری, غ. جاهد خانیکی. ش.نظم آراء «تعیین غلظت فلزات جزئی سمی در آب‌های بطری شده مصرفی در شهر تهران»» دوازدهمین همایش ملی بهداشت محیط ایران. دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی, دانشکده بهداشت. آبان ماه ۱۳۸۸ -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع 1 ۴۹ ۳- م.سلطان دلال, ر.خاکسار. ا.طباطبایی بفرویی و همکاران. «بررسی آلودگی آب‌های آشامیدنی بسته‌بندی در سطح عرضه به روش فیلتراسیون»» مجله علمی زیست فناوری میکروبی دانشگاه آزاد اسلامی, تابستان ۰۱۳۸۸ شماره اول. آن دعمبانگ5 0۳0/۵۵۲ ,303 ۳۷-۶ ۳۵۲ بکعانط 11۷6 دنله اه علم ع ۲۹ با 44 07 ملع 50111 م۸ ]۰1۳۸۹7 ب(1987) من بااعا۲1۵0 300 .لا ۳۶۰ ۲ .لامعا 1 ما۵ سا بععل[ا۸ -45 ۰ 0 بدل۸ اعد ملع ۲۷۵۳۵00 مصزهد منامام معا لمع 0۷۵1۵08 1۵۳ ماد 600/۰ 00 امیش ۳۵۱0 آهاو ۳۳۷۵۵۵ ٩1 2۳625 1‏ 1۵ ۷۵16۳ 2۳00 ان 1۵1100 ها 0 دسا م۸ ,(1988) ,۸.10 ,1۱6۳ ۵0۵0 ۳۰ مصعطش) -46 - 60۳010 200 ۳۷۵۵۲۵ 11000210 -1986 هسیک ۵۱6۳ ۷۷ [۵۵۵ بصا۱۳۳۵۹ نموه هام عنم ۰ :۷۸ ,۳۵۲۵۵ ,103-108 .00 0۵11 ۷۵۱۵۲ |50" ,(1988) بت با ,ب602[10020) 200 بسا .10 بخاعع اک بط ۵۰ ۳۵۲۹۵۵ با ,۷۵۵۵۵10۷6 بط اب10 -47 1 ۵01۵۲۱۵110 00110106 1۵ اعد لمع ان ها ندحدا) دوه 200 1301۵۷ 348-۰ :(4) 43 00۵0۳۵10 ۷۷/۵۱۵۳ 50 0۳۵6 عم 6 ۶ دح 1۵۲ ۵100 عاموهاد منک ونان ۵7اد 00۵۳ ,(1989) ما 10 مصمکلقهاکسی) -48 339-17 :6 66 [0100 1 ۳۷۱۳۵۵۰ ,1۵0۵0111۷ [۵ ۳۷1۳۵۲۱۲۳۵ ,0010112 000121۵11010 06۹110106 ۹1۵001086 ,(1989) مل بع ۵0 ۵00 ۸۰ ۳۵۵۶ -49 233-۰ :(2) ۱3 ۱102206۰ 7 ]001011۵1 1۳۵ 1۵۳۵ 1۵۳ +100 ,0985 ۳ باعل 00 ناش م۲۵۵۹ ۳۹ ۴۵۵ -50 1-۰[ :44 ۳۲۵۰ ۳1۵۳1۵۵ 502 50 000 امک ب اد نامع ان 010121100 0۳۹006 345-۰ .00 0۵111 000۵16 همعط :۵ حعلنمنای ۳ ,(1993) ,۷۷ لاش -ا5 200 0۵10۳۵110 [ع۵۵ 01 ۰۹۷۵۱1۵01 ,(1996) ۸.۰ ,۷۵0110 200 ۷۰ با0 00 ی ۳۵۵۵۱۵۵۲ -52 355-۰ .00 ۵11۳۵۰ قالط 96 ۲1۷۵0۵۵10۵۵ متکاادم ۲ 0 200 01011621100 ب۵700 0۲0101100 1۳۵0( هرز کعنلهی مد معو۸.0 هط -53 93-۰ 891 ۱10۷:040 بحدی ۷ کما ,۳۳۸ کل 0۵10۰ ها کصعاد چگ ۷۵۵۱۵۱۵۵ ۳۵۹۵۵۳۵۵۱ 1 :|۷۷۵۳ ع۳] آ۵ ۷۵۳۵ ۵۵0 تمد یمک 1000 1 ول مجسش ما عصاط مزاتط۲ 54 1 ۷۵32 - مک 4-[ 3-540618۵4 15۵۸ دنا 200 راهن 00006 مناد 1۹۱۵۳۹۰ 01۰ ,۷۵۳ ۸0۷۷ 1 ۳۵۲۳۲ 2005 ۱۵00 اعدا ۷۷/۵6۳۲ بجعالد ۷ ۱۵۵۵۵ ۳۳۵۵۳۵۳۵ ما۳ ۹۷۷/۵۱۱۳۵۵۵ 55 ۰ 7755 |8952 ۲۷۷ ,۵عا ا۳) 101۳000 1310 ما۲۵ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشورء با گذشت بیش از چهل سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خود. افزون بر هفتصد عنوان نشریه تخصصی - فنی. در قالب آیین‌نامه. ضابطه. معیارء دستورالعمل, مشخصات فنی عمومی و مقاله. به‌صورت تالیف و ترجمه. تهیه و ابلاغ کرده است. ضابطه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده. تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های اخیر در سایت اینترنتی 62۵1712081.1۳ قابل دستیابی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- [۳۷0.711] 7016۹5 ۳۳۵۵۵۲ ۹۵۳۲۵ ۷۷۵۲ 30۱111۵0 اه 61120 ۱ عع 10120 1 11۳1۷۲۵۷ 5۳۵۳۲ برع 100010 ۵00 مدا 1۵۳ ۳۵۵۵۵110۳ ۷:۵۵ ۳۳0۲۱۷۶ 100 ۸1۲۱۹۱۵۲۳۲ ۸۳۳۳۵۵ مآمع[(۲۳۲۵ :0۱1۳1۱۵۳۶۲ ک ۸۵۱۰۳۹ 8 ]0۱ ۲۲۱۵ 8 آ ]5۵۱۲ ۸1۳۵۵۲۵ ۸۳۵۵ 5 ۳۵1۵۲۱۵۵۳۶ ۳۸۲۵ منک ۷10010 ان 1103۷۹ ۵0 ادا 4 812۵0 8 01 ۲۸۲۵۱۵ 68 آ0 11۱۷۳۹ 5۳۵۳۲ (1۵[۲1۵" ۱۷1۵۹۹0۵ 01 رون 6۱ 1 85 1 ۱۷۹۵۰۱۵ 61 لآ ۲۳۵۲۵۵ 10010 ۳8 [(0 ۱۹۵۱۵ ۷(ع 100۵10 01 1۳1۷۲۹۱۲۷] 51۵۳۲ ۸۵:۱ ۹06۲۷۱۹۱۲۲۱, ۳۵۷1۳۵۱۲۵ ۱/5030 00 1۵۵02001 جعمسوم ما ۷/۱۵۶ ۳۵۵ 460 10۷2 0 ۱1۵ 0 ۷۵70 1108100۵[ ۷۷/۵10۲ ۰ ۹۵۱۵ 08 8 1 ۱۹0۱1۵ [10۵ 101 130۹1 1۳۵۱۷۷۵۲۵۲ [ ولج فا نم و ماگ ۲۱۱۹۱ لدع 8 0 11۱۹۲۲۷ - ۳۲۵۵۲۵۲۲۱ 50۶۷۵۵ ۲10۵۵61 ۲1251 5۳۵۱۵ ۳۵۹۳۲۱ 1۷ ۲۲1 11 ۲۳۱۷۱۳۵۱۱۲۲۲۵ ۳ ۲۵۶۱1۳۱۵۱10۱۲۱ 0: 85[ ۵50۵ ۳۵۱6 معا امد ۷۷ ده ۷/۱۵۳ ۳۵۵ [[ ۳۹۲۳۵۵ ۲۵۲۲۵ 68 ]۳۷۱1۳۵۳۲۵) 9 ((۵۵۱۹ ۵۳ 6۱) ۹ 6 60۹0 ۸۵۵۵ ۵0 ۳۱۵ ۷۵۱۵۵601 آمدونمط ۵ ۲۳۵۱۵ 61 ۸۱۱ ۱10۵۳۵۳۵۵ [۲۵ :۳۱۷۱1۳۵۱۱۵ 1 ۸150 ۵۵۳۲1 ۷۷۵۱۵۲ 1۵ 460 2۷21[ 111 0 40 0۳1 ۳۵۵2۷ ان رز ۲۸۲۵ 1 5۳۵۱۵06۵۲۱ 40 86۳۵۵۶ 5 ([11110111۵) [ 07۳1۵۵ ان 1۵ ۸1۹50۰ 1 16021610 [(006 ۱12010 ۳ [۵ ۳۷1۳۵۲۲۲ 10 ۱۷5۰ ۷۷/۵۵ 1۳۵ ۳0۵110 200 باه ۱۷1۵20 ماک 5 م۹۵۹۵ ۳۱۳۵۵ 1 20 ۲۱۵۳۳۱۲۵ 40 کع دز [عل با ) [ه۵ 10 باد۵ 1 - ۳۳۵8۲۵ ۳۳۵۳۵۳۵1۵۵ ۳۳۵۵۵0۳6۵ ۱۲ آ0 ۱۷1۱۱۹۳۷ |۲۵ ۳۷۱۲۵ 1 ۲۳۳۸1۵ ۷( ]50100006۲۵ 0ع1 م۸ [ ۹10۵۳۵۵ ۱10۵۳۵۵۵ 8 ل2 ۸۹۹6:51۲۱ | 1۳۳۷۱۲۵۲۳۵۲۵ ۲۳۸1۵ ۷( 5۵۳1۵۳0۵۱ [ ۲105 ۲10۵۵۵0۱۵ 50۶۷۵۵ ۳ [۲۵ :۳۱۷1۳۵۱۱۲۵ |۷1( 1 ۸150۰ ۰ [2701۵ ۸:۵1:۳6 ۷۵60۵۱۵۱ 167۵ 5۵۶۷۵۵ ۳ ۹۱۲۱۱۶ ۰: 1 ۸11۵۳۲ ۳۲۱۷۵ 200 16001۵ او اسم 12 1010۵۱ ۸11۳67۵ ۵ ۳۲۱۷۵ 200 [10۵ 60 1 با0 60 عوسا ۸ چگ ۷۷۵6۳ اه ۲۳۵۵ [[ ۸۵1۵۳۵1167۵1۵ ۳۵۲7۵ 13۳ 40 [۵ع01ع1 ۳۵۱1۲1۵۰ ۵26 10۵ چگ 1۳12۵100 ۳۳۹۵۵۳۲۱۵ 1 ۷۵10001 50۷60 ۳۹۷۵ ۸110۲8 1 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 1 |[ 1۵10۳۵ ۳۳۵۷۵۵1۵ ۵ ان عام 2ج ۵0 دز ۷۷۵۱۵۲ ۱۵۵۵ آو عوود عصام عطا که معما مد ۲۳۵۲۵ ۲۳۳۹۳۳۵۲۵۳ سا[ ۳۷۷ [[[۷۷ 0210361 ۳۵ ۱۵ ۵11۳۵۵۳ ۵۳ ۳۵۱1۳۵۵۲ ان 11111۳۵00 ۵ط) مه تعکد ۵ صفه ۲ م۲۳۵0 0 ۷۷۵۷5 00۷10۵5 ۵۵۲ 136 آ0 006 ۵۷۷۵۷۳۰ ب0ل ۵ 1۲ 08 ,را له 21 02 ععصما امد حعمل عام نلک عطا که ۱0۵ 8 10۳ 70065 0۳0101100 ان 00112100 1۳6 بع 10 ۵1100 ها 0 اه 000 کل موم کلط) عاکد ۷ 0 0۳۵011065 ع۹ 0006100 ان ۱۳۵1001۵1100 ۳۵ 200 بواممنه معا عم ما ال عطا 1۵۳ مکی ا[ع۳ عطدامص 0 0۲ ۷۵1۵۵ ۳۵۵۵ ان مکی عا ام خاک عطا ۵ معا ع۵ بکع 201 ع دمم ان 0100 2 جز مد اه بکع700 عخع۳] ۰ ۷۷۵16۴ 0۲1۵ 7 ۵۲160 آ0 رازه0 ۳۵ 0۲0101108 1۵۳ عم له عل ام ما دز عدناعلزی کلطا او زان هه 1۳۴ 40 ,ا[ع۷۷ 00018 ۵0۳ 0۳۵رد 1۵0۳ د7006 0۲0101100 آن 200 1 1عل مصونا |ام ان مد عم بط ره 0 ۵ 20 11۵11۳ 6۷1۳۵۵۲ 20 3۳۵۵ 0۲۵101 ۵) ک انامه #صه معل‌نزامم آمانی صونا وم ۵0000۱۵۲۵ ۰ ۷۷۵16۲ 0۳168 ان عه 16اه ۵ 01 15 1 11321 1016 200 ۱111۵1105 ها 00۹100 ۵ همم دز از مه ,انا دز ملس کنط) ان مد 1۳۵ 6 0 15 ع111علزباع 1۳15 0 1۵۹ ع10 ۹۳۵2۰ ۹0110 20000۳۵16 ۳۵ 11۵۱۵۵ ۱۵۶ اما 2 ا0ط ماما ‎٩۱216 ( 6 ۵1 دع0ل 70611 0۳0101100 آن 21100 11عل بط سود ۷۵67 ۵۵0 اه ادن عطا ان 0۳۵10۵ 07 ]0۵1 آن دحوم ۵طا ۵ کاص 01۵ ان دمم لهمزووامط تمد بانط بلاطم عطا دح لد ٩0۳۱65 40‏ 1۵ 20011100 10 بکع0 ۵0 ۳۵۵۲ ۵۸۵۵ که کلام 200 کع دام عط 0 کز 1۵۹ 136 0۲01100 باااه0 ۱۳۱۵1 ۵۵۵ 2۳6 1۳3۵۲ (5ع 50۳1 بعل0) خسن 0اه 1 20 1۳۵۵ معا هن کب نع کعل 1 1۲ بکداا ۷ 01 خع0ل ع110ع10 نع 136 1100۷ .020 2 مد 11عل |[[۳۷۵ ۵ ان از( ۳۵۷۵1۵ ۳۵ ما عبل مدای ۵۵ تعااه 0۲۰ 2۵6 ۲1۷6۲۹ 1008 110106 1 2۳111102 ,0106۹ م21 ]معا 102 زا1000 عن امه سوم سود ۵۳۵۲ 1۳۵ 0 0 1۵۳6 ۵۵ ۳۵ که 0ع0ل 1 حص0م0 کل ما10 انم 16 ان ماه عطا 200 حادع) 0 220 آ0 1۷۹11221100 20 ۳۵1) ‎٩۵‏ عم ده 0 200 116 0۷6۳ ۵۵1 با 0۵26 ۵ ۵۳۵ 3۳6 1۳۷ حهادید ۰ع لا ۳۵ 1۵ دنل الم امه امه دز تمه عم دز 0۵ داز 0 6 0 )زاو 1۳۵ 1311006 رالف ۵ 02 جف کاطاع ال ده 11۵۵۵5 که طعبه کاصبم یالط ۳۹۳۵۵ 6 ...۷۷۵1۵0۵ ان عادنه انامه وا دز مه اد عط) که [ا۵ ۷ که منود اد 0 2۳0 200 ۷۷۵۱6۳ ۰ للع 1۳۵ 10 200۳60 01 ۵۳6 د16 ۷۵۳1۵1۱ عاحصااه عصومای معط ان حاممان 0 ۷۷۵1۲ 0011100 ۵00 کاصهاانا 00 بک2 ۳:۵۵ ا۵ط امه دز از مامصومل کلطا عصللی. روط 1۰ ]00۵11 ۹۵۳۵۴ ۷۵16۲ 011160 0 0۱86 ناه 6 باطاعزه 1۵ ۷۷۵ ۵016۳ زا محع ۵00 ۷۷۵ ۵00 امحطه عصند ۵ لمعممامبعل معط حدط عنزاعلنسه دط 1 ۳ 70065 0۳0101100 آ0 1621100 1[عل ان عالهی عحه) بل حد0م ۵0عط ۱۵۷۵ هدز اما ۵0 جعام 0۳1۵ 0 دع۵ 50۳1 ۵ ۷۵۳۵|۵۵ ۱۳۲۵ کعمحعل ۳۸ با جلممم۸ 9۰ معامد اش دز مادم الع۷ عم امصمم 0 عصا مد ۰ ]116۵1102 200 ۵1100۵ ۵1 ۱۵۹ ۵۲۵۲ ۵1۵0 ۳۵ آن 0۷۳1 ۵0 کاهخم امعم م۸ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 07 3۵۵۱1۲ 151296 000۲3 فده ۲۵۶۵ ۰ ۰ ۰ ۰ 4 1102]1010[ع(1 ۲۵۳ ع10161106ا0) ۰ 0 ۹۵۲۱۳۲۵۵ ۷۷2167 001160 7/05 1 .۲0 ۷( ]0۲ ۱1۱۱۹۲۲۷ 2110 1001010۵ 7 160۷1۷ 01۲ 00 دا0ع[۳۲۵ 200 51۵0205 ۷۷۵۵1۵1۵۲ 200 ۷۷/۵۱۵۲ 10۷60693 101۳۵۹1۳606 1 6 200 [ 12031۵ 0 1021 ۸5 امدان اا انتم/ ۱۹۱۳ 1 2016 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- محدود به منبع برداشت (مظهر آب) تمرکز شده و به راهکارها و اصول حفاظت کیفی منابع