سازمان برنامه و بودجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه کشور ۱ ۰ پب + مه یه ۰ اب ۰+ 5 هنمای نتخمین و کنر ل دسست فر معالدن سازمان برنامه و بودجه کشور وزارت صنعت. معدن و تجارت معاونت فنی. امور زیربنایی و تولیدی معاونت امور معادن و صنایع معدنی ۱ 13 ۱۳۹۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- بات و سازمان یام و نو لور ربیس سازمان شماره: ۸۵ یه هو بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران تاریخ: ۱۳۹۳/۹/۲ در چارچوب ماده (۳۴) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور. نظام فنی 9 اجرایی بکیارچه و9 ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرابی طرح‌های عمرانی, به پیوست ضابطه شماره ۷۵۸ امور نظام فنی اجرایی. مشاورین و پیمانکاران؛ با عنوان « راهنمای تخمین و کننرل نشست در معادن» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعابت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر. از تاریخ ۱۳۹۹/۰۱/۰۱ الزامی است. ضوابط و معیارها در حدود مشخص شده در این ضابطه. با توجه به شرایط خاص کار مورد نظر تعیین و مبنای عمل می‌باشد. در مورد پروژه‌هایی که از محل سرمابه‌گذاری بخش غیر دولتی تامین اعتبار می‌شوند. لازم است حدود انتخابی معیارهای بادشده در مرحله ارجاع کار تعیین و به تایید سرمابه یذ بر برسد. امور نظام فنی اجرایی. مشاورین و پیمانکاران این سازمان دربافت‌کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را اعلام خواهد کرد. وس :۳۶۴۲۱۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- اصالح مذارک فىی :خ ًاوىذ ٌ گرامی ام ًر وظام فىی ،اجرایی مطایریه ی پیماوکاران معایوت ،فىی ام ًر زیربىایی ی ت ًلیدی سازمان ٍبروام ی ٍب ًدج ،کط ًر با ٌاستفاد از وظر کارضىاسان ٍبرجست مبادرت ٍب ٍت ُی ٍایه ضابط ٌکرد ی آن را برای ٌاستفاد ٍب ٍجامع ی م ُىدسی کط ًر ٍ عرض ٌوم ًد است. با یج ًد تالش ،فرایان ایه اثر مص ًن از ایراد َایی وظیر غلط َای ،مف ًُمی ،فىی ی ماُ یا ماُ با، اضکاالت م ًض ًعی ویست. از ایه ری، از ضما خ ًاوىد ٌ گرامی صمیماو ٍ تقاضا دارد در ص ًرت مطا َد ٌ َرگ ًو ٍ ایراد ی اضکال فىی مراتب را ب ٍ ص ًرت زیر :گسارش فرمایید 1 - در ٍساماو مذیریت داوش اسىاد فىی ی )اجرایی (سما ثبت وام :فرماییذsama. 2 - پس از یرید ٍب ٍساماو سما ی برای تماس ،احتمالی وشاوی خ ًد را در بخش پریفایل کاربری تکمیل فرماییذ. 3 - ٍب بخش وظرخ ًا َی ٍایه ضابط ٍمراجع فرماییذ. 4 - ٌشمار بىذ ی ٍصفح م ًض ًع م ًرد وظر را مشخص کىیذ. 5 - ایراد م ًرد وظر را بص ًرت ٍخالص بیان داریذ. 6 - در ص ًرت امکان مته اصالح ٌشذ را برای جایگسیىی ارسال کىیذ. کارضىاسان ایه ام ًر وظر َای دریافتی را ب ٍ دقت.مطالع ٍ وم ًد ٌ ی اقدام مقتضی را معم ًل خ ًا َىد داضت پیطاپیص از َمکاری ی دقت وظر جىابعالی قدرداوی می .ض ًد وشاوی برای ٍمکاتب : ،ت ُران میدان ،ب ُارستان خیابان صفی علی ٌضا – مرکس تلفه33271 سازمان ٍبروام ی ٍب ًدج ،کط ًر ام ًر وظام فىی ،اجرایی مطایریه ی پیماوکاران.. . web: Email: -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ید3 -------- صفحهٔ بعد -------- نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره ۴۲۳۳۹/ت ۵۳۳۴۹۷ مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات وزیران) به کارگیری معیارها, استاندارد‌ها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام شده طرح‌ها را مورد تاکید جدی قرار داده است و این امور براساس نظام فنی اجرایی یکپارچه. موضوع ماده ۳۴ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور. ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران» تهیه و تدوین ضوابط و معیارهای فنی طرح‌های توسعه‌ای کشور را به عهده دارد. پس از استخراج ماده معدنی در معادن زیرزمینی» اگر چه فضای استخراج شده را به صورت مصنوعی تخریب کرده و یا با مواد پرکننده» پر می‌کنند. اما به هر حال پس از گذشت زمان, این فضا متراکم‌تر می‌شود که پیامد آن. می‌شود. تجاوز نکند. شرح عوامل موثر در نشست و راه‌های کنترل و پیش‌بینی آن از جمله مسایل مهم استخراج معادن زیرزمینی است که مراحل مختلف آن در این نشریه شرح شده است. ضابطه حاضر با عنوان "راهنمای تخمین و کنترل نشست در معادن" در قالب برنامه تهیه ضوابط و معیارهای با همه تلاش‌های انجام شده قطعا هنوز کاستی‌هایی در متن موجود است که امید است. کاربرد عملی و در سطح وسیع این ضابطه توسط مهندسان موجبات شناسایی و برطرف نمودن آن‌ها را فراهم آورد. حمیدرضا عدل معاون فنی. امور زیربنایی و تولیدی پاییز ۱۳۹۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «راهنمای تخمین و کنترل نشست در معادن» [ نشربه شماره ۷۵۸] مجری طرح جعفر سرقینی معاون آمور معادن و صنایع معدنی- وزارت صنعت. معدن و تجارت اعضای شورای عالی به تر تیب حروف الفبا فرزانه آقارمضانعلی کارشناس آرشد مهندسی صنایع - سازمان برنامه و بودجه کشور عباسعلی ایروانی کارشناس ارشد مدیریت کارآفرینی (کسب و کار)- وزارت صنعت. معدن و تجارت بهروز برنا کارشناس مهندسی معدن- سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور محمد پریزادی کارشناس آرشد مهندسی معدن- سازمان برنامه و بودجه کشور جعفر سرقینی دکترای مهندسی فرآوری مواد معدنی- وزارت صنعت. معدن و تجارت علیرضا غیانوند دکترای زمین‌شناسی اقتصادی- وزارت صنعت. معدن و تجارت حسن مدنی کارشناس آرشد مهندسی معدن- دانشگاه صنعتی امیرکبیر هرمز ناصرنیا کارشناس آرشد مهندسی معدن- سازمان نظام مهندسی معدن اعضای کارگروه استخراج به ترتیب حروف الفبا محمدفاروق حسینی دکترای مهندسی معدن. مکانیک سنگ- دانشگاه تهران مصطفی شریف‌زاده دکترای مهندسی مکانیک سنگ- دانشگاه صنعتی امیرکبیر کورش شهریار دکترای مهندسی معدن- دانشگاه صنعتی آمیرکبیر علی مرتضوی دکترای مهندسی انفجارء مکانیک سنگ- دانشگاه صنعتی امیرکبیر اعضای کارگروه تنظیم و تدوین به ترتیب حروف الفبا مهدی ایران‌نزاد دکترای مهندسی فرآوری مواد معدنی- دانشگاه صنعتی امیرکبیر بهرام رضایی دکترای مهندسی فرآوری مواد معدنی- دانشگاه صنعتی امیرکبیر علیرضا غیائوند دکترای زمین‌شناسی اقتصادی- وزارت صنعت. معدن و تجارت حسن مدنی کارشناس آرشد مهندسی معدن- دانشگاه صنعتی آمیرکبیر بهزاد مهرابی دکترای زمین‌شناسی اقتصادی- دانشگاه خوارزمی اعضای گروه هدایت و راهبری پروژه علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی و اجرایی فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی و اجرایی مهدیه اسکندری کارشناس گروه ضوابط و معیارهای معاونت آمور معادن و صنایع معدنی پیش‌نویس این گزارش توسط آقای دکتر احمد اسدی تهیه شده و پس از بررسی و تایید توسط کارگروه استخراج به تصویب شورای عالی برنامه رسیده است. -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان فصل اول- تعاریف و مفاهیم ۱-۱- نشست ۲-۱- جابه‌جایی ۴-۱- شیب ۵-۱- انحنا ۶-۱- تنحش افقی ۸-۱- تنجش برشی ۹-۱- زاویه تاثیر ۱۰-۱- زاویه تغییر شکل بحرانی ۱۱-۱- زاویه شکست ۱۲-۱- نقطه عطف ۱۳-۱- شعاع تأثیر بزرگ ۳-۱ طول حقیقی ۱۵-۱- زاویه نشست کامل ۱-۲- آشنایی ۱-۲-۲- انحلال ۲-۲-۲ رسوب‌گذاری ۳-۲-۲- فرآیندهای تکتونیکی ۴-۲-۲- فعالیت‌های آتشفشانی ۵-۲-۲- زلزله ۶-۲-۲- عوامل زمین گرمایی ۷-۲-۲- حرکت دامنه‌های شیبدار ۳-۲- نشست ناشی از عملیات استخراجی ۴-۲- نشست ناشی از استخراج آب» نفت و گاز فصل سوم- مکانیزم‌های موثر در نشست ۱-۳- آشنایی ۲-۳- مشخصات هندسی ماده معدنی ۱-۲-۳- ضخامت لایه ۲-۲-۳- عمق لایه فهرست مطالب ۱۱ ۱۱ ۱۱ ۱۱ ۱۱ ۱۲ ۱۲ ۱۲ ۱۲ ۱۲ ۱۳ ۹۱۵ ۱۷ ۱۷ ۱۷ ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۲-۳- شیب لایه ۳-۳- کیفیت سنگ درونگیر و ماهیت ماده معدنی ۱-۳-۳ تعداد لایه ۳-۳- مشخصات روباره ۵-۳ رفتار زمین‌شناسی مهندسی ۱-۵-۳- زمین‌شناسی در محدوده سطح زمین ۲-۵-۳ ناپیوستگی زمین‌شناسی ۶-۳- تنش‌های برجا ۷-۳- درصد استخراج ۸-۳- مشخصات جریان آب‌های سطحی و زیرزمینی ۱-۸-۳-آب‌های زیرزمینی ۲-۸-۳ آب‌های سطحی ۳-۸-۳- ارتفاع سطح آب و تغییرات آن ۹-۳- وسعت منطقه استخراج شده ۱۰-۳- روش استخراج و نگهداری حفریات معدنی ۱۱-۳- سرعت پیشروی جبهه‌کار ۱۳-۳- شیوه کنترل سقف ۱۳-۳- زمان طی شده پس از استخراج ۱۳-۳- حجم عملیات معدنی ۱-۴- آشنایی ۲-۴ روش جبهه‌کار بلند ۳۴ روش جبهه‌کار کوتاه ۴-۴- روش اتاق و پایه ۵-۴- روش کارگاه و پایه ۶-۴- روش انباره‌ای ۷-۴- روش استخراج از طبقات فرعی ۸-۴- روش کند و اکند ۹-۴- روش کرسی‌چینی ۱۰-۴۳ روش تخریب در طبقات فرعی ۱۱-۴- روش تخریب توده‌ای فصل پنجم- مکانیزم نشست در کانسارهای لایه‌ای ۱-۵- آشنایی ۲-۵- مکانیزم جابه‌جایی در لایه‌های افقی ۳-۵ مکانیزم جابه‌جایی در لایه‌های کم‌شیب ۱۷ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۸ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۳ ۳ ۳ ۳۲. ۳۲. ۳ ۳۱ ۲۳۱ ۲۳۱ ۲۳۱ ۳۳ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۲۶ ۲۶ ۲۶ ۲۷ ۲۷ ۲۷ ۲۷ ۳۸ ۳۹ ۳۱ ۳۱ ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۵ مکانیزم جابه‌جایی در لایه‌های پرشیب فصل سشسم- روش‌های پیش‌بینی نشست و جابه‌جایی ۱-۶- آشنایی ۳-۶ روش‌های تئوری ۳۶- روش تابع نیمرخ ۵-۶- روش‌های تجربی ۶-۶- مدلسازی فیزیک ۷-۶- مدلسازی عددی فصل هفتم- رونس‌های اندازه گیری نشست ۱- ۷- آشنایی ۲-۷- روش‌های ابزاربندی و رفتارسنجی ۳-۷ اندازه‌گیری حرکت لایه‌های زیرسطحی ۳۷- روش‌های مبتنی بر نور و لیزر ۵-۷- روش‌های مبتنی بر رادار ۱- ۸- آشنایی ۱-۳-۸- ساختمان‌هاء جاده‌ها و پل‌ها ۲-۳-۸- خطوط راه آهن ۴-۳-۸- کابل‌ها ۶-۳-۸ منابع نگهداری آب و سوخت فصل نهم- روش‌های کنترل نشست و خسارت‌های ناشی از آن ۱- ۹- آشنای ۲-۹ روش‌های مبتنی بر ملاحظات روش استخراج ۳-۹- سازه‌های سطحی و زیرزمینی ۱-۳-۹- محاسبه و انتخاب اقدامات حفاظتی ۲-۲۳-۹- روش‌های حفاظت از سازه‌ها ۳-۳-۹- حفاظت از شبکه‌های لوله کشی ۳۴ ۳۷ ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۴ 2۵ ۳۳ ۳۳ ۳۳ ۳۸ ۵۰ ۵۰ ۵۱۹ 1۳ و۸۵ ۳ ۳ ۳ ۵۵ ۵۵ ۵۵ ۵۵ ۵۷ ۵۹ ۵۹ ۵۹ ۵ ۵ از ۶۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۹ پل و بزرگراه‌ها ۵-۳-۹- محافظت از سازه‌های بلند فصل دهم- نشست در معادن متروکه ۱-۰- آشنایی ۲-۰ انواع نشست در محدوده معادن مترو که ۱-۳-۰ نشست به صورت حفره یا گودال ۲-۲-۰ نشست به صورت فرورفتگی ۳-۰ کنترل نشست ۱-۴-۰ روش‌های نگهداری موضعی ۲-۴-۰ روش‌های پر کردن ۵-۰- پیش‌بینی نشست سطح زمین ۱-۱- آشنایی ۳-۱ علت‌های نشست در اثر حفر تونل کم‌عمق ۳-۱ عوامل موثر در نشست ۳-۱- شکل منحنی توزیع نشست ۵-۱ نشست زمین در اثر حفر تونل با سپر ۶-۱- تخریب و جابه‌جایی‌های ایجاد شده در زمین در اثر تونل‌سازی ۱-۶-۱ پتانسیل تخریب سازه‌های موجود ۲-۶-۱ پتانسیل تخریب سازه‌های موجود ناشی از ناپایداری جبهه‌کار تونل ۷-۱ روش‌های کنترل نشست ۸-۱- روش‌های پیش‌بینی نشست زمین در اثر حفر تونل‌های کم‌عمق ۱-۸-۱ روش‌های تحربی ۲-۸-۱ روش‌های تحلیلی ۳-۸-۱ روش‌های عددی ۴-۸-۱- مدل‌های آزمایشگاهی ۵-۸-۱- شبکه‌های عصبی مصنوعی ح ۶۶ ۶۶ 1۷ ۶۹ ۶۹ ۶۹ ۶۹ ۷۰ ۷۰ ۷۰ ۷۱ ۷۲ ۷۳ ۷۵ ۷۵ ۷۵ ۷۷ ۷۷ ۷۷ ۷۸ ۷۸ ۷۸ ۷۹ ۸۰ ۸۰ ۸۰ ۸۰ ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- قعار فصل و مفاه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ایل- تعاریف ی مفاهیم 1 / 3 / 98 3 1 - 1 - وشست پذیذ ُ ًطست ت ِ فر ٍ رفتی سغح زهیی در اثر ٍج َد حفر ُ در زیر زهییِگفت هی ض َد. ایی حفر ُ هوکی است ت ِ ص َرت عثیؼی (ها ًٌذ فرآی ٌذ ا ًحالل) ٍ یا ت ِ دست تطر )(ها ًٌذ استخراج هؼادى زیرزهی ٌی ایجاد ض َد. 1 - 2 - ه جاب جایی هؼو َال ه ٌظ َر از ًطست فقظ ه َلف ِ قائن تغییر هکاى یک ًقغ ِ در سغح زهیی است ٍِ در ص َرت ٍج َد ه َلف ِ افقی ت آى جاتِ جایی1 هی گ َی ٌذ . ضکل1 - 1 ِتردار تغییر هکاى ًقغA ِدر سغح زهیی ت ِ ّورا ُ ه َلف ّای افقی ٍ قائن در فرآی ٌذ ًطست را ًطاى هی .د ّذ شکل1 - 1 - م ًلفه های قائم ی افقی تغییر مکان یک وقطه از سطح زمیه در فرآیىذ وشست 1 - 3 - ویمرخ وشست ًیورخ ًطست ت ِ ضکل سغح زهیی در هقغغِقائن پس از ٍق َع پذیذ ُ ًطست گفت هی ض َد. از آ ًجا ک ِ اینی ًیونرخ را هی ،ت َاى در ج ْات هختلف رسن کرد ت ٌاترایی در یک گ َدال ًطست هی ت َاى تی ًْا یت ًیورخ .ًطست رسن کنرد تؼضنی از ایی ًیورخ ّا ک ِ از ًظر هغا لؼ ِ پذیذ ُ ًطست ا ّویت تیطتری ،دارد ًیورخ ّنای اصنلی ٍ ینا ًیونرخ ّنای رسنن ضنذ ُ در ج ْت ّای اصلی گفت ِ هی .ض َد ًیورخ ّای اصلی هرت َط ت ِ ر ٍش استخراجِْجث کار تل ٌذ ًیورخ ّایی ّست ٌذ کن ِ از هحنل ٍق َع حذاکثر ًطست ػث َر هی ٌکٌذ ٍ ه َازی ٍ یا ػو َد تر ج ْت پیطر ٍی کارگنا ُ اسنتخراج رسنن هنی َضنًذ . ضنکل1 - 2 ًیورخ ّای اصلی ًطست هرت َط ت ِ استخراج فضای هکؼه هستغیل ضکل از یک الی ِ افقی را ًطاى هی .د ّذ شکل1 - 2 - ویمرخ های اصلی وشست 1- Displacement -------- صفحهٔ بعد -------- 4 1 / 3 / 98 راهىما ی تخمیه ی کىترل وشست در معادن ًیورخ ِّایی ک در ضکل ّای1 - 1 ٍ1 - 2 ت ِ آى ّا اضار ُ ضذ، حاصل استخراج رخایر افقی ّست ٌذ . ًیونرخ ًطسنت درِ اثر استخراج الی ّای ضیثذار ٍ پرضیه، ضکل هتفا ٍتی دار د ک ِ ه ْن تریی هطخص ِ ایی ًیورخ ّا ػذم تقارى آى ّا است. در ضکل1 - 3 ًَِوً ای از یک ًیورخ ًطست ًاضی از ِاستخراج یک الی ضیثذار .ًطاى داد ُ ضذ ُ است شکل1 - 3 - ویمرخ وشس ت در اثر استخراج یک الیه شیبذار در ضکل1 - 3 ُقسوت ک َتا ًیورخِهرت َط ت ِ تخطی از الی استخراجی است ک ِ تن ِ سنغح زهنیی ًسدینک ٍ تنر اسنت قسوت ع َال ًی .تر هرت َط ت ِ سوتی است ک ِ در ػوق قرار دارد در ایی ضکلSmax حذاکثر ًطست را ًطاى هی .د ّذ ّوچ ٌیی در ضکل1 - 4 ًیورخ ًطست در اثر استخراج ینک الین ِ پرضنیه ًطناى داد ُ ضنذ ُ اسنت. در اثنر اسنتخراجِ الی ،ّای پرضیهِجات جایی عثقات در ج ْات هتفا ٍتی رخ هی ّد ذ ک ِ در ًتیجن ِ آى، ضنکل ًیونرخ ًُطسنت پیچینذ تنر هی .ض َد شکل1 - 4 - ویمرخ وشست در اثر استخراج یک الیه پرشیب 1 - 4 - شیب در ّر هقغؼی از ًیورخ ،ًطست ًسثتٍتیی اختالف ًطست در د ًقغ ِ در ٍا ًت ْای یک خظ ت ِ فاصل ِ افقی تیی آى د ًقغ ِ را ضیه گ َدال ًطست هی ًاه ٌذ ( ِراتغ1 - 1 :) (1 - 1) dx dS ix  ک ِ در آى: xi ضیه در ج ْتx dS dx تغییرات ًطست در ج ْت هح َرx -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ایل- تعاریف ی مفاهیم 1 / 3 / 98 5 1 - 5 - اوحىا در ّر هقغغ، ُاختالف تیی ضیه در د ٍ ًقغ ِ تقسین تر فاصل ِ تیی آى د ٍ ًقغ ِ ا ًح ٌا ًاهیذ هی ض َد ِکن هوکنی اسنت ػذدی هثثت یا ه ٌفی تاضذ. ا ًح ٌای هثثت را هحذب ٍ ا ًح ٌای ه ٌفی را هقؼر هی ( ًاه ٌذ ِراتغ1 - 2 :) (1 - 2) 2 2 dx S d k x  ک ِ در آى: x k ا ًح ٌا در ج ْتx ٍ سایر پاراهتر ّا ِهطات ِ راتغ1 - 1 .است 1 - 6 - تىجش1 افقی در ّر هقغغ، اختالفِجات جایی ِتیی ّر د ٍ ًقغ ِ تقسین تر فاصل ِ تیی آى د ٍ ًقغ ت ٌجص افقی ًاهیذ ُ هی ضن َد. اگنر فاصل ِ د ٍ ًقغ ِ افسایص یاتذ ت ٌجص کططی ُت َد ٍ ػالهت آى هثثت است ٍ اگنر اینی فاصنل ِ کنا ّص پینذا ک ٌنذ تن ٌجص فطار ض ی است ٍ تا ػالهت ه ٌفی ًطاى داد ُ هی ض َد ِ(راتغ1 - 3 .) (1 - 3) dx dU x x   ک ِ در آى: x  ت ٌجص افقی در ج ْتx x U جا ِت جایی تیی د ٍ ًقغ ِ در ج ْتx 1 - 7 - پیچش2 در سغح گ َدی ًطست، اختالف ضیه تیی د ٍ هقغغ خغی ه َازی تقسین تر فاصل ِ د ٍ خظ هقغغ را پیچص هی ًاه ٌنذ ِک ِ هغاتق راتغ1 - 4 ت ِدست هی.آیذ (1 - 4) dy dx S d T   2 ک ِ در آى: T پیچص سایر پاراهتر اّ هطات ِ ر ٍاتظ .قثلی است 1- Strain 2- Torsion -------- صفحهٔ بعد -------- ۷ ۹۸/۳/۱ راهنمای نخمین و کننرل نتسست در معادن تنجش برشی تغییر شکل زاویه‌های داخلی یک مربع در روی هر سطح است (رابطه ۵-۱): ۸ که در ان: ۹-۱- زاوبه تاثیر وقتی که پیشروی کارگاه استخراجی به مقدار بحرانی نزدیک شود. زاویه بین خط قائم لبه کارگاه استخراج و خطضی که این لبه را به نقطه شروع نشست در سطح زمین وصل می‌کند زاویه تاثیر نامیده می‌شود (زاویه *0+ ۵ در شکل ۵-۱). این زاویه که حداکثر به ۴۵ درجه می‌رسد به شرایط محلی. ابعاد فضای استخراجی و وضعیت زمین‌شناسی محل بستگی دارد و در بسیاری از موارد حتی در مورد یک کارگاه نیز از یک لبه تا لبه دیگر متغیر است. زاویه تاثیر از نظر بررسی میزان خسارت به سازه‌های سطحی اهمیت کمتری دارد و زوایای شکست و تغییر شکل بحرانی که در ادامه مطرح خواهد شد در این زمینه اهمیت بیشتر دارد. شکل ۵-۱- بعضی پارامترهای نشست ]- ۹۳۵۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- تعاریف و مفاهیم ۹۹/۳ ۷ ۱۰-۱ زاوبه تغییر شکل بحرانی ۱۱-۱- زاویه شکست وصل می‌کند. زاویه شکست نامیده می‌شود. ۱۳-۱ نقطه عطف در مقطع اصلی گودی نشست (مقطع قائمی که با امتداد پیشروی موازی و فاصله آن از دو لبه کارگاه مساوی است) نقطه واقع در مرز بین قسمت محدب و مقعر منحنی نشست را نقطه عطف می‌گویند. شیب منحنی نشست در این محل عطف به ابعاد کارگاه استخراج و نوع سنگ بستگی دارد. وقتی که ابعاد فضای استخراجی کوچک باشد این نقطه در بین فضای استخراجی و بر روی قسمت استخراج نشده لایه قرار دارد و با افزایش ابعاد فضای تخریب شده این نقطه به سمت درون لبه کارگاه استخراج حر کت می‌کند. زمانی که سطح کارگاه استخراجی به ابعاد بحرانی برسد. حداکثر نشست در نقطه‌ای در سطح زمین اتفاق می‌افتد. فاصله افقی این نقطه تا نقطه عطف را شعاع تاثیر بزرگ می‌نامند (طول ۲ در شکل ۵-۱). همچنین زاویه بین خطی که تصویر نقطه عطف واقع بر سطح کارگاه استخراج را به نقطه وقوع حداکثر نشست در روی رمین وصل می‌کند با خط افق. زاویه تاثیر بزرگ نامیده می‌شود (زاویه 8 در شکل ۵-۱). ۱۴-۱- طول حقیقی به هنگام پیشروی جبهه‌کار فاصله بین ورودی‌های اولیه تا خط جبهه‌کار را طول واقعی می‌نامند. همچنین فاصله بین نقاط عطف میان دو لبه مقابل کارگاه استخراج را طول محاسباتی می‌گویند. در بعضی موارد بین این دو پارامتر تفاوتی نیست ولی در بعضی روش‌های پیش‌بینی مانند روش‌های تابع احتمال, این دو پارامتر تفاوت دارند. -------- صفحهٔ بعد -------- 8 1 / 3 / 98 راهىما ی تخمیه ی کىترل وشست در معادن 1 - 15 - زاییه وشست کامل ِدر هقغغ اصلی گ َدی ًطست در ضرایظ ف َ تحرا ًی زا ٍی ِ حاد ُ تیی افق ٍ خظ ٍاصل از لث کارگا ُ استخراج ِت هحل ًطست یک ٌَاخت را زا ٍی ِ ًطست کاهل هی ٌذ ًاه ِ(زا ٍی در ضکل1 - 5) . ایی زا ٍی ِ هحنذ ٍد ُ ًطسنت زهنیی را هطنخ هی ک ٌذ ٍ ترای هحاسث ِ سغح ًطست کاهل ُاستفاد هی ض َد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ٍ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- انواع نشست ۹۹/۳ )۱ ۲-- آشنایی انواع نشست را می‌توان در سه گروه به شرح زیر طبقه‌بندی کرد: - نشست حاصل از عملیات استخراجی انسان به طور مستقیم در وقوع نشست طبیعی نقش ندارد و عوامل و مکانیزم‌های طبیعی موجب بروز این نوع نشست می‌شوند. این نوع از نشست ممکن است محدوده وسیعی را در برگیرد. نشست در اثر استخراج نفت. گاز و یا آب نیز از انواع دیگر نشست است که امکان دارد موجب جابه‌جایی زمین در محدوده بزرگی در سطح زمین در بالای این نوع ذخایر شود. چا ۰ ۰.۰ لر در وقوع بعضی از انواع نشست. انسان نقشی ندارد و وقوع آن‌ها ناشی از عوامل مختلف طبیعی و زمین‌شناسی است. ۱-۲-۲- انحلال وجود سازندهایی مانند سنگ‌های آهکی. نمکی و گچی به همراه جریان آب زیرزمینی موجب حل شدن مواد قابل انحلال در آب می‌شود و حفره‌هایی در زیر زمین ایجاد می‌کند. با ادامه این فراآیند حفره ایجاد شده بزرگتر شده و موجب تخریب سازندهای بالایی و در نهایت وقوع نشست در سطح زمین می‌شود. در صورتی که پوشان‌سنگ ضخامت کافی نداشته باشد ممکن است حفره ابجاد شده مستقیما از سطح زمین قابل رویبت باشد. ۲-۲-۲- رسوب‌گذاری پدیده‌های زمین‌شناسی مانند رسوب‌گذاری با فرآیندهای فرسایش, تجمع و جابه‌جایی یکی از عوامل در نشست محسوب می‌شود. در قسمت رسوب‌گذاری شده عمل بارگذاری انجام می‌گیرد و افزایش بار در این قسمت موجب بروز ۳-۲-۲- فرآیندهای تکتونیکی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ (/۹۸/۳ راهنمای نخمین و کننرل نشست در معادن ۴-۲-۲- فعالیت‌های آتشفشانی در برخی موارد. حرکت ماگما در زیر زمین حفره‌هایی خالی به جا می‌گذارد که ابتدا بسیار پایدارند اما پس از گذشت زمان‌های زیاد. سنگ‌ها و رسوبات روی این مناطق فرسوده می‌شود و با کم شدن ارتفاع سنگ‌ها در بالای حفره مورد نظر تخریب انجام می‌گیرد. ۵-۲-۲ - زلزله رسوبات و در نتیجه نشست شود. مناطق دلتایی برای وقوع این پدیده کاملا مستعد است. حالت دیگری که زلزله موجب نشست می‌شود در محل‌هایی است که یک یا چند صفحه ناپیوستگی و سست مانند گسل وجود دارد. در این مناطق, وقوع زلزله ممکن است موجب جابه‌جایی در صفحه ناپیوستگی شود و نشست را به دنبال داشته باشد. ۶-۲-۲- عوامل زمین‌گرمایی افزایش دما در پوسته زمین در اثر عوامل زمین‌گرمایی ممکن است موجب بالا آمدن سطح زمین در این مناطق شود و در پی این پدیده سطح مورد نظر فرسایش پیدا می‌کند که پیامد آن نشست است. ۷-۲-۲- حرکت دامنه‌های شیبدار دامنه‌های شیب‌دار مناطقی مستعد برای جابه‌جایی و حرکت طبقات سطحی هستند. جابه‌جایی سطح زمین در این بنابراین به تدریج تحکیم می‌یابند و نشست سطح زمین را به وجود می‌آورند. ۳-۲ نشست ناشی از عملیات استخراجی استخراج مواد معدنی با ایجاد فضای خالی در زیر زمین همراه است و این فضا ممکن است عامل بروز نشست در سطح زمین شود. روش‌های استخراجی مختلف نتایج متفاوتی در نشست از خود نشان می‌دهند که به ویزژگی‌های روش و بالایی فضای استخراجی در انتخاب شیوه استخراج موثر است. از جمله مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار در میزان نشست. ارتفاع فضای کارگاه استخراج است. در نتیجه در آن دسته از روش‌های استخراج که برای استخراج ذخایر قائم استفاده می‌شود. بیشترین پتانسیل نشست وجود دارد. اما نکته بسیار مهم شیوه نگهداری فضای استخراجی است. در بین روش‌های نگهداری سقف. بیشترین مقدار نشست در روش‌های تخریبی رخ می‌دهد. در این روش‌هاء تخریب طبقات موجب انتقال شکستگی‌ها و در نتیجه جابه‌جایی آن‌ها می‌شود. در -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - انواع نشست ۹/۳ ۳ زمانی که فضای استخراجی ارتفاع کافی داشته باشد و به اندازه کافی به سطح زمین نزدیک باشد. نشست در سطح زمین مخازن نفت. گاز و آب ساختاری متخلخل و نفوذپذیر دارند که مایع یا گاز بخشی از فضای خالی بین ذرات سنگ را اشغال می‌کند. در هنگام استخراج این نوع ذخایر. به علت خارج شدن مایع یا گاز از فضای بین ذرات سنگ. حفره‌های کاملا کوچکی در بین این ذرات به جا گذاشته می‌شود. وجود این حفره‌ها مقدمه‌ای برای وقوع نشست است که البته ساختار مخزن و عمق آن در میزان و زمان وقوع نشست موثر است. برخی ذخایر نفت. گاز و آب قبل از استخراج, فشار -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- مکاد مهای فصل درنش ٍ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم- مکانیزم‌های موثنر در ننسست ۹۸/۳/۱ ۱۷ ۱-۳- آشنایی عوامل متعدد زمین‌شناسی و معدنکاری بر چگونگی وقوع نشست تاثیر دارند. هر یک از این عوامل ممکن است بر میزان حداکثر نشست. شکل نیمرخ نشست. زمان وقوع و سایر خصوصیات نشست تاثیر داشته باشند. تعدادی از این ۲-۳- مشخصات هندسی ماده معدنی ۱-۲-۳ ضخامت لابه استخراج لایه‌های ضخیم‌تر موجب بروز نشست بیشتری در سطح زمین می‌شود. در برخی موارد». ضخامت زیاد لایه موجب می‌شود تا نتوان تمام لایه را استخراج کرد و مقداری از مواد معدنی به عنوان پایه در محل باقی گذاشته می‌شود. همجچنین در هنگام استخراج لایه‌های با ضخامت بیشتر لازم است تا از پایه‌های عریض‌تر استفاده شود. در این شرایط نسبت ارتفاع به عرض پایه بیشتر می‌شود. زیرا پایه‌های باریک‌تر استعداد بیشتری ۲-۲-۳- عمق لایه ولی پس از گذشت زمان وقوع پدیده نشست در سطح زمین اجتناب‌ناپذیر است. ۳-۲-۳- شیب لایه زمانی که لایه استخراجی شیبدار باشد. یک نشست نامتقارن در سطح زمین به وقوع می‌پیوندد که محدوده تحت تاثیر قرار گرفته در طرف عمیق بیش از طرف کم عمق کارگاه استخراج است. در استخراج لایه‌های شیبدار. نسبت عمق به عرض کارگاه استخراج که یک نسبت مهم در نشست است. در طول کارگاه یکسان نیست. به این ترتیب که با حرکت از طرف کم عمق کارگاه به طرف عمیق, این نسبت -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹/۳ راهنمای تخمین ‏ و کننرل ننسست در معادن ۳-۳ کیفیت سنکگ درونگیر 9 ماهیت ماده معدنی ۱-۳-۳ تعداد لابه زمانی که بیش از یک لایه در حال استخراج باشد اولین تخریب ممکن است در هر یک از لایه‌ها شروع شود و به این ترتیب به علت وجود آشفتگی توزیع تنش در لایه‌های مجاورء احتمال وقوع نشست افزایش می‌یاید. این وضعیت به ویژه در حالتی که ترتیب استخراج لایه‌ها از بالا به پایین است. رخ می‌دهد. ۲-۳-۳- کیفیت سنگ‌های کمربالا و کمرپایین وقتی که نشست از سطح کارگاه استخراج به سمت بالا گسترش می‌یابد. خواص کمربالا و کمرپایین نقشی اساسی در انتقال نشست به سطح زمین ایفا می‌کند. وجود رس نرم در کمرپایین به ویژه اگر در محیط مرطوب باشد موجب تورم در نشست را به تعویق می‌اندازد. این طبقات زمانی که تخریب می‌شوند به نسبت طبقات ضعیف‌تر فضای بیشتری را اشغال معدن ورقه ورقه شده و خرد شوند. ۳-۳- مشخصات روباره وجود طبقات توده‌ای مستحکم در بالای کارگاه استخراج به صورت حایل عمل می‌کند و برای مدت طولانی پایدار باقی می‌ماند و در نتیجه تاخیر در وقوع نشست را به دنبال دارد. ۱-۵-۳ زمین‌شناسی در محدوده سطح زمین وجود خاک و سنگ مستحکم نشده در نزدیکی سطح زمین موجب تشدید تاثیر نشست می‌شود. طبقاتی که همگنی و همسانگردی کمتری دارند. اغلب رفتاری غیر ثابت از خود نشان می‌دهند. درزه‌ها و ترک‌های سطحی معمولاا کم عمق هستند و در اثر تغییر شکل پلاستیک یا به وسیله موادی که با آب حمل شده‌اند پر می‌شوند. بعضی از اوقات جریان آب نیز باعث بزرگتر شدن این درزه‌ها می‌شود که امکان دارد موجب بروز خسارات بیشتری شود. موقعیت قرارگیری مواد سنگی و خاکی نسبت به یکدیگر مهم است. اگر مواد طبیعت ماسه‌ای و ریزدانه همراه با آب داشته باشد.ء مواد خاکی به همراه آب به داخل فضای استخراجی جریان می‌یابد. به علاوه» تجمع آب در بالای معادن -------- صفحهٔ بعد -------- قدیمی باعثت تراوش آب به طبقات مستحکم نشده بالایی از طریق ترک‌ها و شکاف‌های طبیعی سنک‌ها می‌شود که این ۲-۵-۳ ناپیوستگی زمین‌شناسی را بر هم می‌زند که این مر ممکن است موجب شروع حرکت در صفحات گسل در این شرایط جابه‌جایی طولی در نزدیکی گسل تمرکز می‌یابد اما ممکن است اندازه‌گیری تنجش در دو سمت گسل امکان‌پذیر نباشد. در زمان وقوع نشست. ساختمان‌هایی که در روی خط گسل قرار دارند خسارت‌های زیادی می‌بینند در حالی که ساختمان‌های دورتر سیب کمتری خواهند دید. درزه و شکاف‌های طبقات نیز عملکردی مشابه ولی با دامنه ۶-۳- تنش‌های برجا می‌شود و از گسترش شکستگی‌ها به سمت سطح زمین جلوگیری می‌کند. ارتفاع این گنبد و پایداری آن به نسبت تنش است تا بی‌ثباتی سقف و تورم کف. در نتیجه میزان و توزیع تنش در هنگام طراحی کارگاه استخراج مورد توجه قرار در بعضی از روش‌های استخراج تمام ماده معدنی در یک مرحله استخراج نمی‌شود و استخراج کامل ماده معدنی در چند مرحله انجام می‌گیرد. اگر نسبت مواد معدنی استخراج شده به کل مواد معدنی درصد استخراج نامیده شود. درصد استخراج پایین موجب تاخیر در نشست می‌شود. در استخراج مرحله اول که هنوز پایه‌ها بازیابی نشده است. نشست به میزان اندک مشاهده می‌شود و حتی ممکن است اصلا نشست مشاهده نشود. زیرا در این مرحله. تعداد پایه کافی برای جلوگیری از شکست طبقات وجود دارد. در مرحله دوم استخراج با بازیابی پایه‌ها در پی تمرکز تنش, شکست در پایه‌ها رخ می‌دهد و در نتیجه. ابعاد فضای استخراجی افزایش می‌یابد. بنابراین گسترش نشست در سطح زمین تابعی از درصد -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۹۹/۳ راهنمای نخمین و کننرل نشست در معادن ۸-۳- مشخصات جریان آب‌های سطحی و زبرزمینی ۱-۸-۳ آب‌های زیرزمینی منجر به هجوم آب به داخل کارگاه می‌شود. رفتار سنگ‌ها به حالت عادی و اشباع شدن تغییر می‌کند.ء علاوه بر آن در سنگ‌های آهکی به مرور زمان. منجر به ایجاد حفره‌های کارستی می‌شود. ۲-۸-۳ آب‌های سطحی در جاهایی که آب‌های سطحی ناشی از بارش با عبور از سنگ‌های درزه‌دار در منطقه‌ای تجمع پیدا می‌کندء آب ممکن است از میان خاک به ترک‌ها و شکاف‌ها در سنگ بستر راه پیدا کند و در نهایت به داخل فضای استخراجی وارد شود. ورود آب به این منطقه باعث سست شدن و لغزندگی می‌شود. این امر موجب تخریب سریع‌تر و در نتیجه تسریع سنک‌ها می‌شود. جریان آب موجب ناپایداری توده سنک شده و صفحات ؟ گسستگی مستعد حر کت می‌شوند. ۹-۳- وسعت منطقه استخراج شده که حتی یکی از این دو بعد به حد بحرانی نرسیده باشد. ممکن است طبقات سنگ به صورت پل روی هم قرار گیرد و کاهش نشست را به دنبال داشته باشد. ۱۰-۳- روش استخراج و نگهداری حفربات معدنی شکل اولیه نیمرخ نشست در حالتی که استخراج به روش آتاق و پایه انجام می‌شود با حالتی که استخراج به روش جبهه‌کار بلند انجام می‌گیرد. متفاوت است. در روش آاتاق و پایه. بسته به میزان تخریب پایه‌ها ممکن است نشست در سطح زمین به شکل ترانشه و یا به صورت شکم‌دادگی رخ دهد. از خصوصیات مهم این نوع نشست می‌توان به جابه‌جایی و تنجش بر روی فاصله‌های کوتاه بعد از شروع نشست در سطح زمین اشاره کرد. در روش استخراج جبهه‌کار بلند. -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم- مکانیزم‌های موثنر در ننسست ۹۸/۳/۱ ۳۶ ۱۱-۳- سرعت پیشروی جبهه‌کار ۱۳۲-۳- شبوه کنترل سقف پر کردن قسمتی یا تمام فضای خالی ایجاد شده موجب کاهش میزان نشست می‌شود. ولی نشست را به طور کامل از بین نمی‌برد. میزان نشست در سطح زمین به نوع مواد و همچنین روش پر کردن بستگی دارد. برای مثال اگر روش دستی برای پر کردن کارگاه | ستخراج به کار گرفته شود. میزان نشست بیش از حالتی است که از روش بادی استفاده ۱۳-۳- زمان طی شده پس از استخراج مقدار نشست مشاهده شده تابعی از زمان است. در روش آتاق و پایه ممکن است نا زمان بازیابی پایه‌ها و یا زمان عبور لبه کارگاه از زیر یک منطقه رخ دهد. اگر چه وجود یک بستر توده‌ای در پوشان‌سنگ ممکن است در بروز نشست تاخیر ایجاد کند. در روش جبهه‌کار بلند پس از چند سال, نشست کامل می‌شود و سطح زمین ثبات می‌یابد. اگر در این روش برای نگهداری فضای استخراج شده از پایه استفاده شده باشد. آنگاه ممکن است نشست کامل چند سال به طول انجامد. در روش آتاق و پایه که پایه‌ها به طور کامل استخراج می‌شوند. نشست مانند روش جبهه‌کار بلند رخ می‌دهد. البته. تفاوت‌های اندکی بسته به عواملی چون مقدار ماده معدنی بر جا گذاشته شده, وجود خواهد داشت. ۱۳-۳ حجم عملیات معدنی در بسیاری از معادن. مواد معدنی از چندین کار گاه استخراجی کنار هم استخراج می‌شود. این کار گاه‌ها به وسیله پایه‌هایی از جنس ماده معدنی از یکدیگر جدا می‌شوند. در این شرایط. میزان نشست حاصل از هر کارگاه بر روی نشست در کارگاه مجاور تاثیر خواهد داشت. در این نوع از استقرار کارگاه‌های استخراج, نیمرخ نشست در مقایسه با حالتی که -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- آن با روش استخر اح -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم- مکانیزم ننسست و ارتباط آن با روئس استخراج ۹/۳ ۳ ۱-۴- آشنایی خصوصیات ویژه‌ای دارد. ۲-۴- روش جبهه‌کار بلند" نگهداری کارگاه پس از استخراج به شرح زیر است: - نگهداری طبیعی - نگهداری مصنوعی پر کردن کارگاه استخراج معمولا موجب بروز کمترین نشست در سطح زمین می‌شود اما از آنجا که عملیات پر کردن کارگاه استخراج مستلزم صرف هزینه و همچنین وجود امکانات فنی مربوطه است. بنابراین برای انتخاب روش مناسب برای پر کردن کارگاه استخراج باید بررسی‌های فنی و اقتصادی به عمل آید." انجام عملیات استخراج به روش جبهه‌کار بلند در لایه‌های شیبدار مشابه لایه‌های افقی است ولی ملاحظات خاصی را نیاز دارد. زاویه شیب لایه یکی از عوامل مهم در انتخاب جهت کارگاه استخراج است. در حالتی که شیب لایه کمتر از ۲۰ درجه باشدء مشکلات شیب اهمیت کمتری پیدا می‌کند. ولی در شیب‌های بالاتر و به ویژه بیش از ۳۰ درجه. این ۳-۴- روش جبهه‌کار کوتاه " روش جبهه کار کوتاه نیزر مانند روش جبهه کار بلند ممکن است موجب برور نشست در سطح زمین شود. تفاوت عمده ۷ ع۵] -| ۲- برای اطلاعات بیشتر به نشریه شماره ۲۸۳ سازمان برنامه و بودجه کشور با عنوان "دستورالعمل پر کردن کارگاه‌های استخراج معادن زیرزمینی" مراجعه |۷۳۵1 51071 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹۸/۳/۱ راهنمای نخمین و کننرل نتسست در معادن ۴-۴- روش اتاق و پایه این روش نیز از جمله روش‌های تاثیرگذار بر نشست در سطح زمین است. به ویژه در حالتی که پایه‌ها به طور کامل بازیابی می‌شوند. این تاثیر بیشتر است. در روش آاتاق و پایه به جز بازیابی کامل پایه‌ها ممکن است به روش‌های زیر عمل الف- پایه‌ها بازیابی نشوند. ب- بخشی از پایه‌ها بازیابی شوند. پ- پایه‌ها بازیابی شوند ولی نگهداری مصنوعی جایگزین شود. ۵-۴- روش کارگاه و پایه" وضعیت نشست در روش کارگاه و پایه تا حدودی به نوع نشست در روش آاتاق و پایه نزدیک است. تفاوت‌های عمده نشست در روش کارگاه و پایه با روش اتاق و پایه به شرح زیر است: الف - معمولا کار گاه‌های اتاق 9 پایه ار تفاع زیادی دارند 9 این خود باعث افزایش نشست در سطح زمین می‌شود. ب- موقعیت و ابعاد پایه‌ها متغیر است و بنابراین وضعیت پیچیده‌تری از نشست را به وجود می‌آورد. پ- گاه. پایه‌ها در این روش تقویت شده و باعث دوام پایه و عدم نشست تا زمان طولانی می‌شود. ۳ ۳ ۶-۴- روش انباره‌ای روش انباره‌ای نیز از جمله روش‌های با نگهداری طبیعی محسوب می‌شود و در آن. در زمان استخراج ماده معدنی سقف کارگاه استخراج تخریب نمی‌شود. به این ترتیب. نشست در روش انباره‌ای پس از تخلیه کامل کارگاه استخراج رخ به عمل تخلبه کار گاه کمک می‌کند. البته. این تخریب ضمن ایحاد اختلاط باطله و مواد معدنی ممکن است نشست رود هنگام را در سطح زمین به دنبال داشته باشد. از آنجا که در این روش استخراجی ممکن است تمام کارگاه استخراج با سنگ‌های تخریب شده از طبقات بالایی بر شود. بنابراین در صورتی که کار گاه استخراج نسبتا به سطح رمین نزدیک باشد. امکان وقوع نشست قابل ملاحظه‌ای در سطح زمین وجود دارد. 7 عه 1۳001 -| 1 2۵0 510 -2 86 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم- مکانیزم ننسست و ارتباط آن با روئس استخراج ۹/۳ ۳۷ ۷-۳ روش استخراج از طبقات فرعی روش استخراج از طبقات فرعی در گروه روش‌های با نگهداری طبیعی قرار دارد و برای استخراج ذخایر نسبتا قائم با ماده معدنی و سنگ‌های درونگیر نسبتا پایدار استفاده می‌شود. به این ترتیب کارگاه استخراج تا خاتمه استخراج و بازیابی پایه‌ها به طور طبیعی پایدار باقی می‌ماند. در نتیجه. روش استخراج طبقات فرعی را می‌توان از جمله روش‌هایی دانست با استفاده از این روش به عواملی همچون بازیابی پایه‌ها و عمق معدن بستگی دارد. ۸-۴- روش کند و آکند" در این روش کمترین نشست رخ می‌دهد. از آنجا که قسمت استخراج شده به طور کامل به وسیله موادی چون باطله پر می‌شود. بنابراین حتی پس از خاتمه استخراج نیز نسبت به سایر روش‌های استخراجی نشست کمتری در سطح زمین رخ می‌دهد. وقوع نشست در این روش علاوه بر عوامل عمومی مانند خواص طبقات بالایی» عمق و ابعاد کارگاه استخراج و موارد مشابه, به نوع پرکننده و شیوه پر کردن کارگاه نیز بستگی دارد. ۹-۴- روش کرسی چینی " است که مشابه آن در روش کند و آکند وجود دارد. اما پتانسیل وقوع نشست در روش کرسی‌چینی همواره وجود دارد و ۱۰-۴- روش تخریب در طبقات فرعی در روش تخریب در طبقات فرعی, چال‌های انفجاری در سقف طبقه فرعی حفر شده و سنگ‌های بالایی به داخل طبقه فرعی تخریب می‌شوند. به این ترتیب. وزن طبقات تخریب شده بالایی به عمل خرد کردن سنگ و انتقال آن به پایین کمک می‌کند. در این روش, حتی قبل از انجام استخراج کامل ماده معدنی. ممکن است نشست قابل ملاحظه‌ای در سطح زمین رخ دهد. 68 ]16۷6 ابا -| ۲11 ع ابا -2 3- 6 8 اع 6۷[ 5 -4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۸/۳/۱ راهنمای نخمین ‏ و کننرل نتسست در معادن ۱۱-۴- روش تخریب توده‌ای" از آنجا که در این روش خرد شدن سنگ‌ها در پی وارد آمدن فشار از طبقات بالا رخ می‌دهد. شکست و جابه‌جایی |- ۵1068 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ های لاأیه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- مکانیزم ننتسست در کانسارهای لایه‌ای ۹۸/۳/۱ )۳ ۱-۵- آشنایی داشتن اطلاعات کافی از مکانیزم جابه‌جایی طبقات از الزامات شناخت پدیده نشست است. تئوری‌های متعددی برای توصیف مکانیزم جابه‌جایی در اثر استخراج ذخایر معدنی وجود دارد که در ادامه به برخی از معتبرترین آن‌ها اشاره می‌شود. ۲-۵- مکانیزم جابه‌جایی در لایه‌های افقی بخش بالایی فضای استخراجی را می‌توان به چهار منطقه تقسیم کرد: تخریب شده . شکسته . تغییر شکل پیوسته و خاکی نگهداری. سقف بلافصل, تخریب و به داخل فضای استخراجی فرو می‌ریزد. سپس طبقات بالایی نیز تخریب می‌شود و فضای خالی ایجاد شده را پر می‌کند و به این ترتیب. منطقه تخریب شده شکل می گیرد. در منطقه تخحریب شده, طبقات ضمن پر کردن فضای استخراجی, پیوستگی و لایه‌بندی خود را از دست می‌دهد. ارتفاع این منطقه بسته به خواص سقف در بالای منطقه تخریب شده, منطقه شکسته شده تشکیل می‌شود. مهم‌ترین ویژگی این منطقه شکست لایه‌ها است منطقه., نفوذ‌پذیری به صورت موقت کاهش یابد.ء ولی پس از مدتی مجددا به میزان اولیه باز می‌گردد. تنها برخی شکاف‌ها 6 ما0۷ -۱ 2- 11۳۵01۳ 6 3- 60۵۱1۵۹ ۵۵۵ )0610۳1۵11010( 6 4- 501 6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ ۹۸/۳/۱ راهنمای نخمین و کننرل ننسست در معادن ت - منطقه خاکی این منطقه شامل لایه خاک‌های هوازده در سطح زمین است. بسته به خواص فیزیکی خاک. ممکن است ترک‌هایی در زمان نزدیک شدن کارگاه استخراج به وجود آید و پس از عبور کارگاه استخراج از زیر منطقه, مجددا این ترک‌ها بسته شود. البته. در کناره‌های نیمرخ نشست ممکن است ترک‌هایی همچنان باز بمانند» ولی خیلی زود با ریزش در کناره‌های ان دوباره پر می‌شوند. ۳-۵- مکانیزم جابه‌جایی در لایه‌های کم شیب در بالای کارگاه استخراج شده در لایه‌های شیبدار شش منطقه قابل تشخیص است. تعداد مناطق در لایه‌های پرشیب را می‌توان به هفت بخش تقسیم کرد که این بخش‌ها در شکل ۱-۵ نشان داده شده‌اند. جر < امجممیی ۹ ۹ مونه آ مره ۳۰۳ ۹ شکل ۱-۵- بخش‌های ریزشی در بالای لایه‌های استخراج شده کم شیب همان‌طور که در شکل ۱-۵ نیز مشخص است از این شش بخش. بخش‌های اول تا چهارم در بالای لایه و دو بخش پنج و شش در زیر لایه قرار دارد. در بخش شماره ۱ که درست در بالای فضای استخراجی قرار دارد.ء سنگ‌ها به شدت شکسته شده و به قطعات کوچک خرد شده است. این بخش منطقه ریزشی" نام دارد. یی 3 یی ۰ ۰ ۰ .2 ۰ ۰ 8 ۲ در بالای منطقه ریزشی, منطقه شکسته تشکیل می‌شود. مهم‌ترین ویژگی این منطقه ظاهر شدن ترک‌های عمودی ۰۰ در جهت عمود بر لایه‌بندی است. این ترک‌ها موجب هدایت آب در جهت عمود بر لایه‌بندی می‌شود. این منطقه به نام منطقه ترک " نیز نامیده می‌شود و ارتفاع آن بسته به عوامل مختلف بین ۳۰ تا ۵۰ متر است. 6 0113056 -[ 025 [۲10۳۳۵ -2 6 ا ۳3 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- مکانیزم ننسست د رکانسارهای لایه‌ای ۹/۳ ۳۳ در بخش پایینی منطقه ۲ بخشی قرار دارد که دارای حداکثر رشد ترک‌های جداکننده لایه است. درست در بالای می‌شوند تا جایی که در نهایت طبقات به یک یا چند قسمت جدا شده از هم تبدیل می‌شوند. در این منطقه لایه‌های سنگ به تعدادی بلوک بزرگ شکسته می‌شود. تغییر شکل توده سنگ در این منطقه به صورت جابه‌جایی‌های چرخشی این بلوک‌ها به داخل فضای استخراجی با برش در طول خط لایه‌بندی است. این وضعیت به ویژه در طبقات با شیب تند رخ می‌دهد. منطقه ۳ با خم شدن ملایم سنگ مشخص می‌شود. در این منطقهء ترک‌های مجزایی شکل می‌گیرد که در جهت عمود بر طبقات به یکدیگر اتصالی ندارند و از دیدگاه نفوذ آب به داخل معدن خطری ایجاد نمی‌کنند. این بخش به نام منطقه خم شده ملایم" نیز خوانده می‌شود. از خصوصیات این منطقه کمتر شدن تنش پس از استخراج لایه است. مناطق ۴ و ۶ در جهت قائم تنش فشاری بیشتری دارند و به نام مناطق فشار سیستم نگهداری" خوانده می‌شوند. میزان تنش در این نواحی پس از انجام عملیات استخراج افزایش می‌یاید. مشخصات فشار سیستم نگهداری به عوامل مختلفی بستگی دارد و مهم‌ترین عامل, میدان توزیع تنش اولیه است. ابعاد» وضعیت فضای استخراجی, خواص, مقاومت و تغییر شکل سنگ‌های درونگیر و روش استخراج نیز از دیگر عوامل موثر است. در بسیاری از موارد. میزان حداکثر تنش در منطقه فشار سیستم نگهداری بین ۲ تا ۳ برابر فشار نرمال است و محل حداکثر فشار در بالای قسمت استخراج نشده ماده معدنی و فاصله این نقطه از لبه استخراج نشده کارگاه. ۲ تا ۵ برابر ضخامت لایه است. منطقه ۵ در زیر فضای استخراجی قرار دارد و به نام منطقه آرام " یا منطقه بدون بار* خوانده می‌شود. در این منطقه آن قسمت از مناطق ۳ و ۴ که سطح زمین را قطع می‌کنند. ممکن است در سطح زمین قابل تفکیک نباشد. علت این وضعیت به خصوصیات نزدیک این دو منطقه مربوط می‌شود. از خصوصیات این منطقه می‌توان به ترک‌های کششی که تا گوشه‌های جابه‌جایی سطح زمین گسترش یافته‌اند. اشاره کرد. با افزایش عمق ممکن است این ترک‌ها به سرعت کاهش یابد و احتمالا به جداشدگی بیانجامد. بسته به شرایط استخراج, روش‌های کنترل زمین و دیگر پارامترهای موثرء تعداد و موقعیت مناطق بحث شده ممکن است تغییر کند. برای مثال اگر فضای استخراجی به روش دستی پر شود و یا سقف با خم شدن. فشار وارده از طبقات را تحمل کند. آنگاه منطقه یک به وجود نمی‌آید و به این ترتیب منطقه ترک. اولین منطقه در بالای کارگاه استخراج خواهد ۱- 5۳۵۵۲ ۹۵۵۵۱۲۵۶۵ 0 6 ۹0۵11 آ0 1۵10۹ -2 0 16126 -3 4- 1101000160 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ (/۹۸/۳ راهنمای نتخمین ‏ و کننرل نتسست در معادن بود. اگر ضخامت لایه استخراجی زیاد و با سنگ‌هایی با خاصیت پلاستیک احاطه شده باشد. آنگاه منطقه ۲ مشاهده نمی‌شود. اگر در بالای سنگ‌های پلاستیک. سنگ‌های شکننده وجود داشته باشد آنگاه یک منطقه مانند منطقه ترک در بالای بخش خم شده به وجود می‌آید. زاویه شیب لایه تاثیر قابل توجهی در ماهیت جابه‌جایی سنگ و در نهایت نشست در سطح زمین دارد. در مورد ضخامت رسوبات و ذخایر گچی که مستقیما بر روی سنگ سخت قرار گرفته‌اند. تعداد لایه استخراج شده و عوامل دیگر تاتیر گذارند. ۳-۵- مکانیزم جابه‌جابی در لایه‌های پرشیب مکانیزم جابه‌جایی در لایه‌های پرشیب به دلیل چگونگی جابه‌جایی طبقات در زیر و بالای لایه و همچنین در امتداد جابه‌جایی طبقات بالایی در لایه‌های پرشیب را می‌توان ناشی از دو نوع حرکت مطابق شکل ۲-۵ دانست. این نوع حرکت‌ها شامل شکست و خم شدن طبقات در کمربالا و کمرپایین لایه و حرکت دوم برش و لغزش طبقات در بالای فضای استخراجی است. این جابه‌جایی‌ها تا سطح زمین ادامه پیدا می‌کند تا موجب نشست شوند. به این ترتیب. نیمرخ نشست در سطح لایه معدنی شکل ۲-۵- شکست طبقات در اثر استخراج لایه‌های پرشیب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- مکانیزم ننسست در کانسارهای لایه‌ای ۹۸/۳/۱ ۳ فرورفتگی اول ناشی از شکست و خم شدن کمربالای لایه» فرورفتگی دوم ناشی از شکست و خم شدن کمرپایین لایه و فرورفتگی سوم ناشی از برش و لغزش طبقات در بالای فضای استخراجی است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ جابه جایی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - روش‌های پیش‌بینی نشضست و جابه‌جایی موز ۳۹ ۱-۶- آشنایی روش‌های پیش‌بینی نشست به شش گروه روش‌های تئوری, تابع نیمرخ, تابع تاتیرء تجربی, مدلسازی فیزیکی و ۳-۶- روش‌های تئوری روش‌های تئوری بیشتر بر مبنای تئوری مکانیک محیط‌های پیوسته است که مبنای آن تشریح مکانیزمی دارد که بر اساس آن می‌توان میزان نشست در سطح زمین را پیش‌بینی کرد. در این روش رفتارهای مختلف الاستیک. پلاستیک. ویسکوالاستیک. الاستوپلاستیک و نظایر آن برای سنگ‌های تشکیل دهنده طبقات بالای فضای استخراجی در نظر گرفته می‌شود و با این فرض‌ها میزان نشست در سطح زمین پیش‌بینی می‌شود. استفاده از این روش در صورتی که دستیابی به ۳-۶- روش تابع نیمرخ در این روش یک سری توابع استاندارد از نوع نمایی» تانژانت هیپربولیک و نظایر آن برای پیش‌بینی نشست در سطح زمین تعریف می‌شود که در تر کیب هر یک از آن‌هاء ضرایب تابتی وجود دارد که بسته به محل استفاده باید به درستی تعیین شود. این روش فقط برای پیش‌بینی نشست در کار گاه‌های استخراج با شکل مربع 5 چند ضلعی‌های ساده هندسی قابل استفاده است. ۳-۶- روش تابع تاتیر نظر گرفته می‌شود و بیشترین تاثیر هر المان در سطح زمین درست در بالای آن فرض می‌شود و با توجه به زاویه تاثیر, محدوده معینب را در سطح زمین تحت تاثیر قرار می‌دهد. به این ترتیب. تاثیر المان‌های دورتر در نشست کاهش می‌یابد و آلمان‌هایی که در فاصله بسیار دور قرار دارند بدون تاثیر در نظر گرفته می‌شود. این روش برای پیش‌بینی نشست در انواع فضاهای استخراجی حتی فضاهای با شکل نامنظم قابل استفاده است. م۵ [ ۳۲۵۱ -| -------- صفحهٔ بعد -------- یک (/۹/۳ راهنمای نخمین و کننرل نتسست در معادن ۵-۶- روش‌های تجربی در این روش‌هاء از داده‌های جمع‌آوری شده از مناطق استخراج شده برای تهیه مدل تجربی پیش‌بینی نشست در سایر مناطق مشابه استفاده می‌شود. این مدل‌ها را در قالب نمودار و یا جدول‌هایی تهیه می‌کنند که با استفاده از آن‌ها می‌توان ۶-۶- مدلسازی فیزیکی در این روش با ترکیب موادی مانند ماسه. ژلاتین و نظایر آن» مدلی واقعی ولی کوچکتر از منطقه مورد بررسی تهیه داده‌های جمع‌آوری شده میزان نشست. در منطقه قابل پیش‌بینی است. در این روش لازم است تا برای پیش‌بینی نشست در شرایط واقعی. نسبت‌های مناسبی از پارامترهایی مانند وزن مخصوص. ابعاد 9 مشخصات کارگاه استخراج بین مدل فیزیکی و شرایط حاکم بر محل تهیه و آرزیابی شود. ۷-۶- مدلسازی عددی در این روش با استفاده از روش‌های عددی مانند المان محدود. المان مرزی, المان مجزا و تفاضل محدود. معادلات ریاضی پیش‌بینی جابه‌جایی طبقات زمین نوشته و حل می‌شود و بر اساس آن. نشست در سطح زمین پیش‌بینی می‌شود. با استفاده از کامپیوتر امکان حل معادلات پیچیده و همچنین معادلاتی با شرایط اولیه و مرزی غیر همگن امکان‌پذیر است. بنابراین استفاده از روش‌های عددی برای پیش‌بینی نشست توصیه می‌شود. از مزیت‌های این روش می‌توان به امکان تعریف هر نوع رفتار سنگ. عدم تجانس و لایه‌بندی اشاره کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل بری فش ٍ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - روشس‌های انداز هگیری نشست ۹/۳ ۳ ۱-۷- آشنایی از داده‌های مربوط به اندازه‌گیری نشست برای نظارت بر وضعیت نشست هم‌زمان با انجام عملیات استخراج, توسعه مدل‌های تجربی و واسنجی مدل‌های موجود توصیه می‌شود. اندازه‌گیری و ثبت نشست هم‌زمان با انجام عملیات استخراجی به طور خاص در حالتی که استخراج در نزدیکی تاسیسات مهم سطحی در حال انجام است. الزامی است. در این حالت لازم است با در نظر داشتن میزان جابه‌جایی و در صورت نیاز انجام اقدام‌های لازم. از بروز آسیب به تاسیسات سطحی جلوگیری شود. مهم‌ترین روش‌های آندازه‌گیری نشست. روش‌های ابزاربندی و رفتارسنجی, نورء لیزر و رادار است. در انتخاب ابزار اندازه‌گیری نشست زمین توجه به عوامل زیر توصیه می‌شود: - هدف از بررسی نشست - مساحت منطقه مورد مطالعه - فاصله و تعداد نقاط برداشت و ایستگاه‌های مشاهده - میزان سرمایه طرح - مدت زمان بررسی و بازه زمانی بین برداشت‌ها - نیروی انسانی مورد نیاز برای برداشت و جمع‌آوری داده‌ها ۳-۷- روش‌های ابزاربندی و رفتارسنجی این روش‌ها شامل روش‌هایی بر پایه نقشه‌برداری و همچنین استفاده از ابزارهایی همچون کشیدگی‌سنج‌ها هستند. ۱-۳-۷- روش‌های نقشه‌برداری یکی از ساده‌ترین روش‌های اندازه‌گیری میزان نشست. روش‌های مبتنی بر نقشه‌برداری است. در این روش‌ها با اندازه‌گیری طول, زاویه و ارتفاع» میزان نشست اندازه‌گیری می‌شود. در روش نقشه‌برداری لازم است تا از یک ایستگاه مرجع در خارج از محدوده نشست برای مقایسه میزان جابه‌جایی استفاده شود. باید این ایستگاه در خارج از محدوده اندازه گیری نشست شامل نقشه‌برداری سطحی و اندازه‌گیری جابه‌جایی در زیر سطح و پایش صدمات به سازه‌های سطحی است. در برداشت به روش‌های نقشه‌برداری لازم است نقاطی در محدوده نشست تعیین شود که با جابه‌جایی زمین این نقاط نیز جابه‌جا شود. اندازه‌گیری مبزان جابه‌جایی در اثر نشست زمین با برداشت مختصات جدید این نقاط انجام می‌شود. مختصات این نقاط باید در فاصله زمانی مشخص (و معمولا یکسان) برداشت شود. لازم است این نقاط به -------- صفحهٔ بعد -------- 5 ۹/۳ راهنمای نخمین و کننرل نسست در معادن گونه‌ای بر روی زمین انتخاب شوند که از نظر فیزیکی به اندازه کافی مقاومت داشته باشد و با عواملی چون فرسایش دقت اندازه گیری باید به گونه‌ای باشد که تغییر شکل‌هایی در حدود چهار رقم اعشار را نیز اندازه‌گیری کند که این میزان یک دهم میزان تغییر شکل ناشی از آسیب نشست به سازه‌های سطحی است. برای رسیدن به این دقت. رعایت فاصله مناسب بین نقاط اندازه‌گیری ضرورت دارد. الف - انتخاب نقاط نقشه‌برداری اولین گام انتخاب موقیعت نقاط برای برداشت و همجنین ایستگاه‌های نقشه‌برداری است. انواع مختلفی از ایستگاه‌های نقشه‌برداری قابل تهیه و استفاده است. هر یک از روش‌های نصب ایستگاه‌ها مزایا و معایب خود را دارند. ساده‌ترین نوع ایستگاه ایجاد نقاط رنگی روی سنگ فرش آسفالت یا روی بلوک بتن است. اگر چه این نقاط آسیب‌پذیرند و ممکن است تحت تأثیر عوامل طبیعی و مصنوعی قرار گیرند و تغییر کنند. در روش‌های دیگر از میله فلزی یا چوبی به ابعاد مناسب استفاده می‌شود. در این روش باید تمام طول میله چوبی یا فلزی به نحوی در داخل زمین قرار گیرد که با سطح همتراز شود. ب- آرایه ایستگاه‌ها و نقاط برداشت برای ایجاد خط پایه لازم است تا چند ایستگاه نقشه‌برداری و تعدادی نقطه برداشت به شرحی که در ادامه آمده است تعیین شود. سه نوع آرایه نقاط برداشت در شکل ۱-۷ آورده شده است. برای برداشت نشست داده‌های تخمین نشست. دو نوع خط نقشه‌برداری توصیه می‌شود: - خط نقشه‌برداری کل گودال نشست که تمامی عرض یا طول پهنه را قطع می‌کند. (خطوط بما,ها یا ۹یا در شکل ۱-۷-الف و ب) - خط نقشه‌برداری نصف گودال نشست که حدودا نصف عرض یا طول پهنه را پوشش می‌دهد. (خطوط تارها یا ۲اوها در شکل ۱-۷-الف و ب) برای بررسی نشست زمین با اهداف تحقیقاتی روشی که در شکل ۱-۷-پ نشان داده شده است. توصیه می‌شود که خطوط نقشه‌برداری باید مستقیم و خطی باشند و از محل اصلی گودال نشست عبور کنند. محل شروع اندازه‌گیری باید به اندازه کافی از لبه کارگاه استخراج دور باشد تا تمام محدوده نشست را شامل شود. حداقل فاصله نقطه شروع اندازه گیری از لبه کارگاه از رابطه ۱-۷ به دست می‌آید: (۱-۷) + ,1.1300 > بدا که در آن: عمق کارگاه استخراج ۵0 زاویه تاثیر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - رونس‌های انداز هگیری نسست ره ۵ 24 ۵ تا ۷ برابر فاصله نقاط برداشت در نقشه‌برداری کل گودال نشست و یا ۸ تا ۱۰ برابر فاصله نقاط برداشت در حداقل باید دو ایستگاه کنترلی در انتهای هر یک از مسیرهای نقشه‌برداری و خارج از محدوده نشست وجود داشته ۰ بت تن من مد مت مد هی ( ۰.۰ با 11۱ شکل ۱-۷- سه نوع شبکه پایه برای احداث نقاط برداشت برای اندازه‌گیری تنش افقی و شیب سطحی, استفاده از دو مسیر موازی برداشت نقشه‌برداری نزدیک به هم توصیه می‌شود. در این مورد نقاط برداشت موازی‌اند و یک شکل چهار گوش را تشکیل می‌دهند. به عنوان مثال نقاط برداشت در خط اول بین نقاط برداشت در خط دوم قرار می‌گیرند. پ- زمان‌های برداشت توصیه می‌شود ۵ تا ۱۰ روز بعد از نصب نقاط. مراحل پایش به شرح زیر آغاز شود: - نقشه‌برداری خطوط اصلی: در این برداشت. مختصات نقاط تعیین شده اندازه‌گیری شود. - برنامه کامل نقشه‌برداری: این برنامه شامل برداشت برای یافتن تغییر مختصات برای نقاط معین شده است. فاصله زمانی بین دو برداشت نباید بیش از ۵ تا ۷ روز باشد و در زمان رخداد نشست باید چهار بار برنامه کامل انجام گیرد. قبل و بعد از استخراج باید حداقل دو برنامه کامل نقشه‌برداری انجام گیرد. - برداشت ارتفاع در زمان ثابت: در این مورد هدف از نقشه‌برداری تخمین مدت زمان نشست است. بدین منظور باید چندین نقطه در امتداد پیشروی استخراج انتخاب شود. بعد از انجام آخرین برنامه کامل نقشه‌برداری در زمان فعالیت وقوع نشست. چندین نقطه در هر طرف بهنه برای برداشت ارتفاع در زمان ثتابت انتخاب شود. مدت زمان بین برداشت‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- 27 ۹۹/۳ راهنمای نخمین و کنترل نشست در معادن به عمق لایه و طبقات بالایی بستگی دارد و بین یک تا ۳ ماه متغیر است. برداشت تا زمانی که نشست تجمعی هر نقطه از ۰ میلی‌متر در مدت شش ماه تجاوز نکند. ادامه یابد. بعد از این مرحله برای نتیجه گیری, برنامه کامل نقشه‌برداری انجام بررسی اثرات تخریبی بر سازه‌های سطحی برداشت باید یک بار در روز هنگامی که جبهه‌کار در فاصله ۰.۲ تا ۱۴ برابر عمق کار گاه استخراج از لبه سازه‌های سطحی است. انجام گیرد. در زمان هر برداشت. باید توپوگرافی و زمین‌شناسی شامل موقعیت و مشخصات شکستگی‌های سطحی, موقعیت نقشه‌برداری باید با سرعت و به طور مداوم انجام شود به ویژه در زمانی که نشست تداوم دارد.ء رعایت این نکته الزامی ت- ابزار و شیوه‌های نقشه‌برداری در این بررسی‌ها جابه‌جایی افقی, جابه‌جایی قائم و کج‌شدگی به شرح زیر اندازه‌گیری می‌شود: - جابه‌جایی افقی: اندازه‌گیری جابه‌جایی افقی به منظور محاسبه تغییر شکل افقی سطح توصیه می‌شود. تغییر شکل با اندازه‌گیری فاصله و مقایسه با فاصله اولیه بین دو نقطه مشخص در مجاورت یکدیگر و یا با محاسبه موقعیت دقیق ایستگاه‌ها بین دو نقشه‌برداری انجام می‌شود. فاصله بین دو نقطه معین و یا ایستگاه به وسیله کشیدگی‌سنج. متر نواری» فاصله‌سنج الکترونیکی و یا دوربین نقشه‌برداری اندازه گیری می‌شود. در صورت استفاده از متر نواری باید تصحیحات مربوط به دما و کشش وزنی و انحراف اعمال شود. از مترهای نواری که در طول حداکثر ۶۰ متر خطای تقریبی ۳ میلی‌متر دارند باید استفاده شود. فاصله‌سنج الکترونیکی برای اندازه گیری فاصله‌های کوتاه قابل استفاده است و دقتی حدود ۵ میلی‌متر دارد. در صورت استفاده از فاصله‌سنج‌های الکترونیکی برای فاصله‌های بیشتر از ۶۰ متر باید خطای آن از رابطه ۲-۷ محاسبه و اصلاح (۲-۷) (* 10 0.3048 0) + 0.00457۸ -0 که در آن: ۵ خطای اندازه‌گیری (متر) فاصله اندازه‌گیری (متر) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - رونس‌های انداز هگیری ننسست ۹۸/۳/۱ ۷ برای محاسبه تغییر شکل افقی ( ۶) از رابطه ۲-۷ استفاده می‌شود: ۸1 )۳-۷( که در آن: تغییر طول طول اولیه بین دو نقطه معین برداشت شده تغییر شکل افقی به وسیله محاسبه تغییرات در موقعیت ایستگاه‌های مجاورء به کمک روشی که در شکل ۲-۷ نشان داده شده محاسبه می‌شود. ۸ ‌ 8 شکل ۲-۷- روش تقاطع برای محاسبه تنجش افقی خط پایه (۸) 9 مختصات ایستگاه‌های ۸ 9 1ج قبلا برداشت شده است. نقطه لح از دو ایستگاه ۸ 9 1ج قابل مشاهده 9 ٩106 8 )۴-۷(‏ 51۸ و 0 3 هر برداشت از رابطه ۵-۷ محاسبه می‌شود: (۵-۷) 7 د7) که در آن: و «7] تغییرات طول برای دو ایستگاه مجاور در امتداد خط مشاهده - جابه‌جایی قائم: جابه‌جایی قائم یکی از ویژگی‌های مهم در نشستِ سطح است و به وسیله تئودولیت و یا ترازیابی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹/۳ راهنمای نخمین و کنترل نشست در معادن در زمین‌های با توپوگرافی ناهموار از تئودولیت نیز می‌توان برای نقشه‌برداری استفاده و به وسیله آن زاویه شیب در صفحه قائم نسبت به سطح افق در ایستگاه برداشت را اندازه‌گیری کرد. زاویه شیب برای یافتن اختلاف ارتفاع مورد نیاز است. توصیه می‌شود که پس از محاسبه فاصله‌های قائم از صفحه افق برای هر مرحله از نقشه‌برداری و جمع مقادیر یاد هنگامی که از تئودولیت برای برداشت و اندازه‌گیری زاویه قائم استفاده می‌شود. زاویه باید با دقت نیم ثانیه ثبت شود. در روش ترازیابی دقت خواندن ارتفاع نقاط باید ۱,۵ میلی‌متر و هنگام استفاده از شیب‌سنج باید دستگاه دقتی در حد ۱۰ مدت (چندین سال) توصیه می‌شود. - کج شدن و جابه‌جایی افقی: شیب‌سنج ابزاری است که برای اندازه‌گیری تغییرات خیلی کوچک از تراز افقی بر روی زمین و یا در سازه‌ها طراحی شده است. استفاده از شیب‌سنج در برداشت‌هایی بلند مدت (چندین سال) توصیه می‌شود. ۳-۷- اندازه گیری حرکت لابه‌های زبرسطحی اندازه‌گیری‌های زیرسطحی شامل پایش میزان جدا شدن لایه‌ها به عنوان تابعی از موقعیت جبهه‌کار است. برای اندازه گیری جابه‌جایی طبقات. چال‌های سطحی و زیرسطحی به عنوان محل استقرار دستگاه توصیه می‌شود. چال‌های زیرسطحی عمدتا در سقف حفاری شده و وسایل اندازه گیری نشست سقف در آن نصب می‌شود. هنگامی که از چال‌های سطحی استفاده می‌شود. لازم است چال‌هایی به قطر تقریبی ۵۰ میلی‌متر از سطح زمین تا عمقی که به لایه استخراجی برسد. حفر و حرکت لایه‌های بالای لایه استخراجی از سطح زمین اندازه‌گیری شود. پایش حرکت طبقات زیرسطحی به چندین روش قابل انجام است: الف - روش فشنگی" در این روش یک دستگاه برداشت الکتریکی مورد نیاز است. دستگاه یک فشنگ دارد که باید در تراز مورد نظر از چاه قرار گیرد و به داخل دیواره چاه شلیک شود و درون لایه‌ای در اطراف چاه مستقر شود. از اطلاعات ناشی از تغییر موقعیت فشنگ می‌توان برای تعیین میزان و جهت جابه‌جایی لایه استفاده کرد. ب- روش انعکاس‌سنجی (11018) ۲ روش 71016 عملکردی مشابه رادار دارد. در این روش لازم است تا یک کابل چند لایه درون چالی که از سطح زمین تا می‌شود. بنابراین هنگامی که ولتاژز ارسالی در کابل به محل نقصان برسد.ء عکس‌العملی متناسب با نقصان رخ داده نشان 40 ۷۷1۳۵۱۱۱۱۵-[ 1061 001۵1 116" -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - رونس‌های انداز هگیری ننسست ۹۸/۳/۱ اه پ- روش درزگیری مکانیکی دستگاه مورد استفاده در این روش یک وزنه مکعبی شکل دارد که از فولی دستگاه معلق است. فولی به یک وزنه‌نگار در سطح زمین ارتباط دارد. درون چال یک لوله پلاستیکی کل سیستم معلق را برای حرکت آزادانه سیم و وزنه در برمی گیرد. وزنه به وسیله یک لنگر درون چاه مهار و به یک موقعیت مشخص فرستاده شده و فاصله دیواره چال با سیمان در زگیری می‌شود. حرکت وزنه یا حرکت طبقه به وسیله کابل و فولی به سطح زمین منتقل شده و به وسیله وزنه‌نگار در ت- روش کشیدگی‌سنج درون گمانه‌ای (۴8137)" دستگاه مورد استفاده در این روش از چند جز تشکیل شده است. یکی از اجزای آن لوله موجدار از جنس پلی‌اتیلن و حاوی حلقه‌های فلزی ضد زنگ است که در فاصله‌های منظم در داخل لوله به آن متصل می‌شود و قابل انعطاف است که در جهت افقی به کمک سنگریزه (بین لوله و دیواره چال) مهار می‌شود و تنها در امتداد قائم حرکت می‌کند. قسمت دیگر دستگاه میله القایی است که به کمک کابلی به یک دستگاه بازخوان متصل شده است. در صورتی‌ که کابل مدرج نباشد به کمک یک متر نواری مستقل که به میله متصل شده» می‌توان اندازه‌ گیری را انجام داد. در حین اندازه گیری, میله القایی به پایین برده شده و به آرامی به بالای سطح زمین کشیده می‌شود. هنگامی که میله القایی به حلقه‌های فلزی موجود در لوله می‌رسد. یک جریان الکتریکی بین حلقه فلزی و میله به وجود می‌آید و سیگنال الکتریکی القایی از طریق کابل به سطح ارسال می‌شود و زنگی را فعال می‌کند و بدین ترتیب می‌توان محل میله را مشخص کرد. اختلاف در فاصله‌های اندازه گیری شده بین دو مرحله اندازه گیری موفقیت‌آمیزء تغییر در تراز یا حرکت لایه‌ها را نشان می‌دهد. ث- روش شیب‌سنج درون گمانه‌ای (1۳131) " برای اندازه‌ گیری جابه‌جایی افقی به وسیله اندازه گیری زاویه انحراف. این دستگاه توصیه می‌شود. دستگاه شامل لوله پلاستیکی با دو جفت شیار قائم‌الزاویه داخلی و یک میله قابل حمل است که دو جفت چرخ راهنمای در حال حرکت دارد. میله» دو جفت شیب‌سنج دارد که با زاویه ۹۰ درجه نسبت به هم روی میله نصب شده‌اند در نتیجه هنگامی که میله از زاویه قائم منحرف شود. می‌توان تغییر و انحراف از قائم را محاسبه کرد. دستگاه یک باتری به عنوان منبع انرژی و یک نمایشگر رقومی دارد که به کابل مرتبط با میله. متصل شده است. در حین اندازه‌گیری میله به انتهای چال فرستاده شده و سپس به وسیله کابل در هر مرحله ۵ سانتی‌متر بالا کشیده می‌شود. در هر مرحله بالا آمدن, زاویه انحراف بر روی نمایشگر ظاهر می‌شود. این عمل آنقدر تکرار می‌شود تا میله به سطح برسد. مدل‌های استاندارد دستگاه انحراف تا ۳۰+ درجه از قائم را با دقت 22۰,۰۳ ثبت می‌کنند. برای کاهش هزینه و زمان پیشنهاد می‌شود دو دستگاه ۳۳۳۸و ]۳۳۵ با 00۲60 عازاومم |۳۸۵۱ -۱ 7 2ع0[6]ع00 ع0۳0111 |۳۹۵۱ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۷- روش‌های مبتنی بر نور و لیزر روش‌های مختلفی وجود دارد که متناسب با کاربرد و دقت لازم می‌توان از آن‌ها استفاده کرد. در مورد استفاده از این توجه کرد. عینک‌های محافظ چشم یکی از ابزار توصیه شده برای افزایش ایمنی کار با لیزر است. از جاروبگرهای لیزری می‌توان هم به صورت هوابرد و هم به صورت زمینی استفاده کرد. در مقایسه با روش‌های راداری که در آن‌ها از امواج مایکروویو برای اندازه گیری استفاده می‌شود. لیزر پالس‌هایی با توان بالا دارد که در بازه زمانی کوتاه آزاد می‌شود. همچنین لیزر با داشتن طول موج‌های مختلف. پرتوهای بسیار موازی و همدوس دارد. برای رادارهای لیزری از دو واژه مخفف لیدار و لادار" استفاده می‌شود. واژه لیدار به نور و واژزه لادار به لیزر به عنوان ابزاری برای اندازه گیری اشاره می‌کند. ۵-۷- روش‌های مبتنی بر رادار در این روش‌ها تشخیص موقعیت و ارتفاع با استفاده از سیگنال‌های دریافتی از ماهواره انجام می‌شود. استفاده از دستگاه موقعیت‌یاب ماهواره‌ای (0۳9) از جمله روش‌هایی است که در سال‌های اخیر بیشتر استفاده می‌شود. این روش به علت دقت کم برای آندازه‌گیری دقیق نشست توصیه نمی‌شود. سیستم‌های لیدار و اینسار" نیز از جمله سیستم‌های جدیدتر نسبت به موقعیت‌یاب ماهواره‌ای محسوب می‌شود و برای استفاده در مقیاس بسیار بزرگتر و با دقت بسیار زیاد توصیه می‌شود. این روش از جمله روش‌های تکنولوژی سنجش از دور است. اینسار ابزار جدید نقشه‌نگاری و ابزار مهمی در ارزیابی و کاهش آسیب‌های ناشی از نشست زمین است. قدرت سنجش از دور اینسار امکان ثبت تغییرات در تراز سطح رمین را فراهم کرده است و در این جهت از سیگنال‌های راداری بازتاب شده برای اندازه‌گیری تغییر شکل‌های پوسته زمین بهره می‌برد. در مواردی که کیفیت و وضوح بالایی نیاز است. این برای استفاده از این روش لازم است دو تصویر گرفته شده به وسیله ماهواره در دو زمان مختلف از یک محل بررسی و بر اساس مقایسه بین آن دو تغییرات اندازه‌گیری شود. (ع1۳۵21 ۸۵ 161601100 1 1]82) 10۸[4] -۱ (ع 1۳۵21 ۸۵ 1616010 7عدمآ) ۳۸ه] -2 (11۵0۵7 ۸06۳1۳۵ 5۲6 1016016110 1) 1315۸۹ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- اس ب‌های از فقس -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشسنم-آسیب‌های ناسی از نشست ۹۸/۳/۱ ۳ ۱-۸ آشنایی نشست زمین صدمات زیادی را به محیط اطراف وارد می‌کند که جبران این خسارت‌ها هزینه‌های هنگفتی را در پی دارد. آسیب‌های ناشی از نشست در دو گروه تاثیر بر محیط زیست و تاثیر بر سازه‌های مصنوعی (سطحی و زیرزمینی) بررسی می‌شود. در گودال‌های نشست مربوط به لایه‌های افقی. هر نقطه در حوزه نشست به سمت مرکز گودال حرکت می‌کند و نشست در مرکز گودال به حداکثر می‌رسد. در حوزه نشست مقاطع زیادی ممکن است از نقطه‌ای که عمیق‌ترین محل در گودال نشست است. عبور کند که از بین آن‌ها دو مقطع اهمیت خاصی دارد. این اهمیت. هم به دلیل بزرگتر بودن شدت حرکت سطح زمین و هم به دلیل سادگی به دست آوردن جهت آن‌ها است. جهت یکی از این مقاطع به موازات جبهه کار و در وسط گودال و دیگری عمود بر خط جبهه‌کار و در وسط گودال و به موازات جهت پیشروی است. علاوه بر حرکت افقی نقاط به طرف مرکز گودال نشست. هر نقطه‌ای در محدوده نشست به صورت فائْم نیز جابه‌جا می‌شود که با حرکت به طرف مرکز گودی, مقدار جابه‌جایی قائم افزایش می‌یاید. شکل گودال نشست در اثر استخراج لایه‌های شیب‌دار متقارن نیست و این وضعیت در مورد استخراج ذخایر غیر لایه‌ای نیز ممکن است وجود داشته باشد. نشست موجب بروز تغییراتی در محیط زیست می‌شود که معمولا با تغییر خصوصیات طبقات زمین شروع شده و با تغییر در وضعیت خاک. آب و توپوگرافی موجب به هم خوردن وضعیت تعادل در محیط جانداران می‌شود. بررسی موارد زیر در ارتباط با محیط زیست توصیه می‌شود: - آلودگی آب‌های زیرزمینی و سطحی - تغییر شدت جریان‌های آب زیرزمینی و سطحی - هرز روی آب در سفره‌های آب زیرزمینی و جریان‌های سطحی - تغییر مسیر جریان رودخانه‌های سطحی -------- صفحهٔ بعد -------- 5 ۹.۳/1 راهنمای تخمین ‏ و کننرل ننسست در معادن ۳-۸- تاثیر نشست بر سازه‌ها و تاسیسات نشست در سطح و یا در زیر زمین | سیب‌هایی را به سازه‌های واقع در محل وارد می‌آورد. در این رابطه موارد زیر باید بررسی شود: - ساختمان‌هاء جاده‌ها و پل‌ها خطوط راه آهن خطوط انتقال سوخت. آب و هوای فشرده - کابل‌ها - دکل‌های انتقال برق و مخابراتی - منابع نگهداری آب و سوخت لازم است تا شناخت کافی از نوع خسارت‌هایی که نشست به یک سازه وارد می‌کند. کسب شود تا با آگاهی از وقوع نشست در همان آغاز. هر چه سریع‌تر نسبت به انجام راهکار مناسب برای کنترل خسارت‌ها اقدام شود. ۱-۳-۸- ساختمان‌هاء جاده‌ها و پل‌ها از آنجا که اولین آثار نشست بر ساختمان‌ها در اثر تنجش خمشی و کششی افقی در قسمت‌های بالایی و میانی ساختمان قابل مشاهده است. بنابراین لازم است تا به جدا شدن اجزا تشکیل دهنده سازه مانند جدا شدن آجرها از یکدیگر در دیوارهای ساختمان توجه کافی شود. به عنوان اولین هشدارها باید به ترک‌های قائم که بر روی دیوار قابل مشاهده است توجه شود. همجنین توجه به تغییر در وضعیت تراز درب و پنجره و ایجاد ترک‌های قائم در اطراف چهارچوب درب و پنجره‌ها توصیه می‌شود. از آنجا که اولین تغییرات در ساختمان از پی شروع می‌شود. تغییرات پی به هنگام طراحی هر نوع سازه سطحی و یا زیرزمینی در مناطقی که احتمال بروز نشست وجود دارد. باید مطالعات کامل برای انتخاب مناسب‌ترین محل برای احداث سازه انجام گیرد تا خسارت‌های احتمالی در آینده به حداقل ممکن برسد. همچنین لازم است تا به تاثیر نشست بر جاده‌ها و پل‌ها توجه شود. برخی از این موارد عبارت از تغییر شکل و موقعیت جاده 9 پل بالا امدن سطح اب ربررمینی و غوطه‌ور شدن پی و سنک بستر جاده در اب است. ۲-۳-۸- خطوط راه آهن شیب خطوط آهن که ممکن است در اثر نشست زمین تغییر کند باید به صورت دوره‌ای اندازه گیری شود. از آنجا که تغییر در شیب زمین ممکن است منجر به تغییر جهت جریان آب در کانال‌ها و مسیرهای پیش‌بینی شده در کنار ریل شده و مسیر جریان به سمت ریل منحرف شود. بنابراین باید مسیرهای جریان آب نیز پایش شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشسنم-آسیب‌های ناسی از نشست ۹/۳ ۵ ۳-۳-۸- خطوط انتقال سوخت. آب و هوای فشرده از آنجا که جابه‌جایی‌های زمین باعث آسیب به خطوط لوله‌کشی مانند فاضلاب می‌شود. بنابراین لازم است تا برای جلوگیری از شکستگی. نشتی و ترک در محل‌های اتصال در اثر نشست. اقدام‌های پیشگیرانه انجام شود. توجه به تغییر شکل زمین شامل کج شدن کف و ترک‌خوردگی آن و نیز توجه به تغییر شیب در کنار تغییر شکل خطی خطوط لوله. توصیه می‌شود. ۴-۳-۸- کابل‌ها کابل‌های زیرزمینی با شیوه‌های مختلفی در زیرزمین قرار می‌گیرند. بنابراین نشست زمین به شکل‌های مختلفی بر کابل‌ها اثر می‌گذارد. به این منظور پاید محل‌های اتصال کابل کنترل شود تا نیروهای کششی موجب خرابی این سیستم‌ها نشود. از آنجا که در محل جدایش, امکان نفوذ آب و رطوبت به داخل روکش عایق وجود دارد. لازم است تا این تاثیر مورد توجه قرار گیرد. در صورتی که مایع یا گازی درون پوشش کابل وجود داشته باشد نیز باید از خارج نشدن این مواد در اثر ایجاد ترک‌های کوچک از پوشش کابل, اطمینان حاصل شود. بیشتری دارند. استفاده شود. ۵-۳-۸ دکل‌های انتقال برق و دکل‌های مخابراتی از آنجا که منحرف شدن هر یک از دکل‌هاء موجب آسیب به سایر دکل‌ها می‌شود. بنابراین لازم است وضعیت هر یک از دکل‌ها در محدوده نشست به دقت بررسی و وقوع نشست پایه‌های این سازه‌ها پایش شود. در صورتی که استخراج به پایه‌های دکل در تاثیر نشست قرار گیرند. عملکرد آن دکل دچار مشکل می‌شود و نیاز به رسیدگی دارد. ۶-۳-۸ منابع نگهداری آب و سوخت ترک‌هایی که ممکن است در اثر نشست زمین در ساختمان منابع و مخازن رخ دهد. منجر به خارج شدن مایعات می‌شود. در این شرایط لازم است تا اقدام‌های پیشگیرانه و اصلاحی به کار گرفته شود. در برخی از مناطق مسکونی و یا صنعتی» از منبع هوایی برای تامین آب استفاده می‌شود. در صورتی‌که دکل‌های نگهدارنده این منابع در محدوده گودال نشست واقع شوند. لازم است اقدام‌های پیشگیرانه انجام گیرد. آب‌بندها نیز از جمله سازه‌هایی هستند که لازم است مورد توجه قرار گیرند. این سازه‌ها ممکن است تحت تنجش افقی که منجر به ایجاد ترک‌ها در دیوار و یا مجراها می‌شود. سیب ببینند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ِ فصل ‎٩ وش‌های کنترل فشست و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم- روش‌های کنترل نضسست و خسارت‌های ناسی ا زآن ۹/۳ ۹ ۱-۹- آشنایی یکی از اهداف مهم از انجام مطالعات نشست کاهش خسارت‌های ناشی از این پدیده است. به این منظور لازم است تا راهکارهای کاهش خسارت‌های نشست اقدام شود. روش‌های کنترل نشست و خسارت‌های ناشی از وقوع آن در دو گروه اصلی توصیه می‌شوند که ممکن است از یک و یا از هر دو روش استفاده شود. این دو گروه عبارتند از: - روش‌های مبتنی بر ملاحظات روش استخراج - روش‌های مبتنی بر ملاحظات سازه‌های سطحی و زیرزمینی ۳-۹- روش‌های مبتنی بر ملاحظات روش استخراج در این روش‌هاء مشخصات کارگاه و روش استخراج با هدف کاهش بروز آسیب به سازه‌های سطحی, طراحی می‌شود. برخی از اقدام‌هایی که توصیه می‌شود به شرح زیر است. ۱-۲-۹ طراحی پهنه استخراجی مناسب الف - محاسبه ابعاد پهنه استخراجی اندازه عرض پهنه استخراجی را باید به صورتی طراحی کرد که در خارج از محدوده تاثیر گودال نهایی واقع شود و برای محاسبه حداقل آن از رابطه ۱-۹ استفاده می‌شود: )۱-٩(‏ ۷7 2/7 + ]| < را که در آن: عرض یا طولی که در پایان استخراج می‌شود. / طول سازه در سطح زمین عمق استخراج زاویه نشست کامل ب- موقعیت لبه‌های پهنه استخراجی در حوالی محلی که لبه‌های پهنه استخراجی قرار دارند. تغییر شکل در روی سطح زمین روی می‌دهد. در نتیجه. پهنه استخراجی باید به گونه‌ای طراحی شود که لبه‌های دایم ایجاد شده در اثر استخراج. در محدوده سازه‌های سطحی قرار نگیرد و یا در محلی واقع شود که کمترین اثر را بر روی سطح زمین و سازه‌های موجود سطحی برجا گذارد. در صورتی که لبه‌های پهنه استخراجی در محدوده سازه‌های سطحی قرار گیرد. باید ابعاد پهنه به گونه‌ای طراحی شود که محدوده نشست در سطح زمین به سازه‌های سطحی سیب نرساند. -------- صفحهٔ بعد -------- 7۰ ۹/۳ راهنمای تخمین ‏ و کننرل ننسست در معادن پ- جهت پیشروی جبهه‌کار استخراجی جهت پیشروی جبهه‌کار باید به گونه‌ای طراحی شود که با بلندترین محور سازه موازی باشد اما اگر سازه در مرکز و یا نزدیک مرکز گودال نشست واقع باشد.ء جهت پیشروی جبهه‌کار باید عمود بر جهت طول سازه باشد. ت- استفاده از پایه‌های تسلیم شونده در صورتی که از این نوع ستون‌ها در استخراج استفاده شود. طراحی آن‌ها باید به گونه‌ای باشد که بلافاصله بعد از ۳-۲-۹ به کارگیری روش‌های استخراج کنترل شده برای کاهش تعغییر شکل رمین در اثر استخراج. شیوه‌های گوناگونی وجود دارد. صرف‌نظر از روشی که برای استخراج روش‌های زیر توصیه می‌شود. الف - استخراج هماهنگ برنامه‌ریزی شود که نشست یکنواخت در سطح زمین رخ دهد و به این ترتیب. کمترین آسیب متوجه سازه‌های موجود در سطح زمین شود. ب- ایجاد کارگاه استخراج عریض در صورتی‌که سطح بزرگی از کارگاه. استخراج شود. قسمت مرکزی گودال نشست سطح صافی خواهد داشت و نشست نسبتا یکنواختی در این محل رخ خواهد داد. توصیه می‌شود تا در صورت امکان عرض کارگاه استخراج به گونه‌ای عرض (]) مورد نیاز کارگاه برای ایجاد چنین گودالی از رابطه ‎۲-٩۹‏ استفاده می‌شود. (۲-۹) ۸ + ]+۷ :2/0 < با که در آن: | طول سازه در سطح زمین عمق استخراج ۸ فاکتور تصحیح که معمولا یک‌دهم عمق لایه است. زاویه نشست کامل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم- رونس‌ها ی کننرل نسست و خسارت‌های نائسی ا زآن از )71 پ- لنگه‌های حفاظتی بر جا گذاشتن بخشی از ماده معدنی در طی استخراج و برای ایجاد پایداری و حفاظت از سازه‌های سطحی, یکی از روش‌هایی است که در کنترل نشست توصیه می‌شود. ابعاد این لنگه‌ها به زاویه تغییر شکل بحرانی بستگی دارد. برای حصول اطمینان لازم است یک حریم ایمنی از سازه به فاصله ۵ تا ۱۵ متر از هر طرف آن در نظر گرفته شود. استفاده از این روش به ویژه در روش‌های استخراج مانند اتاق و پایه» توصیه می‌شود. 1 ما ٍ شکل ۱-۹- محاسبه حداقل عرض کارگاه برای کاهش آسیب به سازه‌های سطحی ت- ملاحظه در استخراج از محل‌های خاص برخی محل‌ها به دلیل ویژگی‌های خاصی که در آن‌ها وجود دارد نیاز به توجه بیشتری دارند. این موارد طبقات سست. طبقات آب‌دار مناطق تکتونیزه و مناطق دارای تنش‌های زیاد را شامل می‌شود. لازم است این محل‌ها از قبل شناسایی شوند و در طراحی و اجرا مورد توجه قرار گیرند. ث- بر کردن کارگاه پر کردن کارگاه با باطله و یا با ترکیبی از مواد باطله و مواد افزودنی مانند سیمان و رزین و همچنین استفاده از تجهیزات تراکم خاک برای پر کردن کارگاه استخراج برای کاهش تغییر شکل زمین پس از استخراج توصیه می‌شود. ج- موارد خاص هنگامی که یک لایه ماده معدنی با استفاده از روش جبهه‌کار بلند تخریبی استخراج می‌شود و نسبت عمق استخراج به ضخامت لایه کمتر از ۲۰ تا ۲۰ است. احتمال رسیدن محدوده خرد شده به سطح وجود دارد و ایجاد ترک و گودال نشست را سبب می‌شود که لازم است به آن توجه شود. در استخراج چند لایه یا چند برش در لایه‌های ضخیم. لبه‌های جبهه‌کارها نباید با یکدیگر همپوشانی داشته باشند. این اقدام پیشگیرانه برای جلوگیری از تاثیر هم‌زمان چند جابه‌جایی توصیه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- 7۲ ۹/۳ راهنمای نخمین و کنترل نشست در معادن ۳-۹- سازه‌های سطحی و زبرزمینی میزان و اثر تغییر شکل و جابه‌جایی زمین که به سازه وارد می‌شود به موقعیت سازه نسبت به نیمرخ نشست وابسته است و امکان دارد سازه تحت فشارش یا کشش قرار گیرد. این وضعیت به جهت و موقعیت سازه و کارگاه استخراج بستگی دارد. در روش‌های مبتنی بر ملاحظات سازه‌های سطحی و زیرزمینی از روش‌های کنترل نشست و کنترل خسارت‌های ناشی از وقوع نشست. سازه مورد نظر برای مقابله با نشست مقاوم‌سازی می‌شود. برخی از اقدام‌هایی که در این روش توصیه می‌شود به شرح زیر است: - انتخاب محل مناسب برای احداث سازه - طراحی فونداسیون مناسب - انتخاب ابعاد مناسب - انتخاب مصالح ساز گار ۱-۳-۹- محاسبه و انتخاب اقدامات حفاظتی بعد از پیش‌بینی میزان تغییر شکل سطح زمین و تعیین محدوده‌هایی که سازه‌های سطحی در آن واقع شده‌اند و همچنین مقایسه میزان تغییر شکل پیش‌بینی شده با میزان استحکام عناصر سازنده سازه و یا تغییر شکل مجاز سازه لازم است تا ابزار مناسب انتخاب و اقدامات حفاظتی به کار گرفته شود. ۲-۳-۹- روش‌های حفاظت از سازه‌ها در این روش» هدف تقویت سازه و یا کاهش میزان تنش وارده بر عناصر سازنده ساختمان و یا هر دو به منظور حفاظت از سازه است. با به کارگیری این روش‌ها بعد از استخراج لایه. ممکن است سازه به هیچ تعمبراتی نیاز نداشته و یا حداکثر به تعمیرات کمی نیاز داشته باشد. این روش‌ها نه تنها در سازه‌های نوساز توصیه می‌شود بلکه برای نگهداری از سازه‌های قدیمی هم قابل استفاده است. روش‌های زیر برای حفاظت از سازه‌ها توصیه می‌شوند. الف - روش جابه‌جایی سازه پیش از شروع عملیات استخراج, می‌توان سازه چوبی را از قسمت پی جدا کرد و به محل امنی انتقال داد. بعد از خاتمه استخراج و ثبات نشست. در صورت لزوم باید پی ساختمان تعمیر شده و بعد قسمت بالای سازه به محل اصلی خود برگردانده شود. این روش برای هر نوع سازه‌ای که قابل جابه‌جایی باشد توصیه می‌شود. ب- ایجاد شکاف شدت سیب معمولا متناسب با بزرگترین بعد سازه است. بنابراین در صورت نیاز باید ابعاد سازه به کمک ایجاد شکاف به واحدهایی با طول کمتر از ۱۵ تا ۲۰ متر تقسیم شود. چنانچه تنجش افقی بیش از ۷۵ هزارم باشد توصیه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم- روئس‌ها ی کننرل نشسست و خسارت‌های ناسی ا زآن ۳۳۵ ۳ ابعاد سازه به واحدهایی با طول کمتر از ۱۵ متر تقسیم شود. لازم است تا این شکاف در امتداد دیوارهای داخلی یا در امتداد خطوطی که ارتفاع یا شکل یا هر دوی آن تغییر می‌کند. ایجاد شود. ارتفاع قطعاتی که با شکاف جدا می‌شوند باید یکسان باشد. دیوارهای سازه باید در دو طرف شکاف احداث شوند. شکاف باید از پی آغاز شود و تا بالای دیوارها ادامه یابد. عرض شکاف حدود ۶ سانتی‌متر توصیه می‌شود. پ- تراز کردن به کمک شمع‌بندی و کار گذاشتن جک شمع‌بندی و محکم کردن به وسیله انواع جک‌ها انجام می‌شود و برای جلوگیری از سیب ناشی از ایجاد انحنا و تغییر شیب در اثر نشست توصیه می‌شود. تراز نگهداشتن سازه. میزان آسیب وارده به آن در اثر نشست را کاهش می‌دهد. هنگامی که بخشی از سازه در آثر تغییر شکل زمین معلق شود. استفاده از شمع و ستون برای تراز نگهداشتن سازه و کاهش آسیب لازم است. در سازه‌های جدید لازم است تا جک‌ها در دیوارهای حامل نصب شوند. در قسمت بالای جک باید تیر فولادی و در قسمت پایین آن یک تیر بتن مسلح قرار گیرد. در نتیجه این امکان را برای سازه فراهم می‌کند که به عنوان یک واحد در اثر تغییر شیب یا انحنا تراز شود و از صدمات ناشی از تغییر شیب و انحنا در آمان باشد. ت- تراز نگهداشتن به کمک فنرها در این روش توصیه می‌شود تا برای حفظ تعادل و تراز نگه داشتن سازه. در محل‌هایی که احتمال ایجاد پله در سطح زمین وجود دارد. فنرهایی نصب شود تا سازه همچنان تراز باقی بماند. بدین منظور لازم است قبل از استخراج, چند گروه فنر که هر دسته از آن‌ها شامل ۵ تا ۶ فنر است و هر یک از آن‌ها قابلیت تحمل ۶ تن بار را دارد در زیر تیرهای کف نصب شود. در حین استخراج, هنگامی که سطح زمین دچار تغییر شکل به صورت پله‌ای شد. فنر باز می‌شود و سازه همانند قبل از استخراج به حالت تراز باقی می‌ماند. توصیه می‌شود هنگامی که سطح زمین به حالت پایدار رسید. فنرها با صفحات فولادی و تیر جایگزین شود تا از فنرها دوباره استفاده شود. ث- تراز کردن سطح سازه این روش برای تراز مجدد سازه در زمینی که دچار تغییر شیب شده است. توصیه می‌شود. برای این کار باید به وسیله نصب جک‌های هیدرولیکی و یا چوب‌بست در محل‌های با اهمیت در پی سازه و یا در فضاهای تنگ زیر طاق یا زیر کف اتاق. تراز کردن انجام شود. ج- حفر ترانشه برای استفاده از این روش لازم است تا در اطراف سازه‌ای که قرار است محافظت شود. ترانشه‌هایی حفر شود تا اثر تغییر شکل و به ویژه تغییر شکل فشاری را خنثی کند. در این روش» طراحی مناسب عرض و عمق ترانشه اهمیت زیادی دارد. عرض ترانشه حداقل ۲۰ سانتی‌متر و فاصله ترانشه از دیوارهای خارجی سازه یک تا دو متر باشد و عمق ترانشه باید از سطح زمین ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر زیر کف پی ادامه یابد. توصیه می‌شود تا امتداد ترانشه در جهت فشار حداکثر طراحی شود. ترانشه باید از مواد باطله پر شود و اگر عمق ترانشه پایین‌تر از سطح ایستابی باشد باید با مواد ضد آب پر شود. طراحی صحیح ترانشه و احداث آن از انتقال تنجش به سازه جلوگیری می‌کند. -------- صفحهٔ بعد -------- 3 ۹/۳ راهنمای تخمین ‏ و کننرل ننسست در معادن چ- تقویت به وسیله میله‌ها یا کابل‌های توازن نیرو برای استفاده از این روش باید میله‌ها 0 5 کابل‌های توازن در اطراف سازه 0 در محل تیرهای سقف 5 در سطح سازه‌هایی با دیوارهای آجری و قطعات بتنی) لازم است کابل‌های فولادی در اطراف سازه نصب شود. در زمانی که نشست زمین فعال است. کابل باید پایش» بررسی و تنظیم شود. ح- شمع زدن دبوار و تقوبت داخلی این روش برای تقویت دیوار سازه‌ای که در اثر نشست زمین به شدت کج شده توصیه می‌شود. در این روش باید از عکس‌العمل بست‌ها و شمعک‌ها و همچنین بار مناسبی که به وسیله جک‌های پیچشی در بست‌ها و شمعک‌ها تامین شده. برای پایدار ماندن سازه استفاده شود. تقویت داخلی برای تامین استحکام دیوارهای حامل داخلی نیز توصیه می‌شود. خ- تیرهای بتن مسلح اگر در اثر وقوع نشست تغییر شکل سطح در سازه زیاد باشد. استفاده از تیرهایی از جنس بتن مسلح نصب شده در د- تیرهای نگهدارنده پی در ساختمان‌هایی که دیوارهای طولی موازی با فاصله از یکدیگر دارند 9 یا در سازه‌هایی که دیوارهای متقاطع ندارند. ذ- صفحات نگهدارنده بتنی صفحات نگهدارنده هنگامی که تنجش افقی بزرگی در امتداد محور بزرگتر یا کوتاه‌تر و یا به طور مورب به سازه اعمال کابل‌های توازن نیرو در امتداد دیوارها به فاصله‌های حدود یک تا ۲ متر به گونه‌ای نصب شود که تا بیرون از دیوار خارجی نبز ادامه یابد. همچنین مفتول‌های فولادی نیز در شبکه‌ای که خانه‌های داخلی, فاصله‌ای بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ این روش پیش از ساختن سازه‌ها قابل استفاده است. همان طور که در شکل ‎۲-٩‏ دیده می‌شود.ء پی شامل دو قطعه بتنی است که به وسیله دو شکاف مورب به چهار قسمت مثلثی تقسیم شده است. روی این قسمت. ذرات ش" ن به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم- روئس‌ها ی کننرل ننسست و خسارت‌های ناسی ا زآن ۳۳۵ 7 می‌شود. قطعه بتنی شکاف خورده شکل ۲-۹- پی قابل انعطاف برای کاهش تاثیر نشست بر سازه در زمان طراحی سازه توصیه می‌شود تا انعطاف‌ناپذیری و صلبیت در امتداد محورهای بلند و کوتاه سازه را یکسان طرح کرد تا پتانسیل ایجاد محدوده‌هایی با تمرکز تنش بالا در حین استخراج کاهش یابد. در این راستا توصیه می‌شود طول و عرض درها و پنجره‌ها مشابه انتخاب و به طور یکسان در تمام طول دیوار قرار داده شوند. ز- استفاده از مفاصل باز شونده در این روش مفاصل باز شونده که قادر به تحمل نشست و جابه‌جایی افقی هستند. توصیه می‌شود. طرح‌های مختلفی ۳-۳-۹- حفاظت از شبکه‌های لوله کش هستند. تعدادی از آن‌ها در سطح زمین و تعدادی دیگر در زیر سطح زمین قرار دارند. لوله‌کشی‌هاء سازه‌های خطی ماده معدنی به عنوان حریم و یا تعمیر و بازسازی آن‌ها بررسی و مقایسه انجام گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- 77 ۹۹/۳ راهنمای تخمین و کننرل نشست در معادن جابه‌جایی افقی و تنجش به شدت بر عملکرد شبکه‌های لوله‌کشی زیر سطحی اثر می‌گذارد. تغییر شکل زمین به دلیل تماس بین خاک و لوله, به شبکه لوله‌کشی منتقل می‌شود و تنش‌های اضافی را در شبکه اعمال می‌کند. ۴-۲۳-۹- پل و بزرگراه‌ها هنگامی که ماده معدنی در زیر پل‌ها و بزرگراه‌ها استخراج می‌شود. سطح زمین دچار نشست می‌شود و در نتیجه پل یا بزرگراه نیز نشست می‌کند. هنگامی که میزان نشست زیاد باشد. این سازه‌ها باید به تراز اصلی خود برسند. در مورد پل‌ها برای کاهش شیب بعد از نشست و همچنین در صورتی‌که فضای کافی در زیرگذر موجود نباشد. باید پل بالا" برده شود. بدین منظور توصیه می‌شود از جک‌های هیدرولیکی استفاده شود تا پل به ارتفاع مورد نظر برسد و سپس ارتفاع پایه‌های پل را افزایش داد تا به تراز درست برسد. برای خنثی کردن حرکت و جابه‌جایی در نقاطی از پل‌ها می‌توان از نگهدارنده‌های غلتان استفاده کرد که اجازه حرکت نسبی تا ۵۰ میلی‌متر را می‌دهند. در صورتی‌ که پل‌ها به پایه‌های خود پیچ شوند. باید سوراخ محل قرارگیری پیچ‌ها به صورت بیضی باشد تا امکان جابه‌جایی نسبی بین پل و پایه‌ها به وجود آید. در صورتی که پل‌ها کوتاه و کوچک و در محدوده پهنه استخراجی واقع باشند. ممکن است آسیب جزیی قابل پذیرش باشد و اگر در محدوده تقاطع با لبه پهنه استخراجی باشند. استفاده از چوب‌بست‌های نگهدارنده برای تراز نگه داشتن و ۵-۳-۹ محافظت از سازه‌های بلند منظور از سازه‌های بلند سازه‌هایی است که نسبت ارتفاع به عرض یا طول آن بسیار زیاد است مانند دودکش‌های بلند. دکل‌های انتقال برق. دکل‌های تلفن. منابع آب و نظایر آن‌ها. این سازه‌ها به تغییر شیب بسیار حساس‌اند و هر چه شیب بیشتر شود احتمال واژگونی این سازه‌ها بیشتر می‌شود. لازم است تا سطح بالایی از حفاظت برای این سازه‌ها به کار -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ی فصل ۱۰ معادن متروکه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم- نشست در معادن متروکه ۹/۳ 7۹ ۱-۰ آشنایی در اغلب کشورهایی که قدمت معدنکاری چند ده ساله دارند. مناطق مسکونی در محل معادن قدیمی واقع شده‌اند و در بخشی از این زمین‌ها نشست رخ داده است و این باور وجود دارد که در باقی این زمین‌ها نیز احتمال وقوع نشست در آینده وجود دارد. بخش زیادی از این مشکلات مربوط به تخریب پایه‌هایی است که در قدیم در این معادن (که معمولا معادن زغال‌سنگ بوده‌اند) به جا گذاشته شده است. در روش‌هایی مانند اتاق و پایه که قسمتی از ماده معدنی به عنوان پایه باقی گذاشته می‌شود. ممکن است در اثر فرسایش و تماس با آب و هوا و با گذشت زمان» پایه‌ها تخریب شده و حتی ورودی‌های معدن نیز مسدود شوند. در صورتی که این روند فرسایش و تخریب ادامه یابد» تخریب و فرسایش لایه‌ها به صورت‌های مختلفی مانند ترک. گودال, تنجش و فشار به سطح زمین می‌رسد. روش‌هایی که برای پیش‌بینی نشست مربوط به معادن متروکه استفاده می‌شود. مشابه روش‌های مربوط به استخراج از معادن فعال است اما محدودیت اطلاعات معدنکاری قدیمی و همچنین عدم دسترسی به فضای استخراجی, این موضوع را بسیار پیچیده‌تر می‌کند. حتی پایش جابه‌جایی سطح زمین در مناطق معدنی قدیمی, مشابه آنچه که در پایش جابه‌جایی در مناطق معدنی فعال انجام می‌شود. امکان‌پذیر است. ۳-۰ انواع نشست در محدوده معادن مترو که نشست سطح زمین در محدوده معادن متروکه اغلب به صورت حفره نمایان می‌شود. عمق این حفره‌ها بیش از یک متر است. گاه این گودال‌ها به شکل گسترده‌تر اما با عمق کمتر از یک متر و به صورت فرورفتگی ظاهر می‌شوند. ۱-۲-۰ نشست به صورت حفره با گودال این نشست معمولاا هنگامی رخ می‌دهد که سقف معدن تخریب شود و این تخریب به طرف بالا و سطح زمین ادامه یابد. در صورتی که این روند متوقف نشود. این نوع از نشست در سطح زمین نمایان می‌شود. ضخامت و مشخصات روباره» عرض و ارتفاع فضای استخراجی بر این روند اثر مهمی دارند. ۲-۲-۰ نشست به صورت فرورفتگی این نشست به صورت گودشدگی ملایم در منطقه‌ای وسیع است و شکل نیمه بیضوی تا دایره‌ای دارد و در بعضی موارد به شکل کامل و گاه به شکل ترک‌های کششی نمایان می‌شود. معمولا این نوع از نشست دارای عمق ۰,۵ تایک متر است و ‎٩‏ تا حدود ۵۰۰ متر گسترش دارد. نسبت قطر به عمق بین ۱۰ تا ۵۰۰ متغیر است. نیمرخ این نوع نشست مشابه نشست بر روی سطح معادن فعال است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۹۸/۳/۱ راهنمای تخمین ‏ و کنترل ننسست در معادن بیشتر معادن زغال‌سنگ متروکه که به روش آتاق و پایه استخراج شده‌اند. معمولا کم عمق‌اند و به صورت نامنظم استخراج شده‌اند. سقف در این معادن نگهداری نشده و فاصله بین ستون‌ها متغیر است. بعد از گذشت مدت زمانی از استخراج. ممکن است نشست رخ دهد و علل اصلی آن به شرح زیر است: الف- فاصله زیاد بین لنگه‌ها ب- نداشتن توان تحمل بار وارده بر روی لنگه باقی‌مانده پ- فرو رفتن لنگه‌ها در کف زمان نشست بر روی سطح زمین در مناطق معدنی متروکه به آهنگ تخریب وابسته است. پیش‌بینی این زمان و همچنین میزان نشست سطح زمین دشوار است و در نتیجه وقوع این نوع نشست مخاطره‌آمیز و ممکن است آسیب‌های غیرمنتظره‌ای را به سازه‌های سطحی وارد کند. آب‌های زیرزمینی نیز ممکن است به ناپایداری بیشتر در این مناطق منجر شود. به عنوان مثال وجود آب در معادن نمک یکی از این موارد است. با گذشت زمان آب از طریق گسل‌ها و درزه‌ها به تونل‌های معدن نفوذ کرده و ستون‌های نمکی را ضعیف و حل می‌کند. در نتیجه ممکن است حتی تمام سطح پهنه استخراجی تخریب شود. ۴-۰- کنترل نشست برای کنترل نشست معادن متروکه دو روش نگهداری موضعی و پر کردن توصیه می‌شود. ۱-۴-۰ روش‌های نگهداری موضعی نگهداری موضعی برای محافظت از سازه‌های مستقل یا عناصر مستقل پی سازه توصیه می‌شود. حفر چندین چاه و به کارگیری حجم تقریبا کم از موادی با هزینه زیاد. از نیازهای این روش است. این روش به شیوه‌های زیر قابل اجرا است. الف - ستون سنگریزه در این روش محل‌های ورودی معدن با ستونی از سنگریزه پر می‌شود. چاه‌هایی نیز در طبقات بالایی سقف معدن حفر می‌شود. در این روش باید فضای مورد نظر تا حد ممکن پر شود تا پتانسیل نشست کاهش یاید. ب- ستون‌های تزربقی در این روش از مسیر چاه‌هایی که در معدن وجود دارد. لوله انتقال ملات نصب شده و ستون‌های انتقال شن در اطراه ان برای انتقال سنگریزه‌ها نصب می‌شود. به این ترتیب ملات سیمانی در چند مرحله از طریق لوله انتقال ملات تزریق می‌شود و هر مرحله ارتفاعی حدود یک و قطری حدود ۲ متر را پوشش می‌دهد. بعد از هر مرحله. لوله انتقال -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم- نشسست در معادن منر وکه (/۹۸/۳ ۵ ملات یک متر بالا کشیده شده و مرحله بعدی تزریق آغاز می‌شود. لازم است این روند تا زمانی که ارتفاع طبقات تزریق پ - نزریق ملات سیمان با ماسه بادی در این روش از نوعی از سیمان که مقاومت فشاری ۵۵ کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع دارد. استفاده می‌شود. این سیال به گونه‌ای طراحی شده که به آسانی به فضاهای کوچک نیز نفوذ کرده و این فضاها را پر می‌کند. این سیال به وسیله شلنگ و یا لوله به داخل چاه منتقل و وارد فضای استخراج شده می‌شود. در هنگام تزریق» این بتنء حلقه‌های دایره‌ای شکل را تشکیل می‌دهد که با روی هم قرار گرفتن این صفحات. ارتفاع کلی آن به سقف معدن می‌رسد. همچنین لازم است چاه نیز با این بتن پر شده و در پایان عملیات هر گونه درز و شکافی در سقف معدن از ملات پر شود. ت- بتن شکل داده شده با لوله مخصوص در این روش لازم است تا یک چاه از سطح زمین تا فضای استخراجی معدن حفر شود. همچنین لازم است تا لوله‌ای با جنس مناسب اطراف لوله انتقال ملات را فرا گیرد و سپس این مجموعه از چاه به داخل معدن منتقل شود. بتن از ۳-۴-۰ روش‌های پر کردن این روش در حالتی که مواد پرکننده فراوان و ارزان قیمت در دسترس باشد. توصیه می‌شود. انواع مختلف آن به شرح زیر الف - تزریق دوغاب به وسیله پمپ این روش به اسم روش داول نیز نامیده می‌شود. در این روش گمانه‌ای از بیرون به داخل معدن حفر شده و لوله گذاری می‌شود. دوغاب مورد نظر که حاوی (۱۶ درصد وزنی) مواد جامد با ابعاد درشت دانه بین یک تا ۲ سانتی‌متر است. به داخل معدن تزریق می‌شود. جریان متلاطم دوغاب به هنگام تزریق, باعث می‌شود که مواد جامد. معلق بمانند و در فاصله کوتاهی از گمانه ته‌نشین شوند که در نتیجه رسوبات گوشه‌دار را در اطراف چاه شکل می‌دهند. با تزریق بیشتر دوغاب مورد نظر, رسوب حاصله بزرگتر می‌شود و به سقف معدن می‌رسد. میزان دوغاب لازم به نست ابعاد کار گاه استخراجی بستگی دارد. 1- 120۷/6[[ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۹۹/۳ راهنمای نخمین و کنترل نشست در معادن ب- تزریق دوغاب حاوی ماسه بادی روش تزریق دوغاب همراه خاکستر بادی در معادن متروکه مشابه روش قبل است. این دوغاب حاوی ۵۰ تا ۶۰ درصد توصیه می‌شود. پیش‌بینی نشست سطح زمین در مناطق معدنی متروکه و غیرفعال بسیار پیچیده‌تر از پیش‌بینی نشست سطح زمین بر روی سطح معادن فعال است. این پیش‌بینی نیاز به اطلاعاتی از وضع پایداری معدن از جمله سقف. ستون‌ها و کف دارد که دسترسی به آن‌ها سخت و دشوار است. بسیاری از آسیب‌هایی که به سازه‌های سطح زمین وارد می‌شود ممکن است به استخراج معدن مربوط نباشد و ناشی از سایر پدیده‌ها مانند زمین‌لغزش, یخبندان, حل شدن سنگ‌های کربناتی و نظایر آن باشد. در مناطقی که احتمال معدنکاری قدیمی وجود دارد باید قبل از احداث سازه‌های سطحی و زیرزمینی بررسی‌های لازم برای پاسخ به این سوال که آیا قبلا در این محل معدنکاری زیرزمینی انجام شده یا خیر انجام گیرد. این بررسی‌ها شامل مطالعه تاریخچه محلی و همچنین در صورت نیاز حفاری گمانه و به کارگیری روش‌های ژئوفیزیکی است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱۱ های کم‌عمق -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم- نشست ناسی از حفر توئل‌ها ی کم‌عمق ۹۹/۳ ۳ ۱-۱- آشنایی امروزه حفریات زیرزمینی علاوه بر معادن, در تونل‌های انتقال آب. جاده‌های ارتباطی و شهرسازی مدرن نیز کاربرد دارد. حفر هر نوع تونل یا حفریات زیرزمینی موجب برهم زدن تنش‌های اولیه و پایدار می‌شود. همچنین در صورتی که سازه زیرزمینی در نزدیک به سطح زمین حفر شود. احتمال ایجاد ترک و رخداد نشست در سطح زمین بیشتر خواهد در صورتی که حفر تونل در مناطق شهری انجام شود. میزان و نوع نشست سطح زمین اهمیت خاصی پیدا می‌کند. از آنجا که معمولا شرایط زمین پیچیده و متغیر است. بنابراین طراح باید قبل از شروع عملیات حفر تونل, کلیه پدیده‌های ممکن را پیش‌بینی کند و برای هر یک از آن‌ها راه حل‌هایی را در نظر داشته باشد. ۲-۷۱- علت‌های نشست در اثر حفر تونل کم عمق حفاری‌های زیرزمینی به علت تغییر در توزیع تنش در سنگ و ایجاد ناپیوستگی در محیط موجب بروز نشست می‌شود. در حفر تونل لازم است تا روش حفاری, اجرای صحیح عملیات. عملکرد سیستم نگهداری موقت و دایمی مورد توجه طراح و مجری قرار گیرد. در حفاری تونل‌های کم عمق رعایت موارد زیر الزامی است: - تشخیص مرزهای جدید ایجاد شده در حوزه تنش‌های درون خاک و کنترل جابه‌جایی‌های مرتبط - توجه به آرایش مجدد خاک در اثر حفر تونل (رخداد چرخه جدید تحکیم) - بررسی روند افت (نشست در اثر تحکیم طبیعی خاک) - کنترل حرکت زمین به سمت جبهه‌کار و دیواره‌های تونل - اجرای طرح‌های زهکش آب - تزریق کامل در توده خاک اطراف تونل در حین ساخت - بررسی تغییر شکل احتمالی آستری تونل - نوسانات متناوب سطح ایستابی - کنترل آزاد شدن و خروج هوای فشرده از محوطه کارگاه - بررسی آثرات تراکم دینامیکی ناشی از ترافیک بر روی لایه‌های سطحی ۳-۱- عوامل موثر در نشست مهم‌ترین عوامل موثر در نشست در بالای تونل‌های کم‌عمق به شرح زیر است. الف - جنس و نوع روباره تونل -------- صفحهٔ بعد -------- ۳7 ۹/۳ راهنمای نخمین و کنترل نشست در معادن تونل‌های کم‌عمق معمولا در زمین‌های نرم حفاری می‌شوند که در این شرایط باید با نصب تجهیزات نگهداری موقت از ریزش و تخریب سقف تونل جلوگیری کرد. در مواردی که طراحی نگهداری به خوبی انجام شده باشد. وجود مقدار ناچیزی آب ممکن است حفره‌هایی را ایجاد کند که سبب نشست شود. ب- روش حفر تونل نگهداری وجود دارد که باید این زمان به حداقل ممکن کاهش یابد. در هر یک از روش‌های یاد شده باید با استفاده از فناوری‌های نوین میزان نشست کنترل و مهار شود. پ- ابعاد تونل متناسب با عرض تونل باید از سیستم نگهداری مستحکم‌تر استفاده شود. ت- عمق تونل فاصله قائم بین محل حفاری و سطح زمین یکی از مهم‌ترین عوامل موثر بر میزان نشست در سطح زمین است. حداقل عمقی که اگر تونل در اعماق بیشتر از آن حفر شود. هیچ نشستی در سطح زمین مشاهده نمی‌شود به ابعاد تونل بستگی دارد. هر چه ابعاد تونل بزرگتر باشد این حداقل عمق نیز افزایش می‌یابد. در هنگام حفر تونل در عمق کم لازم است روند وقوع نشست به دقت کنترل و اندازه‌گیری شود. ث- شرایط تنش برجا یکی از پارامترهایی که ممکن است در وقوع نشست پس از حفر تونل موثر باشد. وضعیت تنش‌های برجای موجود در محل است. از بین مولفه‌های تنش برجاء غالبا مولفه تنش قائم اهمیت بیشتری دارد. تنش برجا به مقدار روباره تونل و شرایط آب زیرزمینی بستگی دارد. در بعضی موارد. به علت شرایط خاص تکتونیکی محل, تنش‌های محصورکننده افزایش می‌یابند که این امر سبب افزایش پایداری تونل در میدان تنش موجود می‌شود. این افزایش پایداری تونل به علت افزایش مقاومت سنگ‌های در برگیرنده تونل در اثر افزایش تنش‌های محصورکننده است. در مورد تونل‌های کم عمق لازم است تا به شرایط تنش برجا توجه بیشتری شود زیرا اگر میزان تنش در محل حفاری بالا باشد. این تنش موجب ج- شرایط آب زیرزمینی وضعیت آب‌های زیرزمینی قبل و بعد از حفر تونل‌های کم عمق باید به دقت بررسی شود. تاثیر نوسانات آب زیرزمینی هم‌زمان با حفر تونل و پس از آن بسیار موثر است. شرایط اجرای عملیات (شرایط کارگاهی)» بیشتر شامل لرزش‌های حاصل از عملیات حفاری است. در شرایطی که تونل در زمین‌های نرم یا زمین‌هایی که از مواد پرکننده سطحی ضعیف تشکیل شده است حفر شود. باید تاثیر شرایط کار گاهی بر میزان نشست مورد توجه قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم- ننسست نائسی از حفر تونل‌ها ی کمعمق ۹۸/۳/۱ ۲۷ ۴-۷۱- شکل منحنی توزبع نشست در مناطقی که در آن‌ها تونل‌های نزدیک به سطح زمین در حال حفر است در فاصله تقریبی یک تا ۱:۵ برابر قطر تونل به سمت قسمت حفاری شده تونل, بیشترین تاثیر نشست بر لایه‌های سقف وارد می‌شود و به عنوان ناحیه بحرانی شناخته می‌شود که به نگهداری موثر و فوری نیاز دارد. در ناحیه بحرانی کیفیت و زمان نگهداری موقت و دایم اهمیت زیادی در کنترل نشست دارد. در تونل‌هایی که با استفاده از حفاری و آتشباری حفر می‌شوند. اجرای نگهداری ضرورت بیشتری دارد. ۵-۷۱- نشست زمین در اثر حفر تونل با سپر استفاده از فناوری تونل‌سازی مکانیزه با سپر برای محدود ساختن حرکات زمین تا اندازه‌ای که از آسیب جدی به سازه‌های سطحی و زیرسطحی جلوگیری کند. توصیه می‌شود. کنترل نشست‌های سطحی به هنگام پیشروی سیر نیاز به تدابیر ویژه‌ای دارد. نگهداری پیوسته فضای خالی حفر شده پیش شرط اصلی برای بروز حداقل نشست سطح زمین و یا به عبارتی حداقل سست‌شدگی و جابه‌جایی لایه‌های زمین است. در اجرای عملیات حفاری و احداث تونل به وسیله سپرء عوامل زیر باید مورد توجه قرار گیرد: - کنترل افت سطح ایستابی در داخل خاک - توقف عملیات و اجرای تدابیر لازم با تغییر وضعیت تنش در تونل - در نظر گرفتن تاثیر جابه‌جایی تنش در اثر جابه‌جایی خاک در جبهه‌کار حفاری تونل - کنترل جریان خاک به درون جبهه‌کار - تغییرات ساختاری ناشی از طی مسیرهای غیرمستقیم و لرزش‌های ناشی از سپر در اثر متراکم شدن خاک اطراف سپر و نگهداری ناکافی فضای خالی اطراف پوسته سیر - نشست‌های ناشی از پر کردن ناکافی فضای پشت سیر و یا جبران نشست‌های سطحی قبلی زمین با استفاده از ۶-۷۱- تخریب و جابه‌جایی‌های ایجاد شده در زمین در اثر تونل‌سازی ساخت یک تونل جدید به دلایل مختلف موجب آسیب به سازه‌های مجاور می‌شود. دو مورد از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند - تاثیر تغییر شکل سطح زمین در اثر جابه‌جایی ناشی از نشست - تاثیر عملیات ساخت روی محیط مجاور (مانند لرزش ایجاد شده در زمان انجام عملیات حفاری) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹/۳ راهنمای تخمین و کنترل نضشست در معادن تأثیر عوامل یاد شده در زمان طراحی و اجرا باید مورد نظر قرار گیرد. ۱-۶-۷۱ پتانسیل تخریب سازه‌های موجود موضوع نشست به خسارت مربوط با خود سازه محدود نمی‌شود و باید به خسارت‌های احتمالی به تجهیزات سرویس عمومی چه در سطح و چه در زیرزمین توجه شود. برخی از این موارد عبارت از تجهیزات انتقال آب. برق و تلفن, سازه‌هایی چون تونل‌های از قبل حفاری شده و تجهیزات خدماتی مانند تونل‌های فاضلاب. انشعابات گازء خطوط لوله کشی و کابل‌های برق است. همچنین در صورت نیاز رفتارسنجی و کنترل جابه‌جایی‌ها برای سازه‌های زیر سطحی باید انجام شود. ۳-۶-۷۱ پتانسیل تخریب سازه‌های موجود ناشی از ناپایداری جبهه‌کار تونل به دلیل احتمال وجود ساختارهای خاص و تاثیرگذار در مناطق شهری, احتمال ناپایداری جبهه‌کار و دیواره‌های تونل وجود دارد. گاه این ساختارها ابعاد کوچک دارند و در نتیجه اثر آن‌ها موضعی است و به سادگی مدیریت می‌شوند اما گاه وجود ساختارهایی با گسترش زیاد که حتی تا سطح زمین ادامه دارند. موجب تخریب گسترده سازه‌های سطحی می‌شوند. حتی این امکان وجود دارد که نفوذ آب زیرزمینی نیز به شرایط یاد شده اضافه شود و وضعیت را پیجیده‌تر کند. بنابراین در زمان طراحی لازم است تا محل‌های دارای پتانسیل تخریب شناسایی و در زمان احداث تونل به آن‌ها توجه شود. ۷-۷۱- روش‌های کنترل نشست نشست زمین در اثر حفر تونل پتانسیل بالقوه‌ای برای آسیب به سازه‌ها و سایر تاسیسات سطحی و زیرسطحی محسوب می‌شود. این آسیب‌ها دامنه وسیعی از ایجاد ترک‌های ریز در داخل سازه تا آسیب‌های جدی و کلی را در برمی‌گیرد. روش‌های پیشگیری و کنترل نشست به شرح زیر برای کاهش آثرات نشست توصیه می‌شود: الف- ایجاد تغییر در شرایط حفاری شامل: - حفر تونل در لایه‌هایی با شرایط ژئومکانیکی مطلوب - کاهش ابعاد حفاری - تغییر مسیر حفر تونل (حتی به قیمت طولانی‌تر شدن مسیر) ب- بهسازی خواص زمین شامل: - جلوگیری از نفوذ آب به محدوده تونل و در نتیجه جلوگیری از سست شدن توده خاک. روش‌های موجود برای بهسازی زمین با کنترل آب‌های زیرزمینی شامل پایین بردن سطح ایستایی با استفاده از حفر و پمپاژ از چاه‌های آب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم- نشست ناسی از حفر توئل‌های کمعمق ۹/۳ ۳۹ - تزریق سریع و کافی و در خاک البته در تونل‌سازی با ماشین حفر تونل مجهز به سپر معمولا نیازی به استفاده از این روش‌ها نیست. پ- بهسازی ساختاری ساختمان‌ها شامل: - تقویت پی ساختمان‌های موجود برای کاهش حساسیت در مقابل تغییر شکل‌های نسبی جانبی ت- بهبود شرایط در زمان حفر تونل شامل: - انجام مهاربندی محکم. کافی و یکپارچه در جبهه‌کار و دیواره‌های تونل - افزایش سرعت احداث تونل - پر کردن فضای بین پوشش تونل و ناحیه حفاری شده موارد زیر برای کاهش خطر نشست زمین در اثر حفر تونل با سپر توصیه می‌شود: - جلوگیری از بر هم خوردن تعادل فشار در جبهه‌کار - بهسازی زمین شامل تزریق دوغاب. تزریق با فشار بالا و انجماد زمین. هدف از بهسازی زمین در تونل‌سازی بهبود کیفیت زمین به میزانی است که پیشرفت حفاری در شرایط ایمن و بدون تاخیر زیاد را میسر سازد. عملیات تزریق - انجام تزریق برای پایداری و تحکیم قلوه سنگ‌ها برای جلوگیری از سقوط بلوک‌های سست میان سر حفار و جبهه‌کار سقوط این بلوک‌ها ممکن است سبب ایجاد خسارت به ابزار حفاری و توقف عملیات شود و نیز امکان دارد که ناپایداری‌های عمده را به دنبال داشته باشد. - ایجاد ساختارهای محافظتی در تونل - آماده کردن ایستگاه‌های مناسب از پیش تعیین شده برای توقف دستگاه برای تعمیرات. سرویس و نگهداری به ویژه برای دستگاه‌های سپر تعادلی و دوغابی در ضمن عبور دستگاه از مناطق شهری پرتردد دارای شرایط زمین‌شناسی خاص و برای مدت طولانی ۸-۷۱- روش‌های پیش‌بینی نشست زمین در آثر حفر تونل‌های کم‌عمق با توجه به تغییرات و تنوع زیادی که در عوامل موثر بر نشست سطحی از قبیل نوع لایه‌بندی خاک. عمق و ابعاد تونل و روش‌های حفر تونل وجود دارد. روابط متعددی توسط محققان در این زمینه آرایه شده است که کاربرد هر یک بستگی به میزان دقت در پارامترهای موثر در آن‌ها دارد. روش‌های زیر برای پیش‌بینی نشست سطح زمین در اثر حفر تونل توصیه می‌شود. 40 ۳11۱۳۶ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۸-۷۱ روش‌های تجربی در این روش از روابطی که بر اساس اندازه‌گیری‌های قبلی توسعه داده شده است. استفاده می‌شود (رابطه ۱-۱۱). که در آن: ( 7) گ نشست در فاصله ‏ از خط مرکزی تونل ۳-۸-۱ روش‌های تحلیلی در این روش‌ها برای محاسبه نشست زمین باید مدلی از توده سنگ پوششی و ابعاد حفریه را شبیه‌سازی کرد. هنگام است. برای محاسبه مقدار نشست با کمک این روش توصیه می‌شود تا از فرضیات ساده‌کننده استفاده شود. در صورتی که فرضیات ساده‌کننده استفاده شود. خروجی مدل دقت بالایی ندارد و استفاده از نتایج آن در پروژه‌هایی که حساسیت ۳-۸-۱ روش‌های عددی در این روش‌ها با استفاده از روش‌های حل عددی مانند روش‌های اجزای محدود. اجزای مرزی, اجزای مجزا و تفاضل می‌شود. مدل‌های عددی به دلیل انعطاف‌پذیری بالاء ممکن است برای حل مسایل مختلف با متغیرهای ژئوتکنیکی. هندسی و ساختاری متفاوت توصیه شود. از آنجا که با استفاده از کامپیوتر امکان حل معادلات پیچیده و همجنین معادلاتی با شرایط اولیه و مرزی غیرهمگن میسر شده است. بنابراین استفاده از روش‌های عددی در بعد وسیع‌تری برای پیش‌بینی پوت ی مجاز است. ۴-۸-۷۱ مدل‌های آزمایشگاهی در این روش ساختاری مشابه با ساختار اصلی در مقیاس کوچک در آزمایشگاه ساخته و بررسی می‌شود. در مدل ساخته شده نیروها و ابعاد با نسبت مشابه اعمال می‌شود و از نتایج حاصله می‌توان شرایط واقعی را پیش‌بینی کرد. به این آزمایش‌ها «آزمایش تونل مدل» گفته می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم- ننسست نائسی از حفر توئل‌ها ی کمعمق ۹۸/۳/۱ ۸ در استفاده از این روش توصیه می‌شود تا اندازه‌ گیری جابه‌جایی‌هاء نشست‌هاء تنجش‌ها و فشارها در هر صفحه و در هر مرحله از شرایط حفر تونل و پیشروی به دقت انجام شود. از آنجا که با استفاده از مدل‌های آزمایشگاهی خواص واقعی محیط طبیعی و همه شرایط آن قابل بازسازی نیست و نیز آثر وزن خاک را نمی‌توان به سادگی بازسازی کرد. بنابراین استفاده از سانتریفوژ و یا کاربرد موادی با جرم مخصوص زیاد مانند دانه‌های سربی به جای خاک توصیه می‌شود. ۵-۸-۷۱ شبکه‌های عصبی مصنوعی شبکه‌های عصبی برای حل مسایلی از نشست توصیه می‌شود که با پیچیدگی‌هایی همراه است. پیش‌بینی نشست در ورودی از شروط استفاده از این روش است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ 3. ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۳۱ ۲۳۲ ۲۳۳ ۲۳۴ ۳۵ ۲۶ ۲۷ ۳۸ ۳۹ ۳۱ ۳۲ عناوین پروژه‌های اکتشاف برنامه تهیه ضوابط و معیارهای ۱ عنوان پروژه تعاریف و مفاهیم در فعالیت‌های اکتشافی دستورالعمل رده‌بندی ذخایر معدنی راهنمای ملاحظات زیست‌محیطی در فعالیت‌های اکتشافی دستورالعمل تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی- اکتشافی بزرگ مقیاس رقومی (۱:۳۵۰۰۰) فهرست خدمات مراحل چهارگانه اکتشاف سنگ آهن علایم استاندارد نقشه‌های زمین‌شناسی دستورالعمل اکتشاف رُئوشیمیایی بزرگ‌مقیاس رسوبات آبراهه‌ای (۱:۳۵۰۰۰) فهرست خدمات مراحل چهارگانه اکتشاف مس فهرست خدمات اکتشافی سنگ‌ها و کانی‌های صنعتی (باریت. بنتونیت. زئولیت, سلستین, سیلیس, فلدسپاره فلوئورین) واژه‌ها و اصطلاحات پایه اکتشاف, استخراج و فرآوری مواد معدنی فهرست خدمات مراحل چهارگانه اکتشاف مس سرب و روی راهنمای مطالعات ژئوفیزیکی اکتشافی به روش‌های مغناطیس‌سنجی, گرانی‌سنجی و لرزه‌نگاری در اکتشافات معدنی فهرست خدمات مراحل چهارگانه اکتشاف آنتیموان فهرست خدمات مراحل مختلف اکتشاف سنگ‌ها و کانی‌های قیمتی و نیمه‌قیمنی فهرست خدمات و راهنمای مطالعات دورسنجی در اکتشاف مواد معدنی فهرست خدمات و دستورالعمل مراحل مختلف اکتشاف مواد اولیه سیمان فهرست خدمات و دستورالعمل بررسی‌های چاه‌پیمایی فهرست خدمات مراحل مختلف اکتشاف عناصر نادر خاکی فهرست خدمات مراحل مختلف اکتشاف قلعم دستورالعمل آماده‌سازی و اندازه‌گیری عناصر در سنگ آهن دستورالعمل آماده‌سازی» تهیه نمونه و مطالعات میکروسکوپی و سیالات درگیر برای نمونه‌های اکتشافی دستورالعمل یکسان‌سازی اسامی مواد معدنی راهنمای مطالعات ژئوفیزیکی به روش‌های مقاومت ویژه» پلاریزاسیون القایی» الکترومغناطیسی و پتانسیل خودزا در اکتشاف مواد معدنی دستورالعمل تهیه گزارش پایان عملیات اکتشافی دستورالعمل آماده‌سازی و اندازه‌گیری غلظت فلزات گرانبها (طلاء نقره و گروه پلاتین) دستورالعمل تهیه طرح اکتشاف مواد معدنی دستورالعمل آماده‌سازی و اندازه‌گیری غلظت فلزات پایه (مس» روی و سرب) دستورالعمل اکتشافات ژئوشیمیایی خاک در مقیاس ۱:۳۵۰۰۰ هدن شماره نشریه در سازمان شماره نشریه در سازمان ی ی ی ی -------- صفحهٔ بعد -------- عناوین پروژه‌های اکتشاف برنامه تهیه ضوابط و معیارهای معدن عنوان پروژه شماره نشریه در سازمان | شماره نشریه در سازمان ن پروژ ۱ ۰ ی برنامه و بودجه کشور ‏ | نظام مهندسی معدن ابران راهنمای مطالعات 5آت) در مقیاس ناحیه‌ای و تعیین نواحی امیدبخش س اکتشاف ناحیه‌ای طلا به روش بلگ دستورالعمل بررسی‌های ژئوشیمیایی به روش اکتشافات بیوژئوشیمیایی و ژئوبوتانی فهرست خدمات مراحل مختلف اکتشاف در شورابه‌ها فهرست خدمات و دستورالعمل اکتشاف سنگ‌ها و کانی‌های صنعتی (نسوزها): خاک نسوز, منیزیت- هونتیت. بوکسیت. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۳۱ ۲۳۲ ۲۳۳ ۲۳۴ ۳۵ ۲۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۳۱ ۳۲ ۳۴ ۳۵ ۳۶ عناوین پروژه‌های کمیته استخراج برنامه تهیه ضوابط و معیار عنوان پروژه تعاریف و مفاهیم در فعالیت‌های استخراجی مقررات تهویه در معادن مقررات فنی آتشباری در معادن دستورالعمل تهیه نقشه‌های استخراجی معدن راهنمای ارزشیابی دارایی‌های معدنی دستورالعمل فنی روشنایی در معادن دستورالعمل امداد و نجات در معادن راهنمای تهیه گزارش‌های طراحی معدن دستورالعمل ترابری در معادن دستورالعمل توزیع هوای فشرده در معادن دستورالعمل طراحی و اجرای سیستم نگهداری تونل‌های معدنی دستورالعمل تحلیل پایداری و پایدارسازی شیب‌ها در معادن روباز راهنمای محاسبه قیمت تمام شده در فعالیت‌های معدنی دستورالعمل نگهداری و کنترل سقف در کارگاه‌های استخراج واژه‌ها و اصطلاحات پایه اکتشاف, استخراج و فرآوری مواد معدنی راهنمای آبکشی در معادن دستورالعمل طراحی هندسی باز کننده‌ها و حفریات زیرزمینی راهنمای ملاحظات زیست‌محیطی در فعالیت‌های استخراجی راهنمای ارزیابی و کنترل پیامدهای ناشی از انفجار در معادن راهنمای انتخاب روش استخراج ذخایر معدنی دستورالعمل تعیین مرز تغییر روش استخراج از روباز به زیرزمینی دستورالعمل کاربرد روش‌های عددی در طراحی ژئومکانیکی معادن راهنمای ارزیابی ایمنی» بهداشت و محیط زیست (:۲15) در معادن راهنمای امکان‌سنجی پروژه‌های معدنی دستورالعمل پر کردن کارگاه‌های استخراج معادن زیرزمینی راهنمای محاسبه بار و توزیع برق در معادن دستورالعمل گاززدایی در معادن زغال‌سنگ دستورالعمل ابزاربندی و رفتارنگاری در معادن روباز دستورالعمل بازرسی و تعمیر سیستم‌های نگهداری در حفریات معدنی راهنمای طراحی و احداث شبکه‌های زیرزمینی معادن دستورالعمل مطالعات زمین‌شناسی مهندسی ساختگاه تونل‌ها راهنمای مکان‌یابی و جانمایی تاسیسات و تجهیزات در معادن روباز راهنمای تخمین و کنترل نشست در معادن دستورالعمل کنترل رقیق‌شدگی در معادن راهنمای متره و برآورد در فعالیت‌های استخراج معدنی علایم استاندارد نقشه‌های استخراجی معدن های معدن شماره نشریه در سازمان در دست در دست در دست شماره نشریه در سازمان ی ی ی ی تدوین تدوین تدوین -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ عناوین پروژه‌های فر آوری برنامه تهیه ضوابط و معیارهای عنوان پروژه راهنمای اکتشاف, استخراج و فرآوری سنگ‌های تزیینی و نما تعاریف و مفاهیم در فعالیت‌های کانه‌آرایی فهرست خدمات طراحی پایه واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری مواد معدنی علایم استاندارد نقشه‌های کانه‌آرایی راهنمای نرم‌افزاری علایم استاندارد نقشه‌های کانه‌آرایی مواد معدنی دستورالعمل مکان‌یابی واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری ضوابط انجام آزمایش‌های کانه‌آرایی در مقیاس آزمایشگاهی, پایه و پیشاهنگ راهنمای محاسبه تعیین ظرفیت ماشین‌آلات و تجهیزات واحدهای کانه‌آرایی راهنمای انباشت مواد باطله در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری راهنمای سنگ‌جوری مواد معدنی به روش‌های دستی یا خودکار راهنمای حمل و نقل مواد معدنی در مدارهای کانه‌آرایی شناسایی مواد معدنی و آزادسازی آن‌ها در کانه‌آرایی واژه‌ها و اصطلاحات پایه اکتشاف, استخراج و فرآوری مواد معدنی ضوابط و معیارهای انتخاب آسیای خودشکن و نیمه‌خودشکن دستورالعمل کنترل و ختنی‌سازی آرسنیک, سولفید و سیانید در آزمایشگاه‌های فرآوری دستورالعمل نمونه‌برداری در کانه‌آرایی راهنمای تعیین شاخص خردایش در آسیاهای مختلف راهنمای آزمایش‌های جدایش تقلی در مقیاس آزمایشگاهی راهنمای انتخاب مدار خردایش مواد معدنی راهنمای افزایش مقیاس در واحدهای کانه‌آرایی راهنمای آزمایش‌های خشک‌کردن, تشویه و تکلیس در مقیاس آزمایشگاهی راهنمای پذیرش و نگهداری نمونه‌های معدنی در آزمایشگاه کانه‌آرایی راهنمای پوشش و تجهیزات حفاظتی کارکنان در واحدهای کانه‌آرایی راهنمای مخلوط‌سازی بار ورودی در کارخانه‌های فرآوری مواد معدنی فهرست کنترل کیفی بار ورودی» مواد در گردش و محصولات واحدهای کانه‌آرایی دستورالعمل دانه‌بندی مواد معدنی راهنمای نرمه‌زدایی در واحدهای کانه‌آرایی راهنمای آماده‌سازی نمونه در آزمایشگاه کانه‌آرایی راهنمای ملاحظات زیست‌محیطی در فعالیت‌های کانه‌آرایی فهرست خدمات مهندسی تفصیلی واحدهای کانه‌آرایی راهنمای محاسبات در آزمایش‌های کانه‌آرایی راهنمای آزمایش‌های هیدرومتالورژی در مقیاس آزمایشگاهی شماره نشریه در سازمان نظام مهندسی معدن ایران ۱ تدوین تدوین تدوین تدوین -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی و آجرایی سازمان برنامه و بودجه کشورء با گذشت بیش از چهل سال فعالیت تحقیقاتی و دستورالعمل. مشخصات فنی عمومی و مقاله. به‌صورت تالیف و ترجمه. تهیه و ابلاغ کرده است. ضابطه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده, تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های آخیر در سایت اینترنتی 11072111211731,1۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ زار 15۱2۳6 )00 فعد ۲۵۵ مره (7م م۲۳۵۱ 0۳] عورزاع ری 6 مز5 با؟۹ ۵6و اه ۳۵ و)) ۳/8 6 200 ۷116 100۹1۰ ۵1 ۱11۵1۹۷ 40 101۳2۹161۳6 ,1603016۵ 0 م12 [11۵۲۵/ 20 دنج] ۸1 0۲3/1۵6 0ام 126 5 ۳۳۵۵۲۱10۱۱ ۱۱۱۹۱۱۹۵۱ ۱ 1 ۱ 6 200 [۵ع0101ع1 01 1027160 5 506۳۷1510 31۵1۵8 ۵۲ 0166 ۸۲۲5 65 200 کاممهاا 009 ادا ۱۱۱۱ ان ا ۱۱۱۱ مرهه۵/ ۱۱۹۱۱۳ 370233[ 2019 -------- صفحهٔ بعد -------- در این نشریه به پیش بشنی ننری ن ست یم ن یش عا ی ع نی ن شن پس ان اسرخ اج واع ینس پ عاخریه دین اسیم . اگی پنیین ست یم بیه و ید و شی ستین مهشنات النم ب ای نی ش ن ی ین ی ن عا س ی گ فره ستوع، خ اا به سش ت سطو ع ااع ن اع.