معاونت برنامه‌رپزی و نظارت راهبردی رییس جمهور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران معاونت برنامه‌رپزی و نظارت راهبردی رییس جمهور دستورالعمل روش‌های محاسه حداکثر سل نشریه شماره ۶۴۷ معاونت نظارت راهبردی وزارت نیرو امور نظام فنی دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا 3333 مس و ۱۳۹۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- معاو مت باه رم یو تّطارت را رویز س مور بخشنامه به دستگاه‌های اجرابی. مهندسان مشاور و پیمانکاران تاریخ: ۱۳۹۳/۶ به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و مواد (۶) و (۷) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویب‌نامه شماره ۴۲۳۳۹ /ت ۳۴۹۷ اه مورخ ۰ حیاأت محترم وزبران)» به پیوست نشربه شماره ۶۴۷ امور نظام فنی, با عنوان «دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سبل محتمل 1۲ از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعایت مفاد این ضابطه برای دستگاه‌های اجرایی. مشاوران, پیمانکاران و سایر عوامل ذینفع نظام فنی اجرابی در صورت نداشتن ضوابط معتبر بهتر از تاریخ ۱۳۹۳/۲/۱ الزامی است. امور نظام فنی این معاونت در مورد مفاد نشریه پیوست. دریافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی مربوط بوده و عهده‌دار اعلام اصلاحات لازم به طور ادواری خواهد بود. باگر نویخت معاون بولوامه ریزی و نظارت راهبردی یس جممهور ش ش: ۱۰۷۷۵۴ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی خواننده گرامی: امور نظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور. با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط‌های مفهومی, فنی, ابهام. ایهام و اشکالات موضوعی نیست. از این‌روء از شما خواننده گرامی صمیمانه تفاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مرانب را به صورت زیر ۱- شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخ ص کنید. ۳- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۴- نشانی خود را برای نماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این آمور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشانی برای مکانبه : تهران. میدان بهارستان, خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء آمور نظام فنی ۳.112[1:1۱ 10 ۲۷۷۵: / -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- برنامه‌ریزی و طراحی سازه‌های تحت تاثیر پدیده‌های هیدرولوژیکی اغلب نیازمند برآورد سیلاب طراحی و یا حداکثر پتانسیل سیلاب در حوضه‌های آبریز است. سیلاب طراحی کمیت سیلی است که با توجه به عواملی چون ایمنی سازه» طراحی سدهای بزرگ با توجه به اهمیت سازه در حفظ ایمنی پایین‌دست و استفاده بهینه از منابع آب در گرو دقت و مهارت‌های ویژه است. با توجه به اهمیت مبحث فوق, امور آب وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء تهیه نشریه «دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل ۳۱/۳» را با هماهنگی امورنظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهور در دستورکار قرارداد و پس از تهیه. آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذی‌نفع نظام فنی اجرایی کشور به این معاونت ارسال نمود که پس از بررسی, براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی اجرایی کشور (مصوب ۳۲۲۳۹/ت ۲۳۳۴۹۷ مورخ ۰ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. بدین‌وسیله معاونت نظارت راهبردی از تلاش و جدیت رییس امور نظام فنی جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم امور نظام فنی و نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیرو جناب آقای مهندس محمد ابراهیم‌نیا و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این نشریه. تشکر و قدردانی می‌نماید و از ایزدمنان توفیق روزافزون همه‌ی این بزرگواران را آرزومند می‌باشد. امید است متخصصان و کارشناسان با ابراز نظرات خود درخصوص این نشریه ما را در اصلاحات بعدی یاری فرمایند. معاون نظارت راهبردی پاییز ۱۳۹۲ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل«دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل ۳۸1۳» [نشریه شماره ۶۴۷ ] اعضای گروه تهیه کننده: بهرام نقفیان پژوهشکده مهندسی آب دکترای مهندسی منابع آب علی حیدری شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران دکترای مهندسی آب باقر حیدرپور دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر و املش فوق‌لیسانس عمران - آب عبدالرسول تلوری کارشناس آزاد دکترای منابع آب ابراهیم فتاحی پژوهشکده هواشناسی دکترای هواشناسی اعضای گروه نظارت: عباسقلی جهانی شرکت بهان سد فوق‌لیسانس مهندسی هیدرولوژی مریم رحیمی فراهانی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور . فوق‌لیسانس عمران - آب اعضای گروه تابید کننده (کمیته تخصصی مدیریت منابع آب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): عبدالوحید آغاسی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی دکترای منابع آب عباسقلی جهانی شرکت بهان سد فوق‌لیسانس مهندسی هیدرولوژی پیمان دانش‌کار آراسته ‏ دانشگاه بین‌المللی امام‌خمینی دکترای علوم و مهندسی آبیاری مریم رحیمی فراهانی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور ‏ فوق‌لیسانس عمران - آب اعضای گروه هدایت و راهبردی: فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی ساناز سرافراز کارشناس منابع آب امور نظام فنی -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب مقدمه فصل اول - کلیات ۱-۱- مسایل کلیدی و نکات مهم در برآورد حداکثر سیل محتمل ۳-۱- کلیات روش‌شناسی فصل دوم - مقدمات تهیه داده‌های مورد نیاز ۱- ۲- شناسایی و به‌دست آوردن داده‌های اولیه ۱-۱- ۳- نقشه‌های توپوگرافی و پا محلی ۲-۱-۲- عکس‌های هوایی حوضه آبریز ۳-۱-۲- اطلاعات زمین‌شناسی و خاک‌شناسی ۴-۱-۲- موقعیت ایستگاه‌های اندازه گیری جریان و داده‌های دبی ۵-۱-۲- موقعیت ایستگاه‌های هواشناسی و داده‌های اقلیمی ۶-۱-۲- داده‌های سنجش از دور ۷-۱-۲- داده‌های هیدرولوژیکی طوفان‌ها و سیل‌های تاریخی ۸-۱-۲- گزارش‌های مطالعات قبلی ۹-۱-۲- مقاطع عرضی در امتداد مسیر رودخانه ۱۰-۱-۲- اطلاعات کاربری اراضی ۱۱-۱-۲- اطلاعات سدهای بالا دست ۲-۲- بررسی و تکمیل داده‌های مورد نباز ۱-۲-۲ بررسی گزارش‌های حداکثر بارش محتمل (۳۸1۳) در منطقه ۲-۳-۲ بررسی وضعیت حوضه‌های منتهی به ایستگاه‌های هیدرومتری ۳-۲-۲- کنترل کیفیت داده‌های هیدرومتری و هیدروگراف‌های سیل ۴-۲-۲- کنترل کیفیت داده‌های روزانه و ساعتی بارش ۳-۲- نحوه انتخاب وقایع بارش - سیلاب ۱-۳-۲- انتخاب طوفان‌های شدید و فراگیر و سیلاب‌های متناظر ۳-۳-۲ تعیین فصول وقوع طوفان‌های شدید و فراگیر ۳-۳-۲ بررسی توزیع مکانی طوفان‌های شدید و فراگیر فصل سوم - آنواع مدل بارش - رواناب و معیارهای انتخاب ۱۳ ۱۵ ۱۶ ۳۵ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۳ ۳۴ ۳۴ ۳۴ ۳۴ ۳۵ ۳۵ ۳۶ ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۳- انواع مدل‌های شبیه‌ساز ۱-۱-۳- مدل‌های یکپارچه در مقابل مدل‌های توزیعی ۲-۱-۳- مدل‌های تک‌واقعه‌ای در مقابل مدل‌های فرآیند پیوسته ۳-۳- معیارهای انتخاب مدل ۳-۳- مدل‌های پرکاربرد و سوابق کاربرد مدل‌ها در مطالعات ۳۸/۸/۲ ۴-۳- تشریح مدل ۲1۳-17۸45 ۱-۴-۳ اجزا مدل فصل چهارم - مطالعات فیزیوگرافی و تهیه اطلاعات مکانی ۱- ۴- تهیه اطلاعات رقومی مکانی در 015 ۳۲-۴ پردازش نقشه‌های موضوعی ۱-۳-۴- بررسی روش‌های درون‌یابی ۲-۲-۴ رسم منحنی‌های هم‌بارش طوفان‌ها ۳-۴- استخراج شاخص‌ها و نقشه‌های مطالعات فیزیوگرافی ۳-۴- تهیه ورودی‌های مکانی مدل بارش - رواناب با پردازش‌های 15:) ۱-۴-۴- داده‌های فیزیوگرافی حوصه ۲-۴-۴- داده‌های مکانی هواشناسی ۳-۴-۴- داده‌های پایه حوضه آبریز ۴-۴۴ تهیه الگوی توزیع زمانی بارش‌ها فصل پنجم - مراحل واسنجی و اعتباریابی مدل بارش - رواناب ۱- ۵- کلیات ۳-۵ تقسیم‌بندی به زیرحوضه‌ها ۴-۵- بررسی و آماده‌سازی سیلاب‌های واسنجی و اعتباریابی در حوضه‌های دارای ای ۳-۴-۵ آماده‌سازی داده‌های ورودی و پارامترهای مدل ۳-۴-۵- نقش برف در طوفان‌های واسنجی و اعتباریابی ۴۳ ۴۴ ۴۴ ۴۵ ۴۷ ۴۸ ۴۹ ۵۹ ۶۱ ۱ ۶۱ ۲ ۲ ۳ ۳ ۳ ۴ ۴ ۶۵ ۷ ۷ ۹ ۷۱ ۷۱ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۳-۳-۵ جداسازی دبی پایه ۵-۳-۵- زمان تمرکز و ضریب ذخیره حوضه‌ها ۶-۳-۵- توزیع زمانی بارش ۷-۴-۵- برآورد نفوذ ۶-۵- اعتباریابی مدل ۷-۵- شبیه‌سازی (زیر) حوضه(های) فاقد ایستگاه فصل ششم - تبدیل حداکتر بارش محتمل به حداکثر سیل محتمل ۱- ۶- کلیات ۲-۶ اخذ ویژگی‌های حداکثر بارش محتمل و توزیع زمانی و مکانی آن ۲-۲-۶ توزیع مکانی ۳-۲-۶ توزیع زمانی ۳۸/۳ ۳-۶- شرایط اولیه (پیشین) هواشناسی و هیدرولوژیکی ۱-۳-۶- شرایط رطوبتی ۳-۳۶ بیلان برفی و توزیع دمای حوضه ۳-۳-۶- دبی پایه ۴-۳۶- تراز اولیه مخزن ۴-۶- تعدیل پارامترهای واسنجی برای شرایط ۳۸۸/۲ ۵-۶- تبدیل حداکثر بارش محتمل به حداکثر سیل محتمل ۶-۶- عدم قطعیت‌ها و تحلیل حساسیت ۷-۶- اثر پدیده تغییر اقلیم بر حداکثر سیلاب محتمل ۱-۷-۶- بیان مساله ۲-۷-۶- مراحل کار ۷-۶- ملاحظات عمومی فصل هفتم - مطالعه موردی ۱- ۷- کلیات ۷۲ ۷۲ ۷۳ ۷۴ ۷۶ ۷۹ ۷۹ ۸۱ ۸۳ ۸۳ ۸۴ ۸۵ ۸۷ ۸۷ ۸۹ ۹۱ ۹1۲ ۹۳ ۹۴ ۹۴ ۹۴ ۹۷ ۹۹ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۲-۷- معرفی منطقه مورد مطالعه ۳-۷- مطالعات پیشین ۴-۷- جمع‌آوری آمار و انتخاب سیلاب‌های بحرانی ۱-۴-۷- جمع‌آوری آمار دبی ۲-۴-۷- شناسایی سیلاب‌های بحرانی ۵-۷- مطالعات فیزیوگرافی و تهیه اطلاعات مکانی ۱-۵-۷- محدوده منطقه مورد مطالعه ۲-۵-۷ تقسیمات و مرزبندی حوضه‌ها ۳-۵-۷ نمایه‌های فیزیوگرافی حوضه ۳-۵-۷ نقشه‌های پایه ۶-۷- آماده‌سازی و واسنجی مدل بارش - رواناب ۱-۶-۷- مراحل اولیه ۲-۶-۷- انتخاب وقایع مناسب برای کالیبراسیون و اعتباره ۳-۶-۷ توزیع زمانی و مکانی بارندگی ۴-۶-۷- محاسبه تلفات اولیه و نفوذ ۵-۶-۷- ذوب برف ۶-۶-۷- آب معادل برف ۷-۶-۷ تبدیل بارش به رواناب در سطح زیرحوضه‌ها ۸-۶-۷- روندیابی سیلاب در شبکه رودخانه‌ها ۷-۷- نتایج واسنجی ۸-۷- نتایج اعتباریابی مدل ۹-۷- برآورد ۳۸۸۴ ۱-۹-۷- خلاصه مطالعات ۳۸/۲ ۳-۹-۷- تهیه داده‌ها ۳-۹-۷ آنالیز حساسیت و تعیین حدود ۳۸/۳ ۴-۹-۷- تعیین دامنه تغییرات ۳۸۸۳ سنجی ۱۱۲ ۱۱۶ ۱۱۶ ۱۱۶ ۱۱۷ ۱۱۷ ۱۱۸ ۱۳۱ ۱۳۴۳۴ ۱۳۷ ۱۳۷ ۱۳۹ ۱۳۰ ۱۳۰ ۱۳۰ ۱۳۶ ۱۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان منابع و مراجع فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱- طبقه‌بندی سدها براساس اندازه سد در آمریکا جدول ۲- طبقه‌بندی خسارات و گزند بالقوه شکست سد بر نواحی پایاب در آمریکا جدول ۳- ضوابط استاندارد برای انتخاب سیلاب طراحی سدها در آمریکا جدول ۴- ویژگی سدهای با اضافه خسارت شدید در استرالیا جدول ۱-۲- مشخصات چند ایستگاه هیدرومتری موجود در حوضه دز و نواحی اطراف جدول ۲-۲- مشخصات چند ایستگاه هواشناسی موجود در حوضه آبریز رودخانه دز و نواحی اطراف جدول ۳-۲- مقادیر دبی حداکثر لحظه‌ای مشاهده‌ای چند ایستگاه هیدرومتری در حوضه دز در دوره آماری جدول ۴-۲- داده‌های ایستگاه باران‌نگاری و هیدروگراف سیل متناظر در یک رویداد به طور نمونه جدول ۱-۳- مقایسه برخی مدل‌های هیدرولوژیکی تک واقعه‌ای جدول ۱-۷- رتبه‌بندی سیل‌های بحرانی براساس دبی اوج رواناب مستقیم در محل ایستگاه تله‌زنگ جدول ۲-۷- فهرست سیلاب‌ها و طوفان‌های بحرانی جدول ۳-۷- فصل‌بندی وقوع سیلاب‌های بحرانی جدول ۴-۷- خلاصه مشخصات فیزیوگرافی و پایه حوضه‌ها و زیر حوضه‌های مورد مطالعه جدول ۵-۷- توزیع شیب (به درصد) با مساحت (*: 1) جدول ۶-۷- خصوصیات شبکه و شیب پروفیل طولی رودخانه‌ها جدول ۷-۷- تاریخ بارش و سیلاب مربوط به طوفان‌های واسنجی و اعتباریابی جدول ۸-۷- عمق کل بارش (بر حسب میلی‌متر) زیر حوضه‌ها به ازای طوفان‌های کالیبراسیون و اعتباریابی جدول ۹-۷- عدد منحنی وزنی زیر حوضه‌ها مربوط به طوفان فروردین ۱۳۷۷ جدول ۱۰-۷- ایستگاه‌های سینوپتیک و کلیماتولوژی مورد استفاده برای تعیین دما جدول ۱۱-۷- مشخصات ایستگاه‌های برف‌سنجی حوضه آبریز دز و برآورد آب معادل برف با دوره بازگشت ۵۰: جدول ۱۲-۷- مقادیر اولیه زمان تمرکز هر زیر حوضه ۱۳۷ ۱۹۳ ۳۳ ۳۷ ۱۰۴ ۱۳۵ ۱۳۵ ۱۰۹ ۱۱۰ ۱۱۱ ۱۱۷ ۱۱۷ ۱۱۸ ۱۱۹ ساله ۱۳۲۳۲ ۱۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها جدول ۱۳-۷- مقادیر نهایی زمان تمرکز و ضریب رواناب زیر حوضه‌ها پس از مرحله واسنجی مدل ۱۳۸ جدول ۱۳۴-۷- مقادیر نهایی ۲ا و تعداد بازه («) ماسکینگام پس از مرحله واسنجی مدل ۱۳۸ جدول ۱۵-۷- مقادیر نهایی دمای آستانه و پتانسیل ظرفیت ذخیره آب در برف در مدل ذوب برف ۱۳۹ جدول ۱۶-۷- مقادیر شاخص 1195 و کای اسکوثر تحلیل فراوانی ایستگاه میدانک ۱۳۱ جدول ۱۷-۷- ایستگاه‌های سینوپتیک منطقه و آب معادل برف ماهانه با دوره بازگشت ۵۰ ساله (به میلی‌متر) ‏ ۱۳۱ جدول ۱۸-۷- میانگین آب معادل برف ۵۰ ساله (5۷۷) برای لایه‌های ار تفاعی مختلف در حوضه آبریز دز ۱۳۴ جدول ۱۹-۷-میانگین ایستگاهی دمای نقطه شبنم با تداوم ۱۲ ساعته و با دوره بازگشت ۵۰ ساله برای دوره‌های ۱۰ روزه ۱۳۵ جدول ۳۸1۳-۲۰-۷ های متناظر با تداوم‌های مختلف ۳۸/1۳ ۱۳۷ جدول ۲۱-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ]۳۸۸ حاصل از توزیع زمانی مشاهده‌ای و توزیع تیپ ۱۳۸ جدول ۲۲-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ۳۸/۲۳ حاصل از رگبارهای با جهات مختلف حرکت جبهه ۱۳۹ جدول ۲۳-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ۳۸۸۲ حاصل از طوفان‌های تولید کننده حداقل و حداکثر مقدار دبی اوج با توزیع مکانی بدون بعد ۱۴۰ جدول ۲۴-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ۳۸/۳ متناظر با مقادیر مختلف دمای تفکیک برف و باران ۱۴۱ جدول ۲۵-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ۳۸/۳ متناظر با مقادیر مختلف نرخ تنزیل دما ۱۳۲ جدول ۲۶-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ۳۸/۳ متناظر با مقادیر مختلف سرعت حرکت موج ۱۳۲ جدول ۲۷-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ۳۹/۲۲ متناظر با مقادیر مختلف ضریب پتانسیل ذخیره آب در برف ۱۴۳ جدول ۲۸-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ۳۸/1 حاصل از شرایط رطوبت اولیه مختلف در حوضه ۱۳۴ جدول ۲۹-۷- مقادیر دبی اوج و حجم هیدروگراف‌های حد بالا ۳۸۸/۲. حد پایین ۳۸/۲ و ۳۸/۲ نهایی با زمان پایه ۶ روزه ۱۳۵ جدول ۳۰-۷- مقادیر هیدروگراف نهایی ۳۸/۲ ۱۳۵ شکل ۱-۱- فلوچارت مراحل برآورد حداکثر سیلاب محتمل :۳ شکل ۱-۲- نقشه توپوگرافی بخشی از حوضه آبریز رودخانه دز ۳۷ شکل ۲-۲- یک نمونه عکس هوایی ۱:۲۰۰۰۰ بخشی از حوضه آبریز ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۳-۲- نقشه موقعیت ایستگاه‌های هواشناسی موجود در حوضه آبریز رودخانه دز و نواحی اطراف ۳۱ شکل ۴-۲- تصویر سنجش از دور منطقه‌ای مشتمل بر بخشی از حوضه آبریز دز ۳۲ شکل ۱-۳- شمای کلی مدل ۲1۳۲-1۸15 و قسمت‌های مختلف آن برای مدل‌سازی بارش - رواناب در بالادست ایستگاه تله زنگ. حوضه آبریز رودخانه بختیاری ۵۰ شکل ۲-۳- منوی ورود اطلاعات زیر حوضه‌ها ۵5۲ شکل ۳-۳- تفکیک جریان پایه در مدل فروکش نمایی ۲ شکل ۴-۳- منوی ورود اطلاعات در روش ماسکینگام- کانج ۸ نقطه‌ای ۳ شکل ۵-۳- منوی ورود اطلاعات در روش وزن دهی باران‌سنج معکوس فاصله ۵۶ شکل ۱-۵- تغییر شکل هیدروگراف به ازای مقادیر مختلف نسبت (+ع7)/ ۷۳ شکل ۲-۵- نمونه‌ای از خطوط هم‌تراز تابع هدف در مقادیر 7۳ و ‎[٩‏ در فرایند واسنجی خودکار ۷۸ شکل ۱-۶- نمونه‌ای از خطوط همباران بیضوی ۸۴ شکل ۲-۶- منحنی‌های همبارش تداوم یک روزه یک طوفان شدید درحوضه سد بختیاری ۸۵ شکل ۳-۶- منحنی‌های بی بعد توزیع زمانی برخی از طوفان‌های شدید ثبت شده و الگوی پوش در ایستگاه الیگودرز ۰ ۸۶ شکل ۴-۶- هیتوگراف بارندگی ۲۴ ساعته به روش بلوک‌های متناوب با استفاده از ضریب اوج‌گیری ۶۷/ ۸۷ شکل ۵-۶- فراوانی ریزش برف و باران بر حسب دما ۹ شکل ۶-۶- محدوده انتخابی هیدروگراف سیل برای فرآیند واسنجی ۹1۲ شکل ۱-۷- نقشه موقعیت حوضه بختیاری در حوضه رودخانه کارون بزرگ و حوضه‌های اصلی کشور ۱۲ شکل ۲-۷- مرز زیرحوضه‌ها تا محل ایستگاه تله‌زنگ ۱۰۷ شکل ۳-۷- مدل ارتفاعی رقومی براساس نقشه‌های توپوگرافی ۱:۳۵۰۰۰۰ ۱۸ شکل ۳-۷- نمودار هیپسومتری حوضه بختیاری ۱۱ شکل ۵-۷- نیم‌رخ طولی, شیب خالص و شیب ناخالص رودخانه اصلی حوضه بختیاری ۱۱۱ شکل ۶-۷- نقشه زمین‌شناسی حوضه ۱۱۲ شکل ۷-۷- نقشه کاربری اراضی حوضه ۱۱۳ شکل ۸-۷- طبقه‌بندی گروه‌های هیدرولوزیک خاک ۱۱۴ شکل ۹-۷- طبقه‌بندی عدد منحنی ([1-ل۷) حوضه ۱۱۵ شکل ۱۰-۷- توپولوژی زیر حوضه‌ها و رودخانه‌های بالادست ایستگاه تله‌زنگ ساخته شده در محیط مدل ۱۳۴-1۸۸۹5 ۱۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۱۱-۷- نمونه‌ای از نمودارهای سری زمانی دمای ۱۲ ساعته در طول وقوع طوفان هفتم تا بیستم فروردین ۱۳۷۷ ۱۲۰ شکل ۱۲-۷- نمونه‌ای از رابطه تنزیل دما با ارتفاع برای طوفان فروردین ۱۳۷۷ ۱۳۱ شکل ۱۳-۷- نقشه‌براًوردی سطح پوشش برف (رنگ تیره) برای حوضه در در تاریخ ۵ فروردین ۱۳۹۷/۷ ۱۳۲ شکل ۱۵-۷- هیدروگراف‌های مشاهده‌ای و محاسباتی طوفان فروردین ۱۳۷۷ در ایستگاه هیدرومتری تله‌زنگ ۱۲۳۷ شکل ۱۶-۷- مقادیر دبی اوج و حجم رواناب مستقیم هیدروگراف‌های مشاهده‌ای 0 محاسباتی طوفان فروردین ۱۳۷۷ ۱۳۸ شکل ۱۷-۷- هیدروگراف‌های مشاهده‌ای و شبیه‌سازی طوفان دی ۱۳۷۱ در ایستگاه هیدرومتری تله‌زنگ ۱۳۹ شکل ۱۸-۷- مقادیر ذبی اوج و حجم رواناب مستقیم هیدروگراف‌های مشاهده‌ای 0 شبیه‌سازی طوفان دی ۱۳۹۷۱ ۱۳۹ شکل ۱۹-۷- رابطه بین آب معادل برف دوره بازگشت ۵۰ ساله با ارتفاع برای حوضه آبریز دز ۱۳۲ شکل ۲۰-۷- نقشه توزیع آب معادل برف با دوره بازگشت ۵۰ ساله برای حوضه آبریز دز ۱۳۳ شکل ۲۱-۷- دمای حداکثر ۰۲۰۱ ۵ و ۱۰ روزه با دوره بازگشت ۵۰ ساله برای ایستگاه خرم‌آباد ۱۳۵ شکل ۲۲-۷- تغییرات دما و بارش در طول تدوام ۳۸/۳ ۲ روزه در زیرحوضه شماره ۱ ۱۳۶ شکل ۲۳-۷- هیدروگراف‌های ۳۹/۳ (بدون دبی پایه) متناظر با تداوم‌های مختلف ۳۹/۳ ۱۳۷ شکل ۲۴-۷- هیدروگراف ۳۸/۲۳ حاصل از توزیع مشاهده‌ای طوفان اسفند ۱۳۷۰ (بدون دبی پایه) ۱۳۸ شکل ۲۵-۷- هیدروگراف ۳۸/۲ حاصل از توزیع زمانی تیپ (بدون دبی پایه) ۱۳۸ شکل ۲۶-۷- هیدروگراف‌های ۳۸/۲ حاصل از رگبارهای با توزیع زمانی تیپ و با جهات مختلف حرکت جبهه ۰ ۱۳۹ شکل ۲۷-۷- هیدروگراف‌های ۳۸/۳ حاصل ازتوزیع مکانی بدون بعد طوفان‌های بحرانی با توزیع زمانی مشاهده‌ای ۱۳۹ شکل ۳۸-۷- هیدروگراف‌های ۳۸۸/۲ حاصل از توزیع مکانی بدون بعد طوفان‌های با حداقل و حداکثر دبی اوج ۰ ۱۳۰ در شکل (۲۷-۷) با توزیع زمانی تیپ ۱۳۰ شکل ۲۹-۷- هیدروگراف‌های ۳۹/۳ متناظر با مقادیر مختلف دمای تفکیک برف و باران ۱۴۱ شکل ۳۰-۷- هیدروگراف‌های ۳۱/۲ متناظر با مقادیر مختلف نرخ تنزیل دما با افزایش ارتفاع ۱۴۱ شکل ۳۱-۷- هیدروگراف‌های ۳۸/۳ حاصل ازافزایش سرعت موج در رودخانه ۱۳۲ شکل ۳۲-۷- هیدروگراف‌های ۳۸1 حاصل از مقادیر مختلف ضریب حداکثر ذخیره آب در برف ۱۳۳ شکل ۳۳-۷- هیدروگراف‌های ۳۸/۲۲حاصل از شرایط رطوبت اولیه مختلف در حوضه ۱۳۳ شکل ۳۴-۷- حدود بالاء پایین و میانگین ۲۸/۲۲حوضه سد بختیاری ۱۳۴ شکل ۳۵-۷- هیدروگراف ۳۸/۳ نهایی در محل سد بختیاری ۱۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ٩۳/۰۷/۰۱ ‏مقدمه مقدمه کمیت سیلی که برای طراحی سازه‌های تحت تاثیر وقایع هیدرولوژیکی با توجه به عواملی چون ایمنی سازه» هزینه. طول عمر و خسارت محتمل به‌کار می‌رود. سیل طراحی نام دارد. سیل طراحی معمولا در سه دسته سیل‌های بر پایه فراوانی". حداکثر سیلاب محتمل" و سیل استاندارد پروژه" تقسیم‌بندی می‌شوند. ابعاد خسارات حاصل از شکست سدها در مقابل منافع حاصل از ساخت و بهره‌برداری بهینه از آن‌هاء حساسیت بسیار بالای انتخاب سیل طراحی به منظور حفظ پایداری سدها را نشان می‌دهد. روش‌های کمی تحلیل ریسک برای تعیین سیل طراحی, از یک طرف احتمالات وقایع هیدرولوژیک حدی و از طرف دیگر اثرات و خسارات حاصل از تجاوز سیل از سیلاب طراحی شامل خسارات افزایشی حاصل از شکست سد و تاخیر در بهره‌برداری را دخالت می‌دهد. تحلیل ریسک با هدف یافتن تعادل قابل قبول بین هزینه‌های بهبود و افزایش ایمنی در ازای کاهش خسارات مورد انتظار سیل انجام می‌گیرد. تحلیل ریسک اقتصادی هم‌چنین ابزار مناسبی برای ارزیابی انواع گزینه‌های بهسازی سرریز سدهای موجود و افزایش ایمنی آن‌ها محسوب می‌شود. اما به دلایل زیر استفاده از این روش با مشکل مواجه است. ۱- اطلاعات تجربی (و نه فرضی و ذهنی) درباره خسارات سیلاب‌های عظیم و مصیبت‌بار معمولا وجود ندارد و در نتیجه توسل به مفروضات مختلف درباره خسارات مستقیم و غیرمستقیم ضروری است. تحقیقات نشان می‌دهد که نتایج محاسبات به این گونه مفروضات حساسیت زیادی نشان می‌دهند. ۲- ارزش‌گذاری جان انسان‌هاء. خصوصا در مواردی که شکست سد یک فاجعه اجتماعی به بار می‌آورد. کار فوق‌العاده دشوار و پیچیده‌ای تلقی می‌شود و کاربرد روش تحلیل ریسک را با مشکلات جدی مواجه می‌سازد. ۳ نتایج محاسبات تحلیل ریسک اقتصادی که براساس شرایط فعلی و در پایاب و سراب سد صورت می‌گیرد. نمی‌تواند معیار خوبی برای تصمیم‌گیری درباره سیلاب طراحی بهینه باشد. زیرا در بسیاری موارد پس از احداث سد. توسعه عمرانی چشمگیری خصوصا در نواحی پایاب سد صورت می‌گیرد. پیش‌بینی این توسعه برای افق‌های بلندمدت دشوار است. سدها و مخازن بزرگی که در پایاب آن‌ها کانون‌های مهم جمعیتی و یا مراکز پراهمیت صنعتی وجود دارد. سازه‌های پرخطر محسوب می‌شوند که شکست آن‌ها غالبا به فاجعه‌ای منطقه‌ای و ملی منجر می‌شود. روگذری از سد که عمدتا به علت وقوع سیلابی بزرگ‌تر از ظرفیت تعدیل مخزن و آفزون بر قدرت تخلیه سرریز حادث می‌شود. یکی از رایج‌ترین علل شکست سدها است. برخی از گزارشات حاکی از آنست که ۴۱ درصد از سوانح شکست سدها ناشی از کمبود ظرفیت سرریز سدها و ۷ درصد ناشی از خطا و اشتباه در بهره‌برداری از سد و مابقی به علت آندرکنش آب و سازه و زلزله بوده ۱-11۳۵0۵۵۵ ۵۵۵۵ 110005 )11*( 2- ۳۳۵۳۵1۵ ۱/0111 1*[000 )۳۸/1*( 3- 501۵0 ۳۳۵[۵01 11000 )5۳۳*( -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل ۲۱17 است. بدین ترتیب نزدیک به نیمی از سوانح شکست سدها را می‌توان ناشی از روگذری از سد دانست. گزارشات و مقالات متعدد دیگری نیز خطر شکست سد بر اثر روگذری را حداقل ۲۰ درصد و غالبا بین ۳۰ تا ۴۰ درصد از کل شکست‌های گزارش‌شده سدها عنوان کرده‌اند. به‌طور کلی از تعداد ۱۰۰ سانحه شکست سد در بین سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۹۰ مبلادی. ۳۴۰ مورد مربوط به روگذری از سدها بوده است. کارشناسان آب در برخی کشورهاء حداکثر سیلاب محتمل (۳۸/]۲) را به عنوان سیلاب ایمنی سدهای بزرگ که در از جمله از حدود ۵۰ سال قبل در آمریکاء ۲ از مقبولیت عام به عنوان سیلاب ایمنی سدهای با تهدید خطر بالا برای جامعه پایین‌دست برخوردار بوده است. در ایران نیز مطالعات ۳۹۸۳ به عنوان سیلاب ایمنی سدهای بزرگ اهمیت و - تاریخچه معیار سیل طراحی توسعه روش‌های برآورد ۳۸۸۲ به‌طور عمده در کشور آمریکا پیشنهاد و عملیاتی شد. به‌نحوی که روند تکمیل روش‌های پیشنهادی از تاریخچه حدود ۵۰ ساله بهره می‌برد. یک گروه کاری در زمینه سیل‌های طراحی سرریز توسط جامعه مهندسین عمران آمریکا (۸8۳1) در سال ۱۹۵۶ تاسیس شد. در مقاله‌ای که توسط یک عضو گروه کاری در نشست هیدرولوژی سال ۱۹۶۲ ارائه شد. چنین نتیجه گیری شده بود: «برای سازه‌های بزرگ که در معرض خطر شکست قرار دارند. اگر سیلی واقع شود که از ظرفیت انتخابی آن‌ها عبور نماید. هیچ معیاری به اندازه حداکثر سیل محتمل در سال ۱۹۷۰ گزارشی تحت عنوان «معیارها و کارهای عملی تعیین ظرفیت موردنیاز سرریزها» در 0ا۲0 کلا تهیه شد. مولفین این گزارش پاسخ پرسشنامه‌های ارسالی به سازندگان سدهای فدرآل, بهره‌برداران سدها و مالکین و همچنین شرکت‌های مهندسی خصوصی را جمع‌آوری کردند. پاسخ‌ها مبین این بود که سدهای مرتفعی که دارای احجام بزرگ مخزن می‌باشند. باید به گونه‌ای طراحی شوند که مجموعه تخلیه‌کننده‌های سد و سرریز آن‌ها آنقدر بزرگ باشند که اطمینان از عبور ایمن جریان‌های بزرگ‌تر از حداکثر سیل محتمل, بدون روگذری از سد وجود داشته باشد. این گزارش همچنین بیان کرد که سیاست‌های زمان حاضر (۱۹۷۰) به طور بنیادی با سیاست‌های دنبال شده در ۲۰ سال گذشته و قبل از آن توسط سازمان‌های مسوول متفاوت نیستند. یک کمیته کاری ۸5۳ در سال ۱۹۷۳ در زمینه ارزیابی مجدد کافی بودن اندازه سرریز سدهای موجود. روش دیگری را در مقاله‌ای تحت عنوان «ارزیابی مجدد کفایت ظرفیت سرریز سدهای موجود» ارائه کرد. این مقاله از نظر ارائه |- 5۷۷۵6۲, 4 -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۹۳/۷/۰۱ ۳ سرریز سدهای موجود باید براساس یک تحلیل اقتصادی کامل از هزینه‌های ریسک (شکست سد) در مقابل هزینه‌های سرمایه‌گذاری سرریز سد.ء بنا شود. هزینه‌های ریسک از جمله تعیین ارزش اقتصادی برای مرگ هر انسان را نیز در بر می‌گیرد. به ۳۸/۳ احتمال رویداد سالانه یک در ۱۰۰۰۰ داده شد. کمیته اذعان داشت که شهروندان از طریق هزاران را نسبت به توصیه‌هایشان جلب نمایند. کار کمیته طوفانی از بحث را ایجاد کرد به‌نحوی که میزان پذیرش توصیه‌های آن‌ها به‌وسیله جامعه مهندسین کم بود. بعضی از نقد کننده‌های توصیه‌های کمیته. با اختصاص دادن یک احتمال وقوع به ۳۹/۲ موافق نبودند. در حالی که برخی با تعیین ارزش اقتصادی برای جان انسان‌ها مخالفت کردند. شاید زمان انتشار نتایج کار کمیته تحت تاثیر شکست سد در دو ایالت آمریکا در ۱۹۷۲ یعنی اندکی قبل از انتشار نتایج قرار گرفته باشد. یکی از اعضای کمیته سال ۱۹۷۳ بعدها چنین نوشت: «بعد از همه این سال‌ها, من هنوز فکر می‌کنم که گزارش کمیته در سال ۱۹۷۹ «راهنمای فدرال برای ایمنی سد» در پایان دهه‌ای که تعداد زیادی شکست سد در ایالات متحده تجربه شد. منتشر گردید. در این راهنما چنین آمده است که «زمانی که سیلاب بتواند خطرهای مهمی برای جان انسان‌ها با خسارت‌های عمده مالی ایجاد کند. برای وقوع سیلی بزرگ‌تر از سیل انتخاب شده طراحی نباید شانسی وجود داشته باشد.» این توصیه صریح برای انتخاب ]۳۸/۸ استفاده از روش تحلیل ریسک را در چنین شرایطی مردود دانست. انجمن تحقیق ملی آمریکا گزارش معیارهای سیل و زمین‌لرزه را در سال ۱۹۸۵ منتشر کرد. این گزارش چنین بیان داشت که یک روش رضایت‌بخش جهانی برای تعیین معیار ظرفیت سرریز برای سدهای پرخطر وجود ندارد. برای بعضی از سدهاء جایی که خسارات جانی و مالی مازاد حاصل از شکست سد به خاطر روگذری وجود دارد. حفاظت در مقابل حداکثر سیل محتمل توجیه‌پذیر است. در سایر موارد ممکن است حفاظت در مقابل ۳۱/۲ مطلوب باشد. اما اندکی مسامحه نیز می‌تواند صورت گیرد. در سال ۰۱۹۸۶ یک گروه کاری در کمیته میانجی‌گری راهنمای فدرال ایمنی سد. انتخاب و اصلاح سیل‌های طراحی ورودی به سدها را بررسی کردند. برای سدهای موجود جایی که شکست باعث خسارات جانی و مالی سنگین یا ضربه‌های شدید اجتماعی می‌شود. ۳۸/۲۳ به عنوان سیل طراحی ورودی توصیه می‌شود. این راهنما همچنین پیشنهاد کرد که آژانس‌های فدرال می‌توانند معیارهای خاص دیگری را نیز توسعه دهند. بدین صورت راه‌حلی پیش پای آژانس‌ها در استفاده از روش‌های دیگری از جمله روش تحلیل ریسک قرار داده شد. کمیته دیگری از ۸56 در سال ۱۹۸۸ در زمینه انتخاب سیل طراحی سرریز مقاله‌ای با عنوان «روش‌های آرزیابی سیل‌زده طی ۴ ساعت اول بعد از شکست سد. در معرض خطر قرار می‌گیرند. ۳۸/۲ باید به عنوان سیل طراحی انتخاب 71 ,۲ع[]ع۲ -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل ۲۱17 شود. روش ارزیابی کمی ریسک برای سدهای با خطر کم‌تر پیشنهاد شد که در آن وزن‌دهی نسبی به خسارات غیرمادی و مقایسه آن‌ها با ذخایر مادی فرض می‌شود. در نتیجه هیچ معیار واحدی برای اتخاذ یک تصمیم نهایی برای طراحی ایمن توصیه نگردید. در اکتبر ۰۱۹۹۸ «راهنمای فدرال برای انتخاب و اصلاح سیل طراحی ورودی سدها» مجددا منتشر شد «پیامدهای افزایشی قابل قبول» به عنوان پایه‌ای برای تعیین سیل طراحی ورودی مناسب معرفی شد. اختلاف در میزان خطر مالی و جانی حاصل از سیل, با و بدون شکست سد. به عنوان پیامدهای افزایشی تعریف می‌شوند. راهنما یک روش تکرارشونده را برای تحلیل جریان‌های سیل افزایشی, تا زمانی که جریان سیل قابل قبول مشخص شود پا کل ۳۸۸۳ حاصل شود. باید به عنوان سیل طراحی ورودی پذیرفته شود. راهنما همچنین بیان می‌کندکه «مواقعی وجود دارد که روش انتخاب سیل طراحی با استفاده از روش خطر افزایشی پیچیده می‌شود و ممکن است اجرای تحلیل‌های بیش‌تر با یک روش براساس ریسک ضروری باشد.» - کاربردهای 17۸1۲ برنامه‌ریزی و طراحی سازه‌های تحت تاثیر پدیده‌های هیدرولوژیکی اغلب نیازمند ارزیابی پتانسیل ایجاد سیلاب در حوضه‌های آبریز است. برآورد پتانسیل حداکثر سیلاب معمولا برای سه کاربرد مهندسی زیر انجام می‌گردد. ۱- طراحی سدهای با خطر بالا در مناطق جمعیتی به نحوی که شکست سد تلفات انسانی قابل توجهی را به همراه ۲- برنامه‌ریزی بهره‌برداری و منحنی فرمان سدها در زمان سیلاب ۳ مناطق سیلابی 9 سیلاب‌دشت‌هایی که نیروگاه‌های هسته‌ای در آن ساخته می‌شوند. از ۳۸/1۳ برای تخمین حداکثر سیل محتمل استفاده می‌شود. ۳۸/۳ به اختصار به عنوان بزرگ‌ترین سیلی که می‌تواند به طور معقول در یک منطقه مورد انتظار باشد. تعریف شده است. تعیین حداکثر سیل محتمل براساس یک آرزیابی منطقی از وقوع رخدادهای همزمان چندین شرایط حدی یا عوامل موثر در ایجاد سیل استوار است". این مقدار به عنوان «بیش‌ترین امکان معقول» سیل که ممکن است در یک محل رخ دهد. توصیف شده است . مقدار ۳۸/۲ یا درصدی از آن در برخی کشورها به عنوان سیل طراحی سازه‌های پرخطر به ویژه سرریز سدهایی که شکست آن‌ها از طریق روگذری, خسارات جانی 9 مالی زیادی را در پی دارد پذیرفته شده است" استخراج هیدروگراف ۱- تبدیل بارش ۳/۳ به رواناب سطحی 7 .ها [ظ15] -| 06 ,18166۳5 آن دم -2 0 ۳۵۵۵0۵۵ 200 01006 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ ٩۳/۰۷/۰۱ ‏مقدمه ۲- روندیابی هیدروگراف تا محل مخزن و عبور آن از سرریز محاسبه ۳۱/۳ به نوعی متاثر از مجموعه‌ای از احتمالات ناچیز و در عین حال پرهیز از ترکیب‌های غیرفیزیکی است. درنظر گرفتن شرایط بحرانی برای کلیه عوامل در مطالعات ۳۸۸1۲ تابع درجه محافظه‌کاری مطالعات می‌باشد و در مورد برخی عوامل دستورالعمل واحدی وجود ندارد. در مجموع. باید تلاش شود که عوامل بحرانی ولی محتمل و فیزیکی در نظر گرفته شوند. بنابراین دوره بازگشت‌های عواملی چون ذخیره اولیه برف و تغییرات درجه حرارت در زمان وقوع ۳۸۸۲ بین ۱۰ تا حداکثر ۱۰۰ سال معمول است. علاوه بر این برآورد ]۳۸۸ طبق استاندارد برخی کشورها به تدقیق برآوردهای حاصل از تحلیل فراوانی سیل (و یا انجام محاسبات تحلیل ریسک اقتصادی) کمک می‌کند. علت استفاده از ۳۸/۴ در تدقیق نتایج تحلیل فراوانی سیلاب؛ عدم دقت برآورد آماری سیلاب‌های حدی بالا می‌باشد. در این روش‌ها که براساس برازش توزیع آماری بر داده‌های مشاهده‌ای استوار است. در محدوده سیلاب‌های مشاهده‌ای که محدوده سیلاب‌های معینی را پوشش می‌دهند. دقت برآورد قابل قبول است. اما برای سیلاب‌های بزرگ از برون‌یابی توزیع آماری استفاده می‌شود که می‌تواند خطای زیادی در برداشته باشد. پنابراین به منظور برآورد سیلاب‌های حدی بالاء اصلاح نتایج تحلیل فراوانی با استفاده از ۳۸/۳ توسط برخی استانداردهای بین‌المللی توصیه شده است. به عنوان مثال طبق دستورالعمل رسمی رایج در پرتغالء هرگاه سیلاب طراحی سد مورد نظر دارای دوره برگشتی بیش‌تر از هزار سال باشد. مقایسه نتایج تحلیل فراوانی با سیلاب حداکثر محتمل توصیه می‌شود. زیر محدوده اعتبار نمودار فراوانی وقوع سیلاب‌ها را غالبا تا هزار سال می‌دانند" در آفریقای جنوبی نیز سیلاب حداکتر محتمل را به عنوان یک نقطه کمکی برای توسعه نمودار فراوانی وقوع سیل‌ها مورد استفاده قرار می‌دهند". دفتر عمران ایالات متحده" و شورای پژوهش‌های ملی آمریکا" نیز روش‌های مشابهی را برای برون‌یابی نمودار فراوانی وقوع به کمک سیلاب حداکثر محتمل توصیه می‌کنند" انجمن مهندسین استرالیا (۸1) نیز روش ویژه‌ای را برای گسترش نمودار توزیع آماری سیلاب‌ها به کمک ۳۸1۳ و برآورد مقادیر سیلاب‌های با دوره برگشت بیش از صد سال ابداع کرده‌اند " در آمریکا ۳۹/۳ به عنوان سیلاب طراحی سدهای بزرگ شناخته می‌شود. در صورت انتخاب سیلاب طراحی کوچک‌تر و در هنگام تخریب سد. طراح به طور قانونی مورد پیگرد قرار می‌گیرد. بنابراین بسیاری از مهندسین مشاور با توجه به شهرت حرفه‌ای و ملاحظات مالی. هیچ‌گونه ریسکی را قبول نمی‌کنند. با توجه به گزارشات 1۳00 کشور آمریکا تا 2 ,13۱۳۵۱۳۵ -۱ 6 ,5۸۳/07 -2 3 ۳۳۵ 3-115 [ ۵۳۵ 16:۵۵ [۵ ۱101100 -4 5 175۳۳۲ -5 48 ...اه 6 ۳1[02۲1 -6 ۷ امامی. ۱۳۷۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ءِ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل ۲۱17 سال ۱۹۹۱ دارای بیش‌ترین سانحه منجر به شکست سد بوده است. یکی از علل استفاده از استاندارد بالای سیلاب طراحی ۳۸۸۲۳ در این کشور همین تجربه‌های تلخ ناشی از فراوانی شکست سد می‌باشد. در سایر کشورها این تجربه با فراوانی اندک همراه است و میزان ریسک پذیری افکار عمومی» کارفرمایان» مشاورین و طراحان سدها بیش‌تر می‌باشد. لذا استاندارد پایین‌تر از ۳۸/۳ مانند سبلاب‌های با دوره برگشت‌های ۱۰۰ تا ۱۰۰۰۰ ساله با توجه به اهمیت سد در برخی کشورها رایج است. براساس طبقه‌بندی رسته مهندسین ارتش آمریکاء که رایج‌ترین ضابطه در سراسر آمریکا می‌باشد. سدها از نظر اندازه به سه طبقه کوچک. متوسط و بزرگ تقسیم می‌شوند. سدهای هر طبقه از نظر گزند بالقوه شکست به سه گروه با خسارات کم متوسط و قابل توجه یا شدید طبقه‌بندی می‌شوند. ضوابط استاندارد سیلاب طراحی برای هر یک از این طبقات در جداول شماره ۱ تا ۳ خلاصه گردیده است . در انگلستان سدها بر اساس خسارات و گزند بالقوه ناشی از شکست آن‌ها در چهار طبقه ایمنی ۸ تا 10 قرار می‌گیرند. بر این اساس چنانچه سد در کلاس ۸ (در صورت تخریب سد جان بیش از ۱۰ نفر از ساکنین در پایین‌دست در یک محل به خطر می‌افتد) قرار گیرد. استاندارد عمومی سیلاب طراحی حداکثر سیلاب محتمل (۳۸۸۴) می‌باشد . در هندوستان برای سدهایی که در رده سدهای بزرگ قرار می‌گیرند (ارتفاع بیش از ۳۰ متر و یا حجم مخزن بیش از ۰ میلیون متر مکعب)» ۳۸1۲ به عنوان سیلاب طراحی استاندارد شناخته می‌شود. بعد از آمریکاء بیش‌ترین سدهای تخریب شده در اثر سیلاب مربوط به کشور هندوستان می‌باشد. بنابراین جای تعجب نیست که ضوابط محافظه‌کارانه‌ای در این کشور اعمال گردد. البته این نکته را نیز باید در نظر گرفت که به علت توپوگرافی ویژه کشور هند.ء قسمت عمده سدهای این سدهای این کشور به‌کار گرفته شده است". جدول ۱- طبقه‌بندی سدها براساس اندازه سد در آمریکا |۳۱ اندازه سد ۷۶-۲ ۶۲-۳ متو بزرگ ۱ غروی, ۱۳۸۰ ۲ بزرگ‌زاده. ۱۳۷۵ ۳ فدائی‌فرد. ۱۳۸۰ ۴ همان -------- صفحهٔ بعد -------- ۷ ٩۳/۰۷/۰۱ ‏مقدمه جدول ۲- طبقه‌بندی خسارات و گزند بالقوه شکست سد بر نواحی پایاب در آمریکا |۳] میزان عمران و آبادی در نواحی پایاب خسارات در حداقل ممکن است (هیچ‌گونه ساختمانی مسکونی در پایاب سد وجود نواری ۱۱ لاراضی بای با چند سازه پراکندم و با توسعه موضتی اراضی برای ۱ کشاورزی در نواحی پایاب سد وجود دارد) قابل‌توجه (متوسط) | (هیچ‌گونه توسعه شهری و روستایی وجود ندارد و صرفا چند (عمران و توسعه کشاورزی و صنعتی و یا تعداد ساختمان‌های ساختمان مسکونی در پایاب سد وجود دارد) مسکونی در پایاب سد قابل توجه است) خسارات شدید است کانون‌های جمعیتی مهم و پرتراکم در پایاب وجود دارد) جدول ۳- ضوابط استاندارد برای انتخاب سیلاب طراحی سدها در آمریکا |۳| س ک سا مها ۱۰ ال تا ۰/۵۰۸/1۲۳ ۳ - ۵۰۳۹/۳ ۰ ساله تا ۰/۵۰۸۳ ی در کانادا برای سدهای طبقه یک (با شدت خسارات شکست سد زیاد) صرف‌نظر از اندازه سد (کوچک, متوسط و یا بزرگ) از ۳۸۸۳ به عنوان سیلاب طراحی سرریز استفاده می‌گردد [۳]. بانک جهانی در رابطه با پروژه‌هایی که در آن سرمایه گذاری می‌کند به انتخاب سیلاب ۳۸/۲ اصرار و ظرفیت اضافی برای عبور سیلاب به عنوان ضریب اطمینان اصرار می‌ورزد. در این رابطه سرریزهای اضطراری بیش‌تر مورد توجه هستند [۱]. در استرالیا معیار اساسی برای طبقه‌بندی ایمنی سدها در برابر سیلء خسارات و ضایعات ناشی از شکست سد می‌باشد و اندازه سد و گنجایش مخزن یک ضابطه فرعی و کمکی برای انتخاب سیلاب طراحی سدها تلقی می‌گردد. طبق ضوابط استرالیا سه نوع اصلی از خسارات و ضایعات زیر را باید برای تعیین و ارزیابی اضافه تبعات حاصل از شکست سد در نظر گرفت [۳]: ۱- تلفات جانی و تنش‌های اجتماعی مرتبط با سانحه شکست سد ۲- خسارات مستقیم اقتصادی از جمله خسارات ناشی از تخریب جزیی و یا کلی سد ۳- خسارات غیرمستقیم از جمله قطع آب شرب شهرها و صنایع» توقف تولید برق, اختلال در خدمات عمومی و همگانی و تاثیر شکست سد بر فعالیت‌های اقتصادی ناحیه تاثیرپذیر که معمولا باعث رکود و وقفه در تولید می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7۱/7 طبقه‌بندی سدها بر اساس اضافه خسارات شکست سد در استرالیا در سه رده شدید. متوسط و کم می‌باشد. برای سدهایی که از لحاظ اضافه خسارات شکست در رده شدید قرار می‌گیرند. سیل ۱۰۰۰۰ ساله تا ۳۸/۳ مبنای طراحی است. ویژگی سد با اضافه خسارت شدید در جدول (۴) ارائه گردیده است. جدول ۴- ویژگی سدهای با اضافه خسارت شدید در استرالیا |[۳] خسارات اقتصادی وارد بر کانون‌های تی به علت وجود مراکز جمعیتی یا سایر انواع توسعه کی ور بر نی یی وجود سد برای ارایه خدمات مربوطه ضروری و َ صنعتی و تجاری و یا تاسیسات کشاورزی بسیار زیاد 0 َ در نواحی پایاب سد. می‌توان انتظار داشت که الزامی است (جایگزین ندارد). هم‌چنین بازسازی و ۱ ٍ و شدید است. خسارات وارد بر خود سد و یا مخازن ۷ ۷ 9 دیگر واقع در پایاب آن بسیار زیاد و شدید است. سیلاب طراحی سدهای بزرگ برزیل بر اساس خطرات پایین دست تعیین می‌شود و برای سدهای طبقه اول سیلاب مورد استفاده قرار می‌گیرد. طبقه اول سدها در این کشور شامل موارد زیر می‌باشد: سدهایی که بالادست جوامع انسانی قرار دارند. * سدهایی با حجم مخزن بزرگ * سدهای بزرگی که در سیستم چند سدی قرار دارند. در نروژ از ۳۹/۲ به عنوان سیلاب طراحی سدهای خاکی و همچنین به عنوان سیلاب آزمون پایداری سدهای خاکی و بتنی استفاده می‌گردد". در کره جنوبی ۳۸/۳ برای سدهای با کلاس اول خطرپذیری سیلاب پیشنهاد شده است. هم‌چنین ۳۸/۲ به عنوان سیلاب طراحی سدهای خاکی و همچنین به عنوان سیلاب آزمون پایداری سدهای خاکی و بتنی استفاده می‌گردد [۶]. در چین سیلاب ایمنی سدهای خاکی حداکثر سیلاب محتمل (۳۸/۲) می‌باشد [۶]. در تایلند سدها بر اساس عواقب ناشی از تخریب سد در چهار رده (بسیار زیاد» زیادء کم و خیلی کم) طبقه‌بندی می‌شوند. برای سدهایی که در طبقه سدهای با خسارات شدید و بسیار شدید قرار می‌گیرند. ۳۱/۳ به عنوان سیلاب طراحی پیشنهاد گردیده است [۶]. - سیل باستانی با توجه به مطرح بودن مفهوم سیل باستانی به عنوان گزینه‌ای برای انتخاب یا مقایسه با سیل طراحی در این بخش به بیان مطالبی در این موضوع می‌پردازیم. مطالب زیر به طور کامل برگرفته از مقاله غروی و همکاران (۱۳۸۳) در مورد سیل باستانی می‌باشد که با توجه به جامع بودن آن با اندکی تغییر و تلخیص در این بخش گنجانده می‌شود. ۱- غروی, ۱۳۸۰ 40 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۹ جریان سیلابی رخ داده در گذشته که با عوارض هیدرومرفولوژیک بر جای مانده از آن قابل شناسایی و تخمین باشد را سیل تاریخی یا باستانی می‌نامند. روش دیرینه‌شناسی رسوبات یا روش سن‌یابی رسوبات دشت سیلابی به منظور تعیین حداکثر سیلاب واقع شده در ادوار تاریخی گذشته (۱۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰ ساله) یک روش ژئوتکنیکی محسوب می‌شود. در این روش با توجه به اینکه همواره سیلاب‌های بزرگ تاریخی باعث تغییر مسیرهای رودهای بزرگ و نیز مدفون شدن دره‌های رودخانه‌ها می‌شود. می‌توان با برداشت و حفاری گمانه در دشت‌های رسوبی و تعیین سن رسوبات و برداشت پروفیل عرضی دشت سیلابی در عرض رسوبات هم‌سن, نسبت به تخمین حداکثر سیلاب به‌وقوع پیوسته در گذشته اقدام نمود. در این روش جنبه‌هایی مانند هیدرولوژی رودخانه. زمین‌شناسی دشت سیلابی» ژئومورفولوژی, هیدرولیک رودخانه. عارضه‌یابی در دره رود و دشت سیلابی با سن‌یابی رسوبات مورد بررسی قرار می‌گیرد. این روش از سال ۱۹۹۶ تاکنون توسط گروه‌های مختلف تحقیقاتی و سدسازی در آمریکا مورد توجه قرار گرفته است. به‌طور خلاصه می‌توان گفت روش سیل باستانی دانش بازسازی و تخمین مقدار و زمان وقوع سیل‌های بزرگ در گذشته با استفاده از مطالعات زمین‌شناسی و مرفولوژیک می‌باشد که توان موجود در زمینه تخمین سیل‌های با دوره بازگشت بالا را به طور قابل توجهی بهبود می‌بخشد. سیل باستانی دارای مشخصه‌های زیر است: ۹ حادثه سیلابی واقعی بوده و به‌وقوع پیوسته است. حادثه دارای تاریخی واقعی در گذشته است. حادثه از خود عوارضی بر جای گذاشته که با مطالعات زمین‌شناسی و مرفولوژیک قابل تشخیص است. * تاریخ حادثه با سن‌یابی عوارض طبیعی با خطای چند ده و یا چند صد سال قابل تخمین است. * عوارض بر جای مانده از سیل تخمینی از مقدارء حداکثر و یا حداقل تراز آب در زمان وقوع سیل را ارائه می‌دهد. آثار بر جای مانده از وقوع سیل‌های گذشته را اصطلاحا عارضه‌های سیل باستانی می‌نامند. عارضه سیل باستانی لزوما باید دارای دو مشخصه مهم باشد. اول اینکه با استفاده از آن بتوان تخمینی از مقدارء حداکثر یا حداقل تراز سیلاب ارائه نمود. دوم باید بتوان با استفاده از روش‌های سر‌یابی عوارضی مانند رسوبات. سن مشخصی به آن نسبت داد. مهم‌ترین عوارض قابل استفاده در سیل باستانی عبارتند از: رسوبات بر جای مانده جریان آب راکد شده و تراس‌ها. در مرتبه دوم اهمیت. عارضه‌های گیاهی, اثرات و داغ آب‌های روی درختان و فرو رفتگی‌های فرسایشی در بدنه رودخانه می‌باشد. از سایر عوارض سیل باستانی می‌توان الوار و خاشاک و تخته سنگ‌های حمل شده توسط سیل را نام برد. در طول چند میلیون سال گذشته سیل‌های متعددی در کره زمین رخ داده‌اند. ولی شناسایی و تخمین مقدار بسیاری از این سیل‌ها با روش‌های کنونی مطالعات سیل باستانی امکان‌پذیر نمی‌باشد. چرا که آثار بسیاری از سیل‌ها به علت وقابع مختلف طبیعی از بین رفته است. به عنوان مثال آثار سیل‌ها در دوره‌های یخ‌بندان از بین می‌رود. بنابراین با توجه به سن دوره یخ‌بندان اخیر سن سیل‌های باستانی به حدود ۱۰۰۰۰۰ سال محدود می‌شود. از طرف دیگر عوامل طبیعی مختلفی مانند زلزله, حرکت گسل‌ها و فرسایش بادی یا آبی آثار سیل‌ها را محو می‌سازند. بنابراین طبیعی است که انتظار می‌رود -------- صفحهٔ بعد -------- 1۰ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل ۲۱17 کمیت سیل‌های باستانی در غالب موارد بسیار بزرگ باشد. چرا که ثار سیل‌های متوسط و کوچک به راحتی از بین رفته و محو می‌گردد. نتایج مطالعات روش سیل باستانی شامل زوج دبی و سن برای هر سیل است. این داده‌ها به همراه خطاهای دامنه‌ای محتمل ارائه می‌گردند. هم‌اکنون روش‌های آماری پیشرفته امکان استفاده از داده‌های آماری متناسب با ارزش آن‌ها را فراهم می‌آورند. برای سن‌یابی عارضه‌های سیل باستانی نیز روش‌های متعددی از جمله روش کرین ۱۴ و روش ترمولومینسانس وجود دارد. این نوع روش‌ها مزایا و ویژگی‌های متفاوتی دارند و بسته به شرایط به عنوان گزینه برتر انتخاب و به‌کار گرفته می‌شوند. سن عارضه‌های سیل باستانی به دو منظور تعیین می‌گردد. اول اینکه عارضه‌های مربوط به یک سیل مشخص در طول بازه شناسایی و تفکیک می‌شود و دوم استفاده از این سن به عنوان داده ورودی در محاسبات آماری سیل باستانی می‌باشد. در مطالعات هیدرولوژیک سدها روش سیل باستانی به عنوان مکمل مطالعات هیدرولوژیک تخمین سیلاب طراحی به‌کار می‌رود و استفاده از آن به عنوان گزینه‌ای جدا و به تنهایی در مقابل مطالعات هیدرولوژیک استاندارد معمول نمی‌باشد. در حقیقت پیشرفت‌های مطالعه سیل باستانی اگر چه روشی مفید و قابل اطمینان را توسعه داده است. اما این روش تنها به عنوان تکمیل‌کننده مطالعات هیدرولوژیک استاندارد می‌تواند مطرح باشد و تاکنون به عنوان گزینه جداگانه به کار نرفته است. - هدف تهیه و تدوین استانداردهاء ضوابط راهنما و آیین‌نامه‌های فنی یکی از رایج‌ترین روش‌ها برای ایجاد یکنواختی در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با سدها به‌شمار می‌آید. هدف از تهیه این دستورالعمل ارائه روش‌ها و مراحل محاسبه حداکثر سیل محتمل است. دستورالعمل تعیین حداکثر سیل محتمل با هدف ایجاد یکنواختی در روش محاسبه این معیار آرائه می‌گردد. هر چند که اتخاذ برخی تصمیم‌های کارشناسی در طی مراحل برآورد و با توجه به شرایط داده‌ها و ویژگی‌های منطقه همچنان به عهده طراح خواهد بود. - دامنه کاربرد روش‌های ارائه شده در این دستورالعمل برای برآورد سیل ایمنی سدهای بزرگ که در پایین‌دست آن‌ها خطرات جانی قابل توجهی وجود دارد و هیچ‌گونه ریسک تلفات قابل پذیرش نیست. به کار می‌رود. علاوه بر آن برآورد ۳۸۸۳ برای تدقیق برآوردهای حاصل از تحلیل فراوانی سیل استفاده می‌گردد. این دستورالعمل یک متن جامع برای آموزش کلیه جزییات برآورد سیل‌های حدی نیست. بنابراین کاربران باید با مباحث پایه‌ای در علوم آب و مهندسی هیدرولوژی مانند هواشناسی, هیدرولوژی سیل, هیدرولیک مجاری و روندیابی متعددی بر روی آیجاد سیلاب نقش دارند و لذا مهندس طراح باید همچنان از تجربه و قضاوت خود بهره گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱2 ٩۳/۰۷/۰۱ ‏مقدمه اخطار: هدایت و اجرای عملی و دقیق این دستورالعمل در صلاحیت یک کارشناس (یا بالاتر) با تجربه رشته مهندسی عمران - آب می‌باشد. مهندس طراح یا مدیر پروژه برآورد ]۳۸۸ باید سوابق کافی در مطالعات هیدرولوژی آب‌های سطحی داشته باشد و با مدل‌های شبیه‌سازی هیدرولوژیکی به طور عملی کار کرده باشد. با این حال چنانچه چند طراح با صلاحیت. به صورت منفرد مطالب این دستورالعمل را به‌کار گیرند. اخذ نتایج تا حدودی متفاوت دور از انتظار نیست. با وجود بیان مطالبی در زمینه مفاهیم اولیه و کاربرد حداکثر سیل محتمل در «مقدمه» و فصل اول این دستورالعمل انتخاب سیل طراحی را مورد بحث قرار نمی‌دهد و فرض می‌شود که معیار ]۳۸۸ برای سد مورد نظر انتخاب شده و در اینجا هدف برآورد آن می‌باشد. انتخاب سیل طراحی در سایر استانداردها مورد بحث قرار گرفته است. لازم به ذکر است مطالب ارائه شده در این دستورالعمل جهت استفاده در مطالعات فاز یک و تکمیلی (فاز دو) طراحی سازه‌ها ارائه گردیده است. چنانچه در نظر باشد در مطالعات مرحله شناخت یک تخمین سریع و تقریبی از حداکثر سیلاب محتمل به‌عمل آید. می‌توان از اعمال ضریبی در نتایج تحلیل فراوانی سیلاب منطقه‌ای استفاده نمود. با اینکه نمی‌توان دوره بازگشت مشخصی را به حداکثر سیلاب محتمل منتسب کرد. با این‌حال حداقل دو برابر سیلاب ده‌هزار ساله را می‌توان به عنوان تخمین تقریبی حداکثر سیلاب محتمل در فاز شناخت منظور داشت. البته ضرورت دارد که این برآورد در فاز بعدی طراحی بر اساس روش‌های این دستورالعمل تدقیق گردد. مسایل و مشکلات برآورد حداکثر سیلاب محتمل از قبیل کمبود و نقص آمار و اطلاعات مورد نیازء واسنجی مدل بارش - رواناب و مانند آنها در ادامه فصول این دستورالعمل با توضیحات کافی مورد توجه قرار گرفته است. یادآور می‌شود که روش‌های توصیه شده در این متن باید به عنوان دستورالعمل‌های مهندسی تلقی شوند و ویژگی‌های «استاندارد» را ندارند. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۵ ۱-۱- مسایل کلیدی و نکات مهم در برآورد حداکثر سیل محتمل ۴ یک احتمال وقوع مشخص ندارد. هر چند برخی مانند 1۳01.0 دوره بازگشت یک در یک میلیون سال و یک در ده میلیون سال را برای آن قایل هستند. اگر کلیه فاکتورهای دخیل به‌طور مجزا بیشینه شود. مقادیر ۳۸۸۳ اغلب به طور قابل ملاحظه‌ای بزرگ‌تر از مقداری که در حالت معمول محاسبه می‌شود. به‌دست می‌آید. در شرایطی که ۳۸/۳ براساس ۳۸/۳ برآورد شود.ء تعیین شرایط پیشین بارندگی» جریان. رطوبت خاک و مانند آن باید توسط مهندس هیدرولوژیست به طور منطقی قبل از آغاز ۳۸/۳ تعیین شوند. واضح است که اگر ۳۸/۳ که خود احتمال وقوع فوق‌العاده اندکی دارد. با شرایط پیشین مبتنی بر نفوذ صفر که آن نیز احتمال وقوع خیلی کمی دارد ترکیب شود. برآورد ]۳۸۸ حاصل به طور غیرمعقولی می‌تواند بالا باشد. برخی از سوالات اساسی در برآورد ]۳۸۸ را می‌توان به شرح زیر طبقه‌بندی نمود. - علل و زمان وقوع: آیا ایجاد ۳۸/۴ حاصل از باران تنها است یا ذوب برف یا هر دو؟ آیا در مناطق کوهستانی تمام ۳۸/۳ به بارش موثر تبدیل می‌شود یا بخشی از آن به صورت بارش برف است؟ در طی چه فصول یا ماه‌هایی ۳۸/۲۳ می‌تواند رخ دهد؟ شرایط قابل قبول برای باران» جریان و رطوبت خاک قبل از ۳۸/۳ و یا ذوب برف بحرانی چیست؟ میزان ذخیره برفی حوضه در زمان وقوع ۳۸/۳ حداکثر چقدر می‌تواند باشد؟ ایا سطوح قابل توجهی از حوضه وجود دارد که در رواناب مستقیم شرکت نکند؟ آیا تغییرات مکانی نفوذذ در سطح حوضه وجود دارد؟ - مدل‌سازی هیدرولوژیکی: کدام بسته‌های نرم‌افزاری برای شبیه‌سازی مناسب هستند؟ چگونه حوضه باید به واحدهای کوچک تفکیک شود؟ آیا الگوریتم مدل انتخاب شده از پارامترهای فیزیکی استفاده می‌کند به نحوی که تعیین مقادیر آن‌ها به واسنجی نیاز کدام واقعه تاریخی برای واسنجی و یا اعتباریابی مناسب است؟ ایا برون‌یابی کردن یک مدل واسنجی شده به شرایط حدی فرضی, خصوصا اگر دامنه وقایع واسنجی به مراتب کوچک‌تر از شرایط واقعه حدی باشد. قابل قبول است؟ -------- صفحهٔ بعد -------- 2 ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 - روندیابی: آیا اثرات روندیابی (مانند خاکریزهای کنار رودخانه و ذخیره آب در پشت آن‌ها) وجود دارد که فقط در طی سیل‌های حدی عمل می‌کنند؟ آیا امکان تغییر شکل مسیر رودخانه در طی سیل‌های حدی به یک مخزن طولانی کم‌عمق با اثرات روندیابی بالا وجود دارد؟ آیا می‌توان روش روندیابی دینامیکی» اگر مهم است. را با اطمینان‌پذیری بالا به کار برد؟ سوالاتی از این دست نشان می‌دهد که تجربه و قضاوت. از جمله ابزار مهم در تعیین ۳۸/۳ هستند. نکته مهمی که در این دستورالعمل نیز باید به آن توجه نمود این است که تخمین‌های ۳۷/۲ به‌دست آمده توسط هیدرولوژیست‌های مختلف. حتی در صورت استفاده از داده‌های یکسان. ممکن است بعضی اوقات به اندازه ۱۵+ درصد یا حتی بیش‌تر با یکدیگر اختلاف داشته باشد (2004 ‎2۳۵12۷٩15,‏ 11000 2۷1۳۵۲۵ 01 د100116)). همچنین وقوع سیل‌های جدید نیزر می‌تواند اعداد متفاوتی را نسبت به قبل نتیجه دهد یا مقادیر نهایی ۳۸/۳ و ۳۸/۲۳ را تحت تاثیر قرار دهد. چون مقدار بارندگی در طول ۳۸/۳ معمولا به طور قابل ملاحظه‌ای بزرگ‌تر از مقدار بارندگی در طوفان‌های عمده رخ‌داده در منطقه می‌باشد و چون شرایط رطوبتی پیشین اغلب مرطوب فرض می‌شود. ضریب رواناب ۳۸۸۲ (جدای از سهم ذوب برف) غالبا تا حدود ۷۰ درصد یا حتی بیش‌تر است. در مقابل. ضریب رواناب در وقایع حداکثر سالانه یا سیل‌های تاریخی معمول, به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک. ممکن است فقط ۲۰ درصد با حتی کم‌تر باشد. بنابراین انتظار می‌رود برخی برآوردهای ]۳۸۸ به طور ناباورانه‌ای بزرگ‌تر از وقایع تاریخی باشند. این مساله ضرورتا به معنای این نیست که این مقادیر به عنوان پارامترهای ورودی در طراحی سدهای جدید و یا ارزیابی عملکرد سدهای موجود غیر قابل قبول هستند. ۲-۱- کلیات روش‌شناسی مراحل و روش‌های برآورد ۳۱/۲۳ را می‌توان به شرح زیر خلاصه نمود. (در فصول بعد جزییات مراحل به‌طور کامل بیان می‌گردد.) ۱- شناسایی و تهیه داده‌های اولیه ۲- بررسی وضعیت و کنترل کیفیت داده‌ها ۳- شناسایی طوفان‌های شدید و فراگیر و سیلاب‌های متناظر ۴- مطالعات فیزیوگرافی و تهیه ورودی‌های مکانی مدل شبیه‌سازی بارش - رواناب ۵- شناسایی و انتخاب یک مدل مناسب بارش - رواناب مدل مذکور باید ویژگی‌ها و قابلیت‌های شبیه‌سازی فرآیندهای متعددی را به شرح زیر داشته باشد: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۲۷ - فرآیند تلفات اولیه و نفوذ ناشی از بارندگی مهم‌ترین مدل‌های نفوذ در این رابطه شامل گرین - امپت. عدد منحنی (لآ-)) و تلفات اولیه - نفوذ یکنواخت است. - فرآیند ذوب برف شبیه‌سازی فرآیند بارش و ذوب برف همزمان با وقوع بارش در بسیاری از حوضه‌های کوهستانی ایران اهمیت دارد. مدل‌های مطرح ذوب برف شامل درجه - روز و بیلان انرژی است که عموما به علت وضعیت و محدودیت خاص داده‌های در دسترس, مدل درجه - روز به کار گرفته می‌شود. - امکان شبیه‌سازی حوضه به روش نیمه توزیعی کاملا یکپارچه (010۵4]) با توجه به وسعت و تغییرات مکانی عوامل هیدرولوژیکی در سطح حوضه سدهای بزرگ برای - تبدیل بارش - رواناب در سطح زبرحوضه روش‌های متعددی برای تبدیل بارش - رواناب وجود دارد. عام‌ترین روشی که در تبدیل ۳۸/۳ به ۳۸/۲۳ استفاده می‌شود. هیدروگراف‌های واحد مصنوعی است. هیدروگراف کلارک در میان هیدروگراف‌های واحد کاربرد وسیع‌تری دارد. روش‌های جدید توسعه یافته مبتنی بر 5ان) برای استخراج منحنی‌های زمان - مساحت در روش کلارک اصلاح شده باعث سهولت کاربرد و محبوبیت هرچه بیش‌تر روش کلارک شده است. فرض صادق بودن مکانیزم رواناب نوع هورتونی در کلیه روش‌های هیدروگراف واحد پنهان است. - روندیابی سیلاب در رودخانه روندیابی سیلاب برای شبیه‌سازی حرکت موج سیلاب در شبکه رودخانه‌ها از محل خروجی زیرحوضه‌ها تا خروجی کل حوضه به‌کار گرفته می‌شود. معادلات حاکم عموما ترکیبی از معادله پیوستگی و نوعی رابطه بین جریان با ذخیره یا عمق آب می‌باشد. از جمله روش‌های مرسوم در مطالعات ۳۸/۲ روش روندیابی ماسکینگام است که با توجه به تعداد نسبتا کم پارامتر و عدم نیاز مستقیم به برداشت مقاطع عرضی رودخانه (هر چند وجود مقاطع به برآورد پارامترها کمک صریح به مقاطع عرضی رودخانه و براورد ضریب زبری دارند. - روندیابی در مخزن این قابلیت نیز به منظور روندیابی هیدروگراف سیلاب در سدهای بالادست و نیز در سد اصلی باید در مدل انتخابی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 مدل‌های پایه فیزیکی به علت نیاز بسیار گسترده به داده‌ها در مطالعات ۳۸/۴ کاربرد عملی ندارد. با عنایت به کاربرد وسیع مدل 115-1 و نسخه جدید آن 115-11۷45 در مطالعات سیلاب و به‌ویژه ۳۸/۳ این مدل که از انتخاب‌های مختلف برای فرآیندهای هیدرولوژیکی برخوردار است. در اولویت انتخاب خواهد بود. ۶- واسنجی و اعتباریابی مدل انتخابی بارش - رواناب مراحل جزیی واسنجی و اعتباریابی عبارتند از: * شناسایی و انتخاب تعدادی (حداقل سه) طوفان‌های بحرانی اخذ داده‌های (چند) ساعتی و روزانه بارش و دما در محل ایستگاه‌های هواشناسی داخل و اطراف حوضه مورد نظر * اخذ داده‌های هیدروگراف سیلاب‌های متناظر با طوفان‌های اصلی در محل ایستگاه‌های هیدرومتری موجود در حوضه * انتخاب نهایی طوفان‌های مورد نیاز برای واسنجی با توجه به در دسترس بودن و کامل بودن داده‌ها و تقسیم آن‌ها به دو دسته برای واسنجی و اعتباریابی ۰ استخراج توزیع مکانی و زمانی بارش و دما در سطح حوضه به اضافه شرایط اولیه بودجه برفی حوضه * تقسیم حوضه به تعدادی زیرحوضه با توجه به تغییرات مکانی عوامل حوضه‌ای, موقعیت ایستگاه‌های هیدرومتری در داخل حوضه. موقعیت نقاط مهم پیش‌بینی هیدروگراف و شبکه رودخانه‌ها ۰ استخراج خصوصیات فیزیوگرافی زیرحوضه‌ها در محیط 5آل0) شامل موارد لازم برای شبیه‌سازی مدل بارش - رواناب و ورود اطلاعات و آماده‌سازی مدل * انتخاب روش‌های شبیه‌سازی نفوذ. تبدیل بارش - رواناب در زیرحوضه‌ها و روندیابی در شبکه رودخانه‌ها. پس از آن تعداد و نوع پارامترهای مورد واسنجی تعیین می‌شود. در این رابطه باید سعی شود برخی پارامترهای متناظر با عوامل فیزیکی حوضه از طریق مستقیم و بدون نیاز به واسنجی برآورد گردند. * بررسی امکان برآورد اولیه مقادیر پارامترهای واسنجی (در سطح زیرحوضه‌ها و شبکه رودخانه‌ها) * انجام مرحله واسنجی با کمک روش‌های سعی و خطا (دستی) یا اتوماتیک به ازای طوفان‌های واسنجی * برآورد نهایی پارامترهای واسنجی با توجه به نتایج واسنجی در طوفان‌های مختلف * اعتباریابی مدل واسنجی شده در برابر وقایع (طوفان‌های) مرحله اعتباریابی چگونگی انتقال نتایج از حوضه بسته شده در محل ایستگاه هیدرومتری به محل سد ۷- شبیه‌سازی و تبدیل ۳۷/۳ به ۳۱/۳ * آماده‌سازی مدل واسنجی بر ای شبیه‌سازی ۳۱/۳ * شناسایی و معرفی ویژگی‌های ۳۸/۳ شامل مقدار و ویژگی‌های زمانی - مکانی آن (در قالب حداکثر رگبار محتمل یا ۳۱/5) با تداوم‌های مختلف به منظور شبیه‌سازی و تبدیل به ۳۱/۴ * تعیین دبی پایه (متناسب با فصل یا ماه) * تعیین شرایط بحرانی بودجه برفی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۹ استخراج توالی بحرانی دما براساس آنالیز فراوانی داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی حوضه و انتقال آن به * انتقال مقادیر ۳۸/۳ و خصوصیات زمانی و مکانی آن بر مدل * بررسی کاهش یا تعدیل مقادیر واسنجی شده زمان اوج هیدروگراف واحد و زمان حرکت موج در رودخانه‌ها در زمان وقوع ]۳۸/۸ بر مبنای توصیه منابع موجود * تعیین شرایط بحرانی و محتمل نفوذذ حوضه * شبیه‌سازی تبدیل ۳۱/۳ به ۳۸/۲ با کمک مدل بارش - رواناب * آنالیز حساسیت نتایج به ویژه در اثر توزیع مکانی بارش توزیع زمانی بارش» توالی ضرایب ذوب برف و درجه حرارت بحرانی و سایر عوامل * روندیابی هیدروگراف ۳۸/۲ در مخزن سد مورد نظر شکل (۱-۱) فلوچارت مراحل برآورد حداکثر سیلاب محتمل از حداکثر بارش محتمل را با جزییات مراحل نشان می‌دهد. در بخش‌های بعدی هر یک از مراحل کار به تفصیل تشریح خواهد شد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 بررسی وصعیت مطالعات فیزیوگرافی و تهیه اطلاعات مکانی بارش محتمل (۳۸/۳) تبدیل ۳۸۲۳ به حداکثر سیل محتمل (۳۸1۲) شکل ۱-۱- فلوچارت مراحل بر آورد حداکثر سیلاب محتمل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ی ۱- شناسایی اولیه و تهیه داده‌ها ادامه شکل ۱ ۹۳/۷/۰۱ )۳ 55553چجچجچجچجچجچجچججججججششششجشجشجشجشجشجشجشجشججججججچچجچجچشچشچشچشچشچشچجچجچجچجچججچججچججچجججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججج 5 بهیه ن‌های هوایی حوصه ابر یر ۱ |تعیین موقعیت ایستگاه‌های اندازه‌گیری و تهیه داده‌های دبی ۵-۱ تعیین موقعیت ایستگاه‌های هواشناسی 9 تهیه داده‌های اقلیمی ۱ اتهیه داده‌های سنجش از دور (در صورت امکان) ۸-۱ ی ۳ بررسی گزارش‌های مطالعات قبلی تهیه مقاطع عرضی در امتداد مسیر رودخانه دهیه بت داربری اراصی ۱۱-۱ |. 5 5 -- فلوچارت مراحل بر آورد حداکثر سیلاب محتمل -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 بررسی گزارش‌های حداکثر بارش محتمل (۳۸1]۲) در منطقه بررسی وضعیت حوضه‌های منتهی به ایستگاه‌های هیدرومتری کنترل کیفیت داده‌های روزانه و ساعتی بارش کنترل داده‌های دما کنترل داده‌های مربوط به مخزن و سازه‌های آبی بررسی سیاست‌ها و مدیریت بهره‌برداری و نگه‌داری بازدیدهای صحرایی مورد نیاز تعیین فصول وقوع طوفان‌های شدید و فراگیر بررسی توزیع مکانی طوفان‌های شدید و فراگیر تعیین مسیر حرکت طوفان‌ها و شارش ورود رطوبت ادامه شکل ۱-۱- فلوچارت مراحل برآورد حداکثر سیلاب محتمل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳۳ بررسی روش‌های محاسبه تلفات اولیه و نفودذ ۳-۴ ابررسی امکان شبیه‌سازی حوضه به‌روش نیمه توزیعی ۳-۳ بررسی روش‌های تبدیل بارش- رواناب در سطح زیر حوضه بررسی روش‌های روندیابی سیلاب در رودخانه بررسی روش‌های روندیابی در مخزن ۷-۴۳ اانتخاب نهایی روش‌های شبیه‌سازی فرایندهای هیدرولوژیک در مدل انتخابی ۵ اورود اطلاعات رقومی مکانی در 05 رسم منحنی‌های هم‌بارش طوفان‌ها ۹ : تعیین داده‌های مکان اشنا ۵ | بارش- رواناب با پردازش‌های 5ان تعیین داده‌های پایه حوضه آبریز تهیه الگوی توزیع مکانی بارش‌ها ادامه شکل ۱-۱- فلوچارت مراحل بر آورد حداکثر سیلاب محتمل -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7۱177 یی انتخاب سیلاب‌های واسنجی و اعتباریابی بررسی و آماده‌سازی آماده‌سازی داده‌های سیلاب‌های ورودی و پارامترهای ۱-۶| تقسیم‌بندی به واسنجی و مدل ۱ ۱ تعیین تفش برف در ۶ وا ی واسنجی مدل طوفان‌های واسنجی وستسی دارای ایستگاه ی اعتا. نا و اعتباریابی بارش -رواناب و اعتباریابی مدل بارش ۲۶ تعیین اعتباریابی مدل جداسازی رواناب ی 1 زیرحوضه‌های بارش -رواناب دبی پایه دارای ایستگاه و 7 زمان تمرکز و ضریب فاقد ایستگاه ی ذخیره حوضه‌ها نزدیک‌ترین ریرحوصه اعتباریابی مدل در نزدیک‌ترین ۷- اخذ ویژگی‌های تعیین تداوم ۳۱/1۳ (۳۸/1۲) ۱-۸ ژگی های ۳۸/1۲ توزیع‌زمانی ]۲۳۸۸ ۲-۸ | تعیین شرایط اولیه (پیشین) (0۱1۳) استفاده از مدل بارش رواناب ۱۶-۸ انتخاب دامنه یا میانگین هیدرو گراف ۳۸/1۲ ادامه شکل ۱-۱- فلوچارت مراحل بر آورد حداکثر سیلاب محتمل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ مقدمات تهبه داده‌های مورد نیاز -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دو ۱-۳- به‌ دس گیرد. مراحل ۱-۳- مانند حوصضه اغلب | رودخاز م - مقدمات نهیه داده‌های مورد نیاز ‎٩۳/۰۷/۰۱ شناسایی و به‌دست آوردن داده‌های اولیه از برنامه‌ریزی و انجام بازدیدهای صحرایی باید با بررسی مجموعه‌ای از اطلاعات اولیه و نقشه‌های عم با محدوده مطالعاتی آشنایی پیدا کرد. شناسایی داده‌های مورد نیاز و یا داده‌های که باید از بازدیدهای مه آید. کار جمع‌آوری اطلاعات را در مراحل بعدی آسان‌تر می‌سازد. هرچه داده‌های بیش‌تری در دسترس اعتماد بیش‌تری به محاسبات و تحلیل‌های نهایی برای برآورد حداکثر سیل محتمل وجود خواهد داشت. ۱- نقشه‌های توپوگرافی و با محلی سه‌های توپوگرافی با مقیاس‌های ۱:۲۵۰۰۰۰ و ۱:۵۰۰۰۰ از منطقه و در موارد خاص نقشه‌های با مقیاس بز را نشان دهند. نقشه‌های توپوگرافی ویژه از قبیل نقشه‌هایی که در طی طراحی سدها مورد استفاده قرار گر ز سازمان‌های ذیربط و یا از شرکت‌های مهندسین مشاور قابل دسترس هستند. شکل (۱-۲) برای نمونه از حوضه آبریز رودخانه بختیاری را نشان می‌دهد که با استفاده از کلیه نقشه‌های همجوار آن می‌توان 4 بختیاری را تا محل مورد نظر برای پروژه مشخص (مثلا محل ساختگاه سد بختیاری) مرزبندی نمود. 9 خرمآبان هقستسویو‌می ۳ حوه نقشه عملیات مشتر لی ز زرمینی ) شکل ۱-۲- نقشه توپوگرافی بخشی از حوضه آبریز رودخانه دز ۳۷ می از دماتی نمودار ۵۸. رگ‌تر حدوده فته‌اند. حوصه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۳/۰۷/۰۱ دستنورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل "7۸17 و33 ۲-۱-۲- عکس‌های هوابی حوضه ابریز عکس‌های هوایی با مقیاس‌های ۱:۲۰۰۰۰ و ۱:۵۰۰۰۰ از منطقه و محدوده طرح و در صورت امکان با فواصل مناسب زمانی برای بررسی تغییرات به‌وجود آمده در آثر اجرای پروژه‌های مختلف در منطقه بسیار مفید می‌باشد. این عکس‌ها آن‌ها را از شرکت‌های مهندسین مشاورء که در منطقه برای مطالعات طرح‌های مختلف از جمله توسعه منابع آب و سدسازی, ابخیزداری و توسعه کشاورزی فعالیت داشته‌اند. دریافت نمود. شکل (۲-۲) برای نمونه عکس هوایی ۱:۲۰۰۰۰ بخشی از حوضه آبریز رودخانه دز را نشان می‌دهد. با استفاده از این‌گونه عکس‌ها می‌توان خطالراس‌ها را مشخص و مرز ۹ ۳ 5 9 رگ ۴۳ ۹ را ی ۰ : سک اند جم وضو تام ردیواری (۱مر " 1۱ َ ۱ : [ 1 ابص رگم ۲ را ارم یز دی ۱ ۳( . : نز ایو 1 َ یه ۹ ی ۹ ۹ ۹ ۹ ۱ ِ : ۹ ی ۹ ۱ ۹ ۹ ۱ 6 9۶ 45 ۹ ۱ : ر ‎٩‏ :17 0 5 ۱ 1 ۰ ۹ ْ [ : 1 ۱ ها ۹ نج مها ۳ 7 ۳1 ۰ ۹ 9 ْد 1 ۱ ۰ ۹ ۰" ۱ 3 ها یه یچ ۹ ۹ ۹ 4 0 را ۱ ۱ َ ۹ 7 ۸ با ظ رز ۰ وا ی ۰ ها ۰ دا سا ۹ ۹" ۹ ۹ مها ۶ ۰ ی مه ی . رگ اد ۳ ۱ ۱ ۲ ات چم شکل ۲-۲- یک نمونه عکس هوایی ۱:۲۰۰۰۰ بخشی از حوضه آبریز -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مقدمات نهیه داده‌های مورد نیاز ۹۳/۰ ۳۹ ۴-۱-۲- موقعیت ابستگاه‌های اندازه‌گیری جربان و داده‌های دبی ایستگاه‌های هیدرومتری توسط دفتر مطالعات پایه منابع آب که از زیر مجموعه‌های شرکت مدیریت منابع ایران است. تاسیس و مدیریت می‌شوند. با مراجعه به این دفتر می‌توان موقعیت ایستگاه‌ها و مقادیر دبی با فواصل زمانی کوتاه‌مدت را اخذ و به دقت کنترل نمود. ایستگاه‌های هیدرومتری باید از نظر موقعیت و دوره ثبت داده‌ها و اطلاعات بررسی شوند. این داده‌ها برای رسم هیدروگراف سیل پیوسته و استخراج دبی‌های حداکثر به وقوع پیوسته لازم است. جدول (۱-۲) مشخصات ایستگاه‌های موجود و تجهیزات آن را در یک حوضه نمونه نشان می‌دهد. با استفاده از این اطلاعات نقشه موقعیت ایستگاه‌های هیدرومتری موجود در منطقه مطالعاتی تهیه می‌شود. برای هر یک از این ایستگاه‌ها نیز مطابق جدول (۲-۲) داده‌های مقادیر دبی حداکثر در طول دوره آماری موجود توسط دفتر مطالعات پایه منابع آب ارائه می‌شود. اطلاعات این جدول نیز در تجزیه و تحلیل‌های بعدی استفاده می‌شود. ۵-۱-۲- موقعیت ابستگاه‌های هواشناسی و داده‌های اقلیمی موقعیت و داده‌های اقلیمی ایستگاه‌هایی که داخل یا نزدیک حوضه مورد مطالعه قرار دارند باید جمع‌آوری و کنترل شوند. داده‌های بارندگی (ساعتی و روزانه» ذخیره برف و یا آب معادل برف و همجنین داده‌های اقلیمی مورد نیاز شامل, دماء سرعت باد و تابش خورشید عموما از سازمان هواشناسی کشور و دفتر مطالعات پایه منابع آب ایران و یا از شرکت‌های آب منطقه‌ای و یا از مطالعات سدهای بالادست قابل دستیابی می‌باشند. جدول (۱-۲) نمونه‌ای از مشخصات ایستگاه‌های هواشناسی شامل موقعیت و نوع آن‌ها را در منطقه مورد مطالعه نشان می‌دهد. با استفاده از این اطلاعات نقشه موقعیت جغرافیایی ایستگاه‌های هواشناسی موجود در منطقه مطالعاتی تهیه می‌شود. شکل (۳-۲) برای نمونه نقشه موقعیت ایستگاه‌های هواشناسی در حوضه‌های آبریز دز را نشان می‌دهد. جدول ۱-۲- مشخصات چند ایستگاه هیدرومتری موجود در حوضه دز و نواحی اطراف نام ردیف رودخانه یک یی ۳۳۹ ۳۲ سس سب یعس ها اک ۳ سر کی ۱۱۳۵۶ ۳۸۴۵ ۲۳۵۶ سک یاس 1 اک ام ما ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ,۳ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱17 ادامه جدول ۱-۲- مشخصات چند ابستگاه هیدرومتری موجود در حوضه دز و نواحی اطراف اه از اسیسشت ۳۵۱۳۳۳ ۲۳۱۲۲۳۷۲۸۵۳ سکس ی اه ی یه ی مس سس ی 7 هس و ات ها که اس هه هس جدول ۲-۲- مشخصات چند ابستگاه ام موجود در حوضه آبریز رو رودخانه دز و ات اطراف جدول ۳-۲- مقادبر دبی حداکثر لحظه‌ای مشاهده‌ای چند ابستگاه هیدرومتری در حوضه دز در دوره آماری کد ایستگاه‌های هیدرومتری سال آبی نکب تلف ۳۳۳ کح لک نگ نت را ان ی 0 تک که هه کب که سس دنه 0 0 اه که هه هه سس اک 5 0 50 0 تک که 0 که 8 هت که کس هه نه ۱ هه هم دن تا گام کد تا 0 0 اه هه هه هک دک نت 0 اما اه که سس ام اس هن ده مک هت یمه سیگ تشه یه هه هینه ییه سه هه هت مه ۱۱۳۵۷ ۸ ۵۸ ۱ ۱۲۷/۷ ۱۳ ۳۸ ۶۵/۶۴ ۸۰ ۱۳/۸ ۳۶۲ ۵۲ ۳ ۳ هه هت تسه ۱۳۵۸ کت ۱۱۹ ۱۹ ۳۹۶ ۹۶۰ ۷۲/۴۴ ۱۱۱ مها ۶۱ ۱۱۳۶۰ سک کبک سح 1 نا 6 5 0 0 9 هه سس نش رس رم ۵۲ ۱۳۳۶۲۲۳۱۵۷۲۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مقدمات آنهیه داده‌های مورد نیاز ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳۱ 3۳3۹۷۹۷۹۷۹ ادامه جدول ۳-۲- مقاد یر دبی حداکثر لحظه‌ای مشاهده‌ای چند ایستگاه هیدرومتری در حوضه دز در دوره آماری کد ایستگاه‌های هیدرومن 7 7 یا ط چ ۶ چ ۳ پ‌ ۳ نو ۹ ۳ وا َ پ‌ چپ ۳ ‌ 5 8 ی پ‌ 7 که 3 3 ات ۳ دنا 3 ها 1 ۰ پچ َ ۳ سس ۳ ۰ 7 ۰ ۳ یه ۰ َ رک س > ۲ سید؟ ان نیمه را زا اس ۹ یه ان 9 2 9 سک و ‌ ۹ 1 3 پ‌ ۳ ۹ سب ان 0 3 3 ان 3 َ ۳ اب 7 5 بت مه ۰ پر 0 ی 0 انمن۹ه چا َ 7 ۳ ۳ ره - مسج :5 چ‌ . نج ۳ ط ٍ ۱ ْ چاه سم : ر ی سم ات ۳ اس اس ان ۳ مت ا ‌ ان ی ۰ سس 7 2 ۳ ی ح‌ ۳ ً - 3 ۲۲ 1 7 0۶ 50-20 ۶ 30*0 90 6 49-0 48۰30 ۳ 0 هه شکل ۳-۲- نقشه موقعیت ابستگاه‌های هواشناسی موجود در حوضه آبریز رودخانه دز و نواحی اطراف ۶-۱-۲- داده‌های سنجسضش از دور داده‌های سنجش از دور می‌توانند به عنوان یک منبع تکمیلی اطلاعات توپوگرافی و یا عکس‌های هوایی به منظور تهیه داده‌های ورودی برای مدل‌سازی هیدرولوژیکی مورد استفاده قرار گیرند. برای مثال این داده‌ها می‌توانند برای تعیین -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱/7 کاربری اراضی منطقه مورد مطالعه که روی میزان نفوذ تاثیر می‌گذارد. به‌کار روند. داده‌های سنجش از دور را می‌توان از سازمان فضایی کشور به صورت فایل رقومی دریافت نمود. شکل (۴-۲) برای نمونه تصویر سنجش از دور منطقه‌ای را نشان می‌دهد که بخشی از حوضه آبریز رودخانه دز را در بر می‌گیرد. اد ده دسا 6 49-0 چهمش وه ۱۵ ٩۹ ۵ ۱ 7 ریز مد ۳80( ند بمم یه حا ۰ میک یتنا من ۲۵ .۲ اره رت رده 0و8 و23 و7۲3۱ بچ ْ م6 مهاوههوا 9 ۱ ۵ ۴۲۷۲۷ ون 5۱۲۱۱:۵۱۳۱ رو ووه دور موی ۱ سکن 3 که دا کش ی وه 6 هه شکل ۴-۲- تصویر سنجش از دور منطقه‌ای مشتمل بر بخشی از حوضه آبریز دز ۷-۱-۲- داده‌های هیدرولوژیکی طوفان‌ها و سیل‌های تاربخی طوفان‌های تاریخی و سیل‌های حاصل از آن‌ها باید شناسایی شده و داده‌های آن‌ها جممع‌آوری گردد. این داده‌ها شامل داده‌های ایستگاه‌های باران‌سنجی (مخصوصا ایستگاه‌های دارای آمار کوتاه‌مدت برای استخراج توریع زمانی بارش) در داخل و نزدیک حوضه آبریز و هیدروگراف‌های سیل‌های متناظر با آن‌ها است. جدول (۴-۲) به طور نمونه داده‌ های باران‌نگاری ایستگاه هواشناسی و داده‌های هیدروگراف سیل متناظر در یک رویداد سیل را نشان می‌دهد. این داده‌ها را می‌توان افزون بر سازمان‌های ذی‌ربط نظیر سازمان هواشناسی, دفتر مطالعات پایه منابع آب. شرکت‌های آب منطقه‌ای و شرکت‌های مهندسین مشاور که قبلا مطالعات سیل منطقه را انجام داده‌اند. دریافت -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل دوم - مقدمات نهیه داده‌های جدول ۴-۲- داد هیتوگراف بارش در نزدیک ترین اب ۸-۱-۲- گزارش‌های مطالی گزارش‌های مطالعات قبلی مطالعات هیدرولوژی منطقه. ظرفیت آن‌ها است. می‌تواند ر منطقه‌ای و یا شرکت‌های مهن ۹-۱-۲ مقاطع عرضی در | در طول رودخانه‌هایی که رودخانه و به خصوص در مناط را برای بازه مورد نظر انجام ۱ مورد نیاز ۳/۰۱ ههای ابستگاه باران‌نگاری و هید ستگاه به حوضه و متناظر با سیلاب (میلی‌متر) فواصل زمانی ۱۵ دقیقه از ساعت شروع بارش در روز اول ساعت شروع ۲۰:۰۰- ۱۹:۴۵ ۱ ۲ ۳ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ مهندسین مشاور که شامل اد نوع و ارتفاع سد.ه ارتفاع و ظر3 اآهنمای خوبی در مطالعات حد موج هیدروگراف ۳۸/۸۳ روند: اده‌اند.ء مانند شرکت‌های آب ۵ ش تهیه آن‌ها از طریق کارفرما /۳« _وگراف سیل متناظر در یک رو هیدروگراف جریان سیلابی خر ۱۳/۱/۱۵ للاعات پایه و مواردی از قیر بع برای این نوع اطلاعات هس ملاعات را می‌توان از مراکزی نطقه‌ای و شرکت‌های مهند یان ارائه گردد. ۳۳ یداد به طور نمونه وجی از حوضه (مترمکعب در ثانیه) فواصل زمانی ۳۰ دقیقه از ساعت شروع جریان سیلاب در روز اول ساعت شروع ۰-۰:۱۵ ۱ ۲ ۳ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ حداکثر دبی ل مطالعات هواشناسی منطقهء نوع دریچه‌های خروجی سد و کت آب و نیرو شرکت‌های آب مقاطع عرضی در امتداد مسیر که مطالعات سیل و پهنه‌بندی سین مشاور به‌دست آورد یا بر -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۲/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل ۱/7 ۱۰-۱-۲- اطلاعات کاربری اراضی این قبیل اطلاعات را می‌توان از نقشه‌های توپوگرافی یا کاربری اراضی محلی به‌دست آورد. عکس‌های هوایی نیز برای این منظور می‌توانند بسیار مفید باشند. هزینه تحلیل تصاویر ماهواره‌ای برای استخراج نقشه کاربری با توجه به ارزش آن‌ها باید مد نظر قرار گیرد. مشاهدات میدانی نیز برای اصلاح نقشه‌ها بسیار مفید است. اطلاعات در مورد کاربری اراضی در آینده نیز می‌تواند در شناخت وضعیت منطقه و توسعه سریع سطوح شهری و شرایط رواناب درآینده مفید باشد. ۱۱-۱-۲- اطلاعات سدهای بالا دست در صورتی که سد یا سدهایی در بالادست محدوده مطالعاتی وجود داشته باشد باید اطلاعات مورد نیاز از قبیل: - نوع و ارتفاع سد. نوع خروجی‌های سد یا سرریزهاء مقطع عرضی و پروفیل تاج سد - منحنی‌های سنجه و جداول و منحنی‌های سطح - حجم - ارتفاع مخزن - نحوه مدیریت و بهره‌برداری از سد - فرامین و دستورالعمل‌های بهره‌برداری از مخزن - سوابق تاریخی از وقوع سیل‌های شدید را از طریق بررسی مدارک موجود و بازدیدهای محلی و مصاحبه با پرسنل عامل جمع‌آوری کرد. ۳-۲۳- بررسی و تکمیل داده‌های مورد نیاز ۱-۳-۲- بررسی گزارش‌های حداکثر بارش محتمل (۳۸1۳) در منطقه به منظور اخذ مقادیر میانگین حداکثر بارش محتمل در منطقه باید کلیه گزارش‌های مطالعات ۳۸۸۲ سدهای موجود. در دست اجرا و یا مطالعه و همچنین گزارش‌های حداکثر بارش محتمل سازمان هواشناسی کشور جمع‌آوری و مورد بررسی قرار گیرد. از نتایج این بررسی‌ها می‌توان در انتخاب طوفان‌های شدید و فراگیر برای واسنجی مدل بارش - رواناب استفاده نمود. معمولاا گزارش‌های هواشناسی و هیدرولوژی به تجزیه و تحلیل داده‌های ماهانه و سالانه پارامترهای اقلیمی و هیدرولوژیکی می‌پردازد. از نتایج آن‌ها می‌توان در شناخت سال‌های پرباران که احتمال وقوع بارش‌های شدید و فراگیر در آن‌ها بیش‌تر است. استفاده نمود. با توجه به تاریخ وقوع طوفان‌های شدید و فراگیر در طول دوره آماری» می‌توان دوره و یا فصل وقوع شدیدترین طوفان‌ها و همچنین فراوانی وقوع آن‌ها را تعیین کرد. لازم به ذکر است روش محاسبه ۳۸۸۳ طی دستورالعمل دیگری توسط طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور در دست تهیه است و علاقه‌مندان برای اطلاع از فرآیند محاسبه ۳۸/1۳ می‌توانند به دستورالعمل مذکور مراجعه نمایند. -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل دوم - مقدمات نهیه داده‌های مورد نیاز ۳۳/۱ ۳۵ ۳-۲-۲- بررسی وضعیت حوضه‌های منتهی به ایستگاه‌های هیدرومتری هرگونه تغیر مکان ایستگاه‌های هیدرومتری در طول دوره بهره‌برداری به هر دلیل باید مورد توجه قرار گیرد. بنابراین بررسی مجدد حوضه‌های منتهی به ایستگاه‌ها در هر یک از دوره‌های آماربرداری ضرورت دارد. امروزه با توجه به تصاویر ماهواره‌ای و راداری» عکس‌های هوایی جدید و نقشه‌های توپوگرافی با مقیاس ۱:۲۵۰۰۰ که معمولا برای بیش‌تر قسمت‌های کشور وجود دارد. می‌توان محدوده حوضه‌های منتهی به ایستگاه‌ها را با دقت بالایی کنترل نمود و پارامترهای فیزیوگرافی آن‌ها را نظیر مساحت. محیط. ارتفاع. جهت و شیب حوضه و شیب آبراهه‌ها و ضرایب شکل حوضه را با دقت مناسب محاسبه کرد. علاوه بر بررسی‌های دفتری, انجام بازدیدهای صحرایی از محل ایستگاه‌های هیدرومتری و شرایط حوضه برای تایید صحت پارامترهای کمی برآورد شده از مطالعات قبلی ضروری است. همچنین بازدید از کاربری‌های فعلی اراضی و یا اطلاع از برنامه‌های عمرانی و توسعه مناطق شهری» روستایی» صنعتی و کشاورزی در سطح حوضه می‌تواند در شناخت ویژگی‌های فرآیندهای هیدرولوژیکی موثر باشد و بر دقت برآوردها بیفزاید. بازدیدهای صحرایی و کنترل ویژگی‌های زمین‌شناسی, خاک‌شناسی. پوشش گیاهی و نوع کاربری‌ها و به‌خصوص کنترل اطلاعات حاصله از بررسی‌های دفتری می‌تواند در برآورد مقدار نفوذپذیری حوضه. که در مدل‌های هیدرولوژیکی برای تبدیل بارش به رواناب برای تخمین ۳/۳ به‌کار می‌رود. مفید باشد. اطلاعات مربوط به برف پشته و ویژگی‌هایی مانند دانسیته و یا آب معادل برف و کنترل داده‌های دما در محدوده‌های برف‌گیر در حوضه‌های کوهستانی بسیار ضروری است. بررسی محل ایستگاه‌های برف‌سنجی و نوع و تجهیزات آن‌ها با توجه به شرایط حوضه می‌تواند در تجزیه و تحلیل و تفسیر نتایج محاسبات موثر باشد. بررسی پروژه‌های توسعه منابع آب و کشاورزی که در سطح حوضه اجرا شده و یا در حال اجر می‌باشند و کسب اطلاعات و داده‌های مربوط به مخازن, سرریزها و حتی برنامه‌های بهره‌برداری از آن‌ها و به‌خصوص منحنی‌های فرمان می‌تواند در تحلیل و تفسیر نتایج محاسبات ۳۱/۳ کمک کند. ۳-۲-۲- کنترل کیفیت داده‌های هیدرومتری و هیدروگراف‌های سیل همانگونه که اشاره شد اطمینان از داده‌های تاریخی وقوع طوفان‌ها و سیلاب‌های شدید ناشی از آن‌ها بسیار مهم می‌باشد. بررسی زمان واقعی وقوع آن‌ها اولین گام و همزمانی یا عدم همزمانی آن با زمان وقوع بارش‌های حداکثرء یکی از ضروریاتی است که باید با بررسی رویدادهای تاریخی و داده‌های جمع‌آوری شده در دسترس انجام گیرد. این بررسی می‌تواند وقوع حداکثر سیل‌های محتمل (۳۸1۲) ناشی از باران و یا ذوب برف را از یکدیگر تفکیک نماید. پس از جمع‌آوری داده‌های حداکثر دبی لحظه‌ای از ایستگاه‌های هیدرومتری باید رویدادهایی را که ناشی از عوامل غیرطبیعی نظیر شکست سدها یا سیل‌بندها و یا جریان‌ها واریزه‌ای و نظایر آن بوده و روی محاسبات اثر می‌گذارند. شناسایی کرد و احتمال وقوع آن‌ها را برآورد نمود. یکی از راه‌های بررسی درستی هیدروگراف‌های مورد استفاده در تعیین حداکثر دبی لحظه‌ای از طریق ترسیم و کنترل آن‌ها است. از آنجا که اغلب دبی از داده‌های تراز سطح آب با اعمال منحنی‌های دبی - -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ (۹۳/۰۷/۰ ۰ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثتر سیل محتمل "۲۸/7 ال به‌دست می‌آید. کنترل داده‌های سطح آب از نظر تغییرات ناشی از رسوب‌گذاری و فرسایش بستر و یا جابجایی محل ایستگاه و حتی تغییرات در ویژگی‌های حوضه باید صورت گیرد و صحت آن‌ها بررسی شود. ۴-۲-۲- کنترل کیفیت داده‌های روزانه و ساعتی بارش ۱-2-۲-۲ کنترل داده‌های بارش اصولا داده‌های ساعتی بارش از گراف بارن‌نگارهای ثبات و یا داده‌های رقومی دیتالاگرها استخراج می‌شود. این اطلاعات باید به صورت منحنی‌های تجمعی ترسیم شوند و از نظر ایستایی». پیوستگی و کامل بودن بررسی شوند. برای بررسی ایستایی این‌گونه داده‌هاء معمولا هیتوگراف‌های همزمان کلیه ایستگاه‌های مورد مطالعه در یک صفحه مختصات ترسیم و با یکدیگر مقایسه می‌شود. در صورت مشاهده تعییرات ناگهانی در داده‌های هر ایستگاه نسبت به ایستگاه‌های دیگر منطقه می‌توان عدم ایستایی را برای آن داده به راحتی تشخیص داد. با استفاده از روش‌هایی مانند همبستگی و رگرسیون بین ایستگاه‌ها و در برخی موارد از منحنی‌های جرم مضاعف و یا روش نسبت‌ها می‌توان داده‌های مشکوک. گم شده و یا ناقص را برای ایستگاه برآورد نمود. ترسیم نقشه‌های هم‌بارش برای رگبارهای معین و یا با احتمالات مختلف و به‌خصوص با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله می‌تواند در بررسی درستی داده‌ها و یا تشخیص اثرات پدیده کوهستانی روی مقدار بارش مفید باشد. ترسیم هیتوگراف بارش‌ها و هیدروگراف سیل‌های ناشی از آن در یک صفحه مختصات می‌تواند در تشخیص هماهنگی داده‌های بارش و یا سیلاب و تعین زمان شروع» اوج و خاتمه باران و سیلاب موثر باشد. برخی موارد که ممکن است. در این بررسی‌ها مشاهده شود عبارتند از: ۱- اگر اختلاف زیادی بین زمان‌های بارش و سیلاب دیده شود. باید داده‌های اولیه بررسی و کنترل مجدد شود و سپس با اطلاعات ایستگاه‌های مجاور آن مقایسه گردد. زیرا ممکن است اختلاف مربوط به خطای زمانی در ساعت باران نگار باشد. ۲- داده‌های بارش باید از نظر روند تغییرات " به‌دلیل تغییر در شرایط اقلیمی و پا اطراف آن و پا جابجایی بررسی شوند. در چنین موارد با ترسیم منحنی جرم مضاعف و یا رگرسیون بین داده‌های آن ایستگاه و ایستگاه‌های همجوار می‌توان آن‌ها را تصحیح نمود. ۳- کلیه داده‌ها و اطلاعات جممع‌آوری شده در محاسبات ۳۸/۲ را باید حتی‌المقدور به صورتی گرافیکی نمایش داد. ۴- تعیین زمان تاخیر بین مرکز ثقل هیتوگراف بارش و هیدروگراف سیل می‌تواند در کنترل و اصلاح داده‌هایی که از نظر زمانی اختلاف دارند. به‌کار گرفته شود. ۵- بررسی بارش‌های روزانه در ایستگاه‌های همجوار نیز می‌تواند شواهدی در تعیین زمان شروع و خاتمه بارش‌های مورد مطالعه را ارائه نماید. 40 - | -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مقدمات نهیه داده‌های مورد نیاز ‎٩۳/۰۷/۰(‏ ۳۷ ۲-2-۲-۲ کنترل داده‌های برف از آنجا که ممکن است در بعضی مواقع سیلاب تحت تاثیر ذوب برف باشد. بنابراین باید مشخصات برف پشته مانند سطح پوشش برف. آب معادل برف, حداقل و حداکثر دمای روزانه و سرعت باد نیز بررسی و کنترل شود. بررسی دقت داده‌های مربوط به آب معادل برف از طریق ترسیم آب معادل برف در مقابل ارتفاع صورت می‌گیرد. در صورت کافی بودن داده‌ها می‌توان یک رابطه قابل قبول به‌دست آورد و از طریق آن نسبت به بازسازی و تکمیل داده‌های ناقص اقدام نمود. در غیر این صورت می‌توان اقدامات زیر را انجام داد: ۱- در صورتی‌که فقط داده‌های یک ایستگاه برف‌سنجی در اختبار باشد. باید از داده‌های ایستگاه‌های منطقه که دارای شرایط مشابهی از نظر ارتفاع و جهت ورود توده‌های بارانزا باشند. استفاده شود. ۲- در صورتی که داده‌های ایستگاهی با مشخصات بالا در دست نباشد و یا داده‌های کافی وجود نداشته باشد. می‌توان با استفاده از روش نسبت‌های بارش سالانه بین ایستگاه‌هایی که در ارتفاع یکسان قرار دارند. اقدام به بازسازی داده‌های برف نمود. ۳- در صورتی که هیچ یک از موارد بالا وجود نداشته باشد می‌توان به کمک مدل‌های هیدرولوژیکی و با استفاده از داده‌های سیل داده‌های برف را شبیه‌سازی کرد. همچنین کنترل داده‌های برف و وضیت پوشش برفی را می‌توان از عکس‌های ماهواره‌ای و سنجش از دوره مورد بررسی قرار داد. ۳-۶-۲-۲ کنترل داده‌های دما داده‌های دمای متوسط. حداقل, حداکثر و روزانه در برآورد آب ناشی از ذوب برف به‌کار می‌رود. بنابراین پارامترهای دما باید از جنبه دقت و قابل استفاده بودن در روابط مربوط به ذوب برف کنترل شوند. 2-2-۲-۲ کنترل داده‌های مربوط به مخزن و سازه‌های آبی داده‌های مربوط به مدیریت و عملکرد سرریزها و سایر خروجی‌ها و مخزن به هنگام وقوع سیلاب‌های استثنایی اهمیت بسیاری دارد. تاثیر جریان‌های واریزه‌ای روی عملکرد سرریزها و احتمال کاهش دبی خروجی از سد و تغییر در تراز سطح مخزن و تاثیر آن در روندیابی نیز مهم بوده و باید مورد توجه قرار گیرد. گزارشات حفاظت و بهره‌برداری که معمولا توسط آدارات مربوطه تهیه می‌شود. باید بررسی و موارد زیر مورد توجه - روش‌ها و قوانین بهره‌برداری در شرایط نرمال و اضطراری دریچه‌ها در طی سیل‌های شدید -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 - ارزیابی از قابلیت اطمینان نحوه بهره‌برداری از دریچه‌های سرریز و فیوز پلاگ‌ها , مخصوصا در شرایطی که کنترل از راه دور صورت می‌گیرد. - بررسی و کنترل منحنی‌های فرمان برای بهره‌برداری فصلی از مخزن - اطلاعات در مورد سیل‌های تاریخی. این قبیل اطلاعات شامل دبی‌های اوج سیل و هیدروگراف‌ها.ء سطوح مخزن. مقادیر ماکزیمم فراز مخزن و عمق بارندگی و توریع زمانی آن می‌باشد. - بررسی داغاب سیل‌های گذشته - بررسی نتایج آزمایشات مربوط به عملکرد سرریز و دریچه‌های تخلیه در صورتی که اطلاعات کافی در مورد سد یا سدهای بالادست محدوده مطالعاتی در دست نباشد. باید در بازدیدهایی که صورت می‌گیرد اطلاعاتی مانند موارد زیر هم جمع‌آوری شود. - نوع و ارتفاع سد.ء نوع خروجی‌های سد یا سرریزهاء مقطع عرضی و پروفیل تاج سد - منحنی‌های سنجه و جداول و منحنی‌های سطح - حجم - ارتفاع مخزن - نحوه مدیریت و بهره‌برداری از سد - قوانین و دستورالعمل‌های بهره‌برداری از مخزن - سوابق تاریخی از وقوع سیل‌های شدید ۵-2-۳-۲ بازدیدهای صحرایی مورد نیاز پس از جمع‌آوری اطلاعات اولیه و پردازش اولیه آن‌هاء بازدید از منطقه طرح از ضروریات طراحی دقیق‌تر ۳۱/۲ می‌باشد. بخشی از نکاتی که در این بازدیدها می‌تواند مد نظر باشد شامل موارد زیر هستند: - کنترل اطلاعات مشکوک و تکمیل اطلاعات سیلاب‌ها و طوفان‌های ثبت شده, مصاحبه با پرسنل مسوول منطقه در این رابطهء کنترل اطلاعات حاصله از بررسی‌های دفتری مانند میزان نفوذپذیری حوضه. - ارزیابی و بررسی داغاب‌ها و صحبت با شاهدان عینی وقایع سیل و افرادی که مدتی طولانی ساکن منطقه بوده‌اند. - انجام بازدیدهای صحرایی از محل ایستگاه‌های هیدرومتری و هواشناسی و نیز شرایط حوضه برای تایید صحت پارامترهای کمی برآورد شده. - بازدید مناطق ویژه داخل حوضه مانند تالاب‌هاء دریاچه‌ها و حوضه‌های بسته‌ای که ممکن است بر میزان رواناب از طریق دریافت بخشی از جریان تاثیر داشته باشند. - بازدید از کاربری‌های فعلی اراضی, آرزیابی وضعیت پوشش گیاهی, نوع خاک. شرایط زمین‌شناسی حوضه و بررسی تفاوت‌های موجود و میزان ناهمگنی در آن‌ها. |- ۳۵۹۵ ۵8 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مقدمات نهیه داده‌های مورد نیاز ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳۹ - کنترل نتایج حاصله از بررسی‌های دفتری در برآورد مقدار نفوذپذیری حوضه. که در مدل‌های هیدرولوژیکی برای تبدیل بارش به رواناب برای تخمین ۳۸۸۲ به‌کار می‌رود. موثر خواهد بود. - بررسی و کنترل اطلاعات سد و سازه‌های آبی بالادست شامل نحوه مدیریت و فرامین و دستورالعمل‌های بهره‌برداری از مخزن سد. ۳-۲- نحوه انتخاب وقایع بارش - سیلاب ۱-۳-۲- انتخاب طوفان‌های شدید و فراگیر و سیلاب‌های متناظر انتخاب طوفان‌های شدید و فراگیر بر اساس نتایج بررسی‌های قبلی و همچنین داده‌های ثبت شده دبی‌های حداکثر لحظه‌ای و روزانه و داده‌های حداکثر بارش‌های روزانه با تداوم‌های از یک تا چندروزه طی دوره آماری بلند مدت (دوره شاخص) انجام می‌گیرد. معمولا انتخاب اولیه بر پایه میانگین حسابی بارش در کلیه ایستگاه‌های داخل و اطراف حوضه صورت می‌گیرد. برای این منظور بارش با تداوم‌های مختلف که مربوط به تاریخ‌های متفاوت می‌باشند به ترتیب نزولی مرتب شده و با تطبیق با رویدادهای شدید سیل, تعدادی از بزرگ‌ترین‌های طوفان‌ها با تداوم‌های مختلف انتخاب می‌شود. لازم به ذکر است به منظور انتخاب نهایی وقایع بارش - سیلاب. تعامل با تهیه‌کننده ۳۸۳ بسیار مهم می‌باشد. ۲-۳-۲ تعیین فصول وقوع طوفان‌های شدید و فراگیر تاریخ وقوع رویداد طوفان‌های شدید و فراگیر در طول دوره آماری باید مورد مطالعه قرار گیرد. در بیش‌تر نقاط کشور به‌ویژه مناطق جنوب غربی» شدیدترین طوفان‌ها معمولا در فصل زمستان و ماه بهمن اتفاق می‌افتد. در برخی نقاط پاییز و آذرماه نیز بیش‌ترین فراوانی وقوع بارش‌های شدید و فراگیر را دارد. در هر صورت این بررسی برای هر منطقه مطالعاتی باید به‌طور مستقل انجام شود. در اواخر اسفند ماه و شروع فصل بهار وقوع سیلاب‌های شدید ناشی از ذوب برف در بسیاری از حوضه‌ای کشور ملاحظه شده است. ۳-۳-۲- بررسی توزیع مکانی طوفان‌های شدید و فراگیر به منظورکنترل داده‌های بارش در قالب توزیع مکانی آن‌ها در سطح حوضه. ابتدا مختصات جغرافیایی (طول و عرض جغرافیایی) ایستگاه‌های موجود در منطقه اعم از ایستگاه‌های متعلق به سازمان هواشناسی و وزارت نیرو با استفاده از 5آن) و سوابق مطالعات منطقه باید کنترل شود. پس از اطمینان از صحت موقعیت ایستگاه‌هاء با توجه به داده‌های جمع‌آوری شده از هر ایستگاه ابتدا برای مجموع عمق بارش چندروزه طوفان و سپس هر یک از روزهای طوفان نقشه‌های نقطه‌ای با مشخص بودن کد ایستگاه و مقادیر بارش به طور مجزا تهیه شود. با بررسی مقادیر نقطه‌ای بارش در ایستگاه‌های همجوار در هر روز از طوفان و در مجموع طوفان می‌توان خطای احتمالی داده‌ها را تشخیص داد. برای اصلاح مقادیر بارش از مقادیر نزدیک‌ترین ایستگاه‌های سینوپتیک و در مواردی ایستگاه‌های تبخیرسنجی وزارت نیرو با توجه به ارتفاع و جهت شارش رطوبتی استفاده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ انواع مدل بارش - رواناب و معیارهای انتخاب -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انواع مدل بارش - رواناب و معیارهای انتخاب ۰۰۰ ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۴۳۳ ۱-۳- انواع مدل‌های شبیه‌ساز مدل‌های شبیه‌سازی به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند: مدل‌های فیزیکی! و مدل‌های ریاضی . مدل فیزیکی, یک ارائه فیزیکی از دنیای واقعی " است به‌نحوی که در ساختارء ساده‌تر ولی خصوصیاتی مشابه با دنیای واقعی دارد. یک مثال از مدل‌های فیزیکی حوضه‌های آبخیز. شبیه‌سازهای باران و حوضه‌های آزمایشگاهی است. مدل ریاضی (حاوی) یک نگرش یا برداشت ذهنی از دنیای واقعی است که خصوصیات مهم ساختاری واقعیت را حفظ می‌کند. از آنجا که مدل‌های فیزیکی در اصل تغییرناپذیرند. در مقایسه با مدل‌های ریاضی از انعطاف کم‌تری برخوردارند. مدل‌های ریاضی اغلب توسط کامپیوتر اجرا می‌شوند و مدل‌های کامپیوتری نامیده می‌شوند. بیش‌تر مدل‌های کامپیوتری در سه دهه اخیر توسعه یافته‌اند. ساخت مدل‌های فیزیکی حوضه‌ها گران است و از کارایی محدودی برخوردارند. در حالی که مدل‌های ریاضی به اسانی در دسترس قرار می‌گیرند. از نظر تغییر ورودی‌ها به‌راحتی انعطاف‌پذیرند و نسبتا گران نیستند. بنابراین عجیب نیست که مدل‌های ریاضی برای حل مسایل حوضه‌ها بیش‌تر مورد استفاده قرار گیرد. مدل‌های ریاضی انواع گوناگونی دارند. آگاهی از دسته‌بندی مدل‌ها به انتخاب مدل در کاربرد مورد نظر کمک می‌کند. معمولا یک مدل ریاضی حوضه آبخیز از چندین بخش تشکیل می‌شود. هر بخش اصلی, جزیی از فرآیندهای سیکل هیدرولوژیک را توصیف می‌کند. یک مدل ریاضی می‌تواند یکی از سه نوع نظری؟. مفهومی* و یا تجربی * باشد. مدل‌های نظری و تجربی در معنی متضاد یکدیگرند و مدل مفهومی در بین این دو قرار می‌گیرد. علاوه بر این مدل ریاضی می‌تواند قطعی " یا احتمالاتی" باشد. انواع دیگر طبقه‌بندی مدل‌های ریاضی شامل خطی" یا غیرخطی ". ایستا"" یا غیرایستا"". یکپارچه"" یا توزیعی ". پیوسته" یا گسسته"". تحلیلی "" یا عددی*" و تک‌واقعه‌ای*" یا فرآیند پیوسته "۲ می‌باشند. [ ۳۷۹۱۵۵ 0۳ [71۵ع۷/1۵16 -۱ [61121102 3/1011 0۳ |101۵ -2 6 3 |10۵ع0۲ع1۳ -4 |0۳6۵ -5 6- 111011۵ [ 7 8- ۳۲۳۵۵۳۱۵ 0(- 10- (7 |1]- 11۱۳-11 ۱2-11۱3۱۳-11 |3- 40 14- ۹۵ ۱15- )001111۵۹ 16- 6 ۱7- ۸۵۱۷۲1۵۵ [ ۱۵- ۸۲۱۵| --۱۱۱ع11۷ -19| ۵۶۵ع 0۵0۲1۵۹-۳۳۵۵ -20 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۲/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل ۲۸/7 ۱-۱-۳ مدل‌های بکپارچه در مقابل مدل‌های توزیعی اصطلاح مدل پارامتر یکپارچه که به اختصار مدل یکپارچه" نامیده می‌شود. به مدلی اشاره دارد که در آن پارامترها در همه نقاط داخل حوضه یکسان در نظر گرفته می‌شود. به عبارتی, کل حوضه به عنوان یک واحد یکپارچه و با پارامترهای یکنواخت شبیه‌سازی می‌شود. بنابراین پاسخ حوضه. تنها در خروجی حوضه برآورد می‌شود بدون آن‌که پاسخ در واحدهای کوچک‌تر داخل حوضه به صورت صریح به‌دست آید. هیدروگراف واحد نوعی از مدل‌های پارامتر یکپارچه است. اصطلاح مدل با پارامتر توزیعی " که به اختصار مدل توزیعی خوانده می‌شود. به مدلی اختصاص دارد که در آن پارامترها می‌توانند در فضای داخل حوضه متغیر باشند. به عبارت دیگر در این مدل می‌توان تغییرات مکانی پارامترها را در داخل یک مدل توزیعی. نسبت به یک مدل یکپارچه می‌تواند جزییات بیش‌تری از فرآیندهای هیدرولوژیکی حوضه آبریز را شبیه‌سازی کند و در اختیار کاربر قرار دهد. مدل‌های توزیعی امکان شبیه‌سازی تغییرات مکانی بارش و تغییرات مکانی سایر عوامل هیدرولوژیکی را فراهم می‌کنند. با این حال برای آنکه شبیه‌سازی توزیعی معنی‌دار باشد. باید کیفیت و کمیت داده‌های در دسترس متناسب با توانایی مدل در شبیه‌سازی جزییات باشد. با وجود آنکه مفاهیم مدل یکپارچه و مدل توزیعی در معنی متضاد یکدیگرند. اما لازم نیست که این مدل‌ها حتما جدا از هم استفاده شوند. مدل‌های یکپارچه می‌توانند به عنوان اجزای مدل‌های بزرگ توزیعی مورد استفاده قرار گیرند. به عنوان یک مثال,ء یک مدل یکپارچه (مثلا هیدروگراف واحد) برای تولید هیدروگراف یک زیرحوضه به‌کار می‌رود. ترکیبی از هیدروگراف‌های زیرحوضه‌ها با روندیابی در شبکه آبراهه‌ها و مخازن, هیدروگراف خروجی حوضه را تشکیل می‌دهد. از آنجا که پارامترها از یک زیرحوضه به زیرحوضه دیگر تغییر می‌کنند و هیدروگراف‌ها در نقاط مشخصی از شبکه آبراهه با هم ترکیب می‌شوند. مدل شبکه ضرورتا یک ساختار نیمه توزیعی دارد. اصولا سطح شکست حوضه به اجزای مکانی. تعیین کننده نوع مدل خواهد بود. در سطح شکست به تعدادی زیرحوضه. مدل حاصل نیمه توزیعی است. ولی با شکست حوضه به‌وسیله یک شبکه سلولی مدل حاصل از نوع کاملا توزیعی می‌باشد. ۲-۱-۳- مدل‌های تک‌واقعه‌ای در مقابل مدل‌های فرآبند پیوسته هستند 9 برای شبیه‌سازی وقایع منفرد بارش رواناب طراحی شده‌اند. هدف مدل‌های تک‌واقعه‌ای برآورد رواناب مستقیم است و تأکید این مدل‌ها بر نفوذ" و رواناب سطحی " می‌باشد. مدل‌های تک‌واقعه‌ای در محاسبه جریان سیلاب به کار ۱1000 ۳۵۳۵۲۳۵۲۵۲ -1]0060 -| 061 01060 -2 |۱102 ۳۵۳۵۲۵۲۵۲ 0ع001 11:01 -3 0-- 5۳0۲ -4 0 -5 1۵۲ 5۳۲۵۵6 -6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انواع مدل بارش - رواناب و معیارهای انتخاب ۹۳۳/۰۱ ۵ می‌روند. به‌خصوص در مواردی که سهم عمده رواناب کل, مربوط به رواناب مستقیم باشد. طراحی مدل‌های تک‌واقعه‌ای به گونه‌ای نیست که بتوانند انتقال رطوبت بین دو بارش منفرد را در نظر بگیرند. بنابراین برای شبیه‌سازی جریان در مواقعی که بارش اتفاق نمی‌افتد (مانند جریان روزانه در کل سال)» مناسب نیستند. برخلاف مدل‌های تک‌واقعه‌ای, مدل‌های فرآیند پیوسته مولفه‌های جریان شامل رواناب مستقیم (رواناب سطحی) و جریان غیرمستقیم شامل جریان زیرسطحی" و جریان آب‌های زیرزمینی " را به صورت صریح محاسبه می‌کنند. مدل‌های فرآیند پیوسته, فرآیند درازمدت " هیدرولوژیکی, مانند تبخیر و تعرق که در زمان‌های بدون بارش بر روی انتقال رطوبت و موازنه رطوبت موثرند را درنظر می‌گیرند. هدف از مدل‌های فرآیند پیوسته. محاسبه موازنه آب و رطوبت " در کل حوضه در یک دوره طولانی مدت است. مدل‌های فرآیند پیوسته برای شبیه‌سازی جریان‌های روزانه. ماهانه و فصلی مناسبند. برای تبدیل ۳۸۲ به ۳۸1۳ به‌کارگیری مدل‌های پیوسته و یا کاربرد مدل تک‌واقعه‌ای هیدروگراف واحد مطرح می‌باشد. در کشور استرالیا از مدل‌های پیوسته بیش‌تر استفاده می‌گردد که دلایل آن را چنین عنوان کرده‌اند: ۱- امکان شبیه‌سازی فرآیندهای پیچیده و غیرخطی تولید رواناب, ۲- امکان درنظر گرفتن تغییرات مکانی خصوصیات حوضه و فریندهای تبدیل بارش به رواناب و ۳- امکان شبیه‌سازی تغییرات طبیعی یا مصنوعی در حوضه. ولی در کشور آمریکا به طور وسیعی از مدل‌های تک‌واقعه‌ای یا رویدادی" مبتنی بر مدل هیدروگراف واحد برای تبدیل ۳۸۸۳ به۳۸۸۳ استفاده می‌شود. مدل‌های جدیدتر هیدروگراف واحد مصنوعی مانند مدل توزیعی کلارک اصلاح شده. پس از واسنجی و اعتباریابی می‌تواند عمده مزایای بر شمرده بالا را که در مورد کلیه مدل‌های پیوسته مصداق ندارد. ارضا نماید. علاوه بر این کاربرد گام زمانی کوچک برای شبیه‌سازی سیلاب‌ها همواره در مدل‌های پیوسته که براساس ذخیره بنا شده‌اند با دشواری روبرو است. مدل‌های تک‌واقعه‌ای این مزیت را دارند که روابط بین پارامترهای قابل اندازه‌گیری مستقیم را با رواناب برقرار کنند و یا پارامترهای کم‌تری به‌ویژه در فرآیند تلفات حوضه داشته باشند. ۳۲-۳- معیارهای انتخاب مدل کارایی هر مدل بستگی به روش‌های مورد استفاده در آن دارد ولی به‌طور کلی, اثبات برتری یک روش بر دیگری بدون انجام مراحل واسنجی و اعتباریابی در حوضه مورد مطالعه امکان‌پذیر نمی‌باشد. یکی از معیارهای مهم سازگاری و انطباق مدل با اقلیم سیلابی حوضه از یک طرف و قابلیت واسنجی پارامترهای مدل از طرف دیگر می‌باشد. اقلیم سیلابی حوضه از لحاظ علل ایجاد سیل نظیر بارش باران» بارش و ذوب برف در مواقع سیلابی می‌تواند حایز اهمیت باشد. در حوضه‌های برف‌گیر. به‌کارگیری مدل‌هایی که قابلیت شبیه‌سازی بارش و ذوب برف را دارند بر سایر مدل‌ها ارجحیت ۷ -|۱ ۷ ۵۷/۵16۲ 0۲0۵) -2 0 -ع0۳۵] -3 06 31011۳6 -4 ۵۵ -1۹۷۵۱ -5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۶ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱/7 دارند. در مدل‌های با قابلیت شبیه‌سازی بارش و ذوب برف که به صورت یکیارچه و رویدادی عمل می‌کنند. معمولا محدوده زیرحوضه‌ها به تعدادی ناحیه ارتفاعی تقسیم و با توجه به دمای آن ناحیه و آستانه دماء شبیه‌سازی برای بارش و ذوب برف آنجام می‌شود. تمایل کاربران مدل‌های بارش - رواناب این است که با حداقل داده‌های موجود به بهترین جواب‌ها و تخمین‌ها نایل شوند. بنابراین در گزینش مدل مناسب تعداد و پیچیدگی بخش‌های مختلف لزوما گویای مناسب بودن آن نیست. کاربرد چنین مدل‌هایی با تخمین پارامترهای بیش‌تری همراه می‌گردد که در صورت کم بودن تعداد وقایع مناسب برای واسنجی و ناقص بودن اندازه‌گیری مستقیم پارامترها می‌تواند موجب ایجاد خطا در برآوردها شود. پارامترهای مجهول به همراه محاسبات ساده‌تر دقت قابل قبولی را در مراحل واسنجی و اعتباریابی تامین می‌نماید. عموما مدل‌های جدید به صورت کاربردوست طراحی می‌شوند. در چنین حالتی امکان اشتباه در ورود و مدیریت داده‌ها به حداقل می‌رسد و نتایج به گویاترین شکل ممکن ارایه می‌گردد. علاوه بر آن محاسبات انجام شده در طول اجرای مدل به نحو مطلوب به کاربر منتقل می‌شود. در بسیاری از موارد عامل اقتصادی نیز در گزینش مدل نقش دارد. این مساله به ویژه در مورد مدل‌های تجاری مطرح می‌شود. اهمیت پروژه و وجود پشتوانه‌های کاربری مدل از سوی توسعه‌دهندگان مدل. می‌تواند در موازنه سود هزینه به‌طور کلی. برخی معیارهای مهم انتخاب مدل‌های بارش - رواناب عبارتند از: ۱- مبانی تئوری ۲- داده‌های مورد نیاز مدل و داده‌های در دسترس و قابل اعتماد حوضه مورد مطالعه ۳- سهولت کاربری ۳- هزینه و دسترسی به مدل ۵- سوابق کاربرد مدل در برآورد ۳۱1۲ ۶- تجربه کاربر ۷- استحکام مدل ۸- اندازه حوضه در مجموع با تلاش برای ارضای غالب معیارهای فوق و به‌ویژه با توجه به سوابق بسیار وسیع کاربرد مدل [۳-1عتا[] (نسخه جدید آن با عنوان 1۸15]-11۳) در مطالعات ۳۸1۳ به کار گیری این مدل کامپیوتری توصیه می‌شود. در ادامه به برخی سوابق کاربرد مدل‌ها در مطالعات ۳۸/۳ آشاره می‌شود و در انتهای فصل نیز ویژگی‌های اصلی مدل ۱۲1۳۲-۲1۸۹5 ذکر می‌گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انواع مدل بارش - رواناب و معبارهای انتخاب ۹۳/۷/۰۱ ۳۷ ۳-۳- مدل‌های پر کاربرد و سوابق کاربرد مدل‌ها در مطالعات ۲۳۸1 در حال حاضر در ایالات متحده چندین مدل عمومی حوضه آبریز کاملا شناخته شده استفاده می‌شود. مدل -ع1۳] 5 در ایالات متحده به عنوان یک مدل پایه در بخش‌های دولتی و خصوصی برای شبیه‌سازی سیلاب استفاده می‌گردد. ۲15۳۳ مدل معیار و استانداردی است که به‌وسیله موسسه حفاظت محیط زیست (۳۳۸) پذیرفته شده است. مدل‌های ت6تال] و (۷۷/۸۳1],00(1 در کانادا به منظور شبیه‌سازی هیدرولوژیک عمومیت دارند. مدل +1۳01 و /۷۷۳۸ به طور عمده در پیش‌بینی وقوع سیلاب. طراحی زهکش‌ها و ارزیابی تاثیر تغییر کاربری اراضی در استرالیا به کار گرفته می‌شوند. در کشورهای اسکاندیناوی مدل 118۷ یک مدل معیار برای پیش‌بینی شناخته شده است. مدل‌های مخزنی" در ژاپن مورد استفاده وسیع قرار دارد. مدل زیانگ جیانگ" به طور عمده در چین استفاده می‌شود. در کشور فنلاند اکثر محاسبات سیلاب طراحی براساس روش آماری انجام می‌یابد ولی برای حوضه‌های آبریز بزرگ و پیچیده. از مدل‌های شبیه‌سازی هیدرولوژیکی (۲1۳-1) و مدل‌های دینامیکی جریان استفاده می‌گردد. در کشور آمریکا هیدروگراف ۳۷/۴ حاصل از طوفان ۳۷/۳ با روش هیدروگراف واحد شبیه‌سازی می‌گردد. مدل ۳1۳-5 رایج‌ترین مدل مورد استفاده در آمریکا می‌باشد که توسط رسته مهندسین ارتش آمریکا تهیه شده است. علاوه بر ۳۳۹۴ (2001)» اداره احیای آمریکا نیز استفاده از مدل ۲1۳-1 را توصیه نموده است. در استانداردهای عمومی کانادا مدل خاصی توصیه نشده است. دستورالعمل‌های ایالت آلبرتا توصیه می‌کند یک مدل در جدول زیر برخی از مدل‌های رایج با توجه به اولویت‌هایی مانند امکان دسترسی به مدل, داده‌های مورد نیاز و جدول ۱-۳- مقایسه برخی مدل‌های هیدرولوزیکی تک واقعه‌ای ون 861015 ۵۳000 30۵01 8 اس 1 1 داده‌های مورد نیز و موجود ۴۱ ها اه اه ۶ اس سک ی ام ام ی مس کاس یسک د[ع100/ 1۸۸۳۴ -1 8 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۲/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل ۲۱/7 ۴-۳- تشریح مدل 1117۳-71۷15 سیستم مدل‌سازی هیدرولوژیکی (1۳2-110/5]) برای شبیه‌سازی فرآیندهای بارش - رواناب در سیستم حوضه‌های آبخیز دندریتی" طراحی شده است. این مدل برای کاربرد در محدوده وسیعی از نواحی جغرافیایی جهت حل دامنه وسیعی از مسایل, شامل منابع آب و هیدرولوژی حوضه‌های بزرگ و رواناب و سیلاب حوضه‌های آبخیز طبیعی یا شهری کوچک. طراحی شده است. هیدروگراف‌های محاسبه شده توسط این مدل به‌طور مستقیم یا در تلفیق با نرم‌افزارهای دیگر برای اهداف مختلف مطالعات نظیر آبرسانی» زهکشی شهری» پیش‌بینی سیل و دبی جریان» تاثیر تغییر کاربری اراضی, طراحی سرریز سدهاء مطالعات کنترل سیلاب و بهره‌برداری از سیستم مخازن به‌کار می‌رود. مدل 11۳-11015 نسخه توسعه یافته و تحت ویندوز مدل 115-1 است. مدل ۳1۳-1 ابتدا در سال ۱۹۶۷ توسط ۵ .3 1۵0 و دیگر اعضای مرکز هیدرولوژی مهندسی (۲1۳2) توسعه یافت. اولین نسخه از این مدل در اکتبر ۱۹۶۸ منتشر گردید. مدل فوق در سال‌های ۱۹۶۹ و ۱۹۷۰ توسعه و مجددا انتشار یافت. اولین نسخه نرم‌افزارء از مجموعه چند برنامه کوچک‌تر که قبلا به‌طور مجزا مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفتند. تشکیل می‌شد. برای ساده‌کردن ورودی‌های مورد نیاز و همچنین معنی‌دارکردن هر چه بیش‌تر خروجی‌های مدل, ساختار فرمت‌های ورودی و خروجی به‌طور کامل تغییر یافت تا اینکه از نسخه سال ۰۱۹۷۰ یک نسخه اصلی در سال ۱۹۷۳۲ حاصل گردید. در سال ۱۹۸۱ توانایی‌های محاسباتی ویژه نظیر شکست سد (11۳۳-11018» بهینه‌سازی پروژه (115-105) و موج سینماتیک با هم ترکیب شدند و به مدل اضافه شدند. این امر باعث تولید یک بسته نرم‌افزاری با روش استفاده آسان گردید. در اواخر سال ۴ یک نسخه میکروکامپیوتری (نسخه مخصوص کامپیوترهای شخصی) از این نرافزار توسعه یافت. این مدل قادر به بازسازی سیلاب‌ها با استفاده از اطلاعات هواشناسی بود. اصول محاسباتی بارش - رواناب این مدل روش یکپارچه و روش نیمه توزیعی موج سینماتیک بود. از نظر زمانی» مدل از نوع رویدادی و تنها قادر به شبیه‌سازی رواناب حوضه. فقط در صورت وقوع بارش و ایجاد سیل بود. به همین دلیل این مدل تحت عنوان نرم‌افزار سیل معروف است. برای محاسبه رواناب سطحی حوضه ناشی از بارش موثرء مدل 11۳-1 از روش‌های شناخته شده هیدروگراف واحد استفاده می‌نمود. آخرین نسخه 11۳-1 نسخه ۴. (سپتامبر ۱۹۹۰) ارائه‌کننده پیشرفت‌ها و توسعه‌هایی در توانایی‌های شبیه‌سازی هیدرولوژیکی همراه با 11۵۲1200 ها و قابلیت ذخیره‌سازی داده در سیستم ذخیره داده‌ها (055)" بود. توانایی 55] امکان ذخیره و بازیابی داده‌ها برای برنامه‌های کامپیوتری دیگر و همچنین ایجاد جداول و نمودارهای با کیفیت برای گزارشات را فراهم می‌کرد. در سال ۱۹۹۴ مدل 118-1115 جایگزین مدل 11۳-1 گردید. امکانات جدیدی که برای مدل 1182-11815 تعبیه شد. عبارت از شبیه‌سازی پیوسته هیدروگراف در دوره‌های زمانی طولانی و محاسبه توزیعی رواناب بود. برنامه مشتمل بر 60 - | 70 510۳0826 0010 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انواع مدل بارش - رواناب و معیارهای انتخاب ۹۳۳/۰۱ ۳۹ ارتباط گرافیکی با کاربرء اجزای تحلیل هیدرولوژیکی جامع ابزار ذخیره و مدیریت داده‌ها و امکانات گرافیکی و تهیه گزارش بود. نسخه‌های اولیه مدل ۲1۳-11015 فاقد قابلیت شبیه‌سازی ذوب برف بود که از نواقص عمده مدل به شمار می‌رفت. در نسخه‌های اخیر مدل علاوه بر اینکه این نقص برطرف گردیده است. از روش‌های غیرخطی برآورد ذوب برف ۱-۴-۳ اجزا مدل مدل 11۳-5 در واقع سیستم یا مجموعه‌ای از مدل‌های ریاضی تلفات. تبدیل بارش - رواناب در زیرحوضه‌ها و روندیابی جریان در رودخانه و مخازن و نیز سازه‌های آبی است. این بسته نرم‌افزاری مشتمل بر یک برنامه اصلی و پنج زیربرنامه " می‌باشد. دو زیر برنامه وظیفه بهینه‌سازی هیدروگراف واحد. مقدار تلفات آب یا پارامترهای روندیابی جریان سطحی را در مرحله واسنجی اتوماتیک به‌عهده دارند. سایر زیربرنامه‌ها محاسبه هیدروگراف واحد. روندیابی و ترکیب هیدروگراف‌ها را انجام می‌دهند. در این مدل, شبیه‌سازی بارش - رواناب به‌صورت سیستمی از اجزای دارای ارتباطات درونی صورت می‌گیرد که هر جز یک جنبه از فرآیند بارش - رواناب را در یک زیرحوضه یا زیر ناحیه شبیه‌سازی می‌کند. به‌طور کلی این مدل دارای چهار بخش اصلی می‌باشد که عبارتند از: ۱- بخش شبیه‌سازی اجزای حوضه ۲- بخش تجزیه و تحلیل داده‌های هواشناسی ۳- بخش ویژگی‌های کنترلی هر کدام از این بخش‌ها نیز خود دارای اجزای دیگری هستند که شرح مختصر آن‌ها در ادامه ارائه می‌گردد. در شکل (۱-۳) شمای کلی مدل ۲1۳-11015 نشان داده شده است. ۱- آخرین نسخه این مدل را می‌توان از آدرس اینترنتی زیر دانلود نمود: |[ ,۹/00/1020 6-11 1/ع ۰111/01/0 ۰۵۵۰۹۵62۳2 1۳۳۵://۷۷۷۷۷] 6 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۰ ۹۲/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7۱/7 ۶ و50۵ روررم 8 ماد 0۳ 0۵1۳۱۸۲۶ 0۳300 لا 6۵۸ ها اس ور کب وا ۱۶۵ اد 8 2 ۵0 اسقت [1 10:13 ۹0 ] ۱۸۵۵4۱ 8۱:8 ۱ ۹ ۰ ی َ 1 له مس ری ۰ وال1۷ دا منم ام ۳ 8 ۱ مس 0 سس ۰ : ی اش تخد را : هام۵ ۰ وهی موی م2 04۵ 2۵0 6 ه ۵ مود 0 م۵۷ 20۵0-۹0۷ ۱ 1 ی 2 ۱ پا سه ۱ ۳ ۳ لس :۹ ری سا امس ‌ و وارمم۸ ۷06 وس 0۳۹۱0 رم کج هت ۹ پمت 8 یی و 0 من نیشن ۹ ررکم ۰ ۲ ید رگا موی ۹ 0 0۵1۳ 90 اوعامن :عه۲ 1 د اه رتیه ی وه هدعم 0530 3 ۹9 وشن ۲۱۳۵ ۵ و6 0 وتو راصح مه مو تام" 00041 هون ۲۳۵ ۱۵ ۱۷۳۶ 56 2 ,2009 مش ۱۳۵ ۵4 ۲[ و تون هد موم موه هون :۱۵۱79 ۲۷۶ ا جلن جک اولوم صیهط 04 ) ومووت و "مه با همق ابومهاصی6_ 00 موه من ۱" ۱۵ مهم صوحق :40720 واایا شب توعاان هد امد موه 10 وصو وم روط 0000 0۵1۷ 2/0 00_8۳ _ هم( ۱۷۵ مج مومع :۹2720 مایا عم ام هو 4 صرمص 0) وصو ر آمه معه ‏ امو صم0_ 0 امن ۱۷ ممم ومع .۹۵720 1۷۵ تخب ا الوا کحم صرید ۱۷ پصوو و آ0ت 626ا وصو و امودموهق_ 00 وم ان ۱۷۵ میم صق :42720 ابعرب۷ اک وان هد وود هط ۱۷ وصوو و مه . معا مود صوه00_6_ ا وی ان ۱۷۸ میج و6 :۹2720 ناغم شکل ۱-۳- شمای کلی مدل 11۸/15--)1۳] و قسمت‌های مختلف آن برای مدل‌سازی بارش - رواناب در بالادست ابستگاه تله زنگ. حوضه آبریز رودخانه بختیاری ۱-۱-۶-۳ بخش شبیه‌سازی اجزای حوضه شامل زیرحوضه‌ها", آبراهه‌ها (بازه‌ها)". مخازن". اتصالات (تقاطع‌ها), سازه‌های انحراف" آب» چشمه‌ها" و فروبرنده الف - زیر حوضه‌ها هر حوضه به تعدادی زیرحوضه تقسیم می‌گردد که توپولوژی و نحوه ارتباط مکانی آن‌ها در محیط گرافیگی مدل ساخته می‌شود. ترکیب هیدروگراف خروجی زیرحوضه‌ها پس از روندیابی در آبراهه‌هاء هیدروگراف کل حوضه را به وجود 0 ااا؟ -1 -2 17 3 5 -4 0 س-5 65 -6 518 -7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انواع مدل بارش - رواناب و معیارهای انتخاب ۹۳/۰۱ ۵ می‌آورد. هر زیرحوضه که به‌نوبه خود یک حوضه کامل محسوب می‌شود. فرآیندهای تلفات. تبدیل بارش خالص به رواناب و جریان پایه را در بر می‌گیرد. در هر زیرحوضه تنها می‌توان یک روش تلفات. یک روش تبدیل بارش خالص به رواناب و یک روش جریان پایه را فعال نمود. - روش‌های محاسبه تلفات زیر حوضه‌ها نفوذناپذیر پیوسته مستقیم عبارتست از بخشی از حوضه که در آن کل بارش بدون هیچگونه نفوذ. گیرش گیاهی (برگاب) تبخیر و یا سایر تلفات به رواناب تبدیل می‌شود. مقدار سطح نفوذناپذیر پیوسته یک زیرحوضه به‌صورت درصد انواع روش‌های مختلف در مدل ۲1۳-71015 برای محاسبه تلفات بارش موجود است که عبارتند از * روش کمبود و ثابت (01۹1۵1-) 20 1611011]) * روش کمبود و ثابت شبکه‌ای (0۹1۵1-) 200 1611011 61۳000) * روش گرین - امیت (۸:۲۳1 2۵ ۲۵۵)) * روش اولیه و ثابت (0۹1۵1-) 20 [1111۵) * روش عدد منحنی 55 (۲ع۸۷:۳۳ 00۳۷۵ 5ع5) * روش محاسبه رطوبت خاک (ع0۲]1عع۸ ۷10151۳۵ [[50) * روش عدد منحنی 55 شبکه‌ای (۱۷۲۳۳۵۲ 00۳۷۵ کنح)5 011000)) * روش محاسبه رطوبت خاک شبکه‌ای (ع ۸220۲11۱ ۷101۵1۳۵ [[50 60017060) * روش نفوذنمایی ([۳۲۹۵۵]1۵) * روش 8۶۴ 5111111-۳۵۲1۵ بیش‌ترین کاربرد در شبیه‌سازی سیلاب‌ها مانند سیلاب ۳۸/۲۳ به روش‌های گرین - امپت. عدد منحنی یکنواخت. عدد منحنی شبکه‌ای و نفوذ نمایی اختصاص دارد. - روش‌های تبدیل بارش خالص به رواناب رواناب مستقیم هر زیرحوضه پس از کسر تلفات را می‌توان توسط یکی از شش روش زیر در مدل شبیه‌سازی نمود. * روش هیدروگراف واحد کلارک * روش هیدروگراف واحد آشنایدر * روش هیدروگراف واحد 52-5 * روش هیدروگراف واحد معرفی شده توسط کاربر -------- صفحهٔ بعد -------- 2۲ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7/7 * روش توزیعی کلارک اصلاح شده از میان روش‌های فوق, هیدروگراف واحد کلارک. کلارک اصلاح شده و 5-5 از جمله روش‌های انتخابی در تبدیل بارش خالص بد رواناب در سیلاب ۳۱1۳ به شمار می‌روند. در شکل (۲-۳) منوی ورود اطلاعات زیرحوضه‌ها نشان داده شده است. 1۳۵۳۶۴۵۲۲۰۶ عوما ۱ اکق لاد میت ۷۷:1۲ :۱۷۱۵۵ 83۹1 2 :۲۱۵۲۱۴ ۴۱۵۱۱۵۲۲ 5 :06500۲۵۲ اک ۰ ||ز۳م ۲۵۲۳ از 3۵۳0۳ :5۲۲۵۵۲۵ 00۳ 3.62 (۳۹2) ۵۲۴3 ۰ ۳ 3۳8 |۰1۳۵ :۳۵۲۳۵۵ کعصا ۰ ۲۶۵۲۵۲۹۳۷ الا 5۹ :۳۹۵۲۳۵۵ 1۲3۳۶۳۵۲۲ ۰ --۵۲۵-- :۲۱۵۲۳۵۵ مها اععد6 شکل ۲-۳- منوی ورود اطلاعات زیر حوضه‌ها ب- جربان پایه دو مولفه هیدروگراف جریان عبارتند از رواناب مستقیم سریع حاصل از بارش و جریان پایه. جریان پایه عبارت از رواناب پایدار حاصل از بارش‌های قبلی که به‌صورت موقت در حوضه ذخیره شده. به اضافه رواناب تاخیری زیرفشری حاصل از بارش (رگبار) کنونی است. در مدل ۲1۳۲-11815 برای جریان پایه سه گزینه مختلف وجود دارد که عبارتند از: * مقدار ثابت ماهانه * مدل فروکش نمایی * مدل حجم مخزن خطی در صورتی که هیچ‌کدام از گزینه‌ها مورد استفاده قرار نگیرند. جریان پایه معادل صفر در نظر گرفته می‌شود. عموما در مطالعات ۳۸/۲ یک مقدار ثابت دبی پایه به هیدروگراف رواناب مستقیم اضافه می‌گردد. در شکل (۲-۲) روش تفکیک دبی جریان پایه رس و زمان شکل ۳-۳- تفکیک جریان پایه در مدل فروکش نمایی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انواع مدل بارش - رواناب و معیارهای انتخاب ۰۰ ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳ گزینه‌هایی که در مدل 11۸15--)1۳] جهت روندیابی رودخانه‌ای (ابراهه‌ای) وجود دارند عبارتند از: * روش تاخیری (ع۸]) * روش ماسکینگام * روش پالس اصلاح شده (۳۷|۵ 0ع۱100111) * روش ماسکینگام - کانج استاندارد روش متداول استگر (07ع8ع512 ع[51۳۵040) یک گزینه ۳0 نیز موجود است که با انتخاب ان هیجگونه روندیابی در ابراهه صورت نگرفته و هیدروگراف جریان ورودی به ابراهه همانند هیدروگراف جریان خروجی از آن می‌باشد. در مطالعات ۳۸1۲۳ توصیه می‌شود از روش ماسکنیگام - کانج در صورت وجود مقاطع عرضی رودخانه‌ها و یا روش ماسکنیگام در صورت عدم وجود مقاطع عرضی استفاده گردد. شکل (۳-۳) منوی ورود اطلاعات در روش ماسکینگام - کانج هشت نقطه‌ای را نشان می‌دهد. ۹ 33ج ماهبا ما با ۳۹۵0 جموود ۴ با ۲۱۳۸ ل ۴ اد 8 ۵ 09۹ 563 وه اعه نا ۱۳1 06200110۹ [۳ اد۳0 2 صوست توح ای ۳۹ ] ۵ 80۵۵۱۳9 شاه ای ودره | ماد۸ ۲۱ 46 ز هس (۲۳/۳۳) 5۱6۵ ۴۳۸۵۵۶ 6 6 6 1 7 ی 113 4 0 ددع 5 ۱ [0 1810 ا حا ۱ 4 ۳ 7 را وه ۱ دده‌نا لا رخحت ‏ ع لا رکش ده ۱ ۱ ۱:۸۲ ۱ رادم شر ۱ که ۱ ۴۱0۵90 006 0۹ شکل ۴-۳- منوی ورود اطلاعات در روش ماسکینگام - کانج ۸ نقطه‌ای ت- مخازن با حوضچه‌های ذخیره بسیاری از حوضه‌ها در بردارنده گودال‌های طبیعی مانند دریاچه‌هاء. حوضجه‌ها و تالاب‌ها هستند که آب در آن‌ها ذخیره می‌گردد. همچنین ممکن است در آن‌ها تاسیساتی چون مخازن و حوضچه‌های ذخیره وجود داشته باشد. برای -------- صفحهٔ بعد -------- 2۴ ۹۲/۰۷/۰ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل ۲۸/7 شبیه‌سازی رفتار یک مخزن یا سازه ذخیره‌کننده آب در مدل 11۳2-11015 باید رابطه ذخیره با جریان خروجی شناسایی گردد. این رابطه را می‌توان توسط یکی از سه روش زیر در مدل تعیین نمود: ۰ ذخیره - جریان خروجی *‏ ارتفاع - ذخیره - جریان خروجی * ارتفاع - مساحت - جریان خروجی بسط این رابطه بستگی به خصوصیات حوضچه یا مخزن, سازه خروجی و سرریز دارد. از مدل 1۳۲-16۸5 یا سایر نرم‌افزارهای هیدرولیکی نیز در این امر می‌توان استفاده نمود. ث- سازه‌های انحراف سازه‌های انحراف, المان‌هایی هستند با دو جریان خروجی که می‌توانند یک یا چند جریان ورودی داشته باشند. یکی از جریان‌های خروجی را اصلی و دیگری را انحرافی می‌نامند. یک سازه انحراف معرف یک انشعاب با یک منحنی جریان ورودی - انحراف می‌باشد. شبیه‌سازی انحراف آب نیازمند این است که جریان کانال انحرافی به‌صورت تابعی از جریان کانال اصلی در بالادست سازه انحراف تعریف گردد. تنها پارامتر مورد نیاز جهت ورود به مدل, منحنی جریان - انحراف است. از المان انحراف معمولا جهت معرفی سرریزهای جانبی که قسمتی از مسیر اصلی را به کانال‌ها و فلوم‌ها منحرف المان منبع یا چشمه. المان‌هایی هستند که فاقد جریان ورودی بوده و دارای یک جریان خروجی می‌باشند. چشمه‌ها در برخی از حوضه‌ها مشاهده می‌شوند. از یک عنصر منبع (چشمه) می‌توان برای نمایش نقطه‌ای که شبکه رودخانه را تغذیه می‌کند. استفاده نمود. دو روش جریان ثابت و جریان متغیر جهت تعیین جریان منبع (چشمه) وجود دارد. داده‌های جریان باید به‌صورت یک ایستگاه هیدرومتری, قبل از اینکه بتوان از آن به عنوان یک جریان متغیر برای یک منبع استفاده نمود. به پروژه افزوده شوند. چ- فروبرنده (چاه) المان چاه المانی است که می‌تواند دارای یک یا چند جریان ورودی بوده. ولی فاقد هرگونه جریان خروجی باشد. عنصر فروبرنده را می‌توان برای شبیه‌سازی نقاطی که آب در آن‌ها فرو می‌رود و جریان خروجی سطحی ندارند. به‌کار برد. این عنصر مانند یک عنصر انتهایی ساده در یک مدل حوضه است. هر فروبرنده تنها یک نام دارد و فاقد هرگونه پارامتری می‌باشد. از این المان جهت شبیه‌سازی نقاط پست موجود در سطح زهکش داخلی یا جریان خروجی از مدل حوضه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انواع مدل بارش - رواناب و معیارهای انتخاب ۹۳۳/۰۱ 2۵ ۲-۱-2-۳ بخش تجزیه و تحلیل داده‌های هواسشناسی الف- بارش تبدیل بارش به رواناب از طریق هیدروگراف‌های واحد یا موج سینماتیک صورت می‌گیرد. در کلیه روش‌ها فرض می‌شود که بارش در هر گام زمانی. بر روی سطح زیرحوضه به‌صورت یکنواخت برای یک زمان تداوم مشخص توزیع شده بارش زیرحوضه در مدل, شامل این موارد هستند: * روش میانگین حسابی * روش چندضلعی‌های تیسن * روش خطوط همباران * روش عکس مجذور فاصله همچنین توزیع زمانی میانگین مکانی بارندگی نیز توسط الگوهای از پیش تعیین‌شده یا الگوهای حاصل از بارش‌های ثبت شده منطقه به مدل معرفی می‌گردد. گزینه‌های متفاوتی جهت تعریف پراکنش زمانی و مکانی بارش در مدل ۲1120-11045 وجود دارد. این گزینه‌ها عبارتند از: ۹ هیتوگراف تعریف شده کاربر (]/۲1۷۵1082۲۵ 150۲]) * تعیین وزن هر باران‌سنج توسط کاربر ( ۷۷/۵1811118 002080 180۳۲]) * وزن‌دهی به روش عکس فاصله (ع۷۷۵۱81:118 11512006 11۷۵۲۹۵) * بارش شبکه‌ای (۳۲۵۵۱01]۵1101 017000)) * رگبار با دوره با ز گشت (51071 ۳۳۵۵۹۲۵۱) * رگبار استاندارد پروژه (1عع[۳۲۵ 51۵110210) * رگبار فرضی 56-5 (5407 [۵110۵ ۲1۷۳0۵1 505) داده‌های بارش را با انتخاب یکی از روش‌های فوق می‌توان به مدل وارد نمود تا ۱1۸۳ منطقه به‌دست آید (یا ۱۷1۸۳۲ به‌طور مستقیم وارد مدل شود) و در تبدیل بارش به رواناب مورد استفاده قرار گیرد. در شکل (۵-۳) منوی ورود اطلاعات در روش وزن‌دهی باران‌سنج معکوس فاصله نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- 2۶ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 سا ال :ما ا 5140۳ ها ۷۳۸ و بودمم ۲ ۱ له ناف ها 69| ادفچ ره ا | ماوفم مج ات چوووخچه دا مووت ماج 0 ۱۱| ساسا دمططا ۲ مووصلی 5 ۲ «مهه ۲۹۰5 ۱ چه تانفرم اور ار 5 شکل ۵-۳- منوی ورود اطلاعات در روش وزن دهی باران‌ سنج معکوس فاصله ب- بارش و ذوب برف مدل‌سازی ذوب برف برای حوضه‌های برف‌گیر و مناطقی که بارش برف و یا ترکیب توام برف و باران وجود دارد. ضروری می‌باشد. روش‌های ذوب برف علاوه بر اینکه نوع بارش را از نظر باران و برف تعیین می‌کنند. میزان ذوب برف و انباشت بیلان برفی را به صورت تجمعی محاسبه می‌کنند. دو روش یکیارچه و شبکه‌ای برای مدل‌سازی بارش و ذوب برف در ۲1۳2-11015 موجود است. در صورتی که از روش شبکه‌ای مادکلارک برای محاسبه رواناب سطحی استفاده شود. باید روش شبکه‌ای ذوب برف مورد استفاده قرار گیرد. در سایر روش‌هاء روش یکپارچه ذوب برف مورد استفاده قرار می‌گیرد. در روش یکپارچه. زیرحوضه به نواحی ارتفاعی تقسیم می‌گردد و در این نواحی گرادیان دما ثابت در نظر گرفته می‌شود. همچنین جهت تعیین سری زمانی دمای هر ناحیه. گرادیان دما در هر زیرحوضه به مدل معرفی می‌شود. روش محاسباتی به‌کار رفته برای تعیین ذوب برف. روش شاخص حرارت می‌باشد. این روش توسعه یافته روش درجه - روز است و نسبت به این روش نیاز به پارامترهای متعددی برای شبیه‌سازی دارد. پ- تبخیر و تعرق در کاربردهای معمول شبیه‌سازی سیلاب از محاسبه مولفه تبخیر و تعرق با توجه به ناچیز بودن این مولفه صرف‌نظر می‌شود. اما به‌طور کلی با توجه به قابلیت شبیه‌سازی پیوسته در مدل 111۳-11015 امکان محاسبه مولفه تبخیر و تعرق در کنار رطوبت خاک به‌طور پیوسته در زمان وجود دارد. تنها گزینه موجود جهت شبیه‌سازی مجموع تبخیر و تعرق در مدل 11۳-11015 به‌صورت میانگین ماهانه است. از روش میانگین ماهانه می‌توان برای محاسبه تبخیر و تعرق برای هر ماه از سال استفاده نمود. یک ضریب تبخیر نیز برای تصحیح داده‌های تبخیر از طشتک مورد استفاده قرار می‌گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انواع مدل بارش - رواناب و معیارهای انتخاب ۰۰ ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ 1۷ ۳-۱-2-۳ تشریح بخش ویژگی‌های کنترلی ویژگی‌های کنترلی به همراه اجزای حوضه و هواشناسی برای مدیریت اجرای مدل فعال می‌شود. تاریخ و زمان شروع اجرای مدل و تاریخ و زمان پایان اجرای مدل در بخش مربوط به ویژگی‌های کنترلی تنظیم می‌شوند. تاریخ و ساعت شروع و اتمام یک پروژه. هم‌چنین دسته‌بندی زمان محاسبات یا گام زمانی" در این بخش معرفی می‌شود. داده‌های ایستگاه‌ها (آب‌سنجی و باران‌سنجی) با توجه به گام زمانی انتخاب شدهء درون‌یابی می‌گردند. اگرچه برخی روش‌ها یک گام زمانی داخلی را به‌کار می‌برند. بیش‌تر روش‌ها با استفاده از گام زمانی تعیین‌شده در ویژگی‌های کنترلی محاسبات خود را انجام می‌دهند. در صورت نیازء گزارش نتایج اجرای عناصر مجزای مدل نیز براساس گام زمانی ویژگی‌های کنترلی به‌صورت خطی درون‌یابی می‌شوند. 2-۱-2-۳ تشریح بخش برآورد پارامترها و بهینه‌سازی مرحله واسنجی, از داده‌های بارش - رواناب مشاهده‌ای, در یک جستجوی نظام یافته برای برآورد پارامترهای مدل استفاده می‌کند. به نحوی که بهترین برازش بین نتایج شبیه‌سازی و مشاهده‌ای حاصل گردد. این جستجو اغلب به عنوان بهینه‌یابی خوانده می‌شود. بهینه‌یابی خود مشتمل بر تابع هدف (شاخص نیکویی برازش) و روش جستجو است و هر یک دارای گزینه‌های متفاوتی هستند. برای مقایسه میزان تطابق هیدروگراف محاسباتی با هیدروگراف مشاهده‌ای, مدل ۲1۳۴-11015 مقدار یک شاخص نیکویی برازش یا تابع هدف را محاسبه می‌کند. الگوریتم‌های جستجوکننده. پارامترهایی را که بهترین مقدار شاخص (کم‌ترین خطا) را حاصل کنند. به عنوان مقادیر پارامترهای واسنجی شده معرفی می‌نمایند. در مدل 1۲1۳-11015 شش تابع هدف وجود دارد که عبارتند از: * مجموع خطاهای مطلق * مجموع مجذور باقیمانده‌ها * درصد خطا در دبی وج * خطای وزنی ۱۳۸15 دبی اوج * درصد خطا در حجم * خطای وزنی ۱15 زمان روش‌های جستجوی موجود در مدل ۲1۳-1105 عبارتند از: |61 1-116[ 0 |۸۵ 562 1601 ۵1۵16-00120 103۷] -2 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۸ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 * الگوریتم ندلر و مید" در حین جستجو با هر کدام از الگوریتم‌های فوق. مدل 11122-11015 در هر تکرار برای اطمینان از اینکه مقادیر آزمون پارامترها در دامنه قابل‌قبول باشند. کنترل می‌شود. اگر پارامترها در دامنه قابل‌قبول قرار نگیرند. مدل 1۳۲-11015] مقادیر آزمون را تا رسیدن به حداقل افزایش داده و یا تا رسیدن به مقدار حداکثر کاهش می‌دهد و سپس جستجو ادامه می‌یابد. از بین دو روش فوق روش اولء که روش پیش‌فرض مدل می‌باشد. این روش قادر به ارزیابی و تصحیح یک پارامتر در یک زمان می‌باشد. لذا سایر پارامترها در آن زمان ثابت فرض می‌شود. در روش نلدر و مید. تمامی پارامترها به‌طور هم‌زمان آرزیابی و تصحیح می‌شوند. مدل ۲1۳-11815 علاوه بر این قیود غیر قابل تخلف. قیود نرم" تعریف شده توسط کاربر را نیز در نظر می‌گیرد. این قیود. حدود مطلوب پارامترها را تعریف می‌کنند. پس از آن اگر حاصل جستجو پارامتری خارج از دامنه قید نرم باشد. تابع هدف در یک عامل جریمه ضرب خواهد شد. این عامل الگوریتم جستجو را ترغیب می‌کند تا پارامترهایی را انتخاب کند که به دامنه قید نرم نزدیک‌تر باشند. |- ۲10016: 200 ۷1620 ۸۵| 2- 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ مطالعات قیز بو گرافی و تهیه اطلاعلت مکانی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - مطالعات فی زبوگرافی و نهیه اطلاعات مکانی ۰۰ ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ (۶ ۱-۴- تهیه اطلاعات رقومی مکانی در 715) تعیین مشخصات فیزیوگرافی زیرحوضه‌ها و استخراج داده‌های مورد نیاز در برآورد ۳۹/۳ را می‌توان با استفاده از یکی از سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (015) استاندارد و روش‌های شناخته شده از جمله روش‌های درون‌یابی با دقت و سرعت بیش‌تری نسبت به روش‌های سنتی دستی انجام داد. اطلاعات مکانی حوضه مورد مطالعه را می‌توان در محیط 5ان) به صورت رقومی ذخیره و مدیریت نمود. پس از تعیین محدوده منطقه مورد مطالعه و انتخاب نقشه توپوگرافی با مقیاس مناسب (یکی از مقیاس‌های ۰ ۵و ۱:۳۵۰۰۰) باید حدود طول و عرض جغرافیایی منطقه را روی نقشه آندکس مربوطه مشخص و پس از تعیین شماره نقشه‌ها نسبت به تهیه آن‌ها از طریق سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح و یا سازمان نقشه‌برداری کشور اقدام نمود. تهیه عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای از محدوده مطالعاتی و حتی منطقه می‌تواند در شناخت بیش‌تر ویژگی‌های حوضه کمک نماید. براساس نقشه‌های پایه توپوگرافی مراحل زیر انجام می‌گیرد: - موقعیت ایستگاه‌های آب‌سنجی منطقه بر روی نقشه‌های پایه توپوگرافی به‌دقت پیاده می‌شود. - شبکه رودخانه‌ای حوضه مشخص و مرز حوضه تا موقعیت سد و نیز تا محل ایستگاه‌های آب‌سنجی مربوطه بسته می‌شود. کنترل این مرحله در مراحل بعدی توسط 0015 امکان‌پذیر است. - خطوط تراز داخل و حاشیه حوضه منتهی به محل سد را به صورت رقومی وارد 015 نموده و از آن مدل ارتفاعی رقومی (1:81(]) حوضه استخراج می‌شود. - خطاهای رقومی نقشه 1۳۸۸ مانند گودال‌های مصنوعی با استفاده از روش‌های موجود در 5آن) اصلاح می‌گردد. - موقعیت ایستگاه‌های هیدرومتری و همچنین ایستگاه‌های هواشناسی موجود در منطقهء اعم از ایستگاه‌های متعلق به سازمان هواشناسی و وزارت نیروء به صورت لایه‌های جداگانه در محیط سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (015) - نقشه‌های نقطه‌ای مقادیر بارش ایستگاه‌ها که در طوفان‌های انتخابی برای مراحل واسنجی و اعتباریابی مدل ثبت شده‌اند. به تفکیک طوفان‌ها در محیط (015) جهت طی مراحل بعدی تهیه نقشه‌های هم‌پارش آماده می‌گردد. ۳-۴- پردازش نقشه‌های موضوعی ۱-۳-۴- بررسی روش‌های درون بابی برای درون‌یابی یک متغیر از یک رابطه عمومی, برای محاسبه مقادیر متغیر در نقاط مجهول استفاده می‌شود. اختلاف میان روش‌ها در محاسبه فاکتور وزنی .7 است که به نقاط اطراف نقطه مورد نظر داده می‌شود. رابطه کلی به شرح زیر بیان می‌گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲۳ ۹۳/۷/۰ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل "7۸1/7 15 ۲ 11 مشاهده شده متغیر مورد بررسی در موقعیت | و 1 تعداد نقاط مشاهده‌ای است. شرط اساسی در این رابطه این است که باید مجموع وزن‌ها در برآورد یک نقطه برابر واحد باشد. که بیانگر تاثیر هر ایستگاه می‌باشد. به برآورد متغیر در نقاط مجهول می‌پردازد. در این روش مقدار وزن نقاط از رابطه :1 0 (۲-۴) اج - ای ر2 رل که در آن: ۳ فاصله داده مشاهده شده ام تا نقطه مورد تخمین, ۷ توان و 4 شعاع تاثیر می‌باشد. روش‌های دیگر مانند کریجینگ و اسپلاین‌ها نیز وجود دارند که در دستورالعمل «روش‌های توزیع مکانی عوامل اقلیمی با استفاده از داده‌های نقطه‌ای» به تفصیل مورد بحخث قرار گرفته‌اند و در آن نحوه مقایسه روش‌ها نیرز آمده است. ۳-۲-۴- رسم منحنی‌های هم‌بارش طوفان‌ها داده‌های عمق بارش در ایستگاه‌های هم‌جوارء در هر گام زمانی, در محیط 5آل) باید کنترل چشمی شوند. توصیه می‌شود داده‌های مشکوک حذف گردند. سپس روش درون‌یابی منتخب برای تهیه منحنی‌های هم‌بارش در گام‌های متوالی (ساعتی یا محیط 5آن) برای هریک از زیرحوضه‌ها تعیین و در جداولی تنظیم می‌شود. مراحل انجام کار به شرح زیر است: * زیرحوضه‌بندی کل حوضه سد با توجه به نقاط تقاطع رودخانه‌هاء موقعیت ایستگاه‌های هیدرومتری و موقعیت می‌گردد. هیستوگرام‌های طول جریان - مساحت زیرحوضه‌ها نیز براساس نقشه‌های طول جریان ترسیم می‌شود. آورده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - مطالعات فیز ی وگرافی و نهیه اطلاعات مکانی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۶۳ انشعاب رودخانه‌های این حوضه برابر است با: (۳-۴) وب بر در ۵و :1۳ ار چ۵ د1] ) - اظ که در آن. ال نسبت انشعاب رودخانه‌ها در حوضه و 1 شماره رده رودخانه اصلی حوضه می‌باشد. ۹ نقشه شیب. براساس مدل ارتفاعی رقومی (/۳۸]) در محیط نرم افزار 5آن) ساخته می‌شود و توزیع فرآاوانی شیب با مساحت در کلیه زیرحوضه‌ها و کل حوضه محاسبه و در جدول آرائه می‌گردد. * هیستوگرام‌های آلتی‌متری و منحنی هیپسومتری نیز براساس 101۸1 ترسیم می‌شوند. می‌گردد به‌طوری که سطح ایجاد شده بین این خط و دو محور ار تفاع و فاصله با سطح زیر منحنی پروفیل طولی رودخانه برابر باشد. ضریب زاویه این خط معرف شیب خالص رودخانه اصلی در بازه مورد نظر است. اعداد شیب خالص و ناخالص پروفیل طولی در جدولی تنظیم می‌شود. ۴-۴- تهیه ورودی‌های مکانی مدل بارش - رواناب با پردازش‌های 715) داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز برای مدل بارش - رواناب را می‌توان به سه دسته کلی زیر تقسیم کرد. ۱-۴-۴- داده‌های فیزبوگرافی حوضه در بند ۳-۴ به آن پرداخته شد. ۲-۴-۴ داده‌های مکانی هواشناسی داده‌های هواشناسی در دوره‌های واسنجی - اعتباریابی و مرحله تبدیل ۳۸1۳ به]/۳۸ مورد نیاز است. تهیه نقشه‌های هم‌بارش طوفان‌های منتخب برای واسنجی - اعتباریابی مدل بارش - رواناب در بخش قبل تشریح شد. مراحل تهیه نقشه‌های عوامل هواشناسی ورودی به مدل تبدیل ۳۸/۳ به ۳۸/۳ در بخش بعدی ارائه خواهد شد. |- 71۱۳۵۱۱۵ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ ۹۲/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل "7/7 ۳-۴-۴- داده‌های پایه حوضه آبریز نفوذپذیری یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های حوضه آبریز از نظر عوامل موثر بر سیلاب‌ها می‌باشد. به کمک نقشه‌های زمین‌شناسی (تهیه شده از سازمان زمین‌شناسی) و خاک‌شناسی (تهیه شده از موسسه تحقیقات خاک و آب)» حدود وضعیت نفوذپذیری سطح زمین مشخص می‌گردد. گروه‌های هیدرولوژیک خاک را می‌توان براساس اطلاعات نقشه همچنین با استفاده از نقشه‌های پوشش گیاهی و کاربری اراضی, درصد مساحت با کاربری‌های مختلف اراضی برای گروه‌های هیدرولوژیک خاک معین در هر زیرحوضه. محاسبه می‌شود. با ترکیب نقشه‌های خاک و کاربری اراضی, نقشه عدد منحنی" برای شرایط رطوبتی متوسط (11) براساس جداول استاندارد عدد منحنی تهیه می‌شود. لازم به ذکر است که درجه شیب حوضه در نفوذپذیری موثر می‌باشد. ولی به علت عدم وجود دستورالعمل مشخصی در مورد لحاظ تاثیر شیب بر ۳۱ معمولا از آن صرف‌نظر می‌شود. میانگین عدد منحنی هر زیرحوضه در محیط 15ن) برای ورود به مدل بارش - رواناب محاسبه می‌گردد. عدد منحنی هر زیرحوضه به عنوان حدس اولیه در مرحله واسنجی به‌کار می‌رود و می‌توان آن را دقیق نمود. در صورتی که از فرمول‌های دیگر نفوذ استفاده شود معمولا باید در مرحله واسنجی اقدام به برآورد پارامترهای فرمول مورد نظر در سطح هر زیرحوضه نمود که در بخش واسنجی به آن اشاره می‌شود. ۳-۴-۴- تهیه الگوی توزیع زمانی بارش‌ها توزیع زمانی بارندگی طوفان‌های منتخب براساس مقادیر بارش اندازه‌گیری شده در ایستگاه‌های ثبات با گام زمانی ایستگاه از نظر توزیع زمانی مشخص می‌شود. در صورت وجود تعداد کافی ایستگاه ثبات در منطقه. می‌توان با استفاده از روش درون‌یابی منتخب به تهیه نقشه‌های توزیع زمانی بدون بعد طوفان‌ها اقدام نمود. |- 0۳۷6 7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ مراحل واسنعی و اعتباریابی مدل بارش - رواناب -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مراحل واسنجی و اعتبار یابی مدل بارش - رواناب ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۸۷ ۱-۵- کلبات عوامل اقلیمی و وضعیت پوشش گیاهی, نوع خاک. الگوی شبکه آبراهه‌ای و سایر عوامل موثر بر رژیم سیلابی در سطح حوضه‌های آبریز متغیر است. از طرف دیگرء مولفه‌های شبیه‌سازی فرآیندها در مدل‌های هیدرولوژیکی نیز پارامترهای متفاوتی دارند که اغلب مقدار آن‌ها مستقیما قابل اندازه‌گیری نیست و باید به‌نحوی برآورد گردد. بنابراین واسنجی و اعتباریابی پارامترهای مدل‌های هیدرولوژیکی در شبیه‌سازی بارش - رواناب حوضه مورد بررسی ضروری است. در این رابطهء روش‌های مختلف برآورد نفوذ به‌همراه روش‌های هیدروگراف واحد و شبیه‌سازی ذوب برف مشتمل بر پارامترهایی می‌باشند که برآورد و تایید آن‌ها از طریق واسنجی و اعتباریابی صورت می‌گیرد. ولی قبل از هر اقدام دیگری حوضه مورد نظر تا محل سد که از این به بعد تنها با کلمه حوضه از آن یاد می‌شود. باید براساس وضعیت فیزیوگرافی به تعدادی زیرحوضه تقسیم‌بندی شود. در شرایط واقعی, کلیه یا اغلب زیرحوضه‌ها فاقد ایستگاه هیدرومتری در خروجی هستند. لذا توسعه هیدروگراف واحد طبیعی هر زیرحوضه براساس مشاهدات امکان‌پذیر نیست و باید از هیدروگراف واحد مصنوعی استفاده گردد. روندیابی هیدروگراف‌های زیرحوضه در شبکه رودخانه‌ها نیز برای انتقال جریان سیل به خروجی کل حوضه مد نظر قرار می‌گیرد. ۲-۵- تقسیم‌بندی به زبرحوضه‌ها تقسیم‌بندی حوضه‌های آبریز بزرگ که از لحاظ هیدرولوژیکی همگن نیستند و یا زهکشی آب‌های سطحی آن‌ها با بیش از یک شاخه اصلی انجام می‌شود. به زیرحوضه‌ها ضرورت دارد. همچنین اگر مقادیر ثبت شده سیل‌های تاریخی برای بیش از یک ایستگاه هیدرومتری در حوضه موجود باشد. تقسیم‌بندی حوضه توصیه می‌شود. اگر سطح مخزن سد مخزن در نظر گرفته شود. پس از تقسیم حوضه. باید پارامترهای هیدرولوژیکی و فیزیکی هر یک از زیرحوضه‌ها مطابق روش‌های انتخابی برای تلفات بارش و هیدروگراف واحد استخراج شود. تقسیم‌بندی حوضه‌های بزرگ همچنین از نظر شبیه‌سازی دقیق اثرات توزیع مکانی بارندگی نیز ضروری می‌باشد. به‌طور کلی تقسیم‌بندی حوضه در شرایط زیر انجام می گیرد: -‏ خصوصیات هیدرولوزیکی مناطق حوضه با میانگین خصوصیات کل حوضه متفاوت است. این قبیل خصوصیات شامل شکل, مناطق بزرگ شهری در مقایسه با سطح کل حوضه. سطوحی با ظرفیت‌های نفوذپذیری بالا ولی غیرمعمول مانند بازالت متخلخل, زیرحوضه‌های محصور و سطوح بزرگی از جنگل‌های متراکم یا حفاظت شده در بخشی از یک حوضه آبریز کم‌پوشش می‌باشد. این قبیل تغییرات مکانی هیدرولوژیکی با بررسی نقشه‌های خاک. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ (۹۳/۰۷/۰ ۰ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثتر سیل محتمل "۲۸/7 چمن‌زارهای مرتفع. طوفان‌های منفرد و نقشه‌های بارندگی میانگین سالیانه شناسایی می‌شوند. اصولا این‌گونه تغییرات در غالب حوضه‌های کشور که از سلسله جبال زاگرس و البرز سرچشمه می‌گیرند. مصداق دارد. - مناطق بالادست سدهای دارای حجم ذخیره قابل توجه و اثرگذار بر دبی و زمان اوج سیل در نقطه پایین‌دست مورد مطالعه ادامه یابد. در مورد مخازن موجود یا در دست مطالعه نیز می‌توان با تعریف سناریوهای شبیه‌سازی ۳۸۸۲ تاثیر آن‌ها را بر هیدروگراف ۳۹/۲ بررسی نمود. در این صورت جریان ورودی به مخزن و اثرات روندیابی مخزن تعیین می‌گردد. - حوضه‌های بزرگی که ممکن است به وسیله یک طوفان منفرد پوشانده نشود. - در صورتی که مناطقی از حوضه در رواناب خروجی حوضه مشارکت نکنند. - مناطقی که شیب‌های بسیار تندتر یا ملایم‌تر از شیب میانگین حوضه داشته باشند. - زمانی‌که ایستگاه‌های هیدرومتری با اطلاعات تاریخی مناسب در داخل حوضه سد مورد مطالعه وجود داشته باشد. مناطقی که حاوی سطوح پوشیده از برف باشند به‌نتحوی که ذوب برف عامل مهمی در حجم سیلاب‌های - باتوجه به تاثیر کوهستان بر الگوی زمانی شدت طوفان, جداسازی مناطق مرتفع از مناطق پست در حوضه توصیه می‌شود. - شکل حوضه در اندازه و زمان هیدروگراف تاثیر دارد. از آنجا که روش‌های هیدروگراف واحد نظیر کلارک تابع هندسه و شکل حوضه هستند. لذا حوضه‌های نامنظم هندسی باید به زیرحوضه‌های با اشکال نسبتا یکسان - چنانچه منطقه‌ای از حوضه تحت تاثیر ساخت و ساز شهری بوده و یا توسعه شهری برای آن پیش‌بینی اثرات کاربری اراضی فراهم شود. زیرحوضه‌های همگن هیدرولوژیکی اجتناب‌ناپذیر می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم -مراحل واسنجی و اعتبارپابی مدل بارش - رواناب ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ن ۳-۵- الگوی شبیه‌سازی (زیر) حوضه(های) فاقد ابستگاه و دارای ابستگاه ابتدا باید به منظور تعیین اینکه یک حوضه دارای ایستگاه یا فاد ایستگاه است. داده‌های موجود مورد بررسی قرار گیرند تا روش مناسب برای محاسبه هیدروگراف ۳۸/۸۲ تعیین گردد. یک حوضه (یا زیرحوضه) دارای ایستگاه به صورت زیر تعریف می‌شود: حوضه‌ای دارای ایستگاه است که دارای داده‌های جریان (ثبت شده در حداقل یک ایستگاه هیدرومتری) و داده‌های بارندگی در دسترس و مناسب از نظر کمیت و کیفیت برای توسعه هیدروگراف واحد در مراحل واسنجی و اعتباریابی با طوفان‌های بزرگ تاریخی باشد. یک حوضه دارای ایستگاه باید دارای مجموعه اطلاعات زیر باشد. - باید حداقل یک ایستگاه اندازه‌گیری جریان با گزارشات سیل دردسترس در داخل حوضه (ترجیحا در محل ورودی مخزن سد مورد مطالعه) وجود داشته باشد. اگر ایستگاه هیدرومتری در پایین‌دست سد تحت طراحی قرار داشته باشد. توصیه می‌شود که پس از تعیین محل ورود به مخزن سد به عنوان یکی از گره‌های روندیابی رودخانه. مدل در محل ایستگاه هیدرومتری پایین‌دست واسنجی شود. در این صورت پارامترهای - حداقل یک ایستگاه باران سنجی, ترجیحا یک باران‌سنج ثبات با داده‌های کامل و صحیح. در داخل حوضه واقع شده باشد. در صورت نداشتن ایستگاه باران‌سنج در داخل حوضه. ایستگاه‌های خارج از حوضه سد مورد مطالعه ممکن است اطلاعات ارزشمندی را در مناطقی که تحت تاثیر بارندگی کوهستانی نیستند. ارائه دهند. اگر - گزارشات بارندگی و رواناب همزمان حوضه برای حداقل سه طوفان تاریخی شدید در دسترس باشد. طوفان‌های تاریخی حتی‌الامکان در فصل وقوع ۳۸۸۳ اتفاق افتاده و دارای خصوصیات زیر باشند: ۱- کلیه بخش‌های تولیدکننده رواناب حوضه آبریز در تولید رواناب دخالت داشته باشند. ۲- تاثیر ذوب برف سهم کم‌تری در سیل داشته باشد مگر اینکه در فصل وقوع ۳۸1۳ تاثیر ذوب برف نیز در بزرگی ۳۸/۸۲ حوضه قابل توجه باشد. ۳- طوفان‌های تاریخی باید رواناب قابل توجهی را تولید کنند. به نحوی که حتی‌الامکان با توجه به شرایط مورفولوژی رودخانه‌هاء شرایط غرقابی مناطق سیلاب‌دشت (در صورت وجود) در آن سیل گزارش شده باشد. از طرف دیگرء یک حوضه یا زیرحوضه فاقد ایستگاه نامیده می‌شود که فاقد معیارهای ذکرشده در بالا باشد. با این وجود تمامی داده‌های در دسترس طوفان‌ها و هیدروگراف‌های هم‌زمان سیل متناظر حوضه تا حد ممکن باید جهت واسنجی مدل بارش - رواناب به‌کار گرفته شوند. داده‌های حوضه‌های آبریز مجاور نیز درصورت لزوم می‌توانند برای تعمیم پارامترهای واسنجی شده در مناطق مشابه مورد استفاده قرار گیرند. اگر هیچ ایستگاه باران‌سنجی در حوضه موجود نباشد. اما داده‌های -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ (۹۳/۰۷/۰ ۰ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثتر سیل محتمل "۲۸/7 سیل موجود باشند داده‌های بارندگی ایستگاه‌های مجاور مشروط بر اینکه از نظر مقدار بارش و توزیع آن انطباق مناسبی با هیدروگراف سیل ثبت شده داشته باشد. مورد استفاده قرار می‌گیرند. قاعده کلی این است که تمام داده‌های محلی به طور بالقوه دارای آرزش هستند و باید برای کاربرد در مراحل واسنجی و اعتباریابی مورد بررسی قرار گیرند. اگر یک حوضه معیارهای لازم برای حوضه‌های دارای ایستگاه را نداشته باشد.ء ممکن است بعضی زیرحوضه‌های مجزای آن دارای این معیارها باشند. برای این گونه زیرحوضه‌هاء روش‌های متناسب با حوضه‌های دارای ایستگاه و برای سایر زیرحوضه‌هاء روش‌های حوضه‌های فاقد ایستگاه به‌کار برده می‌شود. در عمل برای اجتناب از افزایش تعداد حوضه‌های فاقد ایستگاه. معمولا با در نظر گرفتن حوضه منتهی به اولین ایستگاه هیدرومتری در پایین‌دست محل سد و واسنجی با داده‌های آن ایستگاه. می‌توان پارامترهای حوضه سد را نیز تعیین نمود. با تعیین اینکه حوضه به عنوان «حوضه دارای ایستگاه» و یا «حوضه فاقد ایستگاه» است. متدولوژی مطالعات برای تعیین هیدروگراف ۳۸/1۳ مشخص خواهد شد. در ادامه این بخش الگوی مطالعات بسته به داده‌های در دسترس به طور اجمال توصیف می‌شود: * داده‌های کافی بارندگی و جریان با کیفیت رضایت‌بخش برای تعیین پارامترهای هیدرولوزیکی در داخل با پایین‌دست حوضه سد در دسترس هستند (حوضه دارای ایستگاه). شرح جزییات روش در بخش‌های بعدی آمده است. * داده‌های ایستگاه هیدرومتری در سیل‌های تاریخی قابل دسترس است. اما داده‌های بارندگی موجود برای واسنجی مدل بارش - رواناب کافی نمی‌باشد. در این صورت. داده‌های بارندگی ایستگاه‌های باران‌سنجی مجاور حوضه تحت مطالعه که مربوط به همان طوفان است. برای کاربرد در واسنجی مدل با هیدروگراف‌های سیل‌های تاریخی بررسی می‌گردد. * داده‌ها برای واسنجی مدل بارش - رواناب کافی نیست. در این مورد مراحل کار برای «حوضه‌های فاقد ایستگاه» مورد استفاده قرار می‌گیرد. اگر هرگونه اطلاعات دیگری برای سیل‌های تاریخی عمده در حوضه قابل دسترس باشد (مانند داغاب و گزارشات غیر رسمی سیل) از آن‌ها در اعتباریابی نتایج مدل بارش-رواناب ۴-۵- بررسی و آماده‌سازی سیلاب‌های واسنجی و اعتباریابی در حوضه‌های دارای ایستگاه ۱-۳-۵ انتخاب سیلاب‌های واسنجی واعتباریابی داده‌های ثبت شده بارندگی طوفان‌های شدید تاریخی و سیلاب‌های ناشی از آن‌ها برای واسنجی مدل بارش - رواناب باید مورد بررسی قرار گیرند. هیدروگراف‌های سیل ناشی از بارندگی‌های شدید با توزیع نسبتا یکنواخت مکانی و ثابت زمانی بهترین موارد برای واسنجی مدل محسوب می‌شوند. اگر فقط دبی اوج و زمان رسیدن به اوج موجود باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مراحل واسنجی و اعتباریابی مدل بارش - رواناب ۰ ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳ می‌توان هیدروگراف سیل را با فرض هیدروگراف مثلثی تولید نمود. اگر حداقل داده‌های سه سیل تاریخی در دسترس باشند. دو مورد برای واسنجی و یک مورد برای اعتباریابی مورد استفاده قرار می‌گیرد. واسنجی پارامترهای هیدرولوژیکی حوضه براساس سیلاب‌های تاریخی تا زمانی ادامه می‌باید که بهترین تطبیق یا کم‌ترین خطا بین هیدروگراف شبیه‌سازی شده و هیدروگراف مشاهده‌ای سیل به‌وجود آید. شبیه‌سازی سیل در مرحله اعتباریابی بدون تغییر پارامترهای واسنجی انجام می‌گیرد تا اعتبار مدل واسنجی شده ارزیابی شود. در حالت ایده‌آل, واسنجی مدل باید در برابر طوفان‌های ثبت شده در فصلی که ۳۸/۳ اتفاق می‌افتد. انجام گیرد. بنابراین در انتخاب سیل‌هایی که برای واسنجی و اعتباریابی به کار می‌روند نقش بارندگی روی ذوب یا انباشت برف باید مورد توجه قرار گیرد. یک سیل همراه با باران روی برف» زمان تاخیر طولانی‌تری نسبت به سیل معادل تولیدشده به‌وسیله باران تنها خواهد داشت. اگر ۳۸/۳ در فصلی اتفاق بیفتد که بیلان برفی قابل توجهی در حوضه وجود داشته و ذوب برف به دلیل افزایش دما اتفاق بیافتد. سیل‌های واسنجی باید شامل سیل‌هایی که به‌وسیله بارش باران و ذوب برف توام به‌وجود آمده‌اند. نیز باشد. در صورتی که ۳۸/۳ در طول فصل تابستان که بیلان برفی تاثیرگذار نیست اتفاق بیافتد. از سیل‌های ناشی از بارش باران به تنهایی استفاده می‌شوند. ۲-۴-۵- آماده‌سازی داده‌های ورودی و پارامترهای مدل تعیین بارندگی میانگین زیرحوضه‌ها از جمله مراحل اولیه واسنجی و اعتباریابی محسوب می‌گردد. مراحل تهیه نقشه‌های همباران به تفصیل در دستورالعمل «روش‌های توزیع مکانی عوامل اقلیمی با استفاده از داده‌های نقطه‌ای» مورد بحث قرار گرفته است. پس از استخراج نقشه‌های همباران در گام‌های زمانی متوالی در طول تداوم طوفان, به راحتی می‌توان از طریق نرم‌افزارهای 15ن) نسبت به محاسبه میانگین بارندگی در سطح هر زیرحوضه یا کل حوضه و در هر گام زمانی اقدام نمود. روش دیگری در مدل ۲۳۲-1۲15 برای محاسبه بارندگی میانگین زیرحوضه‌ها با استفاده از داده‌های ایستگاهی وجود دارد. در این روش با اختصاص وزن برای هر ایستگاه باران‌سنجی و براساس عمق بارندگی ثبت شده در هر ایستگاه. میانگین بارندگی زیرحوضه توسط مدل محاسبه می‌شود. وزن ایستگاه‌ها از نتایج تحلیل چند ضلعی‌های تیسن با روش‌های گرادیان ارتفاع و یا از نتایج واسنجی به‌دست می‌آید. ۳-۴-۵- نقش برف در طوفان‌های واسنجی و اعتباریابی اگر سیل‌های انتخاب شده در مرحله واسنجی و مرحله اعتباریابی تحت تاثیر بارش و ذوب برف باشند. شبیه‌سازی بارش و ذوب برف در هر گام زمانی بایستی در مدل انجام شود. مساحت و عمق اولیه پوشش برف در ابتدای طوفان‌ها باید معلوم باشد. امروزه یکی از روش‌های معمول در برآورد سطح برف. به‌کارگیری تصاویر ماهواره‌ای و استخراج سطح برف از آن‌ها می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 به منظور فعال‌سازی فرآیند شبیه‌سازی بارش و ذوب برف در مدل 1152-11018 سری زمانی دمای یک نقطه پایه در حوضه به همراه ارتفاع آن و همچنین گرادیان دما با ارتفاع مورد نیاز است. ملاحظات زیر در این زمینه بایستی مورد روش درجه - روز برای محاسبات ذوب برف توصیه شده است. در این رابطه. معمولا ضریب درجه روز باید واسنجی و سپس اعتباریابی گردد. - پیش فرض مدل 11۳۲-11015 این است که بارش در مناطق ارتفاعی متناظر با دمای حدود یک درجه سانتی گراد یا بیش‌تر به صورت باران و در ارتفاعات بالاتر به صورت برف خواهد بود. در این رابطه. مطالعات معدودی نشان می‌دهد که دمای ۲/۴ درجه سانتی گراد در زاگرس غربی برای دمای آستانه مناسب است. ولی دمای آستانه تفکیک ریزش باران و برف را حتی می‌توان واسنجی کرد. ۳-۳-۵- جداسازی دبی پایه جداسازی دبی پایه از هیدروگراف‌های سیل‌های واسنجی و اعتباریابی به چند روش متفاوت انجام می‌گیرد که هیجکدام از آن‌ها دقیق نمی‌باشند. در روش‌های موجود در مدل ۲1۳-11015 عوامل یا پارامترهایی دخالت دارند که باید از داده‌های سیل‌های ثبت شده استخراج شوند و به صورت ورودی جهت جداسازی رواناب مستقیم و جریان پایه مورد استفاده قرار گیرند. این عوامل و پارامترها عبارتند از: - دبی در ابتدای هیدروگراف رواناب (/۳10۷ 51۵71108 : 51110) (1۳۹۵1۵ ۳0۵10 :۹5 ا0)) - ضریب فروکش (0۹1۵1-) 106۵۹101 :106 11) دو مورد اول براساس شکل هیدروگراف مشاهده‌ای تعیین می‌شود و تنها پارامتر سوم (111014) را می‌توان طی مراحل سعی و خطا با مقایسه هیدروگراف مشاهده‌ای و محاسبه‌ای تعیین کرد و یا به روش زیر برآورد نمود. ابتدا لگاریتم دبی‌های ثبت شده در بخش پایین‌رونده هیدروگراف در مقابل زمان با گام زمانی یک ساعته ترسیم می‌گردد (منحنی نیمه لگاریتمی). [12-5۸ معادل دبی در نقطه شکست نمودار قسمت پایین رونده است و ۳11016 برابر شیب بخش هیدروگراف واحد و پارامترهای نفوذ حوضه به‌ویژه برای پارامترهای نفوذٌ رواناب ناشی از ذوب برف داشته باشد. ۵-۴-۵- زمان تمرکز و ضریب ذخیره حوضه‌ها از نظر تئوری, زمان تمرکز معادل زمانی است که کل سطح حوضه در تولید رواناب خروجی مشارکت می‌نماید. زمان تمرکز (ء1) به صورت گرافیکی. معادل زمان بین پایان بارندگی خالص و نقطه عطف قسمت پایین‌رونده هیدروگراف رواناب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مراحل واسنجی و اعتباریابی مدل بارش - رواناب ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳۳ مستقیم می‌باشد. ضریب ذخیره (1۳) ضریبی است که تاثیر ذخیره در حوضه را بر روی کاهش دبی اوج (مشابه تاثیر یک مخزن) منعکس می‌کند. مقدار ‎٩‏ را از روش گرافیگی می‌توان با تقسیم مقدار دبی بر نرخ تغییرات دبی با زمان [0/)040/40] در نقطه عطف شاخه پایین‌رونده هیدروگراف رواناب مستقیم به‌دست آورد. نسبت (1+م7)/ مقدار تقریبا ثابتی را برای حوضه‌های آبریز مشابه به لحاظ هیدرولوژیکی در یک منطقه به‌خود اختصاص می‌دهد. مقادیر 8 و ع7 را می‌توان از روش‌های تجربی یا هیدرولیکی برآورد نمود و جهت شبیه‌سازی‌های بعدی توسط مدل 110-11015[ به‌کار گرفت. از طرف دیگر می‌توان با توجه به مشاهدات ثبت شده بارش و سیلء مقادیر(/+7)/ و ع7 را واسنجی کرد. مدل 5 همچنین می‌تواند مقادیر جداگانه 18 و ع7 را برای زیرحوضه‌ها واسنجی کند که باید آن مقادیر بعد از واسنجی با مشخصات زیرحوضه‌ها تطابق داده شوند. اگر بین مقادیر واسنجی شده و مقادیر حاصل از فرمول‌های تجربی با هیدرولیکی تطابق خوبی وجود داشته باشد. مقدار(۹+ع۲۹/)1 در شبیه‌سازی‌های بعدی هیدروگراف. ثابت در نظر گرفته 30۵ ۹ (۱ 30 5000 ۵ 0 8 16 24 32 40 4.8 56 6.4 72 8.0 ۹68 96 711۳۳۵ )۲۶( شکل ۱-۵- تغییر شکل هیدروگراف به ازای مقادبر مختلف نسبت (4[+م۹/)1] یکی دیگر از روش‌های ارزیابی مقادیر واسنجی شده ع] توسط مدل 1۳-1185[ مقایسه آن با فاصله زمانی بین پایان بارندگی خالص و نقطه عطف شاخه پایین‌رونده هیدروگراف برای هیدروگراف سیل واسنجی می‌باشد. اگر مقدار ۳2 واسنجی شده به طور معناداری با مقادیر حاصل از هیدروگراف مشاهده‌ای تفاوت داشته باشد. هر دو مقدار مجددا بازبینی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۲/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱/7 می‌شوند. به عنوان یک منبع احتمالی خطا در داده‌های بارش و سیل در کشورء تطابق زمانی داده‌های ثبت شده دبی و بارندگی باید به‌دقت مورد بررسی قرار گیرد. بررسی و قضاوت راجع به 12" واسنجی‌شده به کمک روابط نیمه هیدرولیکی نیز می‌تواند انجام شود. زمان تمرکز را می‌توان حاصل تقسیم طول در مسیر دورترین نقطه حوضه تا خروجی در امتداد حرکت جریان بر سرعت موج دانست. سرعت میانگین جریان در کانال‌ها را می‌توان به کمک معادله مانینگ برآورد نمود. مقادیر ضریب مانینگ توسط (1988) 115085 پیشنهاد شده است. زمان حرکت موج را می‌توان با تقسیم طول هر قسمت یکنواخت از نظر شیب و زبری به سرعت متوسط جریان ضربدر عدد ۱/۵ به‌دست آورد. عدد ۱/۵ نسبت تقریبی سرعت موج (سینماتیک) به سرعت متوسط جریان برای مقاطع عریض پیشنهاد شده است. ۶-۳-۵- نوزیع زمانی بارش توزیع زمانی بارندگی میانگین زیرحوضه‌ها به عنوان یکی از ورودی‌های اصلی مدل بارش - رواناب در مراحل واسنجی و اعتباریابی محسوب می‌شود. توزیع بارندگی میانگین زیرحوضه براساس توزیع زمانی نزدیک‌ترین ایستگاه باران‌سنج ثبات انجام می‌گیرد. با ترسیم چندضلعی‌های تیسن می‌توان محدوده تاثیر هر ایستگاه ثبات در منطقه را تعیین نمود و برای هر زیرحوضه توزیع زمانی بارش‌ها را مشخص کرد. حداکثر گام زمانی بارندگی معادل نباید از 7,/5.5 بزرگ‌تر باشد که ,7 معرف زمان تاخیر زیرحوضه است. این محدودیت دقت کافی در تعیین هیدروگراف واحد و هیدروگراف سیل را منظور می‌کند. ۷-۴-۵- برآورد نفوذ مدل ۲1۳-11015 چندین روش تلفات را ارائه می‌دهد که مهم‌ترین آنها شامل عدد منحنی (ا-))» تلفات اولیه و نرخ یکنواخت. معادله گرین - آمپت و تابع تلفات توانی می‌باشند. قدیمی‌ترین روش به‌کار گرفته در محاسبات ]۳۸۸ بر اساس تلفات اولیه و نرخ یکنواخت به صورت میانگین کل حوضه می‌باشد. ولی بسیاری از مطالعات اکنون از روش عدد منحنی یا معادله گرین - آمپت استفاده می‌کنند. معادله گرین - آمیت براساس کاهش نرخ نفوذ به یک نرخ نفوذ ثابت معادل هدایت هیدرولیکی خاک‌های اشباع عمل می‌نماید و پارامترهای تابع تلفات نمایی کاملا براساس واسنجی تجربی بنا نهاده شده‌اند. اگر از روش عدد منحنی استفاده شود. شرایط رطوبت اولیه (۸۸/۴) براساس بارش‌های قبل از طوفان واسنجی به‌دست می‌آید. مقدار ۱ بر مبنای خصوصیات نوع خاک و کاربری زمین و شرایط هیدرولوژیکی تعیین می‌گردد. روش تلفات عدد منحنی می‌تواند برای هر دو حالت توزیعی یا میانگین زیرحوضه به کار گرفته شود. ا ‏ 0 1/101۳ ۸1060601 -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مراحل واسنجی و اعتبار یابی مدل بارش - رواناب ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳۵ می‌شود. بنابراین در سیل‌های واسنجی و اعتباریابی, نقش تلفات اولیه و تغییرات تدریجی نرخ نفوذ بارز خواهد بود. در این حالت به‌نظر می‌رسد روش عدد منحنی, برتری نسبی نسبت به روش تلفات اولیه و نرخ یکنواخت از نظر شرایط واقعی سیل‌های واسنجی و اعتباریابی داشته باشد. در روش عدد منحنی, رطوبت اولیه و تلفات اولیه را می‌توان با انعطاف کافی در مرحله شبیه‌سازی ۳۸۸۲ مطابق آنچه در فصل بعدی به آن اشاره خواهد شد. تنظیم نمود. در برخی مطالعات ۳۸۸1۴ انجام شده در کشور از روش‌های تجربی دیگر نظیر روش نفوذنمایی نیز استفاده شده است. روش نفوذنمایی به دلیل دارا بودن پارامترهای بیش‌تر نسبت به روش عدد منحنی,. ممکن است فرآیند نفوذٌ را در حوضه‌هایی که داده‌های مناسبی دارند.ء بهتر شبیه‌سازی کند. به دلیل ماهیت تجربی این روشء درک کامل کارشناسی از ترکیب مقادیر پارامترها با توجه به خصوصیات حوضه وجود ندارد. در هر حال همواره توصیه می‌شود حتی‌الامکان سیل‌های مراحل واسنجی و اعتباریابی بخش بزرگی از برآورد نفوذ به روش‌های توزیعی بیان می‌گردد. استفاده از پارامترهای میانگین تلفات حوضه به‌ویژه برای حوضه‌های آبریز نرم‌افزار 005 می‌تواند داده‌های مکانی را به مدل هیدرولوژزیکی ۲1۳۲-۲1۸۸5 انتقال دهد. عواملی که در ایجاد رواناب حاصل از بارندگی در داخل یک حوضه آبریز تاثیر می‌گذارند شامل نوع و عمق خاک‌هاء پوشش زمین و میزان خاک‌های اشباع می‌باشند. تئوری«سطح جزیی» که در حال حاضر به صورت کلی به عنوان یک مکانیزم برای تولید رواناب در حوضه‌های آبریز طبیعی پذیرفته شده است. بیان می‌کند که تنها قسمتی از حوضه آبریز در ایجاد رواناب مستقیم در خلال طوفان‌های متوسط کوچک مشارکت می‌کند. بزرگی و موقعیت قسمت مولد رواناب یا «سطح مشارکت» در نتیجه تعیین وسعت و محل خاک‌های اشباع شده در حوضه. تغییر می‌نماید. شرایط پیچیده فیزیکی حوضه آبریز استفاده از یک تابع ثابت زمانی و یکنواخت مکانی برای نرخ نفوذ در طول کلید طوفان‌ها را با مشکل روبرو می‌کند. با توجه به این نکته, میانگین نرخ موثر تلفات حوضه برابر با میانگین نرخ واقعی تلفات حوضه خواهد بود. در صورتی‌که شدت بارندگی حداقل به بزرگی بیش‌ترین نرخ تلفات توزیعی واحدهای هیدرولوژیکی حوضه باشد. برای شدت بارندگی کم‌تر از بزرگ‌ترین نرخ تلفات توزیعی» نرخ موثر میانگین تلفات حوضه همیشه بزرگ‌تر از میانگین نرخ واقعی تلفات حوضه خواهد بود. بنابراین استفاده از میانگین نرخ تلفات حوضه که برای یک واقعه واسنجی شده باشد. ممکن است نرخ تلفات و در نتیجه میزان رواناب واقعه دیگری با شدت بارندگی متفاوت را نتواند به‌درستی پیش‌بینی نماید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 بعید است میانگین نرخ موثر تلفات حوضه برای یک طوفان متوسط (به عنوان مثال,» یک طوفان ۵ یا ۱۰ ساله) شباهتی به طوفان ۱۰۰ ساله و یا ۳۸/۳ داشته باشد. توجه شود که مراجع استاندارد تخمین نرخ‌های تلفات با در دست داشتن مشخصات خاک برای رگبارهای معمولی آزمون شده‌اند و لذا برای رگبارهای مشابه از نظر شدت. جواب مناسب می‌دهند. اما ممکن است میزان رواناب طوفان‌های بزرگ‌تر مانند ۳۸/۳ را نتوانند به درستی پیش‌بینی نمایند. به‌کارگیری روش تلفات توزیعی از مشکلات خاص مربوط به میانگین‌گیری مکانی اجتناب می‌کند. برخی فرضیات هنوز لازم است در این رابطه در نظر گرفته شوند: (۱) هر کلاس از خاک یک نرخ از تلفات را به عنوان نماینده دارد و (۲) نرخ‌های مناسب تلفات برای کلاس‌های ترکیب پوشش زمین و خاک می تواند از نقشه‌ها یا داده‌های منتشرشده به دست اید (مانند جدول ۴۸). یک مشکل روش توزیعی این است که اگر یک مدل نرخ تلفات توزیعی به وسیله یک واقعه تغییر آن تطبیق بهتری را ایجاد نماید. در هر حال توصیه می‌شود در صورتی که نقشه‌های پوشش (کاربری اراضی) و گروه‌های هیدرولوژیکی خاک در دسترس باشند از روش توزیعی شماره منحنی در مراحل واسنجی و اعتباریابی مدل و ۵-۵- واسنجی مدل پارامترهای مدل بارش - رواناب باید برای هر سیل تاریخی انتخاب شده. واسنجی گردد. روش کار به نحوه تقسیم‌بندی حوضه و تعداد ایستگاه‌های ثبات هیدرومتری در حوضه بستگی دارد. تخمین دبی اوج سیل به مقدار زمان تمرکز بسیار حساس است. همچنین شکل هیدروگراف واحد بر مبنای بزرگی واقعه سیل می‌تواند تغییر کند. بنابراین برای حصول بهترین نتیجه. هیدروگراف واحد باید حتی‌الامکان برای سیل‌هایی که بخش اعظم دشت سیلابی رودخانه‌های حوضه را در برگرفته است. واسنجی گردد. در حالت کلی. سیل‌های با دوره بازگشت ۲ سال یا کم‌تر غالبا در داخل مقطع عرضی آبراهه, سیل‌های ۱۰ تا ۲۰ ساله بخش‌هایی از دشت سیلابی و سیل‌های ۵۰ تا ۱۰۰ ساله قسمت‌های اعظمی از دشت‌های سیلابی یا ذخیره بالایی دره‌ها را اشغال می‌کند. باید در نظر داشت که هیدرولیک دبی عبوری از دشت سیلابی با دبی داخل مقطع عرضی آبراهه به دلیل افزایش زبری متفاوت می‌باشد. منابع خطای متعددی بر هیدروگراف واحد واسنجی شده تاثیر دارند. نتیجه واسنجی به اعتبار روش برآورد بارندگی میانگین زیرحوضه. توزیع زمانی بارندگی زیرحوضه و انتخاب روش نفوذ بستگی دارد. توزیع زمانی و یا مکانی فرض شده بارندگی ممکن است به دلیل خطاهای تنظیم ساعت مابین ایستگاه‌ها یا به دلیل تعداد ناکافی ایستگاه‌های ثبات باران, دچار خطا باشد. به ازای یک توزیع زمانی معین بارندگی. میزان بارش خالص برای یک گام زمانی مشخص, به انتخاب روش نفوذ نیز بستگی دارد. بدیهی است که ساده‌سازی‌هایی که در فرآیند واسنجی در مورد توزیع زمانی و مکانی انجام می‌گیرد. شبیه‌سازی سیل‌های بزرگ بعدی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مراحل واسنجی و اعتبار بابی مدل بارش - رواناب ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳۷ چون به‌طور معمول حوضه آبریز به تعدادی زیرحوضه تقسیم می‌شود. هیدروگراف هر زیرحوضه محاسبه شده و روندیابی در شبکه رودخانه‌ها برای توسعه هیدروگراف خروجی کل حوضه انجام می‌پذیرد. برای زیرحوضه‌هایی که دارای وقایع ثبت شده بارش - رواناب در خروجی خود باشند. بهینه‌سازی پارامترهای هیدروگراف به شکل زیر انجام می‌گیرد. سری‌های ورودی بارندگی و هیدروگراف‌های نظیر آن‌ها برای واسنجی پارامترها به مدل وارد می‌شوند. مقدار (1۹/)1+8 از مقادیر 12 و 16 برآورد شده توسط روش‌های گرافیکی,» تجربی یا نیمه‌هیدرولیکی به‌دست می‌آید و یا اینکه در این مرحله واسنجی می‌گردد. نسبت مورد نظر معمولا ثابت فرض می‌شود. در صورت واسنجی این پارامترهاء برای هر اگر هیدروگراف‌های شبیه‌سازی شده در مرحله واسنجی با هیدروگراف‌های ثبت شده همخوانی خوبی داشته باشند. دیگر تغییری در پارامترهای مدل نیاز نخواهد بود. لیکن اگر دبی اوج شبیه‌سازی بسیار کم باشد و یا شکل هیدروگراف مناسب نباشد و یا مقادیر واسنجی شده 1 یا ع7 تفاوت زیادی با تخمین‌های اولیه داشته باشند. باید پارامترهای ورودی مجددا برآورد شوند و مدل مجددا در مرحله واسنجی اجرا گردد. این عملیات تا زمانی که برازش بین هیدروگراف‌های پارامترهای مدل برای تطبیق هیدروگراف مشاهده‌ای و شبیه‌سازی وجود دارد که ممکن است در مرحله واسنجی هر یک از این دسته پارامترها کشف گردد. در مدل‌های بارش - رواناب که قابلیت واسنجی خودکار وجود دارد. از روش‌های بهینه‌سازی برای تخمین پارامترهای هیدروگراف واحد استفاده می‌شود. به عنوان مثال در مدل 11۳-17105 مقدار تابع هدف که حاصل اختلاف مقادیر دبی مشاهده‌ای و محاسبه‌ای است. با دو پارامتر هیدروگراف واحد (یعنی 1 و ع]آ) تعیین می‌شود و ترکیب 12 و ‎[٩‏ که کم‌ترین خطای محاسباتی را داشته باشد. به عنوان نقطه بهینه انتخاب می‌شود. نمونه‌ای از خطوط هم تراز تابع هدف برای دو پارامتر هیدروگراف واحد در شکل (۲-۵) نشان داده شده است. لازم به یادآوری است که در صورت تمایل به استفاده از واسنجی خودکار توصیه می‌شود. ابتدا محدوده اولیه پارامترها به روش دستی تعیین شوند و سپس واسنجی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 ق ] 1 10 9 7 6 زپ ۸4 3 شکل ۲-۵- نمونه‌ای از خطوط هم‌تراز تابع هدف در مقادیر ن)] و ‎[٩‏ در فرآیند واسنجی خودکار اگر مقادیر دبی ثبت شده در خروجی برخی یا کلیه زیرحوضه‌ها موجود نباشد. هیدروگراف‌های واحد این زیرحوضه‌ها از طریق روش حوضه‌های فاقد ایستگاه تخمین زده می‌شود و سپس واسنجی مجموعه آن‌ها در محل اولین ایستگاه پایین انجام می‌پذیرد. برای زیرحوضه‌های کوچک‌تر از حدود ۶۰ کیلومتر مربع» هیدروگراف مصنوعی بی‌بعد 52-5 که فقط نیاز به تخمین زمان تاخیر دارد. به‌کار گرفته می‌شود. برای زیرحوضه‌های بزرگ‌تر هیدروگراف واحد به روش بخش ۶-۵ توسعه می‌یاید. روش روندیابی ماسکینگام - کانج, به صورتی که در مدل 1۳-11015] آمده است. جهت روندیابی هیدروگراف خروجی زیرحوضه‌ها در طول شبکه آبراهه‌ها توصیه شده است. در این روش لازم است مقاطع عرضی آبراهه‌ها برداشت ضریب زبری دشت سیلابی باید اعمال گردد. در روش روندیابی ماسکینگام - کانج, هر مقطع عرضی با حداکثر ۸ نقطه تعریف می‌گردد. این روش تاثیر پس‌زدگی آب را در نظر نمی‌گیرد و برای حالاتی که کاهش دبی در اثر پس‌زدگی اوج مورد انتظار است. نباید مورد استفاده قرار گیرد. مناسب‌ترین شرایط برای کاربرد این روش, هیدروگراف‌های با حداقل اثر کاهش دبی اوج در طول رودخانه‌ها می‌باشد. زمانی که هدف, شبیه‌سازی دقیق کاهش دبی اوج باشد. روندیابی موج دینامیک توصیه می‌شود (مثل زمانی که عرض رودخانه منبسط یا منقبض می‌شود و یا ذخیره طبیعی وجود دارد). واسنجی مدل تا محل آخرین ایستگاه هیدرومتری موجود در امتداد شبکه رودخانه‌هاء که در نزدیکی محل سد وجود دارد. انجام می‌گیرد. تطبیق هیدروگراف‌های واسنجی شده با هیدروگراف‌های مشاهده‌ای در صورت لزوم با تغییر پارامترهای روندیابی رودخانه‌ها و مهم‌تر از آن تغییر پارامترهای هیدروگراف‌های واحد زیرحوضه‌های فاقد ایستگاه صورت می‌پذیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - مراحل واسنجی و اعتبارپابی مدل بارش - رواناب ۰ ‎٩۳/۰۷/۰(‏ ۳۹ با توجه به اینکه در فرآیند واسنجی کلیه پارامترهای هیدرولوژیکی حوضه نظیر پارامترهای نفوذء هیدروگراف واحد و ذوب برف به صورت توامان با توجه به طوفان‌های مشاهده‌ای باید تعیین گردند. معمولا توصیه می‌شود که به صورت مرحله‌ای. یکی از پارامترهای مدل پس از هر مرحله واسنجی در طوفان‌های مختلف متغیر و سایر پارامترها ثابت در نظر گرفته شود. مراحل واسنجی تا زمانی که تمامی پارامترهای مدل بارش - رواناب ثابت در نظر گرفته شود. ادامه می‌یابد. تقدم و تاخر پارامترها در مدل‌های مختلف بارش - رواناب می‌تواند متفاوت باشد. توسعه‌دهندگان مدل‌ها معمولا توصیه‌هایی برای این موضوع دارند. به طور معمول, ابتدا سعی می‌شود پارامترهای نفوذ برای تطبیق تقریبی حجم هیدروگراف تنظیم شوند و سپس پارامترهای هیدروگراف واحد و روندیابی رودخانه برای تطابق دبی و زمان واسنجی شوند. البته همواره شرایط در عمل به‌گونه‌ای است که رفت و برگشت بین مراحل واسنجی و بین طوفان‌های واسنجی اجتناب‌ناپذیر است. ۶-۵- اعتباریابی مدل پس از پایان مرحله واسنجی. مدل با حداقل یک واقعه بارش - رواناب دیگر اعتباریابی می‌شود. در صورتی که مدل بدون تغییر در پارامترهای واسنجی شده بتواند با دقت قابل قبول هیدروگراف‌های مشاهده‌ای در محل ایستگاه‌های هیدرومتری را بازسازی نماید» مجموعه مدل قابل قبول است. مقایسه هیدروگراف‌های مشاهده‌ای و هیدروگراف اعتباریابی از طریق ترسیم یک نمودار ترسیمی جهت مقایسه همزمان هیدروگراف‌ها انجام می‌پذیرد. فرآیند اعتباریابی تا حصول بهترین برازش باید ادامه یابد. در صورت تطابق ضعیف در مرحله اعتباریابی. فرآیند واسنجی مجددا با تغییر پارامترهای واسنجی تکرار می‌شود. ۷-۵- شبیه‌سازی (زیر) حوضه(های) فاقد ایستگاه هیدروگراف‌های حوضه‌های فاقد ایستگاه با انتخاب یکی از روش‌های هیدروگراف واحد مصنوعی شبیه‌سازی می‌گردد. در این رابطه, با توجه به اینکه در کشور مطالعات منطقه‌ای که در آن‌ها روابط بین پارامترهای هیدروگراف مصنوعی و خصوصیات حوضه‌ها توسعه یافته باشند وجود ندارد. تنها گزینه مناسب به‌کارگیری یکی از روش‌های هیدروگراف واحد مصنوعی به‌ویژه اشنایدر. کلارک یا 5۳5 است. برای حوضه‌های آبریز کوچک‌تر از حدود ۶۰ کیلومترمربع» هیدروگراف واحد بدون بعد 5285 قابل قبول است. برای حوضه‌های بزرگ‌ترء روش کلارک و یا نسخه‌های جدید آن تحت نام کلارک اصلاح شده در مدل ۲1۳-11015 توصیه می‌گردد. در این حالت مقادیر اولیه پارامترهای روش انتخابی بر مبنای تجارب حوضه‌های دیگر استخراج می‌گردد و در طی مراحل واسنجی برای اولین ایستگاه هیدرومتری که پایین دست زیرحوضه فاقد ایستگاه قرار دارد» بهینه‌سازی می‌گردند. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ حداکثر بارش محتمل به -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - تبدیل حداکثر بارش محتمل به حداکتر سیل محتمل۳/۰۷/۰۱٩‏ ۸۳ ۱-۶ کلیات در بخش قبلی مراحل آماده‌سازی, واسنجی و اعتباریابی یک مدل بارش - رواناب تشریح گردید. مدل بارش - رواناب شامل یک هیدروگراف واحد معرف برای حوضه‌های ساده و برای حوضه‌های بزرگ. ترکیبی از هیدروگراف‌های واحد برای زیرحوضه‌ها و روندیابی در شبکه رودخانه‌ای می‌باشد. شبیه‌سازی سیکل هیدرولوژی نیازمند تعیین توزیع زمانی و مکانی بارش تعیین ذخیره برفی حوضه قبل از بارش نفوذ » روآاناب ناشی از ذوب برف. رواناب سطحی ناشی از باران خالص بر نفوذ. اثر مخازن ذخیره سطحی و همچنین تخلیه از آب‌های زیرزمینی به رودخانه‌ها است. این بخش مجموعه توصیه‌های لازم جهت محاسبه ۳۸۸۲ را ارائه می‌کند که شامل ویژگی‌های ۳۸1۳ شرایط اولیه. محاسبه میزان ذوب برف. جریان پایه و روندیابی رودخانه می‌باشد. همچنین چگونگی تعدیل پارامترهای مدل واسنجی‌شده برای شرایط ۳۸۸۲ و آنالیز حساسیت ۳۹۸/۲ در انتها ارائه گردیده است. ۲-۶- اخذ ویژگی‌های حداکثر بارش محتمل و توزیع زمانی و مکانی آن عمق. تداوم. توزیع مکانی و الگوی توزیع زمانی ۳۸۸۲ در ذیل تشریح شده است. با تعیین الگوهای مکانی و زمانی ۲۸۳ می‌توان طوفان طراحی ۳۸/5 را استخراج نمود. نکته مهم: توصیه شده که شرایط مختلف و ترکیبات متفاوتی برای تولید حداکثر دبی یا حجم ۳۱۸۲ در نظر گرفته شود. بنابراین علاوه بر ۳۸/۳ بحرانی حاصل از بیشینه‌سازی طوفان‌ها در روش ۳۸/۳ 5۵۱۱1 ۳۲۵/۵01 ۳۹/1۳های حاصل از تحلیل (]2۸1آهای فصلی در روش موسوم به ۳۸/۳ 0001۵1۵11700 باید حتی‌الامکان استخراج و شبیه‌سازی شوند. ۱-۱-۳-۹ عمق و تداوم حداکثر بارش محتمل در تخمین ۳۸/۲ باید ۳ط/۳۸های حاصل از طوفان‌های محلی و منطقه‌ای به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گیرند. یک طوفان محلی, طوفانی است که منطقه نسبتا کوچکی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. طوفان‌های محلی با مدت زمان کوتاه و شدت زیاد می‌توانند یک ۳۸/۲ بحرانی برای سدهای واقع در حوضه‌های کوچک ( تا حدود ۱۵۰۰ کیلومتر مربع)» پا در حالتی که سطح آب پشت سد در اواخر بهار و ماه‌های تابستان بالا باشد (به واسطه نصب فیوزپلاگ‌ها"ء یا بستن دریچه‌های سرریز) تولید نمایند. علاوه بر این ۳۸/۳ محلی ممکن است برای حوضه‌های بزرگ‌تر با شکل‌های غیر معمول نیز حایزاهمیت باشد. معمولا ۳۸/۲ تولید شده به‌وسیله یک طوفان با تداوم زیاد منطقه‌ای پس از روندیابی باعث افزایش سطح آب مخزن گردیده و بیش‌ترین جریان خروجی سرریز را تولید می‌نماید. تداوم بحرانی ۳۸/۳ بستگی به وسعت 1- ۵۹۴ ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ (۹۲۳/۰۷/۰ ۰ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱17 حوصه آبریز دارد که در حوضه‌های آبریز بزرگ کشور این تداوم از ۱ تا ۷ روز شناسایی شده است. تداوم بحرانی پس از تبدیل ۳۸/۳ با تداوم‌های مختلف به ۳۸۸]۲های نظیر و روندیابی سیل در مخزن و محاسبه حداکثر دبی خروجی از سرریز در حوضه مورد مطالعه استخراج می‌گردد. ۲-۲-۶- نوزیع مکانی برای شبیه‌سازی ]۳۸۸ میانگین بارش زیرحوضه‌ها باید برای مدل تعریف شود. این امر مستلزم تعیین توزیع مکانی ۳ در حوضه است. امکان دارد به دلیل عدم وجود داده‌های کافی بارش در ایستگاه‌های باران‌سنجی, ترسیم نقشه‌های همباران برای برخی طوفان‌های مشاهداتی امکان‌پذیر نباشد. در هر حال اگر نقشه‌های همباران برای یکی از طوفان‌های حداکثر مشاهده‌ای موجود باشد می‌توان از الگوی بدون بعد آن جهت تعیین توزیع مکانی ۳۸1۳ بر اساس حاصل ضرب نقشه بدون بعد در عمق ۳۸/۳ به دست آمده» استفاده نمود. ممکن است توزیع مکانی طوفان‌های خاص یا حدی به دلیل خصوصیات منحصر به فرد از الگوی طوفان‌های معمول تبعیت ننمایند. به این دلیل برخی منابع مانند (2001) ۳۳۲۹۴ شماره ۵۲ (۱962 ,۳۷۷/5) برای مناطق با اقلیم مشابه با مناطق شرقی نصف‌النهار ۱۰۵ درجه در آمریکا استفاده گردد. در شکل (۱-۶) خطوط همباران بیضوی نشان داده شده است. الگوی طوفان بر روی حوضه باید به نحوی تصحیح شود که حداکثر بارش بر روی حوضه اتفاق افتد. به طور کلی جهت تحقق این امر باید بیش‌ترین بارش (هسته طوفان) به طور تقریبی در مرکز حوضه قرار گیرد و الگوی بارش به نحوی در نظر گرفته شود که بزرگ‌ترین گستره ممکن از حوضه 5 فضروری می‌باشد. عموما یک طوفان در مرکز حوضه بیش‌ترین میزان ۳۸۸۲۳ را تولید خواهد کرد. ۳ * کمن مها ۸ 1 2 ۳ سس »۳ 00 ۰ 0 10 30 20 ۱0 0 شکل ۱-۶- نمونه‌ای از خطوط همباران بیضوی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - نبدیل حداکثر بارش محتمل به حداکثر سیل محتمل۳/۰۷/۰۱٩‏ ۸۵ توصیه: در ایران» به جای الگوی شکل (۱-۶)» توزیع مکانی ۳۸/۲ به‌ویژه در حوضه های مناطق کوهستانی براساس توزیع مکانی طوفان‌های شدید به‌وقوع پیوسته در منطقه در نظر گرفته شود. در حالت کلی بحرانی‌ترین توزیع مکانی ۳ در طی فرآیند آنالیز حساسیت شناسایی می‌شود. در شکل (۲-۶) نمونه‌ای از توزیع مکانی یک روزه یک طوفان شدید در حوضه سد بختیاری نشان داده شده است. حتی می‌توان الگوی مکانی بارش سالانه را به‌کار گرفت. اگر داده کافی جهت تعیین الگوی همباران وجود نداشته باشد. ممکن است یک توزیع یکنواخت برای سرتاسر حوضه در نظر گرفته شود که در این زمینه روش توصیه شده 175114 که کاهش پی‌درپی" نامیده می‌شود می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. استفاده از تکنیک کاهش پی‌درپی» که طوفان را بر روی حوضه متمرکز می‌کند. برای مناطق کوهستانی غرب اتقق هن تشد دمم مس ۱. ترمفه تا هاومه اه ۸2۱۲73 ۲۴۲ ۱ شکل ۲-۶- منحنی‌های همبارش تداوم یک روزه یک طوفان شدید درحوضه سد بختیاری ۳-۲-۶- نوزیع زمانی ۲۳۹1۳ در روند تبدیل ۳۸۸۳ به ۳۸۸۲۳ که با استفاده از مدل‌های بارش - رواناب انجام می‌گیرد. شناخت الگوی توزیع زمانی بارندگی. یکی از نیازهای مهم و اساسی می‌باشد. الگوی توزیع زمانی اثر قابل ملاحظه‌ای بر روی شکل و مقدار دبی اوج هیدروگراف دارد. به‌طور کلی اگر بیش‌ترین مقدار بارش در ابتدای طوفان قرار گیرد. دبی اوج رواناب حداقل خواهد شد. زیرا بالاترین میزان نفوذ و تلفات اولیه در ابتدای بارش قرار دارد. روش‌های متفاوتی برای تعیین توزیع زمانی ۲۸۸۳ ۹[1۷6:ع۱؟ -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 پیشنهاد شده است که در این بین روش منحنی پوش عمق - زمان کاربرد وسیعی دارد. در این روش داده‌های مشاهده‌ای بارش ثبت شده حوضه برای چندین طوفان که دارای تدوامی نزدیک به تدوام ۳۸/۳ هستند. انتخاب و سوم انتها از پوش بیشینه عبور می‌کند. بر سری منحنی‌های بی بعد عبور داده می‌شود. این منحنی را می‌توان به عنوان الگوی توزیع زمانی بارش در نظر گرفت. در شکل (۳-۶) منحنی‌های بی بعد توزیع زمانی بارش طوفان‌های تاریخی و الگوی پوش در ایستگاه الیگودرز نشان داده شده است. [1100ط0151۲1 11۳۵) .51 ۸۱۱90003۲2 3 لس 0-۴۵۵3 0-۸3 و وه حور 0و + و از سین ۲-0 ور هک ۱0 ۲و ما حچد ویو شکل ۳-۶- منحنی‌های بی بعد توزیع زمانی برخی از طوفان‌های شدید ثبت شده و الگوی پوش در ایستگاه الیگودرز یکی دیگر از روش‌های متداول برای تعیین الگوی زمانی ۳۸1۳ روش بلوک‌های متناوب می‌باشد که استفاده از آن در راهنمای (2001) ۳۳1۹۴ برای محاسبه ۳۸/۲ توصیه شده است. در این روش حداکثر بارش در گام‌های برداشت شده (مثلا ۶ ساعته) در نسبت زمانی خاصی (ضریب اوج‌گیری) از تداوم موردنظر (۵۰ تا ۶۷ درصد تداوم ۳۸/۳) قرار می‌گیرد و مقدار بارش در گام‌های باقیمانده در دو طرف حداکثر چیده می‌شود. این چیدمان به صورت تناوبی و کاهشی از گام زمانی ماقبل حداکثر شروع می‌شود. به این ترتیب هیتوگرافی به‌وجود خواهد آمد که حداکثر عمق بارش در نیمه دوم آن (بسته به ضریب اوج‌گیری مورد استفاده) رخ داده و در طرفین آن به تدریج کاهش می‌یاید. ضریب اوج‌گیری باید بر اساس شرایط منطقه و تحلیل بارش‌های حداکثری به‌وقوع پیوسته تعیین گردد. مقادیر مختلفی برای ضریب اوج‌گیری توصیه گردیده است. به عنوان مثال (2001) ۲1:1۳ ضریب اوج‌گیری حدود ۶۷ درصد را که یک منحنی هموار به‌دست آید. در شکل (۴-۶) نمونه‌ای از هیتوگراف بارندگی ۲۴ ساعته ساخته شده به روش بلوک‌های متناوب با ضریب اوج‌گیری ۶۷/ نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - نبدیل حداکثر بارش محتمل به حداکثر سیل محتمل۳/۰۷/۰۱٩‏ ۸۷ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 4 ساعت شکل ۴-۶- هیتوگراف بارندگی ۲۴ ساعته به روش بلوک‌های متناوب با استفاده از ضریب اوج‌گیری ۶۷/ رطوبتی خاک. ذخیره سطحی, بیلان برفی و دبی پایه است. به طور کلی برای یک سیل بزرگ. شرایط فرضی پیشین مربوط به واقعه متئورولوژیکی اصلی (۳۸/۳) باید شدید فرض شود اما نه ضرورتا حداکثر. براساس مطالعات انجام شده در دره تنسی . نیوتن ۱۱۹۸۳۱ روش به‌کار رفته را بدین صورت خلاصه نمود که طوفان پیشین (و همچنین بیلان برفی در هیدرولوژیکی, متئورولوژیکی و سطح مخزن براساس شرایط متوسط متناظر با فصل وقوع طوفان اصلی فرض می‌شود. راهنمای ایمنی سد در کانادا بیان می‌کند که در مطالعه ۳۸/۲ باید شدیدترین ترکیب «ممکن معقول» بارندگی, تجمع برف. مقدار ذوب. شرایط اولیه حوضه و طوفان پیشین درنظر گرفته شود. اما متاسفانه در این راهنما مفهوم «ممکن معقول» به‌طور واضح تشریح نگردیده است. ۱-۳-۶ شرابط رطوبتی نتایج مطالعات انجام شده توسط ۲1۷070 186 در سال ۱۹۹۴ نشان می‌دهد که در نظر گرفتن بارندگی و بیلان برفی با دوره بازگشت صد سال, به عنوان شرایط رطوبتی پیش از وقوع ۳۸/۳ فرض مناسبی برای محاسبه ۳۸/۴ می‌باشد. در حوضه‌های برف‌گیر در ابتدای بهار» فرض حالت اشباع منطقی به نظر می‌رسد. اما در طوفان‌های تابستانه. حتی وجود یک رگبار قبلی با فاصله چند روز نمی‌تواند با شرایط نفوذ صفر سازگار باشد. (2004) 1۳۵۹۵۵۲1۵110 ۸100۲12 توصیه می‌کند که یک طوفان ۱۰ ساله با تداوم ۴۸ ساعته به فاصله پنج روز قبل از وقوع ۳۸/۳ در نظر گرفته شود و تغییرات رطوبت تا شروع ۳۸/۳ با توجه به فصل وقوع برآورد گردد. در برخی مطالعات در حوضه‌های شرق کشور آمریکاء بارش با مس[ (1983) ۲160۷:1۵1۱ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 دوره بازگشت ۱۰۰ سال با تداوم ۲۴ ساعته به فاصله ۳ روز قبل از ۳۸1۳ بر روی حوضه مورد نظر مد نظر قرار می‌گیرد. همچنین در برخی از مطالعات انجام شده, شرایط رطوبتی مرطوب در نظر گرفته شده است. نیوتن (۱۹۸۳) فرض‌های توصیه شده به‌وسیله برخی از سازمان‌های مرتبط با آب در کشور آمریکا را در انتخاب طوفان و رطوبت پیشین بر شمرد و خاطر نشان کرد که فرض طوفان (یا ذخیره برف) قبل از وقوع ۳۸۸۳ باید براساس شرایط منطقه و خصوصیات متئورولوژیکی آن تعیین شود. فرضیات مربوط به شرایط اولیه رطوبت خاک یا مقادیر تلفات مطابق پیشنهاد آژانس‌های مختلف فدرال ایالت متحده به شرح ذیل می‌باشد: - استاندارد اتمی آمریکا: میانگین رطوبت خاک - رسته مهندسی ارتش آمریکا (016ح) حداقل نفوذ - سرویس حفاظت خاک 525: شماره منحنی برای شرایط اا رطوبت پیشین - 1۷۸: مقادیر متوسط مشاهداتی قبل از طوفان‌های ثبت شده - اداره آبادانی آمریکا (1713814) : حداقل تلفات طبق مطالعات انجام شده در دره تنسی. ۷۵ درصد سیل‌های بزرگ مشاهده شده‌ای در شرایط وقوع دو طوفان با فاصله زمانی ۳ روز از هم اتفاق افتاده است. بنابراین راهنمای 7۷۸ بسته به تداوم طوفان مورد نظر و همچنین موقعیت و مساحت حوضه., فرض طوفان پیشین با مقدار بین ۱۵ تا ۵۰ درصد ۳۸۸۳ را به عنوان شرایط رطوبتی اولیه» توصیه نموده است. نیوتن (۱۹۸۳) توصیه می‌نماید که به دلیل تغییرات شدید شرایط منطقه‌ای, این معیارها نباید برای مناطق دیگر بدون مطالعات دقیق محلی به‌کار برده شوند. تعداد اندکی مطالعات محلی در مناطق دیگر تا سال ۲۰۰۴ انجام شده است. معیار اداره آبادانی (751314]) به صورت زیر است: ۱- برای ۳۸۸۲ ناشی از ۳۸/۳ منطقه‌ای در مناطق شرق نصف‌النهار ۱۰۳ درجه, سیل پیشین براساس بارندگی ۰ ساله و زمان بین بارندگی پیشین و شروع ۳۸۸۳ سه روز در نظر گرفته شود. در مناطق غربی» زمان به دو روز کاهش می‌پیابد. ۲- برای ۳۸/۳ ناشی از ۳۸/۳ محلی در مناطق غرب نصف‌النهار ۱۰۳ درجه. هیچ واقعه پیشین خاصی استفاده نمی‌شود. چنین تفسیر می‌شود که طوفان قبلی تلفات نفوذٌ اولیه را ارضا کرده باشد و حداقل نرخ تلفات در شروع ۳۸/۳ حاکم باشد. ۳- برای ۳۸۸۲ حاصل از وقوع ۳۸1۲ فصلی بر روی توده برفشی. فرض می‌شود که رواناب ذوب برف با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله در زمان وقوع ۳۸/۳ و کمی پیش از آن رخ می‌دهد. توصیه این دستورالعمل بر اساس تجربیات مولفین و سایر توصیه‌های منطبق با کشور ایران است که فراوانی وقوع بارش‌های قبل از طوفان‌های بحرانی (به‌ویژه شامل طوفان‌های بیشینه‌سازی شده) را محاسبه کنید. سپس درصدهای |- 00۵۲, 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - نبدیل حداکثر بارش محتمل به حداکتر سیل محتمل۹۳/۰۷/۰۱٩‏ ۸۹ وقوع حالت‌های سه‌گانه رطوبتی 5 را به‌دست آورید. اگر میانگین وزنی شرایط اولیه کم‌تر از حالت ]ا بود. حالت ]] انتخاب شود. در غیر این صورت حالت ]]] ملاک خواهد بود. ۳-۳-۶ بیلان برفی و توزیع دمای حوضه توصیه شده که شرایط مختلف 9 ترکیبات متفاوتی برای تولید حداکثر دبی 5 حجم ۳۸/۲ در نظر گرفته شود. بنابراین ۳ های فصول مختلف باید حتی‌آلامکان به تفکیک فصول استخراج و شبیه‌سازی شوند. به‌ویژه طوفان‌های بهاری که می‌توانند در هنگام وجود بیلان برفی قابل توجه در حوضه اتفاق بیفتند. در روش ۳۸/۳ 0006۲۵11700) بهتر است. 1۸1 برای فصول مختلف استخراج شود و شرایط برفی بر اساس همان فصل اعمال گردد. در روش ۳۸/۳ ع5000(110- ۳:۵[۵01 چون هریک از طوفان‌ها بیشینه‌سازی می‌شوند. لذا خود به‌خود فصل طوفان بحرانی که پس از بیشینه‌سازی مبنای ۳۸۸۲ قرار می‌گیرد. (2004) 1۳۵۹00۳1۵10 ۸10۵۲1۵ یک شرایط با دوره بازگشت ۱۰ ساله در مورد آب معادل برف را توصیه می‌نماید. در مورد ۳۸/۳ روش ع01-5060[11ع[۳۳۵. داده‌های برف دو هفته قبل از زمان وقوع طوفان بیشینه‌سازی شده ملاک است. در روش دیگر در ایالات متحده برای تخمین رواناب ذوب برف همزمان با ۳۸/۳ فرک (۲۰۰۱)" و کودورس (۱۹۸۹)" به به کاربردن حداکثر (بحرانی‌ترین) توالی دمای تاریخی (روی برف) با یک توده برف ۱۰۰ ساله را توصیه کرده‌اند. راهنمای ایمنی سد در کاناداء شدیدترین سناریوهای پیشنهادی ۳۸/۲ را به صورت زیر برای فصل ذوب برف معرفی می‌کند: ۱- حداکثر تجمع برف محتمل (۳۸۹۸") تر کیب شده با یک طوفان حداکثر ۱۰۰ ساله و توالی غالب دما ۲- ۳۸/۳ باران فصلی به همراه عمق برف حداکثر ۱۰۰ ساله ۳- ترکیب ۳۸/15۸ با یک توالی دما برای سناریوهای ۱ و ۲ توالی دما باید به‌گونه‌ای باشد که حداکثر دبی هیدروگراف به‌وجود آید. هیچ راهنمایی در مورد شرایط اولیه حوضه تعیین نشده است. با وجود اینکه برای ۳۸/15۸ تعریفی ارائه نشده. ولی به نظر می‌رسد حداکثر تجمع برف در انتهای فصل زمستان حاصل از حداقل ذوب در طول زمستان منظور باشد. در حوضه‌های آبریز کوهستانی که سیل‌های بحرانی در فصل سرد یا ابتدای بهار رخ می‌دهد. تفکیک سهم بارش باران و برف از کل ۳۸/۳ به همراه تعیین دوب برف در محاسبه رواناب سطحی حوصضه 0 مقدار دبی اوج ۳۱1۲۳ اهمیت دارد. در این خصوص سری زمانی دمای حدی و توزیع آن در ارتفاع با توجه به دوره بازگشت ۵۰ تا ۱۰۰ ساله تعیین می‌گردد. احتمال ریزش باران یا برف و شکل و اندازه آن‌ها بستگی به شرایط محل و پروفیل حرارتی اتمسفر دارد. شکل (۵-۶) احتمال ریزش برف و باران را بر مبنای دمای مجاور زمین نشان می‌دهد. مطابق شکل فوق, درصد وقوع بارش برف و باران به درجه حرارت بستگی دارد که در دمای زیر (2001) ۳۳۲۹۲ -| (1989) 00۳۵۲ -2 3 با ۸0001 زگ ۱1۵3 ۳۳۵۵۱۵ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱/7 ۲- درجه سانتی‌گراد بارش ۱۰۰/ به صورت برف و در بالای ۳۴+ درجه سانتی‌گراد بارش ۱۰۰/ به صورت باران خواهد بود. به عنوان آستانه متوسط می‌توان ۲ درجه سانتی‌گراد را به عنوان مرز وقوع بارش برف و باران در نظر گرفت. ٩6۲/۷ ۱/۱ ۱/۱ ۲ ۳/۳۲۲۲ ۴ شکل ۵-۶- فراوانی ریزش برف و باران بر حسب دما توصیه: برای اعمال حداکثر توالی دمای تاریخی (روی برف) فصل ۳۸۸۲ با یک توده برف متناظر با دوره بازگشت +۰ ساله همان فصل, اگر داده‌های برف در منطقه موجود نیست. به ناچار مقدار اولیه نامحدود برای آب معادل در نظر ۳-۳-۶- دبی پایه تاثیر دبی پایه در هیدروگراف ۳۸/۲ معمولا کم است. (2004) 17۵۹00۵۲1۵110 ۸100۲1۵ و (2001) ۳۳۹۲ توصیه می‌کنند که میانگین جریان ماه وقوع ۳۸۸۳ به عنوان دبی پایه استفاده شود. ولی چون در میانگین جریان ماه اثر سیل‌ها ۴-۳-۶ تراز اولیه مخزن چه ارتفاع مخزنی به عنوان ارتفاع اولیه در روندیابی هیدروگراف ۳۸1۲ ورودی به مخزن با توجه به طوفان‌های گذشته معقول به نظر می‌رسد؟ بهتر است معلوم شود آیا مطالعات منطقه‌ای ویژه‌ای در رابطه با طوفان‌های قبلی انجام شده است. اگر پاسخ مثبت است نتایج باید مورد استفاده قرار گیرد. در غیر این‌صورت یکی از سه گزینه زیر می‌تواند به عنوان جایگزین‌های قابل قبول ارائه گردد: -------- صفحهٔ بعد -------- قفصل ششم - تبدیل حداکثر بارش محتمل به حداکتر سیل محتمل ‎٩۲/۰۷/۰۱‏ ۹ ۱- در ابتدای شروع سیل سطح مخزن در ارتفاع ماکزیمم سالیانه باشد. لازم است تا ماکزیمم سالانه سطح آب مخزن برای هر سد بر اساس خصوصیات سد. سرریز و خروجی‌های آن و برنامه‌های بهره‌برداری از سد. تعیین گردد. برای بیش‌تر پروژه‌ها ماکزیمم سالیانه تراز نرمال مخزن (-۳51)" باید به عنوان ماکزیمم سالیانه سطح مخزن در نظر گرفته شود. اگر به‌صورت معمول از فیوزپلاک در زمان وقوع ۳۹/۲ استفاده می‌شود. باید در تعیین ماکزیمم سالیانه سطح مخزن مد نظر قرار گیرد. روندیابی مخزن باید با این فرض انجام گردد که فیوزپلاک در بالاتر از سطح طراحی فرو می‌ریزد. ۲- با استفاده از منحنی بهره‌برداری موجود. سطح مخزن بر طبق حداکثر ذخیره در فصل کنترل ۳۹۸۳ تعیین اتفاق افتاده است. هیدروگراف رواناب ناشی از طوفان با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله با توجه به قوانین بهره‌برداری روندیابی‌شده و سطح مخزن در بالاترین سطح سالیانه در آن فصل در نظر گرفته می‌شود. در صورت وقوع یک طوفان جدید سطح مخزن بر اساس هیدروگراف ناشی از بارش با دوره بازگشت ۱۰۰ ساله تعیین می‌گردد. در صورتی که ارتفاع آب مخزن از ماکزیمم سالیانه سطح مخزن بیش‌تر باشد. ماکزیمم سالیانه سطح مخزن در نظر گرفته می‌شود. ۳- از منحنی بهره‌برداری یک سال پر آب جهت تعیین ارتفاع مخزن در زمان وقوع سیلاب استفاده می‌شود. جهت تعیین این منحنی بهره‌برداری فرض می‌گردد که سطح مخزن برابر با میانگین ماکزیمم‌های سطح مخزن در فصل وقوع ۳۸1۳ در پنج سال پرآبی پیاپی می‌باشد. در صورتی که ارتفاع آب مخزن از حداکثر ماکزیمم سالیانه سطح مخزن بیش‌تر باشد.ء ماکزیمم سالیانه سطح مخزن در نظر گرفته می‌شود. ۴-۶- تعدیل پارامترهای واسنجی برای شرایط ]۲۳۸1 واسنجی مدل با داده‌های تاریخی یکی از بخش‌های ضروری آماده‌سازی مدل بارش - رواناب است. واسنجی روندی برای اصلاح پارامترهای مدل تا وقتی است که مدل فرآیندهای حاکم بر سیکل هیدرولوژیکی را به صورت رضایت بخش شبیه‌سازی کند. برای این منظور پارامترهای هیدروگراف واحد. نفوذ. ذوب برف و روندیابی با استفاده از داده‌های مشاهده‌ای بارش و رواناب در سیلاب‌های تاریخی تخمین زده می‌شود. از آنجا که حجم و دبی اوج سیل اهمیت بیش‌تری در برآورد ۳۱/۲ دارند. انتخاب هیدروگراف‌های مستقل سیل و محدوده آن مطابق شکل (۶-۶) در فرآیند واسنجی [۷۵م] 5001۷ |[۳۹۵ -۱ 10 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۲ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱17 0 (م موه - 0065) نیک ید۹۹ اه ۲۱۳۱۱۰ نله ۰۱ اما ۹:۵ شکل ۶-۶- محدوده انتخابی هیدروگراف سیل برای فرآیند واسنجی از آنجا که معمولا سیل‌های استفاده شده در فرآیند واسنجی بسیار کوچک‌تر از سیلاب ۳۸/۲ می‌باشند. لذا شرایط حاکم در حوضه در زمان وقوع سیل ۳۸1۲ با شرایط حاکم در زمان وقوع سیل‌های کوچک‌تر متفاوت خواهد بود. این موضوع حاکی از ضرورت تعدیل پارامترهای مدل بارش - روناب حاصل از مرحله واسنجی برای کاهش اثرات برون‌یابی از سیل‌های عادی به سیلاب‌های استثنایی یا حدی می‌باشد. روش‌های برآورد سیل در انگلستان توصیه می‌کنند که زمان اوج هیدروگراف واحد به‌ازای ۳۸/۲ در مقایسه با سیلاب‌های کوچک‌تر ۲۳ درصد کاهش یابد. برخی از منابع استرالیایی مانند 18۳۸ (1987) به افزایش دبی اوج به میزان ۱۵ تا ۲۰ درصد توصیه نموده‌اند. فرک (۲۰۰۱)" توصیه می‌کند زمان تاخیر باید برای شرایط بحرانی ۳۸۸۲ کاهش داده شود. زیرا شدت‌های وقوع ۳۷1۳ بسیار بیش‌تر از رگبارهای ثبت شده در منطقه می‌باشد. ولی میزان کاهش به‌طور مشخص بیان نشده است. توصیه این دستورالعمل بر کاهش زمان تمرکز (یا زمان تاخیر بستگی به آن که کدام هیدروگراف واحد مصنوعی استفاده شده باشد) به میزان ۲۳ درصد مقادیر واسنجی است. توجه شود که علاوه بر کاهش زمان تمرکز یا زمان تاخیر کله زیرحوضه‌هاء ضریب ۳ روندیابی ماسکینگام نیرز در صورت استفاده باید به همان نسبت کاهش یابد. ۵-۶- تبدیل حداکثر بارش محتمل به حداکثر سیل محتمل پس از آنکه شرایط اولیه جریانء رطوبت و نفوذ, توده برفی و دمای متناسب با وضعیت قبل از وقوع ۳۸/۲ تعیین شد. مدل بارش - رواناب به ازای شرایط اولیه وارد شده و توزیع زمانی - مکانی ۳۸۸۳ به اجرا در می‌آید. تعدیل پارامترهای واسنجی نیز مطابق با آنچه در بالا گفته شد. در مدل انجام می‌گیرد. شبیه‌سازی هیدروگراف ۳۹/۲ تا محل ورودی به تبدیل شوند. ۳۸۸۲۳ نهایی بحرانی‌ترین هیدروگراف از نظر دبی یا حجم خواهد بود. اینکه کدام ۳۸۸۲ بحرانی‌تر است. پس از روندیابی در مخزن و تعیین تراز حداکثر معین می‌شود. (2001) نا -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - نبدیل حداکثر بارش محتمل به حداکثر سیل محتمل۳/۰۷/۰۱٩‏ ۹۳ واضح است که مولفه‌های عدم قطعیت در اکثر مراحل تحلیل و شبیه‌سازی سیل‌های حدی وجود دارد. با این وجود ارائه عمق ۳۱/۳ و دبی اوج و حجم ۳۸/۳ به صورت مقادیر معین مرسوم شده است. بعضی از اوقات عدم قطعیت‌ها به‌وسیله نتایج تحلیل‌های حساسیت براساس مقادیر متفاوت پارامترهای مدل‌سازی بیان می‌شوند. از طرف دیگر در برون‌یابی نتایج تحلیل‌های فراوانی متداول عدم قطعیت اغلب به طور عددی در قالب حدود اطمینان یا حدود خطا بیان می‌شود. ولی عدم قطعیت یک تخمین ۳۸/۲ به طور قابل ملاحظه‌ای بزرگ‌تر از عدم قطعیت در تخمین یک سیل ۱۰۰ ساله است. مهندس هیدرولوژیست معمولا بر روی مقادیر مجزای پارامترها و ترکیب آن‌ها برای رسیدن به تخمین‌هایی که برای دستیابی به یک حداکثر محتمل پذیرفته شده‌اند. مصالحه می‌کند. بنابراین تخمین نهایی حاوی مولفه‌های مهمی از قضاوت و عدم قطعیت است که براساس آن تحلیل گرهای مختلف ممکن است نتایج متفاوتی را به‌دست آورند. منابع عدم قطعیت در محاسبه سیل حدی می‌تواند. شامل موارد زیر باشد: - عمق میانگین بارندگی حوضه و توزیع زمانی و مکانی آن - خطا در توزیع دمای حوضه و تفکیک سهم بارش باران و برف از ۲۸۳ - ذوب برف در جایی که وجود داشته باشد - تلفات بارش در حوضه و توزیع زمانی و مکانی آن - مولفه‌های ذخیره و کانال‌ها - تفاوت در روش‌شناسی و مدل‌ها - پارامترهای مدل هیدرولوژیکی در مرحله واسنجی در تئوری, عدم قطعیت‌ها برای هر منبع و عدم قطعیت‌های حاصل از ترکیب آن‌ها در جریان‌های تولیدی را می‌توان در نظر گرفت. اما در عمل, کمی کردن عدم قطعیت در تخمین‌های سیل حداکثر مشکلات فنی و اجرایی را افزایش می‌دهد و به ندرت در این زمینه تلاشی گزارش شده است. با این حال عدم قطعیت رایج در سناریوهای فرض شده در فرآیند محاسبات باید شناسایی شود. در مجموع تحلیل حساسیت با توجه به مطالب بخش‌های بالا در ورودی‌ها و پارامترهای زیر انجام می‌گیرد: - توزیع‌های مکانی طوفان‌های شدید بیشینه‌سازی‌شده (عموما تاثیر قابل ملاحظه‌ای نشان نمی‌دهد) - حداقل دو روش توزیع زمانی (پوش‌های یک سوم و روش بلوک متوالی) - درجه حرارت تفکیک برف و باران به میزان یک درجه مثبت یا منفی نسبت به مقدار واسنجی‌شده کاربر مختار خواهد بود که هریک از شرایط فوق که حالت بحرانی‌تری ایجاد می‌کند را به عنوان یک ۲۸۲ محافظه کارانه انتخاب نماید. مرسوم این است که نتایج تحلیل حساسیت در جلساتی با کارشناسان کارفرما مورد بررسی -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 قرار گرفته و مجموع نظرات طرفین» منتهی به انتخاب ۳۸/۲ نهایی خواهد شد. روش‌های پیچیده‌تر تحلیل عدم قطعیت‌ها در دامنه کار این متن نمی‌گنجد. ۱-۷-۶- بیان مساله افزایش غلظت گازهای گلخانه‌ای و تغییر اقلیم امروزه ذهن دانشمندان هواشناسی و منابع آب را به خود مشغول کرده است. مهم‌ترین اثر این افزایش بر روی درجه حرارت اتمسفر کره زمین می‌باشد که تحت عنوان گرمایش جهانی! شناخته می‌شود. افزایش گازهای گلخانه‌ای علاوه بر افزایش درجه حرارت زمین» بر دیگر متغیرهای اقلیمی مانند بارش, تبخیر و تعرق و رطوبت هوا نیز تاثیر می‌گذارد که تحت عنوان تغییر اقلیم" از آن یاد می‌شود. بر طبق گزارشات هیات بین‌المللی تغییر اقلیم 1۳0 به احتمال ۹۵ درصد تا سال ۲۱۰۰ افزایش دمای بین ۱/۷ تا ‎۴/٩‏ درجه سانتی گراد را در سطح زمین به دلیل انتشار گازهای گلخانه‌ای شاهد خواهیم بود. این تغییرات تاثیرات متفاوتی را روی متغیرهای اقلیمی مناطق مختلف جهان خواهد گذاشت. تغییر اقلیم ممکن است باعث افزایش سیلاب‌های طراحی (از جمله ۳۸/۴) شود. برای اطمینان از ایمنی و پایداری در طول عمر سدهاء سیلاب طراحی باید با تاکید بر اثرات تغییر اقلیم در میان مدت و دراز براورد شود. ۲-۷-۶- مراحل کار مراحل کلی ارزیابی اثر تغییر اقلیم بر سیلاب به شرح زیر است: - سناریوهای تغییر اقلیم خروجی مدل‌های اقلیمی جهانی (/(06) برای منطقه مورد مطالعه تهیه می‌شود. - سناریوهای خروجی مدل‌های اقلیمی جهانی (که معمولا در مقیاس بزرگ هستند) به مقیاس ایستگاهی - با استفاده از سناریوهای اقلیم آینده. عوامل موثر بر سیلاب ۳۸1۳ (مانند دمای ریزش و ذوب برف) برای شرایط اقلیم آتی محاسبه می‌شود. - هیدروگراف سیلاب ]۳۸۸ اقلیم آتی توسط مدل هیدرولوژیکی و با استفاده از ورودی‌های اقلیمی تغییر یافته. ۱- 0102 8 2- 011۵۱6 6 3- 11۳20۷۲۵ ۳۵06| 0۵ ۲11۵۱6 6-6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - تبدیل حداکثر بارش محتمل به حداکثر سیل محتمل۳/۰۷/۰۱٩‏ ۹۵ توجه: تأثیر تغییر اقلیم بر حداکثر بارش محتمل (۳۸۸1۳) در دستورالعمل روش براورد حداکثر بارش محتمل مورد بحث قرار می‌گیرد و از دامنه دستورالعمل حاضر خارج است. بدیهی است که مقدار ۳۸/۳ پس از اعمال تاثیر تغییر اقلیم به عنوان ورودی اصلی مرحله ۴ فوق استفاده می‌شود. در ادامه نحوه اجرای هر یک از مراحل تشریح می‌شود. - آماده‌سازی سناریوهای اقلیم آینده در حال حاضر معتبرترین وسیله برای شبیه‌سازی واکنش اقلیم جهانی به غلظت گازهای گلخانه‌ای و تولید سناریوهای اقلیم آینده, مدل‌های عددی جهانی اقلیم ‏ (/02۸)) هستند. این مدل‌ها تحت سناریوهای انتشار گازهای گلخانه‌ای اجرا می‌شوند و سناریوهای اقلیمی را برای سراسر کره زمین شبیه‌سازی می‌کنند. به دلیل آنکه وضعیت غلظت گازهای گلخانه‌ای در سال‌های آینده مشخص نیست. سناریوهای متعددی برای تخمین میزان انتشار و غلظت گازهای گلخانه‌ای در سال‌های آتی پیشنهاد شده است. (2000) ۳۳| دامنه وسیعی از سناریوهای انتشار گازهای گلخانه‌ای (شامل ۴۰ سناریو تحت عنوان 5 را برای استفاده در مطالعات تغییر اقلیم منتشر کرد ولی احتمالی برای وقوع هر یک از این سناریوها بیان نشده است. مدل‌های [2۸)) تحت سناریوهای انتشار اجرا می‌شوند و سناریوهای اقلیمی آینده را شبیه‌سازی می‌کنند. به دلایلی از قبیل بالا بودن هزینه محاسباتی اجرای مدل‌های 1۳۸۸ این مدل‌ها اغلب برای تعداد معدودی از سناریوهای انتشار اجرا شده‌اند. که در بر گیرنده حالت‌های زیاد.ء کم و میانه برای میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای است. در مطالعه اثر تغییر اقلیم بر ۳۸۸۲ لازم است سناریوهای متفاوتی مورد استفاده قرار گیرد و بر مبنای نتایج سناریوهای انتشار مختلف. در خصوص انتخاب نهایی تصمیم‌گیری شود. توصیه می‌شود این سناریوها حالت‌های انتشار کم و زیاد گازهای گلخانه‌ای را شامل شود. علاوه بر این مدل‌های 02۸1) مختلفی وجود دارد. انتخاب مدل 02-۸1 مورد استفاده برای منطقه مورد مطالعه می‌تواند بر مبنای دقت شبیه‌سازی ویژگی‌های متغیرهای اقلیمی ایستگاه‌های منطقه در دوره پایه (دوره مشاهدات در ایستگاه) صورت گیرد. نمونه‌ای از سایت‌های آرشیو سناریوهای اقلیمی. سایت 5002۲105 6ع 3۵ 11۵۲۵ ۸01۵0 ه) با لینک زیر: ۰۵۵۵۹۱۱۰۵۰8۰۵ 1110://۷۷۷۷۷۷ و سایت ‎۸۵[۷۹۱٩‏ ۵0 ۱10001118 011۳۵16 1۵۲ ۲۵111۲۵ 2120100 با لینک زیر: 1 1۲0://۷۷۷۷۷۷ ۵۵۰۲۵۰۵2 ۰۵/۵12/4 312.51 110[ ت. ۱- )00606۲۵[ 01۳۵1211011 ۱106| 2- 50602 ۵0۲100 1۹1۹۹10۶ 5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۶ (۹۲۳/۰۷/۰ ۰ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱17 - ریزمقیاسی داده‌های مدل‌های اقلیمی وضوح " مکانی مدل‌های اقلیمی کم است (عموما در مقیاس مکانی ۳۰۰۱۲۱ ارایه می‌شود). لذا برای بررسی اثر تغییر اقلیم بر سیلاب‌هاء لازم است در ابتدا سناریوهای ۸/15-):) ریزمقیاس شود (2003 ,16۱۸۵۲۵). روش‌های مختلفی برای ریزمقیاسی خروجی ۳۱9 توسعه یافته است که قابلیت‌ها و پیچیدگی‌های متفاوتی دارند. انتخاب روش ریزمقیاسی به عواملی از جمله هدف ریزمقیاسی (مقادیر حدی یا میانگین‌ها)» متغیرهای مورد نظر برای ریزمقیاسی, سناریوهای اقلیمی در دسترس, یک یا چند متغیره بودن» هزینه محاسباتی و تخصص موجود بستگی دارد. ساده‌ترین و پرکاربردترین روش ریزمقیاسی که در مطالعات ارزیابی اثر تغییر اقلیم بر سیلاب مورد استفاده قرار گرفته است. روش عامل تغییرات (۳۹)" است. در روش عامل تغییرات. مقدار تغییرات میانگین‌های خروجی‌های 2۸1 برای سناریوی اقلیم آینده نسبت به خروجی‌های [۸-)ن) در دوره پایه. به مقادیر داده‌های مشاهداتی اعمال می‌شود تا داده‌های اقلیم آینده به‌دست آید. در روش ٩آن)‏ برای دما از رابطه زیر استفاده می‌شود. (۱-۶) وید بت 0 8 ی که در آن. 0 میانگین دمای ماه تقویمی [ برای سناریوی آینده خروجی 00۸/1 و ت میانگین دمای ماه تقویمی [ برای خروجی ]۸-)ن) در دوره پایه برای منطقه مورد مطالعه است. سپس با استفاده از رابطه زیر مقادیر دمای مشاهداتی ایستگاه‌ها در هر ماه از سال با عامل تغییرات همان ماه جمع می‌شود و به این ترتیب. سناریوی کاهش مقیاس یافته دمای آینده به دست می‌آید. (۲-۶) جی - ا 1 که در آن, 7,۳۹ دمای مشاهداتی روز ز در ماه ز از سال است و "7 دمای ریز مقیاس شده سناریوی آینده برای روز [ در ماه [ از سال است. روش عامل تغییرات ساده است و می‌تواند به سرعت به تعداد زیادی از سناریوهای اقلیمی اعمال شود و دامنه وسیعی از سناریوهای ریز مقیاس اقلیمی را برای ایستگاه‌های حوضه مورد نظر تولید کند. اما محدودیت‌های این روش باید مورد اقلیمی (از جمله واریانس) را اعمال نمی‌کند (2007 .[۵ 2۲ ۳0۷1۵۲). اگر چه استفاده از روش ٩آن)‏ در ریز مقیاسی از عدم قطعیت زیادی برخوردار است. در بسیاری از مطالعات ارزیابی اثر تغییر اقلیم بر سیلاب از این روش استفاده شده است. مهم‌ترین علت آن را می‌توان سادگی استفاده و همچنین دسترسی به داده‌های مورد نیاز آن دانست. علت دیگرء عدم قطعیت‌هایی است که هنوز در نتایج چنین مطالعاتی. حتی با استفاده از روش‌های پیچیده‌تر وجود دارد. 3 -] ۶۵ 3۵8۶6 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم - نبدیل حداکثر بارش محتمل به حداکثر سیل محتمل|۳/۰۷/۰۱٩‏ ۹۷ - عوامل موثر بر سیلاب تحت اثر تغییر اقلیم عواملی مانند ۳۸/۳ ذخیره اولیه برف. دمای ذوب برف. جریان پایه. شرایط اولیه رطوبت خاک., پوشش گیاهی حوضه. توزیع فصلی جریان ممکن است. تحت تاثیر تغییر اقلیم قرار گیرند و موجب تغییر در ۳۸/۲ شوند. به دلیل محدودیت‌هایی از قبیل هزینه محاسباتی و زمان‌بر بودن مطالعات. دشواری دسترسی به داده‌های لازم» محدویت دقت روش‌های موجود و عدم قطعیت‌های ناشی آن. معمولا از تغییرات بعضی از عوامل موثر در مطالعات ارزیابی اثر تغییر اقلیم بر سیلاب صرف نظر شده است. به عنوان نمونه, تاکنون در اغلب مطالعات ارزیابی اثر تغییر اقلیم بر سیلاب, از تغییرات پوشش گیاهی در اقلیم آینده چشم پوشی شده است. در حالی که تغییرات بارش (حتی به تنهایی) به عنوان مهم‌ترین عامل, در کلیه مطالعات مورد نظر بوده است. دقت و وسعت روش‌های ارزیابی اثر تغییر اقلیم بر سیلاب در حال افزایش است. لذا در هر مقطع زمانی لازم است با جستجوی مطالعات جدید. امکان منظور نمودن تغییرات عوامل بیشتر در محاسبه سیلاب اقلیم آینده بررسی شود (با تاکید بر عوامل موثرتر بر تغییرات سیلاب آینده). در این خصوص لازم است ویژگی‌های منطقه‌ای مدنظر قرار گیرد. به عنوان نمونه. در صورتی که برف سهم مهمی در مبزان ۳۸/۲ داشته باشد. اعمال تغییرات انباشت و ذوب برف در محاسبه آینده می‌تواند اثر قابل توجهی بر نتایج داشته باشد. همانطور که گفته شد تاثیر تغییر اقلیم بر حداکثر بارش محتمل (۳۸1۳) در دستورالعمل روش برآورد حداکثر بارش محتمل مورد بحث قرار می‌گیرد و از دامنه دستورالعمل حاضر خارج است. بدیهی است که مقدار ۳۸/۳ پس از اعمال تاثیر تغییر اقلیم به عنوان ورودی اصلی مرحله ۴ استفاده - شبیه‌سازی هیدروگراف سیلاب ۳۷1 اقلیم آینده در این مرحله. هیدروگراف سیلاب ۳۸/۲ اقلیم آتی توسط مدل هیدرولوژیکی و با استفاده از ورودی‌های اقلیمی تغییر یافته. شبیه‌سازی می‌شود. سناریوی منتخب ]۳۷1 اقلیم آتی با ۳۸/۳ حالت بدون اعمال تاثیر تغییر اقلیم مقایسه شده و مبنای انتخاب هیدروگراف بحرانی‌تر خواهد بود. ۸-۶- ملاحظات عمومی دارد. حجم حداکثر ممکن است در اثر ۳۸۸۳ بهاره تولید شود. به طور معمول طراحی سرریز بر اساس روندیابی هیدروگراف ۳۸۸۲ در مخزن به‌دست می‌آید. اما ممکن است طراحی بحرانی به این صورت نباشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل ۲۱/7 جریان خروجی حداکثر در مخازن بزرگ ممکن است از ترکیب ذوب برف با یک باران با شدت کم‌تر اما تداوم و حجم قابل ملاحظه حاصل شود. در جایی که روندیابی هیدروگراف در سرتاسر مخزن باعث کاهش قابل توجه دبی اوج ۳۸/۲ ورودی می‌شود. ممکن است علاوه بر سناریوی ۳۸ در نظر گرفتن سایر سناریوها از قبیل بارندگی یا ذوب برف یا هر دو معقول‌تر باشد. - ضریب رواناب ۷۵ درصد در حین وقوع ۳۸/1۲ در برخی مطالعات گزارش شده است و غیرعادی محسوب نمی‌شود. این ضریب می‌تواند برای حوضه‌های دشتی و ذخیره‌های گودالی زیاد کم‌تر باشد. ولی در مناطق با بارش کم‌تر مانند ایران انتظار می‌رود ضریب رواناب مستقیم ۳۸/۲ حاصل (بدون آثر ذوب ذخیره برفی که در شرایط اولیه حوضه فرض شده است)» مگر در موارد بسیار محافظه کارانه. بین ۵۰ تا ۷۰ درصد به‌دست آید. - در روندیابی مخزن باید عواملی مانند شرایط اولیه شامل تراز آب مخزن و وضیعت دریچه‌هاء عملکرد دریچه‌ها در طول سیلاب. رابطه تراز - حجم مخزن و رابطه تراز - دبی خروجی توجه گردد. همچنین شایان ذکر است که رابطه مخزن خطی می‌تواند استفاده شود مگر اینکه تراز اولیه مخزن بالا باشد به‌نحوی که خروجی قابل توجهی از مخزن خارج گردد. در این صورت رابطه مخزن خطی موجب کم برآورد شدن دبی خروجی می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ مطالعه موردی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۱۰ ۱-۷ کلیات در این فصل, مطالعه موردی برآورد حداکثر سیلاب محتمل برای حوضه سد بختیاری به عنوان یک الگو ارائه می‌گردد. لازم به یاداوری است که به علت رعایت اختصارء از ذکر برخی مطالب و توضیحات ابتدایی و غیرضروری خودداری شده است. ۲-۷- معرفی منطقه مورد مطالعه حوضه آبریز رودخانه بختیاری در جنوب غرب کشور و در محدوده مختصات جغرافیایی ۴۸۲۱۵ تا ۵۰۲۲۰ طول شرقی و ۳۲۰۳۰ الی ۳۳۰۳۰ عرض شمالی قرار گرفته است. حوضه آبریز این رودخانه در محدوده حوضه آبریز رودخانه دز واقع است که خود زیر مجموعه‌ای از حوضه آبریز درجه دوم رودخانه کارون بزرگ و آبریز درجه یک خلیج فارس می‌باشد. مهم‌ترین ایستگاه آبسنجی رودخانه بختیاری تنگ‌پنج نام دارد که در نزدیکی محل تلاقی با رودخانه سزار واقع شکل (۱-۷) موقعیت حوضه بختیاری را در ایران نشان می‌دهد. رودخانه بختیاری از ارتفاعات جنوبی ترانکوه (ارتفاعات جنوبی شهرستان‌های الیگودرز و دورود) سرچشمه می‌گیرد. شاخه‌های اولیه آن شامل سه رودخانه کاکلستان. قلیان و وهرگان است. رودخانه پس از الحاق این سه شاخه. چندین شاخه کوچک را دریافت می‌نماید و به نام رودخانه زالکی نامیده می‌شود. رودخانه زالکی در ادامه با رودخانه‌های رودبار و آب الکن تلاقی می‌نماید و پس از دریافت شاخه سرکول, رودخانه بختیاری را تشکیل می‌دهد. دو شاخه سزار و بختیاری در نزدیکی ایستگاه راه‌آهن تنگ‌پنج به یکدیگر می‌پیوندند و رودخانه دز را به وجود می‌آورند. رودخانه دز پس از عبور از ایستگاه آب‌سنجی تله‌زنگ وارد دریاچه سد مخزنی دز می‌شود. سپس رودخانه مسیر خود را در منطقه کوهستانی ادامه می‌دهد و در کوهپایه به سد تنظیمی دزفول می‌رسد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳« ی حَ ه ۳-۷ مطاله طبق براور 3333333333 60/5 600۴ 670 2 در در ۹ ۰ ۱۹9۵ 7 پا امقوت مه ى از سس بسن اه ‎٩‏ سس ۹ 88 ۱ ره ۵0۵۵7 ۱۷۷۵۹۷ ۹ ) 1 _‌ + جم ۱ یا ۳ ۹ ۲۳ شا ای 5 یس 1 چم ی ز ۱ مس ۳ اه ۱ هه ۳ خی ۱ ۳ ۱ حدم ۱ ۰ ما رز 30 0070/07 ۳۹ 9 ۹ ۵ ۵ 8 0950/3 5 ۹ : ۹ رْ پیییمتت ۳۹ ( ۳ ۴۳ در 0 ۴351 ۱ ۸ 4 7 89۷۱۱۵۲۷ 0 80810 / ۹ ۹ ۱ ۳۵ د ۱ 4 [ جوز ۲ ک ۱ 0 00/0831 ین ۹ [ ۹ ۱ ۹ ۹ ٍ ۹ ۱ یی ۹ ۹ اب هس 5 ۹ ۱ ۱ 4 1 * /833 0/3/5602 0/78 ۷۰2۵/۶/3 فا 1 ۱ : ۹ 2 رس او ص 5 ی : نم ۱ نید خر ر ‌ جر ۱ رز ۹ رز : ۵ ۰ ۱ مسا ۳۳۹ 7 ۷ ۳ ۹ ککگکسد ۲ ن : ۲ ۹ اد ۶ مین ۹ سس ۳ ** جرا 760 0 0 5 130 ۹ م39۸۷ :ممو2 0724 : مواف‌ماری۲۳ : ۹ 4 ۷۷۵۶ : سیم 341 ملاع در 60 0۴ 50۴ در 3 یب معادل ۶۸۵۷ و ۸۶۴۱ مترمکعب بر ثانیه به‌دست امده است. یل محتمل 7/7 ٩‏ در محل سد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳ ۴-۷- جمع آوری آمار و انتخاب سیلاب‌های بحرانی ۱-۴-۷- جمع آوری آمار دبی کلیه داده‌های در دسترس ایستگاه‌های آب‌سنجی منتهی به حوضه ایستگاه تله‌زنگ جمع‌آوری گردید. با بررسی‌های دقیق بر روی هیدروگراف‌های ساعتی و روزانه در ایستگاه تنگ‌پنج بختیاری, داده‌های این ایستگاه دقت کافی برای استفاده در مرحله واسنجی مدل ریاضی هیدرولوژیکی را ندارد. از جمله موارد عدم دقت لازم داده‌های ثبت شده می‌توان به نحوه نامناسب آماربرداری در ایستگاه آب‌سنجی تنگ‌پنج و عدم همخوانی بالانس حجمی بین سه ایستگاه تنگ‌پنج بختیاری. تنگ‌پنج سزار و تله‌زنگ اشاره کرد (به نقل از گزارش‌های هیدرولوژی طرح سد بختیاری). داده‌های سایر ایستگاه‌های داخل حوضه بختیاری به‌ویژه داده‌های ساعتی مورد نیاز برای واسنجی مدل در یک دوره کوتاه مدت برای سیلاب‌های کوچک ثبت شده‌اند و با توجه به طوفان‌های انتخابی قابل استفاده نیستند. بنابراین در ادامه داده‌های ایستگاه تله‌زنگ به عنوان نزدیک‌ترین ایستگاه به محل مورد نظرء مبنای عمل قرار می‌گیرند و مدل بارش - رواناب نیز در محل این ایستگاه واسنجی می‌گردد. ۲-۴-۷ شناسایی سیلاب‌های بحرانی شناسایی سیلاب‌های بحرانی ابتدا براساس داده‌های دبی روزانه ایستگاه تله‌زنگ انجام گرفت. داده‌های روزانه دوره ۱۳۳۴۲ به ترتیب نزولی مرتب شدند و ۳۳ سیلاب بحرانی مطابق جدول (۱-۷) شناسایی گردید. سپس دبی پایه به روش فروکش نمایی از هیدروگراف ساعتی کسر گردید و دبی اوج حاصل از رواناب مستقیم مجددا به ترتیب نزولی مرتب شد. رتبه سیلاب از نظر بزرگی دبی اوج نیز در این مرحله تعیین گردید (جدول ۱-۷). دبی‌های اوج رواناب مستقیم از ۱۰۰۶ تا ۶۴۱۸ مترمکعب در ثانیه برای ۲۳ سیلاب در محل ایستگاه تله‌زنگ. در تغییر بودند. همجنین در این مرحله حجم رواناب کل و مستقیم نیز محاسبه شد (جدول ۱-۷). در مرحله بعدی نتایج شناسایی و رتبه‌بندی سیلاب‌ها با نتایج مشابه رتبه‌بندی طوفان‌های بحرانی (حاصل از مطالعات ۳۳) تلفیق گردید. وزن اصلی به طوفان‌ها داده شد. چون طوفان‌های انتخابی مبنای تعیین ۳۸/۳ هستند. نتیجه تلفیق سیلاب‌ها و طوفان‌ها منتهی به جدول (۲-۷) گردید. به منظور تفکیک سیلاب‌ها براساس فصل وقوع. جدول (۳-۷) تنظیم گردید. همان‌طور که ملاحظه می‌گردد. بیش‌ترین فراوانی سیلاب‌ها در ماه‌های فروردین -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۱/3/3333 مقدار حداکثر رواناب ۰ را _ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۲ ۱۸ ۳ ۳ ال 10 ۲۳۲ ۷ ۲ ۳۷ ۲۳۳ ۳۱ ۳۲ ۳۱ ۳۳ نی ویم شمسی د ۵ چجچج میلادی -------- صفحهٔ بعد -------- .1 ۹۲/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثتر سیل محتمل 7۱/7 ۵-۷- مطالعات فیزیوگرافی و تهیه اطلاعات مکانی ۱-۵-۷ محدوده منطقه مورد مطالعه با توجه به بستن حوضه در محل ایستگاه تله‌زنگ در حوضه سد دز بانک اطلاعات 15 برای محدوده حوضه آبریز شماره‌های 5 باه 1]3906 بل 139090 ال 13910ال ۲13913 و 13914 تهیه و در محیط 5آن) رقومی شد. ر< بختیاری و رودخانه سزار تا محل تلاقی دو رودخانه 9 4 همجنین حوصضه آبریز اد ستگاه آب‌ب سنج تله‌زنگ بسته شدند. سپس هر یک از حوضه‌های بختیاری و سزار به تعدادی زیر حوضه تقسیم‌بندی شدند. توجه به موقعیت برخی ایستگاه‌های آب‌سنجی به پنج زیرحوضه به اضافه یک زیرحوضه انتهایی (از محل تقاطع تنک پنج تا رقومی خطوط تراز توپوگرافی با مقیاس ۱۳۰ مبنای تهیه مدل ارتفاعی رقومی (9 5 (08 حوضه تا محل ایستگاه تله زنگ قرار گرفت. نقشه 1۳:۸ اصلاح شده (پس از رفع خطاهای رقومی) در شکل (۲-۷) نشان داده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- نی رس ه چ ه رت ه ات اس ات ی نت زت ی سس زج ات جچص زس ی رت پا یهت + هه زب سس یت زت 2 یی سس ه هت ت پتسا پت یت ت ۳ ی له ٍ زس ات ات ۳ص له نی بت ی ۰ ات رح ز< ف صش له مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱ --------حپپپ 02 ۳ 0۳ 0600 06092 0009۶ 060092 006092 0600 000 000 1 1 5 ری : ای به 3 ۱ 0 اگ [ ۹ :۱ ئ لک » زت ات ِ ۳ او وس ۳:1 و جَ 8 ۳ زج 8 ی 5 ُ :1 ۹ .7/7 : ۸5 3 2 5 2 | ۳-9 2 ما 3 ی گر اد ۹ ۵ ج نام و ال 0009 060092 060092 در 00092 0600 000 0600 8 02 2 0۳۶ اند ۰ ا ۳ 73] اس / 8 لا و ۳ هر ار کر ۴ 8 8 1 هه هه مه بم ۳ چ ۰ 5 3 5 هّ ۰ ‌ 3 ۱ و ل ۳ هر جر 1 8 ۹" ۱ ۱ |۱۷ 35 ر 3 لاه ی هس 5 8 ی ک شکل ۲-۷- مرز زیرحوضه‌ها تا محل ایستگاه تله‌زنگ ۰۷ یت 090 رت یت بت س پت بت اس ن لِ 0 ۰ یب رت رت ی بت رس ه پ بت ات ۳ اس نی ِت یود رت یت هد ی رس یت رت یت ی ی سس » ی دق ۲ یت بت بت زپ ل له دح بت ه گا ۷۹ ح اس ۰ ج اس یت ص ی له 000 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱.۸ ی ۹۲/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل مج 33333333333 لا را ها اا ۱۱ را لا ۹۱۵ را 0۱009 0۱009 0۱009 0۱0092 00069 :0۱00 1 000 اس 7 ۹ / ارگ ی ً/ ۸ ,)| / 8 ل ر ۰ 4 5 ۱ . سم مه کج ی ۰ 7 ۰ ۰ ۰ 7 1 ام هه 2 فا بل رون رم 4 یسیو ۹ اه ای را ۳ ِم را 7 پا وه ی ۴ ۰ ۱ ۹ سچ ۲ ۰ ص 7 یی * ما : ‌ ۰ ۰ سس چ اد : پ 1 م 4 ۹ 2 ام رس رو : ْ را د : 5 1ص ۹ 9 انس ۰ ۱ 9 1 َ ( ۹ ۰ ۳ ۸ ی ۰ /, 7 / 1۰ :۰ ق 1 1 مه 6 ی 9 ۱ رک 5 1 ور ۲ کر که هر : ن۷۳۳ را : گر 1 گر ما .۰ ح 2 ف‌ 7 رل ۳ - ۱ اه غ ام : رکه 5 9 ۱ ۳ ار هام 0 : ۶ شور : سس بم ۶* + ره ۱ و 7 دِ الما / :ی , ۱ , گر واه ار هم ۰ : 1 / ۰ 3 ۱ ۱ ۸/۸ / ۱۵زا 0۱009 0۱009 0.۱0۱09 0۱0069 وا ۵ ۱۱۳۵زا 0۱00 را ۳022 ۱ 0 28 ند رم 5 ۳2 دٍ وه 1 نت > 13 ِ 3 ج 7 ۳ ای ی 1 ده پ هگ ۶ 7 ره رو 1 ی شمحع ت ها ه ِ: ۹ شکل ۳-۷- مدل ار تفاعی رقومی براساس نقشه‌های توپوگرافی ۱۳۰ نمل 7۸17 7 ه ز.۳۳ ی ات ات زس ۱ رس للا ه ک ه ۹ ز.۳۳ زر وس یت ه ۳۳ یچ نا ه : زت زر رس ز.۳۳ ۳ یم یت ۱ ز.۳۳ ی ه سا زج تست نس زت چِ ای ه ۳ م نی 5 ری ۰ ۳ ار ه رس ز.۳۳ ص | -------- صفحهٔ بعد -------- فسا مه لت ۵-۷ در ۰ شکل« 5), اعداد : ار تفاع متوسط ۳۹۵۲ ۲۳۲ ۱۸۵۹۱۷ ۱۹۹۲ ۱۹۷۷ 1.۹ ی توزیع و ختیاری در رم‌افزارهای انه‌ها مانند ین گردید. -8-9) ۵7۵۲) (2|-0-1|1| 80۱۷۵۶ -------- صفحهٔ بعد -------- 900 800 پا ی ی 4 ی ین زر پچ خ هه ۹ زره دض ی ۵ ره د دج یج [ ار زد ه‌ 2 دک هر( ته [ ۹ ۰ هز جد هر حد هه ز ‌ هه اره 0 هه ز[ (۲۳۷) ۴۱۵۷3۱۱۵۹ ۰ ۹۳/۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثتر سیل محتمل 7۸/7 7/00 600 0 ع ف 6 0 عءع + 300 200 ۱ ۱ 100 ااماسالت , دح ی ح ف پا ز لد زد ِ زره ‌ دح ز ه‌ِ د ظ ( ه 20 8 ده <‌ زه شکل ۴-۷- نمودار هیپسومتری حوضه بختیاری جدول ۵-۷- توزیع شیب (به درصد) با مساحت (*617) شیب (درصد) سو ی 0 سل نحل ناگ 5 0 0 5 که ها که ی که سک ی نحل -------- صفحهٔ بعد -------- 0 ۹۱۱۱۱2 ۱۰ ۱۱ ۱۲ (10-11-1[2[-7۵7)8-9ع) واه 1۹۱۱۵ "10-0-78 3000 2500 ۲۷۵۱ 5۱006 > 6 1000 500 0 20 0 ضه بختیاری ۱) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۴-۵-۷ نقشه« تصاویر ماهواره‌ای خاک‌شناسی (موس 3 3 : ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر بای پایه ضه آبریز از نظر نفوذپذیری از عوامل موثر در شکل‌گیری سیلاب‌ها می‌باشد. شکل (۶-۷) ذ موجود ۱:۲۵۰۰۰۰ نشان می‌دهد. همچنین شکل (۷-۷) طبقه‌بندی کاربری اراضی در - 1 سال ۲۰۰۲) را نمایش می‌دهد. با کمک نقشه‌های زمین‌شناسی (سازمان سه تحقیقات خاک و آب)» طبقه‌بندی اولیه گروه‌های هیدرولوژیک خاک انجام شد که در به خاک. کاربری اراضی, نقشه عدد منحنی ([) برای شرایط رطوبتی اا تهیه شد (شکل تک وا کمن کمن کحم کمک مد تمه ما ا . | چم تحت له کت کدی ی ض نکن هه که مه همد عحههد هه موه کبک تن فش + مخ 82 شکل ۶-۷- نقشه زمین‌شناسی حوضه سیل محتمل 7/77 حوضه (از پردازش زمین‌شناسی) و شکل (۸-۷) آمده ۹-۷). 3 2 چ -------- صفحهٔ بعد -------- 9 ‌ ۵ ۰ و ۳ ی 2 نا سِ 1 نی چ جِ ند زا - مطالعه موردی ‎٩۹۳۲/۰۷/۰۱ 3333333333 و 0 اک رک و ۱ کم رد شا ارم ارو مین وق ور که ار ۹ ۱۵ ی سم هی ی شوگ ط ون یلایر 0 نی را ی یآ سا یی ر ۷ :ِا 9 پر 5 ‌ ۹ 9 1 هی چرس دش زار مین 4 7 1 نوریب وس 7 ۱ رز ار 32 اش سا و ۸00,06 0,6 ۸.0 ی ی ید 1 :1 2و ۱ یک 5 1 5 ی 5 1 | 3 0 18 ۳ و 2 5 :52۵1۱1۱۲ 3 2 2 8 ین 1 1 اس ت ی ۳۱۳ __ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ی ۳۳۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتم نک مها دراه مسا اهنا مه** سید ۳ زا / ۰ ۳ ار ۱ / ۱ هر ش : ّ ۳ اشمواش من 2 ۴ 4 اد , اب س ق م( اس ْ و ۲ 1 2 رن 4۰ ُ زی دیا ری م روط فی ود وک یگ ۳ ترا در ۳ 3 1 8:5 8 ۳ آن شکل ۸-۷- طبقه‌بندی گروه‌های هیدرولوژیک خاک 717 وت پا ات لت 3 ه 5 بِ ات ی ن یی ۰ ند 5 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - ه ط 2 ننِ - مطالعه موردی ۹۳/۷/۰ مشمشمشمشمشمشمشمشمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمممشممممجشجشجججممججمم-#گ#گ#گ#گکگکگکگکگکگکگکککحححححح ز ۳ ۹ ما 1 و متشگ 1 و رود دم یچ سس و ان ۳ 0 ء - 2 ۰ 9 اس مر 9 ی ی : ره : »4 ۳ اس به ۳ ین ری ۹ ۳ را نهد نی مر ۰ جر زج" اد مد با ب ور که رم یک 0 در سم سن ج ۹ از و 33 5 هت 2 8-1 ۰ 9 هر , 8 تا س رنگ را ۶ 4 مور خر ات اد هس مر ی ۹ اد ۳ 2 سک اه کاس هه َ: 2 و ی زر کی ده رد در را دا دی و اوت ۳ بل و رگ کش وا ی 5 ؟ جیگ و آت ‏ ده را و کزان و وه ار : موم ور مر 0 در 0 را 1 را همسر دی ۶ مهم کب وی او اب چیط ۰ اد هن اس ۲ برخم ای ری سیر مت ی 20 نا د مر ی ۳ اس ون 2 ای ۰ ان و کل ۳ ْد رح ۳ ۱ : رل نم رل ی مگ ۰ 3 1 : ۱ هه واه 7 1 1 ادا َ وم تجگ تجگ تمکتش ۱ که [ ی بو جه سمش وج چو د ۲ :1 ۳ :۴ 7 ۱ 1 8و سا 00 و8 ۹ 1 ۱ ۰ و 2 و 5 مت مس ود ۳ ۳ پ ۰ و2 و چاو چم ده هچروم و سا ه 1 یا ّ که 1 شا هد فش اما مد قشمد مدمه 0 ۱ 18 : ۹ ما ۰ اس وا شکل ۹-۷- طبقه‌بندی عدد منحنی (11-[]-)) حوضه ۵ << -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۶-۷- آماده‌سازه ۱-۶-۷ مراحل او مراحل آماده‌ساز زیرحوضه‌ها و اتصال (۱۰-۷) شماتیک تو هیدرولوژیکی 1۷15 شکل ۱۰-۷- ۲-۶-۷ انتخاب د برای کالیبراسیور داده‌های پایه نسبتا اعتباریابی و نیز تداو ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسیه حد/؟ و واسنجی مدل بارش - رواناب لیه ی مدل ۲1۳6-11015 بارش - رواناب برای حوضه تله‌زنگ به شرح زیر انجام گ شبکه رودخانه‌ها (از محل خروجی زیرحوضه‌ها تا خروجی کل حوضه) در محی هواشناسی شامل بارندگی و دما و نیز برف از طریق مدول ۳۲800100۷ پولوژی زیرحوضه‌ها و رودخانه‌های بالادست ایستگاه تله‌زنگ ساخته شده در م 11۳-۱ را نشان می‌دهد. ال رو ات 1 :11ج ارچ 4 0( ۱ 2 رت 9 1 ۳ یک 0۹5 50/13 0 ک 53 51 ض و 508035۱۳-5 : ۱ ان وه 00251۳03 رکه 2 سر ال ۹0 ۴ ۱ ال 6200 0 52 1 ی توپولوژی زیر حوضه‌ها و رودخانه‌های بالادست ایستگاه تله‌زنگ ساخته شده در محیط مدل 5 قایع مناسب برای کالیبراسیون و اعتبارسنجی مدل ۲1۳۲-11۸5 از بین طوفان‌های بحرانی, چند طوفان که از نظر کمیت کامل بودند. انتخاب شدند. جدول (۷-۷) تاریخ وقوع طوفان‌های انتخابی برای م سیلاب ثبت شده را نشان می‌دهد. شر سیل محتمل 7۱/7 ردید. ورود اطلاعات حیط گرافیکی مدل --1]۳)0] مراحل واسنجی و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ 1 جدول ۷-۷- تاریخ بارش و سیلاب مربوط به طوفان‌های واسنجی و اعتباریابی [[۲2۵ 112۵17 : شا نود 6 ۲1۱000 10 سس 3 5)) 11۳ 8: 1371 | ۴ ۳ ۴۱۲۹٩۱۳ ۱ 16۷ 71 ‏ع۱۶‎ ۸ ۳ ۳۲۶۲۱ ۳-۶-۷- توزیع زمانی و مکانی بارندگی توزیع زمانی بارندگی هر طوفان در هر زیر حوضه براساس مقادیر بارش آندازه‌گیری شده در ایستگاه‌های سینوپتیک سازمان هواشناسی منطقه با فواصل زمانی ۶ ساعته تعیین گردید. با ترسیم چندضلعی‌های تیسن و با توجه به موقعیت ایستگاه‌های سینو یتیک هواشناسی. زیرحوضه‌های محدوده پوشش هر ابستگاه از نظر توزیع زمانی مشخص شد. لازم به ذکر است که کلیه ایستگاه‌ها برای همه واسنجی دارای آمار ثبت شده نبودند. مقدار کل بارندگی در هر زیرحوضه در هر طوفان از نقشه توزیع مکانی بارش در گزارش ۳۹/۲ به‌دست آمد. جدول (۸-۷) عمق کل بارش محاسبه شده برای هر زیر حوضه به آزای طوفان‌های واسنجی و اعتباریابی را نشان می‌دهد. جدول ۸-۷- عمق کل بارش (بر حسب میلی‌متر) زیر حوضه‌ها به ازای طوفان‌های کالیبراسیون ۳ اعتبار بابی (استخراج شده از مطالعات 10( سل ها کی ی ۴۳۶-۷ محاسبه تلغات اولیه ۳ نفودٌ در این بخش, برای محاسبه تلفات نفوذ از روش نفوذ 525 استفاده شد. برای برآورد شماره منحنی (ل۷آن)) در هر زیر حوضه ابتدا نقشه پوشش گیاهی و گروه هیدرولوژیک خاک تهیه و تلفیق شد. سپس 2-۲ میانگین هر زیرحوضه در شرایط رطوبتی متوسط (۸۸/1۳11) به‌دست آمد. برای محاسبه شماره منحنی نفوذ [۸-) در هر زیر حوضه در هر طوفان از -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکتر سیل محتمل 7/7 سا روش میانگین وزنی ۷!-) سطوح پوشیده از برف (حاصل از تصاویر ماهواره‌ای قبل از طوفان) و بدون برف در شرایط اولیه قبل از شروع بارش استفاده شد. 7 سطوح پوشیده از برف برای شرایط 11 ۸/1 0 7 سطوح بدون برف برابر با ۵1 شرایط موجود در نزدیک‌ترین ایستگاه باران‌سنجی به زیرحوضه با توجه به مقدار بارش ۵ روز قبل از رگبار در نظر گرفته واسنجی در صورت نیاز تغییرات لازم در آن داده شود. جدول ۹-۷- عدد منحنی وزنی زیر حوضه‌ها مربوط به طوفان فروردین ۱۳۷۷ 1711112۵1 ۲۵۵۵۱ سید 0 ۹۱۱۱۱ ۰ ۱۱۳۱۹۱۱۱۱۱۱۱ افت ۱۸۸۹۱۱۱ 0۵ ۱ ‎٩۱۳ ۱ 01۱ ۰ 0۵ [ند 1 8 ۳۳1072 7 ۸12 ۱:1 (0۱۱۱۱۱۹ 22 (2ا) (112) (11۱2) عح لا لح کل ۵-۶-۷- ذوب برف ۰ ۰ س 3 یا ۱ ۰ ۰ ۳ ۰ رت ۰ در این مطالعه از روس شاخص دما یا در جه - رور برای محاسبه میزان دوب برف استفاده سد. در این روس برای محاسبه میزان ذوب برف در هر گام زمانی به اطلاعات مربوط به سری زمانی دما و ارتفاع اولیه آب معادل برف نیاز می‌باشد. در جه حرارت استانه ذوب برف برابر با صفر در جه سانتی گراد 9 مقدار اولیه ضریب ذوب برف با توجه به مطالعات قبلی در منطقه برابر با ۲/۵ میلی‌متر در هر درجه روز در نظر گرفته شد که در ادامه واسنجی می‌شود. مدل ۲1۳۲-17185 اثر بارش را در ذوب برف در نظر می‌گیرد به این‌صورت که در هر گام محاسباتی که شدت بارش از یک شدت حد معرفی شده به 161067۵1۲6 -[ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۹ مدل بیش تر باشد. ضریب ذوب برف ناشی از بارش در مدل ذوب برف در نظر گرفته می‌شود. در ادامه استخراج امار دما و براورد آب معادل برف تشریح می‌شود. ۱-۵-1-۷ تعیین دمای دوره طوفان به‌منظور تعیین دما در طول طوفان از دو سری آمار ساعتی دما استفاده شد. سری اول مربوط به ایستگاه‌های می‌باشد. اما به دلیل تعداد کم این ایستگاه‌ها در منطقه و قرار گرفتن ایستگاه‌های سینوپتیک در دشت‌هاء ایستگاه‌ها این دامنه ارتفاعی مناسبی را پوشش نمی‌دهند. جدول (۱۰-۷) فهرست ایستگاه‌های سینوپتیک موجود در منطقه را به همراه ارتفاع آن‌ها را نشان می‌دهد. جدول ۱۰-۷- ایستگاه‌های سینوپتیک و کلیماتولوژی مورد استفاده برای تعیین دما 0 21010212 11) 102 0 [ 0 (1:16۷211011)171 | ۸1۵۷۵0 ۰ 0( مها ۱ سری دیگر داده‌ها مربوط به ایستگاه‌های کلیماتولوژی سازمان هواشناسی است. برداشت دما در این ایستگاه‌ها توسط چهار دماسنج ماکزیمم. مینیمم. تر و خشک در ساعت‌های ۰۰۰ ۰۹ و ۱۶ به وقت گرینویچ انجام می‌گیرد. برای تلفیق داده‌های ایستگاه‌های کلیماتولوژی با ایستگاه‌های سینوپتیک از دماهای ۱۲ ساعته در ساعت‌های ۰۳ و ۱۵ هر روز (به وقت محلی ۶/۵ صبح و ۶/۵ عصر) استفاده گردید. فهرست ایستگاه‌های کلیماتولوژی نیز در جدول (۱۰-۷) آمده است. قابل ذکر بنابراین در دوره وقوع هر طوفان, عامل دما برای هر یک از ایستگاه‌های سینوپتیک و کلیماتولوژی در ساعت‌های ۶/۵ صبح و ۶/۵ عصر (۱۲ ساعته) استخراج گردید. به‌منظور شناسایی داده‌های دارای خطای احتمالی, نمودارهای سری زمانی دما در طول طوفان به روی یک گراف رسم گردید و ایستگاه‌هایی که روند دمایی کاملا متفاوتی نسبت به سایر ایستگاه‌ها نشان دادند. حذف شدند. سپس با استفاده از نرخ تنزیل دما ارتفاعی که در ذیل شرح داده می‌شود. دمای کلیه ایستگاه‌ها به یک ارتفاع مبنا (۲۰۰۰ متر) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹۲/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل "7/7 تبدیل و مقایسه شد. شکل (۱۱-۷) نمونه‌ای از نمودارهای سری زمانی دمای وقوع طوفان را برای طوفان فروردین ۱۳۷۷ ۱/7 وت مج مر / ۸ / ید پر سم / // ۹۱۱۹۱ ۰ / 1 ۹ ۵ ۱۱۹۱ ۲ ۴ 4( ل ۱۷ ۴ 1 ۷ 7 0 همم هه هر هد هر رح رصح ای ۳ 0 در بل له پا پا نی ی ات ت ت 1۸ 1 ۳ شکل ۱۱-۷- نمونه‌ای از نمودارهای سری زمانی دمای ۱۳ ساعته در طول وقوع طوفان هفتم تا بیستم فروردین ۱۳۷۷ در مرحله بعد برای به‌دست آوردن دما در خروجی هر یک از زیرحوضه‌ها با استفاده از نرخ تنزیل دما ارتفاعی و سری دمایی نزدیک‌ترین ایستگاه, دما در محل خروجی زیرحوضه‌ها برآورد گردید. ۲-۵-1-۷ تعیین نرخ تنزیل دما با ارتفاع با بررسی روابط دما با ارتفاع در منطقه در دوره‌های سالانه. ماهانه و روزانه مشخص شد که نرخ تنزیل دما با افزایش ارتفاع در منطقه از ۵/۵ درجه سانتی‌گراد در هوای مرطوب تا ۷/۵ درجه سانتی‌گراد در هوای خشک به ازای هر کیلومتر ارتفاع, متغیر می‌باشد. به منظور افزایش دقت. نرخ تنزیل دما برای هر یک از طوفان‌ها به صورت جداگانه محاسبه گردید. برای طوفان فروردین ۱۳۷۷ نشان می‌دهد. در این نمودار مشاهده می‌شود که نرخ تنزیل دما ۵/۸ درجه سانتی‌گراد برای هر کیلومتر ارتفاع با ضریب تعیین ۰/۹۲می‌باشد. همچنین نرخ تنزیل دما برای طوفان بهمن ۱۳۷۱ و طوفان دی ۱۳۷۱ به ترتیب برابر با ۶/۳ و ۸/۲ درجه سانتی گراد به ازای هر کیلومتر ارتفاع به‌دست آمد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳ ۷2 ۵.00587 + 1 8۶ - 3 ۲ ۲ 1100 1310 200 2500 ۴۱۵۷.)۳( شکل ۱۳-۷- نمونه‌ای از رابطه تنزیل دما با ارتفاع برای طوفان فروردین ۱۳۷۷ ۳-۵-1-۷ تعیین دمای آستانه ریزش برف یکی از پارامترهایی که در مدل 1452 11۷15 مورد استفاده قرار می‌گیرد دمای آستانه ریزش برف است. بارش در دماهای پایین‌تر از دمای آستانه به‌صورت برف در نظر گرفته می‌شود. شرکت مهندسین مشاور جاماب در سال ۱۳۸۲ در پروژه «مکان‌یابی بهینه ایستگاه‌های برف‌سنجی و پایگاه اطلاعات برف حوضه‌های کرخه. دز کارون و مارون» این پارامتر را برای حوضه دز مورد مطالعه قرار داد. در آن مطالعه با اخذ داده‌های بارش شش ساعته. نوع پدیده سه‌ساعته (برف با باران) و متوسط دمای روزانه ایستگاه‌های سینوپتیک سازمان هواشناسی, مقدار دمای آستانه ریزش برف محاسبه گردید. دمای آستانه ریزش برف برای ایستگاه‌های بروجرد. خرم آبادء کوهرنگ. الیگودرز و شهرکرد به ترتیب پرابر ۰۲/۳ ۲/۲ ٩ ۶‏ و ۲/۳ درجه سانتی‌گراد محاسبه شد (جاماب. ۱۳۸۲). مقدار منطقه‌ای دمای آستانه ۲/۴ درجه منظور شد.ء ولی در مرحله واسنجی مدل آجازه تغییر در این عامل داده شد. ۶-۶-۷- آب معادل برف ۱-1-1-۷ تعیین سطح پوشش برف یکی از مزایای این مطالعه, استفاده از سطوح پوشش برف مربوط به تصاویر ماهواره چ/۸10۸۸-۸۷۲1۹ می‌باشد. تصاویر سطح پوشش برف مورد استفاده از مطالعات پروژه «مکان‌یابی بهینه ایستگاه‌های برف‌سنجی و پایگاه اطلاعات برف حوضه‌های کرخه. دز کارون و مارون» اخذ شد (جاماب. ۱۳۸۲) در آن پروذه تصاویر ۸10۸۸-۸۷۲1۲ مناسب برای دوره آماری ۱۳۶۸ الی ۱۳۸۲ استخراج و پردازش گردید. علاوه بر تعیین آب معادل برف از مشاهدات زمینی» برای هر طوفان سطح پوشش برف نیز برای نزدیک‌ترین تاریخ قبل از شروع طوفان تعیین‌گردید. اما در پاره‌ای از موارد به‌دلیل عدم وجود سطح پوشش برف یا ناقص بودن سطح -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ پوشش برف به ۷ برای حوص د ۲-1-۹-۷ عه عمق برف ب کوهرنگ. بروجر از حاصل ضرب برف از حدود ۳ مزیت داده‌ه وقوع اغلب طوفا ۹۲/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر دلیل وجود ابر سطح برف برآورد شد. شکل (۱۳-۷) نقشه سطح پوشش برف در تأریخ مه دز را نشان می‌دهد. ام اب یا را ۸0033, 3م ۶0 33۸ 33300۶ 3۸ شکل ۱۳-۷- نقشه‌بر آوردی سطح پوشش برف (رنگ تیره) برای حوضه دز در تاریخ ۵ فروردین ۱۳۷۷ برف در ایستگاه‌های سینوپتیک دصورت روزانه در ایستگاه‌های سینوپتیک سازمان هواشناسی برداشت می‌شود. هشت | د. الیگودرزء آراک. گلپایگان. بروجن و داران در داخل یا مجاور حوضه دز قرار دارند. عمق چگالی نسبی برف در عمق برف. برآورد می‌گردد. با توجه به آمار برف ایستگاه‌های س |" گرم بر سانتی‌مترمکعب در اواخر بهمن تا حدود ۰/۳۵ در آواخر اسفند و اوایل فروردین ای عمق برف ایستگاه‌های سینوپتیک آن است که به‌طور روزانه برداشت می‌شود و اطلاعار این یل محتمل ۲۱1/7 های ۵ فروردین 3 ۸۱ 8 آب معادل برف آن‌ها در تاریخ اه‌ها در دشت‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- واقع داده« 1-۷ ۱-۷( چهار ۱۳۳ این -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱/7 در ایستگاه‌های برف‌سنجی سه پارامتر عمق. آب معادل و چگالی برف هر ساله یک‌بار در دوره انتهای بهمن ماه تا اواسط اسفندماه برداشت می‌شود. از جمله مزیت این داده‌ها دارا بودن دامنه ارتفاعی مناسب به‌ویژه در مناطق مرتفع کوهستانی است. بنابراین می‌توان از آمار این ایستگاه‌ها برای برآورد توزیع مکانی آب معادل برف استفاده نمود. برای هر طوفان آمار ایستگاه‌هایی که نزدیک‌ترین فاصله زمانی را با تاریخ شروع طوفان داشتند. شناسایی شدند. با برقراری رابطه بین ارتفاع و آب معادل برف و انتقال این معادله به نقشه ارتفاع, نقشه توزیع آب معادل برف در کل منطقه محاسبه گردید. پس از برآورد آب معادل برف در هر طوفان دو نوع تصحیح بر روی آن اعمال گردید. تصحیح اول نواحی خارج از سطح پوشش برف تصاویر ماهواره‌ای از نقشه آب معادل بود. تصحیح دوم شامل تصحیح آب معادل برف ایستگاه‌های برف‌سنجی با توجه به داده‌های عمق برف ایستگاه‌های سینوپتیک می‌باشد. میزان برآوردی آب معادل برف در منطقه نسبت به میزان عمق برف ایستگاه‌های سینوپتیک تصحیح گردید. در نهایت پس از برآورد نقشه توزیع آب معادل در منطقه میانگین این پارامتر در محیط 5ال) برای هر یک از لایه‌های ارتفاعی و در هر زیر حوضه محاسبه گردید. در مجموع توجه کنید که برآورد خصوصیات برف برای طوفان‌های واسنجی و نیز در مرحله تبدیل ۳۸/۲ به ۳۸۲ به علت کمبود آمار از نظر پیوستگی زمانی و تغییرات مکانی با دشواری و تقریب زیادی همراه است و لذا در مرحله تحلیل ۷-۶-۷- تبدیل بارش به رواناب در سطح زیرحوضه‌ها برای تبدیل بارش به رواناب در سطح زیرحوضه‌هاء هیدروگراف خروجی براساس ترکیب هیدروگراف واحد هر زیرحوضه و توزیع زمانی بارش خالص به‌دست می‌آید. در این مطالعه از میان روش‌های موجود روندیابی زیرحوضه. از روش هیدروگراف واحد مصنوعی کلارک به‌عنوان متداول‌ترین روش برای روندیابی زیرحوضه‌ها استفاده شد. در این روش قابلیت خوبی برای انطباق هیدروگراف شبیه‌سازی با هیدروگراف مشاهده‌ای به علت استفاده از پارامترهای زمان تمرکز و ضریب ذخیره وجود دارد. چگونگی محاسبه مقادیر پارامترهای روش کلارک شامل زمان تمرکز و ضریب ذخیره در ادامه می‌آید. ۱-۷-1-۷ زمان تمرکز و ضریب ذخیره کلارک زمان تمرکز یکی از مهم‌ترین پارامترهای هیدرولوژیکی در روندیابی زیرحوضه‌ها می‌باشد. مقدار اولیه زمان تمرکز زیرحوضه‌ها با تقسیم طول بلندترین رودخانه هر زیرحوضه به سرعت متوسط موج در رودخانه هر زیر حوضه براساس مقادیر شبیه‌سازی شده توسط مدل 113۳-۸5 در انتهای حوضه بختیاری (که مقاطع عرضی آن موجود بود)» محاسبه شد. سرعت متوسط موج در رودخانه هر زیر حوضه از حاصل‌ضرب جذر نسبت شیب رودخانه هر زیر حوضه به شیب رودخانه در انتهای حوضه بختیاری در سرعت متوسط موج در رودخانه انتهای حوضه بختیاری در نظر گرفته شد. جدول (۱۳-۷) مقادیر اولیه زمان تمرکز برای هر زیر حوضه به ازای سرعت متوسط موج برابر با ۳ متر در ثانیه در رودخانه آنتهای حوضه بختیاری را نشان می‌دهد. سرعت متوسط موج در روند واسنجی برای تطبیق بیش‌تر با هیدروگراف مشاهده‌ای در صورت نیاز تغییر داده شد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳۵ صریب ذخیره یکی دیگر از پارامترهای واسنجی است که نمایانگر خصوصیات ذخیره شبکه رودخانه در هر زیر حوصه می‌باشد. در این مطالعه از تجربیات کشور استرالیا با رابطه ‎0.71٩۶‏ < 1 ضریب ذخیره محاسبه شد. که در آن 14 ضریب این ذخیره بر حسب ساعت و با طول بلندترین آبراهه درون زیر حوضه برحسب کیلومتر می‌باشد. جدول ۱۲۳-۷ مقادبر اولیه زمان تمرکز هر زیر حوضه است. نقشه طول پیمایش برای هر زیرحوضه تا خروجی همان زیرحوضه در محیط 015 استخراج شد (شکل ۱۴-۷). براساس این نقشه, هیستوگرام طول - مساحت برای کلیه زیرحوضه‌ها قابل استخراج است. با تغییر مقیاس طول (محور #) به زمان بر اساس نسبت زمان تمرکز به طول حداکثر, هیستوگرام زمان - مساحت حوضه به راحتی قابل محاسبه است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۶ ی ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل م 0 0 شزا 0۱009 0۱0۱09 0۱0092 0۱009 0۱00/69 لا ۸ را 0۱00 لاه ها ادا 0۱009 0009 لاز نها 0۱009 0۱0069 0۱00 0۱0۱0 0۱00 0 ۳ دلا. شکل ۱۳-۷- نقشه طبقه‌بندی طول پیمایش تا خروجی هر زیرحوضه جتمل "7۸17 و7 زت 6 ی ز من را ات ز رس ی و لس رس 6 رس ت ه ه ۳ زر وس ه ی ۳ ما بل پا یی لت زر زا ۳6 ۳ زی زس زت ۳۳ ۳ 5 6 2 سجت ها ه ۳ ۳ ۳ ز- م پم للا هَ زین ات رت ی زیت | -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳۷ ۸-۶-۷- روندیابی سیلاب در شبکه رودخانه‌ها برای روندیابی جریان سیلاب در رودخانه‌ها از روش هیدرولوژیکی ماسکینگام استفاده گردید. در این روش» پارامتر بدون بعد ۸ برای تمام رودخانه‌ها برابر با ۰/۲ در نظر گرفته شد. پارامتر ؟ا ماسکینگام به صورت زمان پیمایش موج سیلاب در هر رودخانه با تقسیم طول رودخانه بر سرعت متوسط موج جریان در رودخانه محاسبه شد. همچنین تعداد اولیه بازه‌های هر رودخانه ۸, با تقسیم طول رودخانه به طولی که جریان در هر گام زمانی محاسباتی با توجه به سرعت ۷-۷- نتایج واسنجی با ساخت مدل حوضه. مدل هواشناسی و مشخصات کنترلی برای هر یک از طوفان‌های واسنجی, شبیه‌سازی فرآیند شده در ایستگاه هیدرومتری تله‌زنگ بررسی گردید. با ترکیب روش دستی سعی و خطا و اتوماتیک مدل 1۳-15( فرأیند واسنجی برای هر یک از طوفان‌ها تکمیل شد. در شکل (۱۵-۷) هیدروگراف‌های مشاهده‌ای و محاسباتی در ایستگاه هیدرومتری تله‌زنگ برای طوفان‌های واسنجی مقایسه شده‌اند. همچنین شکل (۱۶-۷) مقادیر دبی آوج و حجم رواناب مستقیم هیدروگراف‌های مشاهده‌ای و محاسباتی و اختلاف حجم را نشان می‌دهد. مقایسه بین هیدروگراف‌ها نشان می‌دهد که تطابق خوبی بین هیدروگراف‌های محاسباتی و مشاهده‌ای وجود دارد. جداول (۱۳-۷) الی (۱۵-۷) مقادیر پارامترهای نهایی حاصل از واسنجی مدل را نشان می‌دهند. 7/000 60000 ۱ 0۵0096۲۷۵0 ۷۷ 5000 ۷۷ 00۲۵160 سس 5 0 م۵ 6 0 2000 1000 0 24 48 72 96 120 144 168 192 216 240 2604 48 1۱۲۱۵ )۳۲( شکل ۱۵-۷- هیدروگراف‌های مشاهده‌ای و محاسباتی طوفان فروردین ۱۳۷۷ در ایستگاه هیدرومتری تله‌زنگ | - -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۸ ی ۳۳ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل "7۸17 3ج3ج323جججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججتت گنل 136 عکقه سطگ : سک اک ناگ 77 ۵۲ اک ها فگانا 5 : امعز۵ ۳۲ ٩1۵۲۱ ۵۱1 ۳۷۷: 26۵۲1۹98, 10 833: ۳۱۵۵/۵ : 6855۳ 936 3 ( 0 350۷۷+/7 ۵۲ ۱۵ :۲۵۵۱ ۷۴۱۴۵۲۵۱۵۵۱۵ 0 935 1050۲1 :یگ ۵۱ ۴۳۵ 77۳۱۵۷ 1۵۲ 00۲۲۵۱ ۰ 5۵۵۵۱۲۱۲۵۸۱0۲۶ 00۲۵۱ 7 5 2006 رال 30 : 1۳۳۵ 6م 00۳ 3 00 02۱ :۱۳۵ ع ۷۳۳ #ااراد۴۵ تا 5 ,998 3۸1371 : 10ات ۳۵۵۷ ان 0216/1۱۳۵ (3/5) 5698. 87 : بالات ۲۵۵۷ ( 75 52 : ۵۱۸0۷۷ 1۵13 3 ۳۴) .51 ۳۶۵۰ 31623۳۵] عودت 2 5۵ ۲و۵ ۲۶۵۲ عم ۳ص 0 10:0 ,998 301۵۲1 : 0126۳3۵۲۵6 ۲۳۵ ۵۶ ۲۳۹۵/۲۱۳۵ (۲:3/5) 5812.00 :030۳۵۲8 ۲۵۵۷ (3/5) 228. 96 : ادرالاکم۴ کطا۸ وش ر 52.65 . با 05 1۵8 0. 1 : اهبال‌اکم۴ ا3ا۲۵ شکل ۱۶-۷- مقادیر دبی اوج و حجم رواناب مستقیم هیدروگراف‌های مشاهده‌ای و محاسباتی طوفان فروردین ۱۳۷۷ جدول ۱۳-۷- مقادیر نهایی زمان تمرکز و ضریب رواناب زیر حوضه‌ها پس از مرحله واسنجی مدل سل جدول ۱۴-۷- مقادیر نهایی ا و تعداد بازه (۷]) ماسکینگام پس از مرحله واسنجی مدل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - مطالعه موردی ۳۳/۰۱ ۱۳۹ یی جدول ۱۵-۷- مقادیر نهایی دمای آستانه و پتانسیل ظرفیت ذخیره آب در برف در مدل ذوب برف ۸-۷- نتایج اعتباریابی مدل به منظور اعتباریابی مدل واسنجی‌شده. شبیه سازی بارش - رواناب برای طوفان دی ۱۳۷۱ انجام شد (شکل ۱۷-۷). همچنین شکل (۱۸-۷) مقادیر دبی وج و حجم رواناب مستقیم هیدروگراف‌های مشاهده‌ای و شبیه‌سازی و اختلاف حجم برای طوفان دی ۱۳۷۱ را نشان می‌دهد. 4000 ۷۷ 0056۲۷۵۵ 3500 3000 ۷۶۷ 00۲۱۳۷160 سس 2:0 ۵ 20000 3 زگ 1500 1000 500 0 216 192 108 144 120 96 72 48 24 0 (۳۲) 1۱۳۱۵ شکل ۱۷-۷- هیدروگراف‌های مشاهده‌ای و شبیه‌سازی طوفان دی ۱۳۷۱ در ایستگاه هیدرومتری تله‌زنگ و 1 0 00 ال 100 256 اک :۴۳۵ 0 51انا۳ 5 71 وعلن 510۲۲۲ 30و2۳ :۳۲۵۵۵۹ 0 2356 693۳ : |۱۵۵۵ 6832۳ 0 ,۱531993 :۳اگ ۵1 519۲1 (۷۲ای))۱+3۲۳۵۹۷۷/ ۲۱۵۱۵۵۷ :۷۵۵۵۱ ۱۴۸۵۵۲۵۵9۱۵ 0 ,1531993 :با ۵۱ ۴۳۵ 1 وغل : 560/1۳31105 ۲۵۱ات 0 ,2005 الال ات3 : 711۳۵ 00۱6 3 0ب ۵انت ‏ کاوا سا اراد ۳۵ 0۲۳60 0 ,0831993 : ما ات ۱۵۵۷ ۵۱ ۱۳۵ 1/ع021 ر(ت/۱3) 3196. 82 : ب6ا1 مان ۲۸۵۷ را 083 24 : بات 103 3 51۳۴ ۳۷۵۰ 230دا13 هه اک زرد ۵۵۲ ۲۶۵۲ ع ص و0 0 ,993 053۳1 : 030۳3۲۵6 ۲۳۵۵ اه 0۳۵۵/۲۳۳۵ (۳۸3/5) 3677.00 :01560۳۵۲۵6 ۲۳۵۵۷ (ک/3 126. 73 : اقلالادم۳ کضاه۸ وبظ [۱۶۹۲) 55 26 : ایا 005 108 (۷۹ا) 2. 5- ا3لال5۱ ۳۵ |1013 شکل ۱۸-۷- مقادیر دبی اوج و حجم رواناب مستقیم هیدروگراف‌های مشاهده‌ای و شبیه‌سازی طوفان دی ۱۳۷۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7/7 ۹-۷- برآورد ۲۳۲۹/1۲ در این بخش, نحوه برآورد سیلاب حداکثر محتمل و نتایج آن تشریح می‌شود. روش کار در این دستورالعمل با هدف تعیین حدود بالا و پایین هیدروگراف ۳۸/۲ دنبال گردید. تعیین حدود بر مبنای ترکیب‌های بحرانی مختلف از نظر عواملی مانند توزیع زمانی و مکانی بارش. جهت حرکت طوفان, دمای تفکیک باران و برف. نرخ تنزیل دما و سرعت موج ۱-۹-۷ خلاصه مطالعات ۲۳۱1۳ مطالعات ۳۸/۳ پروژه سد بختیاری براساس روش سینوپتیکی در دستورالعمل حداکثر بارش محتمل انجام گرفته است. از میان طوفان‌های بیشینه‌سازی‌شده. طوفان فروردین ۱۳۷۹ (مارس ۲۰۰۰) به عنوان طوفان بحرانی یک روزه و طوفان اسفند ۱۳۷۰ (فوریه ۱۹۹۲) به عنوان طوفان بحرانی دو و سه‌روزه شناسایی شد. مقادیر بحرانی ۳۸/۳ تداوم‌های یک تا سه‌روزه به ترتیب ۱۴۴/۱ ۲۱۸/۱و ۲۷۳/۰ میلی‌متر به‌دست آمد. مقدار تداوم ۴ روزه به‌دلیل کم‌تر شدن از تداوم سه روزه قابل قبول نبود. مقدار ۳۸/1۳ تداوم‌های پنج. شش و هفت روزه به ترتیب ۲۸۸/۲ ۳۱۰/۹ و ۳۲۸/۱ میلی‌متر و بر اساس طوفان دی - بهمن ۱۳۴۷ (ژانویه ۱۹۶۹) به‌دست آمد. ۲-۹-۷ تهیه داده‌ها ۱-۲-۹-۷ آب معادل برف استخراج آب معادل برف براساس داده‌های عمق برف روزانه ایستگاه‌های سینوپتیک سازمان هواشناسی و داده‌های عمق. آب معادل و چگالی برف ایستگاه‌های برف‌سنجی وزارت نیرو تعیین گردید. ایستگاه‌های برف سنجی در دامنه ارتفاعی حدود ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ متر قرار دارند. در ایستگاه‌های سینوپتیک تنها پارامتر عمق برف اندازه‌گیری می‌شود و باید برای به‌دست آوردن پارامتر آب معادل برف. از چگالی نسبی استفاده نمود. برآورد پارامتر چگالی نسبی برف تقریبی است و معمولا برای ماه‌های آذر تا فروردین بین ۰/۲ تا ۰/۴۵ در نظر گرفته می‌شود. در مجموع تعداد ایستگاه‌های سینوپتیک کم است و اغلب آن‌ها (به استثنای دو ایستگاه الیگودرز و بروجرد) خارج از حوضه دز واقع شده‌اند. علی‌رغم کاستی‌های موجود. هر دوسری داده‌های ایستگاه‌های سینوپتیک و برف‌سنجی جمع‌آوری گردید. در بخش‌های قبلی جدول مشخصات ایستگاه‌های برفسنجی و حداکثر آب معادل برف با دوره بازگشت ۵۰ ساله برای هر ایستگاه آمده است. تحلیل فراوانی آب معادل با استفاده از نرم‌افزار 5۸1۸1۸ انجام شد. داده‌های هر ایستگاه بر شش توزیع آماری نرمال, لوگ نرمال دو و سه پارامتری» پیرسون و لوگ پیرسون تیپ سه و گامبل تیپ یک برازش داده شد. انتخاب بهترین برازش با استفاده از دو روش گرافیکی و روش شاخص آماری بود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۱۳۱ جدول (۱۶-۷) مقادیر شاخص ۳55 و کای اسکوثر را برای هر تابع توزیع نشان می‌دهد. با توجه به جدول مشخص می‌شود که روش گامبل تیپ یک. از نظر هر دو شاخص مناسب‌ترین تابع توزیع است. بنابراین برای این ایستگاه از توزیع گامبل تیپ یک استفاده شد. آب معادل برف با دوره بازگشت ۵۰ ساله این ایستگاه با روش منتخب ۶۷۱ میلی‌متر می‌باشد. در مرحله بعد به روش مشابهی, داده‌های عمق برف ایستگاه‌های سینوپتیک مورد تحلیل آماری قرار گرفت. با این تفاوت که برای ایستگاه‌های سینوپتیک در هر ماه یک مقدار حداکثر عمق برف (با تداوم یک روزه) به‌دست آمد و سپس تحلیل فراوانی بر روی این اعداد به‌صورت ماهانه انجام گرفت. جدول (۱۷-۷) فهرست ایستگاه‌های سینوپتیک موجود در منطقه را به همراه مقدار آب معادل برف ماهانه با دوره بازگشت ۵۰ ساله نشان می‌دهد. با در نظر گرفتن کلیه ایستگاه‌های سینوپتیک مجاور حوضه آبریز دز که از آمار طولانی مدت برخوردار بوده‌اند. تمامی داده‌های ۸ ایستگاه در تحلیل فراوانی مورد استفاده قرار گرفت. از ایستگاه‌های مورد نظر تنها دو ایستگاه بروجرد و آلیگودرز داخل حوضه دز واقع شده است. به دلیل صفر بودن عمق برف ایستگاه‌های سینوپتیک در ماه‌های آوریل و نوامبر در اکثر سال‌هاء هیچ گونه توزیعی برای این ایستگاه‌ها به‌دست نیامد. که در جدول نشان داده شده است. تنها برای ایستگاه کوهرنگ در این دو ماه تحلیل فراوانی انجام گرفت. جدول ۱۶-۷- مقادیر شاخص 1185 و کای اسکوئر تحلیل فراوانی ایستگاه میدانک 8 ۲ 776۲۳ رو ۹5 00 00 س ۱0 کی( 3۷ 3[0۲1۵[ ۷۵ ۳۴ ۲۳۸۳۵۱1۵10۲-۲ |۲0۲۵ 108 ج کت ۳۳ ]1[ ۲۳۵۵۳۹۵۱۵ ۱ حدول ۱۷-۷- ایستگاه‌های سینوپتیک منطقه و آب معادل برف ماهانه با دوره سس ۰ ساله (به میلی‌متر) کح 0 وه ای / / ۱۱۳۷ [ انم وا زونه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱/7 با توجه به اینکه آب معادل برف برای هر یک از لایه‌های ارتفاعی مورد نیاز است. باید توزیع آب معادل پا عمق برف به‌دست آید. به‌دلیل اینکه برف به شدت تحت تاثیر عامل ارتفاع قرار دارد». همبستگی عوامل برف با ارتفاع را می‌توان بررسی نمود. برای این منظور روابط همبستگی با ارتفاع برای عمق برف ماهانه ایستگاه‌های سینوپتیک و آب معادل برف سالانه ایستگاه‌های برف‌سنجی مورد بررسی قرار گرفت. با بررسی این روابط مشخص شد که داده‌های عمق برف ایستگاه‌های سینوپتیک به دلیل کم بودن تعداد ایستگاه‌ها و ناکافی بودن دامنه ارتفاعی, از قابلیت خوبی برای برآورد توزیع مکانی برخوردار نیستند. اما ایستگاه‌های برف‌سنجی رابطه قابل قبولی را به‌دست می‌دهد. شکل (۱۹-۷) رابطه بین آب معادل برف دوره بازگشت ۵۰ ساله با ارتفاع را در حوضه آبریز دز نشان می‌دهد. در استخراج این رابطه از داده‌های ۱۹ ایستگاه برف سنجی استفاده شده است. با اعمال رابطه آب معادل برف با ارتفاع بر روی نقشه 01604 نقشه توزیع آب معادل برف (حداکثر سالانه) با دوره بازگشت ۵۰ ساله به‌دست آمد. شکل (۲۰-۷) نقشه توزیع آب معادل برف با دوره بازگشت ۵۰ ساله را برای حوضه آبریز دز نشان می‌دهد. شایان ذکر است که سطح پوشش برف به‌دست آمده در این نقشه (مناطق دارای آب معادل برف بالای صفر) با بیش‌ترین سطح پوشش برف به‌دست آمده از نقشه‌های ماهواره‌ای مقایسه شد و نتایج مناسب تشخیص داده شد. جدول (۱۸-۷) میانگین آب معادل برف دوره بازگشت ۵۰ ساله برای لایه‌های ارتفاعی مختلف را در حوضه دز نشان می‌دهد. ۷۶ 0.64137 - 3 82 > 8 2000 2300 ۴۱۵۷۹1۱۵۱۱ )۱( شکل ۱۹-۷- رابطه بین آب معادل برف دوره با زگشت ۰ ساله با ارتفاع برای حوضه آبریز دز -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ 1 ۵ / 9 - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱ ۸ ۸ ۸ ۹ / را شمه 4 ۱ ۱7 6 مهس 1 اس م۸ ۱ ۹ ۳ پ‌ و ا ام چرره اش ۱ َ: , ۳ ۷ ۹ ۱ سر رها مه :پل رم مین م 1 6 ۰ عم 1 شرا سس 7 ۴( ۱ ۳۳ ۹ ۱ ٍ اس ۲ ۴ ۱ آ : :۳ ّ |۹1 ۳ ه ِ 5 ‌ ۴ 9 1 ها ره ۰ نج و22 و 60 ۱ ۳ ا ! ۰ و ونان و را سِ ۱ ۱۹ ۰. ۰ : رل ذ نت ره اد "۹ شکل ۲۰-۷- نقشه توزیع آب معادل برف با دوره با زگشت ۵۰ ساله برای حوضه آبریز دز ۱۳۳ ی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 جدول ۱۸-۷- میانگین آب معادل برف ۵۰ ساله (:5۷۷7) برای لایه‌های ارتفاعی مختلف در حوضه آبریز دز (۲) :5۷۷1 (۹) ۸۳۵۵ 01۸550000 ها ۳۵۲ تسه ۱۰ ۱۰۴۴-۱۴۱۶ [| ۱۳۱۶ ۱۴۶۱ ۱۳ ۱۷/۸۸ ۷ ۱۷۸۸-۳۰ ۳۸ ۸۴ ۲۵۳۲-۳۰ ۲۵۳۲-۲۹۰۴ ۱۱۹۸۸ ۴۸ مت ۱۵ ۳۳۷۶ ۳۵۳۵۷ ۳۲۹۰ ۹۰:۲ ۲۱۶۲ ۲۲۷۶-۳-۸ ۲-۲-۹-۷ برآورد دمای بحرانی زمان وقوع ۲۱۷1 برف را تشدید نماید. عامل دما در پنج مرحله زمانی متوالی برآورد می‌شود. مرحله اول مربوط به زمان شروع طوفان است. در این مرحله باید دما تا حد منطقی حداکثر باشد. در مرحله سوم و حین وقوع ۳۸/۳ فرض بر این است که هوا در حالت اشباع قرار دارد و دمای نقطه شبنم حاکم است. طبق توصیه‌های ۷۷/۸/10 حداکثر دمای نقطه شبنم باید در حین وقوع ۳ لحاظ گردد. مرحله دوم نیز مربوط به گذار دما از شرایط شروع طوفان تا مرحله اشباع هوا است. در این مرحله مقدار دما میانگینی از دمای شروع طوفان (مرحله اول) و دما در حین طوفان (مرحله سوم) است. توجه شود که تغییرات زمانی دما در مرحله چهارم و پنجم مشابه مراحل دوم و اول منظور می‌شود. برای استخراج دمای بحرانی شروع ۳۸1۳ بر طبق توصیه‌های ۷۷۸/0 ابتدا حداکثر دمای ۱ ۰۲ ۵ و ۱۰ روزه در جمله ایستگاه‌های سینوپتیک می‌باشند و9 از طول دوره آماری و صحت آماری بیش تری برخوردارند. سیس داده‌های حداکثر دمای ۰ ۵و ۱۰ روزه مورد تحلیل فراوانی قرار گرفتند و9 حداکتر دما با دوره بازگشت ۰ ساله برای هر یک از این تداوم‌ها استخراج گردید. شکل (۲۱-۷) یک نمونه از این نمودارها را برای ایستگاه خرم آباد نشان می‌دهد. سایر ایستگاه‌ها دوره آماری کوتاهتر از ۲۵ سال دارند. حداکثر دمای این ایستگاه به‌عنوان مبنا مورد توجه قرار گرفت. دمای این ایستگاه به حداقل ارتفاع هر یک از زیرحوضه‌ها با فرض نرخ تنزیل دما ۶ درجه سانتی‌گراد بازای ۱۰۰۰ متر افزایش ارتفاع منتقل گردید. با توجه به بحرانی بودن طوفان اسفند ۷۰ برای ۳۸/1۳ دو و سه‌روزه, حداکثر تداوم ۲ روزه ماه مارس که از دمای بیش‌تری برخوردار است. مبنا قرار گرفت. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳۵ 30 ۸ 25 دی 20 ج 15 10 س 5 0 ۱۳۱۱۹ شکل ۲۱-۷- دمای حداکثر ۱ ۰۲ ۵ و ۱۰ روزه با دوره با ز گشت ۵۰ ساله برای ایستگاه خرم آباد با توجه به توصیه‌های (۷۷۸/1)0. دمای زمان وقوع ۳۸/۳ معادل دمای نقطه شبنم تداوم ۱۲ ساعته در دوره‌های ۱۰ روزه است. روش استخراج دمای نقطه شبنم با تداوم ۱۲ ساعته در دوره‌های ۱۰ روزه و دوره بازگشت ۵۰ ساله در دستورالعمل ۳ آمده است. به طور خلاصه روش کار به این صورت است که ابتدا دمای نقطه شبنم با تداوم ۱۲ ساعته در دوره‌های ۰ روزه و دوره بازگشت ۵۰ ساله برای ۷ ایستگاه اهواز, آبادان. دزفول, بوشهر امیدیه. مسجد سلیمان و آغاجاری محاسبه گردید. دمای حاصل در هر ایستگاه با استفاده از نرخ تنزیل دما معادل ۶ درجه سانتی‌گراد در هر ۱۰۰۰ متر به جدول (۱۹-۷) میانگین دمای نقطه شبنم با دوره بازگشت ۵۰ ساله را برای دوره‌های ۱۰ روزه در ماه‌های نوامبر تا آوریل نشان می‌دهد. کم‌ترین دمای نقطه شبنم در ماه ژانویه با ۶/۵ درجه سانتی‌گراد می‌باشد. برای مقایسه. در مطالعات سد گتوند (مشانیر» ۱۹۹۷) دمای حین وقوع طوفان ۶/۵ درجه سانتی‌گراد در ارتفاع مبنای ۲۰۰۰ متر و در مطالعات سد کارون ۲ (مهاب قدس. ۱۹۹۱) دمای مذکور ۶/۷ درجه سانتی‌گراد در نظر گرفته شده است. با توجه به اینکه در این مطالعه طوفان اسفند ۷۰ مبنای ۳۸/۳ دو و سه‌روزه است. از میانگین دمای نقطه شبنم دهه سوم فوریه و دو دهه اول و دوم ماه مارس استفاده شد. میانگین دمای نقطه شبنم این سه دهه ۷/۸ درجه سانتی‌گراد در ارتفاع ۲۰۰۰ متر است. جدول ۱۹-۷- میانگین ابستگاهی دمای نقطه شبنم با نداوم ۱۲ ساعته و با دوره بازگشت ۵۰ ساله برای دوره‌های ۱۰ روزه سکس ۳ 2 50-7۳ انا ده ۸۴۱۸۶۱۱۰۱۱۱۱۱۴۱۲ ۱۶۱۱۷۱۴۱۵۹۱۷۱۸۲۶ ۹۵۱۸۶۱۷۴۱۶۱۱۶۲۲۶ ۱۹ ارزو 100 خوا۱نهد ۷۱ -) 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ (۹۲۳/۰۷/۰ ۰ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱17 منظور از دوره انتقالی (مرحله دوم) بازه زمانی از شروع طوفان تا رسیدن به نقطه شبنم در مرحله سوم است. این دما حاصل میانگین دما در ابتدای طوفان و وسط طوفان است. از وسط تا انتهای طوفان نیز همین تغییرات دما به صورت قرینه تکرار می‌شود. شکل (۲۲-۷) تغییرات دما و بارش در طول تدوام ۳۸/۳ ۲ روزه در زیرحوضه شماره ۱ را نشان می‌دهد. ات‌الت‌ات 351-1 ذاا5 850 1 1 1 َ 1 1 1 1 َ 1 40 71:94 ۱ ۱ 35 7/38 1 ‌ ۱ 30 681 25 : 625 1 ۰ ۱ ود 2 5.69 ٍ 1 191 3 س 512 110 400 00 6 5 4 3 2 1 31 30 29 28 27 26 25 24 ۴2 ۱ 3192 ۱۹0 شکل ۲۲-۷- تغییرات دما و بارش در طول تدوام ۳۸/1۲ ۳ روزه در زیرحوضه شماره ۱ ۳-۲-۹-۷ توزیع‌های زمانی و مکانی ۲۱1۲ توزیع زمانی بارش ۳۸/۳ به دو صورت در قالب تحلیل حساسیت در نظر گرفته شد. در حالت اول توزیع زمانی ۳۸/1۳ مشابه توزیع زمانی طوفان بیشینه‌سازی شده منظور گردید. به عنوان مثال, توزیع زمانی ۳۸/۳ سه روزه همان توزیع زمانی طوفان اسفند ۱۳۷۰ در نظر گرفته شد. در حالت دوم الگوی توزیع زمانی تیپ منطقه در شبیه‌سازی‌ها مد نظر قرار گرفت. در مورد توزیع مکانی نیز در بخش‌های بعدی (آنالیز حساسیت) توضیح داده خواهد شد. ۶-۲-۹-۷ دبی پایه از میان روش‌های مختلف برای برآورد دبی پایه در زمان وقوع ۳۸/۳ حداکثر دبی پایه شروع طوفان‌های بحرانی (۲۳ درصد به شاخه بختیاری داده شد. این مقدار حدود ۹۰۰ متر مکعب بر ثانیه به دست آمد. تعیین دامنه تغییرات ۳۸/۲ به ازای ترکیب‌های مختلف از شرایط بحرانی در زمان وقوع ۳۸/۳ در قالب آنالیز توزیع زمانی بارندگی,» زمان تاخیر شروع بارندگی, توزیع مکانی بارندگی» ضریب حداکثر ذخیره آب در برف. دمای تفکیک برف و باران» نرخ تنزیل دما به ازای ارتفاع». سرعت حرکت موج در رودخانه و شرایط رطوبت اولیه حوضه که در زیر به نتایج تغییر هر یک از عوامل اشاره شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۳۷ ۱-۳-۹-۷ تداوم بارش حداکثر محتمل در جدول (۲۰-۷)» ۳۸/۲های متناظر با تداوم‌های مختلف ۳۸۸/۳ مشاهده می‌شود. توزیع مکانی نسبی مشابه طوفان بیشینه‌سازی شده در همان تداوم و توزیع زمانی از نوع تیپ منطقه‌ای است. شکل (۲۳-۷) هیدروگراف‌های ۳۸۸۲ با تداوم‌های مختلف ۲۳۱/۲ را نشان می‌دهد. با توجه به جدول (۲۰-۱۷) دبی اوج و حجم سیلاب ۲۳ ۱۰۶۰ روره حاصل از ۳ تداوم سه روزه از سایر تداوم‌ها به‌طور قابل ملاحظه‌ای بحرانی‌تر است. لذا در ادامه ۳۸/۳ سه روزه مبنا قرار گرفت. جدول 3۹1۳-۲۰-۷ های متناظر با تداوم‌های مختلف ۳۸/1۳ ها نوم 09۳1۳ 13000 3۷ 1 - 12000 5 ۰2 << - ۰ 1000 5 3 سح ا پا 10000 مه 9000 5 5 ۰ ۱+/ ی ۱1۱۱ 8000 58 6 - - - ۹ ْ, ۰ ۱ ۱ / لا در 75 ۰ : ۱ 1 رت ۱ ۱ ۱ :| 0 > ۰ ی ۱ ۱ 5000 ۱ : ۱ ۷ رو ۱ ۱ 4000 ۱ 1 . را ۱ 3000 و ۱ 2000 تمشسرصلی.. ر 240 216 192 168 144 120 96 72 48 24 0 (۲۲) 1۱۳۵ شکل ۲۳-۷- هیدروگراف‌های ۳۹/۲ (بدون دبی پایه) متناظر با تداوم‌های مختلف ۳۸/1۲ ۲-۳-۹-۷ توزیع زمانی بارندگی نتایج توزیع مشاهده‌ای طوفان اسفند ۱۳۷۰ (به عنوان مبنای ۳۸1۳ سه روزه) و نیز توزیع تیپ مقایسه گردیدند. شکل‌های (۲۴-۷) و (۲۵-۷) به ترتیب هیدروگراف‌های حاصل از توزیع مشاهده‌ای طوفان اسفند ۰ و توزیع تیپ ر رواناب حاصل از توزیع مشاهده‌ای و توزیع تیپ در جدول (۲۱-۷) آمده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹۲/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل "7/7 10000 9000 8000 7000 ۹:۱۱ ز ی 0 گ [ 1 3000 2000 1000 0 0 216 و1 هه 14 1۱20 96 72 یا 24 0 (۳۲) 1۱۳6 شکل ۲۴-۷- هیدروگراف ۳۸/۲ حاصل از توزیع مشاهده‌ای طوفان اسفند ۱۳۷۰ (بدون دبی پایه) 13000 12000 11000 10000 ۹000 8000 0 حع 0 مک زع ۶5000 4000 3000 2000 1000 0 240 216 192 108 144 120 96 72 48 24 0 (۳۲) 1۱۳6 شکل ۲۵-۷- هیدروگراف ۳۱۷/1۳ حاصل از توزیع زمانی تیپ (بدون دبی پایه) جدول ۲۱-۷- مقادبر دبی اوج و ارتفاع رواناب 1۳۸1۳ حاصل از توزیع زمانی مشاهده‌ای و توزبع تیپ ۳-۳-۹-۷ زمان تاخیر شروع بارندگی ۲۶( هیدروگراف‌های ۳ حاصل از رگبارهای با توزیع زمانی تیپ و با جهات مختلف حرکت جبهه را نشان می‌دهد. همچنین مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب حاصل از رگبارهای با جهات مختلف حرکت جبهه در جدول (۲۲-۷) آمده است. مقایسه هیدروگراف‌ها نشان می‌دهد که ج هت حرکت جنوب شرق به شمال غرب بحرانی تر است ولی تفاوت مقادیر دبی اوج زیاد در دست. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مطالعه موردی ۹۳/۰1 ۳۹ ۴361 1۵ ۵91 ۱۷۸۷ سس ۳ ۵ ان50 ت - ۴ 1۵ 8۷۷ - ۸ ( ۵۱ با زج را 96 120 144 198 1۱۳۱۵ )۳۲( شکل ۲۶-۷- هیدروگراف‌های :]۳۸/۸ حاصل از رگبارهای با توزیع زمانی تیپ و با جهات مختلف حر کت جبهه جدول ۲۲-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ]۳۸1 حاصل از رگبارهای با جهات مختلف حرکت جبهه 4-۳-۹-۷- توزیع مکانی بارندگی شکل (۲۷-۷) هیدروگراف‌های ۳۸1۳ حاصل از توزیع مکانی بدون بعد طوفان‌های بحرانی با توزیع زمانی مشاهده‌شده را نشان می‌دهد. همچنین در شکل (۲۸-۷) هیدروگراف‌های ۳۸/۲ حاصل از توزیع مکانی بدون بعد طوفان‌های تولیدکننده حداقل و حداکثر مقدار دبی اوج در شکل (۲۷-۷) با توزیع زمانی تیپ را نشان می‌دهد. همچنین مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب حاصل از طوفان‌های تولیدکننده حداقل و حداکثر مقدار دبی اوج با توزیع مکانی بدون بعد در جدول (۲۳-۷) آمده است. مقایسه هیدروگراف‌ها نشان می‌دهد که ۳۸/۲۲ حاصل حساسیت زیادی به توزیع مکانی بارش ندارد. 2257 23 ۳۹71 7( 65 سس 66 0 سس 1 سس 183ه 048 0.151 ۹48 259 ۱۹00 29 ۹77 79 055 071 0072 72 96 1۱۳۵ )۳۲( شکل ۲۷-۷- هیدروگراف‌های ]۲۸/1 حاصل از توزیع مکانی بدون بعد طوفان‌های بحرانی با توزیع زمانی مشاهده‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 120 144 108 شکل ۲۸-۷- هیدروگراف‌های ۳۸/۲۰ حاصل از توزیع مکانی بدون بعد طوفان‌های با حداقل و حداکثر دبی اوج در شکل (۲۷-۷) با توزیع زمانی تیپ ۵-۳-۹-۷ دمای تفکیک برف و باران شکل (۲۹-۷) هیدروگراف‌های ۳۸/۲ متناظر با مقادیر مختلف دمای تفکیک برف و باران (بارامتر ۳۶ در مدل) را نشان می‌دهد. همچنین مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب متناظر با مقادیر مختلف دمای تفکیک برف و باران در جدول (۲۴-۷) آمده است. مقایسه هیدروگراف‌ها نشان می‌دهد که با کاهش ۲۰ درصدی دمای تفکیک برف و باران از ۲ به ۱/۶ درجه سانتی‌گراد. دبی اوج و حجم هیدروگراف ۳۸/۲ به ترتیب ۱/۷ درصد و ‎۰/٩‏ درصد افزایش می‌یابد. همجنین با کاهش ۴۰ درصدی آن به ۱/۲ درجه سانتی‌گرادء دبی اوج و حجم هیدروگراف ۳۸/۲۳ به ترتیب ۲/۶ درصد و ۲/۱ درصد افزایش می‌یابد. بنابراین کاهش دمای تفکیک برف 9 باران موجب افزایش دبی اوج 9 حجم هیدروگراف ۳1۳ خواهد شد. اما این افزایش چندان قابل توجه نیست. جدول ۲۳-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ۳8۸1 حاصل از طوفان‌های تولید کننده حداقل و حداکثر مقدار دبی اوج با توزیع مکانی بدون بعد ۳۵۲ 0 ۲۳۹۲ 2 ل(0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم - مطالعه موردی ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ )۱۴ چچچرچرز«زه«هچجچگ<گ<جششج<ججججججچچچچه<ههگض+#+#ج+ج+«<جگ>»ههج«<هج<«<«<«<گححححححتح 13000 2۸ 12000 60 ۲ سس / 11000 در ۱ ۱ 10000 6 ع-ط ۱ / 9000 ۱ ۱ 000 ۱ اً 7000 1 ۱ ۱ 0 و ۱ / 5000 ۹ / 2000 ی / 1000 گس و 192 198 144 120 96 72 48 24 0 ۲ 11۲۳۱ شکل ۲۹-۷- هیدروگراف‌های ]۸/1 ۳آمتناظر با مقادیر مختلف دمای تفکیک برف و باران ۹-۳-۹-۷ نرخ تنزیل دما به ازای افزایش ارتفاع شکل (۲۳۲۰-۷) هیدروگراف‌های ۳۸/۲۳ متناظر با مقادیر مختلف نرخ تنزیل دما را نشان می‌دهد. همچنین مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب متناظر با مقادیر مختلف نرخ تنزیل دما در جدول (۲۵-۷) امده است. مقایسه هیدروگراف‌ها نشان می‌دهد که با کاهش ۸ درصدی نرخ تنزیل دما از ۶ به ۵/۵ درجه سانتی‌گراد در هر کیلومتر ارتفاعء دبی اوج و حجم هیدرو گراف ۳۸/۲ به ترتیب ۲/۳ درصد و ۲/۵ درصد افزایش می‌یابد. همچنین با افزایش ۸ درصدی نرخ تنزیل دما از ۶ به ۶/۵ دبی اوج و حجم هیدروگراف ۳۸/۲ به ترتیب ۰/۴ درصد و ۲/۴ درصد کاهش می‌یابد. بنابراین کاهش نرخ تنزیل دما موجب افزایش دبی اوج 0 حجم هیدروگراف ۳۱1۳ خواهد شد. اما این تغییر قابل ملاحظه نیست. 13000 ۳ 8۵0-55 مفم‌ها ۰ ۶ - / 12000 11000 ۳۹۵۱6-655 همع م‌ها 10000 ۹۵۱6-66 م9 مها سح 9000 000 7000 چ 0 5 5000 ال 4000 3000 2000 ص : 1000 0 192 108 144 120 96 72 48 24 0 (۲۲) 11۳۷۵ شکل ۳۰-۷- هیدروگراف‌های ۳/۳متناظر با مقادیر مختلف نرخ تنزیل دما با افزایش ارتفاع -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ (۹۳/۰۷/۰ ۰ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثتر سیل محتمل "۲۸/7 معمولا سرعت موج به ازای بارش‌های با شدت بالاتر (نظیر ۳۸/1۳) نسبت به شرایط واسنجی افزایش نشان می‌دهد. لذا با توجه به توصیه منابع (به ویژه منابع کشور انگلستان)» برای بررسی تغییرات احتمالی حاصل از افزایش سرعت موج, سرعت موج ۰ درصد افزایش داده شد و شبیه‌سازی ۳۸/۲ انجام گرفت. از شکل (۳۱-۷) ملاحظه می‌گردد که با افزایش ۲۰ درصدی سرعت موج از ۵ به ۶ متر در ثانیه. دبی اوج و حجم هیدروگراف ۳۸/۸۳ به ترتیب ۷/۴ و ۰/۳ درصد افزایش می‌یابد. همجنین مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب متناظر با مقادیر مختلف سرعت حرکت موج در رودخانه در جدول (۲۶-۷) آمده است. 14000 ها 13000 ۹ / 12000 5 سس / 1000 / 10000 ۶ 6 - نا ۱ 9000 ۱ ۱ 0 چ ۵ ۱ 0 که ۱ / 0 66 ۱ ۱ 5000 1 ۱ 4000 ۹ َ 3000 ۵ 0 2000 تمه 1000 192 168 144 120 96 72 48 24 0 (۲۲) 1۱۳۱۵ شکل ۳۱-۷- هیدروگراف‌های 7۳ خحاصل ازافزابش سرعت موج در رودخانه ۸-۳-۹-۷- ضریب حداکثر ذخیره آب در برف شکل (۳۲-۷) هیدروگراف‌های ۳۸/۳ حاصل از مقادیر مختلف ضریب ,تانسیل ذخیره آب در برف را نشان می‌دهد. همجنین مقادیر دبی اوج و ار تفاع رواناب متناظر با مقادیر مختلف صریب پتانسیل ذخیره آب در برف در جدول (۲۷-۷) آمده است. مقایسه هیدروگراف‌ها نشان می‌دهد که با کاهش ۸۰ درصدی ضریب پتانسیل ذخیره آب در برف از ۵ به ۱ درصد. دبی آوج و حجم هیدروگراف ۳۹۸/۲ به ترتیب ۲/۴ درصد و ۲/۵ درصد افزایش می‌یابد. همچنین با افزایش ۱۰۰ درصدی آن از ۵ به ۱۰ درصد. دبی آوج و حجم هیدروگراف ۳۸۸۲ به ترتیب ۴/۷ و ۲/۳ درصد کاهش می‌یاید. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم - مطالعه موردی ۹۳/۰1 ۴۳۳ )02020 اها3 ۷۷ - 03020 ۰۷۷/3۱۵۲ هد ۷۷/316۷ 03020) 72 96 1۱۳۳۵ )۳۲( شکل ۳۲-۷- هیدروگراف‌های /۳۸] حاصل از مقادبر مختلف ضریب حداکثر ذخیره آب در برف روگراف‌های ز مقاد بر ضر یب خیره آب در بر جدول ۲۷-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ۳۹1۳ متناظر با مقادبر مختلف ضریب ,تانسیل ذخیره آب در برف ۹-۳-۹-۷ رطوبت اولیه حوضه برای بررسی تأثیر رطوبت اولیه حوضه بر هیدروگراف ۳۸۸۲ دو حالت منظور شد. در حالت اول رطوبت در سطوح بدون برف و پوشیده از برف به ترتیب در شرایط (۱۷)11-) و (۱۷)111-) در نظر گرفته شد. در حالت دیگر رطوبت اولیه در تمام سطوح درشرایط (۲0/)111 در نظر گرفته شد. همچنین هیدروگراف ۳۸/۲ در شرایط رطوبت (۲۱/)111 و سرعت موج ۶ متر در ثانیه به عنوان بحرانی‌ترین حالت نیز شبیه‌سازی شد. شکل (۲۳-۷) هیدروگراف‌های ۳۸/۸۲ حاصل از شرایط رطوبت اولیه مختلف در حوضه را نشان می‌دهد. مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب حاصل از شرایط رطوبت اولیه مختلف در حوضه در جدول (۲۸-۷) آمده است. االا0 + الا0 سس ااالان) ت - 5 0-6 , الالان) - ۹ ۱ ۹ 1 ۰ ۰ ۰ ۰ ها ۹ 8 1 که ی مسا 96 120 144 168 192 1۱۵ )۷۲ شکل ۳۳-۷- هیدروگراف‌های ۳۸/1]۲۲حاصل از شرایط رطوبت اولیه مختلف در حوضه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محتمل 7۱1/7 جدول ۲۸-۷- مقادیر دبی اوج و ارتفاع رواناب ]۳۹1 حاصل از شرابط رطوبت اولیه مختلف در حوضه ارتفاع رواناب (113170) | دبی اوج (13/5) | شرایط مختلف رطوبت اولیه 00 111 ۱۳۳۳۵ ۴-۹-۷ تعیین دامنه تغییرات ۳۸1۳ در این مرحله. حدود بالا و پایین هیدروگراف‌های ۳۸۸۲ شبیه‌سازی شده در مرحله آنالیز حساسیت به عنوان دامنه محتمل وقوع حداکثر سیلاب حوضه بختیاری شناسایی گردید. ۳۸۸۲۳ شرایط بین دو حد بالایی و پایینی می‌تواند به عنوان ۳۸/۲۳ طرح استفاده شود. شکل (۳۴-۷) و جدول (۲۰-۷) هیدروگراف‌های حد بالا و پایین و میانگین ۳۸/۲ با دبی پایه را نشان می‌دهد. در شکل (۳۵-۷) هیدروگراف ]۳۸/۸ نهایی در محل سد بختیاری شامل دبی پایه و رواناب ذوب برف آمده است. مقادیر دبی اوج و حجم هیدروگراف‌های حد بالا" ۰۳۸/۳ حد پایین ۳۸/۸۳ ۳۸۸۳ نهایی با زمان پایه ۶ روزه در جدول (۲۹-۷) آمده است. ۰۱۵۷۷۵۲ ۸ 1006۲ 1 ۸92 96 120 144 108 192 216 11۲۵ )۳۲( شکل ۳۴-۷- حدود بالاء پایین و میانگین ]]/۳۸حوضه سد بختیاری 72 96 120 144 108 192 216 240 11۳۳۵ )۲۲( شکل ۳۵-۷- هیدروگراف ]۳۸/1 نهایی در محل سد بختیاری -------- صفحهٔ بعد -------- فد ب - مطالعه موردی و ۲۹-۱ مقادیر دبی او حجم هیدروگر 10 ۳۵( رت ۶ روزه -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۶ س____ج__ ۲۹1 ۷۱۲۲۱ 6 110 ۱۵:۷۲ ۱۵۶۵ ۱۹۵۷ ۱۵۴۹ ۱۵۳۲ ۱۳۴ ۱۹۳۷ ۱۵۱۹ ۱۵:۱۲ ۱۵۴ ۱۳۹۷ ۱۳۸۹ ۱۳۷۹ ۱۳۴۸ ۱۳۵۶ ۱۳۴۲ ۱۳۳۹ ۱۳۶ ۱۳۰۵ ۱۳۹۴ ۱۳۸۳ ۱۳۷۳ ۱۳۳۴ ۱۳۵۴ تمل 7/7 سم -------- صفحهٔ بعد -------- بو ست ۱ تعاریف -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- نعاریف ۹۳/۰۷/۰۱ ۳۹ در این بخش لغات فنی و مفاهیم اولیه که به منظور فهم مراحل برآورد ۳ مورد نیاز است. به اختصار تشریح می‌شوند. حوضه زهکشی ( 132۵517 1(۳۵۱۵86) معین نقش دارد. لغات معادل در آدبیات خارجی شامل ۲۹11۵0ع]۷۷۵, 2101111611 و 82910 می‌باشد. هیتوگراف (1176108۳۵) نموداری از شدت بارندگی تجمعی, بارندگی خالص یا هر دو در مقابل زمان در یک ایستگاه باران‌نگار و یا تعمیم یافته هیدروگراف سیل (۲1704۳08۳۵ 11000) تغییرات پیوسته جریان رودخانه در مقابل زمان برای یک سیل مشحخحص در یک موقعیت انتخاب شده روی رودخانه (2001 ,60106 ۳۸/۳ ۲۷۵۲۵00۷۵۲ ۳۳۹۲ هیدروگراف واحد ( 1170۳08۳2 110(1) بارندگی خالص به صورت یکنواخت مکانی برای یک مدت زمان معین می‌باشد. هیدروگراف واحد بدون بعد ( 1170۳08۳۵ 1۳:1 65101655 1(1) یک هیدروگراف واحد که مولفه‌های عمودی (دبی) و افقی (زمان) آن به ترتیب از تقسیم کردن بر دبی اوج هیدروگراف و زمان رسیدن به دبی اوج هیدروگراف بدون بعد شده‌اند. هیدروگراف واحد مصنوعی ( ۲170۳08۳2 101 ع5(1۵1) هیدروگراف واحد برای یک حوصه فاقد آمار است که براساس مفهوم هیدروگراف واحد به عنوان تابعی از خصوصیات حوضه بیان می‌گردد. سیل حدی (11000 ۷12[07 ۱۳ ع1:1۳۵۱۱) سیل طراحی (۳100۵ 9180ع1) هیدروگراف سیلی که براساس آن یک پروزه معین به همراه تاسیسات وابسته آن طراحی می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 حداکثر بارش محتمل (:110 1۳۳۵۵۱112 ۷12711 16 1۳۵2۵) سازمان جهانی هواشناسی در سال ۰۱۹۸۶ ۳۸/۳ را به صورت زیر تعریف کرد: از نظر تئوری» بزرگ‌ترین عمق بارش در یک مدت معین است که به طور فیزیکی امکان رخداد آن روی یک سطح مشخص حوضه در یک موقعیت جغرافیائی ویذه و در زمان معینی از سال وجود دارد (1986 ,۷۷۱/10 حداکثر رگبار محتمل ‎٩5۸0۲::(‏ ۷12711277 ع۳۴۵2۵1) حداکثر رگبار محتمل عبارن است از یک رگبار طراحی منشا گرفته از ۳۸/۳ که الگوی زمانی - مکانی آن به‌طور ۳ در فاز طراحی یک الگوی زمانی و مکانی بر روی حوضه مورد نظر داده می‌شود. به نحوی که حداکثتر سیلاب محتمل (۳۸/]۰) را ایجاد نماید. به این بارش طراحی که ۳۸/۲ را تولید می‌کند. حداکثر رگبار محتمل گفته می‌شود. حداکثر سیل محتمل (11000 ۷12711 ع1۳۵2۵1) سیلی که به طور تئوریکی از ترکیب شرایط هواشناسی بحرانی که معمولا حداکثر بارش محتمل را تولید می‌کنند و این سیل یک سیل تولید شده به‌وسیله ۳۸/۳ با فرض بحرانی بودن توزیع زمانی و مکانی بارندگی, همراه با سایر فرض‌های محافظه‌کارانه مربوط به شرایط اولیه حوضه در زمان وقوع سیل است. توجه کنید که با وجود کلمه «محتمل» در اصطلاحات ۳۸/1۳ و ۳۸/۲ یک احتمال عبور یا دوره بازگشت را نمی‌توان به آن‌ها نسبت داد. حتی اگر بتوان چنین احتمالی را مطرح نمود.ء دوره بازگشت عدد بسیار بزرگی شاید در مرتبه ده‌ها هزار سال خواهد بود ( :1986 , ۲1۵1۵5 7 , 160۷:۵110 200 ۲1۲ع|:۳ :1989 , ۳۵۵۵1۵) و در این صورت امکان تایید آن در عمل وجود نخواهد داشت. سیل استاندارد پروژه (11000 1۳۳۵[۵1 54۵۱02۳۵) ۳ سیلی است حاصل از رگبار استاندارد پروژه" که در محدود حوضه و یا در حوضه‌های همسایه که خصوصیات مشابه اقلیمی و هیدرولوژیکی دارند امکان وقوع داشته باشد. رگبار استاندارد پروژه یک طوفان طراحی بحرانی است که اگر بیشینه‌سازی شود تبدیل به ۳۸/۳ می‌گردد. حجم ذخیره سیل (ع510۳28 ۲1000) ان قسمت از ذخیره مخزن که به طور صریح به منظور ذخیره‌سازی حجم سیل پیش‌بینی شده است. ۱- ۷۷/۵۲۵ ۷101010102100 2- 510042۳0 ۳۳۵[۵0 0 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- تعاریف ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۵ روندیابی سیل (10:18 ۲1000) فرآیند تعیین دبی در زمان‌های پیوسته در نقاط متوالی در طول یک رودخانه برای تخمین سیل خروجی در یک مر روندیابی هیدرولوژیکی (روندیابی یکیارچه جریان) یا روندیابی هیدرولیکی (روندیابی توزیعی جریان) طبقه‌بندی شوند. برخی از روش‌های روندیابی هیدرولوژیکی شامل مخزن خطی و ماسکینگام و روش‌های هیدرولیکی شامل موج دینامیکی و ماسکینگام - کانج می‌باشد. روندیبابی دینامیکی سیل در مخزن (110۸۲8 ۳1000 11696۲۷۵۱۲ 10۱216) روش‌های روندیابی سیل در یک مخزن با استفاده از معادلات پیوستگی و مومنتوم با در نظر گرفتن اثرات دینامیکی مانند عبور یک موج سیل عظیم از میان مخزن است. جربان خروجی روندیابی شده (0(:1110۷ ۵ع110۸) هیدروگراف پایین‌دست که حاصل از روندیابی یک هیدروگراف سیل در مخزن با استفاده از ظرفیت‌های مناسب سرریز و خروجی‌ها می‌باشد. متغیر (ع۷2۵۲1201) تغیر عبارت است از یک مشخصه قابل اندازه‌گیری از یک سیستم که در زمان‌های مختلف ممکن است دارای مقادیر عددی مختلفی باشد. برای مثال, مقادیر بارندگی, رواناب. نفوذ, دماء و رطوبت خاک از جمله متغیرهای هیدرولوژیکی محسوب می‌شوند. پارامتر (12۳۵1616۲) پارامترها در واقع مشخصه‌های کمی سیستم هیدرولوژیکی هستند که ممکن است با توجه به زمان تغییر کنند یا ثابت بمانند. هدایت هیدرولیکی. ضریب زبری مانینگ. زمان ضریب ذخیره» زمان تمرکز و ضرایب روش روندیابی ماسکینگام مثال‌هایی از پارامترها هستند. شبیه‌سازی رواناب (118ع۷1004 11001۲) فرآیند تحلیلی محاسبه بخشی از بارندگی یک طوفان و (یا) ذوب برف که روی زمین به صورت آب‌های سطحی جاری می‌شود. شبیه‌سازی در برگیرنده روابط ریاضی تبدیل بارش- رواناب است که روش اصلی آن. هیدروگراف واحد می‌باشد. 1- ۲۵۵ ۲۵[۱- ۳۵۲۲۹۲۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 مدل شبیه‌سازی ([ع3100 12001 511) ورودی‌های مشخص به خروجی‌ها محاسبه می‌کند. مدل. نمایش ساده یک سیستم پیجیده است که تعدادی از مشخصه‌های سیستم را شبیه‌سازی می‌کند و دربرگیرنده تشابه بدون عینیت است. یک مدل ریاضی به وسیله مجموعه‌ای از معادلات. یک سیستم را شبیه‌سازی می‌کند. این معادلات رابطه بین متغیرها و پارامترهای سیستم را بیان می‌کند. در مدل‌های ریاضی هیدرولوژیکی,» رفتار سیستم با مجموعه‌ای از معادلات به منظور پیش‌بینی وقایع هیدرولوژیکی حاصل از ورودی‌های هیدرولوژیکی شبیه‌سازی می‌شود. واسنجی مدل (110۳۵0۲ه)) فرآیند اصلاح پارامترهای یک مدل بارش - رواناب در یک محدوده فیزیکی یا منطقی که با استفاده از روش سعی و خطا یا اتوماتیک به‌گونه‌ای که خروجی هیدروگراف شبیه‌سازی شده با هیدروگراف مشاهداتی با بیش‌ترین دقت ممکن تطبیق داشته باشد. اعتباریابی مدل (۷2۵114211010) خروجی‌های شبیه‌سازی شده مدل, بدون تغییر پارامترهای حاصل از واسنجی, با مقادیر مشاهده‌ای که در مرحله واسنجی استفاده نشده‌اند. انجام می‌پذیرد. تحلیل حساسیت ‎۸۲۵17٩15(‏ 505(111۷117) فرآیند تعیین تغییرات یک خروجی هیدرولوژیکی با توجه به تغییر در یک یا چند ورودی یا پارامتر است که به منظور تعیین اهمیت یا تاثیر آن ورودی یا پارامتر بر خروجی مورد نظر انجام می‌گیرد. به بیانی دیگر آنالیز حساسیت. تغییرات حل بهینه را نسبت به تغییر اجزای سیستم یعنی ورودی یا پارامترها بررسی می‌کند. همچنین تحلیل حساسیت شامل بررسی شدت تغییر یک عامل با توجه به تغییر در یک عامل دیگر نیز می‌شود. آنالیز حساسیت عمدتا به دو قسمت تقسیم می‌شود: ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ‎٩۳/۰۷/۰۱‏ ۵۳ منابع و مراجع ۱- امامی» ک۱۳۷۷۰ ضوابط انتخاب سیلاب طراحی سدهاء مجموعه مقالات اولین کارگاه تخصصی سیلاب طراحی ؛کمیته ملی سدهای بزرگ ایران» کمیته فنی سد و طغیان» دانشگاه تهران» مجتمع آموزش عالی ابوریحان. ۲- امامی» ۱۳۸۰۰ ضوابط جامع گرایانه انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ» مجموعه مقالات کارگاه تخصصی ضوابط سیلاب طراحی برای ایمنی سدهاءکمیته ملی سدهای بزرگ ایران. ۳- بزرگ‌زاده م ۰۱۳۷۵۰ بررسی و پیشنهاد روابط انتخاب سیلاب طراحی سدهای بزرگ ایران» وزارت‌نیرو سازمان مدیریت منابع آب ایران» نشریه شماره ۰۱۰۵ ۴ بوستانی» ف. و صدقیءح۰ ۰۱۳۸۰ بررسی زمینه‌های بروز خطا در برآورد حداکثر سیلاب محتمل, کنفرانس بین‌المللی سازه‌های هیدرولیکی دانشگاه شهید باهنر کرمان ۵- فدائی فرد.ء م ,۱۳۸۰۰ بررسی معیارهای انتخاب سیلاب طراحی» مجموعه مقالات کارگاه تخصصی ضوابط سیلاب طراحی برای ایمنی سدهاء کمیته ملی سدهای بزرگ ایران. ۶- غروی,م» ۱۳۸۰ بررسی ضوابط موجود سیلاب طراحی سدها و آرایه پیشنهاد»ء محموعه مقالات کارگاه تخصصی ضوابط سیلاب طراحی برای ایمنی سدهاء کمیته ملی سدهای بزرگ ایران. ۷- غروی, م. کیاء ع. ایزدوستدارء ا. و قدوسی,» م۱۳۸۳۰ سیل باستانی در سدسازی :گزینه یا متمم؟ مجموعه مقالات اولین کنفرانس سالانه مدیریت منابع آب ایران. ۷( 5۵1610 1020 1106 ۸0 ۳۵ ۵۲ ۲۵۵۳ .2006 مععاان 0 لاناک مادک 10۵00 ۲06 ۸0 -6 ۰ 00۹۳۷۵110 ۷۷/۵16۲ 200 انم ۷1۳۵1۵1۵ 1۳۵ ۵ ععاانصصم) 6۰ 1۵۳ ]0۵۵ 00۵۵2۶ [۳۵۵ عط) اه ودک ۵0 0 ععاا 0 ماما ۲۵۵ ۸0 -9 0.6۰ ,۷۷۵۵1210 5۵161۰ 1۵00 1۵۶ کعزاعل 1 ۳۵00۵ 1979۰ موعماممطع 1 مد ۳۵۵۱02 ۰ ۳10۵0 ۳۲۵۵ 0 006165 2004 هط کاعزم ۳ ازان نها وم ک ص1۳ ها ۸10 -۱0 7 50111۳۵۷5 ۵۲ و۸060 ۵طا ۵۲ ۳۵۵۷۵1۵0۵ عطا ۵۵ ععاان ص00 ما1 ماگ۸ ۱73 ملنک۸ -۱ | 8 101۷1۹10 خعز|۵۵ ۲1۷۵۳ ۳۵ اه عوا۵ ۳1۷۵۳۰0 ۵۵ ععاانصصم عط) او مسق ع ماد ۰ ,(2 ۷ )99 ۸50۳ ب100د 0۷ جعزا ۲1۷۵۳۵۵ ۵۵ او هل 0206 ۳۹۵۵ اه مدمه بچ۵ ۱۳ ا زک 337-۰ 0 ۲001۱116 136 ۵۲ 56100000 ۳10۵۵ 120 11۳۵ مگ ۵ ععاا نحص ماحد 1 اک ۸ .1۱988 ما۸5 -۱2 0 ۲۵۲۳ ۳۲۵۵۵۳۵۵ ۳۷۵1۵10۵ ,10101100 کعزا۵ ۲۷۵ ۳۵ اه بوعا۵ ۲1۶۵ ۷۷۵۵۳ مداد ۰ 95 ,۷۵۲ 310 ,)۸5 .1۵0۹ آ۵ بجاعاد5 8 ۲1061606 ,1۲12748 م0 امومع محعهزاعل نع له ۳۲۹۳/۳۲۹۳ 1994 ۲۵۵۳۵۰ بط -۱3 1(۱۱ 0 ,008۳۵5 168 1000 ۵۱۰ ۳1۵۵۵ ۵ 000۵10 مه ۳۱۵۵۵ معند10 .1988 .۵ ,۵0 بط -14 ۳۳ ۰ ,۳۵16618 ]00 ۷۷۵۰ د ص۵0 ۷1۵۵20 مادنا 1۵۶ ۵ 1997۰ .ل طمظ جعاطظ -۱5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸۴ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکثر سیل محنمل 7/7 دعل ع6ع16 ۲-220 1100 0/۸002 12110 0و۸ 000 همه جالع نهد 100 1999 20۸ -۱6 ۳2۳۵86۵ ۰ از1۷) 0۲ 50061 ۸۵۲1۵ ۵۲ 1۳۵۹۵1100۹ ۳1۵۳۵۵۳۵۵۳۰ ادن ۵ط) ومد عع ما5 .1943 مطس مها -۱7 ۰ |۷۷۵۱ ,۳۳۵۱۵ 40 نع ادعل 1۵۲ دع 00 506 ۵ 6۷۵1۵100 20 :۵16 10۵00 1990۰ سا ۳۵۹۵۵ .1.10 06006 -۵| 1 11۳1۷۵۲۹1۷ ,۳۵۱۲1۵۰ ]00 آه ا 60 02ع11 ,00 امعم مدا 7عا ۷۷ 1۵1100خ6 ۰ ]/4۷ ۲۷15 ,5۵1100 7( ۵۲ 161۱۵0 ما ۳۵۳۵۵۵۵ ۳۳۵6۹۵ 200 کعز| ۳ 1966 م۳۵۱0 و دمم -۱9 ۰]] ,۷۷۵۵۱۵210۵ .1209 1۵۳ ۸11026 ۳۳۵۵۶۵ مه معنانمدم) ۲۵110۵1 :10 .02۵۵ ۵1۲ 1۹060100 غاد 1۵۳ کعهزاعل نی 00۵60 .1975 ,۳۵۵۱۵۲۵ ام دمم -20 ۰]] ,۷۷۵۹1۵210 ,10 1و عم م۸ +۵05 او عم او صدع۳۵ ۷0 ,131610۲ 116 آ0 61 16021دع5101 0عانن] ,۱200۵ ۲۲۵۵۱0 ۳۱۵۵۵ ,1989 .۸.6 مط 00۳ -ا2 ۰ ,160۷ ,0016 |۳۵۵۵ 1060 ۵1۵۵110۵۰ 01 1 16021161 .ک.ن] 101۵۵00 ۵۳۲ با۵عظ ,|۱۷۵۵ ۲1۵۲۵10۵۲ ۳100۵0 ,1992 بیس .۸ 000۵۲۵۰ -22 ۰ 243 ,00 ,160۷6۲ ,11110۳ 1 200 ۳۳۵۵۶۲۵۲۹ آهما 200 عاه اک م۸ ۱130220601 ۳:۶ ۳۵۵ 1956۰ ,۲۳۳/۸۰ -23 7 ددع 60106110 ]۳۵0۳۵ 1986 13 دک 0۵0 ۵۵ ععاا 0 ید1 ما0۵( 4۰ 135 1۵۶ ۳۱۵۵۹ ما1 1110۳ ع الم م۸ مد عمصنهعاه5 ۳۳۵۳۵۱۵6 ۵۲ ۳۳۵۵۵۵۵ م۸ ید۷0 ومع ۳۵۵ .1990 ,۲۳۳/۸ 24 1 ,50۳18۵ ب۷عاعا 0 .1990 ۱۷۵۶۷ ,۷۵۳۹۵۵ ۳۱۵۵۵ ۱۵00 ۳۵۵۸6 هه هام۳ ۰ ,۷۷1۳811113 60 م6 ]101۳0010۳۵ ۱۷:2۵000 هعیش ید۱0 جومصهعه |۳۵ 199۵ ,۲۳۳۵/۸ -25 40 561601108۶ :5216 1۵0 1۵۳ دعدزاعل ی ۳00۵ .1998 م0006 مادک ۲۵۵۵ ۵ ععاان م0 4۰ ,125 1۵۲ ۳10005 معنفا 10110۳ عنام مهم ۸ ۳1000 ۱۷1۵۵ ۳۵۳۵۵ ۳۵ اه 16۸1100 2001۰ معلنس ۳۹۳ ۲۵۳۵۵۵۳۵۲ ۲۳۳۳۲ -26 .۷11 1 :۳۳۵۵۵۵۵۵ 1۵ فا ط[۸ رز ۳1۵۵۹ صاصق ۳۲۵۳۵۵ ۵۶ ۳۹۲۱۵۵۵ 1989 یل هک ,۳۵1۱2 -27 165-۰ .00 ۳۵۵۵۰ ,خا01110۵ جاادک ۵0 او ناه نموددشه ۲0۸0 مدنگ نهک ما ٩۱0۳ 1۳۵۹۵0۹1110 2000۵ 1۵۳۳ 8‏ علادزانم دمم ۸ 1989 با ببا10ع ۳۵۵۱۵۵۱۵-۲0۲ -28 799-۰ .00 ,(ک) 25 معط معا ۷۷۵67 حطامعل 10اه امعم عصعمان اه حعنانانمه منم ععمعلععین ۰ 1 ۷ ۹6۵0 عانا او ددما ۳۹۵۱۵۵۵ ۱۵۳ ۳۳۵۵۵0۳۵ ۸ 19990 بل ۷۷/۵۵۵ م60۲۵ -29 ۰ ,010۳200 ,160۷6 ,011106 لد 0200 ۵1۵۵110۰ اه ۵۵۳۵۵ ,1250-99-06 [۵ 0۳[ ۳1۵۵۵۶ ۹۵ ۳۲۵۵1۵ ۲۳۵ ۱۵۲ ۱0۵۲۵۵ ۵ ۵90۹ وک 2000۰ بل ۷۷۵۵۴ 60۵ -30 .30 ,36 |۷۵ ۸۵00121100 عبانم ماد ۷۷ م۸ عطا اه ازع 200 1۳۵۹001۵1010 1۳۵۹001۵100 ها0 ۸10 2004 ,ند واهم۸ ۳۱۵۵۵ ۳۵۵ ۵۵ کع 606 -31 ۰ 6اعع[۳۳۵ [ز01۷ ,101۷1۹100 ۳۵۱۵۳۱۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۹۳/۰1 2۵ 008 140 0ا10[ .جاعاد5 ۲۵۵۵ تمد ۳۵۵۵۹ معا اه ممناد |۲۵ ۱982 ۷6 ,۲۵۵0۶ -32 ۳۹ ۳۵1 ۳۱۲۹۲ ۰[ 0031۳0 ۳1۵0۵۵0 ۳۵۳۵۳۵۲ 20 1000۵ اه اد ۱994 محادمه 0 ععاانس0) ,۲ا1۳۵ -33 ۰ 100۱[ ۸11001100 ۵00 ۹۱۵۱۲ ما00 ۲1۵0 ۳۹۵۵۵ ۳۵۵۵ ,1999 بر1۳) جعوا۵۵ ۲۶ ان عاا ما -34 ,لاع ۲1۷۵۲010 0۲ ع6ا0 10۹1 ۷1100۰ الم -۱ |۳۵۵۵ ۳۹۵ ۲۳۵ ددع۸ ۵ لد مرش ۳۵1011000 مدز ام نها آمصونیا 2000 ۵۰ 10110 10 ها 0 هل -35 )36 بطع ۵۵ جمم راما ۷۷۵00 بل ۳۵۵۰ ۳۵۵۵ عص ۳ 200020 ال ماه مزع ۷۵۵۵0۲۵10 مان ان ههام۳ 1993 ۷ مخعصاط -36 [۲1۷۵۲۵1[0810۵ ۳1۲۵۲۵ ,(۳۵) مک ما1۵ 5۳ 0010 نگ 10 ۲۵۹00۲2 2۷ ۴۵7۱0 167-۰ .00 ,213 .30 ۳۵۵۰ 1۸15 بکاطع۵ ۳۵۵۵۹۰ ۳۲۵۵۱۵10۵۰ :۳۷۵۹ 7 6 100 ک 1000 م۸ تحصه 0 ۳۵2۵0۵0 -۹۵۳ ۱۵۳ کلدمن) مادک .1990 له اه .ظ معافما ها -37 .1363-1۰ .00 ,(26)7 ۵۵۲ما کع نما - ۳۵11۵6۹5 ۳۳۵۵۱۵11۵110 ۵ 1100 آممش ص۵۷ ۳۵۵۵ 1982 ماک عطای ۷۷ 3۵0۵ -38 4 1101100 ,52 30۰ 001ع1 ۲1۵۲01001021 000 105۳ عطا اه احدط معاماک معانهنا 0.6 ,۷۷۵۹1210 1151۵1100 ۸ عسعطام ما۸ مهد م0 ۷۵0۵ ص۲0 اه ا اد -905 .00 ,(109)6 ۸50۳ .001611۵5 11۵0۵۵0 ۳۵۳ ان ام دهد ادا امط 1983 ۷ 0 3000 -39 915 :9 0۲ ر1ع521 120۹ 1۵۲ 01101۵ بجاندگ زین 606 اعد اعدا آهد۱1۵0 1985 الا -40 1.6 ,۷۷۵۹۱۵10 ,۳۳۵۹۹۰ الیش 12100۵ بقتماس) سوواط 200 ۲1۵۵۵ 0۷اه ۳۵10011000 ,1997 شا معطام 200 0.۳ ,اع 00 با مطقااما ,0.۸ 0502 ‎٩4۱-۲ ,100۷6 تطقالا بدم(۳۲۵ ۱۷۵۲ 02000 0 ۵۵۹۵ ۷/۷۵۲ ,۲۵۳۹۰ ۳۱۵۷۱۵۵ 200 که ۰ 3 .0 69 ,96-6 ۲۹۵۵۲ 011016 نک 1۵۵110 ان با0۳۵ظ ۰ ,۳:81 :10 110005 ماه ند ععها اه اهاط ۱9۵7۰ شا ۲۵۳۸۵۱00 ,0.1 ما۳ 42۲ 1۹۲۱1۵ 1۰ ]۷۵ ,۳۹۲۱۵110۵۰ ۳100۵0 ما علا 0 خ نامسا 200 |۳۵:۵۵ صدزا ما۸ ب0ع 1۳۱۳۵ ,(۳۵) ۰ ۲۳۵010۳ 62006۵ ما۸ ۳۵۱10۹ ۳ ۳1۵۵0 10120 و۱۳۵ زک ۵ ۳۵۳۵۵۵ 19686 سابل ص۷۷2 شا ۹۵۳۵۵۵۵۰ 0۳ ,۳:0 43۲ 00| ,205-229 .00 ,16 ,۷0.63 مخکعع 6 ۱6۵ ۲0[ ۰ح۵0 ها لد ما۸ ۲01 ۳۵10۵۵۵ با |۲۵ ۵۵۵م۲۲ ب3ا معامهشا) ۲۶۵۵۱ ع امد 19۵9 ۷۵۵ ۲۳۵۵۵۰ 44 ۰ 640 ,10۳۹۵ 6۷۷ [۵ 110۵110 .105-۳۵۳۵۵ آ۵ مادک عطا 1۵۳ حدمنمانا۵ ۳۵۵۵-۳۹ معا 1992 بش۸ ۸۱۳۵۳۵۶ +45 ۳1۵0۵٩, 1۲-010, 0۲۵۵0۵ 50۵10 00. 9-۰‏ عا بط 2040 حصمل جر0 ج‌نکو میگ ,ا[11۵ 200 ۲۳۵۳۳۳۵۵ ۳۲۵۵۵6۰ 1 ۲۶۵۲۵10۵ ,۱994 ,۰۵ ,5۳۵۳۷۰ -46 ۵00 ۵00 دع هداعلا ادا 1986۰ ,ر0 00 ۸ک) ۵۵۵ ععشاز دن ععا 00 ما۸ نوک ‎٩47- ۰ 50۱ ,۳۳۵۵۵۰ ,5۸7100110 .2 30۰ ۳00۲1 ۳1۵00۵۰ ۰ ۸000216 -5 51۳ ععما ما۷ بدا امک ۵۲ ۲۶۵۵۱ 1964 با ۲۳۵۵۱۵ نهک -48 239-۰ .00 .(3 901۷ )۸5 10۹10 ک6زا۵۵ ۲۵۲ ۳۵ اه اه 0( -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۹۳/۰۷/۰۱ دستورالعمل روش‌های محاسبه حداکتر سیل محتمل 7/7 :۳۷۵10 52160 10۵00 1۵۳ دروم۸ ۳۹ 1996 کل 100۹0 .0 مطاه]۲ مطلل معع اک -49 00۲0٩ 0۲۴ 5‏ 5.۸۳۵۷ ۳۵۲ 1480853-3501 ۲۷۷ م1۳۵۵ 111۷۹ [اع 0 مادنا ۲1۷۵۲۵۱۵۵۵ .۰ 60۵ ۷۷/۵16۳ 1۵۳ 1۹11۵ ۵۵۰ [۵ع0۳1) ۲1۳-۲1۱۹5 دوک ۱0۵2 عنع |11۵۵ .2007 ,۳۵۱۵۵ ام عمم) جحصسه کنا -50 ۰ 68116616 ۷۵010816 -دع ۳۵0 ۷۵6۲ 1۵۳ 13۵6 ,3.1.0 ۷۳۹10۵ ۷۷۵ 1110۳ 1۳۵ اه ام0ع1 کنا .20۵ اله مرک او جعز1 1977۰ ,۱۵۵0 او معط ها -51 ۰ ] ,۷۷/۵۹۱۵2۲0۰ ,|۳۵ |۲21۵ ۲۵۲ دا11000ع0) ددع۹۵ ع نامگ 1۵۳ علنس .1988 بسک آهنعمامع60 معاهاک معانصنا -52 0.6 ,۷۷۵۵۳182100۰ ,2339 ۳۵۵۵۲ چام ماگ ۷۷۵۵۲ ۳۵۵۵۰ ۳۱۵۵۵ 0مه داعصصمش 13600" 0136۳ ,10208 ععجها ما دامعلنمم۸ هد ما۳ ۵0 ععاا ص00 1970 ,11۹5۲۵۵ -53 40 ع6 3 161118 دز 10117200 م۳۳۵6 ده ۲۳۵ ۳۵۵۹۵0۵۰۲ ۵ ۷۵ مادم ۰ .0۳82017011008 ۳۵۱۵۳۵۵ دعاهاک لمعانونا 21 بط ۳۵۵0۳۵۵ که 11۱۳۵5 مک ۵۲ مدمه ۰ ۸6۷۷ ,125 عع شا 0۵ عع 0 -1۵5 ۵۲ 5160 .1965 ,1۵0۹ 1۵۳ 001۳1۵ دک ۵۵ 066 ماعصدم) طنععدط 1۵000۵ ها -54 1.6 ۷۷۵۵12100۰ ۳۳۵۵۶ علد ۸ 1200۵ بعاسعاس) ۵6و۳۵ مد ۳۵۵۵ 0 1 | ۳۵016۲ د0ع ۷۷/۵1 الهمرک ۵۲و 2 زا۱۷0۵ جعوام ۲۶۵ 1982 .0.۸ مق نط۷۵۵۱ -55 ,۳۵۵ سا باع1د0عا۳۵ظ .۲1.۳ م00۵0[ با ,۲۵۵۵ بحلعطاد ۷۷۵ الهمرک ۵۲ ۱۹۵۵۱۱۵۵۶ ۰ اعد 0ل یاک ,۳۵166۵ اه ان ۸ اه جاعنممک م۸ ب5 عطا ‎٩‏ حامد ۱۵۵۶۳ 56- ۷۷۵۲۵ ۱۱0۵۱02 022017000, 1986. ۱/10۵ ۵۲ ۳۹۵0 ۵۲ ۳۳۵۵|66 0 ۳۳۵۵1۵110۵۰ 006۵110 ۵ ۲1۷۵۵0۵ ۲۵۵۲۲ 30۰1۰ ۷۷۱/0 332, 6006006۷۵ 5۷۷1761120, 2690 ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با گذشت بیش از سی سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خود. افزون بر پانصد عنوان نشریه تخصصی - فنیء در قالب آیین‌نامه. ضابطه. معیارء دستورالعمل, مشخصات فنی عمومی و مقاله, به‌صورت تالیف و ترجمه, تهیه و ابلاغ کرده است. نشریه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده.» تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های اخیر در سایت اینترنتی 1367۵1121۳1.1۳۲ قابل دستیابی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 2 که ۳۳۵۵۵/۱1۲ 1512۳ 53 ف20 ۳12۶ ۹۳۵۵۶1 ۵۳ ۲۳۹۱۲ ۷1۵ 0 0۳] (1007 11۹171۱0 همم[ از ‎٩1227117(1117(‏ ۲۳۳02۵۸6 آ0 ۳0047 ۷( 0۲ ۹/11۹۷ 06۷15100 ناگ 51۳۵16216 1۵۲ م1 او 06 [1102عع1 200 ۳۵2166118 ۵ 8۳۵۲ 5 ]1603012 01 601 0271ع] 7 00 ۷۷/۵1۵۲ 10۳ ۲011611۵ [37023 ۱۱۳/۱ 2013 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- این نشریه با عنوان «دستورالعمل روش‌های محاسبه حفظ مبانی هیدرولوژیکی و توجه به تجربیات سایر کشورها ارائه شده است. این نکته شایان کارشناسی در طی مراحل برآورد و با توجه به به عهده کارشناس خواهد بود.