آماده سازی لجن حاصل از تصفیه فاضلاب

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. آماده سازی لجن حاصل از تصفیه فاضلاب شهری برای مصارف کشاورزی 5 ار 0 خرداد ماه وزارت نسرو شر کت سهامی مد یر یت منابع آب ابران ۹۱۳۸۱ -------- صفحهٔ بعد -------- آماده‌سازی لحن حاصل از تصفیه فاضصلاب شهری برای مصار فکشاورزی -------- صفحهٔ بعد -------- پیشگفتار امروزه نقش و اهمیت ضوابط. معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از بکارگیری مناسب و مستمر آنها در پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب‌ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوم و فنون در جهان امروز. تهیه ضوابط معیارها و استانداردها در هر زمینه به مجامع فنی - تخصصی واگذار شده است. با در نظر گرفتن مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران. تهیه استاندارد در بخش آب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و از این‌رو طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور وزارت نیرو در جهت نیل به این هدف با مشخص نمودن رسته‌های اصلی مهندسی آب اقدام به تشکیل مجامع علمی - تخصصی با عنوان کمیته‌ها و زیر کمیته‌های فنی نموده که وظیفه تهیه این استانداردها را به عهده دارند. استانداردهای مهندسی آب با درنظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین می‌گردد : -‏ استفاده از تخصص‌ها و تجارب کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی استفاده از منابع و ما خذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی بهره‌گیری از تجارب دستگاههای اجرایی. سازمانها. نهادها. واحدهای صنعتی. واحدهای مطالعه. طراحی و ساخت -‏ ایجاد هماهنگی در مراحل تهیه. اجراء بهره‌برداری و ارزشیابی طرحها ِ پرهیز از دوباره کاریها و اتلاف منابع مالی و غیر مالی کشور -‏ توجه به اصول و موازین مورد عمل موْسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موْسسات معتبر تهیه کننده استاندارد استانداردها ابتدا بصورت پیش نویس برای نظرخواهی منتشر شده و نظرات ارسالی پس از بررسی در کمیته تخصصی در نسخه نهایی منظور خواهد شد. امید است که کارشناسان و صاحبنظرانی که فعالیت آنها با این رشته از مهندسی آب مرتبط می‌باشد. با توجهی که مبذول می‌فرمایند این پیش‌نویس را مورد بررسی دقیق قرار داده و با ارائه نظرات و راهنمایی‌های ارزنده خود کمیته فنی شماره ۱-۵ (تصفیه آب و فاضلاب شهری) را در تنظیم و تدوین متن یاری و راهنمایی فرمایند. -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای کمیته اسامی اعضای کمیته فرعی ۱از کمیته فنی شماره ۵ طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور که در تهیه و تدوین آقای محمد بهاری‌کیا شرکت آتی‌سر (کارشناس آزاد) فوق‌لیسانس مهندسی بهداشت آقای مصطفی بهشتیان شرکت ماشین‌سازی ویژه فوق‌لیسانس مکانیک آقای رضا خیراندیش مهندسین مشاور پژوهاب فوق‌لیسانس مهندسی تهیه آب و آبرسانی آقای علیرضا رادپی کار شناس آزاد فوق‌لیسانس مهندسی بهداشت آقای جلال شایگان دانشگاه صنعتی شریف دکترای مهندسی بیوشیمی آقای محمد شریفی سیستانی شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور ‏ فوق‌لیسانس آب و فاضلاب آقای دکتر علی‌اکبر عظیمی دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران دکترای مهندسی بهداشت آقای غازی عیدان کارشناس آزاد فوق‌لیسانس محیط زیست آقای امیر سعیدموسوی‌حجازی کارشناس آزاد فوق‌لیسانس مهندسی مکانیک پیش‌نویس این نشریه توسط آقای دکتر علی‌اکبر عظیمی تهیه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹- مقدمه ۲ مشخصات کمی لجن حاصل از تصفیه فاضلاب شهری ۱-۲ مقدار لجن مقدماتی ۲-۲ مقدار لجن بیولوژیکی ۳- مشخصات کیفی لجن حاصل از تصفیه فاضلاب شهری ۴ خطرات کاربرد لجن در کشاورزی بدون آماده‌سازی ۱-۴ تولید بوی مزاحم ۲-۴ انتشار عوامل بیماریزا ۵ تصفیه لجن ۱-۵ آمایش لجن ۲-۵ تغلیظ لجن ۳-۵ تثبیت لجن ۴-۵ آبگیری لجن ۵-۵ گندزدانی لجن ۶ انتخاب فراً ند آماده‌سازی لجن برای مصارف کشاورزی ۱-۶ استفاده از لجن آبگیری نشده ۲۶ استفاده از لجن آبگیری شده ۳۶ روش‌های آماده‌سازی لجن برای مصارف کشاورزی ۱-۳-۶ آماده‌سازی متعارف لجن ۲-۳-۶ آماده‌سازی لجن از طریق پوساندن ۳-۳-۶ آماده‌سازی لحن با استفاده از آهمک ۱-۳-۳-۶ تثبیت لجن با آهک قبل از آبگیری ۲-۳-۳۶ تثبیت لجن با آهک بعد از آبگیری ۴-۳-۶ آماده‌سازی لجن از طریق خاکچال بهداشتی ۱-۴-۳-۶ خاکجال متمرکز لحن ۲-۴-۳-۶ خاکچال لجن در ترانشه ۱۰ ۱۰ ۱۱ ۱۱ ۱۲ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۶ ۱۷ ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان - ۱-۷ ۲-۷ ۱-۲-۷ ۲-۲-۷ ۳-۲-۷ -۸ نرخ مصرف لجن در زمینهای کشاورزی عوامل موثر بر نرخ مصرف لجن در زمینهای کشاورزی تعیین نرخ مصرف لجن در زمینهای کشاورزی زمان. مدت. تناوب و دوره مصرف لجن مقدار مصرف لجن در واحد سطح زمین کشاورزی برآورد حجم لجن در مواردی که وزن مواد خشک لجن و مقدار درصد وزنی آن ۱۸ ۱۸ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۲۳۲ ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- آماده‌سازی لجن حاصل از تصفیه فاضلاب شهری برای مصارف کشاورزی ۱-مقدمه لحن مواد جامدی است که در واحدهای مختلف تصفیه‌خانه‌های فاضلاب با بهره‌گیری از عملهای فیزیکی نظیر ته‌نشینی. شناورسازی و یا فیلتراسیون از فاضلاب جدا می‌شود. لجن حاصل از تصفیه فاضلاب ممکن است از یک یا چند نوع زیر تشکیل شده باشد: 9 لجن مقدماتی که در حوض‌های ته نشینی مقدماتی از فاضلاب خام جدا می‌شود. 9 لجن بیولوژیکی که در مرحله تصفیه بیولوژیکی فاضلاب تولید می‌شود. و لجن حاصل از تغییر شکل شیمیائی یا بیولوژیکی مواد باقیمانده در فاضلاب خروجی از مراحل قبلی‌که ممکن است در مرحله تصفیه تکمیلی فاضلاب تولید شود. لجن خام ایحاد شده در تصفیه خانه‌های فاضلاب شهری بعلت حجم زیاد. قابلیت ایجاد بوی مزاحم. بار سنگین مواد اآلی و وجود تعداد خیلی زیاد میکربهای بیماری زا و انواع تخم انگلها در آن مسئله سازاست لذا در تصفیه خانه‌های فاضلاب شهری باید حسب نوع لجن حاصل از فرآیند تصفیه فاضلاب. تمهیدات لازم برای بی‌خطر و غیر مزاحم ساختن و دفع بهداشتی لجن پیش‌بینی شود. در فصل ششم نشریه شماره ۱۳۹-۳ سازمان برنامه و بودجه. ضوابطی درباره جمع‌آوری. تصفیه و دفع لجن منعکس و کلیاتی نیز درباره کاربرد لجن در اراضی مزروعی و اراضی حنگلی ارائه شده است. نظر بر اینکه شرایط حاکم بر غالب تصفیه خانه‌های فاضلاب شهری در ایران ایجاب می‌نماید که از لجن حاصل از تصفیه فاضلاب در مزارع کشاورزی استفاده شود. [81 نشریه حاضر به منظور راهنمایی طراحان ومحریان تصفیه خانه‌های فاضلاب شهری که در نظر دارند لجن حاصل از تصفیه فاضلاب را در مزارع کشاورزی دفع کنند تهیه شده است. نظر بر اینکه نشریه حاضر عملاً می‌تواند بعنوان مکمل فصل ششم نشریه شماره ۱۲۹-۳ منظور شود در هر کجا که لازم بوده اطلاعات و ضوابط تکمیلی نیز ارائه شده است. با توجه به نکات مشروح در فوق نشریه حاضر در هت بخش زیر تهیه شده است : و بخش ۲- مشخصات کیفی لجن حاصل از تصفیه فاضلاب شهری ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ بخش ۳- خطرات کاربرد لجن در کشاورزی بدون آماده‌سازی ۵ بخش ۵- انتخاب فرآیند آماده‌سازی لجن برای مصارف کشاورزی 9 بخش ۶- ضوابط کاربرد لجن آماده شده در زمین‌های کشاورزی ۵ بخش ۷- مراجع و منابع ۲-مشخصات کمی لجن حاصل از تصفیه فاضلاب شهری : برای طراحی دقیق و راهبری صحیح واحدهای آماده سازی و دفع لجن. محاسبه مقّدار لجنی که در تصفیه خانه تجربی استفاده کرد. برای برآورد مقدار لجن مقدماتی می‌توان از سرانه کل مواد معلق در فاضلاب خام و بازده حوض ته نشینی مقدماتی استفاده کرد. سرانه کل مواد معلق در فاضلاب شهری به نوع شبکه جمع آوری بستگی دارد. مقدار وزنی کل مواد معلق در شبکه مرکب جمع‌آوری فاضلاب حدود ۲۰ الی ۳۰ درصد بیش از شبکه مجزا می‌باشد. در صورتیکه مقدار وزنی کل مواد معلق در فاضلاب شهری ۴۰الی گرم مواد خشک به ازاء هر نفر در روز و بازده‌ته نشینی حدود ۶۰ درصد در نظر گرفته شود. سرانه لجن ممّدماتی حدود ۲۵ الی ۰ گرم موادخشک در روز خواهد بود و اگر متوسط غلظت موادخشک در لجن مقدماتی حدود ۵ درصد منظور شود مقدار لجن مقّدماتی حدود نیم تا یک لیتر در روز به ازاء هر نفر خواهد شد. ۲-۲ مقدار لجن بیولوزیکی مقدار لجن بیولوژیکی به نوع فرآیند بیولوژیکی تصفیه فاضلاب و شرایط حاکم نظیر دماء. سن لجن. نسبت غذا به میکروارگانیسم (۳/۸4]) زمان ماندهیدرولیکی و بار مواد آلی وارد شده به واحد تصفیه بیولوژیکی بستگی دارد. در فرآیندهای لجن فعال. مقّدار تولید لجن بیولوژیکی با استفاده از ثابت‌های بیولوژیکی که میزان رشد و زوال -------- صفحهٔ بعد -------- خشک لحن بیولوژ یکی نشان داده شده است. ار ند در این رابطه : ۶ < مقدار تولید مواد خشک لجن بیولوژیکی حسب کیلوگرم مواد معلق فرار در روز (۷55/4 8) ۷ - نسبت تولید جامدات بیولوژیکی حسب کیلوگرم مواد معلق فرار به کیلوگرم اکسیژن خواهی بیوشیمیایی مصرف شده (ه 300 ۷55/18 عها) -مقدار کاهش اکسیژن خواهی بیوشیمیایی در حوض هوادهی حسب کیلوگرم در روز (4/ه 13010 ۵ا) ۵ < ضریب زوال میکروارگانیسم‌ها در روز (*47) ۷4 - جرم جامدات بیولوژیکی در حوض هوادهی حسب کیلوگرم مواد معلق فرار (8۷55) ۲ <- ضریب ثابت؛ این ضریب به مقدار مواد معلق غیر قابل تجزیه بیولوژیکی ورودی به حوض‌هوادهی و باقیمانده مواد معلق ناشی از زوال میکروارگانیسم‌ها بستگی دارد و دامنه تغییرات آن ۱/۵الی ۲/۵ می‌باشد. مقادیر نمونه‌وار ضرایب ۷ و )۳ به ترتیب ۰/۵۵ کیلوگرم مواد معلق فرار به کیلوگرم اکسیژن خواهی بیوشیمیایی پنج روزه مصرف شده و ۶ در روز می‌باشد. مقدار این ضرایب به دما و سایر عوامل محیطی بستگی دارد. حدود ۱ در روز باشد و به فرض آنکه حدودیل اکسیژن خواهی بیوشیمیایی در حوض ته نشینی مقدماتی حذف شده - 195/0 ۱۵۵ - ۶ب ۴۵-۳۰۰ وک ۲/۵۵ 0 ۳ در این محاسبه به فرض انکه سرانه اکسیژن خواهی بیوشیمیانی پنج روزه ورودی به حوض هوادهی ۰ گرم در روز باشد. برای اینکه بار لجن معادل ۰/۱ در روز شود مقدار کل مواد معلق (۱/1) معادل ۰ گرم در نظر گرفته شده است. اگر غلظت لجن بیولوژیکی به طور متوسط یک درصد باشد سرانه لجحن بیولوزیکی حدود ۱/۵ لیتر در روز خواهد بو د. -------- صفحهٔ بعد -------- در برآورد مقدار لجن بیولوژیک می‌توان از رابطه تجربی پیشنهادی آقای هنگن (۲10111010) نیز استفاده نمود. در این رابطه مقدار لجن بیولوژیکی (,8) حسب کیلوگرم مواد خشک جامدات بیولوژیکی به ازاء هر کیلوگرم اکسیژن‌خواهی بیوشیمیائی پنج روزه ورودی به حوض هوادهی به صورت تابعی از نسبت غذا به میکروارگانیسم (۱/]) بیان شده 0 ۱/۲ (۳۳ در این رابطه ]۳/۸ عبارتست از نسبت بار وزنی اکسیژن خواهی بیوشیمیایی پنج روزه بر حسب کیلوگرم در روز به وزن مواد معلق حوض هوادهی برحسب کیلوگرم (۱/1-۷55-4 ۳8ا/ن 3010 یا) شایان ذکر است که در فرآیند نیترافیکاسیون (تبدیل آمونیاک به نیترات توسط میکروارگانیسم‌های نیترات ساز) به ازاء هر کیلوگرم نیتروژن آمونیاکی که به نیترات تبدیل می‌شود تقریبامعادل ۱۵۰گرم لجن بیولژیکی تولید می‌گردد. مقدار لجن بیولژیکی تولید شده در صافی‌های چکه‌ای به نوع صافی بستگی دارد. در صافی‌های چکه‌ای کم‌بار (صافی چکه‌ای که روزانه حداکثر ۰/۲۵ کیلوگرم اکسیژن‌خواهی بیوشیمیائی پنج روزه به هر مترمکعب از حجم صافی وارد می‌شود.) به ازاء هر کیلوگرم اکسیژن‌خواهی بیوشیمیایی پنج‌روزه که از فاضلاب زدوده می‌شود حداکثر حدود ۴ یلوگرم لجن بیولژیکی تولید می‌گردد؛ اما در صافی‌های چکه‌ای پربار (صافی چکه‌ای که روزانه حداقل یک‌کیلوگرم اکسیژن‌خواهی بیوشیمیائی پنج روزه به هر متر مکعب از حجم صافی وارد می‌شود) به ازاء زدایش هر کیلوگرم اکسیژن‌خواهی بیوشیمیائی پنج‌روزه متجاوز از ۰/۶ کیلوگرم لجن بیولژیکی تولید می‌شود. بی‌هوازی حدود ۳۰الی ۸۰ لیتر (به طور متوسط ۴۰ الی ۵۰ لیتر) در سال گزارش شده است. در استخرهای فا کولتاتیو (۲3011311۷0) سرانه لحن ته‌نشین شده حدود ۳۰ لیتر در سال می‌باشد. ۳ مشخصات کیفی لجن حاصل از تصفیه فاضلاب شهری بخش اعظم لجن حاصل از تصفیه فاضلاب شهری از آب تشکیل شده است. به طوری که وزن خشک مواد حامد موجود در آن همواره کمتر از ۰ درصد وزنی است. در حدول شماره ۱-۲ مقدار درصد این مواد و همجنین خصوصیات ظاهری لحن‌های حاصل از تصفیه فاضلاب ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- جدول شماره ۱-۲- مشخصات فیزیکی انواع لجن حاصل از تصفیه فاضلاب نوع لجن خصوصیات ظاهری مقدماتی خاکستری‌رنگ. کمی چسبنده. غالباً بدبو بیولژیکی (فر آ یندلجن‌فعال) به رنگ قهوه‌ای روشن. با خاصیت ته‌نشینی متفاوت بیولژیکی (صافی چکه‌ای) قهوه‌ای رنگ. پوک کیفیت لجن به سیستم جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب بستگی دارد. عوامل تعیین کننده کیفیت لجن عبارت است از : ۵ مقدار مواد خشک لحن ۵ مقدارپ هاش (1آ0) لجن ۵ غلظت اکسیژن خواهی شیمیایی و بیوشیمیایی لجن ۵ سهولت آبگیری از لجن ۰ تعداد تخم انگل و سایر عوامل بیماری زا در لجن ۵ غلظت عناصر و ترکیبات شیمیایی بازدارنده. سمی و خطرزا در لجن ۵ غلظت مواد مغذی (ترکیبات نیتروژن و فسفر قابل مصرف میکروارگانیسم‌ها) لجن 9 ارزش سوختی لجن ۵ کل خاکستر باقیمانده پس از سوخت لجن بخش اعظم مواد خشک موجود در لجن اولیه. از مواد آلی تشکیل شده است که در شرایط بی‌هوازی به سرعت متعفن زیاد باشد. منشا اصلی فلزات سنگین در فاضلاب شهری. ترکیبات سرب حاصل از مصرف بنزین حاوی سرب درخودروها است. در صورت ورود فاضلاب‌های صنعتی به شبکه جمع‌آوری فاضلاب شهری ممکن است طیف گسترده‌ای از آلاینده‌های گوناگون نیز در لحن مقّدماتی وجود داشته باشد. لجن بیولوژیکی عمدتاً از توده میکروارگانیسم‌ها تشکیل می‌ شود که در مرحله تصفیه بیولوزیکی تولید شده است. نظر به اینکه باکتری‌ها در تصفیه بیولوژیکی فاضلاب. نقش اصلی دارند. بخش عمده لحن بیولوزیکی از بدن باکتری‌ها تشکیل شده که فرمول تقریبی شیمیایی آن عبارتست از: 77, 0 -------- صفحهٔ بعد -------- براساس تحقیقاتی که در آفریقای جنوبی انجام شده. مقدار وزنی اکسیژن خواهی شیمیایی هر کیلوگرم از توده باکتری‌های موجود در لجن بیولوژیکی حاصل از فرآیند لجن فعال حدود ۱/۴۸ کیلوگرم می‌باشد. در لجن بیولوژیکی علاوه بر توده باکتری‌های فعال و غیرفعال. مقداری مواد آلی غیر قابل تجزیه بیولوژیکی نیز وجود دارد که در فاضلاب خام موجود بوده و در مراحل قبلی تصفیه از آن حدانشده است. علاوه بر این قسمتی از احساد باکتری‌ها که به طریق بیولوزیکی تجزیه‌پذیر نیست نیز در لجن ثانویه وجود دارد. در فرآیندهای هوادهی ممتد و نهرهای اکسیداسیون که زمان توقف لجن در حوض‌های هوادهی آن طولانی بوده و عملاً لجن بیولوژیکی در حوض‌های هوادهی تحت شرایط هوازی هضم می‌شود. قسمت قابل توجهی از لجن بیولوزیکی از بخش غیر قابل تجزیه بیولوژیک اجساد باکتری‌ها تشکیل شده است. این موضوع تا حدی برای لجن تولید شده در فراً پندهای بی‌هوازی. صافی‌های جکه‌ای و صفحات جرخنده بیولوژیکی نیز صادق است. در جدول شماره ۲-۳ خلاصه ترکیب شیمیایی لجن مقدماتی و لجن بیولوژیکی تولید شده در فرآیند لجن فعال اراثه شده است. جدول ۲-۳- ترکیب نمونه‌وار لجن مقدماتی و لجن بیولوژیکی حاصل از تصفیه فاضلاب شهری در فرآیند لجن فعال عنوان واحد لجن مقدماتی کل مواد خشک درصد (نسبت به جرم لجن) ۲ تا ۶ مواد آلی درصد (نسبت به مواد خشک لجن) ۰ تا ۸۰ پروتئین درصد (نسبت به مواد خشک لحن) ۰ تا ۳۰ چربی و روغن درصد (نسبت به مواد خشک لجن) ۵ تا ۳۵ سلولز درصد (نسبت به مواد خشک لجن) ۵ تا ۱۵ نیتروژن ([۱) درصد (نسبت به مواد خشک لحن) ۵ با ۴ فسفر (ح0 ۲۳۲) | درصد (نسبت به مواد خشک لجن) ۳۱۱ پتاسیم (0 ۳۲) | درصد (نسبت به مواد خشک لجن) ۰ تا ۱ ت۱۱ سیلیس ۲ 5[0) درصد (نسبت به مواد خشک لجن) ۲۰۵ قلیائیت (م 00ه)) میلی‌گرم در لیتر ۰ تا ۱۵۰۰ ۰ تا ۱۱۰۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ خطرات کاربرد لجن در کشاورزی بدون آماده‌سازی پروتئین‌ها و چربیها). عوامل بیماریزاء فلزات سنگین و همچنین موادی نظیر فسفر و نیتروژن باشد که کاربرد آن در کشاورزی بدون آماده‌سازی می‌تواند خطرات مشروح زیر را دربرداشته باشد: ۱-۴ تولید بوی مزاحم تجزیه مواد آّلی موجود در لجن خام در شرایط بی‌هوازی. ممکن است بوی مزاحم ایحاد کند. استشمام بوی بد علاوه بر اثرات سوء روانی موجب کم شدن اشتها. مصرف کم آب. تهوع و اختلال حواس نیز می‌گردد. ۲-۴ انتشار عوامل بیماریزا دفع نسنجیده لجن حاوی عوامل بیماریزا در خاک کشاورزی. موحجب انتشار بیماریهای واگیردار از طریق مصرف محصولات کشاورزی آلوده و یا تماس انسان با خاک می‌شود. تمرکز عوامل بیماریزا در لجن خام بمراتب بیش از لجن تشیت شده است و خطر انتشار بیماری از طریق آن نیز بیشتر است. آبیاری اراضی که لحن خام در آنها بعنوان اصلاح کننده خاک استفاده شده است موحب انتقال آلودگی به آبهای سطحی و آبهای زیرزمینی می‌گردد. در گذشته به آلودگی آبهای زیرزمینی توسط میکربهای بیماریزا در مقایسه با آلودگی آبهای سطحی توجه کمتری معطوف می‌داشتند ولیکن امروزه این موضوع مورد توجه است زیرا حسب نوع خاک و عمق آب زیرزمینی خطر آلوده‌شدن آبهای زیرزمینی بسیار جدی است. توان بیماریزائی میکربها در خاک و لایه‌های زیرزمینی به زمان ماندآنها درخاک. شرایط آب و هوا و نوع میکرب بستگی دارد. خاک نقش عمده‌ای در زنده ماندن میکروارگانیسم‌ها دارد. این مشخصات خاک در ظرفیت نگهداری رطوبت. 011 و -------- صفحهٔ بعد -------- مواد آلی خاک موْثر بوده و این عوامل زنده ماندن باکتری و ویروسها را در خاک کنترل می‌نمایند. وجود بعضی از مواد مغذی نظیر فسفر و نیتروژن در لجن و آزاد شدن آنها در خاک همراه با آب و تخلیه آنها به رودخانه‌ها و دریاجه‌ها موحجب بروز پدیده اتر یفیکاسیون و آلودگی منابع آبی می‌گردد. وجود فلزات بویژه فلزات سنگین در لجن خام در حد بیش از ماد یر مجاز و قابل جذب توسط گیاه. موحب مسمومیت و کاهش توان حاصلخیزی خاک می‌گردد. دامنه تغبیرات غلظت فلزات در لحن بسیار وسیع بوده و حسب نوع لحن. تمرکز فلزات می‌تواند بسیار کم با زیاد باشد. ۵ تصفیه لجن تصفیه لجن عبارت از مجموعه عملیات و فرآیندهایی است که با انجام آن کیفیت لجن با استانداردهای مربوط به استانداردهای مربوط به نحوه مصرف یا دفع آن در محیط زیست بستگی دارد. عملیات و فراً یندهایی که در تصفیه لجن ممکن است مورد استفاده قرار گیرد عبارت است از : ۵ آمایش (00۵۹:110:۳۵) ۵ تغلیظ (ع10111ع111) ۵ تشیت (51201117211010) ۵ آبگیری (40۳۵12۲1۵) ۵ گندزدانی (4151110011010) ۱-۵ آمایش لجن آمایش لجن عبارت از مجموعه عملیات و فرآیندهایی که به منظور جداشدن آسانتر آب از لجن قبل از عملیات تغلیظ یا آبگیری صورت می‌گیرد. آمایش لجن ممکن است به روش شیمیایی. حرارتی. پرتوتابی و یا انجماد باشد. ۲-۵ تغلیظ لجن تغلیظ عبارت از مجموعه عملیاتی است که به منظور کاهش حجم لجن قبل از تثبیت آن انجام می‌شود. تغلیظ لجن ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۵ تثبیت لجن تثبیت عبارت از مجموعه عملیات و فرآیندهایی است که به منظور کاهش ظرفیت تولید بو و فسادپذیری لجن قبل از آبگیری یا مصرف و دفع لجن در محیط زیست انجام می‌شود. تثبیت لجن ممکن است به روش بیوشیمیایی (هضم هوازی. هضم بی‌هوازی. کمپوست). شیمیایی (آهک‌زنی. اکسیداسیون با کلر) و فیزیکی (گرمادهی. گرمادهی تحت ۴-۵ آبگیری لجن آبگیری عبارت از مجموعه عملیاتی است که به منظور کاهش حجم و تغییر شکل فیزیکی لجن قبل از مصرف یا دفع آن در محیط زیست صورت می‌پذیرد. آبگیری از لجن ممکن است با استفاده از بسترهای خشک کننده. لاگون و با وسائل مکانیکی (دستگاه گریز از مرکز فیلتر خلای فیلتر تسمه‌ای و فیلتر فشاری) انجام شود. ۵-۵ گندزدائی لجن گندزدائی لجن عبارت از مجموعه عملیات و فرآیندهایی است که به منظور نابودی میکرب‌های بیماری‌زا و نابارورسازی تخم انگل‌ها قبل از مصرف یا دفع لجن در محیط زیست انجام می‌شود. گندزدانی لجن ممکن است به ۶ انتخاب فرآیند آماده‌سازی لجن برای مصارف کشاورزی در بخش ۱-۱-۶ نشریه شماره ۳-۱۲۹ سازمان برنامه و بودجه. نکاتی که باید برای انتخاب روش‌های جمع آوری . آماده‌سازی و دفع لحن ارزیابی شود توصیه شده است. در انتخاب فرابند آماده‌سازی لحن برای استفاده در مزارع علاوه بر رعایت نکات مذکور. توجه به نکات زیر توصیه می‌شود. 9 نوع لجن ۵ مشخصات کمی و کیفی لجن 8 نوع و مشخصات خاک نوع محصولات زراعی و نحوه مصرف آن 8 شوه آبیاری ۵ شرائط اقلیمی منطقه -------- صفحهٔ بعد -------- در هر حال. برای آماده سازی لجن به منظور استفاده در مزارع انجام دو فرآیند زیر الزامی است. ۵ گندزدانی لحن البته نحوه به کارگیری‌این فرآیندها نیز به شیوه تصفیه فاضلاب و شرائط استفاده از لجن در مزارع بستگی دارد. در فرآیندها تصفیه فاضلاب نظیر استخرهای تثبیت. استخرهای هوادهی شده و هوادهی ممتد که امکان تثبیت لجن در حین تصفیه فاضلاب وجود دارد. اگر لجن به طور کامل تثبیت شده باشد. نیازی به تثبیت اضافی آن نیست. همچنین درجه تثبیت و گندزدائی لجن به شرائط کاشت. داشت و برداشت محصول زراعی, نحوه مصرف آن و شیوه استفاده به طور کلی استفاده از لجن آماده‌سازی شده در مزارع ممکن است به دو صورت انجام شود. ۵ لجن آبگیری نشده ۵ لجن آبگیری شده ۱-۶ استفاده از لجن آبگیری نشده در لجن حاصل از تصفیه فاضلاب تمام مواد مورد نیاز گیاهان وجود دارد. که بخش بزرگی از این مواد بصورت محلول است. بنابراین آبگیری از لحن ارزش کودی آن برای گیاهان را در حدقابل توجهی کاهش می‌دهد. علاوه براین. غلظت اکسیژن خواهی بیوشیمیانی و ترکیبات نیتروژن. فسفر و پتاسیم در آب جدا شده از لجن زیاد است و بازگرداندن آن به واحد تصفیه بیولوژیکی تصفه‌خانه بار اضافی را به آن تحمیل می‌کند. لذا می‌توان بمنظور استفاده هر چه بیشتر از آن ارزش کودی لجن . آنرا بصورت مایع به مزرعه منتقل‌نمود.مشروط براینکه : ۵ لجن به طورکامل تثبیت شده باشد. ۵ گندزدانی لجن در حد لازم صورت گرفته باشد. 8 نفوذ آب همراه لجن. آب‌های زیرزمینی آلوده نکند. ۵ مقدار لحن اضافه شده به خاک متناسب با شرائط اقلیمی. مشخصات خاک و نیاز گیاهان باشد. ۵ مقدار عناصر و ترکیبات شیمیانی خطرناک در خاک .زهاب مزرعه و الیاف گیاهان به طور منظم کنترل شود. ۳۲-۶ استفاده از لجن آبگیری شده جنانجه به علت حجم زیاد لحن. فاصله طولانی تصفیه‌خانه فاضلاب تا مزرعه و فراهم نبودن شرائط لازم استفاده ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ازلجن مایع توجیه فنی و اقتصادی نداشته باشد. توصیه می‌شود لجن پس از آبگیری و بصورت جامد در مزرعه مصرف شود. آبگیری از لجن ممکن است قبل یابعد از تثبیت لجن‌صورت پذیرد.چنانچه تثبیت لجن از طریق پوساندن (کمپوست‌سازی) یا خاکچال بهداشتی " در زمین انجام می‌شود. بهتر است آبگیری از لجن قبل از تثبیت آن باشد. مواردی که آبگیری قبل ازتثبیت انجام شود لازم است برای جلوگیری از تولید بو آبگیری از لجن با استفاده از ۳-۶ روش‌های آماده‌سازی لجن برای مصارف کشاورزی مزایاء. معایب و محدودیت‌هائی است که در هنگام انتخاب مناسبترین فرایند آماده‌سازی لجن برای یک منطقه خاص باید مورد توجه قرار گیرد. ۱-۳-۶ آماده‌سازی متعارف لجن در این روش. لجن حاصل از تصفیه فاضلاب را پس از تغلیظ. تثبیت. ابگیری و گندزدایی به اراضی کشاورزی در مواردی که تغلیظ یا اآبگیری لجن با استفاده از وسائل مکانیکی انجام می‌شود. ضروری است قبل از تغلیظ با آبگیری. آمایش لجن انجام شده باشد. به منظور صرفه‌جویی در هزینه‌های سرمایه‌ای و جاری آماده‌سازی لجن. لازم است با بهره‌گیری از واحدهای تغلیظ کننده. حجم لجن کاهش داده شود. توصیه می‌شود که قبل از تغلیظ از اختلاط لجن مقدماتی و لجن بیولژیکی اجتناب شده و تغلیظ هر یک به طور جداگانه انجام گردد. استفاده از تغلیظ کننده‌های ثقلی برای لجن تثبیت نشده به دلیل مشکلات ناشی از عفونی شدن لجن و تولید بو توصیه نمی‌شود. مگر آن که تمهیدات لازم برای کنترل بو در واحد تفلیظ کننده ثقلی لجن و سایر واحدهای بعد از آن درنظر گرفته شود. برای کنترل بو در تغلیظ کننده‌های ثقلی لجن روش‌های متعددی وجود دارد. یکی از راههای مناسب کنترل بو در این واحدها. این است که بار سطحی تغلیظ کننده را بیشتر از ۰/۵ متر مکعب در ساعت بازاء هر متر مربع درنظر بگیرند. در بار سطحی کمتر از این حد می‌توان با بازگرداندن فاضلاب تصفیه شده به تغلیظ کننده ثقلی لجن. بار سطحی را در حد مطلوب تنظیم نمود. [[ز۵:۵] 5۵۱۵۲۷ -۱ ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- در مواردی که زدایش بیولوژیکی فسفر در حوض هوادهی صورت می‌گیرد. نباید از تغلیظ کننده ثقّلی استفاده شود. زیرا در شرایط بی‌هوازی که در این تغلیظ کننده‌ها ایجاد می‌گردد. فسفر به صورت فسفات از بدن باکتری‌های ذخیره کننده آن آزاد می‌شود و از طریق لحناب محدداً به مدار تصفیه برگردانده می‌شود. در این موارد می‌توان تغلیظ لجن را با استفاده از دستگاههای آبگیری مکانیکی و یا شناورسازی به کمک هوای محلول انجام داد. اگرچه در حین تثبیت لجن در هاضم‌های هوازی و بی‌هوازی بخشی از عوامل بیماری‌زا نابود می‌شوند ولی نابودی کامل عوامل بیماری‌زا صورت نمی‌گیرد و لازم است لجن قبل از انتقال به اراضی مزروعی گندزدایی شود. درجه گندزدایی لجن به نوع محصول کشاورزی و نحوه مصرف این محصولات بستگی دارد. گندزدایی کامل لحن ضروری است. در این موارد می‌توان لجن آبگیری شده را حداقل برای مدت ۲ سال در فضای آزاد نگهداری کرده و سپس در زمین کشاورزی مورد استفاده قرار داد. جنانجه لحن آبگیری شده قبل از گندزدایی به زمین کشاورزی اضافه شده‌است لازم است حداقل به مدت سه سال از کاشت محصولاتی که با لحن تماس پیدا ۲-۳-۶ آماده‌سازی لجن از طریق پوساندن ۱ 2 ۰ ۰ آبگیری مکانیکی از لجن مقدماتی به سهولت انجام می‌ شود و ممکن است برای انجام آن نیازی به آمایش لجن نباشد. ولی آبگیری مکانیکی از لجن بیولوژیکی و بویژه لجن تولید شده در فرآیند لجن فعال به سختی انجام می‌گیرد و قبل از انجام آن. آمایش لجن ضروری است. با توجه به اینکه اگر غلظت مواد خشک لجن ورودی به دستگاههای آبگیری مکانیکی بیش از دو درصد باشد. این دستگاهها عملکرد بهتری دارد. در مواردی که غلظت مواد خشک لجن کمتر از دو درصد است. توصیه می‌شود قبل از آبگیری مکانیکی. نسبت به تغلیظ لجن اقدام گردد. اگرچه فرآیند پوساندن لجن ممکن است در شرائط هوازی و یا بی‌هوازی صورت گیرد ولی با توجه به اینکه در فرآیند 08 1-۳-0 ۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- پوساندن هوازی لجن. گرمای بیشتری تولید می‌شود و گندزدانی لجن بهتر انجام می‌گیرد توصیه می‌شود که پوساندن لجن حاصل از تصفیه فاضلاب تحت شرائط هوازی صورت گیرد. البته پوساندن لجن در شرائط هوازی سریعتر انجام شده و خطر تولید بوی مزاحم نیز کمتر است. پوساندن هوازی لجن ممکن است به صورت پشته‌ای . پشته هوادهی شده۲ و یا راکتوری انجام گیرد. در سیستم پشته‌ای. شرائط هوازی از طریق زیرو رو کردن لجن تأمین می‌شود. در این سیستم لازم است زیرو رو کردن لجن همه روزه (به استثناء روزهای بارانی) انجام شود. در سیستم پشته هوادهی شده. شرائط هوازی توسط دمیدن یا مکیدن هوا از طریق لوله‌های مشبکی که در زیر پشته لجن قرار دارد بوجود می‌آید. در سیستم‌هائی که شرائط هوازی با دمیدن هوا به داخل پشته لحن تأمین می‌شود. لازم است برای جلوگیری از تولید بو. سطح خارجی پشته‌ها با لایه‌ای از کمپوست به ضخامت ده سانتیمتر اندود شود و در سیستم‌هانی که شرائط هوازی با مکیدن هوا بوجود می‌آید. لازم است برای اجتناب از انتشار بو. هوای مکیده شده قبل از رها شدن در محیط. تصفیه شود. این عمل معمولاً از طریق عبور هوای مکیده شده از صافی‌های بیولوژیکی صورت می‌گیرد. برای پوساندن لجن معمولاً از لجن خام استفاده می‌شود. در این روش. سرعت تجزیه مواد آلی زیاد است و در تتیحه در هنگام پوساندن لجن نرخ اکسیژنگیری " بالانی مطرح خواهد بود که برای احتناب از تولید بوی مزاحم باید در طراحی به آن توجه شده و اکسیژن مورد نیاز در حد مطلوب تأمین شود. قبل از پوساندن لجن موادی نظیر کاه. پوسته برنج. پوست پسته. بادام و گردو خاک اره. پوشال. خورده چوب. زباله و یا لجن پوسیده شده باید به آن اضافه شود تا علاوه بر جلوگیری از چسبیدن لخته‌های لجن به یکدیگر (که باعث انسداد راه‌عبور هوا می‌شود) نسبت کربن به نیتروژن و رطوبت مخلوط به حد مطلوب رسانده شود. این مواد را مواد حجیم کننده ا می‌نامیم. مقدار مواد حجیم کننده مورد نیاز به غلظت مواد خشک قبل از پوساندن. نوع ماده حجیم کننده و نحوه پوساندن لحن بستگی دارد. برای آنکه فراآیند پوساندن لجن به خوبی صورت پذیرد. لازم است نسبت کربن به نیتروژن در مخلوط اولیه لجن و مواد حجیم کننده در محدوده ۲۵:۱ تا ۳۵:۱وزنی باشد. معمولاً این نسبت با افزودن مواد حجیم کننده به لجن در حد مناسب. تنظیم می‌گردد. همچنین مقدار مواد حجیم کننده اضافه شده باید در حدی باشد که غلظت مواد خشک در مخلوط اولیه لجن و مواد حجیم کننده. حداقل به چهل درصد برسد. ام 512116 267۵160 -2 -[ 2865 ۳۱۳۵[ -4 6۵ ع۵66ام ۵78261 -3 ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- دمای بهینه برای پوساندن لحن ۵۰ تا ۶۰ درجه سلسیوس است. این دما در اثر فعالیت میکروارگانیسم‌های هوازی تأمین می‌شود. برای جلوگیری از بالارفتن دما و همجنین تخلیه رطوبت اضافی تولید شده در فرآیند پوساندن لجحن. باید مقدار عبور هوا یا تعداد دفعات زیر و رو کردن لجن در حد مطلوب تنظیم شود. معمولاً هوای لازم برای تنظیم دما یا تخلیه رطوبت بیش از مقداری است که برای تأمین شرائط هوازی مورد نیاز می‌باشد. زمان لازم برای پوساندن هوازی لجن در روش‌های پشته‌ای و پشته‌ای هوادهی شده حدود یک ماه و در روش راکتوری حدود پانزده روز است. برای اطمینان از نابودی عوامل بیماری زا توصیه می‌شود که فرایند پوساندن لجحن حداقل برای سه روز متوالی در دمای ۵۰ الی ۶۰ درجه سلسیوس انجام گیرد. همچنین برای کامل شدن فرآیند پوساندن لجن و نابودی عوامل بیماری‌زا توصیه می‌شود که پس از اتمام مرحله پوساندن لجن. لجن پوسیده شده قبل از مصرف در اراضی کشاورزی دست کم به مدت ۲الی ۴ ماه در فضای آزاد نگهداری شود. ۲-۳-۶ آماده‌سازی لجن با استفاده از آهک در این روش. برای تثبیت لجن حاصل از تصفیه فاضلاب. آهک اضافه می‌شود. اختلاط آهک با لجن. مقدار مواد آلی آنرا کاهش نمی‌دهد ولی با نابودی و یا غیرفعال کردن طیف وسیعی از میکروبها. باعث تثبیت موقت لجن می‌شود. آهک ممکن است به صورت پودر آهک زنده (اکسید کلسیم) و یا شیر آهک (هیدرو کسید کلسیم) بکار برد. مقدار آهمک مخلوط شده با لحن باید در حدی باشد که دست کم تا دو ساعت ]0 مخلوط. بالاتر از دوازده نگه داشته شود. آهک موردنیاز برای تثبیت لجن بستگی به نوع لجن و مقدار مواد خشک آن دارد. مقدار آهکی که برای تثبیت باید با لجن مقّدماتی مخلوط شود ۱۵ تا ۳۵ درصد مواد خشک لجن می‌باشد. ولی این مقدار برای لجن بیولوژیکی باید ۴۰ تا ۸۵ درصد مقّدار مواد خشک آن باشد. تثبیت لجن با آهک. تقریباً تمام میکربهای بیماری زا را نابود می‌کند ولی تاثیر آن بر تخم انگلها زیاد نیست. اگر امکان تماس لجن تثبیت شده با محصولات کشاورزی که بصورت خام مصرف می‌شود. وجود داشته‌باشد. گندزدایی لجن قبل از مصرف در زمین کشاورزی الزامی است و در این صورت بمنظور اطمینان از تأثیر عمل گندزدانی لازم ست شمارش میکروبهای نشانگر (نظیر کالیفرم مدفوعی) روی نمونه‌های لجن تثبیت شده به طور منظم انجام و با ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ِ تثبیت لجن با اهک ممکن است شاخص شدت بوی لجن را تغییر نداده و ظرفیت تولید بو کاهش نیابد. ولی نوع بوی تولید شده تغییر یافته و به جای بوی متعفن و آزاردهنده هیدروژن سولفوره. بوی قابل تحمل آمونیاک تولید می‌گردد. اولیه ظاهر نمی‌شود. به عبارت دیگر. عدم تولید بو در هنگام تشیت لجن در تصفیه‌خانه و خاصیت آبگیری قابل قبول لجن. نشانه‌های کافی برای تثبیت مناسب لجن با آهک نیست و فقط با کنترل دقیق و مداوم 11 طی دوره تثبیت می‌توان اطمینان یافت که 017 مخلوط آهک و لجن در حد مناسب نگه داشته شده‌است. توصیه می‌شود برای کنترل ]آ0 از الکترود مخصوص اندازه‌گیری ]01 بزرگتر از ۱۰ استفاده شده و این الکترودها به طور مرتب تمیز و طبق برنامه مشخص کالیبره و در صورت نیاز تعویض گردد. استفاده از کاغذهای حساس تعیین 17 در عملیات مر اقبت از فرآیند بلامانع است. تثبیت لجن با آهک ممکن است قبل از آبگیری (قبل یا بعد از تغلیظ لجن) و یا بعد از آبگیری از لجن انجام شود. ۱-۳-۳-۶ تثبیت لجن با آهک قبل از آبگیری لجن تثبیت شده با آهک را ممکن است قبل یا بعد از آبگیری به زمین کشاورزی منتقل کرد. نظر به اینکه مقدار افزایش ۳1 خاک زمین کشاورزی در هنگامی که آبگیری از لجن انجام نشده بیشتر از وقتی است که آبگیری از لجن صورت گرفته باشد. توصیه می‌شود که تثبیت لجن آبگیری نشده با آهک فقط محدود به مناطقی گردد که 017 خاک بر اثر بارندگی زیاد مرتباً کاهش یابد و یا محصول کشاورزی نسبت به افزایش ]1 خاک حساس نباشد. تثبیت لجن با آهک. آبگیری از لجن در بسترهای خشک کننده و یا لاگون لجن را آسان می‌کند. ولی آبگیری مکانیکی از لجن مشکلتر می‌سازد. زیرا پلی الکترولیتهایی که در آمایش لجن قبل از آبگیری مکانیکی باید با لجن مخلوط شود در 0۲1 بزرگتر از ۱۰ عملکرد مطلوب ندارد. توصیه می‌شود برای تشیت لجن از شیر آهک استفاده گردد. زیرا استفاده از پودر آهک گرد و غبار تولید می‌کند. (011) 1۵67 ۱16۹1 ۵00۶۳ -| ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۳-۳-۶ تثبیت لجن با آهک بعد از آبگیری در مواردی که از وسائل مکانیکی برای آبگیری لجحن استفاده می‌شود. بهتر است مخلوط کردن آهک با لجحن بعد از آبگیری مکانیکی انجام گیرد. مزایای تثبیت لجن بعد از آبگیری در مقایسه با تثبیت لجن آبگیری نشده عبارت است از: ۱- برای رساندن ]آم لجن به حد موردنظر به آهک کمتری نیاز هست. ۲- آهک از طریق لجناب به تصفیه‌خانه برنمی‌گردد. ۳- به علت کم شدن حجم لجن بعد از آبگیری. جنانجه پودر آهک زنده با لجن مخلوط شود. براثر واکنشهای گرمازاء دمای مخلوط لجن و آهک ممکن است تا حد ۰ الی ۸۰ درجه سلسیوس افزایش یابد. بالا رفتن همزمان دماو 01 علاوه بر نابودی کامل میکروبهای بیماری ظ بخش عمده تخم انگل‌ها را نیز نابود و با نابارور می‌سازد. با توجه به مزایای یاد شده توصیه می‌شود: ۵ تثبیت لجن با آهک بعد از آبگیری لجن انجام گیرد. 8 برای اجتناب از پخش‌شدن گرد و غباردرهواء اضافه کردن پودر آهک به لجن درمحوطه سرپوشیده‌انجام شود. ۵ به منظور اختلاط یکنواخت پودر آهک با لجن باید از وسائل مناسب استفاده شود. مشخصات فیزیکی مخلوط حاصل از تثبیت لجن آبگیری شده با پودر آهک به گونه‌ای است که می‌توان آنرا به وسیله کودپاش‌های معمولی بر سطح زمین کشاورزی پخش کرد و یا برای مدت طولانی در فضای آزاد نگهداری نمود. ۴-۳-۶ آماده‌سازی لجن از طریق خاکچال بهداشتی در این روش. لجن حاصل از تصفیه فاضلاب را پس از آمایش و آبگیری مکانیکی. برای تثبیت و گندزدانی به صورت بهداشتی در زمین دفن می‌کنند. توصیه می‌شود خاکچال بهداشتی لجن در زمینی خارج از محوطه تصفیه‌خانه فاضلاب انجام شود. در حمل لجن از تصفیه‌خانه تا محل خاکچال نکات زیر باید رعایت گردد: 9 برای حمل لجن از تانکرهای مخصوص سربسته استفاده شود. ۵ تانکرهای حمل لجن پس از تخلیه و قبل از بارگیری مجدد با آب تحت فشار کاملاً شسته و تمیز گردد. ۵ لجن مستقیماً در محل دفن تخلیه و با خاک پوشانده شود. ۵ کارکنان بخش حمل و دفن لجن از لباس و وسائل مخصوص (شامل روپوش. دستکش, چکمه سافه بلند. ماسک صورت وکلاه) استفاده کنند. توصیه می‌شود این وسائل از مواد مصنوعی ساخته شده و حتی‌المقدور سفید یا برنگ روشن باشد. ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- خاکچال بهداشتی لجن ممکن است به صورت متمرکز در یک محل مخصوص و یا به صورت غیرمتمرکز در ترانشه ۱-۳-۳-۶ خاکچال متمرکز لجن استفاده از این روش در مواردی قابل توصیه است که نزدیک تصفیه‌خانه زمین مناسب به مساحت کافی (حداقل برای خاکچال لجنی که در مدت سه سال تولید می‌شود) وجود داشته باشد. برای جلوگیری از تولید شیرآبه زیاد. لازم است قبل از دفن, مقدار مواد خشک در لجن. از طریق آبگیری مکانیکی به بیش از ۲۵ درصد افزایش داده شود. برای تثبیت و گندزدائی کامل لجن. باید لجن لااقل دو سال در محل خاکجال باقی بماند. در انتخاب محل خاکچال لجن. نکات زیر باید رعایت شود. 9 زمین از نظر توپوگرافی. شرایط هیدرولوژیکی و بافت و ساختار خاک برای خاکچال بهداشتی مناسب باشد. ۵ خاک مناسب برای پوشش روزانه و پوشش نهایی لجن در دسترس باشد. ۵ فاصله حمل لجن قابل توجیه باشد. ۵ خاکجال لجن برای ساکنین محل مزاحمت ایجاد نکند. در طراحی. اجرا و راهبری سیستم‌های خاکچال بهداشتی لجن. نکات زیر باید رعایت شود: ۱- برای جلوگیری از ورود شیرآبه لجن به منابع آب. پوشش کف و سیستم زهکشی محل خاکچال لجن باید به گونه‌ای باشد که ارتباط بین بستر خاکچال لجن و منابع آب کاملاً مسدود شود. ۲- شیرآبه لجن به ابتدای تصفیه‌خانه فاضلاب منتقل شده و یا به‌طور جداگانه تصفیه گردد. ۳- بیوگاز تولید شده در محل خاکچال لجن به نحو مناسب جمع آوری. تخلیه و دفع شود. ۴- پخش روزانه لجن باید به گونه‌ای باشد که در پایان هر روز ضخامت لایه لجن از ۰/۶ متر بیشتر نباشد. ۵- در پایان هر روز. سطح لایه لجن با خاک مناسب پوشانده و فشرده شود. به طوری که ضخامت لایه خاک فشرده شده از ۱۵ سانتیمتر کمتر نباشد. معمولاً با گذشت زمان. سطح محل خاکچال لجن معادل ۵ تا ۲۰ درصد ضخامت مواد دفن شده. نشست می‌کند. که باعث ناصافی و شکاف‌برداشتن سطح محل خاکجال لجن شده و زمینه را برای نفوذ آب باران در آن فراهم می‌سازد. برای جلوگیری از این مشکل توصیه می‌شود: ۵ ضخامت کل مواد خاکجال شده از ۴ متر بیشتر نباشد ۵ ضخامت خاک پوشش نهایی محل خاکجال لجن از ۰/۶ متر کمتر نباشد. ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ شیب سطح محل خاکچال لجن از ۲ درصد کمتر و از ۰ درصد بیشتر نباشد. ۰ سطح محل خاکچال لجن به طور منظم تسطیح و فشرده شود. برای جلوگیری از ورود حیوانات. لازم است محوطه محل خاکجال لجن. به نحو مناسب محصور شده و به منظور جلوگیری از تردد غیر مجاز افراد. تابلوهای اخطار و علائم مشخص کننده آن محل می‌باشد نصب شود. ۲-۴-۳-۶ خاکچال لجن در ترانشه در باغها و نواحی درختکاری شده می‌توان از خاکجال لجن در ترانشه استفاده نمود مشروط بر اینکه درختان به صورت ردیفی و با فاصله زیاد کاشته شده‌باشد. درا ین روش. لجن حاصل از تصفیه فاضلاب را پس از آبگیری مکانیکی در ترانشه‌هایی که بین ردیفهای درختان حفر شده دفن می‌کنند. پهنای ترانشه به فاصله ردیفها و نوع درخت بستگی دارد و باید به اندازه‌هایی انتخاب شود که دمای حاصل از تجزیه بیوشیمیایی مواد آلی لجن به ریشه گیاهان آسیب نزند. عمق لجن داخل ترانشه باید در حدی انتخاب شود که شیرابه لجن آبهای زیرزمینی را آلوده نکند. لازم است در پایان هر روز سطح لایه لجن با خاک پوشانده شود. ضخامت خاک پوشش لحجن نباید از ۳۵ سانتی‌متر کمتر باشد. توصیه می‌شود حداقل یکسال پس از خاکجال لجن در ترانشه. از کاشت محصول کشاورزی روی آن خودداری شود. خاکجال لجن در ترانشه. معمولاً به سیستم جمع آوری. تصفیه و دفع بیوگاز یا شیرابه لجن نیاز ندارد. ۷ نرخ مصرف لجن در زمینهای کشاورزی در بخش‌های قبلی این نشریه نحوه آماده کردن لجحن حاصل از تصفیه فاضلاب برای مصارف کشاورزی بیان گردید. از انجا که هر زمین کشاورزی حسب شرابط حاکم بر آن از نظر پذیرش مداوم لجن محدودیتهایی دارد. لذا در کاربرد لجن در کشاورزی نرخ مصرف لجن نیز مطرح است. منظور از نرخ مصرف لجن. براورد مقدار لجنی است که چنانجه در یک دوره طولانی (حدود ۰ سال با بیشتر). همه سالهٌ به خاک کشاورزی اضافه شود. مشکلات زیست محیطی ایجاد نکرده و به گیاه یا مصرف‌کنندگان محصولات گیاهی اسیبی نرساند. ۱-۷ عوامل موثر بر نرخ مصرف لجن در زمینهای کشاورزی عوامل موثر بر نرخ مصرف لجن حاصل از تصفیه فاضلاب در زمینهای کشاورزی از جمله عبارتند از : خصوصیات زمین کشاورزی ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ خصوصیات گیاه و محصول گیاهی ۵ شرایط اقلیمی ۲-۷ تعیین نرخ مصرف لجن در زمینهای کشاورزی نرخ بهینه مصرف لجن در زمینهای کشاورزی باید با توجه به عوامل مذکور در بخش ۱-۶ این راهنما. تعیین شود. پار امترهای اصلی در تعیین نرح مصرف لجن در زمینهای کشاورزی عبارت است از : ۰ زمان. مدت. تناوب و دوره مصرف لحن ۵ مقدار مصرف لجن در واحد سطح زمین کشاورزی که لجن بلافاصله بعد از عملیات برداشت هر محصول با خاک مزرعه مخلوط شود تا قبل از شروع عملیات کاشت محصول بعدی فرصت کافی برای تغییر ماهیت لجن در خاک وجود داشته‌باشد. همچنین توصیه می‌شود که حتی شود. در چند نوبت روی خاک ریخته شده و بعد از آخرین نوبت با خاک مخلوط شود. معمولاً تناوب مصرف لجن با تناوب عملیات کاشت. داشت و برداشت محصول کشاورزی بیکسان است ولی اضافه کرد. ۲-۲-۷ مقدار مصرف لجن در واحد سطح زمین کشاورزی در برآورد مقدار مصرف لجن در واحد سطح زمین کشاورزی پارامترهای زیر باید با رعایت عوامل موثر بر نرخ نرخ تغییر شکل فیزیکی. شیمیایی و بیوشیمیایی آلاینده‌های لجن در خاک ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ نرخ تجمع آلاینده‌ها اولیه " و ثانویه ۲ لجن در خاک. نرخ انتقال آلاینده‌های لجن به آبهای سطحی و زیرزمینی بر اثر آبیاری و بارندگی نرخ جذب و تغییر شکل و تجمع آلاینده‌های لجن در گیاه و محصولات زراعی و اثر آن بر انسان و حیوان مصرف‌کننده محصول زراعی آلوده. ۵ اثرات حاد و مزمن آلاینده‌های لجن بر موجودات زنده (اعم از موجودات زنده محیط آب و خاک. گیاهان. حیوانات و انسان‌هایی که به طور مستفیم یا غیرمستقیم در معرض آلاینده‌های اولیه و ثانویه لجن قرار می‌گیرند). از آنجایی که برای تعیین این پار امترها به تخصصهای ویزژه نیز نیاز هست. لذا نرخ مصرف لجن در هر طرح باید به پزشکی. دامپزشکی و پزشکی برآورد شود. - مواد آلاینده لجن ا مواد الاینده‌ای که بر اثر تغییر شکل مواد اولیه لجن در خاک تولید می‌شو ۵ اس ۳ ای ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ب- خصوصیات خاک و زمین کشاورزی ۶ ۵ شرایط اقلیمی هم خصوصیات‌گیاه ومحصولات‌کشاورزی ۷- علاوه بر خصوصیات اب ابیاری. س جدول شماره ۱-۶- پاره‌ای از عوامل موثر دما. نفوذپذیری. رطوبت نسبی. جرم حجمی ظاهری. ظرفیت نگهداری رطوبت ۷ و بافت. ساختمان و تخلخل خاک. عمق سفره آب زیرزمینی و توپوگرافی زمین دماء کل مواد خشک. مواد محلول. کدورت مواد بازدارنده. مواد سمی و مواد خطر زا نوع و گونه گیاه کشاورزی. جگونگی مصرف محصول 2 ,۲,۳ .1.6) 5ا 1۵۳16 -2 05 -4 (۳۷۸1]4) ۲۵110 20150101100 5001100 -6 .. با ۳۹ م ۱ ی ۰ 1 ۰ ی بر رخ مصرف لجن در زمینهای کشاورزی پ‌هاش. قلیائیت. مواد آلی موادمغذی 2 ۰ ۰ ۳ مواد سلولزی. گریس و چربی‌ها. مواد بازدارنده مواد مغذی. مواد بازدارنده. مواد سمی و مواد خطر زا صنعتی. غذایی. خام. پخته شده) و نحوه انجام عملیا دراد فش لیی. د. امنمامء 2 دّ جر در مصرفش نس -ر زمینهای کشاورزی مور محتمل‌ترین شمار عوامل بیماری‌زای زنده در حجم لجن (برای لجن آبگیری نشده) و یا واحد وزن لجن (برای لجن‌گیری شده). محتمل‌ترین شمار عوامل بیماری‌زا در واحد وزن خاک و نوع تراکم جمعیت موجودات زنده فعال د واحد حجم خاک محتمل‌ترین شمار عوامل بیماری‌زای زنده در وا حجم آب داد روزهای آفتابی و یخبندان ت کاشت. داشت و برداشت محصول (01[1) 100۶ 1۵۹1۷ 000۳ -1 5 -3 410 ۲1۵۱1 -5 است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸- برآورد حجم لجن در مواردی که وزن مواد خشک لجن و مقدار درصد وزنی آن در و از آنجا می‌توانیم فرمول حجم لجن را به صورت زیر بنویسیم. زد وزن کل لجن - ۷ - حجم لجن جنانجه نسبت وزنی مواد جامد خشک لجن برابر ۰ درصد و وزن مواد جامد لحن ۰ کیلوگرم بوده و ۰ در صد از مواد جامد لجن مواد معدنی با چگالی ۲/۵ و بقیه مواد آلی با چگالی ۱ باشد. برای محاسبه حجم لجن کافی است وزن کل لجن و دانسیته آن را حساب کرد و از تقسیم وزن به دانسیته مقدار حجم لجن را محاسبه نمود. ۱- محاسبه وزن کل لجن چون نسبت وزنی مواد جامد برابر ۲۰ درصد است پس وزن کل لجن (مجموع آب و مواد خشک) برابر است با : کیلوگرم ۲۵۰۰ - یگ - ۸1 - وزن کل لجن دانسیته لجن برابر است با دانسیته آب ضرب در چگالی لجن پس برای بدست آوردن دانسیته لجن باید ابتدا چگالی لجن محاسبه شود. برای محاسبه چگالی لجن لازم است متوسط چگالی مواد جامد آن محاسبه شده و با احتساب مقّدار درصد وزنی این مواد در لجن. چگالی لجن حساب شود. متوسط جگالی مواد جامد از رابطه زیر قابل محاسبه است. نسبت وزن مواد ال ۹ نسیت وز نم مواد معدنم ۹ ۱ چگالی مود آلی چگالی مواد معدنی ‏ متوسط چگالی مواد جامد ۲۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ دگل ب لد - ‌ سب سس" ۲/۵۱ متوسط جگالی مواد جامد ۷۲ تا - متوسط چگالی مواد جامد ۶ با توجه به اینکه در حجم لجن قسمتی (۲۰ درصد) مواد جامد و بقیه آب است. لذا چگالی لجن را می‌توان از رابطه زیر محاسبه کرد : ۵ هل وال ۷ ۱ 7۲ جگالی لجن 0۵ ال -جگا ۱ ۰/۹۵ چگالی لجن کیلوگرم در متر مکعب ۰ ۷8/۷۱/۰۵ ۱۰۰۰ - چگالی لجن * دانسیته آب - دانسیته لجن طبق محاسبات فوق. وزن کل لجن برابر ۲۵۰۰ کیلوگرم و دانسیته آن برابر ۱۰۵۰ کیلوگرم در متر مکعب بدست آمده متر مکعب ۲/۳۸ - 8/۳0۲ ۱۰۵۰: ۵ ۲۵۰۰ ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- عل 1۵۳ ۷/1۵0۵ 0عا۹۵ 3۳۳۵۵۵ مدش ۳۵0۵ ۳۵۷۱۳۵۵۳۵۵ بکنا -ا| ۰ ,625/1-79-006 ۳:۳۸ ,115005۵ 200 1۳۳21601 40 10۳ |۱۵0۵ نع ۳۳۵۵۶۵ بیش ۵00 ۳۳۵۵۵۵ بکنا -2 ۰ ,16 625/1-83-0 ۳۳۸ بععولناک ۱۷۱۵۵۵ ۵1۲ هام۸ ۰ بعع8 51 ۷۷/۵510۵10۳ ان نامز اممش۸ ها ,م۳۵ |0۱ اه مگ هش ۵۳ 0 5ا00۲ع1 ۵00 |۷1۵۵ ,ا[08ه] جقانهدک5 ,۳۵۱۵۲۵ ااع00 ام امک م۸ 4 6۰ ,39 30 - ۳۳۵066 ۲۳۳۵۱۳۵۵ 16 بال112 ۳۳1۵ ]۲۳ بلددود0 اند ید۱۷1۵ عصلساگ .۳.۳ ا1م دعس 5 19094 06 ۳۷1۳۵۵ ۳130005 لفعاندن] 200 022017231100 طااه]1 ۷/۵۲۵ -6 40 ]۸0۲10 10 هام۲۳ 00د معادهمادد ۷۷ ۵۶ عفل] مادک عطا 1۵۳ نی ۰ بق0۷ع06) ,۷۷/110 ,اب۸002 60 ]۵0 |۱1۵۳۵ ,0۵1۵۱۳۵ ععولمساگ5 ,۳۵۲۵10۵ آماصهم) ما۲۵ ماد 7-۹ ۰ ,۲114 ,۳1-1 ۳۳۵01166 ۵۲ |۱۵0۵ ,1۳1۵ عولماگ ۳۵۳۵0۵ امصم) ما۵۱ جعاد 6-۹ 190 97-(]۲۳ ۳۳۵01166 ۵0۲ |۱1۵۵ 51301117231100 ععلناک ,۲۳۵۳۵0۵ اماصم) دناب۲۵ معاد/۷ 9 1۱90۹5 لاک ۵۲ ۱۷۵11۵6 300 000۵10۵ ,۳۵۵۳۵100 |00 ۲۵۱0۵ ۷/۵6۳ -10 ,8-/00 13۳۵01106 آ۵ |[۵0 ۷1۵ بخصادیگ 8داد 120 ۱- نشریه شماره ۳-۱۲۹ دفتر تحقیقات و معیارهای فنی سازمان برنامه و بودجه تحت عنوان «ضوابط بررسی و تصویب طرحهای تصفیه فاضلاب شهری» اهر