معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور راهنمای بر آورد رواناب در طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشی فشریه شماره ۵۱۹ معاونت نظارت راهبردی وزارت نیرو ۳ ۳۳۱ ۱۳۸۸ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- وباست جمووری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور ّ شمار ه۵: 9 بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی» مهندسان مشاور و پیمانکاران ؛ 0 تاریخ: ۱۳/۳ موضوع: راهنمای برآورد رواناب در طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشی به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و ماده (۶) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی مصوب سال ۱۳۵۳۲ و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویب‌نامه شماره ۹ مرخ ۱۳۸۵/۶/۲۰ هیأت محترم وزیران)» به پیوست نشریه شماره ۵۱۹ دفتر نظام فنی اجرایی با عنوان «رادنمای برآورد رواثاب در بثراحی شبتّه‌های آبیاری و زهکشی» از نوع ِ گروه سوم ابلاغ می‌شود. دستگاه‌های اجرایی؛ مهندسان مشاورء پیمانگاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهنما استفاده کنند و در صورتی که روش‌ها. دستورالعمل‌ها و راهنمای بهتری در اختیار داشته باشند. عوامل یاد شده باید نسخه‌ای از دستورالعمل‌هاء روش‌ها یا راهنماهای جایگزین را به دفتر نظام فنی ۱ ابراهیم عزیزی : [ 66397 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور از این‌رو از نسما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشساهده هرگونه ایراد و اسکال فقشی مراتب را به صورت زیر گزارنس فرمایید: [ - تسماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مسخص کنید. ۳- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان منن اصلاح تسده را برای جایکزینی ارسال نمایید. ۴- نتسانی خود را برای نماس احنمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این دفتر نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. نتسائی برای مکانیه : تهران, میدان بهارستان, خیابان صفی علی‌شاه - مر کز تلفن ۳۳۲۷۱ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء دفتر نظام فنی اجرایی ۷۵:۱0 :۳۳۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی آب منشا حیات و تداوم دهنده زندگی است. بیشتر کشورهای جهان» توسعه شهری روزافزونی پیدا کرده‌اند. یکی از مشکلات عمده در این جوامع و مراکز صنعتی و شهری, رواناب ناشی از بارندگی و ایجاد گرفتگی و و قوع سیلاب است. طرح‌های شبکه آبیاری و زهکشی جهت کنترل و مدیریت این سیلاب‌ها لازم است. بنابراین انتظار می‌رود که وسواس در طراحی صحیح آنها موجب افزایش بهره‌وری گردد. عوامل گوناگونی در طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشی نقش دارد. یکی از این عوامل بده طراحی است. کم‌برآورد کردن بده طراحی خطر تخریب سازه‌هاء اتلاف منابع مالی و نیروی انسانی را به‌دنبال دارد؛ بنابراین منجر به از دست رفتن فرصت توسعه در کشور می‌شود. از طرف دیگر برآورد بیش از اندازه بده طراحی موجب هدر رفتن منابع مالی و نیروی کار شده و در نتیجه منجر به از دست رفتن فرصت توسعه در کشور می‌شود. چندین روش مختلف برای تعیین بده طراحی و رواناب بهینه در شبکه‌های آبیاری و زهکشی در منابع وجود دارد ولی درک مفاهیم پایه و انتخاب روش مناسب از بین آنها همیشه از دغدغه‌های مهندسین بوده از این رو آمور آب وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی آب و آبفاء تهیه نشریه "راهنمای برآورد رواناب در طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشی " را با هماهنگی دفتر نظام فنی اجرایی معاونت نظارت راهبردی رییس جمهور در دستور کار قرار داد و پس از تهیه» آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی اجرایی کشور به معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور (دفتر نظام فنی اجرایی) ارسال نمود که پس از بررسی,» بر اساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی اجرایی کشور (مصوب شماره ۴۲۳۳۹/ت ۳۳۴۹۷ ه مورخ ۰ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. راهنمای حاضر با هدف ارائه اطلاعات و چارچوب کلی با توجه به شرایط اجرایی کشور و مطابق با علوم مهندسی آب روز جهان برای کارشناسان فنی و برنامه‌ریزان جهت برآورد رواناب در طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشی تهیه شده است. بدین وسیله معاونت نظارت راهبردی رییس جمهور از تلاش و جدیت مدیر کل محترم دفتر نظام فنی اجرایی» سرکار خانم مهندس بهناز پورسید و کارشناسان این دفتر و نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیرو» جناب آقای محمد حاج‌رسولیها و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این نشریه, تشکر و قدردانی می‌نماید و از ایزد منان توفیق روزافزون آنان را آرزومند می‌باشد. امید است متخصصان و کارشناسان با ابراز نظرات خود درخصوص این نشریه ما را در اصلاحات بعدی یاری فرمایند. معاون نظارت راهبردی زمستان ۱۳۸۸ الف -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای تهیه کننده» کمیته و ناظران تخصصی این راهنما در دانشگاه فردوسی مشهد با مسئولیت بیژن قهرمان دانشگاه فردوسی مشهد دکترای مهندسی آبیاری و همکاری حجت رضایی پژند دانشگاه ازاد اسلامی - واحد مشهد فوق‌لیسانس هیدرولوژی گروه نظارت که مسئولیت نظارت تخصصی بر تدوین این راهنما را به عهده داشته‌اند به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: ابراهیم پذیرا دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات و فناوری ‏ دکترای منابع آب محمدصادق جعفری شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی احمد رجایی وزارت نیرو فوق‌لیسانس زمین‌شناسی انسیه محرابی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور ‏ فوق‌لیسانس مهندسی تاسیسات آبیاری محمدباقر نحوی شرکت مهندسین مشاور آبکاوش سرزمین فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی اعضای کمیته تخصصی آبیاری و زهکشی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور که بررسی و تایید راهنمای حاضر را به عهده داشته اند به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: علیرضا آراستی شرکت سهامی مدیریت منابع آب لیسانس مهندسی آبیاری ابراهیم پذیرا دانشگاه ازاد واحدعلوم و تحقیقات و فناوری دکترای منابع آاب احمد پورزند شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس لیسانس مهندسی آبیاری محمدصادق جعفری شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی سیدرحیم سجادی وزارت جهاد کشاورزی لیسانس مهندسی آبیاری محمدکاظم سیاهی شرکت مهندسین مشاور پندام فوق‌لیسانس مهندسی عمران و مهندسی آبیاری و زهکشی محمدحسن‌عبداللّه‌شمشیرساز . شرکت مهندسین مشاور پژوهاب فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی سیدمجتبی رضوی نبوی ‏ شرکت سهامی مدیریت منابع آب فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی انسیه محرابی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور ‏ فوق‌لیسانس مهندسی تاسیسات آبیاری محمدجواد منعم دانشگاه تربیت مدرس دکترای منابع اب در خاتمه از جناب آقای مهندس حسین شفیعی‌فر که با بازخوانی و ارائه نظرات مفید خودء در تهیه و تدوین این راهنما همکاری کرده‌اندء قدردانی می‌شود. همکاران معاونت نظارت راهبردی: آقای علیرضا دولتشاهی دفتر نظام فنی اجرایی لیسانس مهندسی کشاورزی خانم فرزانه آقارمضانعلی دفتر نظام فنی اجرایی کارشناس آرشد مهندسی صنایع خانم ساناز سرافراز دفتر نظام فنی اجرایی کارشناس ارشد مهندسی منابع آب -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان فصل اول - کلیات ۱-۱- مقدمه ۲-۱- هدف ۳-۱- دامنه کاربرد فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۱-۲- کلیات ۲-۲- شاخص‌های هندسی و فیزیکی حوضه آبریز ۱-۲-۲- ویژگی‌های هندسی حوضه آبریز ۲-۲-۲ جدول توزیع فراوانی مساحت ۳-۲-۲- مستطیل معادل حوضه ۴-۲-۲- منحنی تجمعی مساحت ( هیپسومتریک) ۵-۲-۲- مشخصات شبکه زهکشی حوضه آبریز ۶-۲-۲ ارتفاع متوسط حوضه ۷-۲-۲- میانه و صدک ارتفاعات ۸-۲-۲- شیب حوضه آبریز ۹-۲-۲- شیب‌های آبراهه اصلی ۱۰-۲-۲- شاخص‌های زهکشی و شکل حوضه ۱۱-۲-۲- توصیف کمی شبکه آبراهه‌ای ۱۲-۲-۲- استفاده از 5آ7) در برآورد خواص هندسی حوضه‌ها ۳-۲- خاک‌شناسی و زمین شناسی حوضه ۱-۳-۲- گروه هیدرولوژیکی خاک‌ها ۲-۳-۲ زیرگروه‌های خاک ۳-۳-۲ گروه‌بندی خاک‌های حوضه ۴-۲-۲- رطوبت اولیه خاک (-)/۸۸) ۴-۲- شاخص‌های گیاهی حوضه ۵-۲- ویژگی‌های زمان پاسخ حوضه‌ها ۶-۲- زمان تمر کز ۱-۶-۲- برآورد زمان تمرکز (ء) ) ۱۱ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۸ ۱۸ ۱۹ ۱۹ ۳۱ ۲۳۳۴ ۳۵ ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان فصل سوم - تجزیه و تحلیل رگبارها ۱-۳- کلیات ۳۲-۳- ایستگاه‌های باران سنحی ۳-۳- تهیه روابط شدت- مدت- فراوانی (11۳) نقطه‌ای ایستگاه‌های مبنا ۴-۳- انتقال رگبارها از ایستگاه‌های معرف به مرکز ثقل حوضه ۶-۳- تبدیل رگبارهای نقطه‌ای به مساحتی ۷-۳- منحنی‌های 10۳ مساحتی و عامل کاهش مساحت (۸1۹۳) فصل چهارم - روش‌های برآورد سیلاب ۱-۴- کلیات ۲-۴- روش منطقی یا استدلالی ۱-۲-۴ فرضیات برقراری روش منطقی ۳-۲-۴- تاثیرهای عوامل مختلف رابطه منطقی ۳-۴- روش مک- مث ۴-۴۳- روش سایپرس- کریک ۵-۴- روش کوک ۱-۶-۴ بنیان ریاضی روش 5-)5 ۳-۶-۴ برآورد سیلاب به روش آبنمود بی‌بعد 525 ۴-۶-۴- آبنمود بی‌بعد 5٩ل)5 ۵-۶-۴- روش خانواده منحنی (سیلاب طرح) ۷-۴ برآورد سیلاب به روش ۱۷001171171 ۱-۷-۴- آبنمود واحد لحظه‌ای (1]777) ۳-۷-۴- آبنمود واحد لحظه‌ای مفهومی زمین - ریخت‌شناسی (1171آ00) و مدل آ۲601][7 ۲-۸-۴- گشتاورهای وزن‌دار احتمالی توزیع‌ها و برآوردهای نمونه‌ای آنها ۳-۸-۴- گام‌های سیلاب‌های منطقه‌ای ۳۵ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۵۱ ۵۱ 1۲ ۵۹ ۶۱ ۶۲ ۶۴ ۶۵ ۶۷ ۶۸ ۶۹ ۷۱ ۷۱ ۷۵ ۷۶ ۷۶ ۷۸ ۸۱ ۸۱ ۸۳ ۸۴ ۸۵ ۸۸ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۴-۸-۴- اندازه ناهمنوایی ۵-۸-۴- اندازه ناهمگنی ۶-۸-۴- نمودار نسبت گشتاور خطی ۱-۵- کلیات ۵ جمع بندی ۳-۵- پیشنهادها پیوست ۱- مثال‌های کاربردی پیوست ۲- جدول‌ها و شکل‌ها منابع و مراجع ۸٩۹ ۹۱ ۹۳ ۹۵ ۹۵ ۹۶ ۹۹ ۱۱۷ ۱۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۱-۲- نمایش موج و سامانه برای یک حوضه آبریز نوعی ۷ شکل ۲-۲- حوضه بسته ۸ شکل۳-۲- حوضه باز ۸ شکل ۴-۲- رده‌های رودخانه‌های یک حوضه آبریز ۱۶ شکل ۵-۲- مساحت‌های مربوط به هر رده ۱۶ شکل ۲- ۶ - حوضه‌ای با ابعاد برخه‌ای نزدیک به ۲ ۱۸ شکل ۷-۲- ابعاد برخه‌ای در حوضه غیریکنواخت ۱۹ شکل ۸-۲- وضعیت هیدرولوژیکی زمین‌های جنگلی ۳ شکل۲ -۹- مقطع صفحه‌ای ۳۲ شکل ۱۰-۲- مقطع همگرا ۳۲ شکل ۱۱-۲- تبیین شکل مقاطع مثلئی و سهموی ۳۵ شکل ۱۳-۲- ضریب شکل (ع) برای مقاطع مثلثی و سهمی ۳۶ شکل ۱۳-۲- اشکال هندسی ساده برای برآورد زمان‌تمرکز ۳۶ شکل ۱۴-۲- نمودار محاسبه سرعت جریان در آبراهه کم عمق ۴۳ شکل ۱-۳- نمودار کاهش باران نقطه‌ای به مساحتی 1۲ شکل ۲-۲- همبستگی‌نگار فاصله‌ای ۶۷ ایستگاه 1۳ شکل۳-۳- رابطه بین ۸/2 و *۴ ۵۵ شکل۱-۴- ویژگی‌های سیلاب در روش استدلالی نه شکل ۲-۴- نمودار برآورد شدت اوج سیلاب با دوره بازگشت پنجاه سال (050) به کمک مساحت حوضه (ایکر) و ضریب کوک (/ ۷) :۷ شکل ۳-۴- نمودار برآورد سیلاب پنجاه ساله (050) به کمک مساحت حوضه (هکتار) و ضریب کوک(/۷ ) نها شکل ۴-۴- تفکیک باران (۳) به سه مولفه تلفات اولیه (12) » تلفات ثانویه (۳۴)و رواناب (۳-0) ۷۳ شکل ۵-۴- رابطه بین عوامل مختلفرگبار در روش 52-5 ۳۳ شکل ۶-۴- رسم هم‌زمان تعدادی آبنمود واحد بی‌بعد روی یک محور ۶( شکل ۷-۴- شکل آبنمود واحد و مشخصات آن ۷۷ شکل ۸-۴- رابطه بین( > -۳)1 و (0)0 در انتگرال پیجشی 5 شکل ۹-۴- شکل یک مخزن خطی ۸۲ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان شکل ۱۰-۴- نمایش مخازن خطی متوالی الگوی نش با ضرایب ذخیره یکسان ۷ شکل پ.۱- ۱- نقشه آبراهه‌ای شکل پ.۳-۱- منحنی هیپسومتریک حوضه حلوایی شکل پ.۴-۱- نیمرخ طولی رودخانه اصلی شکل پ. ۲- ۱- خانواده منحنی برحسب لالح و ارتفاع بارش شکل پ.۲- ۲- محاسبه (0)] بر حسب ۳-) و۲ شکل پ.۳-۲- ضریب تصحیح برای رگبار بیش از ۶ ساعت شکل پ.۲- ۴- نمودار احتمالی الگوی رگبار برای ربع اول و دوم بارش فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱-۲- کم‌ترین شدت نفود پذیری گروه هیدرولوژیکی خاک‌ها جدول ۲-۲- زیر گروه خاک‌ها بر اساس کم‌ترین شدت نفوذ پذیری آنها جدول ۳-۲- زیر گروه خاک‌ها بر اساس عمق و زهکشی آنها جدول ۴-۲- ارتفاع بارندگی پیشین برای دوره خواب و رویش جدول ۵-۲- رابطه ویژگی‌های اراضی مرتعی و وضعیت هیدرولوژیکی جدول ۶-۲- وضعیت هیدرولوژیکی مرتعی بر اساس وزن مواد خشک جدول ۷-۲- وضعیت هیدرولوژیکی مرتع درخت‌دار و بیشه‌زار جدول ۸-۲- رده بندی درجه تخریب جنگل جدول ۹-۲- رده وضعیت هیدرولوژیکی جنگل جدول ۱۰-۲- شماره منحنی(۱۷-)) برای اراضی جنگلی جدول ۱۱-۲- طبقه‌بندی پنج عامل موثر در زمان تمرکز جدول ۱۳-۲- مقادیر متوسط 1 در روش کربی جدول ۱۳-۲- ویژگی‌های ۴۸ حوضه آبریز انتخابی برای مقایسه زمان تمرکز جدول ۱۴-۲- نتایج آماری مقایسه زمان‌تمرکز یازده روش تجربی ۴۸ حوضه انتخابی جدول ۱۵-۲- دامنه نوسان ضرایب ۲ :13 و 14 در روش مانینگ جدول ۱-۴-رابطه لح با آ برای خاک با نفودپذیری نسبتا زیاد در روش استدلالی ح ۸۳ ۸٩۹ ۱۲ ۱۰۳۴ ۱۰۵ ۱۰۵ ۱۳۸ ۱۳۸ ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۹ ۱۹ ۳۱ اه ۲۳۲ ۲۳۲ ۲۳۳ ۳۳۴ ۳۳۴ ۳۷ ۳۹ ۳۱ ۳۲ ۳۲ ۶۶ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۲-۴- حدود تغییرات ضریب جریان ) روش مک- مث جدول ۳-۴- عوامل موثر در ضریب جریان روش کوک جدول ۴-۴- نسبت شدت جریان اوج ده ساله (0: 0)) و بیست و پنج ساله (025)) به پنجاه ساله (050)) در روش کوک جدول پ.۱-۱- توزیع مساحت حوضه حلوایی جدول پ.۲-۱- توزیع آبراهه‌ای حوضه حلوایی جدول پ.۱- ۳- مختصات آبنمود واحد بی بعد 525 جدول پ.۴-۱- محاسبه آبنمود سیلاب از روی آبنمود بی‌بعد خانواده منحنی جدول پ .۲- ۱- تعیین شماره منحنی برای مناطق زراعی روش 5-)5 جدول پ.۲-۲ - مختصات آبنمود واحد بی‌بعد پیشنهادی 525 جدول پ. ۳-۲- برآورد مربوط به ۸ و *0 جدول پ.۲- ۴ - خانواده منحنی و نسبت ۳0/7۰ جدول پ.۵-۲ - نسبت بین بارش شش ساعته و بیش از شش ساعت جدول پ.۶-۲- آبنمود سیلاب‌های خانواده شماره ۱ جدول پ. ۷-۲ - آبنمود سیلاب‌های خانواده شماره ۲ جدول پ.۲- ۸ - آبنمود سیلاب‌های خانواده شماره ۲ جدول پ.۹-۲- آبنمود سیلاب‌های‌خانواده شماره ۴ ۶۸ ۷۲ ۱۰۱ ۱۰۳ ۱۱۱ ۱۱۳ ۱۱۹ ۱۳۲ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۳ ۱۲۳۳۴ ۱۲۳۳۴ ۱۳۵ ۱۲۶ ۱۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱- مقدمه راهنمای حاضر برای تعیین ظرفیت زهکش‌هاء آبروها و همچنین تعیین مقاطع پل‌ها و آبروها در طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشی تدوین شده است. اساس این طراحی‌هاء رواناب و بده سیلاب‌های حاصل از رگبارهای نازل شده بر شبکه یا حوضه‌های منتهی به آنزهاست. روش‌های متعددی برای برآورد رواناب و بده مورد نیازء ارائه شده است. برای نمونه روش‌های استدلالی, سایپرس کریک» مک-مث, 825 منطقه‌ای» 31011711 و غیره را می‌توان نام برد. طبیعی است که شرایطء موقعیت» رفتار شبکه و حوضه‌های منتهی به آن القا کننده روش مناسب می‌باشد. برای مثال» روش‌ها در محدوده شبکه‌های آبیاری و زهکشی با شیب ناچیز (مانند شبکه‌های خوزستان) که جریان‌های ناشی از حوضه‌های مجاور به شبکه نیز وجود ندارد» محدود می‌شوند و تنها روش‌های خاصی کاربرد دارند. در این زمین‌های خاص علاوه بر اطلاعات تخصصی کارشناس هیدرولوژی» تجربه, ویژگی‌های شبکه (مانند: شکل شیارهاء کرت‌ها و غیره) و آبیاری توام با بارندگی نقش مهمی ایفا می‌کند. آشنایی کارشناس با علم آبیاری و سابقه همکاری او با طرح‌های آبیاری و زهکشی نیز در انتخاب روش و کیفیت انجام مطالعات بسیار مهم است. در مقابل در شبکه‌هایی که رواناب و سیلاب‌های حوضه‌های منتهی به شبکه اهمیت دارنده مطالعه این حوضه‌ها نیاز به استفاده از شیوه‌های مناسب دیگر مانند: روش‌های منطقه‌ای» ۲2011۳1 و غیره دارد. همان‌گونه که در بالا اشاره شدء در این راهنما تاکید بر روش‌هایی است که در محدوده شبکه‌های آبیاری و زهکشی کاربرد دارند. بنیان علمی, مناسب بودن» محدودیت‌ها و سایر موارد بحث شده‌اند. درنهایت به جمع‌بندی و این راهنما در پنج فصل و دو پیوست ارائه شده است. در فصل اول کلیات. در فصل دوم عوامل موثر در برآورد رواناب از قبیل: ویژگی‌های فیزیوگرافی, پوشش گیاهی» خاکی و زمان تمرکز بحث می‌شود. فصل سوم به بررسی رگبارهای نقطه‌ای و منطقه‌ای اختصاص دارد. در فصل چهارم روش‌های برآورد سیلاب در شبکه‌های آبیاری شامل استدلالی» سایپرس کریک. مک- مث. کوک و 5 روش منطقه‌ای (گشتاورهای خطی) و 1۷211111 معرفی و ارزیابی می‌شوند. در فصل پنجم جمع‌بندی,» نتیجه‌گیری و پیشنهادهای لازم ارائه شده است. حل مثال‌های نمونه در پیوست ۱ ارائه شده است. به علت تنوع مطالب به ناچار چند مثال ارائه شده است. پیوست ۲ شامل جدول‌های و نمودارهای مورد نیاز است. منابع و مراجع آخرین بخش این راهنما را تشکیل می‌دهد. ۳-۱- هدف شبکه‌های آبیاری و زهکشی که با هزینه گزاف در پایاب سدها ساخته می‌شود یکی از شاخص‌های توسعه هر کشور به شمار می‌آید. معیارهای گوناگونی در طراحی مناسب این شبکه‌ها باید درنظر گرفته شود. یکی از این معیارهاء تعیین بده طرح و رواناب طراحی می‌باشد. تعیین دقیق این عامل, می‌تواند منجر به طراحی مناسب (جلوگیری از طراحی و ساخت با ابماد پیش از حد کوچک و با پیش از حد بزرگ) شود. از این میان ممکن است به زهکش‌ها, آبروها و هم‌چنین مقاطع پل‌ها و آبروها اشاره کرد. چندین روش مختلف برای این منظور موجود است ولی انتخاب روش مناسب همیشه از دغدغه‌های مهندسین به شمار می‌رفته است. برای رفع این مشکل, این راهنما با هدف تعیین ظرفیت زهکش‌هاء آبروها هم‌چنین تعیین مقاطع پل‌ها و آبروها در طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشی تهیه شده است. روش‌های آورده شده به دو دسته‌ی کلی (الف) استفاده از باران و (ب) بدون استفاده از باران تقسیم می‌شود. روش‌هاء دامنه‌ی گسترده‌ای از روش‌های سرانگشتی و روش‌های کاملا پیچیده را دربر می‌گیرند. در این راهنما روش‌های متعددی -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکسی جمهت برآورد رواناب و9 بذه (از جمله روش‌های منطقی یا استدلالی, مکمت. سایپرس کریک. کوک. ک)د. ۱615 و9 سیلاب‌های منطقه‌ای) ارائه شده است. انتخاب روش مناسب به شرایط محلی, آمار و اطلاعات قابل تهیه, شرایط پایاب» درجه‌ی طرح‌های آبیاری و زهکشی در انتخاب روش و کیفیت انجام مطالعات بسیار مهم است. ۳-۱ دامنه کاربرد این راهنما برای تمامی طرح‌های آبیء اعم از زهکش‌هاء پل‌هاء زیرگذرها (کالورت‌ها)» آب‌بندهاء کانال‌های انتقال آبء تاسیسات ذخیره آب» تاسیسات تغذیه مصنوعی» که برای طراحی آنها به تعیین مناسب رواناب و بده نیاز باشد تا احتمال تخریب آن‌را با حداقل هزینه کمینه کند. کاربرد دارد. این راهنما تمامی حوضه‌های مختلف. اعم از حوضه‌های طبیعی, شهری با کشاورزی, را دربر می‌گیرد و می‌توان آن‌را برای هر نوع از آبراهه و با هر نوع از رژیم جریان آب در آن به‌کار برد. می‌توان مشخصه‌های بیان شده در این راهنما را به‌صورت استاندارد برای تمامی حوضه‌ها با هر گوناگونی از نظر ویژگی‌های فیزیکی» اعم از مساحت» شیب» پستی و بلندی به‌کار -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ کلیاتی در خصوص حوضه آبریز -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۷ ۱-۲ کلیات رواناب پاسخ حوضه به رگبار نازل شده بر آن می‌باشد. در اینجا رگباره موج ورودی ء سیلاب یا رواناب» موج خروجی و حوضه نقش یک سامانه" را دارد. اجزای موثر در فرایند تبدیل موج ورودی به موج خروجی (اجزای سامانه» عوامل هندسی,» گیاهی, زمین‌شناسی» هیدرولیکی و سایر عوامل موثر در تولید رواناب است. شکل (۱-۲) این موارد را نشان می‌دهد. در واقع موج خروجی (یعنی سیلاب یا رواناب) ناشی از فرایند ترکیب موج ورودی و سامانه می‌باشد. این مطلب را به صورت رابطه پیچش * (1)1 *0)1(7) (5)1 نیز می‌توان نمایش داد. 1 اند : 1 هیذر ولیگی حوضه و آبراهه اصلی» سایر آپراه ها وسه (0)1 موج خروجی (5)1 سامانه و اجزای آن (1)0 موج وروردی شکل ۱-۲- نمایش موج و سامانه برای یک حوضه آبریز نوعی بررسی و تشریح شده‌اند. مطالب این فصل در مورد حوضه‌های طبیعی, دشت‌هاء زمین‌های آبیاری؛ زمین‌های جنگلی, زمین‌های شهری و یا ترکیب این موارد قابل کاربرد است. ۲-۲- شاخص‌های هندسی و فیزیکی حوضه آبریز حوضه آبریز ( ابخیز) ناحیه بسته‌ای است که آب حاصل از ریزش‌های جوی بر آن» دوب برف یا آبیاری در داخل ناحیه از طریق شبکه آبراهه‌ای یا جریان سطحی به یک مخزن. استخرء دریاچه» دق (دریاچه های فصلی) آبراهه» زمین‌های کشاورزی و غیره می‌رسد و یا از مقطع رودخانه‌های به نام خروجی عبور می‌کند. در واقع محدوده زهکشی یک آبراهه» رودخانه» دریاجه 9 را یک ۱ ۱ و غیره)» عکس‌های برای بررسی یک حوضه آبریز معمولا از نقشه‌های توپوگرافی (با مقیاس‌های ی هوایی و ماهواره‌ای استفاده می‌شود. مقیاس‌های ۱ و بزرگ‌تر نیز در زمین‌های کشاورزی معمول است. حوضه آبریز تصویر مکم مت افقی حوضه طبیعی روی این نقشه‌ها است و کلیه محاسبات روی این تصویر افقی انجام می‌گیرد. 512۵1 - | - 2 4۵ 17۵128۶6 , داحدظ ب0ع د ۷۷۵1 با ۲1 - 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهکشسی حوضه‌های آبریز به طور کلی به دو نوع بسته (شکل ۲-۲) و باز (زشکل ۳-۲) تقسیم‌بندی می‌شوند. حوضه‌های آبریز از دیدگاه‌های دیگری نیز تقسیم‌بندی می‌شوند. مانند: حوضه‌های کشاورزی (آبیاری)» حوضه‌های طبیعیء شهری, جنگلی,» کوهستانی, کر شبکه ابراهه ای ۹ اس سته : ان محیط حوضه ۱ / سوه _ / ۱ ار / 1 ۱ / / سر / ا رز / 0 ۱ سس سم ی خروحی 7/7 ی : شکل ۲-۲- حوضه بسته . آب در داخل حوضه ذخیره شکل ۳-۲- حوضه باز . آب از خروجی عبور می‌کند و از حوضه خارج می‌شود که می‌تواند دق, کویرء النگ" یا دریاچه باشد می‌شود. مانند: حوضه‌های منتهی به سدهاء دشت‌های آبیاری و غیره ۱-۲-۲ ویژگی‌های هندسی حوضه آبریز حوضه آبریز از دیدگاه ریاضی یک منحنی محدب ساده است. بنابراین یک حوضه دارای مساحت, شیبء» محیطء شبکه آبراهه‌ای؛ نقاط ارتفاعی و موارد دیگر است که از روی نقشه توپوگرافی (تصویر بر سطح افق) اندازه‌گیری یا به‌کمک قوانین ریاضی محاسبه 1 ۰ ۰ 1 ۲ ۰ 1 اندازه‌گیری مساحت» محیط و شبکه آبراهه‌ای : این عوامل را به کمک منحنی‌سنج " و مساحت‌یاب؟ و از روی نقشه‌های حوضه اندازه‌گیری می‌کنند. با پیشرفت نرم افزارهای رایانه‌ای و ورود 5آن) به هیدرولوژی می‌توان این موارد را به آسانی و توسط این نرم‌افزارها به‌دست آورد. - سیستم واحدهای اندازه‌گیری: در این راهنماء سیستم آ٩‏ به‌کار می‌رود. مساحت (کیلومتر مربعء -: ۷)» محیط و طول‌ها ( کیلومترء (۴(1)» ارتفاع (مترء 11 زمان (ثانیه ‎٩‏ یا ع50)» سرعت (متر بر ثانیه» ‎»)1/٩‏ ارتفاع بارش (میلی‌مترء 11171) شدت بارندگی (میلی‌متر بر ساعت. 11112/11) و شدت جریان (متر مکعب بر ثانیه» 1/۹ است. - برای هر حوضه آبریز در آغاز کار دو نوع نقشه اصلی» به صورت دولایه تعریف شده در محیط 015 تهیه می‌شود. این دو نقشه به ترتیب نقشه ارتفاعی (توزیع مساحت) و شبکه آبراهه‌ای (توزیع آبراهه‌ای) است. برای تهیه این دو نقشه ابندا ۱- منطقه‌ای کاسه مانند و نسبتا مسطح که سطح آب زیرزمینی آن نزدیک سطح زمین است و گیاهان از آن استفاده می‌کنند و آب سطحی نیز در آن جمع می‌شود. 0۳0۵۲۵ - 2 3-6۲ 07 - 4 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۹ ۱ ۱ ۱ نقشه توپوگرافی با مقیاس مناسب ( ۰ب با با ۳ ) تهیه و به محل گزینه‌ها (خروجی حوضه) مراجعه و خروجی روی نقشه مشخص می‌شود. آنگاه اعمال زیر انجام می‌شوند: - شبکه آبراهه‌ای روی نقشه ترسیم می‌شود. - از نقطه خروجی شروع و روی خط راس‌ها چنان حرکت می‌شود که شبکه آبراهه‌ای در داخل حوضه قرار بگیرد. در نتیجه مرز حوضه مشحص می‌شود. - منحنی‌های میزان اصلی- که حوضه را قطع می‌کنند- مشخص می‌شوند. - نقاط ارتفاعی (مانند خروجی, بلندترین نقطه حوضه. نقاط ارتفاعی مهم و غیره)» مشخص می‌شوند. - نقشه ترسیم شده بر روی کاغذ نسخه برداری می‌شود. این کار ممکن است به سه صورت دستی, رایانه‌ای و یا در محیط 5 صورت پذیرد. - نقاط مهم مانند: روستاهاء بندهای انحرافی و غیره روی نقشه مشخص می‌شوند. - معمول است که نقشه شبکه آبراهه‌ای و ارتفاعی جداگانه تهیه شود. - مشخص کردن مقیاس نقشه» جهت شمال, طول و عرض جغرافیایی در چند نقطه حوضه الزامی است. تذکر ۱: اگر امکان دسترسی به 015 و یا نرم‌افزارهای مناسب دیگر باشدء می‌توان موارد بالا را با کیفیت. دقت و سرعت بیش‌تری پردازش کرد. استفاده از 035 در عملیات صحرایی و تعیین مشخصات جغرافیایی» ارتفاع نقاط و سایر مواردء می‌تواند بسیار کارساز باشد. باید توجه شود که دقت 0۳5 - به‌ویژه دقت تعیین ارتفاع به‌وسیله آن- مهم است. تذکر ۲: اگر حوضه بسیار کوچک باشد و در روی نقشه مشخص نشود.ء می‌توان با استفاده از 0۳5 ارتفاع و مختصات جغرافیایی تعدادی از نقاط حوضه را با پیمایش به‌دست آورد و سپس حوضه را با مقیاس مناسب روی کاغذ ترسیم و یا در محیط 5آ0) تعریف کرد. نقاط مهم شامل: نقاط مرزی و خروجی حوضه. نقاط ارتفاعی داخل و مجاور حوضهء چند نقطه ارتفاعی مهم مجاور حوضه که در روی نقشه موجود است و برای تصحیح نقاط دیگر به کار می‌رود» چشمه‌هاء قنات‌ها و غیره است. ۳-۳-۲ جدول توزیع فراوانی مساحت پس از مشخص کردن حوضه روی نقشه» در آغاز کار ارتفاع نقطه خروجی (,:,11< 10]) و بلندترین نقطه حوضه (..,1] < 1۳]) و منحنی‌های میزان اصلی ارتفاعی رسم می‌شوند. سپس» مساحت‌های جزیی محصور بین منحنی‌های میزان متوالی به کمک مساحت یاب یا کاغد شطرنجی یا نرم‌افزارهای رایانه‌ای اندازه‌گیری می‌شوند و نتیجه در یک جدول توزیع فراوانی تنظیم و جدول تکمیل می‌شود [۵]. جدول توزیع فراوانی مساحت حوضه آبریز حلوایی در پیوست ۱ نشان داده شده است. دقت شود که منحنی‌های میزان؛ حدود طبقات و مساحت بین آنهاء فراوانی جدول فوق را تشکیل می‌دهند. -------- صفحهٔ بعد -------- 1 راهنمای براورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهکشسی ۳-۲-۲ مستطیل معادل حوضه اگر مستطیلی چنان در نظر گرفته شود که مساحت و محیط آن با مساحت و محیط حوضه برابر باشده آن را مستطیل معادل حوضه می‌نامند. منحنی‌های میزان در مستطیل معادل به خط راست و مساحت‌های جزیی به مستطیل تبدیل می‌شوند. برای مشخحص کردن مستطیل معادل کافی است معادله درجه دوم (۱-۲) بر حسب 7 حل شود: 74 -0.5۳2+ ۸-0 )۱-۲( که در آن: ۳ محیط حوضه. ۸: مساحت حوضه. و (7 و 72 : ریشه‌های معادله و به ترتیب طول و عرض مستطیل معادل (:71<2): - 02/+ (۲-۲) شیک 72.2 نامساوی 4۰/۸ < ۰۳ شرط وجود مستطیل معادل است. - رسم مستطیل معادل : مستطیلی به طول و عرض ال و دل2ٌ رسم می‌شود . مساحت‌های جزیی (: ۸) به صورت مستطیل‌اند. عرض همه آنها مساوی عرض مستطیل معادل و طول آنها (:: ۷) از رابطه (۳-۲) به‌دست می‌آید. پس از مشخص شدن مساحت‌های جزبی به راحتی رسم می‌شوند. مستطیل معادل حوضه حلوایی در مثال‌های کاربردی در (۳-۲) لد - ۲ -منحنی تجمعی مساحت ( هیپسومتریک)! نمودار تابع توزیع مساحت حوضه آبریز (یا درصد آن) را هیپسومتریک می‌نامند. برای رسم آن در جدول توزیع مساحت حوضه از ستون مساحت تحمعی و کران بالای ارتفاعات هر طبقه استفاده می‌شود. نقاطی که به این ترتیب به‌دست می‌آید را با یک منحنی هموار به هم وصل می‌کنند که هیپسومتریک است. مبداء کران پایین اولین طبقه (,:,1]) می‌باشد. منحنی هیپسومتریک حوضه شاخه‌های مختلف رودخانه‌های یک حوضه آبریز را شبکه آبراهه‌ای (زهکشی یا رودخانه‌ای) حوضه می‌نامند. طولانی‌ترین شاخه رودخانه‌ای, و نه لزوما پرآب‌ترین شاخه» منتمی به خروجی را شاخه (رودخانه, آبراههء کانال یا زهکش) اصلی حوضه می‌نامند. این شاخه با منحنی‌های میزان متوالی (اصلی) حوضه به بازه‌هایی تفکیک (افراز) می‌شود. این بازه‌ها را آبراهه جزیی می‌نامند و مجموع | 0 2 - 1۳۵۵۶6 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز )۱ طول آنها برابر طول رودخانه اصلی است. در اینجا نیز می‌توان جدول توزیع فراوانی رودخانه اصلی را مشابه مساحت تنظیم و تکمیل کرد. در این جدول, فراوانی‌ها همان آبراهه‌های جزیی هستند. در این جدول یک ستون اضافه برای شیب‌های آبراهه‌های جزیی نیز وجود دارد. میانگین وزن‌دار این شیب‌هاء شیب وزن‌دار آبراهه اصلی نامیده می‌شود. کوتاه‌ترین نقطه آبراهه اصلی» ارتفاع تالوگ (خط القعر) رودخانه در نقطه خروجی حوضه (,:,۲1) است و سرچشمه آن (بلندترین نقطه آبراهه اصلی) به ارتفاع (..م71 ) می‌باشد که می‌تواند بر بلندترین نقطه حوضه منطبق باشد یا نباشد. مثال کاربردی در پیوست ۱؛ جدول توزیع فراوانی آبراهه اصلی حوضه آبریز حلوایی را نشان می‌دهد. - نیمرخ طولی رودخانه اصلی: تصویر رودخانه اصلی در صفحه قائم» نیمرخ طولی آن است. در واقع این نیمرخ شکل تابع چگالی نمونه‌ای رودخانه اصلی است. برای رسم آن می‌توان از آبراهه تجمعی و کران بالای هر طبقه استفاده کرد. نیمرخ میانگین وزنی ارتفاعات حوضه را ارتفاع متوسط حوضه می‌نامند. برای محاسبه آن از رابطه (۴-۲) و جدول توزیع مساحت استفاده می‌شود. ۳ َ 2 ۸ )۴-۲( ]: ارتفاع متوسط (متر)» ۵ مساحت جزیی (کیلومترمربع)» (:1+ |- 0 ۳ : میانگین | رتفاع دو منحنی میزان متوالی ( متر) که همان نماینده طبقه است. و ۷-۲-۲ میانه و صدک ار تفاعات برای محاسبه صدک ارتفاعات (ارتفاعی که 0 / مساحت حوضه زیر آن قرار دارد) از رابطه (۵-۲) و جدول توزیع مساحت استفاده می‌شود | ۵]. )1:0(۸- ۸6: (۵-۲) ۸7 + ,1 -< م[] که در آن: «آ: ارتفاعی که ۳ ۸ از مساحت حوضه زیر آن قرار دارد (متر)» :[1]: کران پایینی طبقه صدک دار (متر)» ۳ 4 درصد صدک مورد نظرء -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنمای برآورد رواناب در طراحی شسبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی ۵ مساحت جزیی طبقه صدک دار( کیلومترمربع)» و ۷: فاصله طبقه صدک‌دار (متر). طبقه صدک دار طبقه‌ای است که مساحت تجمعی آن بلافاصله بزرگ‌تر مساوی 4 برابر با ۸۳ باشد. حالات خاص: با فرض 25 < ۰۳ چارک اول ارتفاعات (,0))» 50 - ۳ میانه ارتفاعات (چارک دوم) و 75 - 7 چارک سوم ارتفاعات ((0)) به‌دست می‌آید. ۸-۲-۲ سیب حوضه آبریز برای حوضه شیب‌های متفاوتی تعریف می‌شود که هر یک کاربردی خاص دارد. سه نمونه متداول به شرح زیراست: الف- شیب خام حوضه (شیب مستطیل معادل) (۶-۲) سا - ]م9 1 سا و مان به ترتیب ارتفاع بلندترین و کوتاه‌ترین نقطه حوضه (متر)» و 0 طول مستطیل معادل (کیلومتر)! 3.162 961 ۱6۶ 7 )۷-۲( و 2۵ : به ترتیب طول و عرض مستطیل معادل (کیلومتر)» ,۸17 : اختلاف ارتفاع دو منحنی میزان متوالی :۳1 و 71:۱ (متر) که همان فاصله طبقات است؛ : ۸: مساحت جزیی بین:اً] و 1:.۱] (کیلومتر مربع) و ج-شیب متوسط (روش هورتن) در این روش حوضه آبریز به کمک رسم خطوط افقی و قائم با مربع‌های یکسان شبکه بندی می‌شود. سپس» شیب افقی و قائم به صورت زیر محاسبه می‌شود. شیب متوسط میانگین این دو شیب می‌باشد. هر چه شبکه کوچک‌تر باشدء دقت بیش‌تر است. |- 51006 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۳ 7 10, ۲۲ (۸-۲) شیب افقی 5 ۱۰-۲۱) شیب متوسط حوضه 2 -ومو که در آزها: ۱ و 13 , به‌ترتیب تعداد نقاط برخورد منحنی‌های میزان حوضه با خطوط افقی و عمودی شبکه. اسآ ودآ: به‌ترتیب مجموع طول خطوط افقی و عمودی محصور در حوضه آبریز (کیلومتر) و 1: فاصله منحنی‌های میزان اصلی (متر). ۹-۲-۲ شیب‌های آبراهه اصلی برای آبراهه اصلی نیز شیب‌های متفاوتی تعریف می‌شود که سه نمونه آن ارائه می‌شود. الف- شیب خام - ۳ 1ع1 ۱۱-۲ 11117 (۱۱۳۲) و10 که در آن: بآ آ: ارتفاع سرچشمه آبراهه اصلی (متر)» «راا: ارتفاع خروجی (متر): رآ طول آبراهه اصلی (کیلومتر)» و ,آ: شیب خام آبراهه اصلی(درصد). ب- شیب وزنی این شیب از میانگین وزنی طول‌های جزیی به‌دست می‌آید. ۸7 101 8 (۱۳-۲) شیب وزنی (01( 1 2 سل 1۸ [< ۴ که در آزها: -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ راهنمای براورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهکشسی را - :لا - ,۸۲7: اختلاف دو منحنی میزان متوالی (متر)» نآ طول جزیی آبراهه اصلی (کیلومتر)» بر۵ * هن نطول آبراهه اصلی (کیلومتر)» تعداد طبقات جدول توزیع آبراهه اصلی» و «آ: شیب وزنی آبراهه اصلی. شیب وزنی آبراهه اصلی در یک حوضه نمونه (حلوایی) در پیوست ۱ (ستون آخر جدول توزیع آبراهه) آمده است. تذکر: دو شیب فوق از نظر ریاضی یکسان هستند. ج- شیب تعادل هیدرولیکی ۱۴-۲۱) وا 9 :له 108 «: ارتفاع نقطه 3 (متر) است. اگر روی نیمرخ طولی رودخانه اصلی» از خروجی خطی چنان رسم شود که مجموع مساحت‌های ایجاد شده بین این خط و نیمرخ در بالا و پایین آن مساوی باشند و محل برخورد این خط و محور ارتفاعات ,ر7] باشد. آنگاه شیب این خطء شیب تعادل هیدرولیکی است. برای محاسبه بر]آ می‌توان از ترسیم یا رابطه (۱۵-۲) استفاده کرد. ۱ (۱۵-۲) نها :۹ دس 1۵ ۱۰-۲-۲- شاخص‌های زهکشی و شکل حوضه الف- تراکم زهکشٍ 1 1 ۱-1 تراکم زهکشی ( ۷/۶ ۸ مساحت حوضه("۴۱۷)» نآ ر2 2: مجموع طول تمام آبراهه‌های اصلی و فرعی حوضه (کیلومتر) و تعداد شاخه‌های رودخانه‌های حوضه. هر چه این شاخص بزرگ‌تر باشد نشان می‌دهدکه در واحد سطح شاخه‌های بیش‌تری از آبراهه‌ها وجود دارد و در نتیحه سیلاب‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه ابریز ۵ ب- ضریب گراویلیوس" اگرحوضه با یک دایره که مساحت و محیط آن برابر حوضه است مقایسه شودء این شاخص به‌دست می‌آید. (۱۷-۲) تا بان سر سوه در حالت |[ < پل حوضه یک دایره است و به هر میزان که یلح از ۱ بزرگ‌تر شود.ء حوضه کشیده‌تر می‌شود. به طور کلی حدود ج- ضریب شکل "۲ این ضریب حوضه را با یک مستطیل مقایسه می‌کند. (۱۸-۲) ۴۸ که در آن: آ: طول حوضه» فاصله خروجی حوضه تا دورترین نقطه آن (کیلومتر). اگر حوضه مربع باشد 1 < ,13 و هر چه به‌سمت مستطیل میل کند. ,کوچک‌تر می‌شود. اگر حوضه به صورت خط مستقیم باشد, 0- مها می‌شود. در بیش‌تر حوضه ها 0.5 > ,۳ است. ۱۱-۲-۲- توصیف کمی شبکه آبراهه‌ای استراهلر " رده‌بندی رودخانه‌ها را در سال ۱۹۵۲ تعریف کرد. او شماره‌هایی به نام رده رودخانه (/۷) را به شاخه‌های رودخانه نسبت داد. اولین رده مربوط به سرشاخه‌ها می‌باشدء دومین رده از به هم پیوستن دو رده ۱ به وجود می‌آید و این روند تا نقطه خروجی ادامه می‌یابد | ‎.]٩‏ شکل (۴-۲ ) این رده‌بندی را نشان می‌دهد. بزرگ‌ترین رده مربوط به آبراهه اصلی در خروجی است. معمولا در توصیف کمی شبکه رودخانه‌ای موارد زیر مورد نیاز است: الف- شمارش تعداد شاخه‌های مربوط به هر رده (,4۸ ب- محاسبه میانگین طول شاخه‌های مربوط به هر رده (.])» و ج- میانگین مساحت‌های مربوط به هر رده (۸۰) بین رده‌های مختلف روابطی برقرار است. برای نمونه رابطه (۱۹-۲) ارتباط بین مساحت رده ۲ با رده ۱ را نشان می‌دهد. (۱۹-۲) و۸ ر2 + ,۸ ره <د۸ که در آن: ۸ : مساحت مربوط به شاخه رده ۲ در نقطه ۸ مساحت شاخه رده ۱ منتهی به رده ۲ و دن۸: مساحت باقی‌مانده بین رده ۲ نقطه ۸ و رده‌های ۱ منتهی به آن. 25| ۲ ۳۵۲۱ -2 51۳۵7 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ راهنمای برآورد رواناب در طراحی نسبکه‌ها ی آبیاری و زهکشسی 0 08801 ی شکل ۴-۲- رده‌های رودخانه‌های یک حوضه آبریز شکل ۵-۲- مساحت‌های مربوط به هر رده ۱-۱۱-۲-۲- قانون رده‌ها! الف- قانون تعداد شاخه‌ها (نسبت انشعاب) ۷-۱ در این قانون نسبت انشعاب (م1)" به صورت <- م8 تعریف می‌شود که در آن .۸7 تعداد شاخه‌های رده ۷ است. حدود ۹ تغییرات طبیعی این نسبت 5> مها >3 است. برای محاسبه ,۹ . لگاریتم نقاطی به مختصات (۷/,۱,۰) برای کلیه رده‌ها روی محورهای مختصات تمام لگاریتمی پیاده می‌شود. یک خط به نقاط برازش داده می‌شود. این برازش می‌تواند به کمک رگرسیون غیر خطی (قابل تبدیل به خطی) نیز انجام شود. رابطه‌ای خطی بین .7« و ۷۷ (با لگاریتم‌گیری از داده‌ها) به‌دست می‌آید. شیب خط ۹[ ۷۷ ۵۳ ۲1ع۳1 -۱ 0 13110۳۵۵1101 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۷ ب- قانون طول شاخه‌ها (نسبت طول) در این قانون متوسط طول شاخه‌های هر رده (۷/,]. ۰) حساب شده و سپس نسبت طول! به صورت < رگا تعریف ۷ -[ می‌شود. حدود تغییرات طبیعی این نسبت 3.5> 3 > 1.5 است. برای محاسبه ,18 لگاریتم نقاطی به مختصات (.]آ) برای کلیه رده‌ها روی محورهای مختصات تمام لگاریتمی پیاده می‌شود. به کمک رگرسیون غیرخطی (قابل تبدیل به خطی به کمک تبدیل ج- قانون مساحت‌های زهکشی (نسبت مساحت) در این قانون ابتدا متوسط مساحت هر رده (۸) حساب می‌سود. سپس نسبت مساحت به صور ما 1 عریف [- ۷۷ می‌شود. در اینجا نیز مانند دو حالت قبلء لگاریتم نقاطی به مختصات (۷۷ و ۸) روی محورهای تمام لگاریتمی پیاده و خطی از آنها می‌گذرانند که شیب خط ,1 است. تذکر : معادله خطهای بالا اغلب نیاز به تبدیل لگاریتمی دارند که ,1 ,1 و م1 پادلگاریتم این خطهاست. (۲۰-۲) (|])108 200 > مر ج ۷ +2۱08 (۲۱-۲) (108)14 2011 > ره ج 0۳+ *(منآ) ۱8 (۲۲-۲) (102)|1 2011 < رها ج +0 -(ی۸) 8۶ ۲-۱۱-۲-۲- ابعاد برخه‌ای " این عامل از تقسیم‌بندی آبراهه اصلی به بخش‌های کوچک‌تر (برخه) به‌دست می‌آید. محاسبه آن به شرح زیر می‌باشد: گام اول - طول بلندترین شاخه رودخانه‌های (-1) اندازه‌گیری می‌شود. این طول به قطاتی به طول ۶ تقسیم می‌شود. ۲ عدد صحبح دلخواهی است. اماء اغلب ۲- ۲ انتخاب می‌شود . حال تعداد قطعات (۱[آ) را می‌شمارند 87۰مآ/ ,1081۷ - ,1 به نام اولین بعد برخه‌ای محاسبه می‌شود. گام دوم- فرایند بالا تکرار می‌شود. آبراهه به قطعاتی به طول چ تقسیم و مانند قبل تعداد آنها (9۷2) شمارش می‌شود و 7]/ دا« ۱۵8 -< را به نام دومین بعد برخه‌ای محاسبه می‌شود. دیما 3108 ۳ |- 16۳210 0 2- ۸۲۳۵ 0 3- ۳۲۵۱۵] -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی ۲۳-۲۱) :6 رن 1107 و نزدیک به ۲ است. اما در شکل (۷-۲) غیر یکنواخت است. بزرگ‌ترین بعد برخه‌ای ممکن, ۲ می‌شود. دو رابطه زیر نیز برای محاسبه 12 و د1 قابل استفاده است. |۵2) ۳۴-۲۱ |۵2) ( (۲۵-۲) ( ,)2102 اد 1۵2) ( ۱۲۳۲-۲-۲ استفاده از 15:) در برآورد خواص هندسی حوضه‌ها که دانستن بنیان ریاضی قابلیت‌ها و کاربرد این شاخص‌ها از ضروریات است و این ضرورت اساس کار است. استفاده از قابلیت‌های باشد.ء نتایج به‌دست آمده مفیدتر خواهند بود. ۳-۲- خاک‌شناسی و زمین شناسی حوضه زمین و خاک حوضه یکی از اجزای مهم سامانه‌اند و نقش اساسی در تعیین کمی تابع آن دارند. برای نمونه در روش 5۳5 میزان نفوذپذیری خاک حوضه در تعیین ۲7 عامل تعیین کننده‌ای است . در روش‌ها یا الگوهای دیگر در برآورد رواناب» سیلاب یا رسوب نیز تشکیلات زمین‌شناسی و خاک حوضه اهمیت زیادی دارد. این راهنما فقط برای برآورد سیلاب‌ها تنظیم شده است. بنابراین نیاز به بحث گسترده در زمین‌شناسی و خاک حوضه نیست.ء در اینحا تنها موارد مورد نیاز آمده است. _- ی یا </ ۱ ۹ ۱ / ۱ ر » < ۹ / ۰ [۱ | ۳ ] دس ۱ ی ۹ ۴ ۰ / ۱ د۱ ۷ ی شکل ۲- ۶ - حوضه‌ای با ابعاد برخه‌ای نزدیک به ۲ (1.00 > را 1.13 > در و 1.39 < +1 ) [۳۶] -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۹ شکل ۷-۲- ابعاد برخه‌ای در حوضه غیر یکنواخت ( ۱.00 ۰0,۶ 1.13 0:۶ و ۱.29 -۳۶[)0] ۱-۳-۲- گروه هیدرولوزیکی خاک‌ها خاک‌ها از نظر ویژگی‌های هیدرولوژیکی و تولید رواناب سطحی به چهارگروه اصلی ۸» دا لح و (ا تقسیم بندی می‌شوند. این این گروه‌ها در کتاب‌های هیدرولوژی و از جمله در مرجع [۱] آمده است. جدول (۱-۲) شدت نفوذ پذیری چهار گروه خاک را نشان می‌دهد. جدول ۱-۲- کم‌ترین شدت نفوذ پذیری گروه هیدرولوژیکی خاک‌ها [۱] کم‌ترین شدت نفوذ پذیری, میلی‌متر بر ساعت سا سا کی توان تولید رواناب سک کش ۳-۳-۲- زیرگروه‌های خاک گیفورد" و همکاران (۱۹۷۵) هر گروه از خاک‌های چهارگانه را به سه زیر گروه تقسیم بندی کرده‌اند [۱] زیر گروه پایینی با علامت (-)» زیر گروه بالایی با علامت (+) و زیر گروه میانی بدون علامت است. این تقسیم‌بندی براساس کم‌ترین نفوذپذیری با براساس عمق و زهکشی طبیعی بنا شده است. جدول‌های (۲-۲) و (۳-۲) این تقسیم‌بندی‌ها را نشان می‌دهد. جدول ۲-۲- زیر گروه خاک‌ها بر اساس کم‌ترین شدت نفوذ پذیری آنها [۱] ۸٩۹‏ ۸۵/۱ ۵۳/۱۸/۸ ۳۹/۱ ععععع۱۶ ت۲۲ ۱-0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنمای برآورد رواناب در طراحی شسبکه‌ها ی آبیاری و زهکشسی جدول ۳-۲- زیر گروه خاک‌ها بر اساس عمق و زهکشی آنها [۱] 8۱ ا با شرطا اریدیسول ‏ اینسپتا سول " وانتوسول", در غیر این صورت ۸ است ۲- دردشت‌های سیل‌گیر "۱ و در مخروط افکنه‌های آبرفتی .:) است. ۳- اگر اریدیسول, اینسپتا سول و انتوسول باشد ":)» در غیر این صورت 8 است ۳-۳-۲ گروه‌بندی خاک‌های حوضه گروه‌بندی خاک‌های حوضه با استفاده از نقشه‌هایی با مقیاس مناسب. مشاهده‌های صحرایی و در صورت امکان انجام آزمایش‌های نفوذپذیری» امکان‌پذیر است. به‌طورکلی» متناسب با امکانات موجود و دقت مطالعات مورد نیازء تراکم نقاط و بررسی‌های ۱ ۱ ۱ نام‌برده» متفاوت خواهد بود. برای ر بن کار به طور معمول نقشه‌هایی با مقیاس ‏ ۹ ۳۵ 9 ۸ کفایت می‌کند. تی‌داد نقاط نمونه برای آزمایش‌های نفوذپذیری نیز به وسعت حوضه و دقت مطالعات بستگی دارد. برای این منظور نخست باید حوضه را به چند ناحیه همگن تقسیم بندی کرد.» سپس شدت نفودپذیری و سایر ویژگی‌های خاک سطحی حوضه را با استفاده از استوانه‌های مضاعف به‌دست آورد. لازم به ذکر است که در حال حاضر عکس‌های ماهواره‌ای حوضه‌های آبریز برای کاربردهای مختلف زمین‌شناسی» خاک‌شناسی» گیاهی وغیره وجود دارد. این عکس‌ها می‌توانند روزآمد بوده و قابلیت‌های مختلفی دارا باشند. اگر عکس‌ها به صورت رقومی تهیه شوندء می‌توان به کمک 015 آنها را پردازش نمود. برای نمونه در پیوست ۱ نقشه تقسیم‌بندی خاک حوضه حلوایی نشان داده شده است. ۴-۳-۲- رطوبت اولیه خاک" (۸۸1) میزان رطوبت موجود در خاک قبل از بارش مورد نظر را رطوبت اولیه خاک می‌نامند. این عامل در ایجاد رواناب موثر است و باید برای بارش‌های منفرد منظور شود. تاثیر رطوبت اولیه خاک در تولید رواناب ناشی از متفاوت بودن شدت نفودذپذیری خاک در میزان رطوبت‌های مختلف خاک است. در شرایطی که رواناب با توجه به مشخصات فیزیکی خاک و بارش» پس از اشباع شدن خاک صورت می‌گیردء میزان رواناب به رطوبت اولیه خاک بستگی خواهد داشت. هرچه رطوبت اولیه خاک بیش‌تر باشدء قسمت کم‌تری از بارش صرف اشباع کردن خاک می‌شودء در نتیجه جریان سطحی افزایش می‌یابد. این عامل در اراضی کشاورزی که درحال آبیاری‌اند یا زمان کمی از آبیاری آنها می‌گذرد حایز اهمیت است. تعیین میزان رطوبت قبلی خاک در هر حوضه و قبل از هر ریزش تقریبا غیرعملی است. به همین دلیل روش‌های تقریبی معرفی شده‌اند. یکی از معروف‌ترین آنهاء مجموع بارندگی پنج روز قبل در دو فصل |- ۸۲1۵1 ۹0[ 2- 1100011205 3- ۸۱10۵۵۵۹ 4- ۸۱00001 3/01۹1 6-8 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز )۳ رشد و خواب گیاه است. این روش توسط سازمان حفاظت خاک آمریکا! (925) معرفی شده و مقبولیت نسبتا خوبی دارد. این سازمان رطوبت اولیه خاک را به سه حالت آ آ1 و ]11 تفکیک کرده است. میزان بارش پیشین برای تعیین وضعیت رطوبت اولیه بر حسب فصل سال نیز متغیر است. از این رو برای دوره رویش (فصل رشد) و دوره خواب " گیاه (فصل خواب) میزان متفاوتی از رطوبت ارائه شده است. سازمان حفاظت خاک آمریکا جدول (۴-۲) را جدول ۴-۲- ارتفاع بارندگی پیشین برای دوره خواب و رویش [۱] ّ وضعیت رطوبت اولیه ۸۱1) مجموع بارندگی در ۵ روز قبل از بارس مورد نظر (میلی‌متر) صا ی کر سک کل سس ۴-۲ شاخص‌های گیاهی حوضه پوشش گیاهیء مدیریت کشت و نوع استفاده از زمین از عوامل مهم و تاثیرگذار در سیلاب‌های حوضه آبریز است. از این دیدگاه حوضه‌ها به دو نوع اصلی جنگلی و غیر جنگلی تفکیک می‌شوند. در فرآیند تبدیل باران (ورودی) به سیلاب (خروجی) در یک حوضه آبریز (سامانه)» گیاه نقش تخفیف رواناب را از نظر شدت و ارتفاع ایفا می‌کند. به گونه‌ای که در مناطق جنگلی (حتی با باران‌های شدید) در مقایسه با مناطق غیر جنگلی» سیلاب‌های نسبتا .۰ ۰ هم .<< ۰۰ یس ۰.۰ ۰ 5 ۰ ۰ ۰ ۰ ۳۴ کوچکی رخ می‌دهد. در حالی که با از بین رفتن جنگل (حتی قسمتی از آن)» سیلاب‌ها چهره بسیار مخربی را از خود نشان می‌دهند . ۰.۰ ۳ ۰ 2 ۰ ۰ ۰۰ ۰ ۵ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰.۰ ۰ + به‌طور متداول شاخص‌های گیاهی حوضه با وضعیت هیدرولوزیکی مشخص می‌شود. وضعیت هیدرولوژیکی» ویژگی است که توان تولید رواناب را در سطح حوضه بیان می‌کند. نحوه کشت و کار در اراضی کشاورزی اهمیت ویژه‌ای دارد. روش‌ها و واژه‌های مختلفی برای این منظور مرسوم است که در مرجع |۱| موجود است. وضعیت هیدرولوژیکی به سه نوع (الف) وضعیت هیدرولوژیکی خوب- تولید رواناب در سطح حوضه کم است. (ب) وضعیت هیدرولوژیکی متوسط - تولید رواناب در سطح حوضه متوسط است و (پ) وضعیت هیدرولوژیکی ضعیف- تولید رواناب در سطح حوضه زیاد است تقسیم بندی می‌شود. بنابراین وضعیت هیدرولوژزیکی متاثر از نوع و چگونگی استفاده از زمین است. نوع استفاده از زمین از نظر وضعیت هیدرولوژیکی به سه بخش اراضی کشاورزی» مرتعی و جنگلی تقسیم می‌شود: - اراضی کشاورزی: وضعیت هیدرولوژیکی بر حسب چگونگی کشت و تأثیر پوشش گیاهی در شدت نفوذپذیری سطحی آب (55) 50۳۷1002 00۲۹۵۲۷۵۱1۵ |[[50 -| 0 0۲0۳۲۱ -2 )1207۵ -3 ۴ برای مثال می‌توان به سیلاب‌های مخرب و مکرر سال‌های ۱۳۷۹ و ۱۳۸۰ در جنگل گلستان اشاره کرد. ۲-5 ۲1۷۵۲010216 -5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ راهنمای برآورد رواناب در طراحی تسبکه‌ها ی آبیاری و زهکنتسی - اراضی مرتعی: وضعیت هیدرولوژیکی برحسب شدت چرای دام‌ها و تاثیر پوشش گیاهی در شدت نفوذپذیری سطحی تعریف و به سه وضعیت خوب» متوسط و فقیر تقسیم‌بندی می‌شود. جدول (۵-۲) رابطه ویژگی‌های اراضی مرتعی را با جدول ۵-۲- رابطه ویژگی‌های اراضی مرتعی و وضعیت هیدرولوژیکی [۱] وضعیت هیدرولوزیکی شدت چرا و وضعیت پوشش گیاهی ۰ چرای سنگین؛ بدون مالچ گیاهی, پوشش گیاهی کم‌تراز ۵۰ ۸ سطح را پوشانیده است. جرای متوسط؛ پوشش گیاهی ۰ تا ۸۷۵ سطح را پوشانیده است. وزن کردن مواد خشک تولیدی (لاشبرگ)" در سطح مرتع» روش دیگری برای ارزیابی تراکم پوشش گیاهی مراتع است. جدول (۶-۲) این موارد را نشان می‌دهد. - بیشه‌زار" و جنگل "- وضعیت هیدرولوژیکی بیشه‌زارها و مراتع دارای درخت (توده‌ای از درختان یا درختچه‌های واقع در مزارع یا مراتع کشت شده که عرصه آنها مورد چرای دام قرار می‌گیرد) به عواملی چون نوع و تراکم پوشش گیاهی, مقدار لاشبرگ در کف جنگل, عمق و نوع هوموس"ء شدت چرا و میزان بهره‌برداری و دخالت در اراضی جنگلی و مرتصی بستگی دارد. جدول ۶-۲- وضعیت هیدرولوزیکی مرتعی بر اساس وزن مواد خشک [۱] تراکم پوشش گیاهی ) وزن مواد خشک اتن بر کتار) ی کم‌تر از ۱/۲۴ ۳۳۳۳۷ سک فش شتسد جدول (۷-۲) وضعیت را برای بیشه‌زارها و مراتع دارای درخت نشان می‌دهد. روش‌های متعددی برای ارزیابی وضعیت هیدرولوژیکی اراضی جنگلی وجود دارد. سازمان جنگل‌بانی آمریکا" یک دستورالعمل نموداری به صورت شکل (۸-۲) ارائه کرده است. در این شکل سه حالت درجه فشردگی (۲)) برای تعیین وضعیت هیدرولوژیکی اراضی جنگلی ارائه شده است (۲1] عمق هوموس, ۲ فشردگی لایه سطحی و 1 وضعیت هیدرولوژیکی خاک است). جدول ۷-۲- وضعیت هیدرولوزیکی مرتع درخت‌دار و بیشه‌زار [۱] وضعیت هیدرولوزیکی فقیر - ری سین ۲ آش‌سوزی مارب به وهای که رک دا درخجه‌ها وبوته‌ها تخب شده پاش ۳ قرق‌شده (چرا نشده). لاشبرگ و بوته‌ها سطح خاک را پوشانیده‌اند [- 7 2- ۷/۵۵۵۵ 3- 0۲۱۳۲۵۱۵] 1 4- 11۶۵ 5- ۳۵۲۵۱ 06 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۳۳ ۳ وضمعیت هیدرولوزیکی ۴ عامل فسردگی شکل ۸-۲- وضعیت هیدرولوژیکی زمین‌های جنگلی [۱]. عمق هوموس برحسب اینج است. پس از تعیین عمق هوموس و درجه فشردگی لایه سطحی» وضعیت هیدرولوژیکی- به کمک شکل (۸-۲) در شش رده مشخص می‌شود. در هنگام آندازه‌گیری می‌باید عمق لاشبرگ در کف جنگل در اواخر تابستان حداقل ۶ و در سایر فصل‌ها حداقل ۱۲ میلی‌متر باشد و لاشبرگ لایه هوموس را بپوشاند. در صورت نبود لاشبرگ با کم‌ترین عمق تعیین شده» از رده وضعیت هیدرولوژیکی (به شرطی که از ۱ کم‌تر نشود)» نیم واحد کم می‌شود. اما اگرعدد ۱ باشدء همان ۱ منظور می‌شود. روش دیگر برای تعیین رده وضعیت هیدرولوزیکی جنگل, استفاده از درجه تخریب به جای فشردگی است. این درجه بر اساس تخریب‌های ناشی از عوامل آتش‌سوزی, شدت چرا و شدت بهره‌برداری تعیین می‌شود. جدول (۸-۲) درجه تخریب را نشان می‌دهد. پس از تعیین درجه تخریب جنگل, رده وضعیت هیدرولوزژیکی جنگل به کمک جدول (1-۲) و با توجه به عمق لاشبرگ و هوموس به‌دست می‌آید. پس از تعیین وضعیت هیدرولوژیکی برای اراضی جنگلیء به کمک شکل (۸-۲) و جدول ‎4٩-۲(‏ شماره منحنی" (۲07) برحسب گروه هیدرولوژیکی خاک‌ها از جدول (۱۰-۲) قابل محاسبه است. دقت شود که 7 موجود در این جدول با فرض وضعیت رطوبت اولیه بنا شده است. جدول ۸-۲- رده بندی درجه تخریب جنگل [۱] ۱- 0۳۵ 7۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ راهنمای برآورد رواناب در طراحی تسبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی جدول ۹-۲- رده وضعیت هیدرولوزیکی جنگل [۱] عمق لاشبرگ عمق هوموس (میلی‌متر) (میلی‌متر) سب شب اب اتب ال با ]با در نب مب ابر ابا ب ۵ بل ال بب شا ا] ا سار لب دب انب الا ا ۱ ب ۳۵ لب م۳۵۳۸ | ال با لا ]با تا ۳۳۵ | لا از لا ]لا بح بل بسن ]اب دنربب بدا اس ا] ۱۷ (*): اگرعمق لاشبرگ کم‌تر از ۵ میلی‌متر باشد. از وضعیت هیدرولوزیکی یک رده کم می‌شود. نماد درجه تخریب کل است. رده وضعیت هیدرولوژیکی میلست نیت - استفاده از 5آن) و عکس‌های ماهواره‌ای: پوشش گیاهی حوضه را با توجه به قابلیت‌های بسیار زیاد عکس‌های ماهواره‌ای می‌توان به آسانی تحلیل کرد. عکس‌های مناسب به صورت رقومی یا تصویری تهیه می‌شود. سپس می‌توان شاخص‌های گیاهی را به کمک 5آن) و عملیات صحرایی محاسبه کرد. علاوه برآن می‌توان لایه‌های مختلف حوضه آبریزء مانند: عکس‌ها و 5آن) از کارهای دستی و خسته کننده به صورت چشمگیری کاسته شده است. ۵-۳- ویژگی‌های زمان پاسخ حوضه‌ها رواناب (سیلاب) حاصل از یک رگبار (خروجی) پاسخ حوضه (سامانه) به این رگبار ریزشی (ورودی) بر سطح حوضه است. در این فرایند عوامل زمانی متعددی تاثیرگذارند که آنها را زمان پاسخ حوضه می‌نامند |۱۲ ۵۲]. انواع متعدد آن عبارت است از: زمان .۰ ۰ ۲ ۰ ۰.۰ ۰ ۳ ۰ ۴ ۰ ۰.۰ ۵ ۰ ۶ ۰ ۷ ۰ ۳ سس ۰ ۸ ۰ ۰ ۹ تمرکز » زمان تأخیر » زمان پایه » زمان تعادل" (سکون)» زمان پیمایش » زمان اوج » زمان فرصت نفود » زمان جریان‌پیمایش موج » 7۳ 1131۳۳۵00 [10۵-| 0 ۲آ 2-11۵ 6 عفها- 3 60 دنا - 4 0 5-11۵7 60 ][1ع1۳70۷- 6 ۵ 7-11۵ 60 00007۳۳11۷ 11111۳۵1101[ -8 6 [17۵۷0 ۷/۸۷۵ 9 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۵ زمان آزادسازی باران خالص" و غیره است. در میان این عوامل, زمان تمرکز بیش‌ترین کاربرد را در الگوبندی سیلاب‌ها دارد. در ادامه» این پاسخ زمانی بررسی می‌شود. سایر زمان‌های فوق در مبحث سیلاب‌ها بررسی خواهند شد. مولوانی (۱۸۵۰ میلادی) اهل ایرلند احتمالا اولین پژوهشگری است که تعریف روشنی را از مفهوم زمان تمرکز و رابطه آن با حداکثر جریان سطحی ارائه داده است: اولین و مهم‌ترین موضوع که باید در یک حوضه کوچک یا کوهستانی در نظر گرفتء زمانی است بارانی که در دورترین قسمت حوضه باریده به خروجی رسیده تا سیلاب به بیش‌ترین مقدار خود برسد (به شرطی که آبدهی تمام نقاط حوضه هم‌زمان در این سیلاب شرکت کنند). نامبرده عوامل موثر بر زمان تمرکز را شرح داده است. زمان تمرکز عمدتا به ۰ ی .۰ ۰ ۰ .۰ ۰ ۰ . ی ۰ ۰ ۰ ۲ ۰ 8 مولوانی مشخصات حوضه را در زمان تمرکز موثر می‌دانست. اما از آثر توزیع زمانی- مکانی مشخصه‌های باران چشم‌پوشی کرده است. ایزارد" (۱۹۴۲-۴۳) ثابت نمود که شدت بارندگی اثر بسیار مهمی در زمان تمرکز دارد [ 1۴۵ در فرهنگ لغت هیدرولوژی |4۴۳۴ چهار تعریف برای زمان تمرکز به شرح زیر ارائه شده است: الف - مدت زمانی است که رواناب حاصل از رگبار" از دورترین نقطه حوضه یا ناحیه زهکشی جریان یابد و به نقطه خروجی با ب - زمانی است که درطول آن شدت جریان‌سطحی"* مساوی شدت باران حاصل از رگباری با شدت یکنواخت باشد. ۳ ۰ ۰ و ۶ ۰ 2 ان ۳ . ۷ ۰ ی ج- فاصله زمانی بین مرکز ثقل باران موثر و نقطه عطف در شاخه فروکش ابنمود سیلاب حاصل از این باران موثر. د- فاصله زمانی بین انتهای باران موثر و نقطه عطف شاخه فروکش سیلاب حاصل. تذکر: اگر زمان تمرکز برای یک حوضه ثابت فرض شود.ء منحر به رفتار خطی حوضه می‌شود |۱۸ | به عبارت دیگر حوضه یک سامانه خطی پایای زمانی (111آ) فرض می‌شود. با این وجود این فرض با اغلب حوضه‌ها سازگار نیست. زمان‌تمرکز یکی از عوامل اساسی در الگوهای مختلف برآورد سیلاب است. در هر الگویی یکی از چهار تعریف فوق پذیرفته شده است. بنابراین هنگام استفاده از این الگوها در انتخاب زمان تمر کز باید دقت کرد. برای نمونه در مطالعاتی که در یک حوضه ۱۸ کیلومترمربعی صورت گرفته است. جواب‌های بسیار متفاوتی برای بده آوج سیلاب باچهار تقریب از زمان تمرکز به دست آمده است. 6 ۳01056 [|۲۵ ۵۵ حدم - | 06 -113۳- 2 4 -3 ۵۲ 50۳۵ -4 1 0۲7 ۳۸۱۵ -5 [[ 1۵11۵ 6-۳۲۲۵1۱۷۵ ۲1۷۵۳۵2۲۵ ۳1000 -7 01 8-116۵7116 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهفکشسی عوامل موثر بر زمان‌های پاسخ - به‌ویژه زمان تمرکز و زمان تاخیر- را به پنج دسته تقسیم کرده‌اند [۲۹] و آنها را اطلاعات ورودی می‌نامند. این عوامل عبارت هستند از: شیب ابعادحوضه., مقاومت در برابر جریان» مشخصات کانال و مشخصات جریان. این عوامل برای سنجش جریان رو سطحی"» جریان درون آبراهه و جریان درون لوله به‌ کار می‌رود. این عوامل پنجگانه در جدول (۲- ۰) آمده است. تشریح جدول به شرح زیر است: - در ردیف ۱ جدول که جریان روسطحی (ورقه‌ای" پا صفحه‌ای) درحوضه غالب است. اطلاعات ورودی شامل: طول و شیب جریان روسطحی و سایر مشخصات هندسی است. اصطکاک (مقاومت در برابر جریان) توسط ضریب زبری مانینگ (شزی یا دارسی ویسباغ)» ضریب جریان (روش استدلالی)» شماره منحنی (روش 525 )» درصد زمین‌های نفوذ ناپذیر و یا نوع پوشش زمین‌ها بیان می‌شود. برای شدت بارش می‌توان آزشدت بارش ۲ ساعته با دوره بازگشت ۲ ساله برای تأثیر جریان در زمان پیمایش استفاده کرد. دقت شود که این جریان از مرزهای حوضه و قبل از رسیدن به آبراهه‌های اولیه" شروع و تا اولین آبراهه به‌حساب می‌آید. این جریان در زمین‌های آبیاری مسطح, حوضه‌های کوچک طبیعی مسطح» حوضه‌های شهری» حوضه‌های فرودگاه‌ها و موارد مشابه دیگر وجود دارد. زمان تمرکز مربوط به این حالت جریان را با 0) - در ردیف ۲ جدول که درحوضه جریان آبراهه‌ای " (رودخانه‌های) غالب استء اطلاعات ورودی شامل: مشخصات آبراهه (مثلا طول و شیب) و مشخصات هندسی است. اصطکاک (مقاومت در برابر جریان) توسط ضریب زبری‌مانینگ (شزی) و ضریب انشعابات بیان می‌شود. برای نشان دادن مشخصات جریان از شدت بارش, حجم رواناب مستقیم یا شعاع هیدرولیکی مربوط به کل جریان استفاده می‌شود. دقت شود که دراین حالت حرکت آب در آبراهه اصلی که قسمت مهمی از آن می‌تواند وسیع و با عمق زیاد باشد مورد نظر است. حرکت آب در آبراهه‌های کم‌عمق"* مانند آبراهه‌های اولیه. جوی‌های خیابانی» ردیف‌های زمین‌های کشاورزی و غیره نیز مربوط به این حالت است. زمان تمرکز مربوط به این حالت را با .۲ نشان می‌دهیم. - در ردیف۳ جدول که درحوضه جریان لوله‌ای " غالب استء اطلاعات ورودی شامل: اصطکاک (مقاومت در برابر جریان) توسط ضریب زبری مانینگ (شزی یا دارسی ویسباخ) است. مشخصات لوله شیب و اندازه آن است. مشخصات جریان را می‌توان با بده اوج» بزرگ‌ترین با کوچک‌ترین قطر لوله یا شعاع هیدرولیکی بیان کرد. دقت شود که این حالت در حوضه‌های کوچک به‌ویژه حوضه‌های شهری رخ می‌دهد. زمان تمرکز در این حالت را با 10 نشان می‌دهیم. - در هر حوضه غالبا می‌تواند هر سه نوع جریان وجود داشته باشد. زمان تمرکز کل حوضه (.) ) مساوی مجموع زمان‌های تمرکز حاصل از این سه حالت است. رابطه (۲۶-۲) حالت ترکیبی" را نشان می‌دهد. (۲۶-۲) +با+ماعا 3 ۷۳۲ لها ۱-0۷۵۲ ۷۳۲ 5۵0 -2 0 1111۵ -3 ۷۳۷ ۳۵ -4 5۳۵[۵- 5 ۷۶۷ 6-۳۱۵۵ 40 للع 7-3/11 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۳۷ جدول ۱۱-۲- طبقه‌بندی پنج عامل موثر در زمان تمرکز [۲۹۰۲۴] اطلاعات ورودی (داده‌های مورد نیاز) ضرایب اصطکاک مشخصات هندسی سیب ۱ جریان ورودی براهه سحس عع تک یل ای کی موس مس کل وی لت اااجاا ها عامل انشعاب. :٩‏ مساحت حوضه. .آ: طول جریان‌سطحی, ,. 1: طول آبراهه‌اصلی, سرا طول آبراهه اصلی بین صدک ۱۰ و ۸۵ ی.ا: فاصله خروجی تا مرکز ثقل حوضه در امتداد آبراهه اصلی. ۱-۶-۲- برآورد زمان تمرکز ) هیدرولیک جریان بنا شده و خود به سه زیر دسته شامل: روش تحلیل ابنمود سیلاب» روش موج جنبشی و روش سرعت تقسیم می‌شود. ابتدا روابط دسته اول و سپس موارد بعدی پیگیری می‌شود. 5 ۵ ۲ تا ۱-۱-۶-۳ روابط تجربی برآورد زمان تمرکز روابط بسیاری برای برآورد زمان تمرکز ارائه شده که اساس اغلب آنها رگرسیون بین زمان تمرکز و سایر عوامل هندسی» آبی و هواشناسی است. هر رابطه برای منطقه خاصی و با اطلاعات ویژه این مناطق بنا شده است. طبق مقایسه‌های انحام شده, تفاوت قابل توجهی بین این روش‌ها وجود دارد | ۲۴|. بنابراین» باید در کاربرد آنها دقت فراوانی کرد. در ادامه نه روش معروف ارائه و در انتها دقت آنها به طور خلاصه مقایسه می‌شوند |۲۴]. الف- روش کارتر "(۱۹۶۱) ]1 ۲۷-۲(۱) )22.872 ح) در این رابطه: 1 : طول آبراهه اصلی (کیلومتر) ۰ : زمان تمرکز (دقیقه) ۳۵۲۵۵ [۱۳۵م ۳۳ - | 2-۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی این رابطه برای حوضه‌هایی با آبراهه طبیعی که قسمتی از زمین‌های مورد استفاده زهکشی فاضلاب می‌شوند ارائه شده است. حوضه‌های مورد مطالعه در محدوده کلان شهر واشنگتن آمریکا قرار دارند. حوضه‌های مورد استفاده کم‌تر از ۲۰/۷ کیلومتر مربع وسعت داشته اند. طول آبراهه اصلی این حوضه‌ها کم‌تر از ۱۸/۱ کیلومتر و شیب آنها کم‌تر از ۸۲ است. دامنه نوسان ضریب زبری مانینگ آبراهه‌ها ۰/۰۱۳ تا ۰/۰۲۵ است. عواملی برای طولانی‌ترین آبراهه در نظر گرفته شده‌اند [۰۲۴ ۲۹]. ب- روش ایگلسون " (۱۹۶۲) 1 2 (۲۸-۲) و 0.16491 حا در این رابطه: ,1 : طول هیدرولیکی (متر)؛ شعاع هیدرولیکی (متر)» و 2 : شیب مسیر اصلی جریان (درصد). این رابطه براساس فاصله زمانی بین مرکز ثقل باران خالص و بده اوج سیلاب بنا شده است. معادله برای حوضه‌هایی با وسعت کم‌تر از ۲۰/۷ کیلومتر مربع جایابی شده است. رابطه برای سامانه‌های زهکشی فاضلاب مناسب است. عوامل به کار رفته در جایابی این الگو شامل: طول, شیب و ۵ مربوط به زهکش اصلی فاضلاب و شعاع هیدرولیکی برای آبراهه اصلی در حالت لبالب بوده است ۳۲۴۱ ۳۹ ج- اسپی و وین اسلو" (۱۹۶۸) (۲۹-۲) 5 وک 1069( 261 ع) در این رابطه: مان طول آبراهه (متر) .۲ درصد زمین‌های نفودناپذیرء و 0 :عامل انتقال بی‌بعد. در ابتدا این رابطه برای برآورد بده اوج (ما ) جایابی شده» سپس با فرض: 1.490 < ) برای محاسبه زمان تمرکز معرفی شده است. اطلاعات مربوط به ۱۷ حوضه آبریز در هوستون امریکا از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۷ است. شش حوضه به‌طور برجسته‌ای طبیعی و بقیه تبدیل به مناطق مسکونی و شهری شده‌اند. دامنه مساحتی این حوضه‌ها از ۲/۵۹ تا ۹۰/۶ کیلومتر مربع در نوسان است. طول و شیبء مربوط به آبراهه اصلی است. عامل انتقال بی‌بعد 0 از ۰/۸ برای آبراهه بتنی تا ۱/۳ برای آبراهه طبیعی متغیر است. 0 خود به دو قسمت تفکیک می‌شود. اولی مربوط به مقدار گیاه داخل آبراهه است و دومی مقاومت درجه توسعه آبراهه را بیان می‌کند [۰۲۴ ۲۹] 1 - 72:61 0 |- 0 ۷۳ ل2 2-۳۵۵۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۳۹ د- بنگاه هوانوردی کشوری!(۱۹۷۰) (۳۰-۲) و مرآ (15.11)1.1-0حا) در این رابطه: : ضریب جریان روش استدلالی» و با نحسب مترء و ۵ :برحسب درصد. این رابطه برای حوضه‌های فرودگاهی ارائه شده است و در حوضه‌های کوچک مورد استفاده قرار می‌گیرد. باید طول,» شیب. و متغیر مقاومت در برابر جریان (ح) برای مسیر اصلی جریان در نظر گرفته شود. این رابطه برای حالت ترکیبی نیز به علت وجود متغیرهای مربوط به جریان‌های روسطحی و آبراهه‌ای به‌کار می‌رود |۰۲۴۱ ۲۹] ه- کربای "(۱۹۵۹) ۱ ۳۱-۲۱) لت و4233 عحی بسیارکوچک توسعه داده است. در این حوضه‌ها جریان روسطحی غالب است. وسعت حوضه‌های به کار رفته برای جایابی کم‌تر از ۴ هکتار, شب کم‌تر از ۱ ضریب مقاومت کم‌تر از ۸/. بوده است. افرون براین» قرض شده است که حداکثر طول جریان روسطحی موازی با شیب (شروع از دورترین نقطه حوضه تا اولین آبراهه) اندازه‌گیری می‌شود |۰۲۴۱ ۲۹]. جدول ۱۲-۲- مقادیر متوسط 1۱ در روش کربی [۲۴] پیاده‌رو. سنگ‌فرش (سطوح صاف نفود ناپذیر) هت خاک عریان صاف فشرده چمن کمپشت. محصول کاشته شده ردیفی یا سطوح خالی نسبتا نا هموار چراگاه یا جمن کوتاه (معمولی) 7( ۸۷1۵0۱ [۳0۵- | (۵۲ا- 2 3-۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ راهنمای برآورد رواتاب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهکشی و - رابطه کرپیچ" (۱۹۴۰) این پژوهشگر برای محاسبه زمان تمرکز دو رابطه یکی در ایالت تنسی امریکا (رابطه ۳۴-۲) و دیگری در ایالت پنسیلوانیای امریکا (۳۳-۲) پیشنهاد داده است. (۳۲-۲) ایالت تنسی 5 و با 0.1146ع) (۳۳-۲) ایالت پنسیلوانیا و 0.0324ع) این پژوهشگر برای جایابی روابط فوق از هفت حوضه آبریز استفاده کرده است. حوضه‌های تنسی با دامنه مساحتی ۰/۵ تا ۴۵ هکتار و شیب ۳ا ۱۰ درصد بوده است. اگر مسیر جریان روسطحی بتنی یا أسفالت باشد. باید 1 در ۴ ضرب شود. همجنین اگر آبراهه بتنی باشد. باید ) در ۰/۲ ضرب شود. کرپیچ محدوده مساحتی قابل قبول برای روابط ارائه شده را از ۰/۴ تا ۸۱ هکتار می‌داند |۲۴ ۲۹| ز- معادله تاخیر 525 (۱۹۷۲) 8 ۱ (۳۴-۲) دا و 9(۳1- له 061 حی) اه سازمان حفاظت خاک امریکا (5۳5 ) رابطه (۳۴-۲) را در ابتدا برای برآورد زمان تاخیر ارائه داده است. اما چون این سازمان زمان تمرکز را ۱/۶۷ برابر زمان تاخیر فرض می‌کند. بنابراین آن را برای زمان تمرکز بسط داده است. این سازمان زمان تاخیر را فاصله زمانی بین مرکز ثقل رگبار خالص تا بده اوج سیلاب در نظر گرفته است. این معادله برای حوضه‌هایی با مساحت حداکثر تا ۹ هکتار توصیه شده است | ۴۰|. افزون براین باید جریان روسطحی در حوضه حاکم و حوضه غیر شهری باشد |۲۴ ۲۹| ح - رابطه وان سیکل " (۱۹۶۲) (۳۵-۲) 6و۹ 0465 حی] این پژوهشگر برای محاسبه زمان تمر کر از برآورد بده وج در چند حوضه هوستون آمریکا استفاده کرده و رابطه (۲۵-۲) را ارائه (کیلومتر) مجموع طول تمام مسیرهای زهکشی و فاضلاب‌روهای زهکش‌ها (قطر بزرگ‌تر از ‎٩۱‏ سانتی‌متر) است. متغیر دوم .] (کیلومتر) طول حوضه است. این روش هر دو جریان آبراهه‌ای و لوله‌ای را در برمی‌گیرد بنابراین یک روش ترکیبی است |۲۴ ۲۹| ط-مقایسه روش‌های تجربی برآورد زمان تمرکز ۳ ۰ ۰ یس ۰.۰ ی ۰ ۰ مک‌کویین و همکاران نه روش تجربی قبل را به انضمام دو روش موج جنبشی و روش سرعت 5-5 مقایسه کرده‌اند |۲۴ این کیلومترمربع است. متوسط سطح نفوذناپذیر این حوضه‌ها ۲۹/۱ و میانگین زمان تمرکز کل حوضه‌ها ۱/۴۹ ساعت است. زمان تاخیر ۳۹ ۳۱۵ -| | ۷۵۵ -2 0 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز )۳ سرعت ۸۸5 (سازمان حفاظت منابع طبیعی آمریکا) برآورد شده و آن را مبنای مقایسه فرض کرده‌اند (این روش در ادامه خواهد آمد). برای این کار هرحوضه از نظر مشخصات جریان به قسمت‌های همگن تفکیک و سپس زمان تمرکز برای هر قسمت به‌کمک روش سرعت ۲71-5 محاسبه و در پایان زمان تمرکز واقعی حوضه با ادغام آزها به دست آمده است. متوسط زمان تمرکز مبنا ۱/۳۱ ساعت برای حوضه‌هایی که جریان روسطحی غالب است.ء می‌باشد. این عدد ۱/۵۴ ساعت برای حوضه‌هایی که جریان آبراهه‌ای غالب است. به‌دست آمده است. پس از محاسبه زمان‌تمرکز مبناء مبادرت به محاسبه آن توسط روابط تحربی شده است. نتایج روش‌های تحربی اریبی‌های متفاوت معنی‌داری را نشان می‌دهند. روش ایگلسن کم‌ترین اریبی (تقریبا صفر) را در میان یازده روش دارد. جدول (۱۳-۲) ویژگی‌های ۴۸ حوضه آبریز انتخابی و جدول (۱۴-۲) نتایج تحلیل آماری زمان‌تمر کز را برای این حوضه‌ها نشان می‌دهد. ی‌- رابطه تجربی مک‌کویین این پژوهشگر با به کارگیری ۴۸ حوضه شهری مقایسه‌ای قبلء دو معادله جدید (۳۶-۲) و (۳۷-۲) را پیشنهاد کرده است. (۳۶-۲) 4و 0.2070-و 0552 ]کو |ع ی 2 ی ۱ ۳۷-۲۱) 005517 [023ر 04450-02200 وروی دس 2 8 ۰ در این دو رابطه: بآ طول کل مسیرجریان (متر)» دا شدت بارندگی (سانتی متر بر ساعت) م] -ساعته با دوره بازگشت ۲ سال, و مان زمان تمرکز (دقیقه). جدول ۱۳-۲- ویژگی‌های ۴۸ حوضه آبریز انتخابی برای مقایسه زمان تمرکز [۲۴] ضریب اقلا حداکتر | تغیبرات شیب آبراهه اصلی (فوت بر مایل) 06 ۹۵۳۷۵11۵۱۱ 00) ماما [ ۱000۳۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهکسی رابطه (۲۷-۲) هنگامی به‌کار می‌رود که مسیر جریان تغییر شدید هیدرولیکی دارد و با متوسط آبراهه تفاوت زیادی دارد. در اینجا باید ضریب اسپی 0 اعمال شود. به طور کلی تفاوت چشمگیری بین دو رابطه وجود ندارد. محدوده مساحتی این دو رابطه ۱۶ ۳-۱-۶-۲ روش موج جنیشی می‌توان زمان تمرکز را در این روش به کمک نظریه موج جنبشی و توزیع زمانی و مکانی باران برآورد کرد [۱۵]. در ادامه مراحل ۰ .۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۱ ۰ سر سم 8 محاسبه زمان‌تمرکز برای دومقطع (دو حوضه نوعی کوچک) یکی صفحه‌ای و دیگری همگرا مطابق شکل‌های ‎)٩-۲(‏ و (۱۰-۲) پیگیری می‌شود. با حل معادلات دیفرانسیل جزیی به‌دست آمده به یک با چند معادله انتگرالی می‌رسیم. زمان تمرکز با معلوم بودن تخصصی دارد. در آدامه زمان تمرکز دو حوضه صفحه‌ای و همگرا محاسبه می‌شود. جدول ۱۴-۲- نتایج آماری مقایسه زمان تمر کز یازده روش تجربی ۴۸ حوضه انتخابی میب نس للع * یک پیشامد با دوره بازگشت ۱۰ ساله فرض شده است. |2| قدر مطلق خطا است. | -۳0۵۲۲۵| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۳۳ شکل ۲ -۹- مقطع صفحه‌ای [۳۵] شکل ۱۰-۲- مقطع همگرا [۳۵] (۳۸-۲) یروت لک رب کی و ۶۳ 2 7 00 (۳۹-۲) مه که در آزها: : عمق موضعی؛ لآ سرعت متوسط موضعی؛ : شدت جریان خروجی در عرض واحد. (0)7,1: شدت جریان اولیه باران موثر در واحد مساحت که در زمان و مکان متغیر است. مختصات مکانی»؛ 1: مختصات زمانی» نماء که بین ۱ و ۳ فرض می‌شود. و ۸ عامل ارتباط زبری موج جنبشی. رابطه دوم را می‌توان رابطه مانینگ یا شزی در نظر گرفت. زمان تمرکز پس از محاسبات لازم و در نظر گرفتن شرایط مرزی و حل معادله دیفرانسیل به کمک روابط زیر به‌دست می‌آید. در محاسبات زیر نمادهای به کار رفته زیر شامل: 1 ۴: عامل شکل حوضه ( *13)» 1: طول رودخانه اصلی (متر)» ۸: مساحت حوضه (کیلومترمربع)» 3 ضریب زبری مانینگ (بی بعد)» عامل شکل آبراهه سس (بی بعد)» -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی شعاع هیدرولیکی (متر)» یت که ۵ و 0 به ترتیب مساحت و محیط خیس شده آبراهه است. , شدت بارش خالص (111171/1)» مآ: زمان تعادل (دقیقه)» و ما زمان تمرکز (دقیقه). - حالت تعادل در این حالت مدت بارش (1) بیش‌تر از زمان تعادل حوضه (ء]) است. 0 1 1 ۳۰-۲۱ (01) و شوب شک بو 2 7 0 - حالت تعادل جزیی در این حالت فرض می‌شود مدت بارش (آ) کم‌تر از زمان تعادل حوضه باشد (ی) > 7 ). با فرض ثابت بودن (۷) و متغیر بودن ٩)5.1(‏ در زمان و مکان, نتیجه خواهد شد: ۴۱-۲(۱) ۳ 0-0 با فرض یکنواخت بودن بارش در زمان و مکان و ثابت بودن و صادق بودن معادله شزی و مانینگ مبادرت به حل معادله موج جنبشی می‌شود. در واقع این روش حالت خاصی از معادلات است. در زیر یک رابطه که توسط آرون و همکاران ارائه شده بحث معادله آرون و همکاران : در این معادله از مفهوم ابعاد برخه‌ای " در برآورد زمان تمرکز و معادله نظریه موج جنبشی استفاده شده است. فرض‌های مورد نیاز برقراری این معادله به شرح زیر است |۱۵]: - معادله استدلالی همم( < قابل کاربرد است. 3 (۴۲-۲) 5 با عامل شکل حوضه (جذر متر)؛ ۸: مساحت حوضه (کیلومتر مربع)» و : طول زهکش (کیلومتر). ۵1-۵1 ۸۲۵ -| [آ۳۳۵۱۵- 2 6 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۳۵ - معادله مانینگ, قابل کاربرد است و۱ (۴۳-۲) ۵ 0-54 1 5و ۲ هر دو ثابت فرض می‌شوند. - شعاع هیدرولیکی به صورت ۰/0 - 1 فرض می‌شودکه در آن ۲ عامل شکل آبراهه است شکل (۱۱-۲) شکل ابراهه (مثلنی یا سهمی) و شکل (۱۳-۲) عامل شکل 2 را بر حسب نسبت ۳ (ل< ارتفاع و ۳« پهنای سطح آب) نشان می‌دهد. 53 5 1۸ 2 20 1 1 ال 33 با ادامه محاسبات, نتیجه می‌شود: 7 3 5 2ار[ ور 0.93۱2 یز ظ با شش شکل ۱۱-۲- تبیین شکل مقاطع مثلنی و سهموی [۲۸] -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی سا ِ 0.5 4 ی 0.3 0.2 .0 0 نسبت عمق به پهنا شکل ۱۲-۲- ضریب شکل (ع) برای مقاطع مثلثی و سهمی [۲۸] محاسبه زمان تمرکز بر اساس نظریه موج جنبشی برای حوضه‌هایی با اشکال هندسی ساده نیز قابل استخراج است. آکان و هوگتالن" مطابق شکل (۱۳-۲) تعدادی از این موارد را نشان داده‌اند [۱۴]. زمان تم رکز برای اشکال ساده هندسی شکل (۱۳-۲) براساس نظریه موج جنبشٍ توسط پزو هن هشگران مختلف محاسبه شده که به شرح زیر است. این اشکال اغلب در حوضه‌های شهری و زمین‌های کوچک کشاورزی قرار دارند. نوع پنج شکل ۱۳-۲- اشکال هندسی ساده برای برآورد زمان تمرکز [۱۴] و خ ۲ - حوضه نوع یک. معادله مورگالی و لینسلی این معادله به صورت (۴۶-۲) است. حوضه مستطیلی و جریان روسطحی است. 110 6 (0 4 )۴۶-۲۱ ی دراین معادله: ۱- ۸۳۵: 206 0 2- ۱10۲2۵11 200 1۵| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۳۷ آ: طول جریان (متر)» آ: شدت باران خالص (سانتی‌متر بر ساعت) با مدت دوام معادل زمان تمرکز و با شدت ثابتء و مان زمان تمرکز (دقیقه). هر . ۱ - حوضه نوع دو معادله آورتن و میدوز این معادله به صورت (۴۷-۲) است. حوضه همگرا و جریان روسطحی است. رون بآ1 (۴۷-۲) درل 06( : ی دراین معادله (۲ -۱): عامل همگرایی که از شکل (۱۳-۲) به دست می آید. می‌باشد. - حوضه نوع سوم معادله برای این حالت به صورت (۴۸-۲) است که توسط اورتن و میدوز پیشنهاد شده است. حوضه آبشاری و جریان روسطحی 1 .۱ 6( ۵ (ک2- *ر۹)2( رک آردار2 ۹ ار _ (۴۸-۲) 3 ی (در7-2ر2)آر۵ از 11: ضریب زبری مانینگ سطح ز ام؛ 1 سس 2 7 ۱ که سا طول سطح 1 ام. 1111 - حوضه‌های نوع چهارم و پنجم نوع پنجم حالت کلی نوع چهارم است. معادله رابطه نوع پنجم به صورت (۴۹-۲) است که توسط اورتن و میدوز پیشنهاد شده له 0۷۵۲1۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ راهنمای براورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهکشسی ۸ 1.6 1.6 6 ۹ )804 (سر2- 2( ( رل زا ر2 زد مشش اخر 4 ] 4. اند ۵ 2 َ ۱ (سار۵ + بارش +8) (بر2-: 7)ر2 1 1-1 ۱۱۱-[ )۴۹-۲( در این حالت رواناب روسطحی از دو طرف جاری است و آبراهه عریض فرض می‌شود. 8: عرض آبراهه (متر)» ۷7 : طول آبراهه (طول جریان روسطحی بر روی سطوح مسطح برحسب متر) است. زیرنویس‌های [ و 11 مربوط به سطوح کناری و زیرنویس 2 مربوط به آبراهه است. ز۲ و 11 به‌ترتیب مربوط به جریان سطوح و آبراهه است. واحد عامل‌ها مطابق رابطه (۴۸-۲) است. یادأوری می‌شود که روابط (۴۶-۲) تا (۴۹-۲) با فرض برابری زمان تمرکز با زمان تعادل استخراج شده‌اند. افزون بر موارد قبل, آکان [۱۴| براساس معادلات موج جنبشی و معادلات نفوذ رابطه (۵۰-۲) را برای برآورد زمان تمرکرز در - رابطه آکان [۱۴] برای حوضه‌های نفوذ پذیر (:1-5) ,۳ 3.1۱۹۹۲ ۶۴ام) ۵۰-۲ سای - (۵۰-۲) ۳33 رم - )03و در این رابطه: جا: ضریب نفوذ پذیری خاک. :7 ارتفاع مکش خاک. ۰ تخلخل موثر خاک. و :5 درجه اشباع خاک اولیه. سایر عوامل و واحدهای آنها مطابق قبل است. روابط دیگری نیز برای محاسبه زمان تمرکز ارائه شده که به شرح زیر است |۲۳|: - پاپاداکیس و کازان " (۱۹۸۷) 8 215 ] ۳54۵ 38( 31 مه )۵۱-۲( رابطه (۵۱-۲) برای حوضه‌های شهری با مساحت کم‌تر از ۵ کیلومترمربع کاربرد دارد. واحد و نوع عوامل این رابطه و رابطه (۵۲-۲) در ادامه آمده است. |- ۳۸۵۵۵۲۹ 2۵0 7 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۳۹ - لوکاس و کوئیکل " (۱۹۹۶) این رابطه برای حوضه‌های کوچک جنگلی با شیب تند مناسب است. در این روابط: 8 عامل زمان‌های انتقال تجمعی (بی‌بعد)» شدت بارش خالص (میلی‌متر بر ساعت) ان عامل شکل آبراهه (بی‌بعد)» هدایت هیدرولیکی خاک‌های شیبدار (میلی‌متر بر ساعت)» آ: طول آبراهه اصلی (کیلومتر)» ضریب زیری مانینگ (بی‌بعد)» سینوس زاویه شیب (بی‌بعد) 5 سینوس زاویه تیه (بی‌بعد)» و ): زمان تمرکز (ساعت). - رابطه راگان و دورو" (۱۹۷۲) 6( (۵۳-۲) لا اطا ) در این رابطه که برای جریان سطحی است: ضریب زیری مانینگ.» بآ طول جریان سطحی (113)» شدت باران خالص (میلی‌متر بر ساعت) و ما زمان تمرکز (دقیقه). ۳-۱-۶-۲ روش سرعت جریان یکی از روش‌های دقیق برآورد زمان‌تمرکزء روش سرعت جریان است. در این روش با پیمایش‌های صحرایی سرعت جریان آب در هرقسمت از طولانی‌ترین مسیرجریان محاسبه و در پایان نتایج جمع می‌شوند. عیب مهم این روش نیاز به پیمایش‌های صحرایی است که زمان‌بر و پرهزینه است. افزون بر این باید در برداشت‌های صحرایی دقت عمل زیادی به‌خرج داد. این روش هیدرولیکی ع[1ا0) 20 خهاباما- | .۵ ۵ ۵20ع1۸- 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی توسط سازمان حفاظت منابع طبیعی آمریکا (715) معرفی شده است. برای برآورد زمان تمرکز هر حوضه (که تابع ویژگی‌های آب و هواشناسی حوضه است)» هیدرولیک هر سمت از جریان به‌طور جداگانه درنظر گرفته می‌شود. برای این کار باید طولانی‌ترین مسیر پیمایش آب تا خروجی را به قسمت‌های همگن تقسیم کرد. می‌توان این مسیر را به سه بخش اصلی جریان روسطحی (ورقه‌ای با صفحه‌ای)» جریان متمرکز کم‌عمق! (شیارهاء آبکندهاء آبراهه‌های اولیه و موارد مشابه) و جریان آبراهه‌ای یا لوله‌ای (آبراهه‌های اصلی» مجاری و لوله‌های بزرگ تخلیه فاضلاب شهری و موارد مشابه) دسته‌بندی کرد. پس از برآورد زمان پیمایش جریان در هر ر 11 11۱ (۵۴-۲) 1 + با < ر2- 21 َ 1 ( از ا<ز نان زمان پیمایش جریان در بخش اام» 7 تعداد تقسیمات طولانی‌ترین مسیرجریان» سرعت در این رابطه تابعی از نوع جریان» زبری» شیب مسیر و شدت بارش است و می‌توان آن را به دو حالت کلی جریان روسطحی و آبراهه‌ای نیز تقسیم کرد .1 و ب] به ترتیب معرف زمان پیمایش این دو می‌باشد. در ادامه روش برآورد زمان پیمایش در سه حالت جریان بررسی می‌شود. الف- جریان روسطحی (ورقه‌ای با صفحه‌ای) در اغلب حوضه‌ها و درقسمت سرچشمه آبراهه اصلی رواناب متمرکز نیست و جریان به‌صورت ورقه‌ای است و این جریان تا رسیدن به آبراهه‌های اولیه ادامه دارد. مسافت پیمایش این جریان در شیب‌های تند حتی به صدها متر نیز می‌رسد. اما در شیب‌های ملایم این فاصله کوتاه‌تر است. برای محاسبه زمان پیمایش در جریان روسطحی دو روش سرعت. به کمک رابطه مانینگ و روش موج جنبشی به‌کار می‌رود. در آدامه این دو روش بررسی می‌شود. - روش رابطه مانینگ این روش از رابطه ساده شده مانینگ مطابق (۵۵-۲) و (۵۶-۲) استفاده می‌شود. (۵۵-۲) 3 - ۷ درا 1 1 ضریب زبری مانینگ.» ۷7 60001۳۵1۵ 5۳۵110۷ | -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - کلیاتی در خصوص حوضه آبریز ۳ ۱ شعاع هیدرولیکی (متر)» و عاملی است که تابعی از 1 و م٩‏ است. مقادیر مختلف این سه عامل در جدول (۱۵-۲) آمده است. این جدول برای مسافت پیمایشی تا ۱۶۰متر در نواحی روسازی شده باز؛ جمن کاری شدهسطح جاده‌هاء مناطق حاشیه‌ای و باغ‌ها مناسب است. دقت شود که شعاع هیدرولیکی به دوره بازگشت بارش؛ شیب و موقعیت در مسیر جریان وابسته است |۲۴ | مسیر زمان پیمایش .1 پس از محاسبه ۷ و تقسیم آن بر طول مسیر به‌دست می‌آید. - روش موج جنبشی در این روش فرض می‌شود که شعاع هیدرولیکی معادل حاصل‌ضرب شدت بارش در زمان جریان باشد | ۳۴| اورتن و میدوز با دخالت دادن بارش ۲۴ ساعته با دوره بازگشت ۲ ساله» روابط این روش برای محاسبه زمان پیمایش در جریان ورقه‌ای را مطابق معادله (۵۷-۲) به دست آورده است. 0۸ در این رابطه: بآ: طول جریان سطحی (متر)» 9 ضریب زبری مانینگ.» :2 بارندگی ۳۴- ساعته با دوره بازگشت ۲ سال ( سانتی‌متر)» و مان زمان تمرکز (دقیقه) ب- جریان متمرکز کم عمق معمولا سرعت جریان در این نوع آبراهه‌ها با رابطه مانینگ تقریب زده می‌شود. سازمان حفاظت خاک آمریکا برای مناطق آسفالت نشده ۰/۱۲- ,8 (متر) و 11۳۰/۰۵ و برای نواحی أسفالت شده۰/۰۶- ,۹ (متر) و ۱-۰/۰۲۵ در نظر گرفته و نموداری برای محاسبه سرعت جریان ارائه داده است. شکل (۱۴-۲) این نمودار را نشان می‌دهد. دقت شود که این شکل در دستگاه واحد انگلیسی است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳ ج- جریان آبراه سرعت جریا جریان یکنواخت و شدت بارش خ برمودا متراکم کوتاه چراگاه با چمن کوتاه زمین کشاورزی با شخم‌زنی متداول زمین کشاورزی با ردیف‌های منحنی زراعی ارچتا سحم‌رده سده زمین‌های با رسوبات مخروط افکنه آبراهه پوشیده از چمن آبگذرهای کوچک در نواحی مرتفع ناحیه روسازی شده (جریان ورقه‌ای) نه‌ای ن آب در آبراهه‌های عمیق (آبراهه‌های ز عات مربوط به سطح مقطعء مثلا رابطه ء ) و برای شرایط لبالب محاسبه شود. در | بنجا نیز معمولا از جریان‌هایی با دوره باز ود تابعی از زمان تمرکزند |۲۴ ان ضرایب ۳ و ۳ در رون 0 بی بعد ۸/ ۴ ۲ ۴۱ 7۴ ۰.۱۵ ۳۵... ۹ ۹ زا ۵ ۵ انویه) توسط نیمرخ سطح | بن حالت نیز شعاع هیدرولی گشت ۱/۵ تا ۳ سال برای : -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل د 0.50 0.20 010 اد -6۰ 3 - 004 3 002 001 0005 ۱ ۴۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ تحزبه و تحلیل رگبارها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه و تحلیل رگبارها ۳۷ ۱-۳- کلیات رگبارها عامل اصلی تولید سیلاب به شمار می‌آیند. بنابراین تجزیه و تحلیل رگبارها نقش مهمی در تحلیل سیلاب دارند. اندازه گیری رگبارها به‌صورت نقطه‌ای و همراه باخطاست. استخراج و تصحیح اولیه آنها برعهده وزارت نیرو و سازمان هواشناسی است. معمولا نمودار شدت- مدت رگبارها توسط دو سازمان فوق تهیه و در اختیار پژوهشگران قرار می‌گیرد. پس از این مرحله مقدماتی باید تحلیل‌های مورد نیاز را انحام داد. این تحلیل‌ها می‌تواند شامل تیه معادلات منحنی‌های شدت- مدت- فراوانی (10۴) " نقطه‌ای و سپس مساحتی» تعیین الگوی رگبار و موارد دیگر باشد. این قسمت بر عهده پژوهشگران است که باید بر اساس اهداف مورد نیاز به آن بپردازند. رگبارها نقش ورودی (موج ورودی) را در سامانه حوضه دارد. این موج به صورت نقطه‌ای" اندازه‌گیری می‌شود که همان ارتفاع باران درون باران‌سنج‌ها یا ارتفاع تجمعی رگبار در باران نگارهاست. این گیرش فقط برای سطحی معادل ۲۵ کیلومترمربع پیرامون باران‌سنج صادق است |۳۵]. درحالی که بارش مورد نیاز حوضه‌ها باران مساحتی " استء زیرا در اغلب حوضه‌ها باران نگار وجود ندارد یا در صورت وجود تمام حوضه را نمی‌پوشاند. بنابراین باید شدت بارش نقطه‌ای را با روش‌های علمی به حوضه مورد نظر منتقل کرد و سپس آن را به مساحتی تبدیل نمود. در این فصل تجزیه و تحلیل رگبارها و محاسبه رگبارهای مساحتی مورد نظر است. در ادامه, ابتدا روش تهیه منحنی‌های شدت- مدت- فراوانی نقطه‌ای بحث می‌شودء سپس روش‌های انتقال آنها به حوضه (مرکز ثقل حوضه) معرفی می‌شوند. تصحیح شدت‌ها براساس زمان تمرکز نیز انجام می‌شود. در پایان» این منحنی‌ها با معرفی عامل کاهش مساحت به حوضه تعمیم داده می‌شوند. طراحی شبکه باران نگاری ایران بر اساس اهداف مختلف و با توجه به امکانات موجود در محل ایجاد شده است نه براساس نیازهای حوضه‌های آبریز. برای نمونهء اغلب باران‌نگارهای سازمان هواشناسی در شهرهای بزرگ و نه درحوضه‌های طبیعی دور از شهرها قرار دارند یا به طریق مشابه نیز وزارت نیرو باران نگارهای خود را در روستاهای مهم و بزرگ داخل یا مجاور حوضه‌ها نصب کرده استء زیرا نیازهای اولیه این ایستگاه‌ها فقط در روستاهای بزرگ فراهم است. بنابراین تقریبا در مرکز ثقل تمام حوضه‌های ایران باران نگاری وجود ندارد تا آمار آن بتواند معرف حوضه باشد. به‌ناچار باید از آمار کلیه ایستگاه‌های باران‌نگار داخل و اطراف حوضه‌ها استفاده کرد. طبیعی است که ابتدا باید دقت و صحت داده‌های این ایستگاه‌ها بررسی شود و پس از تایید این موارد می‌توان از آمار آزها سود جست. این باران نگارها را ایستگاه مبنا می‌نامیم و1۳] آزها را مطابق دستورالعمل‌های زیر به‌دست می‌آوریم. ۲-۳ ایستگاه‌های باران سنجی در ایران سه نوع ایستگاه باران‌سنجی وجود دارد که عبارتند از: ثبات» معمولی و ذخیره‌ای. نوع ذخیره‌ای کارایی لازم را ندارد. در باران‌سنج معمولی فقط ارتفاع بارش (عمق بارش) اندازه‌گیری می‌شود. آمار مشاهده‌ای به صورت روزانه است. بنابراین فقط می‌توان 7( - 110۹117-1۳۵1 | |[۲۵] ۲۵۱۳ 1۵11- 2 [[1۵ ۵۱۳ |۸۳۵۵- 35 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ راهنمای برآورد رواناب در طراحی شسبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی بارش‌های روزانه را تجزیه و تحلیل کرد. بارش اندازه‌گیری شده توسط این دستگاه خام است و باید تصحیحاتی روی آن انجام شود باران‌سنج ثبات (باران نگار) ارتفاع تجمعی بارش را بر حسب زمان بر روی کاغد مخصوصی ثبت می‌کند. به کمک این دستگاه می‌توان شدت بارش را برای مدت دوام‌های مختلف, همچنین مدت بارش» ارتفاع کل بارش الگوی بارش و غیره را به‌دست آورد. باید بر روی بارش‌های ثبت شده این دستگاه چند تصحیح انجام شود | 1۲۳ در غیر این صورت استخراج رگبارها نادرست است. مهم‌ترین تصحیحات شامل اثر سرعت باد در هنگام بارش و فاصله زمانی خالی شدن مخزن گیرش (به‌ویژه در شدت‌های زیاد) است. معمول است که نمودار مستطیلی شدت رگبار را پس از استخراج رگبار از روی کاغذ برای فاصله زمانی‌های مختلف (۸1) رسم کنند. به این نمودار»ء شدت- مدت گفته می‌شود. به طور مشابه برای فاصله زمانی‌های مختلف. حداکثر بارش سالانه را محاسبه و شدت‌های حداکثر سالانه محاسبه می‌شود. معمولا این کارها توسط وزارت نیرو یا سازمان هواشناسی انجام و شدت‌های حداکثر سالانه غربال شده در اختیار قرار می‌گیرد. ۳-۳- تهیه روابط شدت- مدت- فراوانی (11017) نقطه‌ای ایستگاه‌های مبنا منحنی‌های شدت- مدت- فراوانی در واقع توابع توزیع شرطی شدت بارش(ءآ ) به شرط مدت بارش (1 یا ,)) است. نماد مرسوم برای 110۳ به صورت (,1/,!ا) :1 ست این تابع توزیع شرطی از تابع توزیع مشترک (,1/ٍ1) :۲ حاصل می‌شود. رابطه (۳- ۱) تابع توزیع شرطی 11۳ را نشان می‌دهد |[ ۲۲۲۳|. آ] دوره بازگشت است. ۲)1<1/1(- -1 1 ۲۱/۲ )۱-۳( معمولا منحنی‌های 11۲ براساس فاصله زمانی‌های ۸۲ و نه براساس زمان کل بارش ۲ استوار است. به‌طور معمول ۸۲ از ۵ یا ۱۰ دقیقه شروع و تا چند ساعت (حتی ۷۲ساعت) نیز ادامه می‌یابد. در عمل 11۳ از روی رگبارهای مشاهده‌ای (نمونه تصادفی) برآورد می‌شود. دقت شود این 11۳ نقطه‌ای است و برای رگبارهای یک ایستگاه تهیه می‌شود. برای برآورد 11۳ به این شرح اقدام می‌شود: ابتدا شدت‌های حداکثر سالانه برای فاصله زمانی‌های ۸1 محاسبهء سپس این شدت‌ها تحلیل فراوانی می‌شود. به‌عبارت دیگر قانون احتمالی حاکم برآنها برآورد و احتمال وقوع چندک‌های مختلف به‌ کمک این قوانین محاسبه می‌شود. عکس این احتمال‌ها همان دوره مختلف ۸1 و به ازای دوره‌های بازگشت مورد نظر به‌دست می‌آید. دوره با زگشت (]) معمولا ۲ ۵ ۲۰۵۱۰ ۲۵ ۵۰ ۵۱۰۰ ۵۰۰۲۰۰ و۱۰۰۰ سال انتخاب می‌شود. به‌علت کوتاهی طول دوره آماری در ایران (کوچکی حجم نمونه)» برآورد دوره‌های بازگشت بیش از ۰ سال دقت کافی ندارد و استفاده از آنها پیشنهاد نمی‌شود. گام‌های تحلیل فراوانی به اختصار به شرح زیر است. - گام اول تهیه شدت‌های حداکثر سالانه برای فاصله زمانی‌های مختلف (۸1). اغلب این فاصله زمانی‌ها از ۵ دقیقه شروع و تا ۲۴ ساعت (گاهی ۷۲ ساعت) ادامه می‌یابد. معمولا این آمار توسط وزارت نیرو یا سازمان هواشناسی در اختیار قرار می‌گیرد. دقت شود که باید در هنگام استخراج آمار تصحیحات لازم اعمال شود. در غیر این صورت برآوردهای بعدی دقت مناسب ندارند |[ ۲۳]|. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه و تحلیل رگبارها ۳۹ - گام دوم ترمیم داده‌های مفقود (در صورت وجود) و انجام آزمون‌های پایه‌ای. برای ترمیم داده‌های مفقود روش‌های متفاوتی وجود داردکه رگرسیون چند متغیره یکی از روش‌های نسبتا دقیق است. در این روش رابطه‌ای بین داده‌های ایستگاه مورد نظر و داده‌های ایستگاه‌های دیگر برقرار می‌شود. می‌توان داده‌های مفقود را در صورت قوی بودن به‌کمک آن رابطه ترمیم کرد. همجنین» باید آزمون‌های پایه را پس از ترمیم داده‌ها انجام داد. می‌توان گام بعدی را در صورت قبول شدن این آزمون‌ها پیگیری کرد. آزمون‌های پایه عبارتند از: تصادفی بودن, همگنی, نداشتن روند ایستایی و داده پرت. برای شرح بیش‌تر این آزمون‌ها به مراجع [۴ و ۵] رجوع شود. - گام سوم انتخاب قوانین مناسب آماری (توابع چگالی احتمال) و برآورد عوامل آنها. با توجه به متون مختلف هیدرولوژی» توزیع‌های خانواده گاماء گامبل تعمیم یافته, پارتو و لوگ نرمال از سایرین مناسب‌ترند. مراجع |۳۳۹۵۴| شرح کاملی را از این قوانین به همراه محدودیت‌هاء روش‌های برآورد و غیره دارند. قبل از انتخاب توزیع مناسب می‌توان از نمودارهای گشتاوری» و به‌ویژه نمودارهای گشتاوری خطی استفاده کرد [۴۲۳۳۰۲۶,۲۵۱]. این نمودارها توزیع‌های مناسب آماری را با تقریب خوبی به صورت تصویری نشان می‌دهد. گام بعدی پس از تشخیص نسبی توزیع‌های مناسب قابل انجام است. - گام چهارم برآورد (نقطه‌ای) عوامل توزیع‌های انتخابی به کمک داده‌های نمونه (داده‌های بارش) برای دوره‌های زمانی مختلف ۸1. روش‌های مختلف برآورد عبارتند از: روش گشتاورهای‌خطی» روش حداکثردرست‌نمایی» روش گشتاورهای وزن‌دار احتمالی» روش حداکثر نتروپی» روش گشتاورهای معمولی و... دقت شود که روش گشتاورهای معمولی از سایر روش‌ها ساده‌تر است و به‌آسانی با ماشین حساب‌های معمولی نیز قابل محاسبه است. ولی دقت این روش مناسب نیست و برآورد به کمک این روش ضعیف‌تر از سایر روش‌های دیگر است [۵]. پس از برآورد نقطه‌ای عوامل, باید آزمون‌هایی برای انتخاب بهترین توزیع با بهترین روش برآورد انجام شود. انتخاب آزمون لازم برحسب این که دم‌های توزیع یا بدنه آن از اهمیت بیش‌تری برخوردار باشد» صورت می‌گیرد. معروف‌ترین آنها آزمون کی‌دوء آزمون کولموگروف- اسمیرنوف و آزمون اندرسن- دارلینگ است. پس از انجام آزمون‌های لازم و انتخاب بهترین قانون» باید شدت بارش در دوره‌های بازگشت مختلف آ با فاصله زمانی‌های متفاوت ۸۲ محاسبه شود. - گام پنجم محاسبه روابط شدت- مدت- فراوانی 10]. برای انجام این کار» شدت‌های بارش در فاصله زمانی‌های ۸1 مختلف برای هر دوره بازگشت انتخاب می‌شود. می‌توان رابطه بین این دو را به صورت یک رابطه توانی مانند روابط "1(7 + )۵ * .1 یا 1.۶217 و غیره در نظر گرفت و سپس این روابط را بر داده‌ها برازش داد. در این روابط 1 شدت بارش و ۲ فاصله زمانی در دوره بازگشت خاصی است. در نتیحه 1107 به‌دست می‌آید. این 117۳ را نقطه‌ای می‌نامند و برای مساحت ۲۵ کیلومتر مربع اطراف ایستگاه صادق است. اگر 1- 116۵۲ ۱101۵۵1 )1]-۱/101۵۲1( -------- صفحهٔ بعد -------- 2۰ راهنمای برآورد رواناب در طراحی شسبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی مساحت حوضه کم و باران نگار تمام حوضه را بپوشاندء این 11۳ برای کل حوضه صادق است. در غیر این صورت باید نسبت به مساحت تصحیح شود. همان گونه که قبلا بیان شد باید تمام ایستگاه‌های باران نگار داخل و اطراف حوضه را در نظر گرفت و 1۳| این ایستگاه‌ها را پس از قبول صحت و دقت آمار آنهاء محاسبه کرد. ۴-۳ انتقال رگبارها از ایستگاه‌های معرف به مرکز نقل حوضه روش‌های مختلفی برای انتقال 10۳[ نقطه‌ای به مرکز ثقل حوضه وجود دارد. این روش‌ها بر اساس ویژگی‌های شبکه باران‌سنجی» داده‌های در دسترس و غیره دسته‌بندی می‌شوند. برای کاربرد بهتر» دسته‌بندی‌ها را به شرح زیر بیان می‌کنیم. دقت شود این دسته‌بندی‌ها کلی است. - یک باران نگار در مرکز ثقل حوضه وجود دارد. می‌توان آمار آن را برای حوضه صادق دانست» مشروط بر این که حوضه از نظر اقلیمی همگن باشد. - حوضه از دو رژیم مختلف بارندگی پیروی می‌کند. باید حوضه را از نظر رژیم بارش به مناطق همگن تفکیک کرد و برای هر منطقه 1۳[ مناسب را به دست آورد. برای مثال بعضی از حوضه‌های واقع در شمال‌غربی و غرب خراسان رضوی از دو نوع بارش تغذیه می‌شوند. آن قسمت که در سمت دریای خزر قرار دارد زیر نفوذ رگبارهای خزری و قسمت‌های دیگر از این فرآیند پیروی نمی‌کنند. - در داخل و اطراف حوضه تعداد ایستگاه‌های باران‌نگار (ایستگاه‌های مبنا) به اندازه کافی است. می‌توان برای انتقال 110۳ این ایستگاه‌ها به مرکزثقل حوضه از روش‌های مختلف استفاده کرد. این روش‌ها عبارتند از: روش چندضاعی تیسن,» منحنی‌های همباران» روش رگرسیون» روش اجزای محدود. روش سری‌های فوریه دوگانه. روش کریجینگ و غیره | ۴۴۰۳۵|. دقت شود که روش چند ضلعی تیسن از دقت زیادی برخوردار نیست و در مناطق کوهستانی جواب مساعدی ارائه نمی‌کند. - در حوضه و اطراف آنها شبکه متراکم باران‌نگاری وجود ندارد. به همین دلیل نمی‌توان از موارد بالا استفاده کرد. متاسفانه اغلب با ان حالت روبرو هستیم و در این حالتء کار مشکل و دقت آن نیز کاهش می‌پابد. یکی از راهکارهای مناسب, استفاده از رگبارهای حداکثر ۲۴ ساعته ( ,,۳ ) است. این راهکار در تعدادی از حوضه‌های استان‌های خراسان» سمنان و سیستان و بلوچستان مطالعه شده و جواب‌های رضایت بخشی ارائه نموده است. برای نمونه می‌توان به مرجع |۶| مراجعه کرد. در این روش نیاز به تحلیل فراوانی بارندگی ۲۴ ساعته کلیه ایستگاه‌های باران‌سنج داخل و اطراف حوضه است (در اغلب حوضه‌ها ایستگاه باران سنج ثبات وجود ندارد). باید گام‌های زیر برای ( ,را )کلیه ایستگاه‌ها انجام شود: - گام اول گام‌های دو تا چهار تحلیل 110۳ نقطه ای (بند ۳-۳) برای تحلیل فراوانی باران حداکثر ۲۴ ساعته کلیه ایستگاه‌ها انجام می‌شود. با این تفاوت که در اینجا آمار مورد نظر بارندگی حداکثر ۲۴ ساعته ( ,,۳) ایستگاه است. دقت شود که این تحلیل برای (,,۳) باران‌نگارها نیز انجام شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه و تحلیل رگبارها )۵ - گام دوم محاسبه نسبت شدت بارندگی کوتاه مدت (,,[) به بارندگی ۲۴ ساعته ( ,را ) با دوره‌های بازگشت مساوی و برای کلیه باران‌نگارها ( ,۳ / ,, 1 < ررگا ). یادآوری می‌شود که ۸۲ از ۵ یا۱۰ دقیقه شروع و ممکن است تا ۷۲ ساعت ادامه یابد. معمولا این نسبت‌ها (,رکا) به ازای ۸1 های مشخص برای تمام باران‌نگارها اعدادی نزدیک به‌هم است. مگر رژیم بارش ایستگاه‌ها متفاوت باشد. در سطح جهانی نیز این نسبت‌ها مطالعه شده و توصیه‌هایی نیز ارائه شده است. برای نمونه نسبت رگبار ۶ ساعته به ۲۴ ساعته را 0. 84 - رگا ذکر کرده‌اند |۱۱۱]. - گام سوم انتقال بارندگی حداکثر ۲۴ساعته با دوره‌های بازگشت مختلف به مرکز ثقل حوضه. چون در اغلب حوضه‌ها باران‌سنج ثبات وجود نداردء بنابراین بارندگی کوتاه مدت حوضه در اختیار نیست. اما می‌توان بارندگی ۲۴ ساعته نقطه‌ای ایستگاه‌های داخل و محاور حوضه را به‌دست آورد و آن را به مرکز ثقل حوضه تعمیم داد. سپس به کمک نسبت بارندگی ساعتی (,د؟!آ) ایستگاه مبنا (ایستگاه‌های گام دوم) به بارندگی ۲۴ ساعته با دوره بازگشت معادل, می‌توان بارندگی ساعتی نقطه‌ای حوضه را به‌دست آورد. این نسبت توسط سازمان جهانی هواشناسی" نیز برای برخی از نقاط دنیا محاسبه شده است |۱۱]. برای انتقال رگبارهای این ایستگاه‌ها (بارندگی حداکثر ۴ساعته با دوره‌های بازگشت مختلف) به مرکزثقل حوضه» می‌توان از روش‌های مختلف استفاده کرد. ۵-۳- تصحیح شدت‌های بارش نقطه‌ای بر اساس زمان تمرکز حوضه زمان تمرکز و بارش‌خالص دو عامل مهم و اساسی برآورد آبنمود سیلاب درحوضه‌های فاقد آمارهستند. افزون براین رگبارهایی با مدت تداومی مساوی زمان تمرکز نیز در تعدادی از الگوهای بارش- سیلاب به کار می‌رود. چون زمان تمرکز فرآیندی پویا و تابعی از شدت رگبار استء بنابراین از رگباری به رگبار دیگری تغییر می‌کند. می‌توان زمان تمرکز را به‌ازای رگبارهایی با دوره‌های بازگشت مختلف به دست آورد. پس از انجام این کار می‌توان شدت بارش نقطه‌ای حوضه را به کمک گام سوم بند (۴-۳) و به‌ازای زمان‌های تمرکز مختلف به دست آورد. دقت شود که این شدت‌های نقطه‌ای برای مر کزثقل حوضه به دست می‌آیند. افزون براین» ممکن است برخی از این زمان‌های تمرکز مساوی ۸۸ هایی باشند که قبلا شدت بارش آنها به مرکز ثقل حوضه صورت گرفته باشد. ۶-۳- تبدیل رگبارهای نقطه‌ای به مساحتی باران نقطه‌ای برای مساحتی در حدود ۲۵ کیلومتر مربع اطراف ایستگاه صادق است. اگر یک باران‌سنج ثبات در مرکز حوضه قرار ((۱۷۷۱/0) 0۳822117311010 ۷1010001021۵ ۷/۵۳[۵- | 17 60110 ]-۵ع2-۸۳ -------- صفحهٔ بعد -------- 2۳ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی کاهنده به ویژگی‌های مساحت (۸)» مدت بارش (1) و دوره بازگشت (1) وابسته است. 11۳[ حوضه با مساحتیء با محاسبه ۸۲۳ و ضرب آن در 110۳ نقطه‌ای به‌دست می‌آید و می‌توان در محاسبه سیلاب‌ها از آن استفاده کرد. دو نوع ۸1۹۳ وجود دارد. نوع اول به مساحت- ثابت" پا ثابت- جغرافیایی" و دیگری به رگبار- مرکزی "معروف است. نوع دوم برآوردی نقصانی ارائه می‌دهد [۴۶]. لازم به ذکر است که معمولا روش رگبار مرکزی برای برآورد ۳۸4 به‌کار می‌رود و روش مساحت-ثابت برای برآورد سیلاب‌های طرح پیشنهاد می‌شود. بنابراین به همین دلیل در این راهنما تنها نوع اول (روش مساحت- ثابت) بررسی می‌شود. ۳ را با توجه به اهمیت پروزژه‌ها به دو سطح ابتدایی و پیشرفته تقسیم می‌کنیم. در پروژه‌های کوچک و کم‌اهمیت می‌توان از ۳ پیشنهاد شده توسط ۷۷۸/0 (مطابق شکل ۱-۳) استفاده کرد [ ۳۹۰۲۲۰۱۱ ۱|. معادللات منحنی‌های شکل (۱-۳) نیز وجود دارد که به‌صورت رابطه (۲-۲) است. محاسبه ۸1۹۳ در پروژه‌های مهم و حتی متوسط با توجه به اطلاعات منطقه پیشنهاد می‌شود تا (۲-۳) ۸ 0. 01 - *1.1۱,(۳۹-) ]یه + [(,1. 11- - ۸۳-1 ۳ عامل کاهش مساحت (بی بعد)» یادأوری: برای تبدیل کیلومتر مربع به مایل مربع کافی است عدد کیلومتر مربع را بر ۲/۵۹ تقسیم کنیم. در پیوست ۵ متال نمونه برای کاربرد رابطه (۲-۳) 9 یا شکل (۱-۳) ارائه شده است. ۱.0 سس اب الا بارندگی |۲۴ ساعته ی ت مه ۱ ۹ 0۱90 بارندگ | ۱۷ ساعتی لس لا ییات هگ ۱ سح 4 « بارندگی ]۳ سلعتفب ات ی 5 بارندگی ام سامت[ 5 سل ص 70( ذ له مت یا تا ۱ ۱ ۳ 0 - 0.30 400 350 300 250 200 ۱50 100 50 0 ۸ مساحت (مایل مریع) شکل ۱-۳- نمودار کاهش باران نقطه‌ای به مساحتی [۱۱] 1100-4۵ -[ 1۷-40[ 10۵ مهم 0ع0- 2 ۹10۲-۲۵ 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه و تحلیل رگبارها 2۳ ۷-۳- منحنی‌های 1701 مساحتی و عامل کاهش مساحت (۸14) برای اغلب طرح‌های هیدرولوژیکی نیاز به ۲۳(]] مساحتی است. با توجه به کم‌تر بودن متوسط مساحتی بارندگی (تغییرات فضایی) روی حوضه, میانگین و واریانس 11017 مساحتی کم‌تر از میانگین و واریانس 110۳ نقطه‌ای استء زیرا بارش مساحتی کم‌تر از باران نقطه‌ای است. بنابراین منحنی‌های آن هموارتر است. این کاهش با دوره بازگشت نیز ارتباط دارد. این کاهش توسط ۸1۸ تأمین می‌شود که تابعی از مساحت حوضه» مدت بارش و دوره بازگشت است. برای محاسبه ‎۸1٩۳‏ چهار گام به شرح زیر انجام می‌شود |۴۶|: - گام اول: توزیع مادر برای شدت رگبار نقطه‌ای و همبستگی نگار فاصله‌ای توزیع‌احتمالی شدت بارش نقطه‌ای توسط محققین مختلف بحث شده که توزیع‌نمایی برازش خوبی را بر مقادیر شدت‌های بارندگی نشان می‌دهد. تابع چگالی نمایی مورد نظر به‌صورت رابطه (۳-۳) است که آن را توزیع مادر برای شدت بارش نقطه‌ای درنظر می‌گیرند: ۳ ۳ ان 8 که در آن: (وا] ۲ وا شدت بارش نقطه‌ای, ل]: میانگین (که برابر است با م. در این تابع ,82 < ,6 واریانس است. همبستگی نگار فاصله‌ای» نمودار (معادله) پراکنش ضریب همبستگی بین دو متغیر تصادفی باران روزانه دو ایستگاه (,ره۳) در برابر فاصله آنها (1) است. برای نمونه» همبستگی نگار باران روزانه ۶۷ ایستگاه یک منطقه در یک دوره پنج ساله در شکل (۲-۳) نشان داده شده است. با توجه به شکل دیده می‌شودکه توزیع نمایی برای برازش این نقاط مناسب است. دقت شود که می‌توان معادلات دیگری را به جای نمایی در نظر گرفت. ولی در عمل تفاوت چشمگیری به دست 2 ی مه ۳ ۰ رو ۸ ۰ 3 4 ۰.۰ ۳۸ 7 ۰.۰ ۱ 0 500 10/0 300 200 1۱00 0 فاصله ( کیلومتر) شکل ۲-۳- همبستگی‌نگار فاصله‌ای ۶۷ ایستگاه [۴۶] -------- صفحهٔ بعد -------- 2 راهنمای براورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهکشسی مرسوم است که معادله همبستگی‌نگار فاصله‌ای" شدت بارش نقطه‌ای را نیز تابع چگالی نمایی مطابق رابطه (۴-۳) در نظر بگیرند. نمودار پراکنش شکل (۲-۳) مناسب بودن این تابع چگالی را نشان می‌دهد. ]1 (۴-۳) چ- 0 * (۲) ره 8 متغیرتصادفی فاصله بین دو نقطه (دو ایستگاه باران سنج) با مقادیر ۲ و ,| 2 امید ریاضی متغیر تصادفی :7 است. - گام دوم: متوسط مساحتی توزیع مادر اگر توزیع فضایی شدت بارش‌نقطه‌ای ایستا فرض شودء شدت بارش متوسط روی منطقه‌ای به مساحت ۸ را 1۸ می‌گیرند که تابع چگالی آن به صورت رابطه (۵-۳) است. در این رابطه * برداری است که مختصات نقطه زام داخل منطقه را می‌دهد. (۵-۳) 0 م1 ۸ ۸ شدت بارش متوسط روی منطقهء و بنابر ایستایی» ما < ,۲ بوده و واریانس ۸ با نسبت (,[)۷۵۲)۱,(/۷۵۲ <- *۳۴ کوچک‌تر از واریانس نقطه‌ای است. صورت و مخرج این رابطه به‌ترتیب واریانس‌های باران‌های مساحتی و نقطه‌ای هستند و نسبت ۴۳*۰ را عامل کاهش واریانس می‌نامند که عددی بین صفر و یک است. دقت شود که *۳۳ نزدیک به ۸13۳ است به‌طوری که قبلا آن را ۸1۹۳ فرض می‌کردند [۳۹۳۸۱]. این نسبت به ساختار همبستگی‌نگار» مساحت و شکل حوضه بستگی دارد. برای برآورد *۴۴ از رابطه (۶-۳) استفاده می‌شود که در آن ۲ فاصله اقلیدسی بین هر دو نقطه داخل منطقه»ء ..مها بزرگ‌ترین ۲ منطقه و (۲) مآ تابع چگالی احتمال متغیر تصادفی 1-۲ است. گد 2 (۶-۳) ۳) 8 ۱ تا می‌توان نشان داد که "۴ امید ریاضی تابع چگالی (۲),] و مطابق رابطه (۷-۳) است [۴۶]: (۷-۳) [( ,۶ - ب* )ما ]۴ - تا می‌توان تابع چگالی (۲),] را برای ناحیه مستطیلی به مساحت 5ء» طول 2 و عرض ۳ (نسبت اضلاع 2/80 -۳) به دست آورد |۳۸|. این تابع مطابق روابط (۸-۳) و ‎)۹٩-۳(‏ است. ۳ / (۸-۲) [ح)) 5 در این رابطه ۲ فاصله بین نقاط است و تابع ؟ به‌صورت کلی رابطه (۹4-۳) است. ۱- 0۵۵۱| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نجزیه و تحلیل رگبارها 2۵ 1 )٩-۳(‏ [(-,ت) را +( ,)دا +(ا )1 ]|22 *(ر۷)] سا مشخصات توابع تعریف شده در (4-۳)» به صورت زیر است: ۶( + )>> 0 + )رو مرج وین ۲ ۷ ۶( +۱) > >0 )۶ وا( /۱)1 2008 - از تن 2 - (/( ,)دا در سایر حالات (۷,*).؟ و (لا,1<)۷ برابر صفرند. ماترون (۱۹۶۰) با استفاده از رابطه (۸-۴) امید ریاضی فاصله دو به‌دوی نقاط ( ,1 ) حوضه‌هایی با شکل‌های متفاوتی با مساحت واحد را محاسبه کرده که به این شرح است |۳۸: الف) دایره به مساحت واحد 0.5108 < ,. ب) شسش‌ضلعی منتظم به مساحت واحد 0.5126 <* . ج) مربع به مساحت واحد 0.5214 - با د) مئلث منساوی الاضلاع به مساحت واحصد 44 << اغلب حوضه‌ها را می‌توان به صورت مستطیل تقریب کرد (مفهوم مستطیل معادل در بخش ۳-۲-۲ این راهنما توضیح داده شده است) و :7 را برای این حوضه‌ها به دست آورد. برای حوضه‌هایی به شکل مستطیل با مساحت واحد و با نسبت ابعاد ۲ و با فرض5 ک ۳ > اء رابطه (۱۰-۳) به دست می‌آید. ۲ > 0.00820۳2 + 0.02311 + 1 )۱۰-۳( برای درک بهترء مثالی می‌زنیم. فرض کنید منطقه مورد مطالعه مستطیل شکل و به نسبت ابعاد 0-2 با قطر 265ت ما کیلومتر (بیش‌ترین فاصله بین دو نقطه ناحیه) است. با توجه به رابطه (۱۰-۲) داریم: 0.5691 ‎ <‏ می‌دانیم قطر مستطیلی به مساحت واحد و با نسبت ابعاد ۰0-2 برابر ۱/۵۸ کیلومتر است. در نتیحه 100 - (1.580.5691 + 265) - ] کیلومتر به دست می‌آید. فرض کنید برای این حوضه همبستگی نگار را به دست آورده‌ایم که در آن با 100 * 7 ضریب همبستگی ۰/۲۱ می‌شود. بنابراین 0.21 < (100) ,ع می‌شود. با جاگذاری در تابع 0.21 * (.100/7-)20 * (100) رع و حل آن»ء 6. 41 - .2 کیلومتر به‌دست می‌آید. می‌توان /۸ را پس از محاسبه .7 به‌دست آورد که ۸ مساحت حوضه (کیلومتر مربع) است. سپس مقدار 8 را می‌توان به کمک شکل (۳-۳) به دست آورد. شکل (۳-۳) رابطه بین ۸/7 و "6 را برای نواحی مستطیلی نشان می‌دهد [۳۹]. دقت شود که در این نمودار << < 1 فرض می‌شود. 0.01 010 10 10 100 1000 ۱0000 ۸ 9 9 1 شکل۳-۳- رابطه بین .۸/7 و1۳ [۳۹]. دقت شود که 7 است -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۶ راهنمای براورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهکشسی پیشنهاد: همان گونه که بیان شدهء مقدار-"۳ نزدیک به ۸1۹۳ است به طوری که قبلا آن را ۸1۹۳ فرض می‌کردند [۳۹۳۸] با توجه به این که محاسبه ۸۲۹۳ (که در ادامه می‌آید) نیاز به آمار و اطلاعات و تجزیه و تحلیل بیش‌تری داردء بنابراین برای پروژه‌های متوسط می‌توان از -۳ به‌عنوان تقریبی برای ۸۳ استفاده کرد. - گام سوم: توزیع مادر شدت بارندگی متوسط مساحتی با توجه به نمایی بودن شدت بارش نقطه‌ای» ثابت می‌شود که متوسط مساحتی» یک توزیع گامای دو پارامتری با پارامترهای ,| : ۳۴۹ : 1 1 2 (۱۱-۳) 0۳ ۳ اوه اا(: 1 1۸ پس از محاسبات لازمء - ۴ > ,۷ و 0 - ۸ به‌دست می‌آید. - گام چهارم: انتقال باران مساحتی به مقادیر حداکتر در گام‌های قبل بارندگی مساحتی را بررسی کردیم. افزون بر موارد قبل» نیاز به دانستن قانون احتمالی حاکم بر شدت‌های بارش ۳۳ [(8)7- ]۵۳ -۱* (0) ,۴ که در آن ع8 یک رابطه افزایشی از * است که می‌توان آن را با رابطه (,ا۱- *) ,0 +(,۷ا)8 *(*)۵ تقریب کرد (توزیع بزرگ‌ترین ۱ متغیر تصادفی مستقل که از رابطه بالا گرفته می‌شوند. به صورت یک تابع نمایی دوگانه با دو پارامتر م0 و ما می‌باشد) . تقریب مساحتی عوامل پس از محاسبات لازم به صورت و (۴,(/80,1)1) دا < ,0 به‌دست می‌آید (11۳100). با توجه (۱۳-۳) (* )1-0171 <(یا) ۲ (۱۴-۳) ۳ )0.61 + 0. 39 - (ا) دا افزون بر موارد بالاء فرض می‌شود که تابع توزیع شرطی شدت بارش» یعنی: (,)/,1< ,۳)1 ۶ (,۳,)1,/1 از قانون‌گامبل نوع (۱۵-۲) [ [((,2)1- [)( م1 )0-] 00 مه <(ما/م۱) ۳ (1) و (۲)10 از روی 10۳ چند باران‌نگار منطقه برآورد می‌شوند. رابطه بین این دو عامل و با ( زمان تداوم بارش) تقریبا به صورت توانی است. پس از جاگذاری‌های لازم و محاسبات مورد نیاز؛ ‎۸1٩۳‏ به شرح رابطه (۱۶-۳) محاسبه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تجزیه و تحلیل رگبارها 21۷ یار -6( 6)0۹ ۱)((- ۸۳ - )۱۶-۲( که در آن: دوره بازگشت. 7 مدت بارش و 7 عامل کاهش 11۳ نقطه‌ای به مساحتی. توابع (:0)1 و (,1):) به ویژگی‌های رگبار هر منطقه بستگی دارد و از روی اطلاعات لازم در تهیه دسته منحنی‌های 1۳| قابل استخراج است. به عنوان مثال توابع زیر برای چند ایستگاه باران‌نگار در اتریش به‌دست آمده‌اند [۴۶]: ۳ 0.2 +0. 05--(0)۱ ّ )۱۷-۳( 1 ] - 02+ 0 7 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ روش‌های بر آورد سیلاب -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روشس‌های برآورد سیلاب ۶ ۱-۴- کلیات برآورد رواناب سطحی در طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشی لزوما با تعیین سیلاب حوضه مشرف به آن توام است. از سالیان پیش روش‌های گوناگونی برای این منظور پیشنهاد شده است. روش‌های اولیه نیاز به عوامل کم‌تری داشته و جواب‌هایی با دقت کم و تقریبی ارائه داده‌اند. این روش‌ها به مرور زمان در حوضه‌های مختلف ارزیابی شده و در آنها اصلاحاتی صورت گرفته است. عدم کارایی و نامناسب بودن برخی از آنها موجب ارائه روش‌های پیچیده‌تر با عوامل بیش‌تر شده است. دقت این روش‌ها بیش‌تر از الگوهای اولیه است. شرح کامل این روش‌ها در کتب و مجلات معتبر علمی مانند: مجله هیدرولوژی » تحقیقات منابع آب" بولتن منابع آآب", مجله مهندسی آبیاری و زهکشی", مجله مهندسی هیدرولیک", مجموعه مقالات مهندسی کشاورزی آمریکا و بسیاری دیگر از این نوع مجلات وجود دارد. دقیقا نمی‌توان گفت که در کارهای مهندسی» روشی که عوامل بیش‌تری دارد ارجح است. زیرا به‌دست آوردن دقیق این عوامل مستلزم هزینه بیش‌تر بوده و احتمال ورود خطاهای بیش‌تر در تحلیل وجود دارد. بنابراین بین خطاهای محتمل و دقت مورد انتظار و همچنین مدت انجام و اعتبارات پروژه تقابل مناسبی برقرار می‌شود و در آن میان روش مناسب انتخاب می‌شود. با مرور نتایج علمی» هفت دستورالعمل به نام: روش استدلالی (منطقی)» مک - مث. سایپرس کریک. کوک, 55 ]3201 و روش منطقه‌ای انتخاب شده است. روش‌های استدلالی(منطقی)» مک - مثء سایپرس کریک» کوک و 525 برای حوضه‌هایی مناسبند که رفتار آنها خطی و پایای زمانی (11])" باشد» در حالی که اغلب حوضه‌ها چنین ویژگی ندارند. علاوه بر این» موج ورودی (باران خالص) نیز مستطیلی فرض می‌شود و این نیز با واقعیت‌های رگبارها سازگار نیست [۱۳]. بنابراین چهار روش اول محدودیت مساحتی دارندء زیرا آنها با فرض یکنواخت بودن رگبار مولد سیلاب در مکان و زمان بنا شده‌اند؛ در نتیجه» تنها برای حوضه های کوچک کشاورزی و شهری مناسب هستند. روش 52-5 علاوه بر حوضه‌های کوچک شهری و کشاورزی» برای حوضه‌های طبیعی متوسط منتهی به محدوده شبکه آبیاری و زهکشی نیز پیشنهاد شده است. تفاوت مهم این روش با چهار روش دیگرء استفاده آن از آبنمود واحد است [۳۰]. درصورت برقراری فرضیات آبنمود واحد. این روش برتر است. در چهار روش اول فقط شدت جریان اوج سیلاب به دست می‌آید. در حالی که در روش 5۳5 مختصات آبنمود واحد سیلاب و مختصات سیلاب نیز قابل برآورد است. چهار روش اول بسیار قدیمی است به طوری که قدمت روش استدلالی به حدود ۱۵۰ سال می‌رسد. برتری این روش‌ها نسبت به یکدیگر در اطلاعات موجود در منطقه و تعدد عوامل آنهاست و به طور کلی در هیدرولوژی امروزی روش‌های دقیقی به حساب نمی‌آیند. برای اصلاح و بهبود این روش‌هاء به ویژه دو روش استدلالی و 525 » تلاش‌های زیادی صورت گرفته است. اما نتایج به دست آمده نتوانسته است آنها را در قلمروی روش‌های قوی امروزی قرار دهد |۳۱ بنابراین باید دقت زیادی در محاسبات و برآوردها کرد تا نتایج به واقعیت نزدیک‌تر شود. یکی از ناکارآمدی‌های این پنج روش مربوط به حوضه‌های آبریز بزرگ است که آشکارا رفتار خطی پایای زمانی ندارند. افزون بر این در این حوضه‌ها فرض ثابت بودن رگبار در زمان و مکان نیز نقض می‌شود. بنابراین برای حوضه‌های طبیعی منتهی به دشت‌های آبیاری دو 1۷۵۲۵1۵۵۷ 01۲ |0۳۳۵[ -۱ 3 1۳۵0۳۵۵۵ ۵167 /۷۷- 2 0 خعمبا۵‌۹م 1 2167 /۷- 3 (۸۹) ۳۵۱۵۲1۵۵ 1۵1226 200 1۳۳12۵110 اه اه 0[- ‎٩ (]ج۸۹5) ۲۳۵۱۵۲1۵ 11۵۳۵11۵ 0۲ اه 0[ -5 5 ع) آ۵ 1۳۵۹۵0110۵۹ -6 1 11۱6 1۳6۵۲] -7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی روش انتخاب و بررسی می‌شوند. این دو به ترتیب روش ۹10111 و سیلاب‌های منطقه‌ای به روش 1" است. این دو روش را می‌توان برای حوضه‌های کوچک و متوسط بکار برد. روش اول از اطلاعات حوضه و دومی از سیلاب‌های سایر حوضه‌های هم‌اقلیم و همگن با حوضه مورد مطالعه استفاده می‌کند. می‌توان این دو روش را در پروژه‌های بزرگ آبیاری و سدسازی به کاربرد. نتیجه محاسبات در صورت دقت در کارء قابل اطمینان است. حوضه‌ها از دیدگاه‌های مختلف تقسیم‌بندی می‌شوند که یکی از مهم‌ترین آنها برحسب رواناب و باران مولد آن است. رگبارهای ریزشی بر سطح یک حوضه آبریز می‌تواند در مکان یا زمان, ثابت یا متغیر باشد. بنابراین رواناب حاصل نیز به شیوه خاصی الگوبندی می‌شود که این خود منجر به محدودیت مساحت حوضه می‌شود. مساحت حوضه‌ها در انتخاب روش مناسب برای تحلیل سیلاب‌ها نقش مهمی دارند. در این رابطه حوضه‌ها از دیدگاه رواناب و باران مولد آن به چهار رده تقسیم می‌شوند. الف - حوضه آبریز کوچک "" در این حوضه‌ها توزیع زمانی و مکانی بارش ثابت است و می‌توان رواناب را با این فرض الگوبندی کرد. به عبارت دیگر, شدت بارش در طول ریزش ثابت است و تمام سطح حوضه را می‌پوشاند. در واقع باران نمود (منحنی شدت-مدت) در حوضه‌های کوچک به تقریب مانند یک مستطیل است. در اغلب منابع هیدرولوژی حد بالای مساحت این حوضه را ۲/۵ کیلومتر مربع (۲۵۰ هکتار) در نظر گرفته‌اند | ۴۷۴۲۲۷۲۳۵۰۱۹۰۱۷|. در برخی از منابع کم‌تر از ۲/۵ و در عده‌ای تا ۲۵ کیلومترمربع نیز ذکر شده است |۴۱|. حد بالای مساحت حوضه‌های کوچک در این راهنما ۲/۵ کیلومترمربع (۲۵۰ هکتار) فرض شده است. حوضه‌های کوچک را برحسب زمان تمرکز نیز تقسیم بندی کرده‌اند. حد بالای زمان تمرکز چنین حوضه‌ای یک ساعت فرض می‌شود. در این راهنما از این تقسیم‌بندی استفاده نمی‌شود. ب - حوضه آبریز متوسط !" در این حوضه‌ها توزیع مکانی بارش ثابت اما توزیع زمانی متغیر است. به عبارت دیگرء بارش تمام حوضه را می‌پوشاند. اما شدت بارش در نقاط مختلف حوضه یا در طول بارش متغیر است. برای تعیین حد بالای آن نظرات متفاوتی وجود دارد و از ۱۰۰ تا ۵۰۰ ارو یراع ۱۲ چ - حوضه آبریز بزرگ در این حوضه‌ها توزیع مکانی و زمانی بارش متغیر است. حد بالای مساحت آنها حدود ۵۰۰۰ کیلومتر مربع فرض می‌شود. رگبار ۲1۷۵۳۵۵۲۵ انا کبا0ع 13۹1۵12 010216 060 حاحه ۸ -8 15 1162۴ -9 10- 5۳۳۵[| 1 |1- ۷11045176 1 |۱2- ۵۲8۵6 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روٌشس‌های براورد سیلاب ۶/۳ د - ابر حوضه‌ها این حوضه‌ها بسیار بزرگنده مساحت آنها بیش از ۵۰۰۰ کیلومتر مربع است. مانند: حوضه رود کارون. روش‌های زیر با توجه به محدودیت حوضه‌ها از نظر توزیع مکانی و زمانی بارش پیشنهاد شده است: - روش منطقی - روش ۸011771 و منطقه‌ای - روش منطقه‌ای قابل کاربرد در حوضه‌های بزرگ و متوسط است. تعیین ویژگی‌های فیزیکی و فیزیوگرافی حوضه‌های آبریز در تمامی روش‌های مورد اشاره در این راهنما مهم هستند. این ویژگی‌ها را با روش‌های مناسبی اندازه‌گیری و تعیین می‌کنند که در فصل سوم به طور مفصل بحث شد. ۲-۴- روش منطقی یا استدلالی "۱ روش منطقی قدیمی‌ترین روش برآورد شدت جریان اوج سیلاب است. اولین بار آن را مولوانی در سال ۱۸۵۰ (حدود۱۵۰ سال قبل) در ایرلند عرضه کرده است [۴۵۰۱۵]. سال‌ها بعد افراد دیگری آن را توسعه دادند. در انگلستان آن را روش للیود- دیویس"" می‌نامند. ولی در سایر نقاط دنیا به روش منطقی یا استدلالی معروف است. در این روش حوضه یک سامانه خطی پایای زمانی (171) با موج ورودی مستطیلی فرض می‌شود. علاوه بر این» موج ورودی (رگبار مولد سیلاب) باید در مکان و زمان نیز ثابت باشد. این دو فرض اخیر فقط در حوضه‌های کوچک آن هم به تقریب برقرار است. همچنین فرض می‌شود که دوره بازگشت رگبار و سیلاب مولدش یکسان است و ضرایب روش استدلالی در طول بارش تغییر نمی‌کند. این فرض‌ها نیز به ندرت با واقعیت منطبق است. دفت روش در حد فرضیات حاکم بر آن است. این روش در حوضه‌های کوچک (مساحت کم‌تر از ۲۵۰ هکتار) و با احتیاط قابل کاربرد است. در اغلب منابع تاکید می‌شود که جواب آن دقت زیادی ندارد و تنها در صورتی که روش‌های دقیق‌تر دیگری وجود نداشته باشد از آن استفاده شود. اساس روش مطابق رابطه (۱-۴) است: 0۸ )۱-۴( که در آن: 0 شدت جریان اوج سیلاب (مترمکعب برثانیه)» ): ضریب رواناب (بی‌بعد» مثبت و کوچک‌تر از واحد)» |۱3- ۵11۵۵۱ 40 ۱4- 117۷۵0 0۵۷19 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی شدت بارندگی (مدت دوام حداقل برابر زمان تمرکز حوضه) (میلی‌متر بر ساعت) ۸: مساحت حوضه (کیلومتر مربع) و +کا: عامل تبدیل واحد کمیت‌های رابطه منطقی (هرگونه واحدهایی را می‌توان برای عوامل رابطه (۱-۴) درنظر گرفت). شکل (۱-۴) ویژگی‌های روش استدلالی را به تصویر کشیده است. در این شکل ,0 بر حسب ارتفاع آب روی حوضه (0) بر مساحت حوضه تقسیم و به ارتفاع آب معادل تبدیل شده است)» ,14810 شکل مستطیلی بارش» منحنی (۱) با فرض ۰ ۲7 و منحنی (۲) با فرض ما < ,] است. ,)1 مدت بارش و م1 زمان تمرکز است. رابطه منطقی بر حسب آحاد مختلف: روابط (۲-۴) و (۳-۴) این موارد را نشان می‌دهد. (۲-۴) ۸ - م0 ۸ (کیلومترمربع)» ] (سانتی‌متر بر ساعت) و ( (مترمکعب بر ثانیه) (۳-۴) ۸ 0.0028 < ,0 (هکتار) ۰ آ (میلی‌متر برساعت) و « (مترمکعب برثانیه) سل رن س 1 شکل۱-۴- ویزگی‌های سیلاب در روش استدلالی ۱-۳-۴- فرضیات برقراری روش منطقی برای استفاده از رابطه منطقی باید فرضیات زیر برقرار باشند: ۱- مدت بارش (۲)) باید حداقل مساوی زمان تمرکز حوضه (ع] ) باشد. به عبارت دیگر شرط ما <, ] برقرار باشد. - اگر ما < با باشد» فقط یک نقطه اوج به وجود می‌آید (منحنی (۱) در شکل (۱-۴)). - اگر ما <, ] باشد.ء نقطه اوج به مدت مٍ] - ,] < ۸1 و به صورت خط مستقیمی ادامه می‌یابد (پاره خط ۳۱ در شکل (۱-۴)) و سپس نزول می‌کند (منحنی (۲) در شکل (۱-۴)) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روٌشس‌های براورد سیلاب ۵ - اگر «0 بر مساحت حوضه تقسیم شود آنگاه ,0 برحسب ارتفاع آب روی حوضه است و باید +1۳ باشد که ۳ تلفات است. به عبارت دیگر «-1-] است. ۲ توزیع زمانی و مکانی بارش یکنواخت باشد. یعنی شکل زمانی بارش (باران نمود) مستطیلی به ارتفاع [ و به قاعده ۲) باشد و بارش تمام سطح حوضه را بپوشاند. به عبارت دیگر باید حوضه کوچک باشد. ۳ دوره بازگشت ۳آ برابر با دوره بازگشت بارش (1) فرض می‌شود. ۵- رطوبت اولیه خاک. دوره بازگشت بارندگی, شدت بارندگی و موارد دیگر در نج بی‌تاثیر باشند. ۶- رابطه بین شدت جریان و مساحت حوضه مانند رابطه بین مدت و شدت بارش است. ۷ 0۶ رابطه خطی با [ دارد (1)1<م0) پیشنهاد: در روش منطقی فقط شدت جریان اوج (00) به‌دست می‌آید و نه آبنمود سیلاب. اما با توجه به فرض‌های این روش می‌توان یک آبنمود ملفی (مثلث 0710 در شکل (۱-۴)) به زمان اوج .1 < 1۳ و زمان پایه با 2خوا فرض کرد. در این روش فرض می‌شود که مدت بارش رگبار بزرگ‌تر یا مساوی زمان تمرکز است. پیشنهاد می‌شود که رگبارهایی با مدت بارش بزرگ‌تر یا مساوی زمان تمرکز را در نظر گرفت و هر کدام که شدت جریان اوج بزرگ‌تر ایجاد می‌کند. انتخاب شود. ۲-۲-۴- تاتیرهای عوامل مختلف رابطه منطقی الف - شدت جریان اوج (00) در این روش فقط شدت جریان آوج به دست می‌آید و سایر ویژگی‌های آبنمود سیلاب قابل محاسبه نیست. با زیاد شدن مساحت حوضه. «0) بیش‌تر از مقدار واقعی برآورد می‌شود. اندازه مناسب مساحت حوضه برای روش استدلالی در برخی از منابع چند هکتار ذکر شده و پیشنهاد می‌شود اگر حوضه بزرگ‌تر باشدء آن را به زیر حوضه‌های کوچک تقسیم‌بندی کرد و برای هر یک «2) را حساب و حاصل را ترکیب کرد. در مثال‌های کاربردی در پیوست ۱ مثالی در این زمینه آمده است. ب- ضریب جریان یا رواناب (-ح) ضریب جریان با رابطه 22/۳ * لح تعریف می‌شود. که در آن «0) به ارتفاع آب جریان یافته روی حوضه (باران خالص) تبدیل شده و ۳ ارتفاع کل باران مولد سیلاب است. ۲) به عوامل مختلف هندسی» گیاهیء خاکی, رطوبت اولیه خاک, شدت نفوذ پذیری و بارندگی حوضه وابسته است. توجه شود که ] شدت بارندگی و ۳ ارتفاع کل بارش است. ضریب رواناب با شدت بارندگی رابطه مستقیمی دارد و تابعی از میزان نفوذ سطحی است. این رابطه غیرخطی و تقریبا به صورت (1)1ط+8*) است. آزمایش‌های انجام شده افزایش نع را با افزایش ] نشان می‌دهد. جدول (۱-۴) این موارد را نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۶ راهنمای برآورد رواناب در طراحی شسبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی جدول ۱-۴ -رابطه ۲ با | برای خاک با نفوذیپذیری نسبتا زیاد در روش استدلالی [۱] 9 [ (شدت بارندگی» میلی‌متر برساعت) وضعیت حوصه برای محاسبه ن) می‌توان از مشاهده‌های صحرایی و اعداد جدول‌های موجود در منابع (مثلا [۱]) استفاده کرد. حوضه‌ها به ندرت همگنند. بنابراین بهتر است حوضه را به چند قسمت همگن تفکیک و سپس برای هر قسمت ل) را حساب کرد و میانگین وزنی را در آخر به دست آورد. برای این منظور رابطه (۴-۴) قابل استفاده است. در ایالت تگزاس آمریکاء مقادیر ن) برحسب دوره بازگشت نیز ارائه شده است 1 :۲ 11 71 1 ضریب جریان وزنی کل حوضه.ء مساحت بخش [ ام حوضه» 2: مساحت نسبی بخش] ام حوضه.ء و گام‌های محاسبه ن) گام اول: تفکیک حوضه بر اساس وضعیت بافت خاک (لوم‌شنی بدون پوشش, رس» لوم سیلتی و غیره). کشاورزی با شیب آنهاء مناطق مسکونی و غیره): به کمک میانگین وزنی به دست آورد. د- شدت بارندگی (]) در فرضیات روش منطقی باید شدت بارندگی در طول بارش یکنواخت باشد و بارش تمام حوضه را بپوشاند (توزیع یکنواخت در مکان و زمان). به همین دلیل این روش فقط در حوضه‌های کوچک قابل استفاده است. همجنین شدت بارش بر حسب دوره بازگشت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روشس‌های برآورد سیلاب ۸۷ طرح انتخاب می‌شود.ء به گونه‌ای که دوره بازگشت باران و سیلاب یکسان فرض می‌شوند (معمولا این شرط صادق نیست). مدت بارش مساوی زمان تمرکز حوضه انتخاب می‌شود. بنابراین در این روش باید م] 2 ,) انتخاب شود. پیشنهاد می‌شود که کلیه رگبارهایی با مدت بارش بیش از زمان تمرکز را در نظر گرفت و هر کدام که شدت جریان اوج بزرگ‌تری ایجاد کندء انتخاب شود. با توجه به فرضیات زیاد برای :) ] و خطی فرض کردن حوضه, محدودیت‌های روش منطقی نیز متاثر از این فرضیه‌هاست. پیشنهاد: مراحل محاسبه شدت جریان اوج به روش منطقی به شرح زیر است: - برآورد زمان تمرکز (ء1 ) - برآورد ضریب جریان (۴) - برآورد شدت بارش (1) با تداومی مساوی زمان تمرکز (یا زمان‌های بزرگ‌تر) از روی روابط شدت- مدت- فراوانی. - اندازه‌گیری مساحت حوضه - محاسبه جریان اوج به کمک رابطه منطقی - محاسبه تقریبی آبنمود مثلغی با فرض‌های روش منطقی (ءا<ما «»ا 1<2) - با توجه به مطالعات انجام شده» اگر حوضه آبریز به زیر حوضه‌های کوچک تفکیک شود و «0 برای هر قسمت جداگانه محاسبه و سپس «های حاصل با ملاحظات لازم ترکیب شوند» آنگاه ,0 کل در پایان به‌دست خواهد آمد. در این صورت دقت محاسبه «0) بیش‌تر خواهد شد. در مثال‌های کاربردی در پیوست ۱ در این مورد مثالی ارائه شده است. این روش برای برآورد شدت اوج سیلاب‌ها در زمین‌های کشاورزی و آبیاری کوچک ارائه شده است. اساس آن بر تصحیحاتی است که روی روش منطقی انجام گرفته است. کاربرد روش مک- مث محدود به حوضه‌های کوچک روستایی و کشاورزی است. مشروط به این که همه مشخصات حوضه معلوم باشد [۲۱۰۱۷]. رابطه مک - مث مطابق رابطه (۵-۴) است: 0, 02 8 )۵-۴( ضریب تبدیل آحاد است. اگر۰/۰۹۱- 1۴ انتخاب شود.ء دستگاه متریک خواهد بود. بنابراین در دستگاه متریک داریم: (۶-۴) ۹و0 که در آن: شدت اوج سیلاب (مترمکعب بر ثانیه)» ۸: مساحت حوضه (کیلومتر مربع)» : شدت بارندگی (میلی‌متر بر ساعت) با مدت بارش مساوی زمان تمرکز حوضه (ما<)) 1 -م0 ]15-۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهفکشسی 5: شیب آبراهه اصلی (متر بر کیلومتر)؛ این شیب در مسیری که از بلندترین نقطه روی پیرامون حوضه در امتداد آبراهه اصلی (سرچشمه آبراهه اصلی) شروع و به نقطه مورد نظر (خروجی) پایان می‌پذیرد. در واقع 5 » شیب ناخالص (درهزار) است. با این شرط ۳ تا ۰/۷۵ متغیر است. هر چه پوشش گیاهی کم‌تر و تنک‌تر و بافت خاک سنگین‌تر و شیب حوضه تندتر باشدء مقدار عددی ۲ به رقم ۰/۷۵ نزدیک‌تر می‌شود. مقادیر مختلف ۲ برای سه عامل مهم حوضه یعنی پوشش گیاهی» بافت خاک و توپوگرافی درجدول (۲-۴) ارائه شده است. اج کل از مجموع :) های این سه قسمت به‌دست می‌آید. جدول ۲-۴- حدود تغییرات ضریب جریان (:)) روش مک- مث [۲۱۰۱۷] نسبتا سیا وراک : یا ۰ ی 1( و تا تنک (۰/۲۲) سنگین(۰/۲۲) 3 ان خاک سنگین تا سنگی و صخره‌ای (۰/۳۰) (۷-۴) )+ ر)+بعی ۰ ۱۶ ۳-۴- روش سایپرس- کریک این روش برای زمین‌های کشاورزی و حوضه‌های آبیاری کم شیب و کوچک مناسب است. در این روش فقط شدت جریان اوج (,0) قابل برآورد است. این روش توسط سازمان حفاظت خاک آمریکا (5)25) پیشنهاد شده و به کمک آن نیز برآورد می‌شود. فرضیات برقراری این روش همانند روش استدلالی است. رابطه اصلی به صورت رابطه (۸-۴) است. (۸-۴) 0.000282- م0 که در آن: شدت اوج سیلاب (مترمکعب بر ثانیه)» ۸: مساحت حوضه (هکتار)» و + ضریب جریان است که به ویزگی‌های گیاهی, نوع خاک و ارتفاع بارندگی بستگی دارد. این رابطه برای مناطق کم شیب و با وسعت کم مانند: حوضه‌های کوچک آبیاری و کشاورزی مناسب است. می‌توان ۴ را به کمک رابطه (۹-۴) حساب کرد (, ارتفاع باران خالص(میلی‌متر) است): 16.39 + 0.5807 3 )۹-۴( |16- 50۳۵۵۵ ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روٌس‌های برآورد سیلاب 2 برای محاسبه ,۲ از روش 52-5 استفاده می‌شود. بنابراین باید ابتدا ۷(:) حوضه را مشخص و سپس به کمک ,۳ ن) را محاسبه کرد. در نزهایت « به‌دست می‌آید. ۱000 ۳ در رابطه (۱۱-۴) ارتفاع باران (میلی‌متر) با دوره بازگشت مورد نظر و [3-) شماره منحنی در روش 5-)5 است. ۵-۴- روش کوی۱۷ این روش نیز مانند دو روش سایپرس کریک و استدلالی برای حوضه‌های کوچک کشاورزی و آبیاری توسعه یافته است. در این روش نیز فقط شدت اوج سیلاب برآورد می‌شود و حداکثرکاربرد آن درحوضه‌های کشاورزی به وسعت ۸ کیلومتر مربع است |۳۴۸]. فرضیات برقراری این روش نیز مانند روش استدلالی است. برای محاسبه شدت اوج سیلاب جدول‌ها و نمودارهایی ارائه شده است. ابتدا باید ضریب کوک (/۷) را از حاصل جمع چهار عامل موثر در سیلاب‌خیزی حوضه به دست آورد. تغییرات این عوامل در جدول (۴- ۳) آمده است. - وضعیت طبیعی زمین (۳ا): این عامل به شیب حوضه بستگی دارد و از ۱۰ تا ۴۰ تغییر می‌کند. - میزان نفودپذیری (ا): این عامل از ۵ تا ۳۰ متغیر است. - پوشش گیاهی (-)): این عامل به نوع پوشش گیاهی و درصد آن وابسته است. حدود تغییرات آن ۵ تا ۲۰ است. - ذخیره سطحی (5): این عامل به ذخیره آب در سطح حوضه, مرداب و دریاچه‌ها بستگی دارد و از ۵ تا ۲۵ متغیر است. (۱۲-۴) کب+[+8-/۷ پس از تعیین ۷۷ به کمک شکل (۲-۴) یا (۳-۴) و مساحت حوضه (برحسب ایکر*4 شدت جریان اوج (0۸) با دوره بازگشت ۵۰ ساله برحسب فوت مکعب بر ثانیه برآورد کرد. برای تبدیل کیلومترمربع به ایکرء عدد کیلومتر مربع در ۲۴۷/۰۹۷ و برای تبدیل فوت مکعب بر ثانیه به مترمکعب بر ثانیه, عدد فوت مکعب در ۰/۰۲۸۳ ضرب می‌شود. |7- 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشسی جدول ۳-۴- عوامل موثر در ضریب جریان روش کوک [۳۵۸] رده‌بندی مشخصات حوضه آبریز برای تعیین ضریب کوک مقدار عددی عامل زمین‌های کوهستانی با شیب متوسطبیش از ۸۳۰/ زمین‌های تپه ماهور با شیب متوسط (۳۰- ۱۰)/ زمین‌های ناهموار با شیب متوسط (۱۰- ۵)/ زمین‌های با قابلیت نفوذپذیری بسیار کم میزان نفوذپذیری زمین زمین‌های با قابلیت نفوذپذیری کم )1( زمین‌های با قابلیت نفوذپذیری متوسط زمین‌های با قابلیت نفوذپذیری بسیار زیاد بدون پوشش گیاهی‌قابل ملاحظه پوشش گیاهی کم و زمین‌های کشاورزی با (۱۰- ۸)۰/ مساحت‌زیرپوشش گیاهی حدود (۵۰- ۱۰) / سطح‌حوضه زیر پوشش گیاهی حدود (۹۰- ۵۰)/ سطح حوضه زیر پوشش گیاهی سطوح ذخیره آب قابل چشم‌پوشی دستگاه تخلیه مناسب با ظرفیت کم. سطوح ذخیره‌آب قابل ملاحظه- دو درصد سطح حوضه دریاچه یا مرداب. ذخایر سطحی زیاد و سیستم نامناسب شامل سطوح زیاد دریاچه مرداب ۱0000 7500 5000 2500 2500 1۱000 500 250 1۱00 50 25 10 مساحت (ایکر) به کمک مساحت حوضه (ایکر) و ضریب کوک (/۷) [۳۵۷۸] -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روس‌های برآورد سیلاب )۳ در روش کوک ابتدا شدت اوج سیلاب با دوره بازگشت پنجاه سال (0و0) از شکل (۲-۴) به‌دست می‌آید. پس از محاسبه آن می‌توان به شرح زیر و به کمک جدول (۳-۴) شدت سیلاب با دوره بازگشت ۱۰ سال را نیز حساب کرد. برای این منظور مراحل زیر انجام می‌گیرد: - محاسبه مجموع باران سالانه حوضه (میلی‌متر)» - محاسبه مجموع )+1 و - محاسبه نسبت «0,0/)02) ۴-۲ به کمک جدول (۳-۴). پس از انجام مراحل قبل» 0,0 به کمک رابطه ۳020 - و( به‌دست می‌آید. اک 0 سل لب ی 0 . ببس << << << : 0 5 0 0 0 5 0 5 ۵ 8 8 که که که که کی ۵۵ 9 که که کت کت کی پچ ی 68 ۳ 0 0 ۵ ۵ ۵ 8 که که که که هه ‎٩ ٩‏ هه که که که که ی ی 27 8 8 8 5 15 83 8 5 تا ۵ ور را 5 لصو وس لس ...۲ یل سا وا اساسا 8 5 ۹ ب ۳ 5 وی 0 ها کت رت هک کح 0 0 9 ۹ کت کت و و بللبللللصل الطللل سل طلا لبم بل دز بت بط یلیم با ید ا صل صص ۲ 1 اواج سللعلم, * ۱000 100 ۱0 ا مساحت (هکتار) شکل ۳-۴- نمودار برآورد سیلاب پنجاه ساله (0» 0)) به کمک مساحت حوضه (هکتار) و ضریب کوک(۷۷ )[۳۵۸] ۶-۴- برآورد سیلاب به روش 525 سازمان حفاظت خاک آمریکا (525) در سال ۱۹۷۲ روشی را برای تخمین رواناب از روی رگبارهاء ویژگی‌های نفوذپذیری خاک. پوشش گیاهی و مدیریت کشت حوضه‌های آبریز ارائه داده است. این روش برای حوضه‌های کوچک کشاورزی و شهری,» همچنین برای حوضه‌های متوسط مناسب است. در این روش از فرضیات آبنمود واحد استفاده می‌شود. همجچنین فرض می‌شود که حوضه خطی و پایای زمانی (111]) است. نمودار موج ورودی به سامانه (رگبار) مستطیلی فرض می‌شود و باید توزیع مکانی و زمانی رگبار ثابت بوده و تمام حوضه را بپوشاند. درصورت برقراری این شرایط در یک حوضه و دقت در تعیین عوامل, این روش جواب قابل قبولی ارائه می‌دهد. روش 52:5 خود به دو روش آبنمود بی‌بعد و خانواده منحنی تفکیک می‌شود. در ادامه» ابتدا بنیان ریاضی روش, سپس آبنمود بی‌بعد و در پایان خانواده منحنی بی‌بعد 52-5 بررسی می‌شوند. هر رگبار در برآورد رواناب سطحی به دو مولفه تلفات و جریان سطحی (رواناب یا باران خالص) تفکیک می‌شود. معمولا ارتفاع باران عامل مهمی در جریان سطحی است. البته جنس زمین» شیب» پوشش گیاهی و رطوبت اولیه خاک به ویژه در اراضی آبیاری نیز -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ عوامل : رگبارها: و مطالء معروف ۰ عوا: (ج) حر انتهای : هیدرو لو روابط ( که راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و ی قبلی استء اما از آبیاری زمین‌ها مستقل نیست. معمولا این اعتقاد در طراحی‌ها به کار می‌رود. با در نظر گرفتن این ات جامع طی سال‌های متمادی, سازمان حفاظت خاک آمریکا روشی را برای برآورد رواناب ارائه داده است که به روش دول ۴-۴- نسبت شدت جریان اوج ده ساله (0() و بیست و پنج ساله (025)) به پنجاه ساله (0ء0)) در روش کوک [ ۲۵:۸ متوسط باران سالانه(میلی‌متر) ,33333 نسبت بده اوج ۱۰ ساله به بده اوج ۵۰ ساله سل لح ل مهم و موثر در ایجاد جریان سطحی (باران خالص) شامل (الف) گیرش گیاهی, (ب) اشباع شدن خاک و پرشدن چ اس ۰ سس ۱۹ ۰ سس ۳.۰ ۰ ۳۰ ۰ م ۰ ۸ کت زیر پوسته‌ای و در نهایت (د) نفوذ عمقی می‌باشد |۴۳ نفوذ عمقی پس از دو عامل الف و ب وارد عمل می‌ش رگبار موثر است. به عبارت دیگر تابعی از زمان است. برای محاسبه آن روابط متفاوتی ارائه شده که رابطه هر ژی معروف‌تر است. معادلات شدت نفوذ و ارتفاع تحمعی نفوذ (ارتفاع آب نفود یافته از زمان شروع این فرایند) به تر ۱۳-۲) و (۱۴-۴) آمده است. -1 ]( - 1 ۱۴( (ه اک +0 ۲07 05۳] 0 60ع1 , 11۳۵110 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روٌشس‌های براورد سیلاب ۳۳ ۲: شدت نفوذ (تابعی از زمان)» ۳ نفوذ تجمعی (عمق آب نفوذ یافته) در فاصله زمانی [0.1] ما شدت نفود اولیه. شدت نفود نهایی با ثابت. و ان ضریب ثابت (عکس زمان). واحدهای متداول آء «ا و نا میلی‌متر بر ساعت و ۲ برحسب میلی‌متر است (امکان استفاده از واحدهای دیگر نیز وجود دارد). مجموع سه تلفات گیرش گیاهی اشباع خاک و پر شدن چاله‌ها- که مستقل از زمان است- به تلفات اولیه (,1)"" معروف است. زیرا این عوامل در ابتدای بارش فعال‌اند. نفوذ عمقی را تلفات ثانویه یا نگهداشت واقعی نیز می‌نامند و تابعی از زمان است. تفاضل ارتفاع کل رگبار ۳ از مجموع دو تلفات اولیه و ثانویه (,] + ۳) را مساوی باران خالص «۳*"یا رواناب 0" فرض می‌کنند. شکل (۴-۴) این عوامل را به تصویر کشیده است. تذکر: تبخیر و حرکت زیر پوسته‌ای نیز وجود دارد که اغلب از آنها صرف‌نظر می‌شود., مگر در حوضه‌هایی که این دو عامل مهم طِه ند ۱ م ۲-۲۲ ر یلیر شکل ۴-۴- تفکیک باران (۳) به سه مولفه 5 تلفات اولیه (,1) . تلفات ثانویه (1۲)و رواناب (-,۳) [۴۳] 5 پس از مطالعات فراوان روی رگبارها (0) و جریان سطحی ناشی از آنها (,3 یا 40 رابطه بین این دو را تقریبا خطی فرض ۳-۳۴ (۱۵-۴) ): ما۳۲ - 5+ [-۲۳ شکل (۵-۴) رابطه بین 7 0 ۳ و بآ را نشان می‌دهد. 21- 111۵| |۵9 22- 30-0 23- ۵۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهکنتسی 09 ۳ 1 ی ۱ خ ی ۳ ج[سه شکل ۵-۴- رابطه بین عوامل مختلفر گبار در روش 5-)۴۳[5] رابطه (۱۵-۴) دو عامل مجهول 5 و ,آ دارد. تحقیقاتی که ‎٩25‏ انجام داده استء دامنه تغییرات ,آ را بین 0.15 تا 25 و با متوسط 0.25 ,آ به‌دست آورده و این متوسط را در سطح جهان پیشنهاد کرده است. بنابراین باید توجه شود که 0. 25- ما تنها یک حد متوسط است و بنابراین در شرایط مختلف هیدرولوژیکی امکان تفاوت با این حد متوسط کاملا وجود دارد. بدیهی است که در چنین شرایطی استفاده از حد متوسط منجر به نتایج نادرست خواهد شد. تزها در صورت وجود آمار طولانی مدت از بارش و رواناب در یک منطقه می‌توان نسبت به واسنجی این حد اقدام کرد. با قبول این فرض, رابطه (۱۵-۴) به صورت زیر درمی‌آید که همان رابطه (۱۱-۴) است. به کمک این رابطه می‌توان باران خالص (یا رواناب حاصل از یک رگبار) را با دانستن 5 و با فرض 0.295 ,آ به‌دست آورد. ۵ - ۳ - )۳-( 7 0 < 5 "۲5 )۱۶-۴( 0-0 ۳25 5 برای محاسبه 5 راه حلی پیشنهاد کرده است. این سازمان برای هر حوضه و از روی مشخصات خاک» پوشش گیاهی, نوع استفاده و مدیریت کشت. عددی بی‌بعد به نام شماره منحنی ([«-)) پیشنهاد کرده که پس از محاسبه آن و به کمک رابطه (۱۰-۴) می‌توان 5 را به‌دست آورد: اینک. می‌توان باران خالص حوضه را به کمک دو رابطه (۱۰-۴) و (۱۶-۴) به‌دست آورد. برآورد ۲-۸ : این عامل» تابعی از گروه خاک, پوشش گیاهی و شرایط رطوبتی قبلی خاک است که در فصل سوم به طور کامل بررسی شد. جدول (پ.۱-۲) پوشش حوضه را برای زمین‌های کشاورزی نشان می‌دهد. روش پیشنهادی 52-5 تهیه نقشه‌های نفوذپذیری خاک, پوشش گیاهی و کاربری و مدیریت کشت است. سپس باید این نقشه‌ها را برهم منطبق کرد و حوضه را به ناحیه‌های مختلف تفکیک نمود. برای هر ناحیه به کمک جدول پیوست (پ.۱-۲) و جدول‌های گروه خاک فصل سه» می‌توان [هایی برای این نواحی به‌دست آورد. اینها را [7:)های جزیی می‌نامند. معدل وزنی اینهاء 2:7 کل یا متوسط حوضه است. - روش عملی تهیه نقشه‌های رده‌بندی خاک. پوشس گیاهی و مدیریت کشت همان گونه که در فصل سوم بیان شد. تهیه این نقشه‌ها باید با دید کارشناسی و عملیات صحرایی یا نمونه‌برداری و آزمایش نمونه‌هاء انجام گیرد |۴۳]. یک زمین‌شناس یا خاک‌شناس با دید صحرایی می‌تواند مناطق همگن را روی نقشه حوضه پیاده نماید. با دانشی نسبی از پوشش و مدیریت کشت. نقشه پوشش و مدیریت نیز تهیه می‌شود. پس از تعیین این سه نقشه, آنها را بر هم منطبقی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روٌس‌های برآورد سیلاب ۳۵ و حوضه از نظر سه عامل قبل به زیر حوضه‌های همگن تقسیم می‌شود. با رجوع به جدول (پ.۱-۲) می‌توان 2-۱ را به‌دست آورد. این ۳ را اصطلاحا ۲۱ نقشه یا (1) 11) (27) در شرایط رطوبتی آ1) می‌نامند و ممکن است نیاز به تصحیح نیز داشته باشد که در ادامه بیان خواهد شد. آشنایی با 015) و عکس‌های ماهواره‌ای می‌تواند موارد بالا را با سرعت و دقت بیش‌تر انجام دهد. - شرایط رطوبتی قبلی خاک (۸۱1۳) رطوبت اولیه خاک اثر مهمی در ایحاد رواناب دارد. 52-5 با مطالعاتی که انجام داده» محموع بارندگی ۵ روز قبل را معیاری برای رطوبت قبلی خاک قرار داده است. به کمک این عامل و دخالت دادن فصل خواب یا فصل رشد گیاهان حوضه, سه حالت رطوبتی را که به شرایط یا حالات رطوبتی آ یا [] یا آ][ معروف است به‌دست آورده و از آن در تبدیل بارش به رواناب استفاده کرده است. این ۷ نقشه برابر با ([1۷)1-) خواهد بود. در شرایط غیر از حالت رطوبت متوسطء باید بتوان ۳ را در صورت نیاز برای دو حالت رطوبتی آ و آ11 تبدیل کرد. روابط زیر این تبدیلات را نشان می‌دهد. 1 )۹2001 (۱۷۳۴) (7)11 015 (۱۸-۴) (الااکتش ری ۰10+ 0.13 077 )11( یادآوری مهم: در رابطه (۱۰-۴) می‌باید از ۲77 تبدیل شده استفاده کرد. ۳-۶-۴- برآورد رواناب حاصل از یک رگبار در حوضه‌های کوچک با وضعیت سطحی همگن, ۲۱ متوسط به راحتی محاسبه می‌شود و می‌توان به کمک آن باران خالص (رواناب) را محاسبه کرد. اما در حوضه‌هایی که تغییرات زیادی در پوشش گیاهیء گروه خاک» کاربری و غیره وجود دارد. می‌توان به دو روش و به شرح زیر روآناب را حساب کرد. الف - روش 3 متوسط یا کل در این روش شماره منحنی متوسط حوضه ( دهم به کمک رابطه (۱۹-۴) محاسبه و سپس رواناب به کمک روابط (۱۰-۴) و (۱۶-۴) برآورد می‌شود. (۱۹-۴) :6071 :2: 2 - نت رده - [«۲0 که در آن: ۸: مساحت کل حوضه. مساحت جزیی که شماره منحنی جزیی آن :[7-) است» [7: شماره منحنی متوسط حوضه یا [) کل و مساحت جزیی نسبی. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها یآبیاری و زهکشی ب - روش -) جزیی در این روش ابتدا در رابطه (۱۰-۴) [۸-) به :[(-) و 5 به :5 و در رابطه (۱۷-۲) به : ,۳ به زر۳ و 5 به :5 تبدیل می‌شود. بعد از آن» باران خالص برای هر ناحیه به طور مستقل حساب می‌شود. سپس میانگین وزنی این باران‌های خالص- که همان باران خالص بر روی کل حوضه است- محاسبه می‌شود. 1 -0- 0 )۲۰-۴( پیشنهاد: برای محاسبه رواناب حاصل از یک رگبار و بنابر توصیه 5-)5. دقت روش دوم در مناطق خشک و نیمه خشک بهتر ۳-۶-۴- برآورد سیلاب به روش آبنمود بی‌بعد 525 رواناب حاصل از یک رگبار نازل شده بر یک حوضه در محل خروجی آن به نام سیلاب معروف است. 525 روش‌های متفاوتی را برای محاسبه آبنمود سیلاب "" پیشنهاد کرده است. معروف‌ترین آنها روش آبنمود بی‌بعد و خانواده منحنی‌ها است. در ادامه این دو روش بررسی می‌شوند. ۴-۶-۴ - آبنمود بی‌بعد*؟ 525 اگر آبنمود سیلابی با مختصات اوج 0 و ما معلوم باشدء به آسانی بی‌بعد می‌شود. کافی است عرض‌های آبنمود بر م9 و طول‌های آن بر ما تقسیم شود. حاصل» یک منحنی بی‌بعد با مختصات اوج (۱ و۱) است. 525 از همین خاصیت استفاده و آبنمود واحد ۲ ساعته حوضه‌های زیادی را محاسبه, سپس آبنمود واحد بی‌بعد همه را روی یک محور رسم کرده است. نموداری شبیه شکل (۶-۴) به‌دست می‌آید. ۹ ۱ ۸ شکل ۶-۴- رسم هم‌زمان تعدادی آبنمود واحد بی‌بعد روی یک محور 24 -11۷۵۳0 2۳۵ 25 -101 6110|55 ۲1۷۵۲۵۵۲۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روشس‌های برآورد سیلاب ۳۷ چون نمی‌توان مستقیما آبنمود واحد را در حوضه‌های بدون آمار بارش-رواناب به‌دست آورد»ء بنابراین 5۳05 متوسطی از همه آپنمودهای بی‌بعد را برای این حوضه‌ها پیشنهاد کرده که به آبنمود واحد بی‌بعد 5۳5 معروف است. شکل (۷-۴)» نمودار آبنمود واحد اوج (یعنی م9 و ما) قابل محاسبه باشدء می‌توان آبنمود واحد حوضه را به تقریب به‌دست آورد. کافی است مختصات آبنمود واحد بی‌بعد 5 در مختصات اوج ضرب شود. در این روش موارد زیر در نظر گرفته می‌شود: - مدت بارش خالص (ساعت) 10 یا با فرض می‌شود و باید توزیع زمانی آن یکنواخت باشد و تمام حوضه را بپوشاند. - زمان تمرکز (ساعت): فاصله زمانی بین انتهای باران خالص و نقطه عطف شاخه نزولی آبنمود واحد فرض می‌شود. - زمان تاخیر حوضه (.1 به ساعت): فاصله زمانی بین مرکز ثقل باران خالص و اوج سیلاب واحد فرض می‌شود. شکل (۳۴- ۷ این موارد را نشان می‌دهد. (۲۱-۴) +0.50* ما 2.0۸ (۲۲-۴) > م9 1 در این روش 0.610 < ,1 فرض شده است. در نتیجه داریم: (۲۳-۴) 0.61 + 0.510 > ما در نتیجه با داشتن دو رابطه (۲۲-۴) و (۲۳-۴) می‌توان مختصات آبنمود واحد حوضه که از بارش 1 ساعته به‌دست آمده را محاسبه کرد. اگر محاسبه سیلاب حاصل از باران خالصی به مدت (] ساعت و به ارتفاع ,۳ (سانتی‌متر) مدنظر باشد.ء کافی است -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهکنتسی عرض‌های آبنمود واحد 1 ساعته به‌دست آمده در ,7 ضرب شود که به این ترتیب مختصات سیلاب مورد نظر به‌دست می‌آید. مختصات اوج این سبلاب مطابق روابط (۲۳-۴) و (۲۴-۴) است. (۲۴-۴) پته -(,8)(,)- ,0 در روابط (۲۱-۴) تا (۲۴-۴): +ا» 1 و 1 (ساعت)» 0 و م9 (مترمکعب بر ثانیه)» ۸: مساحت حوضه (کیلومترمریع)» و پاران خالص (سانتی‌متر)! می توان روش آبنمود واحد بی‌بعد و سیلاب‌ها را به شرح زیر گام‌بندی کرد: گام ۱-۱ و 1 محاسبه و سپس به کمک رابطه (۲۳-۴)» زمان اوج آبنمود واحد مشخص می‌شود. گام ۲- با محاسبه مساحت حوضه (۸) و رابطه (۲۲-۴)» شدت جریان اوج آبنمود واحد (م9) حساب می‌شود. گام ۳- اگر مختصات آبنمود واحد 1 ساعته حوضه مورد نیاز باشدء مختصات آبنمود واحد بی‌بعد 56:5 (اعداد داخل جدول پ.۲- ۲۳ در م9 و با ضرب شده و آبنمود واحد (آساعته حوضه به‌دست خواهد آمد. گام ۴- اگر باران خالص ,۳ (به مدت 1 ساعت) داده شودء عرض‌های آبنمود واحد گام ۳ را در ,۲ ضرب و حاصل, سیلاب مورد نظر (آساعته است. اگر ,1 موجود نباشدء باید به کمک روش‌های قبل آن را حساب کرد. ۵-۶-۴- روش خانواده منحنی (سیلاب طرح) 5 روش دقیق‌تری را برای برآورد آبنمود واحد ابداع کرده است که به روش خانواده منحنی " یا آبنمود رگبار طرح معروف است [۳۰]. این روش برای حوضه‌های منتهی به دشت‌های آبیاری» سرریز اضطراری سدها و غیره مناسب است. در این روش» حوضه‌ها از نظر زمان تمرکز به دو دسته بیش‌تر از ۶ ساعت و کم‌تر از آن تقسیم‌بندی می‌شود. همچنین به جای تنها یک آبنمود بی‌بعدء خانواده‌ای از آبنمودهای بی‌بعد را در نظر می‌گیرد (جدول‌های پیوست پ.۶-۲ تا پ.۱۰-۲). اگر زمان تمرکز حوضه بیش از ۶ ساعت باشدء تصحیحاتی لازم است. در این روش ابتدا به کمک روابط (۲۵-۴) تا (۴- ۲۹) و جدول‌های مربوط به ۵ و ماء آبنمود واحد به‌دست می‌آید. سپس خانواده آبنمود بی‌بعد مناسب انتخاب می‌شود و با ضرب مختصات اوج در آبنمود بی‌بعد خانواده انتخابی» آبنمود واحد حوضه به‌دست می‌آید. روابط لازم برای هر دو حالت به شرح زیر است. این روش برای رگبارهایی بزرگ‌تر از یک اینچ (۲/۵۴ سانتی‌متر) صادق است. (۳۵-۴) 0.7 ما (۲۶-۴) سل و8 «یم(جا/نآ) ۲۰۵۱۳۷ 0۳۵۵۳۵0 11۷- 26 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روٌس‌های برآورد سیلاب ۳۹ 530۸ (۳۷-۴) و ( را) 10۷ 1 (۲۸-۴) ((ا)۷ ۳ 1 ۸ ۵ :9۹ ۲۹-۳ ( 0)(حت)(کت) < (۲۹-۴) ی 1 ۹ که در آزها: مدت بارش خالص (ساعت)» مان ]: نسبت تصحیح شده حاصل از جدول (پ. ۴-۲ ۸: مساحت حوضه آبریز (کیلومترمربع)» شدت جریان آبنمود ساخته شده (مترمکعب برثانیه)» شدت جریان آبنمود برای بارش خالص ۲/۵۴ سانتی‌متر (مترمکعب برثانیه)» ۳ شدت جریان اوج آبنمود واحد(مترمکعب برثانیه)» 0 باران خالص (سانتی‌متر)؛ (وا) 80۷: زمان اوج انتخاب شده برای آبنمود سیلاب حاصل (ساعت)» ما: زمان تمرکز حوضه (ساعت). دقت شود که نسبت م1»/0 عرض آبنمود سیلاب است که در جدول‌های سیلاب (پ.۶-۲ تا پ.۱۰-۲) وجود دارد. - اصلاحات مورد نیاز ۰ تصحیح برای مدت بارش رگبار بارش شش ساعت فرض می‌شود و به کمک شکل (پ.۳-۲) مقدار باران تصحیح می‌شود. * تصحیح مدت بارش خالص قسمتی از ابتدای هر بارش به صورت تلفات (اولیه یا ثانویه) جذب زمین می‌شود. بنابراین مدت بارش خالص (10) کم‌تر از مدت بارش رگبار است و باید تصحیح شود. اگر مدت بارش رگبار کم‌تر از ۶ ساعت باشد تصحیح مطابق شکل (پ.۲-۲) انحام شده و مدت بارش خالص (,آ) به‌دست می‌آید. برای این تصحیح به ۳ (ارتفاع کل باران) و [7:) مورد نیاز است. اگر مدت بارش بیش از شش ساعت باشد. ابتدا باید *م را از جدول (پ.۳-۲) به‌دست آورد. *م نسبت اعداد داخل جدول است. پس از آن نسبت باران به صورت ۳/۳ * ما محاسبه می‌شود. به جدول (پ.۵-۲) مراجعه و به کمک این نسبتء نسبت زمان (,) محاسبه می‌شود. اینک به کمک این ضریب» ,] به‌دست می‌آید. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنمای برآورد رواناب در طراحی تسبکه‌ها ی آبیاری و زهکتسی (۳۰-۴) (مدت بارش) *(,۴) 7 0 اگر باران براساس تنها یک باران سنج باشد. آن را باران نقطه‌ای می‌نامند. این باران فقط برای مساحتی در حدود ۲۵ کیلومتر مربع اطراف باران سنج صادق است. بنابراین اگر مساحت حوضه بیش از ۲۵ کیلومتر مربع باشد.» باید باران را به کمک عامل کاهش مساحت (۸1۹۳) تصحیح کرد. شکل (۱-۳) توسط 5-)5 برای آمریکا توصیه شده است. توصیه می‌شود ۸1۹۳ برای منطقه مورد مطالعه راسا محاسبه شود. با این وجودء در صورت نبودن اطلاعات لازم می‌توان از شکل (۱-۳) استفاده کرد. محاسبه ۸1۹۳ در فصل ۰ الگوی بارش (توزیع زمانی بارش) پس از تثبیت عمق و مدت بارش باید باران نمود حاکم بر منطقه مشخص شود. این انتخاب به صورت معنی‌داری در شکل و مقدار اوج آبنمود سیلاب موثر است. بنابراین باید الگوی بارش را مشخص کرد. این الگو به طور استاندارد به چهار نوع یا چهار چارک تقسیم می‌شود. این دسته بندی براساس بیش‌ترین شدت در یکی از چهار ربع زمانی بارش بنا شده که با سطوح احتمالاتی مختلف تعیین می‌شود. این موارد باید در منطقه مورد مطالعه و به کمک آمار ایستگاه باران‌سنج ثبات به‌دست آید. 5275 برای ایالت‌های مختلف آمریکا این سطوح احتمالاتی را محاسبه کرده است. شکل (پ.۴-۲) معرف الگوی بارش در ربع اول و دوم است. برای آب و ۰ آبنمود بی‌بعد بانتوجه به 6۳ باران حوضه و مراجعه به شکل (پ.۱-۲)» خانواده منحنی مشخص می‌شود. به کمک (ما/م] )۳۵۷ و شماره (پ.۶-۲) تا (پ.۱۰-۲) می‌توان آبنمود واحد بی‌بعد مورد نظر را استخراج نمود. در مثال‌های کاربردی پیوست ۱ مثال‌هایی برای هر دو روش 52:5 ارائه شده است تا در عمل کاربرد آن نشان داده شود. ۷-۴- برآورد سیلاب به روش ۲۲۸۱1111 روش آ1ل۸1)(11 برای برآورد سیلاب حوضه‌های طبیعی کوچک و متوسط منتهی به دشت‌های آبیاری مفید است. این روش در سال ۱۹۹۷ ارائه شده است |۱۹۱] و ترکیبی از الگوی نش" و آ711[1) است. روش آ11[1 توسط رودریگوئز- ایتورب"*" معرفی شده است [۴۱| در این روش از ویژگی‌های ریخت‌شناسی حوضه, باران خالص و سرعت موج سیلاب استفاده می‌شود. فرآیند مارکف مبنای ریاضی است که حرکت بارش خالص را در آبراهه‌های حوضه و جریان سطحی منتهی به آن الگوبندی می‌کند. در ادامه ابتدا آبنمود واحد لحظه‌ای معرفی, سپس به کمک آن و الگوی نش, 12011711« استخراج می‌شود. :۲1۷۵۲۵۵۳۵ 1:1 1351۵112005 000۵0010010 حاحه۸1 -7 2 310001 (اد۱۵ -28 ۰ 110۳06 -20 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روٌس‌های برآورد سیلاب )۸ ۱-۷-۴ - آبنمود واحد لحظه‌ای (11ن11) "۲ این آبنمود به روش‌های مختلف تعریف می‌شود. اگر دو آبنمود مجموع (5) با تاخیر (1 ساعت از هم تفریق شوند و نتیجه بر (] تقسیم شودء حاصل, آبنمود واحد 1 ساعته است. اینک اگر 1 بسیار کوچک مثلا ۸1 فرض شودء حاصل آبنمود واحد ۸ ساعته با لحظه‌ای است (5 را برای آسانی یک ساعته می‌گیرند). 5)1۱(-5)۲- ۱ (۳۱-۴) ۹ ولا که در آن: لا : آبنمود واحد ۸1 ساعته, و (5)1: آبنمود محموع در زمان ]. اگر 0 + )۸ باشد. حاصل را آبنمود واحد لحظه‌ای (11[11) می‌نامند و تابع آن را با نماد (1)1 نشان می‌دهند [۴۱:۴۰]. 15 5 ۱ - (۱)( ج شک موز -۸ (۳۲-۴) آبنمود واحد ۸۸ ساعته 7 (1 3 70( 0 + ۸۱ به بیان دیگرء 11111 آبنمود سیلابی است که از یک سانتی‌متر (یک واحد) بارش خالص یکنواخت که تمام سطح حوضه را بپوشاند حوضه باریده است (تابع دلتای دیراک "). اگردستگاه» خطی و پایای زمانی (117) " باشد»ء پاسخ (یعنی (0)1) مساوی انتگرال 1 0)0(- | 1)5(۳)۱- 7 )۳۳-۴( 0 (1)5(.0)1» و (> -1)۱ در شکل(۸-۴) آمده است. دقت شود که زمان پایه آبنمود واحد لحظه‌ای برابر زمان تمرکز حوضه است. ۲-۷-۴- آبنمود واحد لحظه‌ای مفهومی *" و الگوی نش (11ن11) احتمالا ساده‌ترین آآل1] مفهومی که از این فرض نتیجه می‌شود این است که حوضه آبریز مانند یک مخزن خطی" رفتار ذخیره"" می‌نامند. شکل (۹-۴) این رابطه را نشان می‌دهد. (۳۴-۴) (/)۸7 -(/)5 30- 1۵1۵1۵160٩ 11۱1 ۲1۷۵۳۵۲۵ 31| - 121۳۵۵ 10) 0 32 - ]16۵۲ 111۵ 111۷۵۳12۲] 0 33 5 [1۵ع۵۱۵:)- 34 35-1۳ ۳ 36-16۵0۳۷۵1 1 00117001 مودناک ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲۳ راهنمای برآورد رواناب در طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشسی 7 میت باران ورودی 1 ری سر 1 0۵ حروجی شکل ۹-۴- شکل یک مخزن خطی واکنش سامانه به عنوان یک مخزن خطی به یک واحد باران مازاد لحظه‌ای, از رابطه زیر به‌دست خواهد آمد [۲۰]: ره 8 )۱(< 0)1( > 06 * 0 )۳۵-۴( که در آن 0 مقدار جریان در زمان صفر می‌باشد. مرتبه ۲ این تابع به شرح زیر است. ۸/۸, - )۲- )۳۶-۴( که در آن ۲: مرتبه گشتاور می‌باشد. نش (۰۱۹۵۷ ۱۹۵۹) با این فرض که یک حوضه آبریز از مخزن‌های مساوی و خطی پشت سر هم تشکیل شده باشد. رابطه‌ای برای آ11[1 ارائه داده است [۲۰]. این رابطه یک تابع گاما (۲) است و به صورت معادله (۳۷-۴) می‌باشد. به طور کلاسیک, محاسبه (تعداد مخازن خطی) و ۴ (ضریب ذخیره مخازن خطی, مساوی برای کلیه مخازن) از روی دست‌کم یک جفت آبنمود سیلاب مشاهده شده و باران‌نمود بارش مازاد میسر می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روشس‌های برآورد سیلاب ۸۳ (۳۷-۴) ۹5 بیس -(۲)۱ شکل (۱۰-۴) مخزن‌های پشت سر هم را نشان می‌دهد. 00و[ ۴ج مگ[ ۲ ]مق[ ۳ | 1)0 شکل ۱۰-۴- نمایش مخازن خطی متوالی الگوی نش با ضرایب ذخیره یکسان »! ۳-۷-۴- آبنمود واحد لحظه‌ای مفهومی زمین - ریخت‌شناسی *" (13ن011) و مدل ۲11-17 آبنمود 011711 را اولین بار رودریگوئز - ایتورب و والدس"" (۱۹۷۹) ارائه کرده‌اند [۴۱]. نامبردگان با ارتباط دادن مختصات اوج 1[ (یعنی 0 و ما) با مشخصات زمین-ریخت‌شناسی حوضه و معرفی سرعت جریان (۷) به عنوان یک عامل پویاء این آبنمود را به کمک زنجیره مار کف پی‌ریزی کرده‌اند. م0 و ما از طریق دو رابطه ساده به سرعت ۷ مربوط می‌شود |۴۱:۴۰ (۳۸-۴) .1 2 م9 (۳۹-۴) با این دو محقق با ارتباط دادن دو عامل 1 و ! (توجه شود که عامل ۲ در اینجا ارتباطی به عامل ! در مدل نش ندارد- ما تنها نماد اولیه رودریگوئز ایتورب و والدس را حفظ کردیم) به عوامل زمین-ریخت‌شناسی حوضه معادلات (۴۰-۴) و (۴۱-۴) را برای برآورد و ما به‌دست آورده‌اند. (۴۰-۴) 8 (ما/1.31) ۱۶ (۴۱-۴) 48 پر کر کم رگ ۷ این دو رابطه با تحلیل رگرسیونی به‌دست آمده اند. با جاگذاری (۴۰-۴) و (۴۱-۴) در (۲۸-۴) و (۲۹-۴) داریم: (۴۲-۴) 0 1 (۴۳-۴) و و ای اس با که در آزها: نسبت انشعاب؛ :ها نسبت مساحت. «سآن طول رودخانه اصلی (کیلومتر) ۲1۷۵۲۵۵۲۵۵۵ 11 نا 1351۵1۵605 ۵10216 0600 -38 65[ 20 1۳۳6 7ع100۲12- 39 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی مان زمان اوج (ساعت)» و ۰ شدت جریان اوج (عکس ساعت). نسبت‌های زمین- ریخت‌شناسی حوضه آبریز در فصل دوم این راهنما (بخش ۱-۱۱-۲-۲) توضیح داده شده است. با دو رابطه (۴۲-۴) و (۴۳-۴) تزها مختصات اوج به‌دست می‌آید. حال با کاربرد [آ[]1 معرفی شده توسط نش (رابطه ۳۷-۴) و ارتباط دادن 3 و ا با این دو مورد»ء می‌توان معادله 1011717« را به‌دست آورد [۱۹]. با داشتن نسبت‌های انشعاب» مساحت و طول در (۴۴-۴) وی ی ای بر را ار رسا کشت ۱ (0)] این رابطه با روش‌های عددی (مثلا روش نیوتن رافسون یا تکرار ساده) قابل حل است. در روش تکرار ساده می‌توان از طرفین 5 رد ۰0.55 مک (۴۵-۴) ۱+1 رو 4 ۱۳۲- ((5) )1۵ -(1- )۵10 0۶ 3 سمت راست معادله (۴۵-۴)» ؟ فرض می‌شود و بنابراین 1 به روش تکرار ساده به‌دست می‌آید. مقدار آغازین 1 عددی بین ۲ تا ۴ توصیه می‌شود. پس از محاسبه « عامل 1 به شرح معادله (۴۶-۴) محاسبه می‌شود: 0.55 (۴۶-۴) ال دج ا مش ی 11 -[ ۷ ۳ 11 -[ سرعت ( ۷) تنها عامل مجهول برای محاسبه 1 است. می‌توان آن را معادل با متوسط سرعت نقطه اوج در امتداد رودخانه اصلی در نظر گرفت [۴۰]. به طورکلی ۷ تابعی از باران خالص است [۴۰]. این تابع به صورت 2۲ - ۷ است که در آن 2 و « دو ضریب وم ارتفاع باران خالص است. برای کمی کردن رابطه 27 - ۷ » چند رگبار خالص که مولد سیلاب‌اند انتخاب و در ایستگاه آب سنجی نزدیک خروجی سیلاب‌های اوج متناظر آنها به کمک منحنی بده- اشل محاسبه و با توجه به مقطع جریان, سرعت ( ۷ )به‌دست می‌آید. سپس این رابطه به کمک رگرسیون قابل محاسبه است. با محاسبه 1۱ و ۲ و جاگذاری آنها در معادله (۳۷-۴)» معادله ۲1001][۳7 به‌طور کامل مشخص می‌شود. معادله (۴۷-۴)» معادله آبنمود واحد لحظه‌ای زمین- ریخت‌شناسی ]۲101171۲ را نشان می‌دهد [۱۹]. یازدهمین مثال نمونه در پیوست ۱ء چگونگی محاسبه این ابنمود را توضیح می‌دهد. 1-1 ۱011118 )1(- 7 ۳ 1 )۴۷-۴( ۸-۴ سیلاب‌های منطقه‌ای برای محاسبه سیلاب‌های ایستگاه‌های بدون آمار یا دارای آمار کوتاه مدت» روش‌های متعددی وجود دارد. استفاده از ویژگی‌های فیزیکی» گیاهی» هواشناسی و موارد دیگر مربوط به حوضه از شیوه‌های مرسوم است. برای مثال روش‌های استدلالی, کوک. 52-5 و سایر روش‌های ارائه شده در بخش‌های قبل از این دسته‌اند. روش دیگر استفاده مستقیم از اطلاعات سایر حوضه‌های منطقه است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روٌس‌های برآورد سیلاب ۸۵ طبیعی منتهی به دشت‌های آبیاری به کار برد. در این روش از سیلاب‌ها و ویژگی‌های سایر حوضه‌های هم اقلیم و همگن با حوضه مورد مطالعه استفاده می‌شود. در صورت دقت در کارء نتیحه محاسبات قابل اطمینان و رضایت بخش است. این روش از ترکیب خطی گشتاورهای وزن‌دار احتمالی استفاده می‌شود. نامبرده در سال ۱۹۹۳ گشتاورهای خطی را برای بررسی توسط این قانون و بالاخره برآورد سیلاب حوضه مورد مطالعه است. مبنای آماری روش دقت آن را در حد مطلوبی قرار داده است. نخستین روش‌های منطقه, رابطه‌هایی بودندکه فقط بر حسب مساحت استوار بودند و به صورت عمومی رابطه *2۸< معرفی غیرخطی( قابل تبدیل به خطی به کمک لگاریتم گیری) استفاده می‌شد. در این روش یک سوال اصلی وجود دارد: کدام حوضه‌ها را انتخاب کنیم؟ به عبارت دیگر کدام حوضه‌ها رفتار مشابهی دارند و همگن تلقی می‌شوند؟ روش‌های متعددی وجود دارد که بر ۰.۰ ۰ ۰.۰ م۱۰ ۴ :۱ ۰ ۳ ۳ ۴۰ ی ده ۰ ۰ ۰۰ 7 تکاملی حود از صورت‌های مختلفی برخوردار بوده است که روس شاخص سیلاب گشتاورهای خطی یکی از معروف رین انزهاست و9 کارایی بالایی دارد. دقت این روش بستگی به دقت برآورد سیلاب‌های حوضه‌های منطقه و همجنین رعایت موارد معرفی شده دارد. این روش را می‌توان برای هر مساحتی از حوضه آبریز به کاربرد و بیش‌ترین دقت را در میان روش‌های بیان شده در این راهنما دارد. جهت تحلیل فراوانی منطقه‌ای فرض می‌شود که ‎٩‏ ایستگاه در منطقه موجود باشد به گونه‌ای که طول دوره آماری ایستگاه زام؛ سال باشد. همگن بودن منطقه کلید فرض روش شاخص سیلاب است. یعنی: 1 ایستگاه هم‌توزیع هستند. به بیان دیگر داده‌های این ایستگاه‌ها از تابع توزیع یکسانی استخراج شده‌اند. اختلاف توزیع همه ایستگاه‌ها تنها در یک عامل است که آن را عامل مقیاس (شاخص سیلاب) می‌نامند [۱۳۳۰۲۶|. جنانجه (۳):) چندک"" عدم تجاوز احتمال ۳ در ایستگاه اام باشد.ء داریم: (۴۸-۴) اد و (۳) ۲. ۹ -(۳) ,0 (0)۳: چندک منطقه‌ای احتمال عدم تحاوز ۲ ([> ۳ 0) 40- 1000 40 4۱[ - ۹۵۵10۵ ۸۳۵۱۷۵۹۵ 42 01 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ راهنمای براورد رواناب در طراحی سبکه‌های آبیاری و زهکشسی ٩)۳(‏ منحنی رشد منطقه‌ای " بوده و توزیع مشترک فراوانی منطقه‌ای بی‌بعد با هر ایستگاه را تعریف می‌کند. به‌جای میانگین, می‌توان از هر عامل موقعیت دیگری از توزیع فراوانی ایستگاه استفاده کرد. برای مثال اسمیت (۱۹۸۹)» چندک ‎)۰/۹٩(‏ را به کار برده است |۱۲۶. میانگین هر ایستگاه با رابطه 0 زر برآورد می‌شود که میانگین نمونه در ایستگاه ام است. داده‌های بی‌بعد و مقیاس شده ,/ 0:۱ * زره که در آن ۸....,[ * او بظ....,| > زاست. پایه برآورد ‎٩)۳(‏ قرار می‌گیرند. معمولا فرض می‌شودکه تابع توزیع احتمال ‎٩)۳(‏ معلوم باشد و بنابراین شکل ‎٩)۳(‏ بدون توجه به مجهول بودن 0 عامل ,0 تا 0 در این تابع توزیع احتمال, شناخته شده است. شاخص سیلاب به گونه‌ای در نظر گرفته می‌شود که عوامل مجهول در هر ایستگاه به طور مستقل قابل برآورد باشند. برآورد عامل مجهول 0 در ایستگاه ام 001۲ نامیده می‌شود. برآورد ایستگاه‌ها ادغام می‌شوند تا برآورد منطقه‌ای محاسبه شود: ۹ ۳-2 ۳ 2 1 )۴۳۹-۴( این عبارت یک میانگین وزن‌دار برحسب :۱۶ است. زیرا در الگوهایی با قاعده آماری» واریانس ".0 به طور معکوس با :1 متناسب است؛ یعنی واریانس با ازدیاد حجم نمونه کاهش می‌یابد. 0 برآورد شده از عوامل تابع توزیع احتمال در ‎٩)۳(‏ جای‌گذاری می‌شوند تا برآورد منطقه‌ای چندک ‎٩)۳(‏ را محاسبه نماید. این روش مشابه روش والیس (۱۹۸۰) است. با این تفاوت که وزن» متناسب با :1 انتخاب شده که بعدا توسط والیس (۱۹۸۲) فرض شده است [۲۶]. در این مورد روش‌های متفاوتی توسط دالرپمپل (۱۹۶۰) و 1[ (۱۹۷۵) نیز به کار رفته است |۲۶ |. برآورد چندک ایستگاه ژام-یعنی (0:)۳- با ادغام برآوردهای ,با و ‎٩)۳(‏ به‌دست می‌آید. گشتاورهای خطی» پایه‌ای اساسی در روش منطقه‌ای به شمار می‌آید و درک صحیح آنها به گشتاورهای وزن‌دار احتمالی بستگی دارد. بنابراین در ادامه به اختصار گشتاورهای وزن‌دار احتمالی معرفی می‌شوند. ۲-۸-۴- گشتاورهای وزن‌دار احتمالی توزیع‌ها و برآوردهای نمونه‌ای آنها گرین‌وود و همکاران (۱۹۷۹) گشتاورهای وزن دار احتمالی (/۲۲۳۷/۸) را به شرح رابطه (۵۱-۴) تعریف کرده است [۲۵]. (۵۱-۴) 1-۴ ۱0 لاه ۳1 میم اغلب تنها دو گشتاور خاص ...۷1۱ و ۸۱,0 به شرح زیر به کار می‌آیند. ۱ (۵۲-۴) 1۳ - ۱( - 6 > مرو ۱ (۵۳-۴) )۱ ]> وی ۱ )6 00۳0/۲۱ [ه ۸۵0 -43 ۷10103 1۵0 ]۷۷/۵۱۵ 1۳۵۵|۲۶ 44 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روشس‌های برآورد سیلاب ۸۷ اعداد 0 ۲ و 5 حقیقی هستند. اگر 5 و ۲ صفر و 0 عددی نامنفی باشد.ء آنگاه , ,م۱ گشتاور معمولی مرتبه م حول مبداء ینشی ۵۵ است. همجنین اگر او و 1 یا 5 صفر باشد.ء آنگاه ۳ سا ۱0 و ول << 110 برحسب ۹ خطی‌اند و برای برآورد عوامل عمومیت دارند [۳۵]. اگر نمای ۷ برابر یک باشد» رابطه‌های بین عوامل توزیع‌ها و گشتاورهای وزن‌دار احتمالیء ساده‌تر از رابطه‌های نمونه‌ای 71۷۸/1 در معادلات (۵۴-۴) و (۵۵-۴) ارائه شده است [۲۵]. [ 1 31) ی | 8 8 (۵۳۴-۴) /:» اسزر2 > 3/10 > ملاعمه 5 5 1 11-1 1-1 1 ۱ (۵۵-۴) 1 ۳ ۱ سک 1/0 > 0 عبط 9 9 1 َ س | : 1 چندک‌ها نتیجه بهتری می‌دهد |1۲۳۵ ولی هیچ پشتوانه ریاضی برای برتری تابع توزیع احتمال تجربی نسبت به برآوردهای نااریب (۵۶-۴) (1-۳) با رمع مه عمه 5 (۵۷-۴) اد اک ۱۳ اه سا 5 1<[ 1۱ برآورد ۳۷۷۸۸ برای عوامل پل و ,0] مطابق رابطه زیر است: (۵۸-۴) 0 (0 ۱ ,6 :۳ ( ام < ولا حالات خاص به این صورت است: (۵۹-۴) 0 * و6 0] * و0 (۶۰-۴) - م0 > ,6 ]7 0 > 0 (۶۱-۴) 2 + ,20 - ول > 6 دث] + ,20 - وث]* ده (۶۲-۴) 3 - و30 + (30- ول > و۳6 5] - 30 + ,30- و۳ > چه رابطه‌های مشابهی بین برآوردهای 17/1 نمونه‌ای 4 و 0 وجود دارد. هاسکینگ (۱۹۹۰)» گشتاورهای خطی (11101116118-]) را که تابع خطی از /۳۷/۸ هستند را معرفی کرده است |۲۵|. گشتاورهای خطی آسان تر از /۳۷۷۸ است» زیرا می‌توانند مستقیما تفسیر کننده اندازه‌هایی از مقیاس و شکل توزیع‌های احتمالی (0,0) باشند. احتمالی مطابق روابط (۶۳-۴) تا (۶۸-۴) تعریف کرده است [۲۵]: -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی (۳-۴ع) |" ۳ ی (۶۳۴-۴) ۳ 20 02 ۳ 0( (1-)- ای (۶۵-۴) 00 > 2 (۶۶-۴۳) 2040 - وه 2 (۶۷-۴) 603 + ,60 - م۷ < 2 (۶۸-۴) 2005 - 300+ 120- ره > و2 برآورد نمونه‌ای ,.[را ,| می‌نامندء بنابراین برآوردهای نمونه‌ای با جانشانی در رابطه‌های (۶۵-۴) تا (۶۸-۴) به‌دست می‌آیند. ۲-2 )۶۹-۴( ۸ ۲, 2 ۷۰-۴ 2 ۷۰-۴ انداره‌ای از موقعیت (مشابه میانگین در گشتاورهای معمولی)» 7 اندازه‌ای از مقیاس و تغییرات (0۷]) است. و7 اندازه‌ای از چولگی (5ع]) و و7 اندازه‌ای از کشیدگی (۴-).]) است. براورد نمونه‌ای 7 و ,7 را به‌ترتیب با نمادهای 1 وم نشان می‌دهند. هاسکینگ نشان داد که برای 3 ۰۲2 |[ > .۸ است. افزون بر این» اگر 0 < ۷ باشد. تقریبا می‌توان مطمئن بود که | > 7 > 0 است که 7 همان ]1 مربوط بده است. این محدودیت‌های 7و ,7 نسبت های گشتاوری خطی را ساده‌تر می‌کنند | ۱۲۵ برآورد گشتاورهای خطی توزیع‌های مختلف در مراجع [۳۳۰۲۶:۲۵] آمده است. پس از بررسی برآورد گشتاورخطی, گام‌های تحلیل فراوانی منطقه‌ای بررسی می‌شود که به چهار گام دسته‌بندی می‌شود. الف - غربال داده‌ها باید خطاهای مشخص و ناسازگار حذف شوند. برای این کار از اندازه ناهمنوایی ۹ 1 استفاده می‌شود. یعنی آن ایستگاهی که گشتاورهای خطی آن با سایرین متفاوت است باید حذف شود. :10 یک غربال آغازین است و نشانگر این است که باید ایستگاه‌هایی انتخاب شوند که داده‌های آزها در یک آزمون بگنحند. ب- کشف ناحیه‌های همگن تعیین ایستگاه‌ها داخل یک ناحیه است. ناحیه» مجموعه‌ای از ایستگاه است که تابع توزیع آنها پس از مقیاس شدن» تقریبا یکسان باشد. توجه شود که این داده‌های مقیاس شده است که اساس تحلیل فراوانی منطقه‌ای را تشکیل می‌دهند. برای این منظور 45- (۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روشس‌های برآورد سیلاب ‎۸٩ باید مشخص شود که آیا ناحیه مورد نظر نزدیک به همگن هست یا خیر؟ این عمل با محاسبه آماره‌های ایستگاه‌ها و مقایسه آنها با تغییرات بین ایستگاهی این آماره‌ها که می‌تواند همگنی را ایحاد کند صورت می‌پذیرد. یک اندازه ناهمگنی به نام برای این آزمون توصیف می‌شود. عوامل مورد نیاز این آزمون» برأوردهای نمونه‌ای گشتاورهای خطی است. ج - انتخاب تابع توزیع منطقه‌ای پس از مشخص شدن ناحیه همگن, باید تابع توزیع مناسب ناحیه را به‌دست آورد تا به کمک آن بتوان ‎٩)۳(‏ را محاسبه کرد. آزمون نیکویی برازش 7 برای انتخاب توزیع مناسب معرفی می‌شود. به بیان دیگر با این آزمون مشخص می‌شود که آیا متوسط گشتاورهای خطی منطقه‌ای سازگاری با توزیع برازشی دارد یا خیر؟ د - برآورد تابع توزیع منطقه‌ای عوامل توزیع منطقه‌ای با ادغام برآوردهای ایستگاهی برای به‌دست آوردن متوسط منطقه‌ای, برآورد می‌شود. برآورد عوامل توزیع‌های مختلف در مراجع [ ۳۳۰۲۶۰۲۵ ] آمده است. ۴-۸-۴ - اندازه ناهمنوایی غالبا آمارهای سیلاب گروهی از ایستگاه‌ها گردآوری می‌شوند و هدف مشخص کردن آن ایستگاه‌هایی است که به طور مشخصی با بقیه اعضای گروه ناهمنوا هستند. ناهمنوایی برحسب گشتاورهای خطی داده‌های ایستگاه اندازه‌گیری می‌شود. گشتاورهای خطی یک ایستگاه (۸..]ء ومآً » 0۷.])» نقطه‌ای در فضای سه بعدی در نظرگرفته می‌شود و بنابراین گروهی از ایستگاه‌ها یک ابر از این نقاط تشکیل می‌دهند. نشانه ناهمنوایی هر نقطه (ایستگاه)» میزان دوری آن از مرکز ابر است. دوری در این جا ما را به همبستگی میان گشتاورهای خطی نمونه‌ای راهنمایی می‌کند. برای مثال اگر نقاط 5] و 1۷ در نظر گرفته شود مطابق شکل (۱۱-۴)» مرکز داده‌ها که با علامت (+) مشخص شده استء معدل 5عآ و ۷ع] است. قطرهای بیضی‌ها به گونه‌ای انتخاب می‌شوند که این بیضی‌هاء بهترین برازش را برداده‌ها داشته باشند. این کار را می‌توان توسط ماتریس کوواریانس ایستگاه‌ها انجام داد. نقاط ناهمنوا در خارج بیضی واقع می‌شوند. شکل ۱۱-۴- تعیین ناهمنوایی در تحلیل منطقه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ راهنمای برآورد رواناب در طراحی تسبکه‌ها ی آبیاری و زهکنتسی فرض می‌شود | و ۹3 ا- ۰11 ماتریسی ۳*۱ شامل مقادیر 1 برای هر ایستگاه باشد. آنگاه میانگین حسابی تمامی بش ایستگاه‌ها به صورت: زلار2- < لا تعریف می‌شود. کوواریانس نمونه‌ای» که ماتریسی ۳*۳ است. به صورت زیر است: [ 7 0 1 (۷۱-۴) (ن1- ولا )(ا- رلا) انس -و اندازه ناهمنوایی برای ایستگاه اام» که ماتریسی ۱۳۱ است. به صورت زیر تعریف می‌شود: ب با | (۷۲-۴) ([1- )!57 (1- :)<< 5 مقادیر بزرگ :17 می‌تواند بیانگر ناهمنوایی باشد و نمایش خطاهای داده‌ها را نیز نشان می‌دهد. می‌توان 3 < :1 را معیاری برای ۵-۸-۴ اندازه ناهمگنی در این بخش برآورد درجه ناهمگنی بین گروهی از ایستگاه‌ها و ارزیابی همگن بودن تمامی ناحیه بررسی می‌شود. همه ایستگاه‌های موجود در یک منطقه همگن, جامعه گشتاورهای خطی یکسانی دارند. با این وجود گشتاورهای خطی نمونه‌ای این ایستگاه‌ها می‌تواند متفاوت باشد و اجازه تغییر نمونه‌ها را می‌دهد. بنابراین یک سوال طبیعی این است که: آیا تغییرات بین ایستگاهی در گشتاورهای خطی نمونه که برای گروه ایستگاه‌های مورد نظر محاسبه می‌شوند بزرگ‌تر از حالت یک ناحیه همگن است؟ برای پاسخ به این سوال دو راه حل وجود دارد. در حالت اول از مشاهده نمودار پراکنش نقاط (مآ و ومآ) یا (+«م]آ وی]) استفاده می‌شود. راه دوم شبیه‌سازی است. در شبیه‌سازی از انحراف معیار به‌بآهای هر ایستگاه استفاده می‌شود. زیرا تغییرات بین ایستگاهی «مآهاء به‌جز آنهایی که در انتهای دم‌های توزیع و در 0.998 <۳ قرار دارندء در مقایسه با تغییرات ] و وم]آ اثر بیش‌تری در برآورد (0,)۳ دارد | ۳۳]. برای در نظر گرفتن تغییرات بیش‌تر گشتاورهای خطی در نمونه‌هایی با حجم کم » باید میانگین‌ها را با طول دوره آماری ایستگاه‌ها وزن‌دار کرد. با تکرار شبیه‌سازی یک ناحیه همگن با ایستگاه‌هایی که طول دوره آماری آنها معادل داده‌های مشاهده‌ای استء میانگین و انحراف معیار اندازه پراکندگی انتخاب و محاسبه می‌شود. آماره زیر پراکندگی مشاهده‌ای و شبیه‌سازی شده را مقایسه می‌کند: 5 که در آن: 1 آماره مقایسه» ۷ تغییرات مشاهده‌هاء انحراف معیار شبیه سازی. مقدار زیاد این آماره» نشانگر این است که گشتاورهای خطی مشاهده‌ای پراکنده‌تر از حالتی است که توسط فرض همگنی پذیرفته شود. اگر ایستگاه‌ها یک ناحیه همگن را ارائه کنند» گشتاورهای خطی جامعه‌ای ناحیه. تقریبا معادل متوسط گشتاورهای خطی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - روشس‌های برآورد سیلاب ۹ نمونه‌ای داده‌های مشاهده‌ای است. برای شبیه سازی ازتوزیع‌های واکبی " یا کاپا"" استفاده می‌شود. تابع توزیع احتمال کاپای چهار (۷۴-۴) -۱)]- 0۱ + - )0 روش کار به این شرح است که ابتدا انحراف معیار وزن‌دار 2۷.] نمونه‌ای را در ایستگاه‌های منطقه به‌دست می‌آوریم: ۷-2) (12 ۷۵-۴( سپس» توزیع کاپا بر متوسط گروه گشتاورهای خطی ۱ ۰7 (5 و ,5 که از روی داده‌های بدون بعد به‌دست آمده‌اند برازش داده می‌شود. به کمک این توزیع» تعداد زیادی از ,ن۸ ناحیه‌ها (غالبا ۵۰۰ عدد) شبیه‌سازی می‌شود. برای هر ناحیه شبیه‌سازی شده» ۷ محاسبه می‌شود. میانگین و انحراف معیار ,۱ تا از این ۷هاء به‌ترتیب پا و ,6 می‌باشد. حال اندازه ناهمگنی ]۲ به صورت زیر تعریف می‌شود: ( ۲۷ َ اه ]]- )۷۶-۴( معیار ناهمگنی مطابق حالات زیر است: - اگر 2 > ]۲ > |[ باشد. این امکان وجود دارد که ناحیه همگن باشد.ء و - در حالت 2 < 1آء ناحیه ناهمگن است. ۶-۸-۴۳ نمودار نسبت گشتاور خطی و و5 را محاسبه و روی شکل پیاده کرد. نقاط مختلف روی یکی از منحنی‌های نظری قرار می‌گیرند که همان توزیع مادر است و باید برای رسم‌منحنی‌ها و نواحی مربوط به توابع توزیع احتمال مختلف روی نمودار گشتاوری می‌توان از چند جمله‌ای‌های زیر استفاده (۷۷-۴) رشد 0 پچ و1.6< رت (۷۸-۴) نرمال 0 پچ و 0.1226- ۲ (۸۰-۴) رشد تعمیم یافته (۱+51)*- 7 ۲ 0.10701+ 0.11 05 + 0.84838 +3 - 0.06669 (۸۱-۴) فرین تعمیم یافته : ۱ : 003635 + 0.0420 - 0.00567 + ۷(اع|۷۷/۵ -46 4۵ -47 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹1۲ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی (۸۲-۴) گامبل نوع ۱ 4 رت ب, 0.1699 3 (۸۳-۴) گامای دو و سه عاملی 0.19383 ‎٩+‏ 0.574882- 3 0958122 + ۱53 0301+ 0.1224 رت (۸۴-۴) واکبی با محدود بودن حد پایین 5 + 1.03879 +0.۱4443+ 0.07347- رت تذکر: بسنه نرم‌افزاری ۹ برای انجام محاسبات آماری تهیه شده است و9 امروزه در سطح وسیعی مورد استفاده کارشناسان 0 محققین قرار دارد.که برای مفاهیم تخصصی برنامه‌های آماده خاصی در آن قرار داده شده است. به طور مثال بسته ۱۷100/20.] برای محاسبه گشتاورهای خطی و بسته‌ای ۱10847۳57 برای انجام آزمون‌های مربوط به گشتاورهای خطی از آن جمله می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ نتیجه گیری و جمع بندی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - ننیجه‌گیری و جمع‌بندی ی ۱-۵- کلیات در فصول پیش عوامل موثردر براورد رواناب و سیلاب‌هاء همچنین رگبارهای نقطه‌ای و مساحتی بحث شد. همچنین روش‌های مختلف برآورد سیلاب در شبکه وحوضه‌های منتهی به آن نیز معرفی شدند. بنیان ریاضی و نقاط ضعف و قوت این روش‌ها بررسی شد. در این فصل جمع‌بندی و پیشنهادهای ضروری ارائه می‌شود. ۳-۵- جمع بندی برای برآورد سیلاب‌های شبکه‌های آبیاری و زهکشی و حوضه‌های منتهی به آنهاء باید ویژگی‌های هندسی و هیدرولیکی حوضه و آبراهه اصلی به درستی شناخته شوند. برای این منظور تعاریف» روابطء جدول‌ها و پیشنهادهای زیادی توسط محققان مختلف ارائه شده است. این موارد در فصل دوم آورده شده‌اند. اولین گام مشخص کردن حوضه روی نقشه‌ای با مقیاس مناسب و استخراج مشخصه‌های اصلی است. دقت در این مرحله اثر مهمی در برآورد سایر مشخصه‌ها دارد. مقیاس نقشه‌های تویوگرافی معمول در ۱ ۱ ۱ ایران است. متاسفانه حوضه‌های کوچک منتمی به شبکه‌های آبیاری در این نقشه‌ها دیده این حالت برای بررسی آبراهه‌های منتهی به شبکه‌های آبیاری می‌توان از 0۳5 " و پیمایش صحرایی استفاده کرد. محاسبه مشخصات فرعی حوضه گام بعدی است. دقت در محاسبه آنها و رعایت ارقام معنی‌دار مهم است. این قسمت در قلمروی آمار توصیفی است. استفاده از مرجع |۵] در این زمینه سودمند است. روش‌هایی برای برآورد سیلاب‌ها در فصل چهارم ارائه شده است. دقت در انتخاب و کاربرد آنها بسیار حایز اهمیت است. زیرا حوضه یک سامانه بوده و سیلاب, پاسخ این سامانه به ورودی است. در تمامی روش‌ها محدودیت‌هایی وجود دارد و غالبا سامانه خاصی وجود دارد که با این محدودیت‌ها تناسب داشته باشد. بنابراین کارایی و دقت آن متناسب با این محدودیت‌ها و ویژزگی‌های سامانه است. روش‌های استدلالی, مک-مث»کوک» سایپرس کریک و 928 در یک گروه گنجانیده شده‌اند. زیرا رفتار این چهار روش مشابه است. برای همه آنها حوضه خطی و پایای زمانی (11]) فرض می‌شود. علاوه براین ورودی» موج مستطیلی است. خروجی» بده اوج و یا یک آبنمود کلاسیک است. تفاوت این روش‌ها در تنوع عوامل و روش‌های برآورد آنهاست. بنابراین هرچه در برآورد عوامل دقت بیش‌تری مبذول شودء نتیجه دقیق‌تری به دست می‌آید. دو روش منطقه‌ای و 1011717« رفتار مشابهی ندارند. روش منطقه‌ای از ویژگی‌های سایر حوضه‌های همگن استفاده می‌کند. دقت در رعایت گام‌های این روش و تسلط به علم آمار بسیار مهم است. نتیجه این روش دقت خوبی دارد. روش ۸۳611711 از اطلاعات خود حوضه استفاده می‌کند. در این روش نیز حوضه خطی فرض می‌شود. دقت در محاسبه عوامل این روش نیز حایز اهمیت است. به طور کلی» چنانچه اطلاعات کافی در اختیار باشدء از دو روش منطقه‌ای و ‎٩۳011711‏ نتایج مطمئن‌تری به دست می‌آید. در روش 5۳5 نیز چنانچه عوامل با دقت مناسب انتخاب شوند.ء نتایج بهتری از روش‌های استدلالی» مک-مثء» کوک و سایپرس کریک ارائه می‌کند. ع ۳۵۵11101 [۵ 010 - | -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۶ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی ۳-۵- پیشنهادها ۱- امروزه قابلیت‌های ماهواره‌ای کمک بسیار خوبی در تصمیم‌گیری‌ها و برآورد مشخصات حوضه آبریز به شمار می‌آید. به کمک آن می‌توان اطلاعات سودمندی را از وضعیت حوضه به دست آورد. استفاده از عکس‌های ماهواره‌ای» عکس‌های هوایی» 7۳5 و نرم‌افزار 715) در این زمینه مفید است. ۲- بازدیدهای صحرایی و گردآوری اطلاعات محلی یکی از اقدامات اصلی در مطالعات هیدرولوژی است. افراد خبره محلی می‌توانند اطلاعات مفیدی را از رفتار آب و هواشناسی منطقه و حوضه مورد مطالعه در اختیار بگذارند. البته پالایش و مقایسه این اطلاعات با قوانین علمی و اطلاعات اندازه‌گیری شده توسط موسسات مرتبط (وزارت نیروء سازمان هواشناسی) ضروری است. تجربیات هیدرولوزیست در این زمینه بسیار مهم است. ۳ در طراحی شبکه آبیاری» اغلب از نقشه‌هایی با مقیاس سل و و سس استفاده می‌شود؛ در حالی که مقیاس نقشه‌های توپوگرافی رایج سل است ( اخیرا نقشه‌هایی با مقیاس سس نیز تنها برای برخی از نقاط آیران تهیه شده است). استفاده از این نقشه‌ها برای حوضه‌های کوچک چندان کارساز نیست. در این حالت باید به کمک 5 و پیمایش محدوده حوضه.ء شبکه آبراهه‌ای و مشخصات ارتفاعی آن را به دست آورد. ۴ اطلاعات محلی از قبیل داغ‌آب سیلاب‌هاء تعداد تقریبی سیلاب در طول سال, ماه وقوع سیلاب» رسوب و کیفیت آب آنهاء میزان تقریبی فرسایش, مدت دوام سیلاب, مشخصات رگبار مولد سیل مانند: مدت بارش, فاصله زمانی بین شروع بارش و وقوع سیلاب و غیره در تصمیم‌گیری‌ها بسیار سودمند و اساسی است. این اطلاعات باید برای آبراهه‌های داخل شبکه و محدوده شبکه جمع‌آوری شود. دقت در این کار مهم است و در صورت بی‌دقتی» ممکن است ارقام غیر واقصی به دست آید. ۵- در بازدیدهای صحرایی باید مشخصات هیدرولیکی آبراهه‌های داخل شبکه و آبراهه‌های منتمی به محدوده شبکه مشخص شوند. افزون بر این مشخصات پوشش گیاهی» جنس و مواد موجود در بستر و دیواره‌های این آبراهه‌ها و بررسی وضعیت مقاطع آبراهه‌ها ضروری است. شاخص‌های فرسایشی آبراهه‌ها و موارد مربوط به حمل رسوب و رسوب‌گذاری» آب‌شستگی» مشخصات چم‌های موجود در آبراهه‌ها نیز دارای اهمیت است. ۶- روش‌های برآورد سیلاب پیشنهادی در این راهنما و یا سایر روش‌هاء محدودیت‌هایی دارند. رعایت این محدودیت‌ها بسیار مهم است و می‌تواند برآوردهای اضافی و یا نقصانی شدید از سیلاب را سبب شوند. یکی از معیارهای خوب به منظور تشخیص برتری روش» محدودیت‌های آن و هم‌خوانی این محدودیت‌ها با رفتار حوضه است. باید یادآوری شود که اطلاعات محلی نیز در این زمینه بسیار کارساز است. ۷ باید رفتار توام بارش و آبیاری را در برآورد سیلاب در داخل شبکه در نظر گرفت و این مشخصه را در روش برآورد سیلاب منظور کرد. دقت شود که در این حالت امکان دارد خاک اشباع باشد و در نتیجه کل بارش صرف رواناب سطحی شود. این عامل در برآورد ضریب رواناب در روش استدلالی و شرایط رطوبتی روش 56-5 مهم است. زیرا در این حالت نماینده تلفات (5) کاهش می‌یابد. به عبارت دیگر موجب افزایش باران خالص یا رواناب شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - ننیج هگیری و جمع‌بندی 1۷ ۸- در روش منطقه‌ای باید از اطلاعات سایر حوضه‌های همگن منطقه استفاده کرد. دقت در برآورد مشخصات سیلاب‌های این حوضه‌هاء به ویژه تحلیل فراوانی آنهاء بسیار مهم و تعیین‌کننده است. توجه به جزییات در این کار پیشنهاد می‌شود. توجه شود که اول» اساس کار بر دقت و درستی تحلیل فراوانی سیلاب‌های حوضه‌های منطقه استوار است. دوم انجام گیرد و در صورت نیاز همه آنها مجددا تحلیل فراوانی شوند. زیرا علاوه بر گسترش دوره آماری این حوضه‌هاء نتایج به‌دست آمده نیز متمرکز می‌شوند. سوم اغلب این حوضه‌ها دارای آمار مفقودند. ترمیم این آمار اثر مهمی در تحلیل فراوانی می‌گذارد. ۹ مشورت» هماهنگی و بحث سازنده با طراح شبکه آبیاری بسیار سودمند و ضروری است. این کار سبب افزایش دقت برآوردها و صرفه‌جویی در زمان و هزینه می‌شود. ۰ بازدیدهای صحرایی در ابتدای کار» جمع‌آوری اطلاعات لازم و همچنین بازدید دوباره پس از محاسبات اولیه دفتری بسیار سودمند است. زیرا مقایسه محاسبات دفتری با واقعیت‌های حوضه و منطقه در بهبود و پیشرفت کار و پروژه مفید است. معمولا" سه بازدید کفایت می‌کند. اول در شروع کارء دوم پس از محاسبات اولیه دفتری و سوم پس از اتمام مطالعه و مقایسه نتایج پایانی با شرایط محلی. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- نیو نست ۱ مثال‌های کاربردی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱ - مثال‌ها ی کاربردی ).۱ پ.۱-۱- مثال کاربردی مشخصات هندسی حوضه آبریزحلوایی به وسعت ۱۴کیلومترمربع و محیط ۱۸ کیلومتر در حاشیه شمال شرقی دشت کویر قرار دارد [۴]. نمودارهای ۱-۱ و۳-۱. توزیع مساحت و شبکه آبراهه‌ای آن را نشان می‌دهد. مساحت‌های جزیی (توزیع مساحت) در ستون‌های دوم و سوم جدول (۱-۱) وآبراهه جزیی در ستون‌های دوم و سوم جدول (۲-۱) آمده است. ارتفاع سرچشمه ۱۴۰۰ متر و طول مجموع کل زهکش‌ها ۱۶/۵ کیلومتر است. جدول توزیع فراوانی مساحت و آبراهه اصلی را تکمیل کنید. کلیه شاخص‌های مربوط به مساحت و آبراهه اصلی را حساب کنید. حل: الف- تکمیل جدول توزیع فراوانی مساحت به شرح جدول (پ.۱-۱) است. جدول پ.۱-۱- توزیع مساحت حوضه حلوایی )**( ۱۴۰۰-۹۵ ۰ که ۴- ۱/۰ رت - [[۸ ۸2 ۱ - ۸ است. بلندترین نقطه حوضه (۱۴۲۵-... 71) در این مثال کران بالای آخرین طبقه است. برای درک کامل این جدول به مرجع [۵] -------- صفحهٔ بعد -------- بدا -_راهنهای برآورد رواقاب در طراحی شبکه‌ها ی آبباری وزهکشی و ۱300 ۱مم ۱ : [۱ ۳۱ بر ۳ ۹ ّ ۱09 ۱ وی ۱125 مساحت‌های جزمی مور 8 عر ۸ ۹ 1300 ۹ 8 ۸ ۱ ۱ ۱ ۸5 ۹ : ۱۷ ۱ ۵ ۱200 ۱ ۹ 0 ره ۹ با ۹۱ [ ۱ ۹ ۱100 ۱ ۱.8 ۱۹ ۰ ۰ پا ۸ ۱ مر ۱10 2 ۱۷ مس خروجی حوضه ۹ .رم ۱ مر 1100 ۹ ی ۹ ۹ ۹ ۹ راهنما: ۹ ۵ ۹ 1 ا ۱ مرر حوصه اک :۰ ۱ ْ ۹ ۱ 1 اه ۹ ۱ زاس خروجی حوضه -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست - منال‌ها ی کاربردی 1.۳ ب- جدول توزیع فراوانی آبراهه اصلی به شرح جدول (پ.۲-۱) است. جدول پ.۲-۱- توزیع آبراهه‌ای حوضه حلوایی ۳۰/۸ ۳۸ ۷۸/۵ ۰.۸۵ ۹.۳/۸ ۰.۳۸ ج < منحنی تجمعی مساحت (هیپسومتریک)» نیمرخ طولی رود اصلی و مستطیل معادل حوضه حلوایی مطابق شکل‌های (پ.۲۳-۱) تا (پ.۵-۱) است. د- مستطیل معادل حوضه حلوایی: 2 هر بلع وزج شش سر 2 4 ۵ 0-18 4 - ۱8+۰/82 ید یه و ه - ارتفاع متوسط حوضه حلوایی: 6 را بو و ۱ 00 رو ۱0 0 ال ۲ 2 - میانه: در این حالت 50 - ۳ است داریم: 7 - 0.50(14) - ۳(۸ع9) - با مراجعه به جدول (پ.۱-۱) و ستون مساحت تجمعی(ستون ششم) دیده می‌شود که فراوانی تجمعی طبقه دوم بلافاصله بیش‌تر از 7 - 70۳(۸) است. پس طبقه دوم میانه‌دار (صدک‌دار) است. داریم: 00| > ۸ .| هی عرش ۲-1100 متر 17-۱۹۶۱00-13 - صدک نودم: ۳-90 طبقه چهارم صدک‌داراست. 6 > 0.9۷14 < 00۳(۸) ز- محاسبه شیب خام حوضه حلوایی به کمک دو روش رابطه و شیب وزنی مستطیل معادل: - شیب خام 40 - 425[ ۲ - ۳۳1۳ سس - ]م9 ۱07 102 - مستطیل معادل : ابتدا طول‌های مستطیل‌های جزیی حساب می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱.۴ راهنمای برآورد رواناب در طراحی تسبکه‌ها ی آبیاری و زهکشسی 4 - 100[ ۸17 : 09 «<10 100 2 72 چم زد 10071۱100 ال رز ج وو وی 1 ۵ رین ۱0/5 ۷ 10 ۹ 2 رک و٩‏ در - ۱42۹-۱400 _ ۸1 خی[ ج و0 گنک وین 100.2 0 ۰ 2 2 ۱ ک را 9012۸ 4( 25 :۷/0 + 00 128710071151+ 73100 + 800 )2 کی و9۸ ط- شیب خام آبراهه اصلی: ۹ ی- شیب تعادل هیدرولیکی حوضه: 62 -<- 1040- [...+۱100+1200(3-1) +۲)۱040+۱100(2 1 - م۲7 ۱5 کشک - راو 6 ک- ضریب گراولیوس: 4" ل- ضریب شکل: به‌ کمک خطکش, فاصله خروجی تا دورترین نقطه حوضه را اندازه گیری می‌کنیم. ۱-.] کیلومتر به‌دست 6 کل مج 6[(7) هرت ( -‌ ت‌ هه 8:55 55 ۱ ۱۳ ۱ ۵۹ ۱5 28 7:5 ۱8 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱ - منال‌های کاربردی رم 00 75یا 50" 25" ک 1 ۱ ۱300 ۱100 ۱۱00 ۱040 ۳ ۲۰۱ 5 6 5 4 زه 2 | 0 4 ۹ رز ی ۰ ۸ لد م0 هم اد شکل پ.۳-۱- منحنی هییسومتریک حوضه حلوایی شکل پ.۴-۱- نیمرخ طولی رودخانه اصلی لف- برای مطالعه اولیه یک پروژه کوچک نیاز به تصحیح بارش نقطه‌ای و تبدیل آن به بارش مساحتی است. مدت بارش۳ ساعتء ارتفاع بارش در مرکز ثقل حوضه ۴۵ میلی متر و مساحت حوضه ۱۲۵ کیلومتر مربع معادل ۴۸/۲۶ مایل مربع است. بارش - به کمک شکل (۱-۳). مساحت حوضه را بر حسب مایل مربع(۴۸/۲۶) در نظر می‌گیریم. به شکل(۱-۳) مراجعه و روی محور طول‌ها عدد ۴۸/۲۶ را پیدا نموده و محل تقاطع خط عمود بر این محور و منحنی ۲ ساعته را پیدا می‌کنیم. عدد متناظر این نقطه در روی محور عرض‌ها حدود ۰/۹۱ می‌شود. در نتیجه [۸14۳-0.9 می‌شود. با ضرب ‎۰/۹٩۱‏ در ۴۵ میلی مترء بارش مساحتی حوضه ۴۱ میلی متر می‌شود. - به کمک رابطه (۱-۳). مساحت برحسب مایل مربع(۴۸/۲۶) و 3 <,ا ساعت را در رابطه (۱-۳) قرار می‌دهیم . [ 0(. 9)-۸14۲ به‌دست می‌آید که همان نتیجه روش اول است. ب- فرض کنید منطقه مورد مطالعه مستطیل شکل با نسبت ابعاد 2 < ۳, قطر 265 >* مها (بیش‌ترین فاصله بین دو نقطه ناحیه) کیلومتر است. با توجه به رابطه (4-۳) داریم: [0.5691 - را . می‌دانیم قطر مستطیلی به مساحت واحد و با نسبت ابعاد 0-2 برابر ۱/۵۸ است. در نتیجه (1.580.5691 + 265) - ۲ کیلومتر به دست می‌آید. فرض کنید برای این حوضه همبستگی‌نگار را به‌دست آورده‌ایم که در آن با 100 7» ضریب همبستگی ۰/۲۱ می‌شود. بنابراین 0.21 > (1000),ع8 می‌شود. با جاگذاری در تابع 0. 21 - (1000۰20-)۵0 - (1000) ره و حل آن» 6.41 - 2 کیلومتر به‌دست می‌آید. پس از محاسبه .2 می‌توان ۸/22 را ۱ ۸/22 و۳ در شکل (۳-۳) برای نواحی مستطیلی نشان داده شده| ۱۸| دقت شود که در این شکل وت فرض می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۰۶ راهنمای برآورد رواناب در طراحی تسبکه‌ها یآبیاری و زهکشی پ.۳-۱- مثال کاربردی محاسبه زمان تمرکز اصلی ۰/۰۱ ۰ شدت باران موثر (برای دوره بازگشت خاص) ۲۵ میلی‌متر بر ساعت است. مقطع نوعی آبراهه مثلثی با نسبت عمق به پهنا ۱۰ است. زمان تمرکز را حساب کنید. حل: با توجه به نمودارداریم: 0.22 < نو با جاگذاری در رابطه» داریم: دقیقه 6 ما کح تذکر: کانال‌های انتقال سیلاب برای زهکش سیلاب‌ها در شبکه‌های آبیاری طراحی می‌شود. اگر شیب» طول, ضریب زبری و بده طراحی داده شود مقطع کانال را می‌توان به‌سادگی طراحی کرد. زمان پیمایش (زمان تمرکز در طول کانال) درصورت موجود بودن مقطع کانال, بده طراحی و طول کانال به آسانی مطابق روابط زیر محاسبه می‌شود. سرعت متوسط جریان درکانال ۸۷۷ و0 ۹ ۹ زمان پیمایش (زمان تمرکز) درکانال ۷۳ مثال: یک شبکه آبیاری مطابق شکل زیر به چهار زیرحوضه ,۸7 تا ر« تقسیم شده است» حوضه‌های ,تا ,1 حوضه‌های سطح (خیس شده) مقطع معلوم است. بده طراحی در مقاطع ‏ ۳,۳۱ تا "رتارتاً را به‌دست آورید. معادله شدت- مدت- فراوانی برای 018 دوره بازگشت ۲۵ ساله از رابطه ۹ -]به‌ست می‌آید. آ برحسب میلی‌متر بر ساعت و ] برحسب دقیقه است. مشخصات حوضه‌ها در جدول زیرآمده است. حل: الف: برآورد سیلاب طرح در مقطع (۳:,۳ : کافی است سیلاب‌های دو حوضه 812و ,/#را محاسبه و با هم جمع کنیم. در این حالت .] حوضه بزرگ‌تر در نظر گرفته می‌شود. 8 39.1 > ج ۱6 > ابا ۹ 4۰8[ 0۰70.31 +0۰45 0.5] 0۰27839۰1 ی 0 8 .34 1ج 527 ابا 5 7۰2 < 02783410۰3621 م0 وناد:] -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ‌- منال‌ها ی کاربردی ۱*۷ محاسبه زمان پیمایش درداد. ۳: دقبقه اوور- لگ گس جهو ۷-۶ ۰ 4 ۷ 5 ۸ قرار دهد. زمان تمرکز و زمان پیمایش در مسیر دقیقه 7 4۰17+ 16 ما( 3 - 2.3 +27 عا(2 زمان تمرکز و زمان پیمایش در مسیر تارظن ۳/5 1-33۰3 ج29.3عما 0 7 ی ی دی اد 5 ی - 0۰27833۰3 ]0۰ 50۰ 45+ + 0۰9 0۰48[ 718۰1 5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها یآبیاری و زهکشسسی 2 طول 40010 سطح مقطع "31 د: طول 30010 ۰ سطح مقطع "51 ۶د5: طول ۰2000 سطح مقطع 101۳ 01 ۲ - -1۰۹8۱]| ۵ ۸ 10 1۵ج و705 200 لس ۱ [[3 <۰8 3+1 .2 +27 ح ما( 8 6 :32ج | 31عا 6 - 1.8 +16+4۰8عا(2 مساحت حوضه‌ای ۱/۴ کیلومترمربع» 1020 ,یآ 1150[<* روآ متر (روی محیط حوضه)» 1.211۳0 > چنآء» پوشش گیاهی متوسط تا تنک, خاک سنگین تا سنگی و صخره‌ای» پرشیب» زمان تمرکز ۰/۴ ساعت و شدت بارندگی در این مدت برابر ۲۵ میلی‌متر برساعت است. سیلاب حاصل را به‌روش مک - مث حساب کنید. 7 + رح + 0-0 +0۰۱5 ول 0۰30 و6 00۰22 د. ونر - 1130-1020 _و 7۰1 14۳۹ 108۰3(۳۶) 0۰0910۰6735 - 00902۸0۹ 01091 و0 پ. ۶-۱- مثال کاربردی روش سایپرس کریک بارانی به ارتفاع ۴۸ میلی‌متر با دوره بازگشت ۵۰ سال درحوضه‌ای به وسعت۴۰۰ هکتار با ۲۸-85 باریده است. ,0 را به‌کمسک روش سایپرس کریک حساب کنید. وت اس 5 )48- ۳ "4+8 4 کت (0.8071)16.2 + 16.39 ع0) <- 3 0, - 0000282 23.24 18.2 )400(۳833 - 1.34 5 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ‌- منال‌ها ی کاربردی اط پ.۷-۱- مثال کاربردی روش کوک مساحت یک زمین کشاورزی ۱۰۰هکتار و عامل‌های کوک به ترتیب ۰1-15 ۲-20 , ۲-5 , 5-15 است. باران سالانه ۲۵۴ الف- محاسبه (و 5 << 5+15 +20 +15 -کجل0) +[ + - ۷۷ 1 - (100)2.47097<- ۸ به نمودار مراجعه و 600 < فوت مکعب بر ثانیه به‌دست می‌آید. 3 ب- محاسبه ن, ابتدا باران سالانه را برحسب اینچ تبدیل می‌کنیم. 0 <- 25.4 +254 -] 5 << 5+10 0+ ] به جدول مراجعه و 0.16 < 16 به دست می‌آید. 3 ۷ ووو- 17 -* و < رر0 5 رگباری به‌مدت ۴ ساعت و به شدت ۱۰ میلی‌متر بر ساعت در حوضه حلوایی (مساحت ۱۴ کیلومترمربع) باریده است. «اجهای جزیی حوضه به شرح جدول زیر است. باران خالص و رواناب حوضه را به کمک هر دو روش ( ۷!) کل و جزیی) حساب کنید. حوضه در فصل خواب و مجموع باران پنج روز قبل ۱۳ میلی متر است. ۱۶ ۴۱ ۲/۵ ۷/۵ ۲ ۸۶ ۸۲ ۷۷ ۵۴ 0۰ مثال, ۲۸ حالت 11 تشخیص داده می‌شود و نیاز به تبدیل نیست. پس احهای محاسبه شده از روی نقشه به‌طور مستقیم استفاده می‌شوند. روش اول: لح کل یا متوسط -------- صفحهٔ بعد -------- بو راهنمای برآورد رواناب در طراحی شسبکه‌ها یآبیاری و زهکشی 07 - ۸,0 - 3200۷, 4 خ 0۰32۷50 + 0۰07554 + 0۰02577 + 0۰41۷82 +86 0-0۰16 نا 0 ا: در (۳0: 29) ن- ۰ و8. 0ج ۱ 334673 - ۹14106 2.410 - ۷ روش دوم: ۷ان) های جزیی 5 -) 6-10 (254-4۱3 - 30860 ۲ 3 56464 - ۷ 4-398 6-1۵25 | - 5 1 تج 2142- 73/9۷ - 25:4 16-1۵ ] - 5 1 0 بو ‏ س نت دس 5 0 نیت رس 55 ۷-2۷ -89466 3 شحه: تفاوت دو روش باتوجه به جواب‌های به‌دست آمده کاملا روشن است. زیر حوضه حلوایی در منطقه خشک واقع است. پ.۹-۱- مثال کاربردی محاسبه آبنمودسیلاب به روش آبنمود بی‌بعد 525 بارش یکنواختی به مدت ۳ ساعت و به شدت ۱۵ میلی‌متر بر ساعت بر تمام حوضه حلوایی (مساحت۱۳ کیلومتر مربع) باریده است. زمان تمرکز حوضه ۲ ساعتء مدت بارش خالص یک ساعت و 69.4 - 77 استء سیلاب حاصل را به روش ۲77 کل و آبنمود واحد بی‌بعد 5ل56» حساب کنید. حل: محاسبه باران خالص ۶2| ۳۳-۱۵ |-و ۵۵ 0 038 سس دم 4585 1 5 8 0۰627 + )0۰6 +س عم 2 2 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱ - مثال‌ها ی کاربردی )۱۱ بده اوج سیلاب حاصل ۰ 2۰08۸ ری زر جر 0514 5 2 و9 5 17۰10۰38-6۰5 .رو 0۶ باید اعداد داخل جدول (پ.۳-۱) را برای محاسبه مختصات سیلاب حاصل به ترتیب در 1.7 > راو 6.5 < م0 ضرب کنیم تا نسبت تجمعی نسبت ها نسبت بده نسبت زمانی (۹۸/۹) (چه/٩)‏ (م۲/7 ) 0 ۰000 0 1 ۰030 1 2 00 06 3 ۰.190 ۰27 1 3060 035 5 7۵ 065 6 60 ۰.107 .7 20 163 8 39 228 9 990 0 375 1.0000 1.0 50 0 1.1 22 930 1.2 589 ۰.6۵ 1.3 ۰650 780 با .21 5 680 1.5 ۰.751 ۰.60 1.6 ۰.90 60 1.7 22 90 1.8 وبا۵ , 30 1.9 1 280 2.0 998 207 2.2 باد3و. 17 2.۷ 993 ۰.7 2.6 967 ۰.077 2.8 97 5 3.0 با98. [((0 6 3.2 9 ۰.029 با .3 93 ارزو 3.6 995 5 3.8 ۰.997 2 ۷.0 99و 5 5 .با 2.0 0000 1. 00 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی پ.۱۰-۱- مثال کاربردی محاسبه آبنمود سیلاب به‌روش خانواده منحنی مثال اول: آبنمود سیلاب حوضه‌ای به مساحت ۴/۸ کیلومترمربع را با شرایط زیر بیابید. زمان تمرکز 1.25 < یا ساعت » شماره منحنی 82 < 7« ارتفاع بارش شش ساعته ۲۳/۹ سانتی‌متر است. حل: (وو 1 خن نت مسا 7 0 183 مس ۲۲۱3 ۳۳۹۳ لوط 5 + ۲ ۴- خانواده منحنی: با مراجعه به شکل (پ.۱-۲) و دو مقدار 82 - ۲۲و 9.4 < 23.901 - ۰۳ خانواده شماره ۲ ۵- مدت بارش‌خالص: با توجه به شکل (پ.۲-۲) و ۸1-62) و۳-23.9. داریم: 5.37 < ن[] ساعت. ۶ 48 << 0۰7۷1۰25 ع 0۰7 > ما 1 6:10 3:37- 1 5 ما ۸- باید 6.48 > مان[ را اصلاح کرد. به جدول (پ.۴-۲) مراجعه و نزدیک‌ترین داخل ما/ه 1[ جدول به عدد ۶/۴۸ ِ ۲ به کمک خانواده منحنی به‌دست می‌آید. که عدد ۶ است. این عدد اصلاح شده ما0 ] است. در نتیحه 6 - ات 1 ۳ می‌شود. 53 ا 2-095 244 (ما) 6 وه 7 تم 5.356۸ 1/۹ ود ۹/ :3300۹ 20۸ 10 0.95 ۷ ما ) 3 1۹.3 ۱ 0 ٩‏ از 205.3 < 285 سس - سک |- 1004 ی ن -------- صفحهٔ بعد -------- به جدول شماره (پ.۷-۲ خانواده منحنی 0 (مترمکعب بر ثانیه) ۱ساعت. شماره منحنی تصحیح ۱/۱۸ به‌دست م۰ سم باید نسبت به مساحت تم ۳ر۱ | مراجعه و منحنی ب می‌شود. حاصل ۷ و باران (1.18)23.9- ۳ حیح کرد. عامل -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ راهنمای برآورد رواتاب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهکشی ۳-۱۵25۸759 ]-و 77 ۴ -23.1) 0 20.6 > 1 207.8 شش لمع ۲ 9 0.8 +23.1 ۴- خانواده منحنی: باتوجه به شکل (پ.۱-۲) 77 - او اینچ 8.19 < 20.801 < ,۳ خانواده منحنی شماره ۲ ۵- زمان بارش خالص 0آ؛ با توجه به 0۳7-77 و محاسبه ۳*۶ به‌کمک جدول (پ.۳-۲) داریم اینچ 6 > 15.24۳ - ۳ سپس ۳-4 را حساب می‌کنیم. نسبت زمان به‌کمک جدول (پ.۵-۲) ۰/۹۵ ۳ > (0.95)10. 8 - (مدت بارش) * (نسبت زمان) < 0]" ۶- محاسبه ۳[ اولیه > (10.8) 0.7۷ > ما07 > ما 1 ۷ 6 ۳۳6 0 6 ما را ۹ : با 10 ار 0 ۱0.26 ۹ << (م] )16۷ ۱ َ 3 60 5.356۸ ۰- شدت اوج ابنمود واحد 8 3 7 و سش ی رس رد 3 20.8 ۱ 0 ۵ ۲ 367.3 < 47.3 اس -<- سک |- 1054 ج نی 0 مختصات سیلاب با ضرب 7.5611 < ۳ و 3/5 - م۷) در مختصات این آبنمود» به‌دست می‌آید. پ.۱۱-۱- مثال کاربردی محاسبه آبنمود واحد لحظه‌ای به روش ۴11717 6 - ,8 ,3.67 - ۴ ,2. 16 - مظ. رابطه 0363۶یز1 0.5 - ۷ با شرط 3 <مز میلی‌متر برساعت در خروجی به‌کمک رگبار خالص و منحنی سنجه به‌دست آمده است. می‌دانیم رگبار خالص با دوره بازگشت ۱۰ سال برابر 281۱/5 * موز است. ۸1011777 را -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ‌- منال‌ها ی کاربردی (1 ۱ حل: 1 را به کمک رابطه (۴۶-۴) حساب می‌کنیم. برای این کار مقدار اولیه 2 * و11 انتخاب و پس از چند تکرار 1-2.954 055 ۶ ۸005 ا ۸ َ 3 ا 0.5764 ۵ ((10)۲)0-(1- )۸10 - 1 حال ۷ را از رابطه داده شده در صورت مثال به‌دست می‌آوریم. 1.72310/5- *1)28(۳767 0.5 <- ۷مقدار ۷ به‌کمک رابطه 0.55 اش ۹ مگ اس ۷۹4 - [- 1 َ 4 ۷ 3 معادله [۲[] ۲60 و ۱)1( 1 (2.954) 1.961 آبنمود واحد لحظه‌ای حوضه 4). ا0. 5-م 1 - (1) -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- جدول‌ها و شکل‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- جدول پ .۲- ۱- تعیین شماره من الف: شرح کاربری نوع پوشش منطقه شهری کاملا توسعه یافته (فضای بازیء پارک. چمن‌هاء میادین ۱) شرایط ضعیف (پوشش گیاهی کم‌تر از ۵۰/) ۲) شرایط متوسط ( پوشش گیاهی ۵۰ تا ۷۵/) ۳ شرایط خوب ( پوشش گیاهی بیش از ۷۵/) مناطق نفوذناپذیر (پیاده‌روء پشت بامء جاده, خیابان» اتوبان و غیره) آسفالت سنگ‌فرش خاکی مناطق شهری- بیابانی: بیابان‌های طبیعی (فقط بخش نفوذیذیر) بیابان‌های مصنوعی (پوشیده با درختچه و مالج) مناطق تجاری و اداری مناطق مسکونی با میانگین وسعت زمین: ۸ ایکر یا کم‌تر ۴ ایکر ۳ ایکر ۲ ایکر ۱ایکر ۲ ایکر مناطق توسعه یافته شهری: مناطق تازه تسطیح شده بدون پوشش گیاهی حنی برای مناطق زراعی روش مناطق شهری میانگین نفوذ ناپذیر1) ۸۵ ۷۲ ۶۵ ۳۸ ۳۵ ۱۲ و ۹5 [۴۳] شماره متحن (<0)) ۸ ۲ 9 )0 ۶۸ ۷۹ عغ۸ ‎۸٩۹ ۹و ۷۹ ۸۴ ۳۹ ۶ ۷۴ ۸۰ ۹۸ ۹۸ ۹۸ ۹۸ ۹۸ ۹۸ ۹۸ ۹۸ ۸٩۹ ۸۷ ۸۲ ۷۲ ۸٩۹ ۸۷ ۸۲ ۷۲ ۶۳ ۷۷ ۸۵ ۸۸ ۹۶ ۹ ۹۶ ۹۶ ٩۴ ۹۲‏ ۹۵ ۸۱ ۸۸ ۹۱ ۹۳ ۷۷ ۸۵ ۹۰ 1۲ ۶۱ ۷۵ ۸۳ ۸۷ ۵۷ ۷۲ ۸ ۸۶ ۴ ۷۰ ۸ ۸۵ ۵۱ ۶۸ ۷۹ ۸۳۴ ۴۶ [۸ 9 ۷۹ ۸۲ ۷۷ ۸۶ ۹۱ ۹۴ ۱1٩۹ -------- صفحهٔ بعد -------- : ۰. ۱۳ 3333333333 + زمانی از پوشش گیاهی است ++ شرایط هیدرولوژی بر اساد سال می‌پوشاند. ۳) مقدار علف شرایط خوب: عواملی که سبب روی خطوط تراز تراس‌بندی 8۸ خاک پوشیده از بقایای ؟ ب‌ِ شرح کاربری تیمار )+( 0 1 از بقایای گیاهی (14)) 51 روی خطوط تراز(ل))با ترازیندی از +51 )+ 1 را رها ات 0 1 لاده می‌شود که حد اقل ۵ درصد از سطح را ن ترکیبی از عواملی است که درنفود و روانا زار یا تراکم بدرکاری و کاشت علوفه‌های ف بپ کاهش نفود و افزایش رواناب می‌شود. راهنمای بر ورد منحنی برای مناطقق زراعی ر( : مناطق زراعی شرایط هیدرولوژی(++) خوب خوب خوب خوب خوب خوب خوب خوب خوب خوب خوب ب موثر واقع می‌شوند. شامل ۱) ترا؟ رواناب در طراحی سبکه‌ها ی آبیاری و زهشک اش 5ن)5 [۴۳] شماره منحنی(۲۴)) 0 ( ۳ ۸ ۸۵ ۸۳ ۶۵ ۶۴ ۸۳ ۷۸ ۶۹ ۵۵ ۸۳ ۸۰ ۷۳ ۶۳ ۸۰ ۷۶ ۶۷ ۸8 ۹۴ ۹۱ ۸۶ ۷۷ 1۳ ۹۰ ۸۵ ۷۶ ۹۰ ۸۸ ۸۳ ۷۴ ۹۱ ۸۸ ۸۱ ۷۲ ۹ ۸۷ ۸۰ ۷۱ ۸۵ ۸۲ ۷۵ ۶۴ ۷ ۷۹ ۸۴ ۸۸ ۶۲ ۷۱ ۷۸ ۸۱ ۶۵ ۷۶ ۸۴ ۸۸ ۶۳ ۷۵ ۸۳ ۸۷ ام ۷۵ ۸۳ ۸۶ ۶ ۷۲ ۸۰ ۸۴ از ۷۳ ۸۱ ۸۴ ۸۳ ۸۰ ۷۲ ۶ ۸۳۲ ۷۹ ۷۲ ۶۱ ۸۱ ۷۸ ۷۰ ۵۹ ۶ ۷۱ ۷۸ ۸۱ ۵۸ ۶۹ ۷۷ ۸۰ ۶و ۷۷ ه۸ ۸ ۵۸ ۷۲ ۸۱ ۸۵ م بوته و سطح رویش گیاه, ۲) مقداری که در طول در سطح زمین (۲۰/ < خوب) و ۵) درجه پستی و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ادامه جدول پ .۲- ۱- تعیین شماره من پ:مراتخ»: شرح کاربری چراگاه‌هاء چمن‌زارها یا مراتع همیشه دایر برای چرانیدن می‌شود باغ‌هاء درختجه‌های ترکیبی با علف‌زار جنگل ساختمان‌های روستایی, جاده‌ها و زمین‌های اطراف آن بوته‌زارها: ترکیبی از علف‌های هرز نی‌زار با بوته‌های کم رشد و تراکم بسیار زیاد بلوط صنویر, بوته‌های کوهی با ترکیب بوته‌های بلوط و صنویر» ماهون کوهی و گیاهان تلخ و تند کاج. سرو کوهی یا هردوی آنها همراه با گیاهان دیگر در کنارشان همراه با پاجوش گیاهی چرب حنی برای مناطق زراعی ۱ شرایط هیدرولوزیکی خوب سدذه است وش 5۳5 [۴۳] شماره منحن (۲۳۷) ۱۵ ( 1: ۸ ۸٩۹ ۸۶ ۷۹ ۶۸ ۸۴ ۷٩ ‏۹و۶ ۸۰ ۷۴ ۶۱ ۳۹ ۷۸ ۷۱ ۵۸ ۳ ۸۳ ۷۷ ۶۷ ۴۳۸ ۷۷ ۷۰ ۵۶ ۳۵ ۷۳ ۶۵ ۳۴۸ ۳ ۸۶ ۸۲ ۷۳ ۵۷ ۸۲ ۷۶ ۶۵ ۳۳ ۷۹ ۷۲ ۵۸ ۳۲ ۸۳ ۷۷ ۶۶ ۴۵ ۷۹ ۷۳ ۶۶ ۷۷ ۷۰ ۵۵ ۳ ع۸‎ ۸۲ ۷۴ ۵۹ 1۳ ۸۷ ۸ ۸٩۹ ۸۱ ۷۱ ۸۵ ۷۴ ۶۳۲ ۷۹ ۷۴ ۶۶ ۶۳ ۵۷ ۳۴۸ ۴۸ ۱ ۳ ۸٩۹ ۸۵ ۷۵ ۸۰ ۷۳ ۵۸ ۷۱ ۶۱ ۴۱ ۸۵ ۸۰ ۶۷ ۷۰ ۶۳ ۵4۱ ۸7۸[ ۳۷ ۳۵ ۸۸ ۸۵ ۷۷ ۶۳ ع۸‎ ۸۱ ۷۲ ۵۵ ۸۴ ۷۹ ۶۸ ۳۹ ۱۳۱ چ_ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳( 102 (میلر ۵۱ ۱۳۰۲ ۱/۹۲ ۱۰۸ ۲۳/۰۳ ۳/۷۹ ۳/۳۰ ۳/۸۱ ۴۲ 0/۸ ۵/0۹ ۶۳۵ ۶۸۶ ۲7 متر) ۹۰ ۸۲ ۸۹ ۸ ۹۸ ۰.۴ ۵۳ ۰.۹۷ ۹۷ ۸۴ ۸۹ ۹۳ ۹۵ ۹۹۷ ۹۹ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۲ جدول‌ها و تسکل‌ها جدول پ.۲- ۴ - خانواده منحنی و نسبت 1 0 [۴۳] ۷۵ ۵۰ ۳۶۲۵۱۶۱۱۰۱۶۴ ۳۱۲۱۲۵۱۹ ۴ 3 ریا 3 جدول پ.۵-۲ - نسبت بین بارش شش ساعته و بیش از شش ساعت [۴۳] نسبت زمان ‏ نسبت باران نسبت زمان نسبت باران نسبت زمان نسبت باران ‏ نسبت زمان نسبت باران 68 0.2۵۵0 مبای,0 مبلدز.0 2 0.0710 1000 0 0 بانه. هبا7, باباز. پلبل, 0 ۰.990 با00, 719 26 مبا7, مباز, [بل8. 016 ۰93 006 ۰.۹.7 28 ۰.129 قباد, 31.. 078 93 008 زا 220 ۰.12 ۰130 833 080 6 020۵ 673 22۵ ۰.12 132 83۵ 082 ۰711 غ012. 6712 امه ۰12 اد 2 بلقم., 91 با[ه. ات 22 8 160 58 ۰090 0200/22 6 برع 2 بلمد. 2 بلوم, لو باع0. 665 236 723 2166 و 096 ۰ 665 238 721 168 6 98 93 028 1 مود وج هد کر مت هرن 628 105 ۰ 119 136 ۰ 98 جود. 157 ۵ رر ۰ 62۵ 96 196 76 2126 8 026 220 ۰ 206 وبا1, 2136 29 066 990 26 ۰9۵ 66 زوس 1۷1 2138 6 06۵ ۱۳۳ سس -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۴۳ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها یآبیاری و زهکشی 0 جدول پ.۶-۲- آبنمود سیلاب‌های خانواده شماره ۱ [۴۳] او کیت که کت ک سنا ۹ بسا ششک ی شخ اس شلد ها اس سس تساک اد اس 5 < و7]/+7 0 ۳ و7:/7 6 << و7/+7 5 << و7]/+7 6 ۳ و7/ه7 0 << و7/ه7 16 ۹.1۶ 17۶ ۹1۶ 17۶ ۶ 17۶ ۹.1۶ 17 ۹ 7۶( را 7۶ 20 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0017 3.00 00019 200 0.002 170 0.002 122 0.001 066 0002 056 2 0.039 6.00 00052 4.00 00048 3.40 0.009 244 0006 132 0013 112 3 00054 9.00 000۹5 اراک 0014 50 0018 3.66 005 198 0.027 1.68 4 0.004 1200 00118 8.00 0.020 680 0.027 4.88 0.027 264 0.047 224 5 0۱0106 1500 0۱0151 10.00 0.026 زک 0.036 610 0.037 3.30 0۱.071 280 6 0.0137 100 00192 1200 0033 1020 0.046 732 0.047 396 0115 336 7 0.0197 21.00 00259 1400 0077 1190 0116 2.54 0.02 462 0278 392 8 00۹516 2400 0.078 1600 077 130 0232 976 0.02 528 0394 4.48 9 0090 27.00 030 1300 0101 1530 0146 1098 0.223 594 0322 504 10 00937 30.00 0041 2000 0.048 1700 0.084 1220 0309 6.۵ 0.235 56۵ 11 00321 3300 0006 2200 0.044 1870 0.062 1342 0243 726 0174 616 12 00226 3600 00357 2400 0.036 20.40 0.051 1464 071 792 0136 672 13 0.0184 39.00 0۱.097 200 0.03۵ 2210 0045 1586 0124 8.58 0110 728 14 [0.0(6 4200 0.0254 2200 0027 23.30 0.039 17908 0097 924 0.02 7.34 15 00142 400 0.029 30.00 0.024 20 0.035 18.30 0.041 990 0079 8.40 16 ک2 0.0 4400 00192 3200 ۹0.022 277.20 0.031 1952 0.070 10.56 0.073 8.96 17 0012 35100 00172 3400 0.020 2490 0.027 2074 0061 1122 0.08 952 18 00105 500 009 3600 0028 30.60 0.025 21.96 0055 1188 0.065 10.08 19 00100 5700 0.0150 33.00 0017 3230 0.025 2318 0.040 1254 0.053 10.64 20 00۹7 6000 045 4000 0017 3400 0.025 24.40 0.047 1320 0.027 11.20 21 0.00۹4 600 00140 4200 0017 370 0020 262 0.045 1386 0012 11.76 22 0.000 6600 00136 4400 0.004 37.40 0005 2684 0.044 1452 0006 1232 23 0۱0۹7 600 00131 400 0.002 3910 0.002 206 0.03 1518 0.003 1282 24 0.0034 7200 ک002 4400 0 4080 0 2928 0.04۵ 1584 0002 13.44 25 0۹1 7500 00123 500 0.034 زا 0.001 1400 26 0.002 700 00016 5200 0.020 1716 0 1456 27 0 ۱۴۱ 0 3500 0.008 1782 28 0.004 18.48 29 0002 1914 39 0.001 19.80 31 0 20.46 32 جدول پ.۷-۲ - آبنمود سیلاب‌های خانواده شماره ۲ [۴۳] ۹1 1/7 ماگنه 7 ۹.17۶ 7/7 ۹9 7 پا 7/7 ۹1۶ 17 0 مسشظ طز لوط تفت ت طخ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 [ 0.0013 3.00 0008 230 0.002 179 0003 30 0.003 0.90 0.02 063 2 0027 00 0.0047 500 6 ی 3.58 0006 200 0.007 ۱.30 0.00 26 3 0.0044 900 0007 730 0012 537 0014 390 0.020 370 0.027 .۱ 4 0.007 1200 00145 10.00 0.09 716 0024 520 0037 3.60 0.03 2352 5 00108 1500 0.0615 ۱250 0057 895 008 60 0148 450 0236 315 6 9 0 1۹00 0184 1500 037 1۱074 0210 730 0377 540 0.364 378 7 0090 2100 0.021 ۱730 0104 1253 0.4۵ 910 0214 630 07 441 0024 2400 0.033 20.00 0.06 1432 0.097 10.40 0149 720 0326 504 9 0057 27.00 0.0242 220 0.047 1611 0.072 1170 0112 810 0172 567 0 00243 30.00 00274 200 0.040 ۱7.90 0.057 1300 0۶4 0 9.00 0.136 زا 1 0.0234 3300 0.0234 27750 0034 1969 0.049 1430 0073 990 0113 6093 12 0.0196 3600 00209 3000 0.030 21.44 0.44 1560 003 10.80 0097 756 13 0067 3900 00187 320 0026 23337 09 1۱690 0056 11.270 005 819 14 0.015۵ 4200 007 3500 0.035 2506 0035 1320 0.052 1200 0078 8.82 زج 0۱0137 4500 00159 370 0023 205 0.033 1940 فن0 0 1350 0.074 945 16 00126 400 00153 44000 0021 2.64 0.031 20.80 005 1440 0.069 ۱0.08 17 0015 5100 00147 4250 0020 3043 0.029 2210 وم .0 153۵ 0.053 ۱0.71 18 0008 5400 00142 4500 009 33323 0.03 23.40 002 ۱630 0025 ۱۱.34 19 00104 357.00 00136 4750 0018 34.01 0027 2470 0.023 1710 0009 11۱97 20 0.010 6000 0.0131 3000 0.017 3580 0.014 2600 0006 ۱3.00 0.004 زا 21 00۹8 6300 00005 570 0.007 3739 0.004 2730 0003 1899 0.02 1333 22 0095 600 0 5500 0.001 3938 0.001 260 0.001 19.80 0.001 1386 23 00092 6900 0 4117 0 2990 0 20,0 0 1449 24 0.009 72.00 0 0 25 0.0086 75.00 0 00003 7.00 27 0 21.00 28 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ پیوست ۲ جدول‌ها و تسکل‌ها ۱۳۵ ی جدول پ.۲- ۸ - آبنمود سیلاب‌های خانواده شماره ۳ [۴۳] 7/76 ۹4 7/7 3 << و7/ه7 2 ,ر7/+7 5 ۳« 7/7 [ ,7/7 ۱0 ۹.4۶ 17 ۹1۹۶ 7( را 7 ارانر 17۶ اما 17۶ ۹ 17 انشا مت 1 از از 0 از ۵ رز 0 0 0 0 از 0 0.002 042 0003 0.36 0.004 034 0012 030 008 029 ماه 0.26 2 0.021 0.24 0.044 072 0.022 0.6۵ 023 060 0.90 0.58 0219 052 3 0.138 1.26 0.03 1.08 029 1.02 0343 090 0.440 037 0521 0.78 4 0320 1.68 0400 1.44 0.429 136 0370 120 0.656 116 0762 1.04 5 0.390 210 0478 ز ۱ 043 10 0۱.657 1.0 0.74 1.45 0344 130 6 03463 252 زاییا 216 007 204 ۹0.630 1.80 0.65 1.74 078 1.56 7 0314 294 0.397 252 0445 238 0.562 2.10 055 2.03 0.621 1.82 8 0.270 336 0.342 288 0345 272 0.444 240 0.445 232 0.441 2068 9 0.232 378 0296 324 ۹0340 306 0۱379 2.70 0350 2.61 005 234 10 099 420 0257 3.60 0.294 3.40 027 300 099 290 0214 260 11 074 462 0.234 396 0.223 3.74 0177 339 0132 319 09 286 12 055 504 0210 432 049 4048 0116 3.60 09 3.48 03 312 13 0144 5.46 0.169 4.65 0.096 442 0۱076 390 ۹0.057 3.77 0070 3.38 14 0137 5.88 0.111 3504 0056 476 0.050 420 0.۵348 406 0.04۵ 3.64 15 0.27 6.30 007 540 0033 510 0.013 زا 0.025 435 0.034 3990 16 0.01 672 0.037 576 ۹0019 5.44 0020 4.0 0015 464 0.024 416 17 0063 714 0022 612 0013 578 0011 5.10 0008 493 00۱6 442 18 0.033 7.56 ۹0014 6.48 0008 612 0006 5.40 0005 3522 ۹0۹0۱0 6م.4 19 0018 798 0004 6.4 0.004 ۰.46 0.004 570 0.003 551 0006 494 20 000 8.40 0006 720 0.003 6.80 002 6.00 0.002 530 0003 520 21 0005 8.82 0.004 756 0002 714 0.001 630 0.001 609 0.0001 5.46 22 0003 924 0.002 792 0.001 7.48 0 6.60 0 638 0 572 23 0002 966 0.001 8.28 0 782 24 0.001 10.08 0 3.64 25 10 26 ز 1092 27 سم سر ی مس سر ی ی و ی با سس و و پر میم مت 5 جه و777 0 حه م7 /ه7 6 << 7/7 5 -ه 7/7 65 هد ,7/7 0 << م7/ه7 عهضا] ماهس ون ۹/۶ 7/7 انس 7/7 اما اراس 7/7 اسان ارس 7 9 7 مدا و رل و 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0009 23.25 0/5 226 002 1.62 0002 123 ندرا ۸ 090 0001 0.54 2 0007 ای 0070 4.50 005 3.24 0009 م24 ۹.0016 ۱.20 00 1065 3 009 975 0074 675 007 46 0.073 3.9 022 2.70 اس گرا 162 4 0067 13.00 00/72 9.00 0130 5.48 0.73 4192 0.230 3.60 0231 216 5 [خجماگا 7162 007 5 11 007 2.10 0.12 615 05 4.30 033 2.0 6 0017 1950 0.04۵ 130 من 0۵ 972 0.096 738 019 5.40 29 0۵0 3.24 7 007 2275 0075 1575( 0052 11.34 0076 56 0113 560 0223 3178 ژ ۵9 2600 0.023 00 18 0045 12.96 004 9.84 4و 0 720 02 432 9 00195 2925 کم 0 20.25 001 1455 ۹0.055 1.07 001 2.10 0159 485 10 00176 0 32 0025 220 0037 زا 0050 0 ۱2 0072 ۹900 0339 5.40 11 00۱0 3575 0029 2475 0.024 172( 0.046 1333 004 9۹99 022 5.94 12 00147 (0 39 0۵0029 272700 ۹0031 19.44 0.02 ۱476 0057 ۱0.80 005 648 13 6 0۵01 47225 0001 2925 0028 206 0.038 1599 003 1۱70 007 702 14 265 0-0۱ 1550 00185 31۱50 0.025 608 22 0.035 17.22 0050 1260 009 7.56 15 0۵018 485 00173 3375 004 0 .24 0033 135 ینماگا 1339 001 2.10 16 00113 5200 00165 3600 0024 اه 0.032 19.65 0.048 1.440 078 2.64 17 9 0.0 55.25 00162 5 هد3 0024 27754 0.031 209 ارماگا 1530 0077 ۹918 18 0007 52.50 9 0.01 40.50 004 272916 003 27214 یماگ را 77 0 972 19 0005 خن 6 [0.0 4275 0.023 3078 0.031 237 0024 1710 0075 1025 20 0۵03 0 که 3 0.01 1500 0023 3240 0031 24.60 0005 1300 005 10.390 21 0001 5 کم 0 0.01 4725 0023 34,02 0۵025 2583 0004 120 0020 1134 22 اما .۹۴۱ 71۹0 007 49.0 0023 3564 0004 775 0002 20 1۱9 0012 11.32 23 000/7 7475 0.00 5175 007 23726 0.00 9 2 0 2070 006 17242 24 00003 73.00 0 54100 0003 87 35 0 27952 0004 1296 25 62 031 2000 یا. از 0 18 5 هز 0001 1.404 27 0 14.55 2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۶ راهنمای براورد رواناب در طراحی سبکه‌های ابیاری و زهکسی 7335 جدول پ.۹-۲- آبنمود سیلاب‌های‌خانواده شماره ۴ [۴۳] 6 که و7/ه7 4 هد ,7/7 3 هه و7/ه7 2 هس ,7/7 5 ده م7/ه7 1 که ,م7/+7 عمهن مهن 17۶ ۹۶ 17 را 1/7 ۹ 17 9.۶ 7۶( را 17۶ 0 0 0 0 0 زد 0 0 0 0 0 0 0 1 0014 0.40 0023 040 0018 028 0.031 0.32 0.038 028 0051 028 2 0.088 0.80 043 030 0.06 0.56 0.73 0.64 0166 0.56 0.220 056 3 0:91 1.20 0272 1.20 0200 084 0.360 096 03460 084 0.490 0.84 4 0.244 1۵ 0326 1.60 0311 112 0.494 1.28 0551 112 038 112 5 0250 2.00 0.340 200 0386 1.30 0355 1.60 0.651 1.۹40 0.830 1.4۵0 6 0.2446 2.40 0337 2.40 045 1.68 067 1.92 0.686 1.68 0.751 1.68 7 0.240 2.80 0333 2.80 0422 196 055 224 050 196 03573 196 8 0.233 3.20 0306 3.20 047 224 0.490 256 0.43 224 0392 224 9 0223 30 0.293 3.60 0.402 252 0370 288 0392 252 0259 252 10 0212 400 0286 400 0.394 2.80 0342 320 027 80 2 0174 2.80 11 022 4.40 026 4.40 0337 3.08 0.150 352 0.0 3.08 018 3.08 12 0194 40 097 40 0.33 336 0.098 3.84 0.20 336 0079 336 13 09 520 022 5.20 0316 3.4 0.063 416 0.051 3.64 0.0353 3.64 4 017 [ ۳ 0.067 50 0.236 392 0.038 4.48 0055 392 0.036 392 1 0.85 600 0.036 600 0.64 420 0034 4.80 0.016 420 0025 4.20 16 0175 6.40 0.021 640 0.08 44 0013 512 0.024 4.48 0.017 4.48 17 0131 زار 0013 680 0۱073 476 0.008 544 005 476 0.011 476 18 0.040 7.20 0005 720 0047 5.04 0.004 576 0.9 5.04 0.006 5.04 19 0.046 7.0 0.005 760 0.030 532 0002 6.08 0005 532 0.003 532 20 00327 8.00 0.002 5.00 0.020 5.60 0.001 640 [12 1 5.60 0.001 560 21 0016 8.40 0.001 40 0۱.013 588 0 672 0.001 3588 0 588 22 0.9 8.80 0 3.0 0.008 616 ۵ 616 23 0005 920 0.005 6.44 24 0.003 9.60 0.003 672 25 0002 10.00 0.002 7.00 26 0.001 10.40 (0.00 7128 27 0 10.80 756 28 0 7.84 29 0 <- و7/+7 6 < و7/ه7 5 «ه و7/ه7 6 << ,7/7 0 - ,7/+7 عهنا 9/9 17 ار 17 ما 1/7۶ اسان 7۶( اما 7۶( ۳0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0077 200 0006 1.390 0025 1.02 0015 0.62 0۱015 030 2 0.044 400 005 300 0070 204 0.064 1.34 009 100 3 0035 ماک 0002 4.50 002 3.06 0112 186 0151 زا 4 00378 8.00 0092 600 0062 4.0 012 248 0177 2:00 د 00335 10.00 00433 7.50 0.06 3510 0119 310 0170 250 6 0007 1200 0.08 ۹900 0.02 4 005 372 09 3.00 7 00291 1400 0.08 1050 0059 714 007 434 0153 150 3 0.022 1600 زد ان اگا 1200 0.056 3.16 0.94 496 0144 4100 9 04 1300 00391 ۱3.30 0055 918 0.091 5,50 0.141 430 10 0026 20.00 0.0382 ۱500 0054 10.20 009 630 0.16 500 11 0.0258 200 0.0371 50 0053 11.22 007 6.2 0131 550 12 00250 24.00 0035 1.00 0۱052 ۱2324 005 7.44 0136 زاای 13 00242 2600 00341 ۱950 0050 13.26 003 31.06 0.131 زا 14 0.0234 200 00319 2.00 0.09 14128 0079 8.68 0166 7.00 15 0030 30.00 0032 220 0.047 1530 0۱076 930 0112 730 16 00229 3200 00306 2400 0046 1632 0074 992 0112 8.00 17 0.027 34.00 00306 2550 0.045 1734 0072 10.54 0111 850 18 00376 3600 0006 27.00 0.044 1336 0071 1116 0111 9.00 19 0.0235 300 0.0306 28.50 مهو.9 1938 0070 1178 0110 9.50 20 00224 40.00 فغاگا 0.00 0.044 20.40 0069 1240 0110 1۱000 21 0.0272 4200 00306 31,50 0.4 242 9و0 1302 0100 1050 22 001 4400 00306 33.00 0.04 2244 009 134 0065 11.00 23 0029 44600 00306 3450 0.04 21.46 0069 1426 0033 11.59 24 00219 4400 0036 3600 0.04 24.48 1 14.82 0025 12.00 235 0۱0217 5000 0005 3730 0039 2550 0069 زا 0007 1240 26 00029 5200 0۵009 3900 0012 2652 0.068 1612 0.004 13.00 27 0 3500 0 40.30 000 2754 0.053 1674 0002 13450 28 0001 2356 0023 1736 0001 1400 29 0 2958 009 1798 0 1430 30 0.004 1360 31 0002 1922 32 0.001 19.84 33 0 20.46 34 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ]۲ - حدول‌ها و تسکل‌ها 1۳۷ 7 جدول پ.۱۰-۲- آبنمود سیلاب‌های خانواده ۵ [۴۳] 6اه ,7/7 7/74 3 77 2 هه ,7/7 5 هه 7/7 [ 7/7 جهن]آً ۹ 7۶ ان و7 مس 7۶ مرس 7( 4 7 میس 7 لها 1 ۵ 0 از ۵ ز دز 0 ۵ از 0 از ۵ 0015 052 016 036 0010 034 ۹0010 025 0۹013 0.25 0021 90.26 2 0.070 1.04 0.053 0.72 005 0.685 0048 00 0005 03 01065 0352 3 013۵ 1.56 024 1.06 زا ۱9 102 027 075 0173 075 09 078 4 059 206 0181 1.44 0229 136 02277 1.00 006 100 03۵ 1.0۵4 ز 6 031 از 52.1 4340 یخ 8130 01 32.0 0931 هم از 2 2710 0178 312 0243 216 0315 204 09 1 062 1۹0 084 156 7 8 281 را را 571 00 571 ۵. همق 832 9230 22 20ک6 46.3 2.0 03 416 0263 285 0378 272 0333 200 07377 2.00 00 208 9 0134 468 0273 324 0439 3.06 009 ک2.2 0673 225 0406 234 10 0218 520 0۵06 3.۵ 009 3.40 0642 زد 033۵ 25۵ 079 22۵ 11 025 3572 0320 396 0.446 374 0376 275 0.381 275 0193 286 12 0724 624 0427 432 0310 406 زا هگا 300 مد .0 3.00 014 32 13 0۵347 676 0377 4.68 0.90 442 0322 325 0185 35 002 23.39 14 0133 728 0200 304 017 476 ۵.222 33۵ 0129 3.3۵ 0065 3.64 1 0.06 799 0155 5.40 000 510 056 375 زا ماگ 375 0044 3.90 6 0۱029 8/32 94و00 576 ۵0.04۵ 3.44 0109 400 0063 4100 0030 416 17 0016 8.84 0055 613 0.025 378 0075 425 005 435 0021 4423 18 0007 936 0032 645 ۹00۱6 6127 0053 45۵ 0031 4۹0 0015 463 19 0003 9.82 009 4.94 ۹0009 6.46 را 475 0072 475 9 0 4و4 20 0001 1040 0012 720 0005 6۵ 0.025 500 0014 500 005 520 21 1092 0.007 756 0.003 714 007 35.25 0.00 5.25 0002 35.46 2 زا 0004 792 [(0.00 7.48 0011 530 زما !ها 550 0 572 23 ۵ 0002 8.23 0 732 0007 575 0003 575 24 0 8.64 0004 00 ۵0.001 زا 25 0002 زج 0 625 26 ا(0 ۵ زا 27 0۵ رخ 2 امن ۷7۶ اس 7۶ 9 ۳7 مزا ۳7۰ ام 7 منح ز 0 0 ۵ ز 6 زا زن ۵ [ ۱ 00187 200 0095 ۹ 0075 زم۳ ۱ 98 6 زین 0013 0.167 2 روا 4 05 زه ۳۵ 079 ۵ 2 زشیمکها 160 001 134 3 00214 6*60 مها زاگ زرا 375 زا نها زگ 091 200 4 0016 2.0 رل( م0 6.00 ماگ 100 که ۵ زا را 07 263 5 0۱016 زرا 01 7۹2 00464 هن 0207 406 0107 3135 6 0716 ۱20۵ ۵01۵1 90 0 79 0.07 4 011۵ 402 7 006 ۱:00 0001 ۱۹۱9 004 75" 4 ۵ 3 0111 4 ز زد 7600 0۵301 ۱:0 4م00 1009 اس اکن ایک 0.111 556 ۰ 216م 1600 ۹.030۱ ۱۱0 من ۵ 1125 من 0 729 ۵12 03 زا ۰.06 0 20 زرا ۸2فا 1۹ 044 229 000 200 0112 672 1 66 2200 09 0 ره 1 21375 هو ۵ وه 8 0112 737 12 ۹0۱6 2400 00۵۱ ۱۹00 04 1500 مدا 9۱۵ 0116 104 8 06 2600 از فا 19.59 تمماط ۱ لت ای .۱۹ ات۹ ۸171 14 0.06 م2 ۵0.00۱ 209 هه 0 ۱730 زین هرد 1129 .0 38و 19 0۱۹0216 0 30 ان ان :2 مت 185 0008 1209 0.212 10605 16 0027 3200 (۵.03 2000 اردن گرا 2000 جهن 6۵ 120 01 ۱۱72 17 0043 زز 8 0604 25 0043 5 [2 1 ۱ 0074 1139 زا 00277 2+0 ۵.02 279 ۳7 ۳ 033 مه 007 12056 ۶ 029 0 ۱ .۵ 22359 007 2275 0136 زا رش 0۹/9 73 2 043 زل مرا 002 0 20 05 0 20۵ 0۱7 ۱۹ زمااگا 46 21 0091 4290 003 312 05 2625 005 ای ما ان ۱۹7 22 001۱ 440 1 دم 300 ۹0.06 277 1013 17۵ 0 2414 2 0.03 400 0۱0 34 0002 5 2 4۵12 18.40 24 ۵.0 4400 0.03 200 0 2000 ۵0.00 ۱۹2 25 03 ریا او زد 77-۵ 000۱ 0 20 24 ز حول ها زه او 020013 79,90 0 20.9 2 62 0 م2 ۵ زا شرا 28 از زخ اکن 2 رد دی -------- صفحهٔ بعد -------- راهنهای برآورد روقاب در طراحی شبکه‌ها ی آبیاری و زهکضی 40 ۱/۱ خانواده منحنی شماره ۱ باللل. ۱ شماره ۲ / ِ ی 5 ید لد 1/7 بل 1 ی ِ/ 0 ک- ملس رال 2 0 50 60 70 80 90 ۱00 شماره منحخنی شکل پ. ۲- ۱- خانواده منحنی برحسب ۲۱ و ارتفاع بارش |۱۴۳| اااز از . از با اس , اا/// ی / 0/1 0 0 15 ۱/7 10 6 5 4 3 2 ۱ 0 0 شکل پ. ۲- ۲- محاسبه ن]" بر حسب ۲-۱ و۳ [۴۳] -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳۲ - جدول‌ها و تسکل‌ها 00 00 80 80 ٩ 0 +4 0 ا 1 ی ال 0 د 0 20 20 100 0 600 40 20 0 0 5 0 ۹ 100 80 60 40 20 0 در صد تجمعی زمان رگبار (ربع اول) در صد تجمعی زمان رگبار (ربع دوم) شکل پ.۲- ۴- نمودار احتمالی الگوی رگبار برای ربع اول و دوم بارش |۱۴۲۳ ۱۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۱۳۱ منابع و مراجع ۲- دستورالعمل مطالعات فیزیوگرافی در حوضه‌های آبخیزء معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور شماره ۰۱۶۰ ۰۳۷۵ ۶- رضایی پژنده حجتء گزارش مطالعات مرحله شناسایی دوازده حوضه آبریز حاشیه کویر خارتوران» کمیته آب جهاد سازندگی سمنان, ۱۳۶۹. ۷- شمسایی» ابوالفضل, هیدرولیک جریان آب در محیطهای متخلخل, جلد اول مهندس زهکشی, چاپ دانشگاه صنعتی امیر کبیر» ۱۳۷۲. ۸- طاهری بهبهانی» محمدطاهر و بزرگ‌زاده» مصطفی» سیلاب‌های شهری» مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران» ۰.۱۳۷۵ ۰۱۳۶۷ ‏فهمی, هدایت. شناسایی حوضه‌های آبریز» بخش اول» تماب»‎ -٩ ۰- قدسیان» مسعودء مهارسیلاب و مهندسی زهکشی, چاپ دانشگاه تربیت مدرس» ۰.۱۳۷۷ ۱- موحد دانش» علی‌اصغرء مقدمه‌ای بر هیدرولوژی, چاپ انتشارات امیری, ۱۳۶۶. ۲۳- نجفی, محمدرضاء سیستم‌های هیدرولوژیکی: مدل سازی بارندگی- رواناب» چاپ انتشارات دانشگاه تهران, ۱۳۸۱. 0۷ هل 1100۵0 00۳21100 له مهم 200 ۵۳۹۵۵ 2000۵ ۵۲ کلکواهنه ۸۵00۵ بگا ‎۸020۳٩,‏ -13 ۰ ,219-231 :220 .۲1۷00 .ل 1005 061 س] 200 02366 6 ما رازه0 ماگ 200 کعزا 1۲1۵۳۵0 و۲1۵۱ م1۵ بلط مصعاها ۲۵۵۵ .۸۵0۸.0 -14 ۰ ,00 392 ,۷۵۳ 30 106۰ بک 50 چگ ۷۷:6 ط0ل 006112 ام 0 مه کممناهزامم۸ , 7 ,.ع۳۳ .10۵0 1۳۵۰ .7 )۸5 ماه ناک 0۲۳۵0 له عون حز فعکد امع دم آها۵ ۳ .0 ۸۶0۵۰ -۱5 ۰ , |[ 635-64 ۹0 م2 20۵-13711 20 2ص زک 6۹۵100 1۵00 1۵00 امه ۳۳۵۵1۵00 ۳ مطانزو۸ -۱6 ,55-69 ,230 .۲100 ۰[ 200۳0۵6۰ ۰ .|۳۵ ۷۷۵۲1۵۵8 ۸00100 مکنذ واه م۸ ۵۵6 م۳1۵۵ 200 جع۰۲۶۵۵۱ظ ب0عظ -۱7 ۰ .116 ۷۷11۵۷ ,۳۲۱۳۵۲ 1۳6 ۷0001108 لوط -ا[۵ ۲۵۵ .لگ ,0۷۵۰ -۱8 نآ ۳۵ ۹02 61 اه ۶2200 ۲۵۲ 6۵11۵000 ۳1۵۵ بگا.۸ ۷۵و۲۵ ب۳.ظ ,۳۵۳۵۵ .۱ هام۵۳ -19 ۰ ,226-2386 ,(123)4 ق۷102 ۳1۵0۰ ۵۵۶۰ ۵۱60 ۷۷ مکانک۸ ۰ ,زعای۷۷- ۸00101 ۲1۵۲۵۱۵۵۰ .ط بک۳۵ظ -20 ۰ ,۳۵110۵11005 کع ۹0 ۷۷۵67 ۳۵۳۵|۵۰ ۵0۵۵ 200 ام 601 ۷۰ مصعلطا0 -21 ۰ ,0۳۵۷ 500 1111۱ ۱۷00۵۳ ۲1۵0۱0۵ معزامم۸ ۷۷۰سا ,که .10 ۷/1۵06 00/۰۷۰ -22 ۰ ,۲1۵ ۳۳۵۲1۵ ,۲1۷00102 [ه۹۱۹ ۳۳۷ سا 101082۵0۰ -23 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۳ راهنمای برآورد رواناب در طراحی سبکه‌ها یآبیاری و زهکشی ۳ ۳۵۳۵۵۲5 116 ۵۵ ۷1۵ 1006 با بقال۱۵ 10 ,1۳0۹0 با 001۵00 مک ,۳۵۵۵ -24 4۰ ,0-4696 110۰ 1عع[۳۳۵ 1۳۵۹00۲۵1100 0۲ 1020 کم0 1 م۲۶۵۵ 7 ]0۲ 60,1۵0 1136۵ ع ملاع 200 دنک واه 20 0۳۵۹ -] ۵۰[ ,۲1۹۵۵۰ -25 ,105-124 ,8.52 ,56۳ بباهاک ۵۷۵۰ .ل بکع511 ‎٩1۵ ۰ ۷۷۵16 ,کلک و202 1۳۵۵۵ ۵2100۵ رز الاک گنها ع امک کال بکزاا۵ ۷۷ بل ۲10۹۵8۰ -26 ۰ ,271-281 ,29 فا ۰ ,۳۳۵5 عععا]آ ۵۲ بکعع 1۹0 200 122 6اه ۳۵۰ 11۵06 -27 ۰ ,۲01۵۷ 00 [1ز3۳-11 ۷00 ۲1۵۱۵ ا0 ۲130000 ,(.0) 0.۹۰ ما60 ۱۵:00 -28 ۰ ,[[۲12 ۳۳۵11۵ 0ع818ع1] 200 کلک واه م۸ آه ۲1۵۳۵۱0۵ , 10 -29 6۰ ,00۳۵۷ ۵00 [۲711 ۷1000۵۳ بوع |۲1۶۵ ۵عزامرم۸ ۰۲۷۰گا ۱۵۳۵۵۶ -30 0 06زا ۸ ,]۳۵۰ 300 اله م۴۵ مهزاد ۸ ۰ظ ۷۷۵۹0۵ بش1۸ ۱۱/۵0۵ بسک لکا ل ۷۷۵0 بش۸ ,۳۵۹0۵ -31 ۰ ,۸۹۳۵1۵ ۳۵16۳18 اه 1۹6 ۳۹۱۱۳۵0۵۰ ۲۱۵۵۵ 32- ۳۵۵۵۵۰ ۷۰۱۰ ۳۵1۵۳۵۵ ۲1۷۵۵10۵۰ ۳۳۵۲1۵۵ ۲1۵, ۰ ۰ , 00۳655 ,کا٩‏ |۸۵۸۵ ۳۵۵۵۵۶ ۳۱۵۵۵ ۴۰۲۰ ,۳1۵60 مطا ب۵0ظ۳ -33 1۰ ,505 200 ۷۷:۱۷ صا0ل ,۲1۷۵010۵۰ ۲1.۵.۰ بطامسطع۳ -34 ۰ م2800 ۳۳۵۵565 11۵۵102 ما 100۵0۵ مععصد ۸0 ۵0 م۲۶۵۱ .۸ ۸۵۵۵۹۷۱۶ -35 ۰ ,۳۳55 ۲۳۵۳۵۵10 4 ,۳۵۳110۵110 الا ,121105 ا م۸ مه کعام ۳۵۵ ۵۵26 10۵ ۲1.۳۰ م170۵ -36 ۰ ,|۳۵ 1۹0۳۰ ۷۷/۵6۲ که ۱۷۵۲ ۳۵۵۵ با 10۳6۰ ۳۵۵1۵۵7 -37 ۰ ۷۷/۵166 ,50206 200 16 ۵ 60۳۹۵ ال2 1۵0 اه معنحعل 1۳۵ .۵ م۷۵1۵ با م10۳6 ۵۲۵۵7 -36 ,713-728 ,(10)4 بخعا ۰ ۷۷/316۳ ,|1۵02 آهعنه ما ال 2 اند داوم اه ۳۵۹10۳۵10 ۳۵ 00 ۰ بقا۷ با 10۳6۰ ۳0۵۵67 -39 ,7209-735 ,(10)4 کعطا ۰ ۷۵010816 200 کل و202 ۲۹۵۵۵۹۵ 286 03 بط[ ,کعل ۷۵1 بت ب0اع 100۷ ما م10۳6 ۵۵۵۷۵7 -4(0 )3 معط ۳۹0۳ ۷۷۵۵۲ نکاما هل ماک عطا ومد ]1 عنعو دمم همع ۵ مالعا ۵ ۰ ,1435-1444 7 ,۳۳۹0۹6 ۷۵۳010۵6 او عم ی عنعمامطام مومع 1۳۵ مطل بکعل۷۵10 با 1۵۳6 ۵۵۳۵۷۵7 ‎٩(۱- ۰ ,1409-1420 ,(15)6 بط ۹0 0 ازم5 ,۷۷/31۹0 ا مورک ۵ 0۲۲ او عمط 200 ۷۵۱۵۵۵ ۳۹۵۵۵ ۱۵۳ 11000 ۸ کیک -42 ۰ بع0[ 50۳۷ ۰ ,56۲۷۱16 00۹۵۳۷۵0 آزوک ۲1۷۵۵۱ بل ددع5 ۲1۵00 ع هنعط 00۵ کیک -43 ۰ ,|۳۵۵۵ 1۹0۳۰ ۷۷۵16۲ ۲1۷۵۲۵10۵۰ او ما0 سا ,13۳ 5 44 ۰ ,147-165 ,30 .|1۷00 .ل 60۲۵1۳۵10 ۵ 06 ۵ 1001۷۵0 ۷.۳۰ ماعمزک -45 150-71 ,204 .|۲1۵0 .ل بکع۷امن0 110۳ :1۵101۵11 00101 ۵۳ 1۳۵۹1۱0۳۹۵0۵ ۳۶۰ باعطک1|0ظ 200 ۰ مصقعاهمه 5 -46 .1۱0908 ۰ .|۳۵ ۹۵۶۰ ۷۷۵۵۲ ۲1۷۵۳۵۱۵۰ ععهاسک معزامم۸ 0۰ با تنماک -47 ۰ ,00,۵ 00 ۲111۱ 1002 ها2 1 ۲1۷۵۵۱۵۶۰ جصام نع گا م۵۵0۵ نک -48 ۰ ,56۳۷16 00۹6۳۷۵10 امک ,کل ۷۷/0 الهمک 1۵۳ وعا۵۵ ۲ قطن کیک 1158 -49 ۰ ع6 ۱ آ0 160271601 .ک.] ۳۵۱1۵00۰ [ه 160 عم 0اه ۷۷ ۸ با۵ ۱120 ۵۵۵6 155۴۰ -50 ,4 .۵110 1۵1ع1 ۵1 806۵0 ۳۵0157 0۳ وصه +۲06 دنله 2۳ ما۷۵ ما 100۵0000 باه اه ۷۷3۳۰ مصفصه 51-۷ -51 ۰ ,0۳820172110 [هزع ۷10010 ۷۷۵۶۵ ,168 30۰ ۳۳۵06 اهعزع ۳۵۰10 ما علن0 ,۷۷/۹/۵0 -52 -------- صفحهٔ بعد -------- دفترنظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با گذشت بیش از سی سال فعالیت دستورالعمل, مشخصات فنی عمومی و مقاله» به صورت تألیف و ترجمه., تهیه و ابلاغ کرده است. نشریه پیوست در راستای موارد یاد شده تهیه شده تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بمبود فعالیت‌های ۶۳ لقابل دستیابی می‌باشد. دفترنظام فنی اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- 0 0 13۳۵۵1:1۱ 151216 0 1 ۳۱2۳1۶ ۹۱۳۵121 1۵۳ ۳۳۹10 ۷1۵ ۰ ۰ ۰ ۰ 56 08] کعواز |[ عمزای ب اب ۰ ]1۳۳122 و جرعزوم(1 0۶] مور ۸ ۰ 5 17721۳2۶6 200 ۱۷0.519 ۱ آ0 ۱/111۹1۲۷ 0 5۳۵162 1۵۲ م1 ا0 01106 [ 1601110۵ 20 ۳۳۵۱۲1۳۵ ان ب۵۳ع5 0 ۳۱1۵۱ [0010۵ع1 ان با۵ع 50 1 ۷۷۵1۵۲ 1۵۳ 011۵5 ۳۳/۵( اور ارس 2010 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- با عنوان « راهنمای برآورد رواناب در طراحی شبکه‌های آبیاری و زهکشی» به ویژگی‌های حوضه آبریزء تجزیه و تحلیل رگبارهاء روش‌های بر آورد سیلاب به روش‌های 5 ]1160011 می‌پردازد و هدف از تهیه این راهنماء تعیین مقدار رواناب و در نتیجه زهکش‌ها و آبروهای لازم و نیز تعیین مقاطع پل‌ها و آبروها در طراحی شبکه‌های آبیاری و