11285

جمهوری اسالمی ایران سازمان برنامه و بودجه کشور راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی نشریه شما ره859 ویرایش01 - 7 - 1401 معاونت فنی، امور زیربنایی و تولیدی سازمان بنادر و دریانو ی رد امور نظام فنی اجرایی ، مشاورین و پیمانکار نا معاونت مهندسی و توسعه امور زیربنایی 1401 دستگاه های اجرایی،مهندسان مشاور و پیمانکاران به بخشنامه1401/484272 : ﺷﻤﺎره : تاریخ1401/09/09 :موضوع راهنما ی بارگذار ی و آثار طراح ی سازه یا در برابر سونام ی X صفحه1 از1 :ش ش6089951 سازمان ربانهم و بودهج کشور ریاست جمهوری رئیس ساز مان ( در چهارچوب ماده34) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور، ماده (23 ) قانون برنامه و بودجه و به استناد تبصره (2 ماده4 « )نظام فنی و اجرایی یکپارچه کشور » موضوع مصوبه شماره 25254/ت57697 هـ مورخ08 / 03 / 1400 ،هیات محترم وزیران به پیوست دستورالعمل شم اره 859 ، با عنوان « راهنمای بارگذاری و آثار ط راحی سازه در ای برابر سونامی » به صورت راهنما ابالغ می شود ا تا ز تاریخ 01 / 01 / 1402 برای همه قراردادهایی که از محل وجوه عمومی ویا به صورت مشارکت عمومی و خصوصی منعقد می شوند، به مورد اجرا گذ اشته شود . با این وجود ، دبیرخانه « کارگروه ضوابط و معیارهای فنی و اجرایی سازه های ساحلی و دریایی » مستقر در سازمان بنا در و دریانوردی ، دریافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصالحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصالحات الزم را امور نظام فنی اجرایی، مشاورین و پیمانکاران سازمان برنامه و بو دجه کشور اعالم خواهد کرد. سید مسعود میر کاظمی اصالح مدارک فنی :خواننده گرامی امور نظام فنی اجرایی، مشاورین و پیمانکاران معاونت فنی ،امور زیربنایی و تولیدی ساازمان برناما و ،بودجا ششاور باا همکاری معاونت مهندسی و توسع امور زیربنایی سازمان بنادر و دریانوردی و با استفاده از نظر شارشنا سان برجست د ر قالب "شارگروه ضوابط و معیارهای فنی و اجرایی سازه های ساحلی و دریایی" ،و شمیت های تخصصی ذیربط مبادرت ب تهیا ایان ضابط شرده و آن را برای استفاده ب جامع .ی مهندسی ششور عرض نموده است نظر ب تخصصی بودن موضوع، مسئولیت مطالب تهی شده، تفسیر و اصالح آن با مجموعا ما رتبط در ساازمان ب ناادر و دریانوردی می .باشد دبیرخان"شارگروه ضوابط و معیارهای فنی و اجرایی سازه های ساحلی و دریایی" دریاف ت شننده نظارا ت و پیشنهادهای اصالحی در مورد این ضابط بوده و اصالحات الزم را امور نظام فنی اجرایای، مشااورین و پی مانکااران سا ازمان برنام و ب .ودج ششور اعالم خواهد شرد با وجود تالش فراوان، این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط های مفهومی، فنی، ابهام، ایهام و اشکاال ت موضوعی ن یسات. از این رو، از شما خواننده ی گرامی صمیمان تقاضا دارد در صورت مشااهده هار گونا ایاراد و اشاکا، فنای، مراتا ب را مانعک فرمایید .شارشناسان مربوط نظرهای دریافتی را ب دقت مطالع نموده و اقدام مقتضی را معمو، خواهند دا.شات پیشااپی از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می.شود :نشانی برای مکاتبه تهران، میدان بهارستان، خیابان صفی علی شاه– مرکز تلفن33271 - سازمان برنامه و بودجه ک ،شور، امور نظام فنی اجرایی مشاورین و پیمانکاران Email: nezamfanni .ir web: سازمان بنادر و دریانوردی م یدان ونک، بزرگراه شه ید حقان،ی خ یابان شه،یدی پالک1، شدپست ی : 1518663111 Email: web: باسمه تعالی پی شگفتا ر وقوع سونام های ی می عظ و هولناک در آغاز هزاره سوم منجر ب تلفات جان ی و .خسارات مالی گردید نیا ده ی پد عی طب ،ی سبب شد جوامع انسان ی در م زان ی توج ب سونام ی و آمادگی در برابر آن بازنگری نما ند ی. سونام های ی اخیر ا نوس ایق هند در ،سا2004 و ژاپن ،در سا2011 ، در خال، تنها چند ساعت جان حدود 250 هزار نفر .را گرفت از این،رو امروزه اتخاذ پ ی بینی و راهکارهای الزم جهت شاه های بی آس سونام ی .اهمیت زیادی دارد در مجاورت سواحل جنوب ی ششور در دریای عمان ی ناح فروران مکران قرار دارد ش براساس مطالعات لرزه خیزی و ی تار خچ ی رو دادها ی منطق از پتانسیل لرزه خیزی نسبتا ً باالیی با بزرگا ی قابل توج در ایجاد م سونا ی برخوردار .است عالوه بر،این با توج ب طرح ی ها توسع یا ی ناح مکران و افزای جمعیت، این ناحی از دید سونامی آ سیب زا مورد ت وج م لی و .محلی قرار گرفت است با جمع ی بند موارد فوق، ضرورت مالحظ اثرات پد ده ی سونام ی در معیارهای طر احی و ا جرای زی رساخت ها و تأس سات ی ی حل سا بر مبنا ی کی راهنمای مدون ًشامال محسوس می باشد. ،با توج ب مطالب فوق ی ته یک سند جامع در خصوص سونام ی در دستور شار و برنام های"شارگروه ض وابط و معیارهای فنی و اجرایی سازه های ساحلی و دریایی" قرار گرفت ش در نتیج آن راهنمای حاضر تدوین و ارائ ش ده است. ب ا توج ب شمبود مراجع و مدارک مربوط ب خطر سونام ی در داخل ششور و آشنایی شمتر متخصصان حوزه یح طرا ساختمان ها با این موضوع، در تدوین" راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی " الگوب ی دار ر از نیئآ نام ی ها نیب الملل ی موجود (فصل ششم ن یی آ نام ASCE7-2016 ) مبنای عمل قرار گرفت است. البت در خاتم راهنمای تدوین شده فقط در حد یادآوری مراجع موجود آ ورده شده است ش متخصصین می توانند ب آن ها جهت دستی ابی ب اطالعات دقیق .تر و بیشتر مراجع شنند ضمن ا ی نک ب منظور شاه بروز تناقض برای شاربران و طر احان، هما هنگی سند حاضر با سایر ضوابط و مع ی ارها ی فنی مرتبط موجود (از قبیل ضوابط مندرج در مباحث مقررات مل ی ساخت ن ما، ن یی آ نام طراح ی ساختمان ها در برابر زلزل- استاندارد2800، دستورالعمل طراحی سازه ،های ساحلی راهنما ی ی اح طر موج شکن ی ها توده سنگ ی و مرشب در برابر سونام ی .و ...) مورد نظر بوده است علیرغم تالش و دقت بسیار صرف گردیده در تهی مجموع حاضر ، ًیقینا مطالب ارائ شده عاری از وج،ود اشکا و ابهام نمی باشد؛ لذا امید است ب واسط شاربرد عملی راهنما و شناسایی ص نواق احتمالی از طریق همکار ی شا ربران و ش ارشناسان محترم و در افت ی نظرات و نقدها ی سازنده ا ی شان ،ضعف ی ها احتمال ی موجود در و یرا ی ی ها ی آت برطرف گرد.د دبیر خان "شارگروه ضوابط و معیارهای فنی و اجرایی سازه های ساحلی و دریایی" در معاونت مهندسی و توسع ام ور زیر بنایی ساز مان .بنادر و دریانوردی آماده دریافت نظرات شاربران می باشد حمید امانی همدانی- ا مع ون فنی ، ام ور زیربنایی و تولی دی پاییز 1401 تهیه و کنترل « راهنمای ی فن سونام ی » ]راهنمای شماره859 [ اعضای گروه تهیه کننده : دانشگاه هرمزگان دشتر ی ژئوف یزیک دانشگاه هرمزگان دانشگاه صنعتی خواج نصیرالدین طوسی دشتر ی نی زم شناس ی دشترا ی مهندس ی عمران دانشگاه قم دشترا ی مهندس ی عمران ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺨﺘﺎری ﻣﻬﺪی ﻣﺴﻌﻮدی ﻣﺤﺴﻦ ﺳﻠﻄﺎﻧﭙﻮر رﺿﺎ ﮐﻤﺎﻟﯿﺎن ﺑﺎﺑﮏ ﺑﻨﯽ ﺟﻤﺎﻟﯽ سازمان بنادر و دریانوردی شرشت مهندسین مشاور دریابندر دشترا ی مهندس ی عمران دشترا ی مهندس ی عمران :اعضای گروه نظارت حمید خلیلی مدیر شل مهندسی سواحل و بنادر فوق لیسان سازه های هیدرولیکی بهزاد الوند رئی اداره مهندسی بنادر فوق لیسان مدیریت ساخت اعضا کارگروه ضوابط و معیارهای فنی و اجرایی سازه:های ساحلی و دریایی محمدرضا الهیار معاون مهندسی و توسع امور زیربنایی سازمان بنادر و در ی انورد ی جمشید عباسی راد مدیرشل مهندسی عمران و نظارت بر طرح ها سازمان بنادر و در ی انورد ی محمد شاشری نیا ئر ی اداره مهندسی طراحی سازمان بنادر و در ی انورد ی سحر مختاری شارشناس اداره مهندسی بنادر سازمان بنادر و در ی انورد ی فرزان آقارمضانعلی ،رئی شارگروه امور نظام فنی اجرایی مشاورین و پیمان کاران سازمان برنام و بودج ششور محمدامیر طباخها شارشناس امور راه و ترابری و مدیریت عمران شهری و روستایی سازمان برنام و بودج ششور حمی درضا خاشعی شارشناس امور نظام فنی اجرایی، مشاورین و پیمانکاران سازمان برنام و بودج ششور محمد مختاری دانشگاه هرمزگان افشین شالنتری پژوهشگاه بین المللی زلزل شناسی و مهندسی زلزل مجید جندقی جامع مهندسین مشاور اﺣﺴﺎن راﺳﺖ ﮔﻔﺘﺎر بابک بن ی جمال ی شرشت مهندسین مشاور دریابندر محمودرضا اشبرپور جنت پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی مهدی شفیعی فر دانشگاه تربیت مدرس سیده معصوم صداقی مرشز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی اعضا گروه ( هدایت و راهبری سازمان برنامه و بودجه کشور): علیرضا توتونچی معاون امور نظام فنی اجرایی، مشاورین و پیمانکاران سازمان برنام و بودج ششور فرزان آقارمضانعلی رئی شارگروه امور نظام فنی اجرایی، مشاورین و پیمانکاران سازمان برنام و بودج ششور حمی درضا خاشعی شارشناس امور نظام فنی اجرایی، مشاورین و پیمانکاران سازمان برنام و بودج ششور محمدامیر طباخها شارشناس امور راه و ترابری و مدیریت عمران شهری و روستای ی سازمان برنام و بودج ششور فهرست مطالب عنوان صفح فصل1 - کلیات................................ ................................ ................................ ................................ ......................... 1 1 - 1 - محدوده شاربرد................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 2 1 - 2 - گروه بند ی ساختمان ها از لحاظ ر ی سک سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 2 1 - 3 - هدف ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 2 4-1 - تعار یف................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............................ 4 فصل2 - کمیت های طراحی سونامی................................ ................................ ................................ ................... 13 2 - 1 - نحوه برآورد شم ی ها تی طراح ی سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 14 2 - 1 - 1 - ساختمان ها و سازه ی ها نوع2 و3 از لحاظ ر ی سک سونام ی ................................ ................................ ................................ ..... 14 2 - 1 - 2 - ساختمان ها و سازه ی ها نوع4 از لحاظ ر ی سک سونام ی................................ ................................ ................................ .............. 14 2 - 1 - 3 - یی تغ رات تراز سطح در یا ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 15 2 - 1 - 4 - یی تع ن مقاد ی ر شم ی ها تی طراح ی سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 15 2 - 2 - محاسب شم ی ها تی طراح ی سونام ی بر مبنا ی باالرو ی ................................ ................................ ................................ ...................... 15 2 - 2 - 1 - ی تحل ی ل ش ب خط انرژ ی در رابط با عمق آبگرفتگ ی و سرعت جر ان ی ................................ ................................ ................... 16 2 - 2 - 2 - ی زبر نی زم ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .. 17 2 - 2 - 3 - زاب یخ سونام ی................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 18 2 - 2 - 4 - برآورد باالرو ی بر مبنا ی دامن دور از ساحل سونام ی ................................ ................................ ................................ .................. 18 2 - 3 - ن یی تع ی ها تی شم طراح ی سونام ی از طر ی ق شب ی ی ساز عدد ی ژه یو ساختگاه ................................ ................................ ................ 18 2 - 3 - 1 - بازساز ی ی سر ی زمان موج سونام ی................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 19 2 - 3 - 3 - الزامات شب ی ی ساز ی تول د سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 21 2 - 3 - 4 - مالحظ عدم قطع ی ها تی یعی طب ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 21 2 - 3 - 5 - الزامات شب ی ی ساز انتشار سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 22 2 - 3 - 6 - الزامات شب ی ی ساز آبگرفتگ ی سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 22 2 - 4 - تشد ی د سرعت ی ها ان ی جر ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 23 فصل3 - الزامات سازه ای ................................ ................................ ................................ ................................ .... 25 3 - 1 - سطوح عملکرد سازه ای ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......................... 26 3 - 1 - 1 - ساختمان ها و سازه ی ها نوع2 و3 از لحاظ ر ی سک سونام ی ................................ ................................ ................................ ..... 26 3 - 1 - 2 - ساختمان ها و سازه ی ها نوع4 از لحاظ ر ی سک سونام ی................................ ................................ ................................ .............. 26 3 - 2 - حالت ی ها بارگذار ی سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 26 3 - 3 - حالت ی ها بی ترش بار ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 27 3 - 4 - ی مع ارها ی ی پذ رش سازه ای ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 28 3 - 5 - حداقل نسبت انسداد جهت برآورد بارها ی سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ .... 28 3 - 6 - تعداد چرخ ی ها بارگذار ی ان ی جر سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 28 3 - 7 - انحراف جهت جر ان ی سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 29 3 - 8 - اثرات زم ین لرزه یپ از سونام ی بر شالوده ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 29 3 - 9 - مدلساز ی فیزیکی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .... 29 فصل4 - نیروهای سونامی ................................ ................................ ................................ ................................ ... 31 4 - 1 - بی ضرا اهم تی سونام ی و جرم مخصوص س ی،ا ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 32 4 - 2 - نی روها ی هی درواستات یکی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 32 4 - 2 - 1 - ی رو ین شناور ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 32 4 - 2 - 2 - ی رو ین یه درواستات یکی ی جانب نامتوازن................................ ................................ ................................ ................................ ............. 33 4 - 2 - 3 - سربار آب مانده رو ی شف ها و د ی وارها ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 34 4 - 2 - 4 - اضاف فشار ه ی درواستات یکی ی رو شالوده ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 34 4 - 3 - ی ها رو ین یه درود یکی نام ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 34 4 - 3 - 1 - فشار جانب ی ی،کنواخت معاد ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 35 4 - 3 - 2 - نی روها ی هی درود یکی نام ی ی جانب ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 35 4 - 3 - 3 - فشارها ی هی درود یکی نام ی اعمال ی بر شف ها ................................ ................................ ................................ ................................ ..... 38 4 - 4 - نی روها ی ی ناش از ضرب آوار ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 41 4 - 4 - 1 - بار استات یکی ساده شده ضرب آوار ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 41 4 - 4 - 2 - ی رو ین ضرب ت ی رها ی ی چوب ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .... 42 4 - 4 - 3 - ی رو ین ضرب خودروها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 43 4 - 4 - 4 - ی رو ین ضرب تخت سنگ ها و قطعات بتن ی شناور ................................ ................................ ................................ ........................... 43 4-4-5 - شناسا یی ی ناح خطر برخورد شانت ی نرها ی ششت ی ران ی ، ششت ها ی و بارج ها................................ ................................ ................. 43 4 - 4 - 6 - ی رو ین ضرب شانت ی نرها ی ششت ی ران ی ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 44 4 - 4 - 7 - ی رو ین ضرب آوار غ ی،رمعمو ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 46 4 - 4 - 8 - روش ی ها ی گز ی جا ن تحل ی ل پاسخ سازه تحت اثر بار ضرب آوار ................................ ................................ ................................ . 46 فصل5 - الزامات شالوده ................................ ................................ ................................ ................................ ..... 47 5 - 1 - طراح ی شالوده ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 48 5 - 2 - ی ضرا ب مقاومت جهت تحل ی ی دار ی ل پا شالوده................................ ................................ ................................ ................................ .............. 48 5 - 3 - نی روها و اثرات سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 48 5 - 3 - 1 - نی روها ی باالبرنده ناش ی از تراوش تحتان ی ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 48 5 - 3 - 2 - شاه مقاومت................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 49 5 - 3 - 3 - فرسا ی شل ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .............................. 49 5 - 3 - 4 - آبشستگ ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..... 49 5 - 3 - 5 - نی روها ی ی افق خاک................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 51 5 - 3 - 6 - یی تغ رمکان ها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 51 5 - 4 - روش ی ها حفاظت از شالوده ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 52 5 - 4 - 1 - خاشر یزی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 52 5 - 4 - 2 - ،دا ی ها محافظ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 52 5 - 4 - 3 - ژئوتکستا ی ل و س ی ستم ها ی تسل ی ح خاک ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 52 5 - 4 - 4 - سی ستم ی ها روش خاک ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 53 5 - 4 - 5 - اصالح خاک................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 53 فصل6 - مالحظات خاص................................ ................................ ................................ ................................ ..... 54 6 - 1 - پناهگاه ی ها ی تخل قائم ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......................... 57 6 - 1 - 1 - حداقل ارتفاع و عمق آبگرفتگ ی ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 57 6 - 1 - 2 - بار زنده ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 58 6 - 1 - 3 - ضرب سقوط سازه ی ها مجاور ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 58 6 - 1 - 4 - اطالعات موجود در اسناد احداث ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 58 6 - 1 - 5 - شنتر، مضاعف................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............................ 58 6 - 2 - دی واره ی ها مانع سونام ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 58 6 - 3 - اجزا و س ی ستم ی ها یغ رسازه یا با اهم ی اد ی ت ز ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 59 6 - 4 - سازه ی ها یغ رساختمان ی نوع3 و نوع4 از لحاظ ر ی سک سونام ی ................................ ................................ ................................ .......... 59 فصل7 - سونامی در سواحل ایران ................................ ................................ ................................ .................... 58 1-7 - مقدم ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 61 7 - 2 - سونام ی و سواحل ا ران ی................................ ................................ ................................ ................................ 61 1-2-7 یای در عمان ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 61 7 - 2 - 2 - جی خل فارس................................ ................................ ................................ ................................ ............ 63 7 - 2 - 3 - یای در خزر ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 63 مراجع ................................ ................................ ................................ ................................ .............................. 67 فهرست جداول عنوان ص فحه ،جدو 1 - 1 :ساختمان ها و سازه ها از لحاظ سک یر سونام ی ................................ ................................ ................................ .................... 3 ،جدو 2 - 1 :بی ضر نگ ی مان (n )در لی تحل بیش خط انرژ ی ................................ ................................ ................................ ............... 17 ،جدو 3 - 1 :حداقل بی ضرا اس ی مق جهت مدلساز ی فیزیکی ................................ ................................ ................................ .............. 30 ،جدو 4 - 1 :بی ضر اهم تی سونام ی ( tsu I )در برآورد ین روها ی هی درود یکی نام ی و ین روها ی ی ناش از ضرب آوار شناور .............. 32 ،جدو 4 - 2 :بی ضر پسا ( d C )ی برا سازه ی ها ی دارا هندس متشکل از خطوط مستق می (فاقد انحنا) ................................ ......... 36 ،جدو 4 - 3 :بی ضر پسا( d C )ی برا اعضا ی سازه ای ................................ ................................ ................................ ................................ 37 ،جدو 4 - 4 :بی ضر پاسخ یکی نام ید ( max R )ی برا بارها ی ضرب ای ................................ ................................ ................................ .... 43 ،جدو 4 - 5 :وزن و سخت ی ی شانت نرها ی ی بار شناور ................................ ................................ ................................ ............................... 46 ،جدو 5 - 1 :عمق آبشستگ ی ی ناش از ان ی جر دار ی پا و نرم شدگ ی فشار آب حفره ای ................................ ................................ .......... 50 فهرست اشکال عنوان ص فحه شکل 2 - 1 :ی ها تی شم مربوط در روش لی تحل بیش خط انرژ ی................................ ................................ ................................ ....... 16 شکل 2 - 2 :نمودار یی تغ رات نسبت باالرو ی ب دامن دور از ساحل سونام ی ( T H / R )در برابر تی شم تشاب شکست ( 100 ξ) ... 19 شکل 2 - 3 :ی نما ی ها تی شم ی سر ی زمان موج سونام ی ................................ ................................ ................................ .................... 20 شکل 4 - 1 :چگونگ ی ن یی تع ی ناح خطر برخورد آوار شناور سونام ی ................................ ................................ ................................ . 45 شکل 5 - 1 :ی نما ی ها تی شم آبشستگ ی ی زش یر ................................ ................................ ................................ ................................ . 51 شکل 6 - 1 :تراز نی تر ن یی پا طبق مختص پناهگ یری در برابر سونام ی ................................ ................................ ............................... 57 کل ش7 - 1 :موقع تی ی ناح فروران مکران در ،شما غرب انوس ی اق هند ( Heidarzadeh و ،همکاران 2008 ) ................................ . 62 شکل 7 - 2 :لرزه یزیخ یای در خزر و نواح ی شمال ی ران یا حد فاصل ،سا ی ها 1900 تا 2014 ( Salaree و Okal ، 2015 ) ... 64 عالئم مجموع مساحت تصو ری عمود ی تیرهاAbeam مساحت تصو ری عمود ی هر ستونAcol مساحت تصو ری عمود ی هر دیوارAwall ( دامن موج پیشرو موج اولی ) سونامیa1 ) دامن موج متعاقب (موج ثانوی سونامیa2 عرض(عضو یا جسم) در معرض نیروb عرض شلی ساختمانB بی ضر شاهش ی بازشو ی شفCbs ضریب متناسب با نسبت انسدادCcx )ضریب پسا (بر پای نیروهای شب دائمیCd بی ضر ی دب برای روگذریCdis بی ضر امتداد برخورد آوارCo بی ضر آبشستگ ی ریزشیc2V بار مردهD اختالف ارتفاع اضاف ی سطح آب باالدست و پا ن یی دست (نسبت ب تراز پای دیواره) در آب شستگ ی ی زش یرdd عمق آبشستگ یDs وزن آب جاب جا شدهDT تی ظرف وزن مرده شناورDWT بار زلزلE بار آبی در لی تحل بیش خط انرژ یEg ی رو ین ی پسا اعمال ی بر اعضاFd ی رو ین پسا اعمال ی بر ساختمان یا سازه در تراز مورد نظرFdx ی رو ین یه درواستات یکی ی جانب نامتوازنFh ی رو ین ضرب آوارFi مقدار اسمی حداشثر نیروی ضرب آنی آوارFni نیروی یه درود یکی نام ی اعمال ی بر د ی وارها ی مشبکFpw عدد فرود برابر2/1) gh (/u Fr بار سونام یFTSU نیروی ی جانب ی کنواخت ،معاد )(در واحد عرضf uw ی رو ین شناور ی Fv نیروی اعمال ی بر دیوار یا ستون Fw نیروی اعمالی بر د وار ی دارای ی زاو θ نسبت ب جر ان یFwθ شتاب گرانg عمق آبگرفتگ ی سونامی نسبت ب صفح تراز در محل سازهh ارتفاع مانع ی ش جر ان ی از آن ر زش ی شرده استHB ارتفاع آبگرفتگ ی شده اعضاhe عمق آبگرفتگ ی در نقطi hi عمق آبگرفتگ ی حداشثر نسبت ب صفح تراز در محل سازهhmax عمق آب در فراساحلho عمق آب در باالی مانعی ش جر ان ی از آن ر زش ی شرده استHO ارتفاع آب مانده در ساختمانhr ارتفاع بخ فوقان ی شف طبق نسبت ب صفح تراز در محل سازهhs ارتفاع بخ زیرین شف طبق نسبت ب صفح تراز در محل سازهhss ارتفاع طبقx hsx دامن دور از ساحل سونامیHT بار ناشی از فشارهای جانبی اعمالی بر شالوده ش بر اثر سونام ی در شرایط مستغرق ا یجاد می.شودHTSU بی ضر اهم تی مربوط ب نیروهای سونامی (جهت مالحظ سایر عدم قطعیت های شمیت های )تخمینیItsu سخت ی مؤثر آوار برخورد شننده یا سخت ی ی جانب عضو سازه یا یی تغ رشکل ی افت در اثر برخ وردk ضریب جرم مخصوص ( جهت مالحظ حضور خاک و سایر اجسام شوچک معلق در ان ی جر )سونامیks بار زندهL بار زنده پناهگ یریLrefuge طو، دیوار سازه ایlw وزن خالص ششتی (بدون احتساب وزن بار، سوخت، آب مصرف ی، آب توازن، آذوق ، مسافران و خدم) LWT جرم محتویات شانتینر باریmcontents جرم آوار شناورmd بی ضر نگ ی مانn فشار باالبرنده وارده بر شف یا اعضای افقی ساختمانPu فشار باالبرنده شاه ی افت بر ش ف دارای بازشوPur ی دب در واحد عرض رو ی سازه یا ش جر ان ی از آن ر زش ی شرده استq تراز باالروی سونامیR بی ضر پاسخ د یکی نام یRmax بیش خط انرژیs بار برفS زمانt مدت زمان ضرب آوار شناورtd زمان انتقا، دنبال موجto دوره تناوب موج غالب سونامیTTSU سرعت جریان سونامیu سرعت جت جریان ریزشیU حداشثر سرعت جریان سونامی در محل سازهumax مؤلف قائم سرعت جریان سونامیuv حجم آب جاب جا شدهVw عرض بازشوwg وزن سازهWs فاصل افقی در خشکی نسبت خط ساحلx فاصل افقی حدود آبگرفتگ ی نسبت خط ساحلxR تراز بستر (نسبت ب تراز مبنا ی سطح در یا) z بی ضر عدد فرود در لی تحل بیش خط انرژ یα )وزن مخصوص حداقل سیا، (در برآورد بارهای هیدرودینامیکیγs وزن مخصوص آب دریاγsw طو، افقی بازه در لی تحل بیش خط انرژ یΔxi شمیت تشاب شکستξ100 )تراز سطح آزاد موج سونامی (تابع زمانη ی زاو میان وار ید محور طولی دیوار و جهت جر ان یθ بی ضر مقاومت مصالحϕ )جرم مخصوص حداقل سیا، (در برآورد بارهای هیدرودینامیکیρs جرم مخصوص آب دریاρsw شیب میانگین بستر در محل سازهφ شیب میانگین بستر در نقاطi φi زاوی میانگین شیب نیمرخ نزدیک ساحل Φ ی زاو نیب جت آب درون حفره آبشستگ ی و خط افق ψ فرشان زاوی ای ی سر زمان ی سونامی برابر باTSU T π/ 2 Ω بی ضر اضاف مقاومت سی ستم باربر جانب ی ΩO فصل1 کلیات فصل1 - کلیات01 - 07 - 1401 2 1 - 1 - محدوده کاربرد ساختمان ها و سازه ی ها ریز، در صورتی ش در محدوده"ی ناح ح طر سونام ی" واقع شده ،باشند مشمو، ا نی را هنما بوده و باید ی برا اثرات" حداشثر سونامی مورد نظر" :طراحی گردند )الف"ساختمان ها و سازه ی ها نوع4 از لحاظ ر سک ی سونام ی"؛ )ب"ساختمان ها و سازه ی ها نوع3 از لحاظ ر سک ی سونام ی"، در صورتی ش عمق آبگرفتگ ی در هر موقعیات از یا پا ساازه بی از1 متر باشد؛ 1-1-1 : در صورت نیاز و بنابر تشخیص نهاد نااظر منطقا یا و شارفرماا، "سااختمان ها و ساازه ی هاا ناوع2 از لحااظ یر ساک سونام ی" ،نیز مشمو طراح ی در برابر بارها و اثرات سونام ی طبق راهنما ی حاضر خواهند بود (در صورت ی ش ع مق آبگرفتگا ی در هر موقع تی از پا ی سازه ب ی از1 متر باشد)؛ 1-1-2 : "ساختمان ی ها نوع2 از لحاظ ر سک ی سونام ی" یک طبق، در صورت ی ش دارا ی نیم طبقا ا یا ساقف قابال ساک ونت نبوده و فاقد تجه زات ی یا سیستم های حیاتی باشند، ن ی ازمند طراح ی در برابر سونام ی نی ستند. 1-1-3 : موج شکن های ی سنگ و مرشب ،مشمو راهنمای حاضر نبوده و طراحی آن ها در برابار ساونامی بار مبناای- ضا ابط شماره752 ،امور نظام فنی با عنوان "راهنما ی طراح ی موج شکن ی ها توده سنگ ی و مرشاب در برابار ساونام ی" خوا هاد باود؛ لیکن شیوه های ارائ شده در این راهنما جهت برآورد شمیت ی ها طراح ی سونام می ی تواند در طراحای ساازه های ماذشور نیاز .مالک عمل قرار گیرد 1 - 2 - گروه بندی ساختمان ها از لحاظ سک یر سونام ی ب منظور مالحظ اثر سونامی در طراحی ،ها ساختمان ها و سا ری سازه ی ها موضوع نیا راهنما متناسب با می زان خطر ی شا بی آس ای ی ران یو آنها متوج زندگی، سالمتی و آسای انسان ها می ،سازد، مطابق جدو1 - 1 طبق بندی می .شوند 1 - 3 - هدف هدف از راهنمای حاضر تدوین ی مع ارها و ضوابط حداقل ی جهت طراحی و ارزیاابی سااختمان ها و ساازه ها در برابار اثارات ،سونامی شامل ن ی روها ی هی درواستات یکی ی و ه درود یکی نام ی، انباشت و ضرب آوارها ی شاناور، نشسات و آبشساتگ ا ی سات؛ با نحو ی ش با رعا تی آن ها انتظار م رود ی: الف) در"پناهگاه های قائم سونام ی" در اثر سونام ی طر،ح "سطح عملکرد سازه یا خدمت رسان ی یب وقف" تأمین گ ردد؛ 3 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی جدول1 - 1 :ساختمان ها و سازه ها از لحاظ ر سک ی سونام ی نوع ساختمان و سازه از لحاظ ر سک ی سونامی ساختمان ها و سازه های مشمول نوع ر سک ی سونام ی 1  ساختمان ها و سازه یی ها ش بروز حادث ای ی ران یو در آن ها، از لحاظ ان یز اقتصاد ی و احت ،ما ،بروز تلفات خطر اندش ی ی برا زندگ ی انسان ها ب همراه دارد:؛ مانند انبارها ی ش شاور ز ی و سالن ی ها مرغدار.ی  ساختمان ها و سازه ی ها موقت با عمر بهره بردار ی شمتر از2 ،سا. 2  شلی ساختمان ها و سازه ها جز موارد عنوان نشده در دست های نوع1 ، نوع3 و نو ع4؛ مانند ساختمان ها ی مسکونی، اداری و تجاری، هتل ها، شارگاه ها و ساختمان.های صنعتی 3  ساختمان ها و سازه ها یی ش بروز حادث یا ویرانی در آن ها موجب تلفات زیاد ،زیا ن اقتص ادی قابل توج و یا اخال، گسترده در زندگی روزمره منجر شود؛ مانند: بیمارستان ها و در مانگاه ها ، مراشز آت ،نشانی مراشز شمک ،رسانی مدارس، سالن،های اجتماعات، ترمینا ،های مسافری ،پارشینگ وسایل نقلی اضطراری ی آش ان ی ها ما ی هواپ های اضطرار ی؛  ساختمان ها و سازه هایی ش خرابی آن ها سبب از دست رفتن ثروت ملی می گردد؛ مانند : موزه ها، شتابخان ها و ب طور شلی مراشزی ش در آن ها اسناد و مدارک ملی و یا آثا ر پر ارز ش نگهداری می.شود 4  ساختمان ها و سازه ها یی ش ب عنوان تأسیسات حیاتی شناخت می شوند؛ مانند: نیر وگاه ها و ی تأس سات برق رسانی ،برج های مراقبت فرودگاه ،ها مراشز و تأسیسات مرتبط آبرسان،ی تصفی خان های فاضالب ، مراشز مخابرات ؛  ساختمان ها و سازه ها یی ش خرابی آن ها موجب انتشار گسترده مواد سم ی و مضر، آلو دگی محیط زیست و یا آت سوزی وسیع می شود ؛ مانند شارخان های تولید شننده مواد شیم یایی خاص، پاالیشگاه ،ها تأسیسات تولید، نگهداری، انتقا،، استفاده و امها سوخت ، مراشز گ ازرسانی ؛  پناهگاه های قائم سونام.ی بدین معنا ش مقاومت و سخت ی اجزای سازه تغ ر یی قابل توجه ی دا یپ نکرده و استفاده ب ی وقف از پناهگ اه ممکن و ایمن باش. د )ب در سایر "ساختمان ها و سازه ی ها نوع4 از لحاظ سک یر سونام ی" در اثر سونام ی طر،ح حداقل"سطح عم لکرد سازه ای ی من یا ی جان" فراهم گردد ؛ بدین معنا ش با وجود ایجاد خرابی در سازه، زان یم ها ی خراب ب اندازه ای نباشد ش ب ت تلفا ی جان منجر شود و ی حاش امن ی تا آغاز فرو زش یر جزئی یا شلی موجود باشد. )ج در"ساختمان ها و سازه ی ها نوع2 و3 از لحاظ ر سک ی سونام ی" در اثر سونام ی طر،ح "سطح عملکرد س یا ازه اجتناب از واژگون ی" فراهم گردد؛ بدین معنا ش با وجود ایجاد خرابی گسترده ،در سازه تلفات جانی حداقل بوده و ساختما ن همچنان ب تحمل بارها ی ی ثقل ادام م دهد ی ،اما در آستان فرور زش ی .قرار دارد فصل1 - کلیات01 - 07 - 1401 4 4-1 - تعار یف آبشستگ ی :هدایت شده CHANNELIZED SCOUR آبشستگی ناشی از جریان گسترده ای است ش در یک ناحی متمرشز انتقا، می یابد؛ همانند جریان بازگش تی داخل ،یک شانا یا آبراه از پی موجود یا ان ی جر .در امتداد یک دیوار دریایی آبشستگ ی :موضعی LOCAL SCOUR برداشت مواد در یک بخ متمرشز از سطح زمین ش از حضور جریان در اطراف یک سازه یا عضو سازه ای ناشی می.شود آبشستگ ی در پایه:ها PILE SCOUR حالت خاصی از آبشستگ ی موضعی شدت ی افت ش در اطراف پای های پل، شمع ها و سازه های الغر مشاب رخ می .دهد آبشستگ ی :ریزشی PLUNGING SCOUR حالت خاصی از آبشستگ ی شدت ی افت موضع ی ش در اثر ریزش دی شد ان ی جر روی سطح نی زم، پ از عبور ی از ک مانع شامل یا تقریباً شامل (مانند دیوارهای حایل)، رخ داده و سبب جاد یا کی گودشدگ ی موضع ی می شود. آبشستگ ی :جریان پایدار SUSTAINED FLOW SCOUR آبشستگ ی شدت ی افت موضعی ش تحت اثر شتاب ان ی جر در مجاورت یک سازه رخ داده و در خال، آن شتاب ج ان یر و گرداب های همراه، با افزای تن برشی بستر سبب ایجاد یک گودشدگی موضعی می.شود آبشستگ ی :پنجه TOE SCOUR حالت خاصی از آبشستگ ی شدت ی افت موضع ی ش در پای یک وار ید ای در یی یا سازه مشاب ای ش از یک سو در معرض مستقیم جریان قرار دارد، رخ می.دهد آبشستگ ی :روانگرایی LIQUEFACTION SCOUR حد نهایی نرم شدگ ی فشار آب حفره ای )(منفذی در حضور جریان هیدرودینامیکی ش در خال، آن مقدار تن مؤثر ذرات خاک ب صفر م ی رسد . در ح نی آبشستگ ی روانگرا یی در خاک ی ها یغ،رچسبنده ،تن برشی نیز ش جهت آغاز حرشت و انتقا 5 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی رسوبات نیاز،است برابر صفر می.شود نرم شدگی ناشی از فشار آب حفره:)ای (منفذی PORE PRESSURE SOFTENING مکان زم ی ی ش ب واسط ی افزا فشار آب حفره ا)ی (منفذی درون خاک در حین بارگذاری سریع سونامی و آ زادسازی فشار ،مذشور حین فروش شردن سونامی آبشستگ ی را تقویت می.شند ا جز ا ِء سازه:ای STRUCTURAL COMPONENT جز ا ائی از ساختمان ش ب عنوان بخشی از مسیر پیوست انتقا، بار ب پی، در حمل بارها ی ثقل ی یا تح مل بار های جانبی مشارشت دارند؛ شامل تیرها، ستون ها، مهاربندها، دیوارها، پای ،ریت ها های همبند، .و اتصاالت ا ِجزء سازه:ای اصلی PRIMARY STRUCTURAL COMPONENT ا جز ا ِء سازه ای ضروری جهت تحمل نیروهای سونامی و ا جز ا ءِ سازه ا ی در معرض آبگرفتگ ی در سیستم حمل بارهای ثقل.ی ا ِجزء سازه:ای فرعی SECONDARY STRUCTURAL COMPONENT ا جز ا ِء سازه ِای غیر از اجزاء سازه یا اصل.ی جز ا ا و س ی ستم های غیرسازه ای با اهم تی اد یز: DESIGNATED NONSTRUCTURAL COMPONENTS AND SYSTEMS ا جز اِء و سی ستم ی ها یغ رسازه ا ی ش مقدار ضریب اهمیت ِاجزاء ( pI) آن ،ها براساس بند4 - 1 - 3 "آیین نام طراحی ساختمان ها در برابر زلزل" (استاندارد2800 ، ویرای چهارم)، برابر5/1 در نظر گرفت می.شود ارتفاع سونام:ی TSUNAMI HEIGHT اختالف ب نی باالتر نی و پا نی تر ن یی تراز آب متوالی در ی سر ی زمان سطح آزاد سونام ی (پ از حذف نوس انات جزر و مد.)ی ارتفاع دور از ساحل سونام:ی فصل1 - کلیات01 - 07 - 1401 6 OFFSHORE TSUNAMI HEIGHT ارتفاع حداشثر سونام ی موردنظر در عمق100 ی متر. ارتفاع خیزاب سونام:ی TSUNAMI BORE HEIGHT ارتفاع خیزاب شکست سونامی نسبت ب تراز آب ی جلو سونام ی؛ در صورت رسیدن سونام ی ب خشکی، ارتفا ع مذشور ن سبت ب تراز زمین سنجیده می.شود بارهای ضربه ا:ی IMPACT LOADS بارهای ناشی از برخورد اجسام شناور رانده شده توسط.سونامی ب سازه :بارهای هیدرواستاتیکی HYDROSTATIC LOADS .بارهای وارده بر یک جسم توسط توده آب ساشن :بارهای هیدرودینامیکی HYDRODYNAMIC LOADS .بارهای وارده بر یک جسم توسط جریان آب اطراف آن پناهگاه تخل هی قائم سونام:ی TSUNAMI VERTICAL EVACUATION REFUGE STRUCTURE سازه ای ش ب عنوان مکان امن در برابر سونامی ن یی تع و طراح ی می گردد و بخش ی از جمع یت ، منطق م در واقع عدم دسترس ی ب زمین مرتفع، می.تواند در باالی آن پناه گیرد تأس ی سات ات یح:ی CRITICAL FACILITY ساختمان ها و سازه ها یی ش خدمات آن ها در مدیریت بحران و ادام های تی فعال اجتماع ی و اقتصادی منطق از جا گاه ی ی ات یح برخوردار است ؛ مانند سات ی تأس نیرو، سوخت، آب، ارتباطات، زیرساخت های اصلی حمل و نقل و مراشز در.مانی تجه زات ی ای یس ستم های ی ات یح : CRITICAL EQUIPMENT OR CRITICAL SYSTEMS 7 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی اجزاءِ غیرسازه ای ش با عملکرد سات ی تأس ی ات یح در ارتباط بوده و یا جهت نگهداری و شنتر، مواد خ طرناک ضر وری هستند. تراز آبگرفتگ:ی INUNDATION ELEVATION تراز سطح آزاد آب (ناش ی از سونام ی طرح و با احتساب تغ یی رات تراز نسب ی ای در ) نسبت ب تراز قائم م بنای دری.ا تراز :باالروی RUNUP ELEVATION تراز زمین در منتهای محدوده آبگرفتگ ی سونامی (با احتساب تغییرات تراز نسبی سطح دریا) ب نسبت ت راز قائ م .مبنا تراز مبنا ی سطح در یا: REFERENCE SEA LEVEL تراز مبنا ی سطح آزاد ای در در ی شب ساز ی عددی آبگرفتگی ویژه ساختگاه ؛ ش معموالً برابر تراز م نیگ ان ی مد ( MHWL )در ن ظر گرفت می.شود ر یی تغ تراز نسب ی سطح در یا: RELATIVE SEA LEVEL CHANGE تغییر در تراز سطح دریا ب نسبت خشکی؛ ش ممکن است از ی افزا آب اق انوس ی ای فرونشست زمین ناشی گ.ردد حداکثر سونام ی موردنظر: MAXIMUM CONSIDERED TSUNAMI سونامی محتملی ش احتما، رخداد آن در یک مدت زمان50 سال ، بیشتر از2 ( درصد باشد سونام ی با دو ره بازگشت2475 ،سا .) کم عمق شدگی: SHOALING افزای ارتفاع و تیزی موج در اثر شاه عمق آب ب هنگام پیشروی ب سمت آب شم.عمق :خیزاب SURGE باال آمدن سریع تراز آب دریا ش منجر ب شکل گیری جریان افقی در خشکی می.شود فصل1 - کلیات01 - 07 - 1401 8 دامنه سونام:ی TSUNAMI AMPLITUDE مقدار مطلق اختالف میان یک تاج ای قعر خاص در سر ی ی زمان سطح آزاد سونام ی و تراز آب ساشن مربوط ب همان لح. ظ دامنه نزدیک ساحل سونام:ی NEARSHORE TSUNAMI AMPLITUDE دامن حداشثر سونام ی موردنظر در عمق10 متر.ی دامنه دور از ساحل سونام:ی OFFSHORE TSUNAMI AMPLITUDE دامن حداشثر سونام ی موردنظر در عمق100 متر.ی دیوار :منفصل سونامی TSUNAMI BREAKAWAY WALL هر گون دیوار در معرض سیالب سونامی ش فاقد نق سازه ای بوده و ب گون ا ی طراحی و اجرا می گردد تا پی ا ز برقراری شرایط جریان در حالت1 بارگذاری آبگرفتگی سونامی (طبق بند3 - 2 ) دچار واژگونی یا انفصا، شود؛ ب گون ای ًش اوال امکان عبور آزاد جریان و اجسام شناور رانده شده داخل یا خارج ساختمان وجود داشت و ثانیاً ب م جموع ساز ه و شالود ه .آسیبی وارد نگردد دیوار سازه:ای STRUCTURAL WALL دیوار طراحی شده جهت مشارشت در حمل بارها ی ثقل.ی یا تحمل بارهای جانبی سازه ی :باز OPEN STRUCTURE سازه ای ش نسبت انسداد آن (متناظر با عمق آبگرفتگی) شمتر از2/0 بوده و فاقد دیواره های جداشننده یا اجزایی ش سبب ممانعت در عبور آزاد اجسام شناور رانده شده خارجی و داخلی می.شوند، باشد سازه ی:غیرساختمانی NONBUILDING STRUCTURE ب هر گون سازه غیر از ساختمان اطالق می.گردد سازه ی :حیاتی غیرساختمانی 9 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی NONBUILDING CRITICAL FACILITY STRUCTURE ب سازه های یغ رساختمان ی نوع3 و نوع4 از لحاظ ر سک ی سونام ی اطالق م ی گردد. سطح عملکرد سازه ای"اجتناب از واژگونی": COLLAPSE PREVENTION STRUCTURAL PERFORMANCE LEVEL سطحی از آسیب پ از حادث ش در آن سطح سازه دارای اجزاءِ آسیب دیده بوده و ب تحمل بارهای ثقل ی ادام می دهد؛ اما .در آستان واژگونی قرار دارد سطح عملکرد سازه ای"ایمنی جانی": LIFE SAFETY STRUCTURAL PERFORMANCE LEVEL سطحی از آسیب پ از حادث ش در آن سطح سازه دارای اجزاءِ آسیب دیده می باشد؛ اما ی حاش امن ی تا آغاز واژ گونی جزئی .یا شلی وجود دارد سطح عملکرد سازه ای" خدمت رسان ی بی وفقه": COLLAPSE PREVENTION STRUCTURAL PERFORMANCE LEVEL سطحی از آسیب پ از حادث ش در آن سطح سازه جهت تی فعال و خدمت رسان ی ایمن باقی می.ماند :سونامی TSUNAMI مجموع،ای از امواج با طو موج های بلند متغیر ش در اثر جاب جایی ًتوده عظیمی از آب دریا (معموال ناشی از باالآ مدگی یا فروافتادگی بستر دریا در اثر زمین لرزه) ایجاد می.شود سونامی لرزه:ای محلی LOCAL COSEISMIC TSUNAMI سونامی ناشی از زلزل ای ش رخداد و اثرات مخرب آن در منطق ای ش متعاقباً دچار آبگرفتگی خواهد .شد، احساس گردد :شار حرکت MOMENTUM FLUX مقدار حاصل از رابط2 hu sρ (از جن نیرو در واحد عرض)؛ ش در آنu: سرعت م نی انگ ی ،عمقیh: عمق آبگ رفتگی وsρ : چگالی سیا، می.باشد صفحه تراز: GRADE PLANE فصل1 - کلیات01 - 07 - 1401 10 یک صفح ی مرجع افق ی در محل سازه ش نمایانگر نی انگ یم تراز سطح تمام شده زم ین در مجاورت سراسر ید وارها ی ارج خ ی سازه است. در جا یی ش سطح تمام شده زم نی نسبت ب د ی وارها ی خارج ی دار بیش باشد، صفح تراز براساس نی تر ن یی پا نقط در محدوده میان سازه و مرز زم ین تعیین می شود؛ در محلی ش فاصل مرز زم نی از سازه ب ی از2 متر باشد ، صفح تراز مطابق نی تر ن یی پا نقط در محدوده م ان ی سازه و نقاط واقع در فاصل2 متری از آن حاصل می گردد. تی ظرف وزن مرده: DEADWEIGHT TONNAGE (DWT) بیانگر میزان وزن قابل حمل یک ششت ی است ش وزن بار، سوخت، آب مصرفی، آب توازن، آذوق ، مسافران و خدم را شامل می شود. ب عبارت دیگر تی ظرف وزن مرده برابر است با وزن آب جاب جا شده ( 1 DT ) (توسط ششت ی ًشامال بارگ ری ی )شده منهای وزن خالص ششتی (بدون احتساب وزن بار، سوخت، آب مصرف ی، آب توازن، آذوق ، مسافران و خدم.) عدد فرود: FROUDE NUMBER عدد بی بعدی ش جهت شم ی ساز ی سرعت جر ان ی (سونام)ی ب عنوان تابع ی از عمق آب، طبق رابط2 /1) gh (/u فی تعر می شود ؛ در رابط مذشور:u سرعت م نی انگ ی ان ی جر در مقطع عمود بر جر ان ی یم باشد. عمق آبگرفتگ:ی INUNDATION DEPTH عبارت است از عمق آب (ناشی از سونامی طرح و با احتساب تغییرات تراز نسبی دریا) در محل سازه نس بت ب صفح تراز. :فرسایش کلی GENERAL EROSION فرسای در بخ عمده ای از سطح زمین در ناحی آبگرفتگی ش آبشستگ ی های موضعی را شا مل نمی.شود کمیت ی ها طراح ی سونام:ی DESIGN TSUNAMI PARAMETERS شمیت ی ها مربوط ب سونام ی ش جهت طراح ها ی مورد نیاز است؛ شامل عمق آبگرفتگ ی و سرعت جر ان ی سونامی (حی ن .)جریان ورودی و بازگشتی سونامی محدوده آبگرفتگ:ی INUNDATION LIMIT 1 DT: Displacement Tonnage 11 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی بیشترین میزان پیشروی افقی سیالب ناشی از حداشثر سونام ی موردنظر در خشکی (تا حدی ش عمق آبگرفت گ ی براب ر صفر گردد)؛ طو، افقی ناحی آب گرفتگ ی نسبت ب خط ساحل، یعنی محلی ش تراز قائم مبنا ،برابر صفر است سنجیده می ش.ود خیزاب سونام:ی TSUNAMI BORE آب پیشرونده در لب جلو یی موج طو لی سونام ی ش ب شکل پیشانی تیز یک موج شکست و آشفت ظاهر می شود؛ این مور د ب هنگام رخداد خزش بر بسترهای دارای شیب مالیم یا روی ناپیوستگی های ناگهانی بستر دریا (مانند آبسنگ های حاشی ای ) و یا در مصب رودخان ها ایجاد می.شود مقاومت طراح:ی DESIGN STRENGTH عبارت است از: حاصل ب ضر مقاومت اس می در ضر یب شاه مقاومت ( φ .) :ناحیه طرح سونامی TSUNAMI DESIGN ZONE: ناحی مشخص شده ان یم خط ساحل و محدوده آبگرفتگ ی (در نقش ناح ی طرح سونام)ی ش سازه های واقع در آن در بر ابر آبگرفتگ ی ناشی از حداشثر سونام ی موردنظر طراحی می.شوند :نسبت انسداد CLOSURE RATIO نسبت سطح محصور در برابر آبگرفتگ ی بدون احتساب بازشوها و سطوح شیش ای (شکننده) ب شل مساحت صفح تصو یر عمودی سطح محصور در برابر آبگرفتگ ی ش در معرض فشار جر ان ی می.باشد :نقشه ناحیه طرح سونامی TSUNAMI DESIGN ZONE MAP نقش مشخص شننده محدوده آبگرفتگی مطابق با حداشثر سونام ی موردنظر ( نقش پهن بندی خطر سونامی). نقشه فرار :(تخلیه) سونامی TSUNAMI EVACUATION MAP نقش مشخص شننده محدوده تخلی در برابر سونامی بر پای نقش آبگرفتگ ی سناریوهای فرضی؛ نقش های آبگرفتگ ی م بنای محدوده تخلی با نقش ناح ی طرح سونام ی متفاوت بوده و جهت مالحظات طراحی یا شاربری اراضی در ن ظر گرفت می ن شوند. فصل1 - کلیات01 - 07 - 1401 12 :نیمرخ توپوگرافی TOPOGRAPHIC PROFILE مقطع عرض ی ی نما انگر تراز قائم زمین در برابر فاصل افق ی (تا کی نقط مرجع) ش جهت آن می تواند عمود بر خ ط ساحل و ی ا دارای زاوی مشخص نسبت ب آن.باشد نیمرخ ژرفاسنج:ی BATHYMETRIC PROFILE مقطع عرض ی ی نما انگر عمق بستر دریا ب عنوان تابع ی از فاصل افق ی تا کی نقط ( مرجع همچون خط ساح ل.) :نیمرخ نزدیک ساحل NEARSHORE PROFILE نی مرخ ژرفاسنج ی در محدوده خط ساحل تا عمق100 .متری فصل2 کمیت ی ها طراح ی سونام ی فصل2 - کمیت های طراحی سونامی 01-07-1401 14 2 - 1 - نحوه برآورد کمیت ی ها طراح ی سونام ی با توج ب ا ین ش عمق آبگرفتگ ی و سرعت جر ان ی ی ناش از سونام ی در محل ساختمان ها و سازه ها نما ی انگر زان یم اثارات و شدت سونام ی ،هستند شمیت ی ها ماذشور با عناوان شمیت ی هاا طراحا ی ساونام ی در نظار گرفتا شاده و جهات طراحا ی ساختمان ها و سازه ی ها مشمو، ا نی راهنما در برابر سونام ی، ست ی با یم مقاد ری آن ها مطابق با حاداشثر ساونام ی ماوردنظر با شرح ذ لی تعیین گردد: 2 - 1 - 1 - ساختمان ها و سازه ی ها نوع2 و3 از لحاظ ر سک ی سونام ی ی برا ساختمان ها و سازه ی ها نوع2 و3 از لحاظ ر سک ی سونام ی، عمق آبگرفتگا ی و سارعت جر ان یا مرباوط با حاد اشثر سونام ی موردنظر با دی بر مبنا ی محدوده آبگرفتگ ی و تراز باالرو ی حداشثر سونام ی ماوردنظر و از طر ق یا تحل ل یا بی شا خاط انرژ ی مطابق بند2 - 2 .محاسب گردد در موارد ی ش محدوده آبگرفتگ ی و تراز باالرو ی حداشثر سونام ی موردنظر در منطق مشخص نباشاد، عماق آب گرفتگا ی و سرعت جر ان ی ی برا ساختمان ها و سازه ی ها مذشور با دی با توج ب دامن دور از ساحل حداشثر سونام ی ماوردنظ ر مطاابق بناد 2-2-4 تعیین .گردد ی برا ساختمان ها و سازه ی ها نوع2 و3 از لحاظ ر سک ی سونام ی، ی شب سااز ی عادد ی ویاژه سااختگاه (مطاابق بناد2 - 3 ) می تواند جهت برآورد مستق می عمق آبگرفتگ ی و سرعت جر ان ی حداشثر سونام ی موردنظر و ب عنوان جا نی گز ی هوی شا تحل ل یا بیش خط انرژ ی ب شار برده شود. البت مقاد ری سرعت یاه ان ی جر حاصل از شب ی ی ساز دی با با رعا تی ضوابط بنا د2 - 1 - 3 با شار.برده شوند 2 - 1 - 2 - ساختمان ها و سازه ی ها نوع4 از لحاظ ر سک ی سونام ی در ساختمان ها و سازه ی ها نوع4 از لحاظ ر سک ی سونام ی، جهت تع ن یای عماق آبگرفتگا ی و سارعت جر ان یا مرباوط با حداشثر سونام ی موردنظر، عالوه بر تحل لی بیش خط انرژ ی مطاابق بناد2 - 2 - 1، انجاام شب ی سااز ی عادد ی ویاژه سااخ تگاه (مطابق بند 2 - 3) ضرور ی .است 1-2-1-2 : ب جز پناهگاه ی ها ی تخل قائم ساونام ی، در ساا ری سااختمان ها و ساازه ی هاا ناوع4 از لحااظ ر ی ساک ساونام ی در صورت ی ش مقدار عمق آبگرفتگ ی حاصل از تحل لی بیش خط انرژ ی در هر نقط از موقع تی سازه شمتر از5/3 متر باشد، ان جاام ی شب ی ساز عدد ی ویژه ساختگاه الزام ی ست ین. 15 01 - 07 - 1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی 2 - 1 - 3 - یی تغ رات تراز سطح در یا در برآورد حداشثر عمق آبگرفتگ ی باید اثرات ر یی تغ ات احتمالی تراز نسب ی سطح در ای در طو، عمار ساازه در نظار گرفتا .شود در این را بط حداقل طو، عمر سازه برابر50 ،سا و حداقل نرخ یی تغ رات احتمال ی تراز نسب ی ساطح در ا یا ،معااد نارخ یی تغ رات ثبت شده تراز دریا در گذشت اختیار می گردد. افزای احتمالی تراز نسب ی سطح در یا در طو، عمر س ازه باید ب تارا ز مبنا ی سطح در یا و تراز آبگرفتگ ی سونامی .افزوده شود 2 - 1 - 4 - ن یی تع مقاد ری کمیت ی ها طراح ی سونام ی در تع ن یی مقاد ری شمیت ی ها طراح ی سونام ی از م ان ی مقاد ری مستخرج از شب ی ی ساز عدد ی ویژه ساختگاه و مقا دیر حاصل از تحل لی بیش خط انرژ ی، مقدار عمق آبگرفتگ ی حاصل از شب ی ی ساز ب عنوان مقدار عمق آبگرفتگ ی طراح ی ن در ظر گرفتا می شود؛ اما مقدار سرعت جر ان ی طراح ی ی (پ از اعما، اثر تشد دی ان ی جر ) با توج ب شرا یط منطق از نظر ی بر ز ی زما،ن با صورت ز ری تعیین یم شود: الف) در مناطق شهر ی: سرعت ان ی جر طراح ی برابر حداشثر سرعت جر ان ی حاصل از شب ی ی ساز عدد ی ویاژه سااختگاه و9/0 سرعت جر ان ی حاصل از تحل لی بیش خط انرژ ی .خواهد بود ب ) در سا ری مناطق (از نظر زبر ی نی زم:) سرعت ان ی جر طراح ی برابر حداشثر سرعت جر ان ی حاصل از شب ی ی ساز عدد ی ویژه ساختگاه و75 /0 سرعت جر ان ی حاصل از تحل لی بیش خط انرژ ی .خواهد بود 2 - 2 - محاسبه کمیت ی ها طراح ی سونام ی بر مبنا ی باالرو ی جهت محاسب شمیت ی ها طراح ی سونام ی بر مبنا ی باالرو ی، باید روش تحل لی بیش خط انرژ ی طبق بند2 - 2 - 1 ب شاار برده شود ؛ اما سرعت ان ی جر محاسب شده از تحل لی بیش خط انرژ ی دی نبا شمتر از3 متر بر ثان ی، ی و ب شتر ا ز مقادار حاداقل 1/2 ) max gh (5/1 و15 متر بر ثان ی اخت ار ی .گردد در صورت ی ش حداشثر تراز زمین ،در طو نی مرخ توپوگراف ی ان یم خط ساحل و محدوده آبگرفتگ ی از تراز بااال ی رو یب شاتر ،باشد برای محاسب شمیت ی ها طراح ی سونام ی دی با یکی از ش ی ها وه ی ریز :ب شار برده شود 1 - عمق آبگرفتگ ی و سرعت ی ها ان ی جر در محل موردنظر از طر قی ی شب ی ساز عدد ی ویژه ساختگاه (مطابق بناد2 - 3 ) و باا لحاظ محدوده ی ها فوق در خصوص سرعت ی ها محاسب شده تعیین .گردد 2 - عمق آبگرفتگ ی و سرعت ی ها ان ی جر در محل موردنظر از طر قی لی تحل بیش خط انرژ ی مطابق بند2 - 2 - 1 و با ف رض تراز باالرو ی (و محدوده آبگرفتگ ی متناظر آن) ،معاد حداشثر تراز زم نی در طو، ن ی مرخ توپوگراف ی تعیین .گردد فصل2 - کمیت های طراحی سونامی 01-07-1401 16 2 - 2 - 1 - تحل لی بیش خط انرژ ی در رابطه با عمق آبگرفتگ ی و سرعت جر ان ی در روش لی تحل بیش خط انرژ ی، مقاد ری حداشثر عمق آبگرفتگ ی و سرعت جر ان ی در طاو، ن ی مارخ توپاوگراف ی محادو ده آبگرفتگ ی محاسب می گردد . برا ی این منظور باید تراز بستر در امتداد مقطع عرض ی (iz )ب صاورت بازه یی هاا باا شا یب ثابات ساده سازی گردد (شکل2 - 1) ش هر باز ه متناسب با وضع تی ی زبر ی زم،ن ی دارا مقدار ضر بی نگ ی مان مختص خود م ی باشد . شکل 2 - 1 :کمیت ی ها مربوطه در روش تحل لی بیش خط انرژ ی لی تحل بیش خط انرژ ی مطابق رابط(2 - 1)، در هر بازه از نی مرخ توپوگراف ی و ب صورت گام ب گام صورت می رد ی پذ. (2 - 1) 𝐸𝑔,𝑖= 𝐸𝑔,𝑖−1 + (φ𝑖+ 𝑠𝑖)∆𝑥𝑖 :ش در آن g,i E : بار آبی در نقطi ؛ برابر ℎ𝑖+ 𝑢𝑖 2 2𝑔= ℎ𝑖(1 + 0.5𝐹𝑟𝑖 2) ih :عمق آبگرفتگ ی در نقطi iu :حداشثر سرعت جریان در نقطi iφ : شیب میانگین بستر بین نقاطi و1 -i ri F: عدد فرود برابر 2/1) gh (/u در نقطi ix ∆ : طو، افقی بازه برابرix - 1 -ix (دی نبا یب از30 متر اخت ار ی گردد) ix : فاصل افقی نقط i واقع در خشکی تا خط ساحل is :بیش خط انرژی بین نقاطi و1 -i ش ب شمک رابط (2 - 2) محاسب می.گردد 17 01 - 07 - 1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی (2 -2) 𝑆𝑖= (𝑢𝑖)2/((1/𝑛)2ℎ𝑖 4/3) = 𝑔𝐹𝑟𝑖 2 /((1/𝑛)2ℎ𝑖 1/3) :ش در آن n: ضر بی نگ ی مان هر بازه( ،بر اساس جدو(2 - 1 )) R E :بار آبی برابر با مقدار صفر در نقط نهایی باالرو ی نقط آغاز ین اعما، رابط(2 - 1) نقط نهایی باالرو ی است؛ ی عن ی محل نما ی انگر حدود آبگرفتگ ی، R x ، شا باار آبای در آن نقط برابر صفر و تراز آب برابر مقدار باالرو ی سونام ی می باشد . با حرشت ب سمت خط ساحل، تغ ر یی بار آبا ی در هار باا زه تاا دن ی رس ب محل مورد نظار، محاساب م ی گاردد. بادین ترتیاب باا تخما ین مقادار عادد فارود در هار نقطا مطاابق رابطا ( 2-3 )، عمق آبگرفتگ ی و ب تبع آن سرعت جر ان ی حاصل م ی گردد. (2 -3) 𝐹𝑟= 𝛼(1 −𝑥/𝑥𝑅)0.5 مقدار ضر یب ،عدد فرودαدی ، با برابر1 اخت ار ی گردد. در صورت ی ش طبق شرا یط بند2 - 2 - 3 در نظر گ رفتن خیزاب سونام ی الزامی ،باشد باید شرایط بندها ی 4 - 3 - 2 - 3 و4 - 3 - 3 - 3 از طر یق فرض مقدارα برابر3/1 در بر آورد مقاد یر eh و bore ) 2 u eh ( لحاظ .گردد ًضمنا با توج تغ یی رات احتمال ی جهت پ ی ی شرو موج سونام ی در خشک ی، ضرور ی است ان حراف ت جه ی اصل ان ی جر ورود ی نسبت ب خط عمود بر ساحل مطابق بند3 - 7 در نظر گرفت شده و تحل لی بیش خط انرژ ی ی برا هر جهت و متناسب یی تغ با ر جهت گیری نی مرخ توپوگراف ی صورت پذ رد ی. 2 - 2 - 2 - ی زبر نی زم در بررس ی آبگرفتگ ی سونام ی، فرض شرا طی نی زم ی خال (عار ی از عوارض و پوشا گ ی اه یا )و اعماا، زبار ی ،معااد با صورت شل ی، مجاز م ی باشد . برای این منظور ی زبر نی زم باید با استفاده از ضر بی ی مان،ناگ n ،، معاد سااز ی گاردد شا مقادار متناسب این ضریب می تواند با استفاده از مقاد یر ارائ شده در ،جدو(2 - 1) ای و ری ساا مقااد ری حاصال از ار ی هاا ی اب یز زباری نی زم در مطالعات معتبر و مقاد ری صحت سنج ی شده برا ی مد، آبگرفتگ ی تعیین گردد. جدول2 - 1 :بی ضر نگ ی مان ( n ) در تحل لی بیش خط انرژ ی شرایط زبری سطح زمین بی ضر نگ ی مان ( n ) بستر دریا در ناحی نزدیک ساحل 025 /0 تا03 /0 زمین باز و خالی 025 /0 سایر موارد 03 /0 وجود ساختمان یی ها با حداقل تراشم شهر ی 04 /0 فصل2 - کمیت های طراحی سونامی 01-07-1401 18 2 - 2 - 3 - خیزاب سونام ی در صورت برقرار ی کی هر از شرا طی ریز ،خیزاب سونام ی باید در نظر گرفت:شود 1 - بیش غالب توپوگراف ی در مجاورت ساحل برابر100 /1 یا .شمتر باشد 2 - آبسنگ ی ها حاشی ای شم عمق ای ی ناپ وستگ ی ها ی مشاب مقطع ی در ش بی توپوگراف ی کی نزد ساحل موجود با.شد 3 - شواهد تار یخی مطالعات معتبر نیشیپ ای ی ها ی اب ی ارز آبگرفتگ ی خاص منطق از وقوع خیزاب سونام ی تی کا ح دی نما. در صورت در نظر گرفتن خیزاب سونام ی، اعما، شرا طی ن یی تع شده طبق بندها ی 4 - 3 - 2 - 3 و4 - 3 - 3 - 3 الزام ی ا.ست 2 - 2 - 4 - برآورد باالرو ی بر مبنای دامنه دور از ساحل سونام ی در موارد ی ش نقش ها ی آبگرفتگ ی در دسترس نبوده و محدوده آبگرفتگ ی و تراز باالرو ی حداشثر سونا یم موردن ظر در منطق مشخص نمی،باشد ،تعیین تراز باالروی سونامیR ،، براساس دامن دور از ساحل سونامیT H، با اس تفاده از شمیت ،تشاب شکست100 ξ ، طبق رابط (5 - 2) ( و نمودار شکل2 - 2 ) مجاز است. برای این منظور شمیت ،تشاب شکست100 ξ ، باید ( از رابط2 - 4 .) محاسب گردد (2 -4) ξ100 = 𝑇TSU cotΦ √ 𝑔 2π𝐻𝑇 ش:در آن Ф : زاوی میانگین شیب نیمرخ نزدیک ساحل حد فاصل عمق100 متری و تراز میانگین ( مدMHWL ) T H : دامن دور از ساحل سونامی TSU T :دوره تناوب موج سونامی در عمق100 متری (2 -5) 𝑅 𝐻𝑇 = { 1.5 ∶ ξ100 ≤0.6 2.5[log10(ξ100)] + 2.05 ∶ 0.6 < ξ100 ≤6 4.0 ∶ 6 < ξ100 ≤20 −2.15[log10(ξ100)] + 6.80 ∶ 20 < ξ100 ≤100 2.5 ∶ ξ100 > 100 2 - 3 - تعیین کمیت ی ها طراح ی سونام ی از طر قی هی شب ی ساز عدد ی ویژه ساختگاه در موارد ضروری ( مطابق بند2 - 1)، عمق آبگرفتگ ی و سرعت جر ان ی طراحی باید از طر قی ی شب ی ساز عدد ی ویژه ساختگاه براساس الزامات ا نی بند تعیین شوند. برا ی نیا منظور ب طور شل ی از ین است تا کی مد، جامع شب ی ی ساز ی تول،د 19 01 - 07 - 1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی انتشار و آبگرفتگ ی امواج سونام ی ب شار برده شود ؛ اما در صورت ی ش مقاد ری دامن دور از ساحل سونا می و دوره تناوب موج غالب حداشثر سونام ی موردنظر مشخص باشند، م توان ی با حذف مراحل تول ید و انتشار مستقیمًا ب ی شب ی ساز آبگرفتگ ی سونام ی .پرداخت نی در ا موارد سر ی ی زمان موج سونام ی دی با مطابق ش وه ی بند2 - 3 - 1 - بازساز ی شده و ب عنوان ورود ی ب مد، آبگرفتگ ی معرفی گردد. شکل 2 - 2 ( : نمودار تغییرات نسبت باالروی به دامنه دور از ساحل سونامیT H / R) در برابر کمیت تشابه شکست ( 100 ξ) 2 - 3 - 1 - بازساز ی ی سر ی زمان موج سونام ی ی سر ی زمان موج سونام ی در موقع تی مرز دور از ساحل سونام ی (عمق100 ی متر )، مطابق رابط(2 -6) و نمودار شکل ( 2-3 ) بازساز ی می شود: (2 -6) 𝜂= 𝑎1𝑒−[ω(𝑡−𝑡0]2 + 𝑎2𝑒−[ω(𝑡−𝑇TSU 2 −𝑡0] 2 :ش در آن η: تراز سطح آزاد تابع زمان t: شرایط ی مرز دور از ساحل در عمق100 ی متر 1 a : دامن موج پیشرو( موج ) اولی سونامی برابر باT H 1 2 a : دامن موج متعاقب(موج ) ثانوی سونامی (در محدوده میانT H 5/0 - تاT H 1 -) T H : دامن دور از ساحل سونامی TSU T :دوره تناوب موج سونامی در عمق100 متر ی (فاصل زمانی میان آغاز موج نخست سونامی تا پایا)ن موج دوم ω : فرشان زاوی ای ی سر زمان ی برابر باTSU T π/ 2 0t : زمان انتقا، دنبال موج (معموالً برابر مقدارTSU T در نظر گرفت می)شود فصل2 - کمیت های طراحی سونامی 01-07-1401 20 در ایجاد ی سر ی زمان موج سونام ی توسط رابط (2 -6) ،باید امکان ظهور موج پ ی شتاز سونام ی ب صورت موج مثبت یا موج ی منف در نظر گرفت شود ؛ برای این منظور در مواقع ی ش سونام ی نخست سبب شاه تراز سطح در یا می شود (موج یپ شتاز ی منف )، دامن2 a (مربوط ب حض ضی موج) پ ی از د امن 1 a (مربوط ب تاج موج) در رابط(2 -6 )قرار خو .اهد گرفت ًضمنا ایجاد حداقل دو سر ی ی زمان موج سونام ی، مطابق با مقدار حداشثر و حداقل2 a ، جهت معرف ی و اعما، در مد، عدد ی آبگرفتگ ی، .ضروری است در صورت ی ش مقدار دوره تناوب موج غالب حداشثر سونام ی مورد انتظار مشخص نباشد، مقدار ب ین 20 الی 40 ی دق ق دی با ی برا .آن در نظر گرفت شود شکل 2 - 3 : نمایش کمیت های ی سر ی زمان موج سونام ی 2 - 3 - 2 - چشمه های یا جاد سونام ی جهت تعیین شمیت ی ها طراح ی سونام ی از طر قی ی شب ی ساز عدد ی ویژه ساختگاه باید موارد ذ ی،ل ب م ینزا ی ش خطر احتمال ی آن ها در مطالعات منتشر شده ،موجود ثبت شده باشد ب عنوان چشم جاد یا سونام ی در نظر گرف:ت شوند 21 01 - 07 - 1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی 1 - نواح ی فروران محل ی ای دوردست ؛ ی ناح فروران مکران ش تنها ناحی دارای پتانس لی جاد یا م سونا ی در سواحل ششور محسوب می،گردد ب عنوان ناح ی لرزه یا اصلی این دست از چشم ایجاد سونامی دی با در نظر گرفت ش و د(مطابق پ ی وست ب) 2 - گسل ی ها لرزه یا (نواح ی غیر فروران ) محل ی قادر ب ا جاد ی بزرگ ی گشتاور ی 7 ی و ب،شتر شامل گسل ی ها دور از ساحل و ای ردر یز با پتانس لی جاد یا سونام ی 3 - نی زم لغزش ی ها ی محل ای دوردست ی ش براساس شواهد تار یخی و یا احتماالت موجود، در مطالعات منتشر ب عنوا ن چشم ی دارا پتانس لی جاد یا سونام ی .ثبت شده باشند 2 - 3 - 3 - الزامات هی شب ی ساز دی تول سونام ی ی شب ی ساز تولید موج سونام ی باید براساس محاسب جاب جایی قائم ناشی از دریالرزه مطابق با عی توز زان یم لغزش د ر سطح گس ی ی ختگ زلزل ح نی رخداد سونام ی صورت پذ رد ی. جهت برآورد تغ یی رات قائم بستر در ی،ا ر یی تغ شکل سطح زم نی باید براساس شمیت ی ها چشم لرزه ای و با استفاده ا ز یک مد، گسل مسطح تعیین گردد. تجزی سطح گسل ب مجموع یا از المان ی ها مستط یلی (گسل ی ها تک یا) مجزا ، مطابق با موقعیت و جهت گ سیختگی زمین ،مجاز .است هر یک از بخ های گسل، ش می تواند شمیت ی ها تکتون یکی مخصوص ب خود را دارا باشند، متناسب با عی توز لغزش در ایجاد موج سونامی مشارشت می.نمایند 2 - 3 - 4 - مالحظه عدم قطع ها تی ی طبیعی ب منظور در نظر گرفتن عدم قطع ها تی ی ناشی از طب عت ی تصادف ی وقوع زم ین لرزه ها و نقص در اطالعات م ربوط ب شمیت های تکتون یکی، باید تحلیل احتماالتی با یور کرد درخت منطق صورت پذیرد . برای این منظور باید پ از گرد آوری مجموع زلزل های ،مستعد ایجاد سونامی احتما، رخداد آن ها بر مبنای اطالعات تکتونیکی ،، تاریخی پا لئوسونامی و همچنین نرخ تقریبی همگرایی صفحات پوست زمین تخمین زده شود. سپ با در نظر گرفتن تغییرات بزرگی زلزل ، عمق و ه ندس گسل، توزیع لغزش و وسعت گس یختگی (مطابق با حداشثر بزرگ ی نی زم لرزه ) و همچنین یی تغ رات ترازهای جز ر و مد ی ( با لحاظ تراز مبنا ی سطح در یا )ب عنوان تراز حداقل ،احتما های رخداد .ب صورت جزئی توزیع گردد هنگام محاسب موج طوالنی مدت سونام ی ش چندین قل در سر ی ی زمان سطح آزاد سونام ی را در بر می گیرد، لحاظ نوسانات جزر و مد ی با انتخاب یک تراز جزر و مد،ی معقو ب صورت مستقل از عی توز احتماالتی ترازها ی جزر و دم ی مجاز .است فصل2 - کمیت های طراحی سونامی 01-07-1401 22 2 - 3 - 5 - الزامات شب یه ی ساز انتشار سونام ی ی شب ی ساز عدد ی عالوه بر این ش ب طور جامع و ی کپارچ و با هدف برآورد مستق می باالرو ی و آبگرفت یگ انجا می م ،گیرد می تواند ب صورت مرحل یا (تا آستان ز غا آ آبگرفتگ ی سونام ی) جهت برآورد دامن دور از ساحل سونا می و دوره تناوب موج غالب صورت پذ رد ی . در هر دو حالت جهت محاسب صحیح انتشار امواج سونامی، نکات ز ری باید مورد توج ر قرا دریگ: 1 - جهت پوش محدوده محاسبات ی، از محلِمنشاء سونام ی تا منطق ساحلی ،موردنظر باید کی مد، رقوم ی ارتفاع ی برگرفت از منابع اطالعات ی ی جهان، منطق یا و ساحل ی ب شار برده شود. حداشثر فاصل مجاز نقاط مح اسبات ی مد، رقو می ارتفاع ی در محدوده اق انوس ی ی 7000 متر و در محدوده دور از ساحل (شامل اعماق ب ی شتر از200 )متر1000 متر می.باشد 2 - پ از محاسب سطح آزاد اول ی دریا (پ از رخداد زمین)لرزه براساس ترش بی ی وزن امواج ناش ی ه از ر بخ گس ل مطابق با توز یع ،لغزش باید معادالت خط ی امواج بلند (معادالت آب شم عمق)، جهت ی شب ی ساز انتشار سونام ی د ر آب عم یق و مالحظ تغ یی رات ی مکان اعماق در یا ب شار گرفت شود. 3 - دامن دور از ساحل سونام ی و سایر شمیت ی ها همراه موج (نظیر دوره تناوب موج غالب) باید ی برا ح داشثر سونام ی مورد نظر با دوره بازگشت2475 سال و با در نظر گرفتن عدم قطع ی ها تی یعی طب بند2 - 3 - 4 تعیین گردد. 2 - 3 - 6 - الزامات شب یه ی ساز آبگرفتگ ی سونام ی جهت برآورد مستق می باالرو ی و آبگرفتگ ی سونامی ناشی از چشم مشخص گرد ده ی در بند2 - 3 - 2 و با لح اظ عدم قطع ی ها تی یعی طب بند2 - 3 - 4 ،نکات ز ری باید مورد توج قرار گ رد ی: 1 - جهت برآورد شمیت ی ها طراح ی شامل حداشثر باالرو ی، عمق آبگرفتگ ی، سرعت جر ان ی و شار حرشت، هر یک از سنار ی وها ی مجزای رخداد سونام ی باید لی تحل و بررس ی .گردد 2 - د ر پهن ی بند آبگرفتگ ی، فرض شرا طی نی زم ی خال (عار ی از عوارض و پوش گ ی اه ی ) با اعما، زبر ی مع اد، (ب صورت ی شل ) مجاز بوده و زبر ی نی زم باید با استفاده از ضر بی نگ ی مان ( n) ،معاد ی ساز گردد. مقدار پ ی فرض نیا بی ضر در بستر انوس ی اق و خشک ی ب ترتیب 025 /0 یا 030 /0 می باشد ؛ اما ری سا مقاد یر برگرفت از ی ها ی اب ی ارز ی زبر نی زم در مطالعات م عتبر و یا مقاد ری صحت سنج ی شده برا ی مد، آبگرفتگ ی (بر ی پا اطالعات م ی دان ی سونام ی ها ی نیشیپ) یم توانند ب شار .برده شوند نی در ا صورت جهت ن یی تع مقدار ضر بی نگ ی مان باید اثرات شاه ی زبر در اثر و ی ها ی ژگ ی مخرب جر ان ی ی ام سون مالح ظ .گردد 23 01 - 07 - 1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی 3 - ب منظور شبی سازی انتشار موج دور از ساحل سونام ی (در عمق100 ی متر ) ب سمت ساحل و تا انتها ی محدوده آبگرفتگ ی، باید معادالت غ ی رخط ی آب شم عمق( ای و ی ها کی تکن ی شب ی ساز ،معاد) ب شار برده شوند. ضمن این ک اثر ات موارد ذ لی باید تا حد،قابل اعما در مد، رقوم ی ارتفاع ی هیدروگرافی :مالحظ گردد  خزش، یپ چ1 و تفرق2 (در تع ن یی دامن نزد کی ساحل سونام ی)  پراشندگ ی3 در موارد مربوط ب چ شم های یا جادشننده امواج سونام ی ،با طو موج شوتاه ،همچون زم ین لغزش ها ای چشم های آتشفشان ی  امواج بازتابیده4  نفوذ در خل ها جی  امواج یا لب5 و تشد دی در خل ها جی  شکل گیری و انتشار خیزاب سونام ی  موج شکن ی ها بنادر 4 - حداشثر فاصل مجاز نقاط محاسبات ی مد، رقوم ی ارتفاع ی در محدوده نزد کی ساحل (شامل اعماق شمتر از200 م )تر90 متر می باشد؛ و در محدوده اعماق شمتر از10 متر و خشک ی، دی با شمترین فاصل نقاط محاسبات ی براساس نی تر قی دق منابع اطالعات ی موجود اعما، گردد. ًضمنا در صورت ب شارگ یری مجموع شبک ی ها تو در تو، نسبت فواصل نق اط محاسبات ی در شبک ی ها متوال ی دی نبا از5 یب شتر .باشد 5 - ب منظور اطم نان ی از صحت محاسبات مد، آبگرفتگ ی، باید جی نتا ی شب ی ساز کی سنار وی با اطالعات ث بت شده سونام ی ها ی نیشیپ و یا اطالعات موارد نمون یا فی تعر شده مقا ی س و صحت سنج ی .گردد 2 - 4 - تشد دی سرعت ی ها ان ی جر حضور ساختمان ها و سایر سازه ها در ساحل می تواند جاد یا با ممانعت و تفرق در مسیر ان ی جر سونام ی، میدان جریان ن یی پا دست را دستخوش ت غیی ر نماید. بنابراین ، در صورت برقرار ی طی شرا ریز در خصوص ساختمان ها و سازه ی ها واقع در باالدست ،جریان سونامی ضروری است اثر آن ها بر سرعت جریان پایین دست در ساختگاه مورد نظر مالحظ گردد: 1 Refraction 2 Diffraction 3 Dispersion 4 Reflected waves 5 Edge waves فصل2 - کمیت های طراحی سونامی 01-07-1401 24 1 - ساختمان ها و سازه ی ها باالدست از جن سازه های محصور بتنی، فوالدی و بنایی بوده و در محدوده 150 ی متر ساختگاه موردنظر واقع شده باشند ؛ 2 - عرض ساختمان ها و سازه ی ها باالدست در پالن ب ی از مقدار حداشثر 30 متر و50 درصد عرض سازه پ ن یی ا دست باشد؛ 3 - ساختمان ها و سازه ی ها باالدست در محدوده ب نی ی زاو 10 تا55 درج در هر سمت از امتداد بردار ان ی جر عبور ی از مرشز عرض ساختمان پا ن یی .دست قرار گرفت باشند ب منظور در نظر گرفتن تغییرات سرعت جر ان ی ب دلیل اثر ات حضور ساختمان ها و سازه ها در باالدست جریان س ،ونامی هر یک از شیوه های زیر می:تواند ب شار برده شود 1 - در تع ن یی بی ضر ی زبر نگ ی مان جهت محاسب مقاد ری شمیت ی ها طراح ی سونام ی از طریق ی شب ساز ی عدد ی ویژه ساختگاه یا لی تحل بیش خط انرژ ،ی حضور و تراشم ساختمان ها ی موجود ،مالحظ گردد (مطابق جدو2 - 1). 2 - فاصل نقاط محاسبات ی مد، رقوم ی ارتفاع ی مد، آبگرفتگ ی در رویکرد ی شب ی ساز عدد ی ویژه ساختگاه، شمتر از3 متر اختیار گردد. 3 - ،مد ی ساز یکیزیف مطا بق الزامات ب ند 3 - 9 صورت پذیرد. مطابق شیو هه ای فوق سرعت ی ها ان ی جر ن یی تع شده ی برا یک منطق باز و بدون عارض تشدید می.گردد 4 - در صورت شاه سرعت جر ان ی مطابق اثرات حضور ساختمان ها و سازه ها در باالدست جر ان ی سونام ی، اعم ا، شاه سرعت ًصرفا در صورت مالح ظ الزامات متقابل مطابق بند6 - 2 مجاز .خواهد بود 5 - در صورت برآورد شمیت ی ها طراح ی سونام ی از طر قی لی تحل بیش خط انرژ ی، نیاز نیست سرعت ی ها تشد دی ی افت بر اساس اثرات حضور ساختمان ها و سازه ها در باالدست جر ان ی سونام ،یب ی شتر از مقدار حداشثر مشخص شده در بند 2-2 اختیار گردند. فصل3 الزامات سازه ای فصل3 - الزامات سازه ای 01 / 07 / 1401 26 3 - 1 - و سط ح عملکرد سازه ای سطح عملکرد سازه ای مورد انتظار سیستم باربر، اعضا و شالوده ساختمان ها و سازه ی ها مشمو، ا نی راهنماا ایاد ب براسااس گروه ی بند آن ها از لحاظ ر سک ی سونام ی، ( ،طبق جدو1 - 1)، و مطابق بند 3 - 1 - 1 و3 - 1 - 2 تعیین .گردد پ از مشخص شدن سطح عملکرد سازه ای ش بیانگر زان یم ری ی پذ بی آس مجاز ،است ساختمان یا سازه مورد نظار تحات حالت ی ها بارگذار ی و بی ترش بار مختلف سونام ی (طبق بند های3 - 2 و3 - 3 ) و براساس ی مع ارها ی رش ی پذ سازه ای( طبق بناد 3-4 ) ارزیابی و طراح ی می شوند. 3 - 1 - 1 - ساختمان ها و سازه ی ها نوع2 و3 از لحاظ ر سک ی سونام ی اجزا ی سازه یا، اتصاالت و شالوده ی ها ساختمان ها و سازه ی ها نوع2 و3 از لحااظ ر ی ساک ساونام ی بایاد حاداقل مطاابق "سطح عملکرد سازه ا ی اجتناب از واژگون ی" در برابر سونام ی طرح .طراحی شوند 3 - 1 - 2 - ساختمان ها و سازه ی ها نوع4 از لحاظ ر سک ی سونام ی ساختمان ها و سازه ی ها نوع4 از لحاظ ر سک ی سونام ی ش در محدوده ی ناح طارح ساونام ی واقاع شاده،اند د یا با مطاابق الزامات ز ری طراح ی :شوند 1 - اجزا ی غی رسازه یا و تجه ی زات ی ش ب منظور حفظ عملکرد اساسی سااختمان ماورد نیااز هساتند، بایاد بااال ر از ت تاراز آبگرفتگ ی مربوط ب حداشثر سونامی موردنظر قرار گیرند. همچنین در طبق نگهدارنده اجزا و تجه زات ی مذشو ر، تاراز قسامت نیریز نی تر ن یی پا عضو سازه یا ی افق نیز باید باالتر از تراز آبگرفتگ.ی یاد شده باشد 2 - اجزا ی سازه ای و اتصاالت طبقات قابل سکونت و بهره بردار ی و همچن نی شالوده ها باید جهت تاأم ین " ساطح ع ملکارد سازه یا خدمت رسان ی یب وقف" طراح ی .شوند طبقات باالتر از تراز آبگرفتگ ی مربوط ب حداشثر سونام ی موردنظ ، می ر توانند ب عنوان طبقات مجاز ب سکونت و بهره بردا ر ی در نظر .گرفت شوند در طراح ی اجزا ی سازه یا و اتصاالت طبقاتی ش تحات اثار سونامی طرح دچار آبگرفتگی می،شوند تأمین "سطح عملکرد سازه یا ایمنی جانی" الزامی است. 3 - طراح ی پناه گاه های قائم سونام ی براساس"سطح عملکرد سازه یا خدمت رسان ی یب وقف" و ضوابط فصل ششم خ واهد بود. 3 - 2 - حالت های بارگذاری سونامی ب دلیل وابستگی نیروی غوط وری ب مقدار عمق آب در داخل ساختمان و همچنین عدم ظهور همزمان عمق آبگرفتگا ی و سرعت جر ان ی حداشثر در محل سازه، س حالت بارگذار ی زیر ب منظور مالحظا اثارات آبگرفتگا ی ساونام ی بایاد در نظار 27 1401-0301 راه نمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی گرفت دوش: حالت بارگذار ی 3 - 2 - 1: این حالت ب منظور مالحظ شارا طی حاداقل ترش ب یا اثارات ن ی رو یا یا ه درود یکی نام ی باا یور یا ن شناور ی و با توج ب عمق آب در داخل ساختمان ش مطابق بند4 - 2 - 1 ارزیابی می شود، تعریف شده و در صورت ی ش عماق آبگرفتگ ی خارج ی از عمق آبگرفتگ ی حداشثر و مقدار حداقل " ارتفاع یک طبق" و "ارتفااع بااال ی پنجاره طبقا ا،و" شمتار ،باشد در نظر گرفت می.شود حالت بارگذار ی 3 - 2 - 2: در سازه ی ها باز و همچن نی سازه یی ها ش شرا یط خاک ای شالوده و طراح ی ها ی سازه ای ب گونا ای است ش از شکل یریگ فشار یه درواستات یکی مخرب در سطح ز یرین شالوده یا نی تر ن یی پاا شاف ساازه یا جلاوگ یری می شناد، ،اعما حالت بارگذار ی 1 .مورد نیاز نیست حالت بارگذار ی 3 - 2 - 3: در این حالت سرعت جر ان ی (و شار حرشت ) حداشثر در جهت ان ی جر ورودی یا بازگشت ی ساو نام ی در نظر گرفت شده و مقدار عمق آبگرفتگ ی، ،معاد3/2 عمق آبگرفتگ ی حداشثر فرض می.شود حالت بارگذار ی 3 - 2 - 4: در این حالت عمق آبگرفتگ ی حداشثر در نظر گرفت شده و مقدار سرعت جر ان ی در جهت ان یا رج ورودی ای بازگشت ی سونام ی، ،معاد3/1 سرعت جر ان ی حداشثر فرض می.شود 3 - 3 - حالت های ترکیب بار نی روها و اثرات اصل ی سونام ی باید با سا ری بارها ی مشخص شده( مطابق روابط3 - 1 و3 - 2 ) بی ترش :شوند (3 -1) 0.9𝐷+ 𝐹TSU + 𝐻TSU (3 - 2) 1.2𝐷+ 𝐹TSU + 0.5𝐿+ 0.2𝑆+ 𝐻TSU :ش در آن TSU F :ات اثر بار سونام ی در جهات ان ی جر ورودی ای بازگشت ی سونام ی TSU H : بار ناشی از فشارهای جانبی اعمالی بر شالوده ش بر اثر سونام ی در شرایط مستغرق ایجاد می شود. در حالتی ش اثر خالص Tsu H در جهت مخالف اثر بار اصلی سونامی باشد، ضریب شاهشی برابر با9/0 برایTsu H در نظر گرف ت می.شود D :بار مرده L: بار زنده S: بار برف فصل3 - الزامات سازه ای 01 / 07 / 1401 28 3 - 4 - ی مع ارها ی رش ی پذ سازه ای اعضا ی سازه یا باید در برابر ین روها ی ناشی از بی ترش ین روها ی سراسری سونام ی (اعمال ی بر س ی ستم سازه یا) و تالش ی هاا ی ناش از فشار موضع ی ان ی جر سونام ی بر رو ی کی هر از اعضا ی سازه ای ( در همان جهت جر ان یا) طراحا ی .شاوند بارا ی ایان ،منظور نی روها ی داخل ی و تغ ر یی مکان ی ها یس ستم باید با استفاده از تحل لی استات یکی ی خط محاسب شوند. با طاور شلای در صورت ی ش مقاومت طراح ی اعضا ی سازه یا و اتصاالت، از بارها و اثارات ناشا ی از حاداشثر ساونام ی ماوردنظ،ر مطاا بق ترش ب یا بارها ی بند4 - 2 - 3 - 3 ،بی شتر باشد، م توان ی ی مع ارها ی و سط ح عملکرد سازه ای مورد نیاز مطابق بند 3 - 1 ن را ش تر، شده تلقای نمود. در این وضعیت بی ضر مقاومت مصالح، ϕ ،ی برا عضو و رفتار تحت بررس ی مطابق مقاد ری تعیین شده در مباحاث8 ، 9 و10 مقررات مل ی .ساختمان خواهد بود جهت ی اب ی ارز تی ظرف یس ستم سازه ای در تحمل اثرات نیروی ی جانب سونام ی طرح مطابق سطح عملکارد ساازه یا ی منا یا ی جان، ب شارگیری 75 درصد مقادیر متناظر اثرات بار لرزه یا ی افق ،طراحی براساس "آیین نام طراحای سااخت مان ها در برابار زلزلاا (اسااتاندارد 2800 )" مجاااز اساات . بااار مااذشور ضاار یب اضاااف مقاوماات سی سااتم باااربر جااانب ی ( 0 Ω ) ، طبااق بنااد 3-3-10 استاندارد2800 ویرای چهارم را شامل د شو یم. ی برا شنتر، سطح عملکرد خدمت رسان ی یب، وقف یس ستم باربر جانب ی باید بطور جداگان تحل لی و ارز ی اب ی شو.د 3 - 5 - حداقل نسبت انسداد جهت برآورد بارها ی سونامی بارهای وارد بر ساختمان باید با فرض حداقل مقدار 7/0 برای نسابت انساداد ساط و ح در معارض آبگرفتگا ی در س رتاسار پیرامون سازه محاسب گردد (ب جز سازه های باز). ضمناً جهت مالحظ ات اثر بار ناش ی از تجمع آوار و اجس ام شاناور موجا ود در جر ان ی در مقابل یا داخل سازه ی ها باز، نسبت انسداد سطوح در معرض آبگرفتگ ی در سرتاسر پ ی رامون ساازه د یا اب حاداقل برابر5/0 .اختیار گردد 3 - 6 - تعداد چرخه های بارگذاری جریان سونامی با توج ب این ش سونامی ها معموالً با بی از یک موج در ساحل ظاهر می ،شاوند در طراحی هاا بایاد حاداقل د و چرخا ان ی جر ورودی و بازگشت ی سونامی مالحظ گردد ؛ ش ،چرخ او مطابق عمق آب گرفتگی ،معااد 80 درصاد عماق آبگر فتگا ی سونام ی طرح و چرخ دوم بر اساس عمق آبگرفتگی سونامی طرح در نظر گرفت می.شود اثرات آب،شستگی موضعی ناشی از چرخ او ش مطابق فصل5 مشخص می،گردد باید ب عنوان شرایط اولی چرخا دوم در نظر گرفت شود. 29 1401-0301 راه نمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی 3 - 7 - انحراف جهت جریان سونامی در طراح ی سازه ها در برابر بارها و اثرات سونام ی باید طی شرا ان ی جر ورود ی و جر ان ی بازگشتی هر دو مد ن ظار قارار گیارد. ًضمنا با توج ب یی تغ رات احتمال ی جهت پ ی ی شرو موج سونام ی در خشک ی، ضرور ی است انحراف جهت اصل ی ان یا جر ی رود و نسبت ب خط عمود بر ساحل گذرنده از مرشز هندس ی (در پالن) سازه مورد نظر، ب اندازه5/ 22 درج از هار سامت در نظار گرفت .شود 1-7-3 : در صورت ن یی تع مقاد ری شمیت ی ها طراح ی سونام ی از طریق ی شب ی ساز عدد ی ویژه ساختگاه مطابق بناد2 - 3 ، در نظر گرفتن انحراف جهت جر ان ی تنها ب اندازه10 درج ا.ز هر سمت مجاز است 3 - 8 - اثرات زمین لرزه پیش از سونامی بر شالوده در صورتی ش سونامی طرح از رخداد زمین لرزه در یک ناحی فروران محل ی ناش ی می ،گاردد ساازه بایاد در برا بار اثارات زلزل پی از سونام ی نیز .طراحی گردد نی در ا موارد شالوده سازه د یا با براسااس ضاوابط منادرج در مباحاث م قاررات ملا ی ساختمان از جمل مبحث6 و7 و همچن نی "آیین نام طراحی ساختمان ها در برابر زلزل (استاندارد 2800 )" د ر برابر حرشات نی زم و شتاب حداشثر زلزل طراح ی .شود در طراح ی شالوده در برابر سونام ی ض روری است تغ یی رات ی ش در اثر وقوع زلزل رد سطح ساختگاه و مشخصات خاک منطق حاصل می،گردد ب عنوان شرا طی ی اول مالحظ .گاردد بناابراین گازارش مطا لعاات ژئوتکن کی ساختگاه با دی شامل ارز ی اب ی شالوده با در نظر گرفتن ناپا ی دار ی احتمال ی بیش،ها روا نگرا یی، نش سات شلا ی و ن ی ساب ی زم،ن جابجا یی سطح زم نی ی ناش از گسل و گسترش جانب ی ی ناش از اثرات لرزه ای پی از وقوع ساونام ی .باشاد ه مچنا ین سایر الزامات فصل5 زین دی با ی اب ی ارز .شوند 3 - 9 - مدلساز ی فیزیکی ،مد ی ساز یکیزیف ان ی جر سونام ی و بارها و اثرات ناشی از آن م ی تواند ب عناوان گز ی نا نی گز ی جاا روش هاای ارائا شاده جهت مالحظ ات بزرگنما یی سرعت جر ان ی ( مطابق بند2 - 4ی )، ن روها ی هی درود یکی نام ی ( مطابق بند4 - 3) ،نیروهاای ناشا ی از برخورد آوار شناور( مطابق بند4 - 4) و طراح ی شالوده (مطابق فصل 5) ب شار برده شود .برای این منظور ر عایت الزامات زیار در مدلساز ی یکیزیف ضروری است: 1 - بازسازی ان ی جر ها و اعماق آبگرفتگ ی حالت ی ها بارگذار ی سونام ی (مطابق بند3 - 2 )در اس ی مق مناساب توساط یا جه ت زات ب شار ،رفت در مد ی ساز یکیزیف امکان پذیر باشد ؛ 2 - براساس چی دمان و تنظیمات مد، فیزیکی، تأ یث رات انعکاس یس،ا از گوشا ها بار محال ،مد ساازی شاده در طا ی انجاام آزما ی محدود باشد؛ فصل3 - الزامات سازه ای 01 / 07 / 1401 30 3 - بیا ضر اس ی مق ،مد ی ساز یکیزیف حداقل ،برابر یا بزرگتر از موارد مندرج در جدو 3 - 1 اختیار گردد ؛ 4 - اثرات ضرب ی ی ناش از آوار شناور توسط آزما ی ی ها اس ی مق شده شامالً شب ی ی ساز و برآورد گردد؛ 5 - صحت بازسازی طی شرا بارگذار ی و اثرات مق اس ی ی ساز متناسب با مالحظات د یکی نام ی سی و نمات یکی (شامل اثار ات پاساخ یکی نام ید سازه و مصالح مد، فیزیکی) در گزارش نتا جی آزما ی مورد بررس ی قرار گیرد ؛ 6 - جی نتا آزما ی با توج ب مقادیر بی ضرا اهم تی سونام ی و جرم مخصوص س ی،ا مطابق بند4 - 1 تدقیق گردد؛ 7 - اثرات انحراف جهت جر ان ی سونام،ی مطابق بند3 - 7، در جی نتا آزما ی مورد مالحظ قرار گیرد نی . ا امار ا ز طریاق انجاام آزما ی برای جهات مختلف جر ان ی ورودی و ای ب واسط بی ترش ،مد های ی ساز عدد ی یکیزی و ف با لحاظ جهت یریگ ان ی جر در آن،ها یم تواند محقق گردد. جدول3 - 1 : حداقل بی ضرا اس ی مق جهت مدلساز ی فیزیکی مورد مدلسازی بی ضر اس ی مق ساختمان های منفرد 1:25 جریان گروه ساختمان ها 1:200 اعضای سازه ای (همچون دیوارها و ستون)ها 1:10 موضوعات ژئوتکن یکی 1:5 فصل4 نی روها ی سونام ی فصل4 - نیروهای سونامی 01-07-1401 32 4 - 1 - ا ضر یب اهمیت سونامی و جرم مخصوص سیال براساس راهنمای حاضر نی روها ی وارده از طرف سونام ی بر ساختمان ها، ب طور شل ی در س دست ن یا روه ی هی درواستات یکی، نی روها ی هی درود یکی نام ی و ن ی روها ی ی ناش از ضرب آوار شناور طبق ی بند می گردند . نیروهای هی درواستات کی ی با عمق آبگرفتگ ی متناسب بوده و مطابق بند4 - 2 محاسب م ی گردند. نی روها ی هی درود یکیم نا ی ی و ن روها ی ی ناش از ضرب آوار شناور نیز باید ب ترت بی مطابق بندها ی 4 - 3 و4 - 4 ن یی تع گردند . در برآورد ین روها ی سونام ی مقادیر جرم مخصوص و وزن مخصوص حداقل س ی،ا با توج ب حضور اجسام لق مع و آوار شناور ،در جریان مطابق ر وابط (4 - 1) و(4 - 2) محاسب دن شو یم . ضمن این ش در برآورد ین روها ی هی درود یکی نام ی ی و ن روها ی ی ناش از ضرب باید بی ضر اهم تی سونام ی ( tsu I) ( ،، با توج ب جدو4 - 1 .) اعما، گردد (4 -1) 𝜌𝑠= 𝑘𝑠𝜌sw (4 -2) 𝛾𝑠= 𝑘𝑠𝛾sw :ش در آن sρ ،: جرم مخصوص حداقل سیا sw ρ : جرم مخصوص آب دریا برابر با3 kg/m 1025 sγ ،: وزن مخصوص حداقل سیا sw γ : وزن مخصوص آب دریا برابر با3 kN/m 10 sk : ضریب جرم مخصوص سیا، برابر با1/1 جدول4 - 1 :بی ضر اهم تی سونام ی( tsu I ) در برآورد ن ی روها ی هی درود یکی نام ی ی و ن روها ی ناش ی از ضربه آوار شناور نوع ساختمان و سازه از لحاظ ر سک ی سونامی بی ضر اهم تی سونام( یItsu ) 2 1 3 25 /1 4 25 /1 4 - 2 - نی روها ی هی درواستات یکی 4 - 2 - 1 - ی رو ین شناور ی ی برا تمام ی اعضا ی ای زه سا و غی رسازه ای ش دچار آبگرفتگی شده،اند وزن خالص شاه ی افت در اثر شناور ی باید مطابق 33 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی رابط (4 - 3) ی اب ی ارز گردد. (4 -3) 𝐹𝑣= γ𝑠𝑉𝑤 :ش در آن v F :ی رو ین شناور ی w V : حجم آب جاب جا شده فضاها ی بست فاقد د وار ی ی ها منفصل سونام ی، در صورت ی ش سطح بازشو آن ها شمتر از25 درصد سطح د وار ی خارج ی در معرض آبگرفتگ ی باشد، ،مشمو لحاظ فشار باال برنده ناش ی ی رو ی از ن شناور ی خواهند بود. اثرات هوا ی محبوس در ز ری شف ها( ،شامل دا ی ها سازه ای )شامل و داخل فضاها ی بست فاقد د ی وارها ی م نفصل س ی ونام باید در شناور ی لحاظ گردد. در صورت ی ش عم ق آبگرفتگ ی از تراز فوقانی پنجره ها بیشتر باشد، می توان آن ها را ب عنوان باز د شو ر نظر گرفت (جز پنجره ی ها طراح ی شده در برابر ن ی رو ی انفجار یا پرتاب اجسام معلق در هوا در ح ین )طوفان. جابجا یی حجم ی اعضا ی شالوده (جز شالوده ی ها )عمیق مشمو، محاسبات فشار باالرونده هستند. 4 - 2 - 2 - ی رو ین یه درواستات یکی ی جانب نامتوازن ی رو ین یه درواستات یکی ی جانب نامتوازن از اختالف تراز آب در دو سمت د وار ی ، مستقل از امتداد آن ن سبت ب جه ت جر ان ی سونام ی، ناشی می گردد. لذا دی وارها ی سازه ای در معرض آبگرفتگ ی در صورت دارا بودن هر یک از شرایط ذیل ،ید با جهت ای ستادگ ی در برابر ن ی رو ی مذشور تحت اثر جریان ورودی حاالت بارگذاری 1 و2اط ، م بق بند3 - 2 طراح ی دن شو. 1 - سطح بازشو دیوار شمتر از10 درصد شل سطح د وار ی .باشد 2 - ،طو وار ید یب شتر از9 متر بوده وار ی و د ی ها منفصل سونامی در مجاورت آن.نباشد 3 - دیوار دارای محیط دو یا س وجهی باشد (صرفنظر از طو، د وار ی). ی رو ین یه درواستات یکی ی جانب نامتوازن، h F ( ، ب صورت رابط4 - 4 ) بیان می:گردد (4 -4) 𝐹ℎ= 1 2 γ𝑠𝑏ℎmax 2 :ش در آن b :طو، دیوار فصل4 - نیروهای سونامی 01-07-1401 34 max h :عمق آبگرفتگ ی حداشثر رو ی صفح تراز در محل سازه ( در صورت ی ش جر ان ی از رو ی وار ید زی سرر ش،ند ax m h برابر ارتفاع د وار ی در نظر گرفت یم شود.) 4 - 2 - 3 - سربار آب مانده رو ی کف ها ی و د وارها حین فروش شردن سونام ی، ،احتما عدم تخل ی و تجمع آب در سطح طبقاتی ش دارای اعضا ی سازه ای پیرامونی (همچون وار ید ی بتن یا مصالح سنگی) هستند، وجود دارد ش این امر می تواند یک سربار اضاف ی بر شف ط بقات تحم یل نمای د . از آنجا ش سربار افزوده شده ممکن است تجاوز از ظرف تی باربر ی طبق را موجب گردد، تمام ی شف ی ها ی افق ن یی پا تر از تراز آبگرفتگ ی حداشثر باید ی برا مجموع بار مرده و فشار سربار آب مانده ( rp) ش مطابق رابط (4 - 5 )ارا ئ می ،گردد طراح ی .شوند همچنین ید وارها ی سازه ای ش ظرفیت انباشت ،نمودن آب حین فروش شردن سونامی را دارند مشمو، طراحی د ر برابر فشار هی درواستات یکی آب مانده هستند. (4 -5) 𝑝𝑟= γ𝑠ℎ𝑟 ℎ𝑟= ℎmax −ℎ𝑠 :ش در آن rh :ارتفاع آب مانده در ساختمان sh : ارتفاع بخ فوقانی شف طبق نسبت ب صفح تراز (از ین ست ین مقدار rh از ارتفاع بخ پ ی وست اع ی ضا سازه ای پی رامون ی طبق ب ی شتر ار تی خا گردد.) 4 - 2 - 4 - اضافه فشار ه ی درواستات یکی ی رو شالوده ،در خال آبگرفتگ ی سونام ی، حضور ترازها ی متفاوت آب در دو سوی کی ید،وار ساختمان یا سازه امکان پذیر است . بنابر این در طراح ی ها باید اضاف فشار ه ی درواستات یکی وارده بر شالوده در اثر آبگرفتگ ی سونام( یsp )، ش طبق رابط (4 - 6) محاسب می گردد، در نظر گرفت شود. (4 -6) 𝑝𝑠= γ𝑠ℎmax 4 - 3 - نیرو ی ها یه درود یکی نام ی سی ستم باربر جانب ی و تمام ی اعضای سازه یا ن یی پا تر از تراز آبگرفتگ ی باید در برابر بارها ی هی درود یکی نام ی تعیین گردیده مطابق ند ب ی ها 4 - 3 - 1 و4 - 3 - 2 طراح ی شوند. تمامی وار ید ها و شف ها نیز باید برابر بارها ی مشخص شده طبق بند 35 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی 4-3-3 مورد طراحی قرار.گیرند 4 - 3 - 1 - ف شار جانب ی ی کنواخت معادل مطابق بند4 - 3 - 2 نی روها ی هی درود یکی نام ی جانب ی گوناگونی ش در اثر آبگرفتگ ی سونامی بر سی ستم ب اربر جانب ،ا ی عضا ی سازه یا و یا ید وارها ی ساختمان وارد می گردند ،باید .در نظر گرفت شوند ضمن اینک مالحظ نی روها ی هی درواست یکی ات جانب ی اعمالی بر ید وارها ی سازه ا ی مطابق بندهای4 - 2 - 2 و4 - 2 - 3 ضروری است. لیکن براساس بند حاضر د ر نظر گرفتن و اعما، فشار ی کنواخت ،معاد ( uw p) ش مطابق رابط(4 - 7 ) تعیین یم گردد، ب عنوان جایگزین ی ها بی ترش گوناگون بارها ی هی درواستات یکی ی و ه درود یکی نام ی ی جانب مجاز است (ی رو کرد محافظ شاران). (4 -7) 𝑝𝑢𝑤= 1.25𝐼tsuγ𝑠ℎmax فشار ی کنواخت ،معاد، ی برا هر دو جریان ورود ی و،بازگشتی سونامی در سراسر عرض ساختمان و در ار،تفاعی معاد 3/1 برابر عمق آبگرفتگ ی حداشثر در ( محل سازهmax h ،)اعما، می.گردد بنابر این عالوه بر سیستم بار بر جانبی ساختمان، تمامی اعضا ی سازه ای زیرین تراز مذشور باید در برابر فشار جانب ی ی کنواخت .طراحی شوند 4 - 3 - 2 - نیروهای هیدرودینامیکی جانبی 4 - 3 - 2 - 1 - نیروی پسای ی کل اعمالی بر یس ستم باربر جانب ی سی ستم باربر جانب ی ساختمان باید جهت تحمل ی رو ین ی پسا ی شل ان ی جر ورود ی و بازگشتی سونام ی ش می تواند در تراز،های مختلف ب آن اعما، گردد طراحی گردد. نیروی مذشور ( مطابق روابط4 - 8 و4 - 9) بیان می:گردد (4 -8) 𝐹𝑑𝑥= 1 2 𝜌𝑠𝐼tsu𝐶𝑑𝐶𝑐𝑥𝐵(ℎ𝑢2) (4 -9) 𝐶𝑐𝑥= ∑(𝐴col + 𝐴wall) + 1.5𝐴beam 𝐵ℎ𝑠𝑥 ش:در آن dx F :ی رو ین پسا اعمال ی بر ساختمان یا سازه در تراز مورد نظر( h) d C : ضریب پسا ساختمان بر اساس جدول(4 -2) cx C : ضریب متناسب با نسبت انسداد B :عرض شلی ساختمان col A: مساحت تصو ری عمود ی هر ستون فصل4 - نیروهای سونامی 01-07-1401 36 wall A: مساحت تصو ری عمود ی هر دیوار beam A : مجموع مساحت تصو ری عمود ی لب دا، (ش در روبروی جریان قرار دارد) و عمیق ترین تیر در مع رض جریان (ب )طور جانبی x sh : میانگین ارتفاع طبقات زیرین ارتفاع آبگرفتگی سونامی مطابق هر یک از س ت حال بارگذار ی (طب ق بند3 - 2) هرگون وار ید ، اعم از سازه یا یا ریغ سازه ا ی، در صورتی ش وار ید از های منفصل سونامی محسوب دد گر ن ،باید د ر محاسب wall A حل اظ گردد. مقدار بی ضر cx C دی نبا شمتر از مقدار نسبت ا نس داد( مطابق بند3 - 5) ، و بیشتر از1 اختیار گرد.د جدول4 - 2 :بی ضر پسا ( Cd) برای سازه های دارای هندسه متشکل از )خطوط مستقیم (فاقد انحنا نسبت عرض به عمق آبگرفتگی* ( sx h / B ) بی ضر پسا ( Cd ) 12 > 25 /1 16 3/1 26 4/1 36 5/1 60 75 /1 100 8/1 120 < 0/2 *عمق آبگرفتگ ی برای کی هر از س حالت بارگذار ی مطابق در بند3 -2 ( برای سایر مقادیر نسبت عرض ب عمق آبگرفت یگ، بی ضر پسا باید براساس درون ی اب ی تعیین )گردد 4 - 3 - 2 - 2 - نیروی پسای اعمالی بر اعضا ی سازه یا ی و د وارها ی خارج ی برای تمام ی اعضا ی سازه یا ی و د وارها ی خارج ی واقع در ز ری عمق آبگرفتگ ،ی رو ین ی یه درود یکی نام ی ی نب جا باید د ر نظر گرفت شود (ی برا تمامی س حالت بارگذار ی مطابق در بند3 - 2) ؛ این نیرو ( ش مطابق رابط4 - 10) ار ائ م ی،شود در امتداد ارتفاع آبگرفتگ ی شده ( اعضاeh ) ،اعما می گردد: (4 - 10 ) 𝐹𝑑= 1 2 𝜌𝑠𝐼tsu𝐶𝑑𝑏(ℎ𝑒𝑢2)o جهت برآورد ی رو ین ی پسا اعمال ی بر اعضا ( d F ،) مطابق رابط فوق برای اعضا ی داخل ی بی ضر پسا( d C) بر اساس ،جدو 4-2 تعیین ده ی گرد وb عرض عضو(ای وار ید) در جهت عمود بر جر ان ی خواهد بود؛ اما برای اعضای خارج ی مقدار بی ضر پسا برابر با2 بوده و مقدارb از ح اصل ضرب عرض در مقدار نسبت انسداد( مطابق بند3 - 5 )حاصل م ی شود. 37 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی توج شود ش ن ی رو ی ی پسا اعمال ی ،بر اعضا ی رو ین ب پسا ی ی شل محاسب شده در بند پیشین افزوده یمن شود . صرفاً آن دست از اعضا ی سازه یا ش بخش ی از س ی ستم باربر جانب ی هستند، عالوه بر سهم خود از بار شل ی اعمال ی مطابق بند 4-3-2-2-1، فشار موضع ی ی ناش از عبور جر ان ی در اطراف خود را طبق( رابط4 - 10 ) تحمل می ند ی نما. جدول4 - 3 :بی ضر (پساCd) برای اعضای سازه ای مقطع عضو سازه ای بی ضر ( پساCd ) ستون دایره ای یا چند ی ضلع متساوی االضالع با 6 گوش یا بیشتر 2/1 ستون مستط یلی ب ا نسبت حداقل ی 2 ب1 ان یم ،اضالع وج بزرگتر ب موازات ج ه ان یرج ت 6/1 ،مثلثی نوک مثلث ب سمت ورود ان ی جر 6/1 وار ید بدون تک ی گاه مستغرق در جریان 6/1 ستون مربعی یا مستط یلی ،وج بزرگ تر عمود ب هج ت جر ان ی 0/2 مثلث ی ، نوک مثلث ب سمت خروج ان ی جر 0/2 وار ید ای صفح صاف عمود بر جهت ان ی جر 0/2 ستون لوز ی شکل ،نوک لوزی ب سمت ورود ان ی جر 5/2 ریت مستط یلی عمود بر جهت ان ی جر 0/2 مقاطع I ، L وU شکل 0/2 4 - 3 - 2 - 3 - نیروی پسای اعمال ی بر اعضا ی سازه ای قائم تمام اعضا ی سازه یا قائم ش عرض آن ها از3 برابر عمق آبگرفتگ ی )(حین جریان ورودی سونامی نظیر الت ح بارگذار ی 2 (مطابق بند3 - 2) بیشتر می باشد، مشمو، اعما، نیروی مشخص شده در ،این بند ب عنوان ن ی رو ی ی پسا یه درود کی نام ی ی .هستند ی رو ین اعم ی ال بر اعضا ی سازه یا قائم ( w F ) مطابق رابط(4 - 11 ) تعیین یم گردد ؛ اما در صورت ی ش جریان ناشی از یک خیزاب سونام ی با عدد فرود بزرگتر از 1 در محل ظاهر گردد و یا در صورت ی ش نسبت عرض ب عمق آبگر ی فتگ هر وار ید یا ستون برابر3 ای یب شتر باشد، ی رو ین مذشور باید براساس رابط (4 - 12 ) محاسب گردد. (4 - 11 ) 𝐹𝑤= 1 2 𝜌𝑠𝐼tsu𝐶𝑑𝑏(ℎ𝑒𝑢2) (4 - 12 ) 𝐹𝑤= 3 4 𝜌𝑠𝐼tsu𝐶𝑑𝑏(ℎ𝑒𝑢2)bore فصل4 - نیروهای سونامی 01-07-1401 38 4 - 3 - 2 - 4 - نیروی یه درود یکی نام ی اعمال ی ید بر وارها ی مشبک در خصوص دیوارهای دارای بازشو ش امکان عبور جریان از میان پشت بند دیوار ( Wall Piers ) وجود دا،رد برآورد ی رو ین اعم ی ال بر اعضا ی سازه یا وار ید مشبک ( pw F ) با استفاده از رابط(4 - 13 ) مجاز است ؛ با این حا، مقدا ر این نیرو نباید از ( مقدار حاصل از رابط4 - 10 :) شمتر اختیار گردد (4 - 13 ) 𝐹𝑝𝑤= (0.4𝐶𝑐𝑥+ 0. 6)𝐹𝑤 4 - 3 - 2 - 5 - ی رو ین یه درود یکی نام ی اعمال ی ید بر وارها ی دار هی زاو نسبت به جر ان ی ی برا ید وارها ی ی دارا ی زاو شمتر از90 درج نسبت ب جهت جر ان ی، نیروی یه درود یکی نام ی ی جانب در واحد عرض ( θ w F ) باید مطابق رابط(4 - 14 ) مشخص گردد. (4 - 14 ) 𝐹𝑤θ = 𝐹𝑤sin2 θ ش در آن θ ی زاو نیب وار ید و جهت جر ان ی یم باشد. 4 - 3 - 3 - فشار های یه درود یکی نام ی اعمال ی بر کف ها 4 - 3 - 3 - 1 - فشار سکون جر ان ی وار ید ها و شف ها ی واقع در فضاهای محصور سازه ای ش در معرض فشار ی ناش از توقف جر ان ی هستند، د بای جهت تحمل فشار سکون جر ان ی مشخص شده مطابق رابط(4 - 15 ) طراح ی دن گرد: (4 - 15 ) 𝑃𝑃= 1 2 𝜌𝑠𝐼tsu𝑢2 ش در آن u حداشثر سرعت ان ی جر آزاد (مطابق با موقعیت و حالت بارگذار)ی یم باشد. 4 - 3 - 3 - 2 - فشار باالبرنده ه ی درود یکی نام ی در کف ی ها ی افق شف ها و سا ری اعضا ی ی افق باید جهت تحمل فشار باال برنده اعمال ی مطابق ا نی بند طراح ی گردند. الف- شف ی ها مستغرق حین ان ی جر ورود ی سونام ی شف ی ها افق ،ی ش در خال آبگرفتگ ی ان ی جر ورود ی سونام ی مستغرق می ،شوند باید برای فشار باالبرند ی ه ه درود کیم نا ی ی حداقل برابر1 شیلو ک پاس ا،، ش در زیر شف اعما، می ،گردد طراح ی .گردند فشار مذشور افزون بر اثرا ت نیروی شناوری هی درواستات کی ی (مطابق بند4 - 2 - 1) می.باشد ب- شف ی ها واقع روی زمین شیب دار 39 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی شف ی ها ی افق ش رو ی زمین یش بدار با شیب بیشتر از10 درج واقع شده ،اند باید برای یک فشار باال برنده ش در زیر شف اعما، می ،گردد طراح ی .گردند این فشار ناشی از مؤلف قائم سرعت جریان( مطابق رابط4 - 16 ) محاسب می گردد، اما مقدار آن نباید شمتر از 1 لو یش ک پاس ،ا .اختیار گردد (4 - 16 ) 𝑃𝑃= 1.5𝜌𝑠𝐼tsu𝑢𝑣 2 𝑢𝑣= 𝑢tan φ :ش در آن u :سرعت افقی ان ی جر آزاد در ترازی برابر (یا بیشتر از) تراز بخ زیرین شف (نسبت ب صفح تراز) φ : شیب میانگین زمین زیر شف 4 - 3 - 3 - 3 - ان ی جر محبوس سونام ی در م ان ی وار ید و کف هنگامی ش جریان زیرین یک شف سازه ای توسط یک دیوار یا مانع دیگری مسدود می گردد، ب سمت باال منحرف گ ردیده و پ از اصابت ب سقف مجدداً مسدود می شود ش در نتیج این امر فشار نس بتاً زیادی روی د یوار و روی بخ زیرین شف )(در مجاورت دیوار ب وجود می .آید لذا در نظر گرفتن ب ار ه ی درود یکی نام ی ناشی از جر ان ی ی ها محبوس در میان دی وارها شف و های یا ازه س ضروری است. بر این اساس در صورت ی ش جر ان ی سونام ی در زیر کی شف واقع در ا رتفاع، توسط کی وار ید سازه یا (واقع در پایین دست ج یان ر) مسدود گردد، وار ید و شف موردنظر باید برای فشارu P .طراحی شوند این فشار در طو، دیوار بر ابر17 لو یش ک پاس،ا می باشد، اما در طو، ب خ ز نیری شف مقدار آن با توج ب ف اصل نسبت ب دیوا ر ( مطابق رابط4 - 17 ) تعیین یم گردد: (4 - 17 ) 𝑃𝑢= { 17 kPa ∶ 𝑥𝑠𝑤≤ℎ𝑠 8.5 kPa ∶ ℎ𝑠< 𝑥𝑠𝑤≤ ℎ𝑠+ 𝑙𝑤 1.5 kPa ∶ ℎ𝑠+ 𝑙𝑤< 𝑥𝑠𝑤 ش در :آن sw x : فاصل بخ ز نیری شف نسبت ب د وار ی sh : تراز بخ فوقانی شف (نسبت ب صفح تراز) wl :طو، دیوار در صورت برقراری هریک از شرایط (الف) تا (ه) ش در ذیل بیان گردیده ،اند مقدار فشار ناش ی از ج ان یر مح بوس در م ان ی وار ید و شف سازه ا د توان یم ی شاه یابد ؛ ضمن اینک در صورت برقرار ی همزمان چندین شرط از شرایط م،ذشور شاه زان یم بار ب صورت توأمان مجاز می باشد. ،با این وجود مقدار نها یی فشار دی نبا شمتر از مقدار حدا قلی تعیین شده در هر یک از شرایط ذیل .اختیار گردد فصل4 - نیروهای سونامی 01-07-1401 40 الف- شاه بار مطابق با عمق آبگرفتگ ی در صورت ی ش عمق آبگرفتگ ی از3/2 ارتفاع طبق شمتر باشد، فشار باالبرندهu P می تواند مطابق را بط(4 - 18 ) شاه ؛ ابد ی اما مقدار آن نبا ید شمتر از5/1 لو یش ک پاس،ا اخت ار ی .گردد (4 - 18 ) 𝑃𝑢= 𝐼tsu(28.25 −7.66ℎ𝑠 ℎ) ش در آن ℎ𝑠 ℎ نسبت ارتفاع شف ب عمق آبگرفتگ ی می.باشد ب- شاه بار مطابق با بازشوی دیوار هنگام ی ش د وار ی مسدودشننده جر ان ی در ریز فش ی دارا بازشو باشد (ب گون ای ش عبور ان ی جر میسر ب،)اشد ف شار شاه ی افت بر رو ی وار ید ف و ش ( u P )می تواند مطابق رابط(4 - 19 ) محاسب گردد: (4 - 19 ) 𝑃𝑢𝑟= 𝐶𝑐𝑥𝑃𝑢 ش در آن cx C نسبت سطح مستحکم دیوار ب شل سطح آبگرفتگ ی شده صفح عمودی بخ آبگرفتگ ی شده دیوا ر (متناظر با تراز) می.باشد ج- شاه بار مطابق با بازشوی شف در مواردی ش شف مورد نظر در مجاورت دیوار دارای بازشو یا بخ شکننده باشد ، فشار باالبرنده می تواند مطابق بند ور ابط(4 - 20 ) ( و4 - 21 ) مشخص می گردد : (4 - 20 ) 𝑃𝑢𝑟= 𝐶𝑏𝑠𝑃𝑢 (4 - 21 ) 𝐶𝑏𝑠= { 1 − 𝑤𝑔 ℎ𝑠 ∶ 𝑤𝑔< 0.5ℎ𝑠 0.56 −0.12 𝑤𝑔 ℎ𝑠 ∶ 0.5ℎ𝑠≤𝑤𝑔 :ش در آن g w :عرض بازشو bs C :بی ضر شاهش ی بازشو ی شف( نباید شمتر از صفر اختیار گردد) د- شاه بار مطابق دیوار منفصل سونامی در صورتی ش وار ید مسدودشننده جر ان ی ،از نوع دیوارهای منفصل سونامی باشد فشار باالبرنده شف باید براساس بند4 - 41 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی 3-3-1 مشخص گردد؛ اما نیاز نیست مقدار آن از نیروی برشی مورد نیاز جهت جداسازی دیوار منفصل از شف، یب شتر اختیار .گردد 4 - 4 - نی روها ی ناش ی از ضربه آوار از آنجا ش حجم یمی عظ از آوار شامل درختان، ت ی رها ی ی چوب برق و خودروها (و بعضاً حت ی تخت سنگ ای ها قطعات بتن ی ) توسط جر ان ی سونام ی حمل م ی،شوند ین روها ی ی ناش از ضرب ا ین آوار ب ساختمان یا سازه باید مطابق ا ین بند ت عیین گردند . البت ترش بی نیا بارها با سا ری بار ی ها مرتبط با سونام ی ش در سا یر بخ ی ها راهنما مشخص گرد ی،دند ضرور ی اشد بی نم. مالحظ اثرات ن ی روها ی ی ناش از ضرب برخورد آوار در طراح ی در مواردی الزام ی خواهد بود ش حداق ل عمق آب گرفتگ ی بی شتر از1 متر باشد. برای این منظور باید شدیدترین اثر نی روها ی ضرب ای (در محدوده عمق آبگرفت گی) ب اعضا ی پی رامون ی سی ستم سازه ای باربر ی ثقل ش در امتداد محورهای اصلی سازه ای عمود بر جهات احتمالی ان ی جر ورود ی و ان ی جر باز گشت ی (مطابق بند3 - 7) واقع شده،اند اعما، گردد. ب جز در موارد مشخص شده در ادام ، محل اعما، بارها ی ضرب ای در تمامی اعضا ی مذشور باید مطاب ق با حالت ب رانی ح از نظر ایجاد برش و خم و در محدوده عمق آبگرفتگ ی موردن ظر فرض گردد . ا عم ا ق آبگرفتگ ی و سرعت های جریان باید بر اساس س حالت بارگذار ی تعریف شده در بند3 - 2 در نظر گر.فت شوند ،اعما همزمان بارها ی ضرب ای ب چندین عضو سازه ا ی ضرور ی ی نم باشد. ساختمان ها و سازه ها ،ی مشمو طی شرا ،فوق باید مطابق بندهای4 - 4 - 2 الی4 - 4 - 4 ی برا بار ناشی از ض رب ت ی رها ی ی چوب ،خودروها و همچنین تخت سنگ ها و قطعات بتن ی شناور طراح ی .شوند ًضمنا در نواحی مجاور بنادر یا محوط های شانتینری ، باید،احتما برخورد شانت ها ر ین ی ششتیرانی، ششت ها ی و بارج ها طبق شیوه بند4 - 4 - 5 تعیین گ ردیده و ساختمان ها و سازه ها ،واقع در ناحی خطر برخورد باید در برابر بار ی ها ضرب ا ی مطابق بند4 - 4 -6 نیز مورد یح طرا قرار گیرند. البت ارزیابی ضرب ی رها یت ی چوب، خودروها، تخت سنگ ها ،قطعات بتن ی شناور و ی شانت نرها ی ششت ران ی ی از طری ،ق اعما با ر استاتیکی ساده شده طبق بند4 - 4 - 1 ،ب عنوان جا نی گز ی بندها ی 4 - 4 - 2 ی ال 4 - 4 -6، .مجاز است ساختمان ها و سازه ی ها نوع4 از لحاظ ر سک ی سونام ی ش بر اساس روش تع ن یی شده در بند4 - 4 - 5، در م حدوده خطر برخورد با ششت ی و بارج با ظرف تی وزن مرده ب ی از40000 شی لوگرم ،قرار دارند باید مطابق بند 4 - 4 - 7 در برابر ضرب شناورها ی مذشور نیز طراح ی می شوند. 4 - 4 - 1 - بار استات یکی ساده شده ضربه آوار لحاظ نمودن ضرب آوار از طریق اعما، نیروی حاصل از رابط(4 - 22 ) ب عنوان بار استات یک ی حداشث ر و جایگزین بارهای تعریف شده در بندهای4 - 4 - 2 تا4 - 4 -6 .مجاز است این نیرو باید در نقاط بحران ی از نظر ا جاد ی برش و خم در اعضا و در محدوده عمق آبگرفتگ ی متناظر با حالت بارگذار ی شماره3 طبق بند3 - 2 .اعما، گردد فصل4 - نیروهای سونامی 01-07-1401 42 (4 - 22 ) 𝐹𝑖= 1470𝐶0𝐼tsu در رابط فوق iF نیروی ضرب آوار، tsu I بی ضر اهم تی سونام( ،ی مطابق جدو4 - 1 )و 0 C بی ضر امتداد بر خورد آوار بوده ش برابر65 /0 در نظر گرفت م ی شود. در صورتی ش براساس ارزیابی خطر برخورد طبق وه یش بند4 - 4 - 5 ،س اختگاه در ی ناح خطر برخورد شانت ی نرها ی ششت ی ران ی، ششت ها ی و بارج ها ،واقع نباشد می توان مقدار نیروی ساده شده ضرب آوار حاصل از رابط ( 4-22 ) را تا50 .درصد شاه داد 4 - 4 - 2 - نیروی ضربه ت ی ی رها ی چوب ،مقدار اسمی حداشثر نیروی ضرب آنی آوارni F ، مطابق رابط(4 - 23 ) محاسب می گردد ؛ اما مقدار ی رو ین ضرب آن ی آوار جهت اعما، در طراحی ها ، iF، باید مطابق رابط(4 - 24 ) تعیین .گردد (4 - 23 ) 𝐹𝑛𝑖= 𝑢max√𝑘𝑚𝑑 (4 - 24 ) 𝐹𝑖= 𝐼tsu𝐶0𝐹𝑛𝑖 ش در این روابط: tsu I :بی ضر اهم تی سونام( ،ی (مطابق جدو4 - 1 )) 0 C :بی ضر امتداد برخورد آوار، برابر65 /0 برای ی رها یت ی چوب max u : حداشثر سرعت جریان در محل سازه k: حداقل مقادیر سختی مؤثر آوار برخوردشننده و سختی جانبی عضو سازه ای تغییرشکل یافت در اثر برخورد d m :جرم آوار با توج ب این ش در محاسب سختی آوار در ( رابط4 - 23 ) فرض بر آن است ش ت ی رها ی ی چوب در امت داد ی طول با ساختمان برخورد می،شنند سخت ی آن ها باید براساس سخت ی محور ی اعضا و از طریق رابط k=EA/L محاسب گر دد ؛ ش در آن E مدو، االست یسی ت محور ی، A سطح مقطع وL طو، ت ری چوبی .است ضمن اینک مقدار حداقل وزن و سخت ی تیر چوبی باید ب ترتیب برابر450 شیلوگرم و 61000 شیلو نیوتن بر متر در نظر گرفت.شود با فرض رفتار ارتجاع ی در برخورد، مدت زمان ضرب ، dt، ( از رابط4 - 25) محاسب م ی شود: (4 - 25 ) 𝑡𝑑= 2𝑚𝑑𝑢𝑚𝑎𝑥 𝐹𝑛𝑖 ب منظور مالحظ اثرات کی نام ید،ی نیروی حاصل از روش استات یکی ،معاد باید در بی ضر پاسخ یکی نام ید ، max R، ضرب .گردد مقدار ضریب م شور ذ، ( ،مطابق جدو4 - 3 ،)با توج ب نسبت مدت زمان ضرب ب دوره تناوب طب یعی عضو سازه ای 43 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی تحت ضرب تعیین می گردد. ی برا ری سا مقاد ری نی ماب اعداد ارائ شده، بی ضر پاسخ د یکی نام ی باید براساس درون یابی تعیین .گردد ًضمنا ی برا وار ید بار محل ضرب در مرشز د وار ی (در امتداد افق ی ) فرض شده و دوره تناوب طب یعی آن د توان یم بر اساس دوره تناوب اصلی ستون معاد، با عرض نصف دهان قائم د وار ی تعیین گردد. جهت محاسب اثر ات یکی نام ید بار ضرب، استفاده از روش های لی تحل نی گز ی جا، مطابق بند4 - 4 - 8 ،نیز .مجاز است جدول4 - 4 :بی ضر پاسخ د یکی نام ی ( max R ) ی برا بارها ی ضربه ای نسبت مدت زمان ضربه به دوره تناوب طب یعی عضو سازه یا تحت ضربه بی ضر پاسخ د یکی نام ی ( max R ) 0/0 0 1/0 4/0 2/0 8/0 3/0 1/1 4/0 4/1 5/0 5/1 6/0 7/1 7/0 8/1 9/0 8/1 0/1 7/1 1/1 7/1 2/1 6/1 3/1 6/1 4/1 ≤ 5/1 4 - 4 - 3 - نیروی ضربه خودروها ی رو ین ناشی از ضرب خودروه ا باید برابر مقدار حاصل ب ضر 130 شیلونیوتن درtsu I (بی ضر اهم تی سونام)ی در نظر گرفت شده و در هر نقط باالتر از تراز 1 متر (از سطح زمین) تا تراز آبگرفتگی حداشثر ب اعضای سازه.ای قائم اعما، گردد 4 - 4 - 4 - نیروی ضربه تخته سنگ ها و قطعات بتن ی شناور در موارد ی ش عمق آبگرفتگ ی حداشثر از8/1 ،متر باشد ی رو ین ناشی از ضرب تخت سنگ ها و قطعات ب ی تن شناور باید برابر مقدار حاصل ب ضر 36 شیلونیوتن درtsu I (بی ضر اهم تی سونام ی) در نظر گرفت شده و در تراز 6/0 م تر ب اعضای سازه.ای قائم اعما، گردد 4 - 4 - 5 - شناسایی ناحیه خطر برخورد کانت ی نرها ی کشت ی ران ی، کشت ها ی و بارج ها ی شانت نرها ی ششت ی ران ی، ششت ها ی و بارج ها واقع در بنادر باید ب عنوان اجسام شناور محتمل رب خورد ش ننده ب سا ختمان ها مورد ارزیابی قرار گرفت و محدوده احتمالی جاب جایی و پخ آن ها مطابق این بند شناسا یی .گردد فصل4 - نیروهای سونامی 01-07-1401 44 با فرض این ش اجسام فوق الذشر کی از منشا نقط یا ب حرشت در م ند یآی ،محدوده در معرض خطر برخور ن یی تع د می شود. ی برا نیا منظور در گام نخست سطح شل مورد انتظار اجسام موردنظر در محل منشا باید ن یی تع شود . برا ی ی شانت نرها نیا مقدار برابر با حاصل ب ضر تعداد ی شانت نرها )(در محل در مساحت آن ست ها، ی برا بارج ها مساحت اسمی هر بارج، برابر635 مترمربع (براساس استانداردAASHTO ، 2009 )، در تعداد متوسط آن ها در محل منشا ضرب می.گردد برای ششت ی ها نیز ب نی هم بی ترت و براساس سطح متوسط عرش آن ها، این مقدار محاسب م ی گردد . پ از برآورد سطح شل،هر منشا مرشز جغراف یی ای آن ب همراه جهت ان ی جر اصل ی سونامی (براساس بند 3-7 )باید مشخص گرد د تا مطابق( شکل4 - 1)، خطوط با زاو ی 5/ 22 درج از هر سمت نسبت ب خط گذرنده از مرشز ج ای غراف یی در .امتداد جهت جریان ورودی ترسیم گردند شعاع ا نی قطاع دا یا ره ی ب نحو ی در نظر گرفت م ی شود ش مساحت محد وده حاصل 50 برابر سطح شل منش أ اجسام مورد نظر گردد ش بیانگر تراشم 2 درصد ی آوار در منطق احتما لی انتقا، و پخ می.باشد با این وجود وسعت قطاع شکل گرفت از طرف خشکی می تواند مطابق دو مرز :زیر محدود گردد 1 - حم دوده عمق آبگرفت گی 1 متر( ی در خصوص ششت ها ی این عمق برابر مقدار عمق آبخور ششتی ب عالوه6/0 متر می)باشد. 2 - ساختمان ی ها فوالد ی و بتن ی دارای ارتفاع بی از مجموع عمق آبگرفتگ ی و6/0 متر در خصوص رها نی شانت و بارج ها، و مجموع عمق آبگرفتگ ی و عمق آبخور ششت ی و 6/0 متر در خصوص ششت ها ی. در صورتی ش وضع تی توپوگراف ی داخل قطاع45 درج ای ب گون ای باشد ش عبور جریان سونامی را مس دود نماید (وجود ،) عوارضی مانند تپ جهت قطاع باید در تطابق با عوارض موجود چرخانده شود و در صورتی ش عوامل محدودشننده جری ان در ،دو سمت (یا بیشتر) باشد قطاع باید باریک تر د ر نظر گرفت شود. در نهایت ی ناح خطر برخورد آ وار در اثر جریان بازگشتی سونامی نیز با چرخ180 درج یا قطاع اولی، ب گ ون ای ش أر س قطاع جدید در محل تقاطع مرز انتهایی قطاع نخست و خط گذرنده از مرشز جغراف یی ای در امتداد ج هت جر ان ی ورود ی واقع گردد (شکل 4 - 1 ،)باید .مشخص گردد ساختمان ها و سایر سازه ها بست ب ا ی نک در قطاع مربوط ب ی ناح خطر برخورد آوار در اثر جر ان ی ورودی ونام س ی، یا قطاع مربوط ب ناح ی خطر برخورد آوار در اثر جر ان ی بازگشتی ،و یا هر دو قطاع مذشور واقع باشند باید در براب ر ضرب شانتینرها و یا شناورها در جهت مربوط یا در هر دو جهت طراح ی شوند. 4 - 4 - 6 - نیروی ضربه کانت ی نرها ی کشت ی ران ی ی رو ین ی ناش از ضرب شانت ی نرها ی ششت ران ی ی نیز باید بر اساس روابط (4 - 23 ) و(4 - 24 )و با در نظر گرفتن جرم شانت نر ی خال ی ب عنوان مقدارd m محاسب .گردد فرض بر این است ش نقط برخورد یکی از گوش های تحتانی شان تینر بوده ی خت س و نر ی شانت از رابط k=EA/L محاسب می گردد؛ ش در آن E، A وL ب ترتیب مدو، االست یسی، ت سطح مقطع 45 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی شکل 4 - 1: چگونگی تعیین ناح هی خطر برخورد آوار شناور سونامی ،و طو لیر تحتان ی نر ی شانت .هستند البت مقاد ری وزن و سخت ی ی شانت نرها ی ششت ی ران ی نباید شمتر از م قادیر حداقل ا رائ شده ( ،در جدو4 - 4 )اختیار گردد . ضمن اینک بی ضر امتداد برخورد آوار ( 0 C ) ،ی برا ی شانت نرها ی باری براب ر با65 /0 در نظر گرفت م ی شود. در نظر گرفتن مقادیر بی شتر از1000 شیلو ،نیوتن ب ، عنوان مقدار اسمی نیروی ضربni F ،(حاصل ا ز رابط4 - 23 ) برای ی شانت نرها ی باری ضروری نمی د باش. ی برا ی شانت نرها ی حمل و نقل ی خال، مدت زمان ضرب(با فرض رفتار ارتجاع ی در برخورد) باید از را( بط4 - 25 ) محاسب گردد؛ اما ی برا ی شانت نرها ی بارگ یری شده، مدت زمان ( ضرب از رابط4 - 26 )حاصل یم شود: (4 - 25 ) 𝑡𝑑= (𝑚𝑑+ 𝑚contents)𝑢𝑚𝑎𝑥 𝐹𝑛𝑖 ش در آنcontents m باید% برابر با50 تی ظرف بار شانت نر ی در نظر گرفت شود . حداقل مقاد ری مجموع contents m + d m در ( ،جدو4 - 4) ارائ شده اند. در طراحی ها باید هر دو حالت ی شانت نرها ی باری خالی و بارگ یری شده .مالحظ گردد فصل4 - نیروهای سونامی 01-07-1401 46 مشاب بند4 - 4 - 2 ب منظور مالحظ اثرات د کی نام ی ی، نیروی حاصل از روش استات یکی ،معاد باید بیرض در پاسخ کی نام ید ،یmax R ، ش مقادیر آن در( ،جدو4 - 3) .ارائ شده، ضرب گردد جدول4 - 5 :وزن و سخت ی ی کانت نرها ی باری شناور نوع کانت نر ی شناور وزن (کیلوگرم) ( سختی لو یک وتن ین بر متر) نر ی شانت باری استاندارد20 ( فوت1/6 )متر خالی2270 بارگ یری شده 13150 42900 (در امتداد طول)ی نر ی شانت باری استاندارد20 ( فوت1/6 )متر خالی3810 بارگیری شده 17240 29800 (در امتداد طول)ی 4 - 4 - 7 - نیروی ضربه آوار غ رم ی عمول در صورتی ش عمق آبگرفتگ ی حداشثر از5/3 متر بیشتر باشد ،ساختمان ها و سازه ی ها نوع4 از لحاظ سک یر سونام ی باید در برابر نیروی ضرب ششت ی های عظیم ی ش عمق آبخور آن ها در ی ناح خطر برخورد (شناسا یی شده طبق ب ند4 - 4 - 5) ا ز عمق آبگرفتگ ی شمتر می،باشد طراحی شوند. نیا رو ین می تواند در هر نقط باالتر از سطح زم نی تا ترا ز ،معاد 3/1 برابر عمق آبگرفتگ ی ب عالوه ارتفاع عرش ششت،ی ب اعضا ی پیرامونی سازه های مذشور اعما، گردد و باید با اس تفاده از ر ابط(4 - 24 ) و بر م نای ب سخت ی عضو سازه ای تحت ضرب و وزن معاد، مجموع وزن خالص ششت( یLWT ) ب عالوه30 درصد تی ظرف وزن مرده ( DWT .) محاسب گردد ب منظور محاسب اثرات د یکی نام ی بار ضرب ، استفاده از روش ی ها لی تحل نی گز ی جا م طابق بند 4-4-8 .، مجاز است 4 - 4 - 8 - روش ی ها نی گز ی جا تحل لی پاسخ سازه تحت اثر بار ضربه آوار استفاده از لی تحل یکی نام ید جهت محاسب پاسخ سازه ب نیروی ضرب با مدت زمانdt و مقدار محاسب شده طبق رابط ( 24-4 ) مجاز است. در صورتی ش بار ضرب ب اندازه یا بزرگ باشد ش باعث رفتار غ ری ارتجاع ی در ساز ،ه شود ی ک ،مد ،معاد کی درج آزاد ی (جرم و فنر) با سخت ی غی رخط ی، ب ی طور ش شکل یری پذ سازه تحت ضرب را در نظر ب یگ،رد توان یم د .ب شار برده شود ضمن اینک محاسب پاسخ سازه در برابر ضرب غ ری ارتجاع ی، براساس روش شار-ا نرژی و با در ن ظر گرفتن شکل یری پذ سازه تحت ضرب توسط سخت ی غی رخط ی، ب عنوان کی وه یش نی گز ی جا مجاز می باشد ،. سرعت اعما ش ده در روش شار- انرژ ی، باید در بی ضر اهم تی سونام ،یtsu I ، و بی ضر امتداد برخورد آوار ، 0 C .، ضرب گردد فصل5 الزامات شالوده فصل5 - الزامات شالوده 01 / 07 / 1401 48 5 - 1 - طراحی شالوده شالوده سازه و موانع ویژه سونام ی دی با ب گون ای طراحی گردند ش ضمن مقاومت در برابر بارها و اثرات معر فی شده در بند5 - 3 ،تی ظرف ت حمل بارها ی حاصل از ترش بی بارها ی تعریف شده در بند3 - 2 را دارا باشند. همچن نی ش الوده باید در برابر ر یی تغ مکان ی ها مشخص شده طبق بند5 - 3 -6 شنتر، گردد. در تعیین عمق قرارگ یری شالوده و تی ظرف شمع ها ( ش جهت مقاومت در برابر بارها ی سازه ا ی، شامل بارهای تیر پ، ای طراح ی یم شون ،)د باید اثرات فرسا ی عموم ی و آبشستگ ی موضع.ی مالحظ گردد 5 - 2 - بی ضرا مقاومت جهت تحل لی ی دار ی پا شالوده جهت محاسب ظرف ی ها تی مقاوم ب منظور استفاده در تحل لی ی دار ی پا و شکست ی ها احتمال ی مرتبط با ظر تیف اربر ب ی، فشار جانب ی، ی دار ی پا داخل ی ژئوتکستا لی ی و س ستم ی ها تسل حی خاک و پا ی دار ی بیش ای یش ی روان و همچن نی محاسب تی ظرف اعضا ی مهار در برابر ی رو ین باالبرنده، مقدار 67 /0 باید در ضریب مقاومت ϕ ،اعما شو.د 5 - 3 - نی روها و اثرات سونام ی در طراحی شالوده شالوده ها و موانع و ژه ی سونام ی باید اثرات فشار جانب ی خاک (مطابق مبحث7 مقر رات مل ی ،)ساختمان نی روها ی هی درواستات کی ی طبق بند4 - 2، نی روها ی هی درود کی نام ی ی طبق بند4 - 3 و نی روها ی باالبرنده (ن اشی از تراوش )تحتانی طبق بند5 - 3 - 1 .مد نظر قرار گیرد شالوده ها با دی تی ظرف ی شاف ی برا مقابل در برابر ن ی رو ی باالبرنده و واژگون ی ناشی از ین روها ی هی درواستات یک ی و هی درود یکی نام ی و ضرب آوار شناور مربوط ب سونامی .را فراهم آورند ضمن اینک در طراحی شالوده، ا ثرات ناش ی از شاه مقاومت خاک، فرسا ی شلی و آبشستگی نیز باید مطابق الزامات نیا بند در نظر گرفت شوند . برا ی مال حظ چنین اثرات ی حداقل دو چرخ جر ان ی سونامی دی با در محاسبات لحاظ گردد. 5 - 3 - 1 - نی روها ی باالبرنده ناش ی از تراوش تحتان ی نی روها ی باالبرنده ناش ی از تراوش تحتان ی سونام ی باید مطابق شرا طی ریز ی اب ی ارز :شوند 1 - نی روها ی باالبرنده ناش ی از تراوش تحتان ی س حالت بارگذار ی تعربف شده در بند3 - 2 را شامل شون د؛ 2 - شاه مقاومت ناش ی از آبشستگ ی و سا ری اثرات خاک همچون روانگرا یی و نرم شدگ ی ی ناش از فشار آب حفره ای مد نظر قرار گ رد ی . عالوه بر ا ی ، ن نی روها ی باالبرنده ناش ی از تراوش تحتان ی در موارد ز ری زین دی با تعیین گردد: 49 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونامی )الف خاک پی از وقوع سونامی اشباع باشد؛ ب) خاک در حین عبور مجموع ا مواج سونام ی اشباع گردد ؛ )ج منطق مورد نظر پ از سونامی همچنان آب گرفت.باقی بماند 3 - اثرات بار زنده و بار برف در برآورد مقاومت در برابر ن ی روها ی باالبرنده در نظر گرفت ن.شوند 5 - 3 - 2 - کاهش مقاومت تا عمق2/1 برابر عمق آبگرفتگ ی حداشثر ،شاه مقاومت برش ی ی ناش از نرم شدگ ی در اثر فشار آب حفره یا باید مطابق بند5 - 3 - 5 لحاظ .گردد در محل یی ها ش مقدار عدد فرود حداشثر شمتر از5/0 باشد، در نظر گرفت نرم ن شدگ ی ی ناش از فشار آب حفره ای )(منفذی در اثر سونام ی ضروری نیست. 5 - 3 - 3 - فرسا شی ی کل فرسا ی شلی در حین جریان ورودی و جریان بازگشتی سونام ی باید در نظر گرفت شود. در تحل لی فرسا ی عموم ی باید تشد دی سرعت ها ی جریان مطابق بند2 - 4 و همچنین بهبود وضع تی ی ناش از نرم شدگ ی فشار آب حفره یا در اثر سونام ی در نظر گرفت شو.د در مناطق پوش ده ی از سنگ ای یال ی ها یغ رقابل فرسا ی (ش از آ ب شستگ ی ی ناش از جریان سونام ی با سرعت14 /9 متر بر ی ثان جلوگ یری می دن شن)، تحل لی فرسا ی شلی نیاز ست ین. در بررسی ف ی رسا ی شل در ح نی ان ی جر بازگشت ی سونام ی، باید تمرشز جریان در ،شانا،ها (شامل شانا ها ی تازه پدید آمده در ح نی ان ی جر ورود ی و جر ان ی بازگشت ی سونام)ی .در نظر گرفت شود 5 - 3 - 4 - آبشستگ ی عمق و وسعت آ بشستگ ی ش می تواند در اثر سرعت جریان پایدار سونامی یا سقوط آب از روی موانع حا صل گردد ،باید بر اساس روش های این بند ارزیابی گردد. در مناطق پوش ده ی از سنگ ای یال ی ها یغ رقابل فرسا ی (ش از آ ب شستگ ی ی ناش از جریان سونام ی با سرعت14 /9 متر بر ی ثان جلوگ یری می شند) ، و همچنین در رابط با سازه ها ی باز، ی اب ی ارز آبشستگ ی نیاز ست ین. 1-4-3-5 - ش آب ستگ ی ان ی جر دار ی پا در نظر گرفت ن آبشستگ ی ی ناش از اثرات جر ان ی دار ی پا سونام ی در اطراف سازه ها و شمع ی ها گوش ی ها ساختمان ضروری است .جهت برآورد عمق و وسعت آبشستگ ی ان ی جر دار ی پا، باید ،مد های عددی یکی نام ید ، ،مد ی ها یکیزیف ای و روش ی ها فصل5 - الزامات شالوده 01 / 07 / 1401 50 تجرب ی موجود در مناب ع معتبر ب شار برده .شود ،با این وجود تعیین عمق آبشستگ ی ی ناش از جر ان ی دار ی پا و نرم شدگ ی فشار آب حفره ا ی بر اساس ،جدو (5 - 1 )نیز مجاز است. جدول5 - 1 :عمق آبشستگ ی ناشی از جر ان ی دار ی پا و نرم شدگ ی فشار آب حفره ای ( عمق آبگرفتگیh ) عمق آبشستگ ی* ( D ) 3 متر> h 2/1 3 متر≤ 7/3 متر * ی برا بسترها ی ی سنگ دست نخورده.شاربرد ندارد در محل یی ها ش مقدار عدد فرود حداشثر شمتر از5/0 ،باشد عمق آ ب شستگ ی موضع ی ناشی از جر ان ی دار ی پا، حاصل از ( ،جدو5 - 1)، را توان یم با استفاده از کی بی ضر اصالح ی .شاه داد بی ضر اصالح ی مذشور ب صورت خط ی بین صفر (در محدوده آبگرفتگ ی ی افق ) تا کی (در محل یی ها ش مقدار عدد فرود جر ان ی 5/0 است) تغ ر یی شند یم. محدوده موردنظر در اطراف شالوده سازه جهت طراح ی در برابر آ ب شستگ ی ان ی جر دار ی پا، در مناطق دار یا خاک تح کیم ی افت ای چسبنده باید تا فاصل ای ب رابر عمق آ ب شستگ،ی نسبت ب بُعد ب ی رون ی شالوده.ادام یابد د ر مناطق دار یا خاک تحک یم ین افت ای یغ رچسبنده این فاصل تا 3 برابر عمق آبشستگ ی افزای یاب یم.د 2-4-3-5 - ش آب ستگ ی ی زش یر عمق و محدوده افقی آبشستگ ی زش یر ی باید از طریق ،مد ی ها عدد ی یکی نام ید، ،مد ی ها یکیزیف ای و روش ی ها تجرب ی تعیین گردد . با ا ین ،وجود، در نبود مد کی نام ید ی و تحلیل ویژه منطق ، برآورد عمق آبشستگ ی ی زش یر ( s D )، با استفاده از رابط (5 - 1 .) مجاز است (5 -1) 𝐷𝑠= 𝐶2𝑉√𝑞𝑈sin() 𝑔 ش در آن: V 2 C :بی ضر بآ شستگ ی بدون بُعد ش برابر 8/2 در نظر گرفت م ی شود.  :ی زاو نیب جت آب در ون حفره آ ب شستگ ی و خط افق ؛ در صورت نبود اطالعات، برابر مقدار حداقل 75 درج و بیش ی جانب سازه ای ش جریان از رو ی آن ریزش شرده است (در سمت آ ب شستگ)ی در نظر گرفت م ی شود. g : شتاب گران U :سرعت جت س ی،ا در ،حا برخورد با حفره آ ب شستگ ی q :ی دب در واحد عرض روی سازه یا ش جر ان ی از آن ر زش ی شرده است و مقدار آن مطابق ( رابط5 - 2) محاسب م ی شود: 51 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونامی (5 - 2) 𝑞= 𝐶dis 2 3 √2g 𝐻𝑂 3/2 ( همانگون ش در شکل5 - 1) مشاهده می شودO H در رابط فوق بیانگر عمق آب در باالی سازه ا ی است ش جر ان ی از آن زش یر شرده است ؛dis C ( نیز ضریب دبی بدون بعدی است ش از رابط5 - 3) محاسب می شود: (5 -3) 𝐶dis = 0.611 + 0.08 𝐻0 𝐻𝐵 در رابط فوقB H ارتفاع مانع باالدست می .باشد سرعت جت س ی،ا در حا، برخورد با حفره آبشستگ ،یU ، ( از رابط5 - 4 )حاصل یم شود: (5 -4) 𝑈= √2𝑔(ℎ+ 𝑑𝑑) ش در آن h عمق آب در پشت مانع باالدست وdd ا ختالف ارتفاع اضاف ی سطح آب باالدست و ن یی پا دست( در سمت آبشستگ ی) می.باشد شکل 5 - 1 :شی نما کمیت ی ها آبشستگ ی ی زش یر 5 - 3 - 5 - نی روها ی ی افق خاک نی روها ی ی افق خاک ناش ی از آ ب شستگ ی نامتوازن باید در طراح ی اعضا ی شالوده.مالحظ گردند 5 - 3 - 6 - یی غت رمکان ها ر یی تغ مکان ی ها قائم و افق ی اعضا ی شالوده و تغ ر یی مکان ها بیش ی باید با استفاده از تحل ی ها لی تجرب ی یا االستوپالست کی ای روش ی ها عدد ی معتب و ر با اعما، ن ی روها ی ی ناش از سونام ی (مشخص گردیده در بند5 - 3) ب همراه ری سا فصل5 - الزامات شالوده 01 / 07 / 1401 52 بارها ی ژئوتکن یکی و شالوده ش در مباحث مقررات مل ی ساختمان ا ران ی (ب و ژه ی مبحث 7) ارائ شده ،اند تعیین گردند. 5 - 4 - روش ی ها حفاظت از شالوده ب منظور شاه اثرات سونام ی بر شالوده توان یم از روش یی ها مانند خاشر یزی، ،دا ی ها محافظ، ژئوت کستا ی،ل سی ستم ی ها تسل یح .خاک، روش خاک و اصالح خاک استفاده شرد 5 - 4 - 1 - خاکر یزی در ب شار بردن شیوه خاشر یزی ،اطم نان ی از پا ی دار ی و مقاومت آن در ط ی گر آب ی فتگ و در برابر بار ها و اثرات م شخص شده طبق بند5 - 3 ضرور ی است. 5 - 4 - 2 - دال ی ها محافظ جز در موارد طراحی،دا ی ها محافظ خارج ی براساس تحلیل ،های ویژه ساختگاه طبق منابع معتبر فرض بر نیا است ش ،دا ی ها محافظ رو ی شالوده در زمان وقوع حداشثر سونام ی مورد نظر از محل خود بلند شده و جابجا می ن شو.د دا،های مذشور باید حداقل استحکام الزم برا ی مقاومت در برابر بارهای ریز را دارا ن باش:د 1 - نی روها ی برش ی ناشی از جر ان ی دار ی پا مطابق حداشثر سرعت جر ان ی سونام ی ، max u، ،روی دا 2 - فشار های باالبرنده ناشی از شتاب جر ان ی در باالدست و پا ن یی دست لب ها ی ،دا (ی برا ان ی جر ورود ی و بازگ ی شت) 3 - گراد های نای ان ی جر ناشی از تراوش در ز ری دا، (در صورت وجود پتانس یل اشباع خاک در حین عبور ام واج متوال ی سونام ی) 4 - نوسانات فشار در محل مقاطع و ،اتصاالت دا 5 - ی افزا فشار آب حفره یا ناشی روانگرا یی و عبور چند نی موج سونام ی 6 - فرسا ی بستر در باالدست، پا ن یی دست و در اثر ان ی جر مواز ی با لب ی ها دا، و جر ان ی میان بخ ی ها آن 5 - 4 - 3 - ژئوتکستا لی ی و س ستم ی ها تسل حی خاک ژئوتکستا ها لی باید طبق الزامات شرشت سازنده و توص ی ی ها منابع معتبر، طراح ی .و نصب گردد ضمن ا ینک بی ضرا مقاومت مربوط ب تی ظرف باربر ی، فشار جانب ی، ی دار ی پا داخل ی ،ی دار ی پا بیش و ظرف تی اعضا ی مهار در ب رابر ن ی رو ی باالب رنده باید طبق بند5 - 2 .در نظر گرفت شوند سی ستم ی ها تسل یح خاک زیر جهت استفاده مجاز هستند : 53 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونامی 1 - لول ی ها ژئوتکستا یل ساخت شده از بافت ی ها مستحکم، ش بتوانند در برابر بارها و اثرات سونام ی طرح، بدون ر یی تغ شکل ب مقاومت ششش ی شامل دست ابند ی. 2 - سی ستم ی ها تسلیح خاک و ش یِب ژئوگر ید ش محافظت شاف ی را در برابر فرسا ی شلی و آبشستگ ی فراهم ن موده و دار ای روش حفاظتی وmaximum lift thickness برابر3/0 .متر باشند 3 - سی ستم ی ها حفاظت ی ژئوسل، در صورتی ش ها لی تحل ی برآورد عملکرد( مورد انتظار در برابر فرسا ی ع ی موم و آبشستگ ی.) در شرایط عدم استفاده از روش موجود باشد 5 - 4 - 4 - سی ستم ی ها روکش خاک سی ستم ی ها روش خاک و مهار آن باید در برابر ن ی رو ی باالبرنده و تغ ر یی مکان ناشی از بارها ی آبگ رفتگ ی یم سونا طرح، ا ز استحکام شاف ی .برخوردار باشند یس ستم ی ها روش محافظتی خاک ز یر :جهت استفاده مجاز هستند 1 - پوش ی ها ی اه یگ جهت مقابل با فرسا ی ی شل و آبشستگ ی؛ در حالت ی ش سرعت های ان ی جر سونام ی شمتر ا ز4 متر بر ی ثان بوده و طراح ی ها با الزامات موجود در منابع معتبر منطبق باشد. 2 - یال ی ها لتر یف ژئوتکستا ی،ل شامل ف لتر ی حفاظت اول ی با استفاده از کی شبک ترش یبی. 3 - پو ش ها ی مَترس ؛ ش ضمن انعطاف یری پذ ی شاف، تی قابل استهالک انرژ ی را داشت و تحت اثر های نای جر مربوط ب آبگرفتگ ی سونامی ،طرح پایداری لب ها ی آن ها برقرار باشد. 4 - روش ی ها ی بتن مطابق الزامات ،دا ی ها محافظ (طبق بند 5 - 4 - 2)، ش تحت اثر جر ان ی ی ها مربوط ب آب گرفتگ ی سونام ی طرح ،از مهار ی شاف جهت یس ستم خاک تسل یح شده ب.رخوردار باشند 5 - پوش های سنگر ؛ ای زه ی در صورتی ش قطر اسمی سنگ با توج ب عمق و سرعت آبگرفتگ ی سونام ی و براس اس ی مع ارها ی طراح ی موجود در منابع معتبر تعیین گردد (در حالت ی ش عدد فرود حداشثر برابر5/0 ای یب شتر باشد، جر ان ی ی ها آشفت پر سرعت همراه سونام ی باید بطور و ژه ی و با استفاده از روش ها ی ی ارا شده در منابع معتبر در نظر گر فت شوند.) 5 - 4 - 5 - اصالح خاک اصالح خاک باید بر مبنای بی ترش مان یس با خاک، جهت فراهم نمودن حفاظت در برابر آب شستگ ی (مطابق بند4 - 3 - 5) طراحی گردد . حداقل م زان ی مقاومت توده خاک و س مان ی (مقاومت فشار ی متوسط) 69 /0 ،مگاپاسکا می.باشد فصل5 - الزامات شالوده 01 / 07 / 1401 54 55 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونامی فصل6 مالحظات خاص 57 01 / 07 / 1401 فصل6 - مالحظات خاص 6 - 1 - پناهگاه ی ها تخل هی قائم در پناهگاه ی ها ی تخل قائم ش با تأ د یی مراجع ذ ی صالح ب منظور حفاظت ساشنان منطق در برابر خ طر سون ی ام طراح ی می شوند، برخ ی از طبقات واقع شده در باالتر از یک تراز تعیین جهت پناهگ یری اختصاص داده م ی شوند . در طراحی سازه های مذشور عالوه بر مالحظات شلی سازه ،)ها (براساس فصو، پیشین باید الزامات ویژه این بند نی ز در نظر ق رار گرفت .شود 6 - 1 - 1 - حدا قل ارتفاع و عمق آبگرفتگ ی حداقل ارتفاع پا نی تر ن یی بخ طبق مورد نظر ب عنوان پناهگاه تخل ی قائم سونام ی، باید ب اندا زه ی ک طبق یا3 مت ر (هر شدام ب ی شتر باشد ،) از تراز معاد3/1 برابر تراز آبگرفتگ ی حداشثر سونام ی موردنظر باالتر باش د (شکل6 - 1 .) تراز آبگرفتگ ی حداشثر سونام ی موردنظر ، باید از طریق ی شب ی ساز عدد ی ژه یو ساختگاه مطابق بند2 - 3 حاصل گ ردد. ضریب3/1 برابری اعمالی در تراز آبگرفتگ ی حداشثر سونام ی موردنظر ، در طراحی پناهگاه ی ها ی تخل قائم مطابق صل ف های3 ، 4 و5 نیز باید .لحاظ شود شکل 6 - 1 :تراز پا یین نی تر طبقه مختص پناهگ یری در برابر سونام ی راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی 01 / 07 / 1401 58 6 - 1 - 2 - بار زنده در طراح ی پناهگاه تخل ی قائم سونام ی ی برا شف طبقات مختص پناهگ یری باید باری برابر8/4 لو یش پ،اسکا ب عنوان بار زنده پناهگ یر ،یrefuge L، در نظر گرفت شود. 6 - 1 - 3 - ضربه سقوط سازه ی ها مجاور در مواردی ش مقدار عمق آبگرفتگ ی حداشثر از8/1 متر بیشتر باشد ، ضرب ناشی از سقوط ی رها یت بر ق یا ستون ی ها مجاور، بر رو ی بخ ی ها اشغا، شده پناهگاه باید .لحاظ گردد 6 - 1 - 4 - اطالعات موجود در اسناد احداث ضوابط طراح ی در برابر سونام ی و گنجای پناهگ یر ی در ساختمان باید در اسناد و مدارک احداث پنا هگاه تخل ی قائم سونام ی موجود باشد. موقع تی فضاها ی پناهگ یری و مس ی رها ی دسترس ی ب آن ها نیز باید در نقش ی ها طبقات مشخص گردد. همچنین مختصات طو، و عرض جغراف یی ای ساختمان با ید .در اسناد احداث پناهگاه ثبت شود 6 - 1 - 5 - کنترل مضاعف مدارک و گزارش ی ها طراح ی پناهگاه ی ها ی تخل قائم باید توسط کی متخصص مستقل شنتر، ب صورت مضاعف مورد شنتر، و بازب ینی قرار گرفت و گزارش تطابق آن با ضوابط موجود، از جمل ا نی راهنما ، ب شارفرما ارائ گ.ردد 6 - 2 - دی واره ی ها مانع سونام ی دی واره ی ها مانع سونام ی ش جهت فراهم نمودن ی مع ارها ی عملکرد ی سازه محافظت شد ه در یپ رامون آن ت عبی ش می،وند باید ب گون یا طراح ی گردند تا خود نیز ی مع ارها ی عملکرد ی مورد نظر را برآورده سازند نی . ا ها ار ی مع مقاومت د ی واره مان ،ع ی دار ی پا، محافظت از فرسا ی شی،ب آب شستگ ی پن ج و الزامات ی دار ی پا ژئوتکن یکی و ارتفاع مانع برا ی م حافظت ش امل در زمان حداشثر سونام ی موردنظر را شامل می گردد. تراز فوقان ی موانع سونام ی ش جهت حفاظت در برابر آبگرفتگ ی مورد استفاده قرار م ی یگ،رند باید زا 3/1 ب رابر تراز آبگرفتگ ی حداشثر در محل موانع بیشتر باشد ؛ و در صورتی کی ش مانع برا ی زی سرر شدن یا محافظت س از ازه اصل ی صر فاً در برابر بخش ی از سونام ی طرح در نظر گرفت می ،شود سازه محافظت شده و شالوده آن باید ی برا آبگرفتگ ی مان ی باق ده ی ناش ا ز سونام ی ح طر طراح ی .شود ضمن اینک سایر الزامات شالوده مطابق فصل5، زین دی با در طراحی مالحظ ردد گ. در جانما یی سازه مانع سونام ی در محل باید طی شرا ریز مد نظر قرار گیرد: 59 01 / 07 / 1401 فصل6 - مالحظات خاص 1 - ب منظور محافظت از سازه اصل ی ،دی واره مانع نسبت ب آن فاصل و عقب ینی نش داشت هر و گون تغ ر یی در ا متداد د اره وی با شعاع انحنا یی حداقل برابر با50 درصد عمق آبگرفتگ ی حداشثر صورت پذ رد ی. 2 - یرا ب حالت سرر زی ای محافظت در برابر بخش ی از آبگرفتگ ی، مرزها ی مانع حداقل در برابر جر ان ی آب گرفتگ ی از سازه محافظت نماید (با در نظر گرفتن زاو ی پی ی شرو 5/ 22 درج امتداد حرشت موج نسبت ب خط عمود بر سا حل مطابق بند3 - 7). 6 - 3 - اجزا و س ی ستم ی ها یغ رسازه یا با اهم تی اد یز اجزا و س ی ستم ی ها یغ رسازه یا با اهم تی اد یز ش در ناح ی طرح سونام ی واقع هستند ،باید در برابر ا ثرات ناش ی از آبگرفتگ ی سونام ی محافظت شده ای و در ارتفاع ی باالتر از تراز آبگرفتگ ی حداشثر سونام ی موردنظر جا نما یی شوند ؛ ب گون ای ش در زمان حداشثر سونام ی موردنظر و پ از آن قادر ب ادام خدمت رسان ی .باشند ب عنوان یک روش ی گز یاج،ن توان یم اجزا و س ی ستم ی ها یغ رسازه یا با اهم تی اد یز را ب طور مستق می ی برا مقابل با اثرات سونام ی طراح ی ن ؛ مود ب ی طور ش آبگرفتگ ی سبب اخال، در انجام وظا فی ی ات یح آنها در ح نی وقوع حداشثر سونام ی .موردنظر نگردد 6 - 4 - سازه ی ها یغ رساختمان ی نوع3 و نوع4 از لحاظ ر سک ی سونام ی سازه ی ها یغ رساختمان ی نوع3 از لحاظ ر سک ی سونام ی ش در ی ناح طرح سونام ی قرار دارند، باید یا د ر برابر اثرات ن ی اش از آبگرفتگ ی سونام ی محافظت شده و یا مطابق ضوابط فصل3 و سطوح عملکرد مربوطه طراح ی .شوند سی ستم ی ها یغ رسازه یا با اهم یت زیا د در سازه ی ها یغ رساختمان ی نوع4 از لحاظ ر سک ی سونام،ی ش در ی اح ن طرح سونام ی قرار دارند، م سی با ی:ت 1 - در برابر اثرات ناش ی از آبگرفتگ ی سونام ی محافظت شوند ؛ 2 - در ارتفاع ی بی از3/1 برابر ارتفاع آبگرفتگ ی حداشثر سونام ی موردنظر قرار گ ی،رند ب ی طور ش سازه یغ رساختمان ی در زمان حداشثر سونام ی موردنظر و پ از آن قادر ب ادام خدمت رسان ی باشد ؛ 3 - ی برا مقابل با اثرات بارها ی سونام ی مطابق ضوابط فصل3 و سطوح عملکرد مربوط طراح ی .شوند فصل7 سونام ی در سواحل ا ران ی 61 01 / 07 / 1401 فصل7 -سونامی در سواحل ایران 1-7 - مقدمه سونام ی ب امواج ی از در ای با دوره تناوب ز اد ی اطالق م ی گردد ش در اثر جاب یی جا ی ها ناگهان ی حج م عظ یمی از آب اقیانوس ای ای در یا جاد یم شوند . عوامل مختلف ی چون زلزل ها، زم ین لغزش ی ها ی ردر یز،ا فوران ی ها آتشفشان ی ای و ی حت برخ ورد اجرام آسمان ی می توانند ی زم ن ساز ا ین جاب یی جا ها باشند؛ اما براساس آمار حوادث پ یشی،ن نی زم لرزه ی ها مرزها ی صفحا ت تکتون یکی نی زم (نواح ی فروران ) ب عنوان را نی تر جی عامل ا جاد ی سونام ها ی محسوب م ی شوند. مشخص ژه یو امواج سونامی نسبت ب ری سا ،امواج، طو موج زیاد آن ها می باشد ش در آب های عمیق ب ده ها ش ی لومتر زین می رسد نی . ا ،طو موج بزرگ، باعث شاه عمق نسب ی ،آب (نسبت عمق ب طو موج) شده و سبب م ی شود امواج سونامی ، ی حت در اق انوس ی ی ها ی عم،ق در گروه امواج آب شم عمق شمرده شوند. بنابرا ین با فرض تئور ی موج خط ی، س رعت ان تشار ا ین امواج برابر با جذر حاصل ضرب شتاب ثقل در عمق اقیانوس خواهد بود و در نت ی ج سونامی با سرعت باال یی در اقیانوس پیشروی شند یم. امواج سونامی ش در منطق دور از ساحل معموالً با ارتفاع نسبتاً شم منتشر م ی،شوند با نزد کی شدن ب س مت ساحل ،ضمن شاه طو ،موج دچار شاه سرعت م ی شوند (ب دل یل )شم شدن عمق .نیا امر سبب م ی شود امواج دورتر ،از ساحل ب دل لی داشتن عمق و سرعت ب ی،شتر بر رو ی امواج نزد کی ساحل سوار شده و ارتفاع نها یی امواج با نز دیکی ب ساحل ی افزا ابد ی ش ا نی ند ی فرآ تحت عنوا ن پد ده ی "خزش" شناخت م ی شود . در نت ی ج ارتفاع امواج سونامی در نواح ی ساحلی ب باالترین مقدار خود م ی رسد ش ا نی موضوع سبب باالرو ی آن ها در خشک ی و اعما، خسارات شد دی ب ز ری اخت س ها و تلفات انسا ین در آن نواحی م ی گردد. 2-7 - سونام ی و سواحل ا ران ی با توج ب تفاوت سرچشم ها، میزان خطر و ویژگی سونام ی های احتمالی آب های پیرامون ،ششور وضع تی ی ونام س در یای در ،عمان دریای خزر و خل جی فارس ب شرح زیر قابل تفکیک می.باشد در این راهنما ب علت شاه ح جم ب مختص ری از سونامی در این نواحی پرداخت شده است و خواننده گرامی جهت مطالع بیشتر در مورد خطرات سونامی و موارد مرتبط با .آن ب منابع ذشر شده در بخ مراجع مراجع نماید 1-2-7 - دریای عمان ی ناح فروران مکران ش مشخصات لرزه ای آن در" پیوست ب" ارائ شده است، تنها ناح ی فروران مجاور سواحل ا ران ی در مجاورت دریای عمان محسوب م ی گردد ش ب طو، تقر یبی 900 شی لومتر از نزد یکی تنگ هرمز تا شراچ ی پاشستان امتداد راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی 01 / 07 / 1401 62 ی افت است (شکل 7 - 1). با توج ب این امر و همچنین ی تار خچ سونام ی ها ی گزارش شده در این ناحی (بخ5 - 2 ،) سواحل در یای عما یم ن تواند ب عنوان ناح ی ی اصل در معرض سونام ی ی تلق گردد. کل ش7 - 1 :موقع تی ناح هی فرورانش مکران در شمال غرب اق ی انوس هند ( Heidarzadeh ،و همکاران2008 ) شدت سونام ها ی ی احتمالی ناحی مکران، بی از هم ب بزرگ ی و موقع یت رخداد زلزل های این ی ناح ب ستگی د .ارد با ی افزا بزرگ ی زلزل ی ها احتمال ی ، ارتفاع امواج سونام ی ایجاد شده ی افزا اب ییم .د سونام ی ها ی ی ناش از زم ین لرزه ی ها رخ داده در بخ های مرشز ی و غرب ی ی ناح مکران، در ی مقا س با تی فعال نواح ی ی شرق، امواج ب مراتب بلن ی دتر را در سو احل ایران جاد یا یم شنند . با توج ب نزدیکی گسل مکران ب سواحل ایران، سونامی های ناشی از آن طی مدت زمان اندشی پ از وقوع مین ز لرزه ب سواحل ششور می رسند. زمان دقیق دن ی رس امواج ب موقع تی رخداد زم ین لرزه و محل موردنظر بستگ ی دارد. بطور یبی تقر سونام ی ها ی ی ناش از زلزل ی ها بخ غرب ی مکران حد ود25 ی دق ق پ از وقوع زلزل ب سواحل ایران یم رسند. امواج ناش ی از زم ین لرزه ی ها مرشز ی و شرق ی نیز، با توج ب فاصل ب ی شتر مرشز زم نی،لرزه ب ترت بی ی تقرًبا 40 تا 55 ی دق ق پ از رخداد زلزل ظاهر م ی شوند. با توج ب و ی ها ی ژگ ی تکتون یکی ی ناح مکران و چگونگ ی یی تغ رشکل بستر در ای پ از زم نی،لرزه در سواحل ی مال ش دریای عمان یپ از در افت ی امواج اصل ی سونام ی ابتدا حض ضی موج مشاهده شده و تراز سطح آب پا ن یی رود یم . لذا هر چن د زمان اندک م ان ی وقوع زلزل و افت ی در امواج سونام ی در ناح ی مکران، فرآ ند ی اعالم هشدار سونام ی ر ا دشوا ی ر م،سازد اما ساشنان محلی یم توانند از نکت فوق ب عنوان کی هشدار طب یعی استفاده شرده و با مشاهده شاه ناگه ی ان تراز آ ب ش در برخ ی مواقع حت ی می تواند ب عقب ینی نش ای در زین منجر شود، از در راه بودن امواج سونام ی مطلع شوند. الزم ب ذشر است عالوه بر سونامی های لرزه ای احتمالی، وقوع سونام ی ها ی نی زم لغزش ی نیز در بخ فالت قاره در یای عمان امکان پذیر بوده و ناپایداری رسوبات ضخ می یی ای در مکران ب همراه نی زم لرزه ی ها ی آت یم تواند ب ی گس ی ختگ یی ای ردر یز 63 01 / 07 / 1401 فصل7 -سونامی در سواحل ایران و تول دی سونام ی منجر گردد . 7 - 2 - 2 - خلیج فارس با توج ب موقع تی و امتداد ناح ی ر فرو ان ،مکران جهت انتشار امواج سونام ی ی ناش از آن و عرض محدود ت،نگ هرمز سونام ی ها ی احتمال ی ای جاد شده توسط گسل مکران چندان امکان نفوذ ب داخل این تنگ و جی خل فارس را نخواهند د .اشت در داخل خل جی فارس وجود دو گسل اصل ی ب نام ی ها "گسل قط ر – شازرون" و "گسل ج خلی فارس" مورد تأ د یی نی زم شناسان یم باشد ش ا نی امر لرزه یزیخ نسبتاً باال ی بخ ی ها شمال ی آن را سبب شده است .گسل ی ها مزبور ا ز نوع امتدادلغز هستند و زلزل ی ها ی ناش از آن ها قادر ب ا جاد ی یی تغ رشکل عمود ی گسترده در بستر جی خل فا رس و ت لی شک موج ی اول سونام ی نیستند . حت ی با فرض شکل یریگ موج اول ی سونام ی در خل جی فارس، با توج ب عمق اندک نیا په ن آب ی (ش در عم نی تر قی نواح ی ب حدود60 متر م ی رسد ) و اثرات افزا یشی زی ناچ ده ی پد خزش، در افت ی امواج مرتفع در شنار ساحل مورد انتظار نیست. ی تار خچ سونام ی ها ی مشاهده شده در خل جی فارس با فرض ی اندک بودن احتما، وقوع سونام ی ها ی قابل توج د نی ر ا ی ناح همخوان ی ،دارد. تنها حادث گزارش شده منطق ب رخداد سا1008 ی الد یم در بندر س راف ی بر م ی گردد ش پ از رخداد کی نی زم،لرزه یدا یپ امواج و غرق شدن تعداد ی از ششت ها ی گزارش شده است. با ا نی وجود براسا س برخ ی مراجع موجود، غرق شدن ششت ها ی ی نم تواند با امواج ا جاد ی شده در اثر زلزل مذشور .مرتبط باشد 7 - 2 - 3 - دریای خزر با وجود نبود ناحی فروران در دریای خزر، در محدوده این پهن آبی و ب ویژه در بخ،های مرشزی آن چندین ناحی فعا، لرزه ا ی قرار گرفت است (شمربند آپشرون-بالکان در مرز شمال ی حوض خزر جنوب ی و دامن ی ها ی حاش ی غرب مانند حوض دربند ). ضمن اینک برخی یس ستم ی ها ی گسل شما، فالت ا ران ی (گسل های"خزر" ، "جنوب خزر" و" ،شما البرز") ب سواحل جنوب ی آن گسترش ی افت است .بررس ی یشیپ ن یخی تار یای در خزر نشان م دهد ی ش ب لی دل وقوع زل زل یی ها در بخ ی ها ی ان یم یای در خزر، سونام یی ها ی در ابعاد شوچک ای ب عبارت صح تر حی عی وقا شب سونام ی نی در ا ی واح ن م شاهده شده اند، اما وقا عی مذشور چندان قابل توج نبوده و حداشثر نوسانات ی در حدود1 تا2 متر را در س طح آب جاد یا نموده است . بنابرا نی توان یم ی نت یریگ ج شرد ش حت ی در صورت وقوع زلزل در در یای خزر، ب دل لی نبود ناح ی فروران، پیدای سونام ی لرزه یا قابل توج چندان متصور نمی باشد. وقوع سونامی های ناشی از زمین لغزش های زیردریا در این آب ها نمی.تواند غیرممکن تلقی گردد هر چند اغلب ش ی ها بی ای در ریز ب طور ذات ی دار ی پا هستند ،اما عوامل ی ری نظ تکان های ناشی از زمین،لرزه وجود ال ی ی ها سست در م ان ی طبقات یال ها ی بستر و افزای فشار آب ناشی از رسوب گذار ی ها ی ،سریع می تواند سبب بروز ناپا ی دار ی در ش ها بی و وقوع لغزش گردد (ب ویژه در مناطق مشرف ب مصب رودها ش بار رسوب ی بی ی شتر را در افت ی ند ی نما یم). بنابراین با توج ب وجود نواحی راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی 01 / 07 / 1401 64 ،فعا لرزه ای در یای در خزر و همچن نی جی خل فارس (ب عنوان عامل محرک زمین لغزش)، احتما، رخداد نی زم لغزش ی ها ای ردر یز و شکل یریگ امواج سونام ی در این نواحی (ب ویژه در مجاورت مصب رودخان ها )منتف ی ست ین و از ین ب تحق قات ی بی شتر دارد. با توج ب ش بی اد یز بستر در ای در بخ جنوب ی یای در خزر و در مجاورت سواحل ا ی،ران وقوع زم ین لغزش در نیا ی ناح محتمل تر .خواهد بود شکل 7 - 2: لرزه خیزی دریای خزر و نواحی شمالی ایران حد فاصل سال های1900 تا2014 ( Salaree وOkal ، 2015 ) 65 01 / 07 / 1401 فصل7 -سونامی در سواحل ایران مراجع 67 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی 1 ) ن یی آ نام طراح ی سااختمان هاا در برابار زلزلا (اساتاندارد2800 ) . یرا یا و چهاارم، مرشاز تحق ی قاات راه، مساکن و شهرساز ی 2 ) دستورالعمل طراح ی سازه ی ها ساحل ی بخ دوم- طی شرا طراح ی ،نشر ی 631 ،سازمان مد یریت و برنام یزیر ششور 3 ) راهنما ی طراح ی موج شکن ی ها توده سنگ ی و مرشب در برابر سونام ی : ضاابط شاماره752 . 1399 ،ساازمان ماد یریت و برنام یزیر ششور 4 ) مطالعات پا ی و مطالعات شب ی ی ساز سواحل مکران - گازارش بخا شب ی سااز ی ساونام .ی1396، ساازمان بناادر و دریانوردی 5 ) مطالعات برداشت مشخصات لرزه ای گسل مکران- تحلیل داده های بخ خشکی . محمد مختاری، محمد تاتاار، ت روناد ،ری برگ، حمید زعفرانی، حسن علی بابایی، لیال مهشادنیا، مهدی مساعودی، شریساتین هابرلناد1398، گازا رش فنای سازمان برنام و بودج ششور 6) ASCE/SEI 7-16 )2016) Minimum Design Loads and Associated Criteria for Buildings and Other Structures. American Society of Civil Engineers 7) Ambraseys NN, Melville CP (1982) A history of Persian earthquakes. Cambridge University Press, Britain 8) Anabasis A (1983), Arrian of Nicomedia, Books V–VII; Indica, ed. and transl. by P.A. Brunt, Harvard Univ. Press, Cambridge, Mass., 589 p. 9) Byrne DE, Sykes LR, Davis DM (1992) Great thrust earthquakes and aseismic slip along the plate boundary of the Makran subduction zone. J Geophys Res 97:449-478 10) Cloos M, Shreve RL (1996) Shear-zone thickness and the seismicity of Chilean- and Marianas-type subduction zones. Geology 24: 107–110. 11) El‑Hussain, I, R. Omira, Z. Al‑Habsi, M. A. Baptista, A. Deif and A. M. E. Mohamed (2018), Probabilistic and deterministic estimates of near‑field tsunami hazards in northeast Oman, Geosci. Lett. (2018) 5:30 12) Grando G, McClay K (2007) Morphotectonics domains and structural styles in the Makran accretionary prism, offshore Iran. Sedimentary geology 196(1-4): 157-179. 13) Gutscher MA., Westbrook GK (2009) Great earthquakes in slow-subduction, low-taper margins. In Subduction Zone Geodynamics. Lallemand S, Funiciello F Eds., Springer: Berlin/Heidelberg, Germany: 119–133. 14) Haberland C, Mokhtari M, Babaei HA, Ryberg T, Masoodi M, Partabian A, Lauterjung J (2021) Anatomy of a crustal-scale accretionary complex: Insights from deep seismic sounding of the onshore western Makran subduction zone, Iran. Geology 49(1): 3-7. 15) Heidarzadeh M, Pirooz MD, Zaker NH, Yalciner AC, Mokhtari M, Esmaeily A (2008) Historical tsunami in the Makran subduction zone off the southern coasts of Iran and Pakistan and results of numerical modeling. Ocean Eng 35(8&9):774-786 16) Heidarzadeh M, Satake K (2017) A Combined Earthquake–Landslide Source Model for the Tsunami from the 27 November 1945 Mw 8.1 Makran Earthquake. Bull Seismol Soc Am 107(2):1033–1040 مراجع 01 - 07 - 1401 68 17) Kukowski N, Schillhorn T Huhn K, von Rad U, Husen S, Flueh ER (2001) Morphotectonics and mechanics of the central Makran accretionary wedge off Pakistan. Mar Geol 173: 1–19. 18) Ide S (20130 The proportionality between relative plate velocity and seismicity in subduction zones. Nat Geosci 6: 780–784. 19) Koppa C, Fruehn J, Flueh ER, Reichert C, Kukowski N, Bialas J et al (2000) Structure of the Makran subduction zone from wide-angle and reflection seismic data. Tectonophysics 329:171–191. doi:10.1016/S0040-1951(00)00195-5 20) Maggi A, Jackson JA, Priestley K, Baker C (2000) A re‐ assessment of focal depth distributions in southern Iran, the Tien Shan and northern India: Do earthquakes really occur in the continental mantle?. Geophysical Journal International, 143(3), pp.629-661. 21) Mansinha L, Smylie DE (1971) The Displacements Fields of Inclined Faults. Bull Seismol Soc Am (61): 1433-1440. 22) Maselli V, Oppo D, Moore AL, Gusman AR, Mtelela C, Iacopini D, Taviani M, Mjema E, Mulaya E, Che M, et al. (2020) A 1000-yr-old tsunami in the Indian Ocean points to greater risk for East Africa. Geology 48: 808–813. 23) Masoodi M, Mokhtari M (2020) Mud Volcano Hazards, western Makran subduction zone. 11th GSF 2020, Doha-Qatar. 24) McCaffrey R (2008). Global frequency of magnitude 9 earthquakes. Geology 36: 263–266. 25) Mokhtari M, Abdullahi Fard I., Hessami K (2008) Structural elements of the Makran region, Oman sea and their potential relevance to tsunamigenisis. Natural hazards 47(2):185-199. 26) Mokhtari M (2015) The role of splay faulting in increasing the devastation effect of tsunami hazard in Makran, Oman Sea. Arabian J of Geosci 8(7): 4291-4298. 27) Payam Momeni, Katsuichiro Goda, Mohammad Mokhtari, and Mohammad Heidarzadeh (2022), A new tsunami hazard assessment for eastern Makran subduction zone by considering splay faults and applying stochastic modeling. COASTAL ENGINEERING JOURNAL, 28) Neetu S, Suresh I, Shankar R, Nagarajan B, Sharma R, Shenoi SSC, Unnikrishnan AS, Sundar D (2011) Trapped waves of the 27 November 1945 Makran tsunami: observations and numerical modeling. Nat Hazards 59(3):1609-1618 29) Okada Y (1985) Surface deformation due to shear and tensile faults in a half-space. Bull Seismol Soc Am 75(4):1135–1154 30) Okal EA, Synolakis CE (2008) Far-field tsunami hazard from mega-thrust earthquakes in the Indian Ocean. Geophys J Int 172: 995–1015. 31) Okal EA, Fritz HM, Hamzeh MA, Ghasemzadeh J (2015) Field Survey of the 1945 Makran and 2004 Indian Ocean Tsunamis in Baluchistan, Iran. Pure Appl Geophys 172: 3343–3356. 32) Oldham, RD (1893) A manual of the geology of India: stratigraphical and structural geology, Off Superint Gov Printer Calcutta 543. 33) Pajang S, Cubas N, Letouzey J, Le Pourhiet L, Seyedali S, Fournier M, Agard P, Khatib MM, Heyhat M, Mokhtari M (2021) Seismic hazard of the western Makran subduction zone: insight from mechanical modeling and inferred frictional properties. Earth and Planetary Science Letters 562: 116789. 34) Pendse CG (1946). The Makran earthquake of the 28th of November 1945. India Meteorol Dep Sci Notes 10: 141–145. 35) Polet J, Kanamori H (2000) Shallow Subduction Zone Earthquakes and Their Tsunamigenic Potential. 69 01-07-1401 راهنمای بارگذاری و آثار طراحی سازه ای در برابر سونام ی Geophys J Int, 142: 684-70 36) Rajendran CP, Ramanamurthy MV, Reddy NT, Rajendran K (2008) Hazard implications of the late arrival of the 1945 Makran tsunami. Curr Sci 95:1739–1743 37) Rajendran CP, Rajendran K, Andrade V, Srinivasalu S (2013) Ages and relative sizes of pre-2004 tsunamis in the Bay of Bengal inferred from geologic evidence in the Andaman and Nicobar Islands. J Geophys Res, Solid Earth 118: 1345–1362. 38) Rashidi A, Dutykh D, Shomali ZH, Keshavarz Farajkhah N, Nouri M (2020) A review of tsunami hazards in the Makran subduction zone. Geosciences 10(9): 372. 39) Rastgoftar E. Soltanpour M )2016( Study and numerical modeling of 1945 Makran tsunami due to a probable submarine landslide. Natural Hazards 83(2): 929-945. 40) Salaree A, Okal EA (2015) Field survey and modeling of the Caspian Sea tsunami of 1990 June 20. Geophys J Int. 201: 621–639. 41) Schluter HU, Prexl A, Gaedicke C, Roeser H, Reichert C, Meyer H, von Daniels C (2002) The Makran accretionary wedge: sediment thicknesses and ages and the origin of mud volcanoes. Mar Geol 185:219–232. doi:10.1016/S0025-3227(02)00192-5 42) Schneider B, Hoffmann G, Falkenroth M, Grade J (2019). Tsunami and storm sediments in Oman: Characterizing extreme wave deposits using terrestrial laser scanning. J Coast Conserv 23: 801–815. 43) Skempton AW (1953) Soil Mechanics relation to geology. Proc Yorks Geol Soc 29: 33–62. 44) Smith GL, McNeill LC, Wang K, He J, Henstock TJ (2013) Thermal structure and megathrust seismogenic potential of the Makran subduction zone. Geophys Res Lett. doi:10.1002/grl.50374 45) Smith GL, McNeill LC, Henstock IJ, Bull J (2012) The structure and fault activity of the Makran accretionary prism. J Geophys Res, Solid Earth, 117. 46) Soltanpour M (2015) A study on the probability of tsunami attacks in the Persian Gulf and Gulf of Oman. In: Esteban M, Takagi H, Shibayama T (eds) Handbook of Coastal Disaster Mitigation for Engineers and Planners. Elsevier Inc, Massachusetts 47) Vernant P, Nilforoushan F, Hatzfeld D, Abbassi MR, Vigny C, Masson F, Nankali, H Martinod, J Ashtiani, A Bayer, R F Tavakoli, J. Chéry (2004) Present-day crustal deformation and plate kinematics in the Middle East constrained by GPS measurements in Iran and northern Oman. Geophys J Int (157): 381–398. 48) Walton HI (1865) Correspondence, Trans Bombay Geogr Soc 17: ccxxv–ccxxvi. 49) Wells DL, Coppersmith KJ (1994) New empirical relationships among magnitude, rupture length, rupture width, rupture aea, and surface displacement. Bull Seismol Soc Am, 84(4):974–1002 50) Zarifi Z (2006) Unusual Subduction Zones: Case Studies in Colombia and Iran. Ph.D. Thesis, University of Bergen, Bergen, Norway. Islamic Republic of Iran Plan and Budget Organization Structural Design Effects and loading Guide Against Tsunami Code 859 Deputy of Technical and Infrastructure Development Affairs Department of Technical and Executive Affairs, Consultants and Contractors Ports & Maritime Organization Department of Technical and Infrastructure Development Affairs 2022