سازمان برنامه و بودجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه کشور راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب ویرایش ۱۳۰۵-۰۲-۲۶ معاونت فنی. امور زیربنایی و تولیدی وزارت نیرو ی دفتر توسعه نظام‌های فنی. بهره‌برداری و امور نظام فنی و اجرابی ی دیبسپاچینگ برقابی ۵ ۱۱۱۱۱:۱۱۱۱ یش ۱۳۰۵ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی: امور نظام فنی و اجرایی معاونت فنی» امور زیربنایی و تولیدی سازمان برنامه و بودجه 5 شورء با همکاری دفتر تو سعه نظام‌های فنی, بهره‌برداری و دیس پاچینگ برقابی- شرکت مدیریت منابع آب ایران - وزارت نیرو و با اسستفاده از نظر کار شناسان برجسته در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور مبادرت به تهیه این ضابطه کرده و آن را برای استفاده به جامعه‌ی مهندسی کشور عرضه نموده است. نظر به تخصصی بودن موضوع, مسئولیت مطالب تهیه شده. تفسیر و اصلاح آن با مجموعه مرتبط در وزارت نیرو می‌باشد. طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء دریافت‌کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را آمور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور اعلام خواهد کرد. با وجود تلاش فراوان این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط‌های مفهومی. فنی. ابهام. ایهام و اشکالات موضوعی نیست از این‌رو از شما خواننده‌ی گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی. مراتب را منعکس فرمایید. کارشناسان مربوط نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشانی برای مکاتبه تهران» میدان بهارستان. خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ سازمان برنامه و بودجه کشورء آمور نظام فنی و اجرایی 0 ::(۷ + [[۳:12 طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور دفتر توسعه نظام‌های فنی, بهره‌برداری و دیسپاچینگ برقابی - تلفن: ۰۲۱۴۳۶۸۰۲۶۱ و ۰۲۱۴۳۶۸۰۲۸۹ وا ره اند نهد ۳: ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه‌تعالی به موازات توسعه فناوری‌ها و صنایع مختلف. طیف گسترده‌ای از مواد انسان ساخت و مصنوعی جدید وارد چرخه تولید و مصرف شده‌اند که به دنبال آن, انواع مختلفی از آلاینده‌ها در مراحل گوناگون از جمله استخراج فرآوری» توزیع و مصرف ایجاد و به طرق مختلف وارد منابعی آبی و شبکه‌های فاضلاب می‌شوند. اگرچه بسیاری از این آلاینده‌ها از گذشته شناسایی شده و برای آن‌ها استانداردها و د ستورالعمل‌های مشخصی تدوین گردیده | ست. اما در سال‌های اخیرء گروه جدیدی از آلاینده‌ها با ماهیت نا شناخته‌تر و رفتار پیجیده‌تر در محیطزی ست شناسایی شده‌اند که به عنوان «آلاینده‌های نوظهور» شناخته می شوند. این ترکیبات ممکن است از منابع مختلفی نظیر فعالیت‌های صنعتی, ک شاورزی, م صرف داروها و مواد آرایشی و حتی فعالیت‌های شهری وارد چرخه آب شوند. به دلیل غلظت پایین» ترکیب پیچیده. فقدان یا کمبود فناوری‌ها و تجهیزات شناسایی و پایش و همچنین عدم قطعیت‌های زیاد در مورد آثار و پیامدهای آن‌ها بر محیط زیست و منابع آبی و نبود استانداردهای مدون, شناسایی و کنترل این آلاینده‌ها نه تنها در ایران, بلکه در کشورهای توسعه یافته نیز با دشواری‌های فراوانی همراه است. با توجه به اهمیت مبحث فوق. امور آب و آبفای وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء تهیه «راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب» را با هماهنگی امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه ک شور در د ستور کار قرارداد که به منظور بهره‌برداری جامعه فنی مهند سی ک شورء در د سترس علی‌رغم تلاش, دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مجموعه صرف گردید. این مجموعه مصون از وجود اشکال و ابهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این راهنما از کارشناسان محترم درخواست می‌شود موارد اصلاحی را منعکس فرمایند. نظرات و پیشنهادهای اصلاحی دریافت شده مورد بررسی قرار گرفته و در صورت نیاز به | صلاح در متن راهنماء با هم‌فکری نمایندگان جامعه فنی 5 شور و کار شنا سان مجرب این حوزه. ذ سبت به تهیه متن اصلاحی, اقدام و از طریق پایگاه اطلاع رسانی نظام فنی و اجرایی کشور برای بهره‌برداری عموم. اعلام خواهد شد. به همین منظور و برای سهولت رصد آخرین تغییرات معتبرء در بالای صفحات راهنماء تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات. تاریخ آن صفحه نیز اصلاح خواهد شد. از این‌رو همواره مطالب صفحات دارای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود. معاونت فنی, زیربنایی و تولیدی بهار ۱۳۰۵ [ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «راهنمای شناسابی. پایش و حذف آلاینده‌های ظهور از منابع آب» مجری: شرکت مهندسین مشاور رویان مسئول پروژه: فرزام پوراصغر سنگاچین اعضای گروه تمیه کننده: فرزام پوراصغر سنگاچین ‏ کارشناس آزاد دکترای برنامه‌ریزی» مدیریت و آموزش محیط مهدی زرعکانی شرکت مهندسین مشاور رویان فوق‌لیسانس آب و خاک جواد رمضانی سازمان حفاظت محیط زیست کشور دکترای علوم محیط زیست پژوهشکده توسعه پایدار اعضای گروه نظارت: مهتاب پاغبان شرکت آب و فاضلاب استان تهران دکترای نانوفناوری بهروز دهزاد کارشناس آزاد دکترای اکولوژی آب‌های داخلی الهام رسولپور شبستری شرکت مدیریت منابع آب ایران- طرح تهیه فوق‌لیسانس برنامه‌ریزی» مدیریت و آموزش اعضای گروه تابید کننده (کمیته تخصصی محیط زبست طرح تمهیه ضوابط و9 معیارهای فنی صنعت آب کشور): محسن اسلامی‌زاده کارشناس آزاد دکترای مهندسی محیط زیست محمدعلی حامدی شرکت مهندسین مشاور رویان دکترای برنامه‌ریزی توسعه منطقه‌ای جواد حسن‌نزاد شرکت مدیریت منابع آب ایران فوق‌لیسانس مدیریت محیط زیست بهروز دهزاد کارشناس آزاد دکترای اکولوژی آب‌های داخلی الهام رسولپور شبستری شرکت مدیریت منابع آب ایران- طرح تهیه فوق‌لیسانس برنامه‌ریزی» مدیر یت و آموزش -------- صفحهٔ بعد -------- رهره قائمی احمد نتظری شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور شرکت اندیشه زلال فوق‌لیسانس مهندسی محیط زیست- آب و فاضلاب فوق‌لیسانس مهندسی محیط زیست -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول - واژگان فصل دوم - حفاظت از کیفیت آب در برابر آلودگی در اسناد فرادست و قوانین کشور ۳-۲- مطالعات داخلی و خارجی فصل سوم - وضعیت و پیشینه آلاینده‌های نوظهور در جهان فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۱-۴- طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور در محیط‌های آبی ۳-۴- انواع آلاینده‌های نوظهور فصل پنجم - شناسایی منابع انتشار آلاینده‌های نوظهور ۱-۵- منابع نقطه‌ای انتشار آلاینده‌های نوظهور ۳-۵ منابع انتشار غیر نقطه‌ای (پراکنده) ۱ ل ششم - آثار 9 پیامدهای آلاینده‌های نوظمهور بر سلامت محیط زبست 9 منابع آب فصل هفتم - ارزیابی ریسک زیست‌محیطی و بهداشتی آلاینده‌های نوظهور فصل هشتم - پایش و ردیابی آلاینده‌های نوظهور از آب ۱-۸- نمونه‌برداری آلاینده‌های نوظهور ۱-۱-۸- تکنیک‌های نمونه‌برداری ۳-۸ استخراج نمونه‌های آلاینده نوظهور فصل نهم - تجزیه آلاینده‌های نوظهور ۱-۹- روش‌های طیف‌سنجی نوری ۱-۱-۹- جذب طیف‌سنجی نوری ۲-۱-۹- جذب اتمی و تجزیه انتشار ۲-۹- روش‌های تجزیه الکتروشیمیایی ۳-۹- کروماتوگرافی ۱۹۱ ۱۳ ۱۳ ۱۵ ۱۹ ۳۵ ۳۰ ۳۸ ۶۵ ۶۸ ۷۲ ۷۳ ۸۷ ۱۰۱ ۱۹۴ ۱۰۹ ۱۱۳ ۱۱۷ ۱۱۹ ۱۱۹ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳-۹- کروماتوگرافی مایع با عملکرد بالا (۲1۳10) ۱۳۵ ۲-۳-۹- تجزیه کروماتوگرافی آلاینده‌های آب ۱۳۶ ۳-۳۹ یون کروماتوگرافی ۱۳۷ ۴-۹- طیف‌سنجی جرمی یا اسپکترومتری جرمی ۱۲۳۷ -۵-۹٩‏ نمونه‌برداری, اندازه‌گیری و سنجش میکرو پلاستیک‌ها ۱۳۹ ۶-۹- نمونه‌برداری, اندازه‌ گیری و سنجش سموم کشاورزی ۱۳۰ فصل دهم - کنترل کیفیت ۱۳۳ فصل یازدهم - تصفیه و حذف آلاینده‌های نوظهور ۱۳۹ ۱- ۱- روش بیولوژیکی(زیستی) حذف آلاینده‌های نوظهور ۱۳۳ ۲-۱ کاربرد هوش مصنوعی در پایش» کنترل و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آبی ۱۵۵ پیوست ۱ - آلاینده‌های نوظهور فهرست شبکه نورمن ۱۹۵۹ منابع و مراجع ۱۷۹ شکل ۱-۴- گروه‌های اصلی آلاینده‌های نوظهور و محیط‌های متاثر از آن‌ها ۳۱ شکل ۲-۴- منابع انتشار و مسیر انتشار آلاینده‌های نوظهور به منابع پذیرنده ۳۵ شکل ۳-۴- فرایندهای انتقال و سرنوشت آلاینده‌های نوظهور در منابع آب ۳۶ شکل ۴-۴- قطبیت و فراریت برخی آلاینده‌های نوظهور ۳۷ شکل ۵-۴- منابع انتشار و مسیر انتقال آلاینده‌های نوظهور دارویی و بهداشتی به محیطزیست و منابع آب ۳۰ شکل ۶-۴- نمونه حشره‌کش‌های آلی کلردار ۴۹ شکل ۷-۴- حشره‌کش‌های فسفردار فسفرو تیونات (متیل پاراتیون و کلرپیریفوز) و فسفرودی تیونات (آذین فوس-متیل فوسمت) ۵۰ شکل ۸-۴- اسید کاربامیک و سه حشره‌کش کاربامات ۵۹۱ شکل ۹-۴- چرخه نانوذرات در محیط‌زیست 1۲ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۱۰-۴- تماس و سمیت نانوذرات در منابع آب ۵۵ شکل ۱۱-۴- مسیرهای احتمالی انتقال کووید ۱۹ در چرخه آب شهری و روستایی و پتانسیل تماس شهروندان با ویروس ۶۲ شکل ۱-۵- منابع انتشار آلاینده‌های نوظهور نقطه‌ای و غیر نقطه‌ای ۶۸ شکل ۱-۶- سمیت نسبی تعدادی از مواد شیمیایی ۳۷ شکل ۲-۶- منحنی رابطه دوز- واکنش مرگ موجود زنده در نتیجه تماس با آلاینده‌های سمی ۳۸ شکل ۳-۶- اثرات و واکنش به مواد سمی ۷۹ شکل ۴-۶- محل‌های تماس, سوخت‌وسازء انباشت. مسیرهای پراکنش و حذف مواد سمی در بدن ۸ شکل ۵-۶- منابع انتشار آلاینده‌های نوظهور مسیرهای انتقال آن‌ها در محیطزیست ۸۵ شکل ۱-۷- اجزا و مولفه‌های برنامه‌ریزی مدیریت ریسک ۹ شکل ۲-۷- فرایند جامع مدیریت ریسک ۹۱ شکل ۳-۷- فرایندهای اصلی مدیریت ریسک ۳ شکل ۳-۷- سه منحنی واکنش‌های دوز- واکنش 1۵ شکل ۱-۸- نمونه‌برداری سه مرحله‌ای ۱۹ شکل ۲-۸- انواع متداول تجهیزات نمونه‌بردار برای جمع‌آوری نمونه از آب‌های سطحی ۱۱ شکل ۳-۸- د ستگاه‌های نمونه‌بردار غیرفعال برای اندازه گیری آلاینده‌های نوظهور در ستون آب. د ستگاه‌های نمونه‌بردار یکپارچه مواد شیمیایی آلی قطبی (۳0215) و دستگاه نمونه‌بردار غیرفعال نیمه تراو (8۳۸/110) با محفظه حفاظتی ‏ ۱۱۲ شکل ۴-۸- مراحل استخراج فاز جامد ۱۱۴ شکل ۱-۹- اجزای اصلی جذب طیف‌سنجی اتمی شعله‌ای ۱۳۱ شکل ۳-۹- نمای بخش‌های اصلی گاز کروماتوگراف (06) ۱۳۵ شکل ۳-۹- طیف‌سنجی جرمی قسمتی از علف‌ کش ۲. ۴- دی کلروفنوکسی استیک اسید (1-۲۰۴) ۱۳۷ شکل ۱-۱۱- فرایندهای فیزیکو- شیمیایی و زیستی حذف آلاینده‌های نوظهور از محیطزیست ۱۴۱ شکل ۲-۱۱ رآکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۸/114) متداول ۱۳۹ شکل ۳-۱۱- انواع مواد جاذب برای حذف آلاینده‌های نوظهور ۱۵۰ شکل ۴-۱۱- مزایای کاربرد فرایند جذب زیستی برای حذف آلاینده‌های نوظهور از فاضلاب ۱۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها جدول ۱- ۲- چکیده برخی پژوهش‌های داخلی و خارجی در زمینه آلاینده‌های نوظهور ۱۵ جدول ۱- ۳- غلظت آلاینده‌های نوظهور به تفکیک در منابع آب کشورهای منتخب ۳۱ جدول ۱- ۴- طبقه‌بندی سازمان زمین‌شناسی ایالات‌متحده (1505]) درباره آلاینده‌های نوظهور موجود در آب ۳۲ جدول ۲-۴- آفت‌کش‌های آلاینده منابع آب ۴۷ جدول ۳-۴- فرایند زیست‌محیطی, رفتار و ویژگی‌های ذرات نانو ۵۶ جدول ۴-۴- شماری از پاتوژن‌های بیماری‌زای نوظهور و بازپدید در بازه‌های زمانی مختلف ۵۹ جدول ۱- ۵- مهم‌ترین ترکیبات دارویی شناسایی‌شده در فاضلاب خانگی بریتانیا ۷۰ جدول ۱- ۶- طبقه‌بندی میزان سمیت یک ماده شیمیایی بر اساس میزان دوز کشنده احتمالی از راه خوراکی ۷۷ جدول ۲-۶- میزان سمیت باقیمانده مواد دارویی بر گیاهان و جانوران آبزی ۸ جدول ۳-۶- اثرات سمی آلاینده‌های نوظهور متداول بر محیط‌زیست ۸۲ جدول ۱- ۷- توصیف و طبقه‌بندی ریسک بر اساس نسبت ریسک مبتنی بر فراوانی (]1۳) ۹۸ جدول ‎-۱-٩‏ روش‌های طیف‌سنجی نوری (نورسنجی) محلول ۱۳۰ جدول ۲-۹- روش‌های مبتنی بر کروماتوگرافی آژانس حفاظت محیطزی ست امریکا (۲۳۸) برای انواع آلاینده‌های آلی در آب ۱۳۶ جدول ۱-۱۱- مزایا و چالش‌های روش‌ها و فناوری‌های مختلف حذف و تصفیه آلاینده‌های نوظهور ۱۳۲ جدول ۲-۱۱- کارایی حذف آلاینده‌های نوظهور منتخب در تالاب‌های مصنوعی ۱۳۴ جدول ۳-۱۱- کارایی حذف آلاینده‌های نوظهور در سامانه رآکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۸/78) ۱۳۹ جدول ۴-۱۱- کارایی حذف آلاینده‌های نوظهور با استفاده از سامانه جذب زیستی ۱۵۹۲ جدول ۵-۱۱- مقایسه کارایی حذف برخی فرایندهای مبتنی بر فناوری‌های تجزیه زیستی برای حذف برخی آلاینده‌های نوظمهور ۱۹۳ جدول ۶-۱۱- کارایی حذف آلاینده‌های نوظهور با سامانه‌های تصفیه هیبرید ۱۵۴ جدول پ.۱-۱- آلاینده‌های نوظهور فهرست شبکه نورمن ۱۳۱ ح -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۱۳۴۶( ز مقدمه یکی از نگرانی‌های زیست‌محیطی سال‌های اخیرء وجود آلاینده‌های نوظهور " در منابع آب است. در گذشته. به‌ویژه تا اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی, بیش‌تر پژوهش‌های زیست‌محیطی بر ترکیبات سمی و قابل تجمع زیستی آلی پایدار (۲)۳0۹ معطوف بوده است و بسیاری از آن‌ها جزو آلاینده‌های اولویت‌دار شناخته شدند. با این‌حال در سال‌های اخیر ابداع روش‌های آنالیز جدید شواهدی از وجود بسیاری ترکیبات بالقوه خطرناک با عنوان آلاینده‌های نوظهور در غلظت‌های بسیار کم در محیط‌های مختلف به‌ویژه آب را نشان داده‌اند. در حال حاضر اغلب اطلاعات کمی در مورد وجود. سرنوشت و سمیت آن‌ها در محیط‌های آبی وجود دارد و روش‌های آنالیز محدودی برای سنجش آن‌ها عرضه شده است. همچنین. به دلیل اطلاعات ناکافی درباره غلظت و اثرات آلاینده‌های نویدید بر انسان و محیط‌زیست. بیش‌تر این مواد در مقادیر بالا تولید و مصرف می‌شوند و ورود آن‌ها به محیطزیست همچنان ادامه دارد. در این میان برخی آلاینده‌های نوظهور را شبه مقاوم ۲ می‌نامند چرا که نرخ حذف بالای آن‌ها با انت شار م ستمر شان به محیط جبران می شود. و برای ایجاد اثرات سوء نیازی نیست که نسبت به شرایط محیطی, مقاوم باشند. با توجه به م شکلات بالقوه زیست‌محیطی آلاینده‌های نوظهورء در سال‌های اخیر پایش این آلاینده‌ها در خاک. آب و شود. برای مثال, اکنون حدود ۳۰۰۰ ماده مختلف به‌عنوان مواد اصلی دارویی استفاده می‌شوند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به آنتی‌بیوتیک‌هاء م سکن‌هاء داروهای ضد دیابت. داروهای ضدبارداری,» داروهای ضدافسردگی, داروهای تقویت قوای جنسی نام برد. مقدار کمی از این مواد به همراه مواد متابولیت‌های آن‌ها وارد منابع آب می‌شوند. که همواره شنا سایی و ردیابی و ت صفیه آن‌ها ب سیار م شکل است. اما با توجه به ماهیت شان می‌توانند اثرات و پیامدهای منفی بر گروه‌های اصلی آلاینده‌های نوظهور شامل مواد زیر است: - داروها و متابولیت‌های آن‌ها - مختل‌کننده‌های غدد درون‌ریز آ - ترکیبات پلی‌برم - سموم میکروبی - فرآورده‌های بهداشتی ۱- ۳۵۲۵1۵ 00111۵5 ۲- ۳۵۲۹۱۹1۵1 0۳2216 15 ۳- ۳۹۵0-11 ۴- ۳۵0۵۵۲۱۵ 15 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب - فرآورده‌های ضدعفونی کننده - ترکیب‌های آلی حاوی فلزات - مواد نانو" (ریز مواد) همچنین. بنزوتری آزول‌ها" (عامل کمپلکس‌کننده و ماده ضدخوردگی)» نفتنیک اسیدها (ماده‌ای سمی و مختل‌کننده غدد درون‌ریز ناشی از استخراج نفت شیل به‌ویژه در آلبرتای کانادا)» اتیلن دی برمید (افزودنی بنزین سرب‌دار)» دی‌اکسان (پایدار کننده حلال‌ها با استفاده گسترده) به‌تازگی به‌عنوان آلاینده‌های نوظهور شناخته‌شده‌اند. سازمان زمین‌شناسی ایالات‌متحده (۲)]1905 آلاینده‌های نوظهور شیمیایی در محیط‌های آبی به‌ویژه آب و فاضلاب را در چهار گروه اصلی به شرح زیر طبقه‌بندی کرده است: ۱ آنتی‌بیوتیک‌های حیوانی و انسانی. ۲- داروهای تجویزی و غیرتجویزی انسانی, ۳- فرآورده‌های موجود در فاضلاب صنعتی و خانگی ۴ هورمون‌های جنسی و استروئیدی نگرانی‌ها در مورد حضور آلاینده‌های ذره‌ای نوظهور (میکروپلاستیک‌ها و نانوذرات) در محیط‌های آبی نیز در سال‌های اخیر افزایش یافته است. از سوی دیگر پاتوژن‌های نوظهور نیز از زمان شیوع کووید ‎۱٩‏ بیش از گذشته مورد توجهند. همواره وجود آلاینده‌های نوظهور در آب آشامیدنی نشانه‌ای از تصفیه ناقص فاضلاب است. مواد دارویی و متابولیت‌های آن‌ها پتانسیل زیادی برای بروز اثرات بهداشتی دارند. مختل‌کننده‌های غدد درون‌ریز هم مستقیم سلامت جانداران را تهدید می‌کنند و هم موجب اختلالات جدسی در آبزیان می شوند. ترکیبات آلی حاوی فلز که کاربردهای صنعتی دارند و به‌عنوان آفت‌کش نیز استفاده می‌شده‌اند. سموم تولیدی باکتری‌ها و جلبک‌هایی مانند میکروسیستین‌ها؟ که توسط سیانوباکترها" تولید می شود. حتی در غلظت‌های اندک می‌توانند اثرات مخربی بر انسان و سایر جانداران داشته باشند و گاهی نیز شناسایی و تصفیه آن‌ها بسیار مشکل و پرهزینه است. بدین‌ترتیب ارزیابی ریسک محیط‌زیستی و مخاطرات سلامت آلاینده‌های نوظهور اهمیت بسیار زیادی در مدیریت کیفیت منابع آب دارد. از این‌رو با توجه به ماهیت آلاینده‌های نوظهور و آثار و پیامدهای آن‌ها بر محیط زیست و انسان. شناسایی و سنجش و حذف آن‌ها در زمره مهم‌ترین اولویت‌های محیط زیست و منابع آب در سراسر جهان از جمله ایران قرار گرفته است. ۱- ۳01011101011۵1 ۲۲ ۵(۷ 1 000101 دهاهاک مادنا -۳ ۴۲۳ ۵-0 -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۳۶( ۳ - هدف این راهنما باهدف شناسایی. طبقه‌بندی ۳ پایش ۳ حذف آلاینده‌های نوظهور در منابع آب تهیه‌شده است. گستره مطالب این راهنما شامل شناسایی و طبقه‌بندی, منابع انتشارء آثار و پیامدهای زیست‌محیطی, قوانین و مقررات و استانداردهای مرتبط در کشورهای منتخب و روش‌های پایش و ردیابی آلاینده‌ها نوظهور در منابع آب است. - دامنه کاربرد این راهنما برای وزارت نیرو وزارت جهاد کشاورزی. سازمان حفاظت محیط‌زیست. وزارت بهدا شت. درمان و آموزش مرتبط قابل استفاده است. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ وا زگان -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - واژگان ۳۶( ۷ - آلاینده‌های نوظهور (۱)178 نیستند و به علت غلظت بسیار پایین در محیط مورد پایش و سنجش قرار نمی گیرند. - ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ربز )۱ ترکیباتی که ویژگی‌های شبه هورمونی دارند و با ورود به بدن آنسان و سایر جانوران موجب اختلال در کارکرد غدد درون‌ریز بدن مانند غده تیروئید می‌شوند. - آلاینده‌های ریز نوظهور (8۸189) " آلاینده‌های ناشی از فعالیت‌های انسان که در غلظت‌هایی فراتر از غلظت طبیعی خود در محیط مشاهده می شوند و با وجود غلظت‌های بسیار پایین (8/1 تا ۲8/1) ممکن است تماس طولانی‌مدت با آن‌ها موجب اثرات سمی شدیدی شود. - فرآورده‌های جانبی گندزدایی (101329) ۲ ترکیبات خطرناک حا صل از واکنش گندزداها با ناخاا صی‌های آب به‌ویژه مواد آلی طبیعی (۸10۸/0)* نا شی از تجزیه مواد آلی در زیست‌بوم‌ها از جمله اسیدهای هیومیک. - تری هالو متان‌ها (1113/19) * ترکیبات ناشی از جایگزینی اتم‌های هالوژن شامل فلوئور (۴)» برم (87)» کلر (1ح) و ید (1) به‌جای هیدروژن در مولکول متان. - آلاینده‌های آلی پایدار (809) ۷ ترکیبات آلی بسیار مقاوم در برابر تجزیه نوری. شیمیایی و بیولوژیکی و پایدار در محیط‌زیست که با قابلیت انحلال بسیار کم در آب و بالا در چربی, به‌تدریج در بافت چربی موجودات زنده و زنجیره غذایی آن‌ها تجمع می‌کنند و تقریبا تجزیه ناپذیر هستند. از شناخته‌شده‌ترین آن‌ها مواد آلی کنوانسیون آلاینده‌های آلی پایدار یا کنوانسیون ۳۳۹ می‌باشند ۱- ۳۱۵۲۵2۵۵8 ۲- ۳۵0۵۵۲۱۵-1۹۲ ۳011۵ 0 ۳- ۳۵۲۵۵۵1 ۹110۳0 ۳۵11۱۵۹ ۴- 121۵۱ ]001100 8۷-۳۲۵۵۵۵۹۵ 8 م0( 0۳22) [۲۵ ۳۵0 -۵ ۶-1 ۷- 1۳۵۲۹۱۹1۵1 )(۳221 101 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب که شامل ۸ آفت‌کش ارگانو کلره: کلردان "ء ددت. دیلدرین» اندرین» هپتا کلرء میرکس و توکسافن و ۲ ماده شیمیایی: ع ط : : ۲ هگزا کلرو بنزن (ا-)1]) و گروه بی فنیل پلی کلرینه (13-)۳)» و دیوکسین و فوران هستند . آلاینده‌های شسه آلی شبه پایدار (۳-۳09) * به گروهی مواد شیمیایی آلی م صنوعی تولید شده می‌گویند که از پتا سیل پایدار»ء تجمع زی ستی و سمی کم‌تری نسبت به آلاینده‌های آلی پایدار (۳0۳۵) کلاسیک و شناخته شده برخوردار هستند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به انواع - آنالیت ۴ اجزا یا انواع گونه‌ها و ترکیبات شیمیایی موجود در یک ماده یا ترکیب شیمیایی که باید در محیط مورد بررسی شناسایی و اندازه گیری شوند. - پنتا کلروفنل‌ها (8)229) ۵ به مقدار زیاد در ساخت بیوساید. نگهدارنده چوب و ترکیبات علف‌کش استفاده می‌شود که حضور آن‌ها در آب و فاضلاب گندزداهاء شامپوهاء خمیردندان‌هاء خاموش کردن آتش, شوینده‌هاء حشره‌کش‌هاء پاک کردن کاغذهای بازیافتی و ... کاربرد دارند. ۱-6 ۲- کنوانسیون آلاینده‌های آلی پایدار ‎)۳0٩(‏ (کنوانسیون استکهلم) در تاریخ ۲۳ می سال ۲۰۰۱ در استکهلم سوئد برای امضا افتتاح شد و تاکنون ۱۲۶ کشور جهان از جمله ایران برای حذف این مواد آن را امضا کرده‌اند. 0011015 0۳2216 ]۳۵۵0-06۹1516 -۳ 6[ -۴ [0۵ :۳۵1۵10۲۵1۵ -۵ 5 -۶ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - واژگان ۱۳۶( ۹ متوسط دوز کشنده (1(:0ر]) " شاخ صی برای تعیین درجه سمیت و معادل مقداری از یک ماده (بر< سب میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن بدن جانور) که در صورت مصرف توسط جانوران آزمایشگاهی به‌طور متوسط ۵۰ درصد آن‌ها را می‌کشد. شکه مر جع آزمایشگاه‌هاء مراکز پژوهشی 9 سازمان‌های وابسته برای پاش مواد نوظمهور در محیط ز بست ( 3/1۸71 310(11) یک انجمن غیرانتفاعی تحت حمایت کمیسیون اروپا که از سال ۳۲۳۰۹۵ آلاینده‌های نوظهور را در محیط ز یست پایش و سالانه بانک اطلاعاتی مواد آلاینده نوظهور ر منتشر می‌کند. - آلاینده هر نوع مواد یا عوامل فیزیکی, شیمیایی و زیستی که باعث آلودگی آب شده یا به آلودگی آن بیافزاید [۹۵]. آب‌های یذ برنده کلیه آب‌های سطحی و زیرزمینی از جمله قنوات. چاه‌ها و سفره آب‌های زیرزمینی و چشمه‌ها و نیز دریاهاء دریاجه‌ها. فرایند برنامه‌ریزی شده نمونه‌برداری, سنجش ویژگی‌های نمونه‌ها و ثبت نتایج یا ارسال آن‌ها (یا هر دو) و اغلسب با هدف تائید ارزیابی کیفیت آب برای اهداف مشخص, می‌باشد. دول [۵ 01[ ۱۷/10601070 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ حفاغلت ز کیفیت آب در برایر آلودگی در اسناد فرادست و فوانین کشو 5 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۲ اسناد فرادست حفاظت از منابع آب 9 حفظ کیفیت آن در رمره مهم‌ترین مسائلی است که همواره موردتوجه قانون گذار در ایران بوده است و از مهم‌ترین مصوبه‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: اصل ۵۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ابرآن بند ۵ - پایش مستمر و کنترل منابع و عوامل آلاینده هواء آب. خاک, آلودگی‌های صوتی, امواج و اشعه‌های مخرب و تغییرات نامساعد اقلیم و الزام به رعایت استانداردها و شاخص‌های زیست‌محیطی در قوانین و مقررات. برنامه‌های توسعه و آمایش سرزمین. - راهبردهای بلندمدت توسعه بخش آب از منظر آمایش سرزمین شورای آمایش سرزمین مصوب ۱۳۹۱/۷/۱۷ تعیین و حفظ حریم‌های کمی و کیفی و کنترل عوامل آلاینده منابع آب (آب‌های زیرزمینی. سطحی, تالاب‌ها و سایر زیست‌بوم‌های آبی) در مکان‌یابی و توسعه مراکز زیست و فعالیت در سند برنامه راهبردی بخش آب در برنامه ششم توسعه برای مدیریت پایدار منابع آب به حفظ و صیانت از منابع آب - برنامه هفتم پیشرفت (۱۴۰۳-۱۴۰۷) بند (الف) ماده (۴۱) در خصوص ممنوعیت رهاسازی آب آلوده و آلوده نمودن منابع آب سطحی و زیرزمینی ۲-۲- قوانین و مقررات مرتبط با حفاظت از کیفیت منابع آب هرچند در ایران حفاظت از محیط زیست به‌طور عام و حفاظت از منابع آب کشور با چارچوب‌های نوین از پیشینه سابقه ذسبتاً طولانی برخوردار است و قانون‌گذاران نسبت به تهیه و تدوین برخی قوانین اقدام کرده‌اند. به‌طور خلا صه از مهم‌ترین قوانین و مقررات در این خصوص می‌توان به قوانین و مقررات زیر آشاره کرد: - ماده (۲۰) قانون جلوگیری از بیماری‌های واگیر مصوب ۱۳۲۰/۳/۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب - مواد (۱)» (۲)» (۱۵) (۲۳)» (۲۴)» (۲۵)» (۲۷)» (۳۰)» (۵۵)» (۵۶) و (۵۸) قانون آب و نحوه ملی شدن آن مصوب ۱۳۴۷/۴/۲۷ - مواد (۱۲) و (۱۳) قانون شکار و صید مصوب ۱۳۴۶/۳/۱۶ و اصلاحیه ۱۳۷۵/۹/۲۵ - مواد (۴)» (۱۷) و (۲۵) قانون تجدید تشکیلات و تعیین وظایف سازمان‌های وزارت کشاورزی و منابع طبیعی و انحلال وزارت منابع طبیعی مصوب ۱۳۵۰/۷/۱۲ - مواد (۱)» (۶)» ‎)٩(‏ و (۱۶) قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست ممصوب ۱۳۵۳/۳/۲۸ و اصلاحیه آن مصوب ۱۳۳/۴ - مواد (۲) (۳)» (۱۶) و (۱۸) قانون حفاظت دریا و رودخانه‌های مرزی با مواد نفتی مصوب ۱۳۵۴/۱۱/۱۴ - مواد (۱)» (۲)» (۶)» ‎»)٩(‏ (۲۱) و (۴۶) قانون توزیع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱/۱۲/۱۶ - ماده (۱) قانون حفظ و تثبیت کناره و بستر رودخانه‌های مرزی مصوب ۱۳۶۲/۵/۱۸ - ماده (۷) قانون نفت مصوب ۱۳۶۶/۷/۷ - ماده (۱) قانون تشکیل شرکت‌های آب و فاضلاب مصوب ۱۳۶۹/۱۰/۱۶ - مواد (۶)» ‎)٩(‏ و (۱۸) قانون مناطق دریایی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان مصوب ۱۳۳/۳۱ - مواد (۱)» (۱۸)» (۱۹) و (۲۲) قانون حفاظت و بهره‌برداری از منابع آبزی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳/۴ - مواد (۶۸۸) و (۶۹۰) قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵/۳/۲ - تبصره (۵) ماده (۱) قانون اصلاح قانون ایمنی راه و راه آهن مصوب ۱۳۷۹/۲/۱۱ - مواد (۱۱)» (۱۶) و (۱۸) قانون مدیریت پسماندها مصوب ۱۳۸۳/۲/۲۰ - قانون الحاق یک ماده به قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب ۲ مماده واحده) - ماده (۳) قانون هدفمند کردن یارانه‌ها مصوب ۱۳۸۸/۱۰/۱۵ - مواد (۲)» (۷)» ‎»)٩(‏ (۱۰) و (۱۷) قانون حفاظت از دریاها و رودخانه‌های قابل کش‌تیرانی در مقابل آلودگی با مواد نفتی مصوب ۱۳۸۹/۵/۲۷ علاوه بر این» بیش از ۲۸ آیین‌نامه و مصوبات مرتبط با حفاظت از کیفیت منابع آب تصویب شده است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: - آیین‌نامه اجرایی فصل دوم قانون توزیع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۳/۸/۲۷ - آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب مصوب ۱۳۷۳/۳/۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - حفاظت ا زکیفیت آب در براب رآلودگی در اسناد فرادست و قوانین کشور ۰ ۱۴۰۴/۰۶/۱۷ ۵ - آیین‌نامه مربوط به بستر رودخانه‌هاء انهار. مسیل‌هاء مرداب‌هاء برکه‌های طبیعی و شبکه‌های آبرسانی» آبیاری و زهکشی مصوب ۱۳۷۹/۸/۱۱ - آیین‌نامه تشکیل شورای حفاظت کیفی رودخانه کارون مصوب ۱۳۸۱/۴/۱۲ و رودخانه زاینده‌رود مصوب ۱۳/۹ - آیین‌نامه رفع آلودگی زیست‌محیطی فعالیت‌های نفتی. مصوب ۱۳۸۸/۴/۶ - استاندارد تخلیه به دریاهای ایران(دریای عمان, خلیج فارس. دریای خزر)» سازمان حفاظت محیط زیست. ۱۳۹۹ - استاندارد تخلیه پساب موضوع ماده (۵) آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب مصوب ۱۳۶۴/۹/۲۴ هیئت دولت - تصویب‌نامه در خ صوص تعیین حد مجاز | ستانداردهای خروجی از کارخانجات و کارگاه‌های صنعتی م صوب ۱ هیئت دولت - استاندارد کیفیت آب‌های ایران. سازمان حفاظت محیط زیست. ۱۳۹۹ - استاندارد ملی ۱۰۵۳ آب آشامیدنی (ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی)» سازمان ملی استاندارد ایران, ۱۴۰۳ ۳-۲- مطالعات داخلی و خارجی برر سی مطالعات انجام شده در این خصوص در سطوح ملی 9 بین‌المللی نشان می‌دهد که موصوع آلاینده‌های نوظهور به دلیل ماهیت و تنوع این آلاینده‌ها و همجنین اثرات آن‌ها بر سلامت از سان و محیطز ی ست در کانون توجه بسیاری از دولت‌ها و بر این | ساس نیز مطالعات مختلفی در این زمینه انجام شده است که چکیده برخی مطالعات ملی و بین‌المللی درزمینه آلاینده‌های نوظهور در جدول (۱-۲) ارائه شده است. جدول ۱-۲- چکیده برخی پژوهش‌های داخلی و خارجی در زمینه آلاینده‌های نوظمور آلاینده‌های نوظهور در آب و فاضلاب و روش‌های آنالیز و حذف آن‌ها بررسی آلاینده‌های نوظهور پایداری طولانی‌مدت داروهای (آلاینده‌های نوظهور) تخلیه‌شده در فا ضلاب حتی در مقادیر کم. در زمره م سائل وم شکلاتی ااست که از محیطزیست و سلامت شهروندان دارد. به همین دلیل پایش و ردیابی اندازهگیری هم‌زمان میکرو تصفیه‌خانه‌های فاضلاب و شناسایی این دسته از آلاینده‌ها از طریق بهبود و ارتقای تجهیزات شهری آنالیز آزمایشگاهی و نیز روش‌های آزمون. شناسایی این داروها در محیط‌زیست و منابع آب امکان‌پذیر بوده و باید موردتوجه قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ سچججج_ ادامه جدوز آلاینده‌های نوظهور میکروپلاستیک در اکوسامانه ابی خلیج‌فارس. دریای عمان و خزر میکرو پلاستیک‌ها به‌عنوان یک چالش جدید در مدیریت روش‌های حذف آن‌ها (یک مطالعه مروری) کاربرد روش‌های نوین حذف آلاینده‌های خطرناک استفاده از نانوفتو کاتالیست‌ها آلاینده‌های نوظهور در مدیریت منابع آب آلاینده‌های نوظهور منتخب در آب آشامیدنی تهران آلاینده‌های نوظهور در آب زیرزمینی و منابع آب‌ها بررسی پتانسیل فناوری‌های نوین زیستی در حذف آلاینده‌های نوظهور از فاضلاب بررسی فرایندهای فناوری آب و فاضلاب با تأکید بر حذف آلاینده‌های پایدار نوظهور ۱-۳۲- چکیده برخی . نام نویسنده | کاظمی درسنکی و همکاران (۱۴۰۱) اسدی قالهری و همکاران (۱۳۹۹) )۱۳۹۵( یوسفی و همکاران (۱۳۹۵) جعفری و همکاران (۱۳۹۸) ساری مطلق و همکاران (۱۳۹۹) عسگری لجایر و همکاران ۰ (۱۳۹۷) معطر و همکا (۱۳۹۵) هنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب و خارجی در زمینه آلاینده‌های نوظهور در این مطالعه فراوانی آلودگی نوظهور میکرو پلاستیک در آبزیان. آب سطحی 9 رسوبات خلیج‌فارس. دریای عمان 9 دریای خزر پرداخته شده و روش‌های شناسایی آن‌ها مورد بررسی قرار گرفت. پیشنهاد شد تا مطالعات بیش‌تری درباره این آلاینده در محیط‌های آبی به‌ویژه در ایران انجام و نسبت به آگاهی دادن به مردم مبنی بر استفاده کم‌تر از مواد پلاستیکی در زندگی روزمره, آموزش صحیح بازیافت به آن‌ها و کمک گرفتن از صنایع تا یک جایگزین مناسب برای پلاستیک ارائه گردد. فتو کاتالیست‌های نانو ساختار با خواص آب‌دوستی و قدرت کاتالیستی زیاد به علت سطح به حجم بالای آن‌ها یکی از فناوری‌های مهم در کنترل آلودگی‌های زیست‌محیطی می‌باشند. از این فناوری می‌توان در سامانه‌های تصفیه آب. پساب و هوا برای حذف آلاینده‌های مقاوم و خطرناک نوظهور نیز به نحو مطلوبی بهره برد. تدوین مجموعه‌ای از قوانین و اقدامات مدیریتی با توجه به انتشار الاینده‌های نوظهور در محیط‌زیست. همچنین احتمال وقوع پیامدهایی در محیط. برای رسیدن به مدیریت کارآمد منابع آب و تضمین سلامت مردم در همه کشورها در برابر آلاینده‌های نوظهور موردنیاز است. وجود آلاینده‌های نوظهور در منابع آب به یکی از اساسی‌ترین مشکلات شهرها تبدیل شده است. زیرا منابع مختلف مورد استفاده برای تأمین آب شرب شهرهاء ازجمله آب سطحی و آب زیرزمینی در معرض انواع آلاینده ها قرار داش‌ته و باعث افزایش غاظت آلاینده های آلی آب محصولات جانبی گندزدایی (1213170) را افزایش می‌دهد. با ۶ سترش علم و تولید مداوم ترکیبات شیمیایی جدید و اثرات سوء آلاینده‌های نوظهور به‌طور مداوم تو سط محققین امری ضروری است. لذا ضرورت بررسی نحوه تصفیه ترکیبات و مواد شیمیایی جدید و برر سی تأثیر آن‌ها بر کیفیت آب زیرزمینی قبل از استفاده گسترده از آن‌ها در این پژوهش مورد تأکید قرار گرفت. با توجه به ! ستفاده از سامانه لجن فعال برای 7 صفیه زی ستی در اکثر تصفیه‌خانه‌های فاضلاب ایران و عدم توانایی و یا کارایی کم‌تر این سامانه در حذف آلاینده‌های نوظهور به‌غیراز مواد فعال سطحی. تنظیم‌کننده‌های چربی و ضدالتهاب‌ها. باید تحقیقات جامع و فراگیری در سطح ملی برای بررسی حذف آلاینده‌های مذکور با فرایندهای زیستی در مطالعات آینده انجام شود. در این پژوهش نشان داده است که این مواد با استفاده از روش‌های متداول قابل تصفیه از فاضلاب یا منابع آب نیستند و به همین دلیل به فناوری‌های نوینی در این زمینه نیاز است. -------- صفحهٔ بعد -------- - حفاظت ا زکیفیت آب د ادامه جدوز استرهای فتالیک اسید به‌عنوان آلاینده‌های نوظهور فراگیر در محیط‌زیست و غذایی و سلامت انسان (یک مطالعه مروری) ضرورت پایش و انجام اقدامات تقنینی جهت مقابله با آلاینده‌های نوظهور در آلاینده‌های نوظهور در محیط‌های آبی و گزینه‌های حذف آن‌ها از منابع آب مطالعات موردی جهانی آلاینده‌های نوظهور ر برای رآلودگی در اسنا ۱-۳۲ چکیده برخی . نام نویسنده / شریعتی و همکاران (۱۴۰۰) مرکز پژوهش‌های (طام12ند۷ و همکاران (۲۰۲۱) 10۲1-61 و همکاران (۲۰۲۲) کشور ۰ ۱۴۰۴/۰۶/۱۷ ۷ 333 و خارجی در زمینه آلاینده‌های نوظهور در این مطالعه نتیجه‌گیری شد که غلظت استرهای فتالیک اسید به‌ویژه دی اتیل هگزیل فتالات (پرکاربردترین نرم‌کننده جهان) بسیار بیش‌تر از آستانه و استانداردهای زیست‌محیطی این آلاینده‌ها در اکوسامانه است. لذا باید مطالعات و دستورالعمل‌های بیش‌تر درزمینه‌ی شناسایی. پایش و حذف آن‌ها از محیطزیست و منابع آب انجام شود. در این پزوهش پس از معرفی انواع آلاینده‌های نوظهور و اثرات آن‌ها بر محیط زیست بر اتخاذ تدابیر لازم برای شناسایی و پایش این دسته از آلاینده‌ها تاکید شده است و در پایان پیشنهادات تقنینی به شرح زیر ارائه شد: تشکیل کارگروهی به ریا ست سازمان حفاظت محیط زیست و با عضویت نمایندگان وزارتخانه‌های بهداشست. درمان و آموزش > شاورزی. سازمان ملی ! ستاندارد. سازمان غذا و دارو سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور. اساتید صاحب نظر دانشگاه. مراکز پژوهشی و سایر دستگاه‌های مربوطه به منظور تدوین برنامه جامع راهبردی غربالگری, ارزیابی. پایش, ممنوعیت. کاهش و تصفیه آلاینده‌های نوظهور و تصویب آن در هیلت وزیران - تهیه و ابلاغ فلود یاگرام حدذف و اضافه کردن نام آلاینده های نوظهور با بهره‌گیری از نظرات خبرگان, مراکز پژوهشی داخلی و ترجمه متون علمی معتبر در ا ستانداردهای ملی ایران در بازه‌های زمانی پنج ساله توسط سازمان ملی استاندارد ایران - استفاده از ظرفیت‌های شرکت‌های فناور و دانش بنیان در زمینه تجهیز آزمایشگاه‌های معتمد محیط زیست و آزمایشگاه‌های مرجع استاندارد توسط معاونت علمی, فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری. ی مهم‌ترین چالش‌های مرتبط با شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور اشاره شده و در پایان نیز توصیه‌هایی مبنی بر رویارویی با این چالش‌ها برای مدیریت کارآمد و کاهش آثار و پیامدهای آلاینده‌های نوظهور و روش‌های کارآمد حذف آن‌ها از منابع آب ارائه شد. با توجه به روند رو به افزایش ورود آلاینده‌های نوظهور به محیط‌زیست. لازم است تا مطالعات جامع‌تر و فراگیرتری در این زمینه صورت گیرد و روش‌های شنا سایی و ردیابی کارآمدتری در این زمینه به کار گرفته شود و آرزیابی رسک این مواد به نحو موْثری تدوین و اجرا شود. این موضوع به‌ویژه درنتیجه تغییر اقلیم و افزایش روزافزون جمعیت و مصرف آنواع مواد جدید و نوظهور از اهمیت بس یار زیادی برخوردار -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ و 33333333 ادامه جدوز آلاینده‌های نوظهور در و آینده در پایش ریسک اکولوژیکی و زیست پالایی عنوان آلاینده‌های نوظهور در زیستی و زیست‌پالایی: مرور منابع آلاینده‌های نوظهور و اثرات بررسی و مرور آلاینده‌های نوظهور در آب و کاربرد فناوری‌های پایدار حذف آن‌ها آلاینده‌های نوظهور در آب محیطزیست و تصفیه آن‌ها پژوهش مقدماتی درباره حضور آلاینده‌های نوظهور در آب شرب و منابع آب در برزیل تصفیه و پالایش آلاینده‌های نوظهور ۱-۳- چکیده برخی . نام نویسنده / یرو همکاران (۲۰۱۴) آ121۵ و همکاران (۲۰۲۰) لی 9 همکاران (۲۰۱۵) کومار و همکاران (۲۰۲۲) 4 لو همکاران کلی و همکاران (۲۰۱۶) مورین کرینی (۷10۲۱-6:۲۱۱۱ ۷12010 و همکاران.۲۰۲۱) هنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب س و و خارجی در زمینه آلاینده‌های نوظهور معرفی آخرین روش‌ها و تکنیک‌های شناسایی و حذف آلاینده‌های نوظهور ازجمله استفاده از روش های زیست پالایی برای برخی آلاینده های نوظهور است. همچنین در این پژوهش در مورد برخی سنجنده‌های زیستی (بیوسنسور) و کار کردهای آن‌ها در منابع آب ارائه شد. لذا لازم است تا تصفیه‌خانه‌های فاضلاب نسبت به تجهیز تصفیه‌خانه‌های خود به این تجهیزات اقدام نمایند. استفاده از انواع سنجنده‌های زیستی (بیوسنسورها) برای پایش و ردیابی این د سته از مواد ازجمله مو ضوعاتی بود که در این پژوهش به آن مواجه هستند در این پژوهش به بحث گذاشته شد و مزایا ظرفیت‌ها و مشکلات این شوه از پایش در این پژوهش مورد بحث قرار گرفته و در پایان نیز توصیه‌هایی در این خصوص ارائه شد. انسان و همه زیست‌بوم‌های آبی و خشکی درنتیجه فعالیت‌های انسانی به روش‌های مختلف در معرض آلاینده‌های نوظهور قرار دارند. زیرا از یک‌سو آلاینده‌های جدیدی تولید می‌شوند و از سوی دیگر نیز آلاینده‌های نوظهوری که درگذشته تولید و در محیط‌های آبی و خشکی رها شده‌اند. تجمع پیدا می‌کنند که بعضاً در واکنش با سایر مواد موجود در آب و یکی از فناوری‌هایی که در این پژوهش به آن پرداخته شد. تکنولوژی غشایی است که می‌تواند ذرات آلاینده با قطر ۱۰ میکرون و همجنین ذرات کلئوئیدی را حذف نزماید. همچنین فناوری هایی مازند روش اسمز معکوس, الترافیلتراسیون و نانوفیلتراسیون نیز قادرند تا ‎۹۹٩ درصد آلاینده‌های نوظهور را در آب حذف نمایند. در این پژوهش نتیجه‌گیری شد که در وهله اول از اند شار آلاینده‌های نوظهور در منابع آب و کنترل آن ها در منبع تواید موردتو جه قرار گیرد. زیرا به دلیل ماهیت و غاظت بس یار محدود این دس‌ته از آلاینده‌ها حذف و تصفیه آن‌ها در تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب مشکل‌تر و پرهزینه‌تر خواهد شد. این برر سی‌ها ز شان داد که در بیش‌تر نمونه‌ها کافئین و آترازین بیش از سایر آلاینده‌های نوظهور در آب شرب و همچنین منابع آب مشاهده می‌شود. غلظت کافئین در آب شرب از ۱/۸ نانوگرم بر لیتر تا ۲ نانوگرم بر لیتر در نمونه‌های آب شرب در نو سان بوده | ست. در حالی که این غلظت در منابع آب از ۴۰ نانوگرم بر لیتر تا حدود ۱۹ نانوگرم بر لیتر در نوسان بوده است. پس از معرفی ملاحظات کلی در مورد تصفیه فاضلاب. به روش‌های مختلف 7 صفیه فا ضلاب‌ها شامل کربن فعال, روش عبور از بسترهای شنی و رسی و روش‌های نامتعارف تصفیه مانند پلیمرهای سیکلو دک سترین, روش‌های فلزات آلی. پلیمرهای جذب مولکولی, نانو سلولز و سایر روش‌های جذب و حذف آلاینده‌های نوظهور اشاره شد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ وضعیت و پیشینه آلاینده‌های نوظهور در حهان -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- [ 5 ۱ 1 لصل سوم - وضعیت و په سس سالانه مقدار زیاد, کشورهای در حال تو در مورد برخی الاینده شینه آلاینده‌های نوظ سس از انواع آلاینده‌ها سعه اطلاع چندانی های نوظهور در من جدول ۱-۳- غلظت هور در جهان ‏ ۱۴۰۵/۰۲/۲۶ 33333333333 ی نوظهور در جهان تولید می‌شوند که بخش زیادی از این از میزان تولید این مواد و همچنین میزان انتشار آن‌ها در ابع آب برخی کشورها مطالعاتی انجام شده است (جدول ۳ آلاینده‌های نوظهور به تفکیک در منابع آب کشورهای منتخب [۹۵] ۳) مواد پس از مصرف به پایش آن‌ها به‌ویژه در (۱ غلظت (.1/ع«) ۳۲۰-۰ ۱۰-۷ ۴۰۳۰ ۵ ۳/۸ ۶ ۳۱ ۱۵۲ ۳/۸ ۱۹/۲/۸ ۱۳-۳ ۱۰-۱ ۳-۱ ۶۲ ۱۹/۶ ۱/۸ ۱۷۲ ۶۸۳ ۳۴۷ ۱۱ اد ۳۴ ۱ ۱۵۵ ۳۵ ۱۳۱۳ ۷۶ ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲۳ ی سس ادامه جدول ۱-۳- غ نمونه منبع آبی ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلایند لظت آلاینده‌های نوظهور به تفکیک در منابع آب کشورهای منتخب آلاینده نوظهور توا ره او نهد 1 رو [را و 11رد 211۱ ی( 510 00101111100 ۸ [ووزوو زیت روز وا ویو واه 0( ۲۵۲۵۵۵1۵۵ ۸10100 انوم 1210 66 100۵11۲۱۵ 1۳ او ورن ده [ ونر رو [1010010[0 ۸1۵1۳0۵11070۵ زوس دورو( 77( ۲۳۲۵۳۲۵۲۵۱۵۱ دا ییا از دزآبه‌زان5 1001000 [نا5 دورو روت وا وت زو ری وا زونه ها درد 0:11 ارا هه و6 1 7-1 10010070۵ [نا5 وی درد ۱ ٩110۵۱۵ )11:0(5(‏ 17۵711001۵000120 (1105) 200 10۲1100۲۵0۰12۵1۵ 11 (110۸) 20 1۵۲۲100۲۵00۱2۵10 (1105) 1۵۱۵6 ناه 0 ۱0ات1۲ 0۳۵010012/0[6 ام هد 1/10 های نوظهور از منابع آب سس -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - وضعیت و پیشینه آلاینده‌های نوظهور در جهان ‏ ۱۳۰۵/۰۲/۲۶ ۳۳ ادامه جدول ۱-۳- غلظت آلاینده‌های نوظهور به تفکیک در منابع آب کشورهای منتخب و 0 مالری ی در حال حاضر نگرانی فزاینده‌ای درباره آب سالم ناشی از وجود آلاینده‌های نوظهور وجود دارد. اولین بار آلاینده‌های مشاهده شد. بروز برخی حوادث پس از جنگ جهانی دوم از جمله آ شکار شدن پیامدهای استفاده از حشره‌کش‌هایی مانند 7[ بر محیط‌زیست و سلامت آنسان. رخدادهای میناماتا در زاپن (۱۹۵۶) در نتیجه تماس با ترکیبات متیل جیوه ایتایی - ایتایی ! در ژاین (۱۹۱۲) در نتیجه تماس با کادمیم., کانال لاو در آمریکا (۱۹۷۰) در کانون توجه قرار گرفت |[۳|. در ایران نیز می‌توان گفت حادثه وازژگونی تانکر حامل حدود ۳۰ هزار لیتر افزودنی بنزین بدون سرب متیل ترشیاری بوتیل اتر (ظ۲)۵/7 در اسفند سال ۱۳۸۱ در بالادست سد قشلاق که منبع تامین آب شرب شهر سنندج می‌باشد. سرآغازی برای توجه گ سترده جامعه به مو ضوع آلاینده‌های نوظهور بود. در گذ شته بیش‌تر مطالعات و نگرانی‌ها معطوف به مواد شیمیایی مانند فلزات سنگین. آلاینده‌های آلی پایدار (۳0۳۵)» آفت‌کش‌ها و سایر آلاینده‌های م شابه در آب بود. اما به‌تدریج با ظهور مواد جدید مانند مواد نانوی داروها و افزودنی‌های صنعتی, دامنه و گستره آن‌ها در منابع آب بیش‌تر شده است. آلاینده‌های نوظهور از منابع آب در بسیاری از کشورها انجام شده است. با این وجود.ء به دلیل شمار بسیار زیاد این مواد و پیامدهای ترکیبی آن‌ها بر فرایندهای طبیعی و فعالیت‌های انسانی, تنها شمار اندکی از این مواد تحت ضوابط و مقررات قرار وجود دارد. اغلب این آلاینده‌ها فعال زردستّی هستند؟۲ ۳ خا صرست تجمع زیستی "آ دارند و می‌توانند در گستره و سیعی پراکنده شوند و برخی نیز در برابر تجزیه زیستی بسیار مقاوم هستند. پیشرفت‌های دهه‌های اخیر تکنیک‌های سنجش موجب شده تا شمار زیادی از این مواد و م شتقات آن‌ها در محیط‌های آبی شنا سایی شوند. با توجه به تنوع این مواد بایستی سازوکارهای جمع‌آوری اطلاعات در مورد آن‌ها به‌صورت مستمر به‌روزرسانی و ارتقا یابد تا بتوان ریسک‌های بهداشتی و زیست‌محیطی آن‌ها را در منابع آب. جانداران و انسان کنترل کرد [۱۱]. ۱- 1131-]2[ ۲- ۱1۵1۳۷[ 1۵۲1-۷۱] 7 ۳۳ 0 ۴۴ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهو ر -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳۷ اصطلاح «آلاینده نوظهور» به هر ماده شیمیایی طبیعی و انسان ساخت و یا میکروار گانیسمی اطلاق می‌گردد که همواره در محیط‌زیست پایش نمی‌شود. اما پتانسیل ورود به محیط و ایجاد اثرات سوء مشخص یا مشکوک بر محیط زیست (اکولوزی) و یا سلامت انسان را دارد. با توجه به تنوع این مواد تعاریف و طبقه‌بندی‌های گوناگونی برای آن‌ها ارائه شده است. از نمونه‌های بارز این گروه از مواد جدید. «مواد نانو!» هستند. این مواد شامل ذرات بسیار ریزی با اندازه ۱ الی ۱۰۰ نانومتر هستند. مواد نانو ویژگی‌های منحصربه‌فردی مانند مقاومت زیاد در برابر گرماء نفوذپذیری کم استحکام زیاد و قابلیت هدایت زیاد دارند. این ویژگی‌ها موجب شده تا این مواد کاربردهای روزافزونی در صنایع الکترونیک. اتومبیل, پوشاک. صفحات خورشیدی, وسایل آرایشی. تصفیه آب. داروسازی و سایر محصولات داشته باشند. این درحالی است که اطلاعات اندکی درباره اثرات سمی مواد نانو وجود دارد. از دیگر آلاینده‌های نوظهور سیلوهگزان‌ها " هستند (شکل زیر). سیلوهگزان‌ها مقاوم به گرما و از نظر شیمیایی بسیار پایدار هستند که موجب کاربرد گسترده آن‌ها در خنک‌کننده ترانسفورماتورهاء مواد محافظ در نیمه‌ر ساناهاء روان کننده‌هاء روکش‌هاء درزگیرهاء م< صولات بهدا شتی (مانند ضد بوهاء لوازم آرای شی. صابون‌هاء حالت‌دهنده موء رنگ‌مو)» روکش‌های ضد آب جلو اتومبیل, ضدکف‌ها و حتی افزودنی‌های غذایی شده است. از آنجا که سیلوهگزان‌ها در برابر تجزیه زیستی مقاوم هستند. ممکن است در آب مشاهده شوند. ولا ۲ ص اسر دار ‎٩‏ را ام 1 | ۵۷ 8 ناو اد اهر یر وه حنا در نا تا 0 امن ۵ ۹ / ده ۷ / ۷۵ را سیلوهگزان‌ها محصولات جانبی گندزدایی آب حاوی هالوژن‌ها و نیتروژن ناشی از واکنش گندزداهایی مانند کلرء هیپوکلریت و دی‌اکسیید کلر با مواد درون آب. نگرانی‌هایی را به‌عنوان آلاینده‌های آب مطرح کرده‌اند. این مواد علاوه بر تماس از طریق آب شرب. ممکن است از طریق پوست هنگام حمام کردن یا شنا یا به‌صورت بخار منتشره از آب هنگام دوش گرفتن وارد بدن شوند. همچنین» همواره در نواحی که آب دریا یا آب زیرزمینی شور به منابع آب شیرین نفوذ کرده باشد. بر اثر واکنش برم و ید در آب کلردار ترکیبات برم‌دار و یددار مشاهده می شوند. فراوان‌ترین فرآورده‌های جانبی گندزداهای آب. می‌توان به تری‌هالومتان‌ها؟ از جمله کلروفرم (:1۳1]ح)» دی برموکلرومتان (:11۳187)؟. برومو دی کلرومتان (۵)011۳1:30 و تری برومو متان (:۲118)* اشاره کرد. این مواد از گروه 13 مواد سرطان‌زا هستند که در حیوانات [|- ۸101011210۵8 (0 1022 امن ره این | تراد هل و وا تحمامهم وا ی ا واه من عصموانحاهاهام ی اوطاه‌ها0) هوانگ -2 3 4 0 5 ۶-0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب آزمایشگاهی باعث سرطان شده‌اند. هر چند کلروفرم فراوان‌ترین این موارد در آب می‌باشد ولی خطر سرطان‌زایی دی برومو کلرومتان حدود ۱۰ برابر کلروفرم است. در سال ۲۰۰۹ بیشینه غلظت مجاز کل تری‌هالومتان‌ها در آب شرب ۱۰۰ میکروگرم بر لیتر توصیه شده است. پسماندهای جامد و فاضلاب خانگی منبع بسیاری از آلاینده‌های نوظهور مانند استروئیدهاء مواد فعال سطحی (سورفکانت‌ها)» خاموش کننده‌های آتش, عطرهاء پلاستیک‌ها و داروها و متابولیت‌های هستند که با کمک تکنیک‌ها و تجهیزات نوین در غلظت‌های بسیار پایین در آب‌های زیرزمینی و مخازن آب شناسایی شهه‌اند. نمونه‌های این مواد کلسترول, متابولیت نیکوتین ازجمله کاتنین !ء 13- سیتو استرول * (نوعی استرول گیاهی طبیعی)» ۱- دی متیل گزانتین " (متابولیت کافئین)» ماده نرم‌کننده بی‌فنل-۸؟ و ماده ضد آتش فسفات (۲- کلرو اتیل) هستند. ترکیبات دارویی و متابولیت‌های آن‌ها اغلب از طریق فاضلاب دفع می‌شوند. برآورد می‌شود مقدار این مواد در فاضلاب کشورهای توسعه‌یافته به ۱۰۰ تن در سال می‌رسد. هرچند غلظت این مواد در منابع آب بسیار کم و تا حدود یک میکروگرم بر لیتر مشاهده شده است. اما به دلیل فعالیت ذاتی محصولات دارویی, قابلیت دسترسی زیستی* و مقاومت در برابر تجزیه می‌توانند طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها مانند اختلال در اندام‌ها و غدد درون‌ریز و بیماری‌های هورمونی و سایر عوارض ناشناخته را در انسان و سایر موجودات زنده در پی داشته باشند [۴۵]. از آنجا که آلاینده‌های نوظهور همواره توسط پژوهشگران و همگام با توسعه مداوم تکنیک‌ها و روش‌های آزمایشگاهی در حال برر سی ه ستند. گ ستره این ترکیبات در حال افزایش | ست. بنابراین ارائه اطلاعات دقیق و کامل درباره تعداد و ماهیت دقیق این آلاینده‌ها بسیار دشوار است و هنوز عدم قطعیت زیادی در مورد ماهیت. سرنوشت. انتقال و آثار و پیامدهای محیطز, ستی و بهدا شتی آن‌ها وجود دارد. با این‌حال. سازمان‌ها و نهادهای علمی مختلف در سطح جهان بر اساس معیارهای خود اقدام به شناسایی و طبقه‌بندی این ترکیبات کرده‌اند. به طوری که در شیمی, آلاینده‌های نوظهور به عنوان مواد به زسبت «جدید» شناخته می شوند و در محیط‌زیست. آلاینده‌های نوظهور اغلب با مواد نوظهور یک سان فرض می‌شود. بر این اساس, متداول‌ترین تعاریف در این زمینه عبارتند از [۱۴]: - ترکیباتی که تحت ضوابط و مقررات موجود کیفیت آب قرار ندارند و پیش‌تر مطالعه نشده‌اند و تصور می شود که تهدید بالقوه‌ای برای زیست‌بوم‌ها و سلامت و امنیت جامعه هستند. - گروهی از مواد شیمیایی که تاکنون به صورت گ سترده مطالعه زشده‌اند و به دلیل اثرات بالقوه زی ست‌محیطی و بهداشتی‌شان در کانون توجه دانشمندان, قانون‌گذاران. سازمان‌های غیردولتی و سایر ذی‌نفعان قرار دارند [۱۵]. ۱-6 ۲- 83-۵11)051610[ ۲- [7-6 ۴- ۸- 1۵0۳ 6:0[ ۵- 8100۷21۵111 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳۹ - شبکه ۱۸10188/۸ اتحادیه اروپا آلاینده‌های نوظهور را موادی می‌داند که در محیطزیست شنا سایی, اما در برنامه‌های پایش مستمر اتحادیه اروپا قرار ندارند و هنوز سرنوشت. رفتار و اثرات سم‌شناسی آن‌ها در محیطزیست شناسایی نشده است. این شبکه حدود ۷۰۰ آلاینده نوظهور را شناسایی کرده است. - مواد شیمیایی که در سال‌های اخیر به‌صورت گسترده‌ای در منابع آب مشاهده و بالقوه قابلیت آلودگی محیطزیست و سلامت اسان و سایر جانداران آبزی و خ شکی‌زی را دارند. اما هنوز داده‌ها و اطلاعات کافی برای شناسایی و ارزیابی ریسک آن‌ها برای محیط‌زیست و سلامت انسان در دسترس نیست [۱۵]. - مواد خطرناک (شیمیایی, میکروبی یا رادیولوژیکی) یا ترکیبی از آن‌ها که تهدیدی واقعی برای سلامت انسان و امنیت عمومی و محیطزیست هستند و استانداردهای آن‌ها در حال بازبینی است و اطلاعات در مورد سم شنا سی یا محل تولید. م سیر انتقال و شنا سایی آن‌ها محدود | ست و ممکن است به صورت طبیعی یا انسان‌ساخت در محیط مشاهده شوند (ایالت ماساچوست ایالات‌متحده). - گروهی از آلاینده‌ها که به‌صورت بالقوه سلامت و محیط‌زیست را تهدید می‌کنند و استانداردهای قانونی ندارند (ایالت کارولینای جنوبی, ایالات متحده). - مواد شیمیایی که از مسیرهای گوناگون وارد محیطزیست می‌شوند و مخاطرات بهداشتی برای انسان و محیطزیست دارند ولی استاندارد و ضابطه محیط زیستی ندارند و شناسایی, قابلیت‌ها و اثرات بر محیط‌زیست و سلامت انسان و مسیرهای انتقال آن‌ها در حال مطالعه است [۱۵]. - مواد شیمیایی یا طبیعی یا میکروارگانیسم‌هایی که همواره در محیطزیست پایش نمی شوند. اما قابلیت بالقوه بسیاری برای انتشار در محیطزیست و اثرات سوء شناخته‌شده یا ناشناخته بوم‌شناختی و بهداشتی برای انسان دارند. در برخی موارد انتشار مواد شیمیایی نوظهور یا آلاینده‌های میکروبی نوظهور در محیطزیست ممکن | ست بلندمدت با شد اما تا هنگامی‌که روش‌های نوین شنا سایی تو سعه نیابند. ممکن !| ست نا شناخته باقی بمانند. همچنین» در برخی شرایط ساخت مواد شیمیایی جدید یا تغییر کاربرد و دفع آلاینده‌های نوظهور ممکن است موجب شکل‌گیری انواع جدیدی آلاینده‌های نوظهور شود [۱۵]. به‌طور خلاصه. اصطلاح «آلاینده‌های نوظهور» هر ماده شیمیایی طبیعی یا انسان‌ساخت یا میکروار گانیسمی است که همواره در محیطزیست پایش نمی‌شود. اما پتانسیل ورود به محیط و ایجاد آثرات سوء مشخص یا مشکوک بر ۱- شبکه ۸08۸1۸۲ فعلیت‌های خود را از سپتامبر سال ۲۰۰۵ با حمایت مالی کمیسیون اروپا آغاز کرد. در سال ۲۰۰۹ این شبکه به آزمایشگاه مرجع و مرکز پژوهش برای پایش زیستی مواد نوظهور زیست‌محیطی پذیرفته شد. این نهاد به عنوان یک انجمن غیرانتفاعی متشکل از ذی‌تفعان مختلف مرتبط با صاحب‌نظران مواد نوظهور فعالیت‌های گسترده‌ای در مورد مواد و آلاینده‌های نوظهور از جمله مبادله و به اشتراک‌گذاری اطلاعات در مورد مواد نوظهورء توسعه روش‌های استاندارد برای روش‌ها و ابزارهای اندازه‌گیری مواد نوظهور. ایجاد رویه‌های مشترک. تهیه فهرست مواد و آلاینده‌های نوظهور و غیره فعالیت می‌کند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب به‌خوبی درک و شناسایی نشده است. تحت پوشش قوانین موجود محیط‌زیستی به‌ویژه کیفیت آب قرار ندارند و استانداردهای مرتبط با سلامت انسان برای آن‌ها تدوین نشده است [۳]. اصطلاح آلاینده‌های نوظهور تنها معادل آلاینده‌های جدید نیست چون بسیاری از این مواد در دهه‌های گذشته هم‌زمان با استفاده تو سط انسان وارد محیط شده‌اند. اما اثرات سوء آن‌ها ناشناخته باقیمانده و تنها با کمک تکنیک‌های آنالیز جدید حضور آن‌ها در محیط‌های مختلف تایید شده است. بر اساس نتایج پژوهش‌های مربوط به سمیت آلاینده‌های نوظهور بر انسان و محیط. اثرات بهدا شتی بالقوه و درک عمومی در مورد آن‌ها و نتایج داده‌های پایش محیط‌های مختلف احتمال وضع قانون و تعیین سطوح استاندارد برای آن‌ها در آینده وجود دارد. ۱-۴- طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور در محیط‌های آبی نمی شوند. اما می‌توانند اثرات شدیدی بر محیطزیست و سلامت انزسان و سایر جانداران بگذارند. بر | ساس بانک اطلاعاتی بیش از ۷۰۰ ترکیب شیمیایی مختلف در ۲۰ دسته به‌عنوان آلاینده‌های نوظهور شناسایی شده‌اند (پیو ست ۱) که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به سورفکانت‌هاء آنتی‌بیوتیک‌ها و سایر مواد دارویی. هورمون‌های استروئیدی و سایر ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ریز (۳1۴۵) ۲ مواد شیمیایی خاموش‌کننده آتش, کرم‌های ضدآفتاب. فرآورده‌های جانبی مواد ضدعفونی‌کننده, آفت‌کش‌های جدید و متابولیت‌های آفت‌کش‌هاء توکسین‌های جلبکی طبیعی و غیره اشاره کرد. این دسته از آلاینده‌ها از صنایع, تصفیه‌خانه‌های فاضلاب. مراکز بهداشتی و درمانی, شیرابه پسماندهای تولیدی, مواد و محصولات کشاورزی و دامپروری تولید می‌شوند و از مسیرهای مختلف وارد محیط زیست و منابع آبی می‌شوند که سرانجام به صورت مستقیم و غیرمستقیم انسان‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. برای مثال, ترکیبات دارویی و فرآورده‌های حا صل از تجزیه زی ستی ناقص آن‌ها همراه با ضولات از سانی به سیٍستم فا ضلاب تخلیه می شوند. مقدار این مواد در فا ضلاب کشورهای تو سعه یافته می‌تواند به ۱۰۰ تن در سال بر سد. غلظت مواد دارویی در فا ضلاب حدود ۱ نانوگرم در لیتر (18/1) در آب رودخانه مشاهده شده است. هرچند غلظت این مواد در آب تا حدودی کم است. می‌توانند نگرانی‌های زیادی را به وجود آورند. این مسأله از فعالیت ذاتی محصولات داروییء قابلیت دسترسی زیستی و مقاومت در برابر تجزیه ناشی می‌شود. این دسته از آلاینده‌های نوظهور از طریق فاضلاب‌ها و دفع غیراصولی مواد دارویی وارد منابع آبی می‌شوند. بسیاری از این د سته از مواد باعث اختلال در غدد درون‌ریز آبزیان و همچنین پستانداران و اسان می شوند. برای مثال, بارزترین اثر مواد دارویی و محصولات متابولیکی آن‌ها در آب. تغییر جنسیت ماهی‌های نر در پایین‌دست رودخانه‌هایی بود که فا ضلاب‌های تصفیه شده آلوده به مواد دارویی در آن‌ها تخلیه شد. علت این پدیده وجود ترکیبات | ستروژنی در فاضلاب بوده است. این پدیده برای نخستین بار در انگلستان و سپس در ایالات متحده امریکا و اروپا مشاهده شد. بررسی ۱- ۷۷۷۷۷۷۰0۲1۵-1 ۲- ۳۵00۲1۵-15۳0 0116 005 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳ ماهی‌ها ز شان داد که ماهی‌های نرء پروتئین‌هایی م شابه پروتئین‌های تولید تخمی را تولید کرده‌اند که تو سط ماهی‌های ماده تولید می‌شوند. در این نمونه‌برداری‌ها تخم‌های نارس تولید شده بود. شکل (۱-۴) گروه‌های اصلی آلاینده‌های ۳۳۳/8 0111۵15 شکل ۱-۴- گروه‌های اصلی آلاینده‌های نوظهور و محیط‌های متاثر از آن‌ها |۱۱] هرچند مطالعات متعددی, بیش‌تر در کشورهای توسعه‌یافته. درباره روش‌های شناسایی, منابع انتشارء سرنوشت. آثرات و ریسک آلاینده‌های نوظهور در محیط زیست انجامشده است. با این وجود. اطلاعات و داده‌های جامع و فراگیری در مورد ت آن‌ها وجود ندارد. کمبود اطلاعات همراه با ویژگی‌های پیچیده آن‌ها موجب شده تا رفتار آن‌ها در آب. هوا و خاک بسیار غیرمنتظره و گاهی غیرقابل پیش‌بینی باشد. ممکن است آلاینده‌های نوظهور با غلظت‌های متفاوتی از نانوگرم بر لیتر تا گرم بر لیتر در منابع آب مشاهده شوند. همچنین آثار و پیامدهای آن‌ها بر جانداران زنده بسیار متفاوت است و می‌توانند سمیت حاد و مزمنء اختلال در غدد درون‌ریز جانوران» مقاومت میکروب‌ها به آنتی‌بیوتیک‌ها را همراه داشته باشند. گروهی دیگری از آلاینده‌های نوظهور که با عنوان «آلاینده‌های در حال ظهور نگرانی‌های زیست‌محیطی !» شناخته می شوند.ء شامل مواد شیمیایی شناخته شده‌ای هستند که دهه‌های متمادی استفاده می شده‌اند (برخی در محیط‌زیست فراوانی ریسک‌های ناشی از آن‌ها در محیطزیست و انسان‌ها وجود داشته است [۱۶]. 6۵۲۵21۶ آ۵ 001۵1۵۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب توح به دلیل فقدان اطلاعات درباره اثرات مزمن تماس با آلاینده‌های نوظهورء بسیاری از این مواد فاقد اس تانداردهای بهداشتی و زیست‌محیطی هستند. به‌طور کلی این آلاینده‌ها در چند گروه اصلی شامل مواد دارویی (به‌ویژه مواد شیمیایی فعال دارویی)" فراورده‌های بهداشست فردی, اس‌تروئیدها و هورمون‌ها (بیش‌تر ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ریز) . محصولات جانبی گندزداها افزودنی‌های بنزین مانند متیل ترشیاری اتیل اتر (۸/178) ۲ سموم جلبکی و سیانوباکتریایی, آفت‌کش‌های قطبی و فرآورده‌های ناشی از تغییر شکل این ترکیبات طبقه‌بندی می‌شوند [۳]. چهار گروه ۱) آنتی‌بیوتیک‌های حیوانی و انسانی؛ ۲) داروهای تجویزی و غیرتجویزی انسانی؛ ۳) فراورده‌های موجود در جدول ۱-۴- طبقه‌بندی سازمان زمین‌شناسی ایالات‌متحده (1715)08]) درباره آلاینده‌های نوظهور موجود در آب [۳] اروفوکلاسن | اش ال وفوکاسن را لاش ۱ سس وش وش زر _تجویزی نخان وروی را ولو ال مد ات او هد سس هدس موش هداب فد ی تین (قداسد تسیا کش ویو لا ارت هدفشر ی کمک سس وهی سل اش هلو تک تیزم (قدففارخونی .| کوتینین (متاولیت نیکوننی ‏ [ سا فلوکستین (ضد افسردگی) شش فان ناما سار ی ادامه جدول ۱-۴- طبقه‌بندی سازمان زمین‌شناسی ایالات‌متحده (115)75]) درباره آلاینده‌های نوظهور موجود در آب [۳] وال شدای ان سس ار 610۵5 0 ع )م۸ ۳۳۵۳۳۵۱۵ -۱ 6-00۵ 1150112 ۳۵0۵۵ -۲ -۳-۳ 7 1۵۳-۵۷۱ |[طع]۱ -۴ -------- صفحهٔ بعد -------- [ ل ۱ لصل چهارم - تعریف و طیقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳ 333333333 ۳- فر آورده‌های موجود در فاضلاب صنعتی و خانگی ۴- هورمون‌های جنسی و استروئیدی لا یی از مهم‌ترین منابع انتشار آلاینده‌های نوظهور در بخ دفعی از بدن) فرآورده‌های بهدااشت فردی و سورفاکتانت ۳( ۳۳ چچششششششش<ج<ج<جچجچجچچشچگکککحچ<چ<م<م<م<<گححححححدحتتح با با با ی سس خانگی می‌توان به دفع داروها و هورمون‌ها (مصرف نشده و هاء؛ در بخش صنعتی به دفع دسته گسترده‌ای از ترکیبات مانند -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهو راز منابع آب افزودنی‌های صنعتی و نرم‌کننده‌های مواد پلیمری و در بخش کشاورزی و دامپروری به دفع آفت‌کش‌ها و داروها و هورمون‌های مورد استفاده برای دام و طیور اشاره کرد. رها شدن افزودنی‌های بنزین از طریق هدر رفت این فرآورده در انتشار آلاینده‌های نوظهور می‌باشند که در نهایت بخش عمده‌ای از آن‌ها به منابع آب راه می‌یابند. بیش‌تر آلاینده‌های نوظهور تو سط ان سان تولید و بخش عمده‌ای ازآن‌ها وارد 7 صفیه‌خانه‌های فا ضلاب می شوند و بخ شی نیز روی سطوح مختلف محیط رسوب می‌کنند. بدین ترتیب مسیر اصلی ورود آلاینده‌های نوظهور به محیطزیست پساب تصفیه‌خانه‌های فاضلاب و پس از آن رواناب‌های سطحی و شیرابه محل‌های دفن پسماند می‌باشد. البته بیش‌تر ترکیبات مورداستفاده در ک شاورزی و دامپروری م ستقیم یا از راه فضولات حیوانی وارد خاک و از آنجا تو سط رواناب سطحی یا تراوش وارد منابع ابی سطحی و زیرزمینی می‌شوند. شکل (۲-۴). هنگامی که آلاینده‌های نوظهور در محیط رها می‌شوند. ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی آن‌ها (مانند حلالیت در آب. فشار سطحی و رسوبات) پا محیط‌های انسان‌ساخت (مانند تصفیه‌خانه‌های فاضلاب و تاسیسات تأمین آب شرب) این آلاینده‌ها تحت تأثیر برخی فرآیندهای فیزیکوشیمیایی و زیستی قرار می‌گیرند و ممکن است از محیط حذف. به محیطی دیگر منتقل یا به ترکیبات دیگر تبدیل شوند. البته برخی آلاینده‌های نوظهور نسبت به فرآیندهای مختلف مقاوم هستند و در محیط دوام می‌آورند. به‌طور کلی. بخشی از آلاینده‌های نوظهور ورودی به محیط توسط پدیده‌های طبیعی» مانند جذب سطحی روی رسوبات و مواد معلق و حذف از آب. فتولیز مستقیم و غیرمستقیم بر اثر نور خورشید. تغییرشکل میکروبی, حذف می شوند. همچنین م شخص شده است که حیوانات و گیاهان می‌توانند پس از جذب آلاینده‌های نوظهور آن‌ها را سمیت‌زدایی یا دفع کنند. اما تجمع در بافت چربی یا فقدان سیستم‌های آنزیمی لازم برای تغییرشکل زیستی می‌تواند در حذف این آلاینده‌ها اختلال ایجاد کنند. به‌طور کلی نگرانی جدی در مورد آلاینده‌های نوظهور در محیط زیست. ورود این مواد به منابع آب می‌باشد. چرا که اغلب آلاینده‌های تولیدی در بخش‌های مختلف در آخر وارد منابع آب سطحی و زیرزمینی می‌شوند. بنابراین پتانسیل ورود آن‌ها به بدن انسان و جانوران از راه آب بسیار بالا |است و برای کاهش بار آلودگی ورودی به منابع آب می‌بایست از ورود آن‌ها به این منابع جلوگیری کرد. از آن‌جا که آلاینده‌های نوظهور طیف گسترده‌ای از مواد با ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی مختلف را شامل می‌شوند. تصفیه و حذف آن‌ها از محیطزیست و منابع آب بسیار مشکل است. برای مثال, تصفیه آب‌های زیرزمینی و سطحی حاوی آلاینده‌های نوظهورء نیازمند برر سی و شناسایی کنش‌های متقابل بین آلاینده‌ها و شرایط محیطی مانند فصل سال, شدت تابش نور خورشید. دماء ویژگی‌های هیدرولیکی محیط آبی و سایر پارامترها و مژْلفه‌های محیط پذیرنده است. همچنین بسیاری از آلاینده‌های نوظهور ممکن است در نواحی دورد ست و دور از محل مصرف مشاهده شوند. زیرا برخی ویژگی‌های -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ایر د نو ای اّل مل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳۵ ن مواد مانند مقاومت در برابر تجزیه باعث می‌شود تا زمان کافی برای انتقال به فاصله دور را داشته باشند. از سوی دیگر به پل خاصیت تجمع زیستی ممکن است این فرایند انتقال تسریع شود و به سایر مناطق نیز منتقل شوند [۱۹]. آلاینده‌های نوظهور ممکن است از منابع نقطه‌ای ۱ وارد محیط‌های پذیرنده خاک. هوا و آب شوند که سازوکارهای قال و مسیر انتقال آن‌ها به عوامل متعددی مانند قطبیت مولکول‌های آن‌هاء فراریت. مقاومت به تجزیه در محیط برنده و همچنین ویژگی‌های محیط پذیرنده بستگی دارد. شکل ۲-۴- منابع انتشار و مسیر انتشار آلاینده‌های نوظهور به منابع پذبرنده [۱۷| آلاینده‌های نوظهور به‌راحتی می‌توانند زیست‌بوم‌های رودخانه‌ای را آلوده کنند شکل (۳-۴). این موضوع به‌ویژه در حی که فاضلاب به رودخانه‌ها تخلیه می شوند یا تصفیه‌خانه‌ها کاراً یی ندارند. بیش‌تر مشاهده می شود. زیرا بسیاری از آلاینده‌ها به‌راحتی در رسوبات یا در بافت‌های جانوری و گیاهی تجمع می‌یابند. برخی باکتری‌ها می‌توانند اثرات اینده‌های نوظهور را تعدیل و به‌سادگی آن‌ها را تغییر و نرخ تجزیه آن‌ها را افزایش دهند. البته. مطالعات اندکی درباره دزیه زیستی آلاینده‌های نوظهور مانند هورمون‌ها و برخی شوینده‌ها یا ترکیبات دارویی انجام شده است. همچنین 65 ۲۲۹۵[ بک 0۳6 ۳۵۵۲ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب پژوهش در زمینه شناسایی باکتری‌ها و سایر جاندارانی که بتوانند آلاینده‌های نوظهور را از محیطزیست و منابع آب حذف کنند. اولویت بالایی دارد. اثرات تغییر اقلیم و افزایش خشکسالی و تاثیر آن بر غلظت آلاینده‌ها در رودخانه‌ها و به حذف ناقص تصفیه فاضلاب که در نتیجه 0 َ ی ۱ آن آلاینده‌های نوظهور وارد رودخانه سس و انفعالات شیمیایی و تولید مواد جانبی سمی نوظهور و انتشار آن‌ها در منابع آب حمل آلاینده‌های نوظهور توسط رواناب‌های و کشاورزی به محیط‌زیست و منابع اتاثیر بالقوه فعا ای آب واکنش آلاینده‌های نوظهور و محصولات جانبی آن‌ها با مواد تبدیل و تغییر آلاینده نوظهور در فرایند تصفیه و در محیط زیست ضدعفونی کننده تصفیه آب و فاضلاب و تشکیل محصولات جانبی سمی و به سایر مواد سمی(تجزیه میکروبی. فتولیز و هیدرولیز). پایدار در ب تجمع و انباشت آلاینده‌های نوظهور در رسوبات شکل ۳-۴- فرایندهای انتقال و سرنوشت آلاینده‌های نوظهور در منابع آب [۱۱۱ از بین آلاینده‌های نوظهور ترکیباتی که بر سامانه غدد درون‌ریز تأثیر می‌گذارند بیش از سایر آلاینده‌ها بررسی شده‌اند. بیش از ۰ نوع از این آلاینده‌ها در محیط‌زیست و منابع آب شنا سایی شده‌اند. همجچنین در بین آلاینده‌های نوظهورء آلاینده‌های دارویی به دلیل مصرف بسیار زیاد برای مقابله با بیماری و ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی بیش از بقیه موردتوجه قرار دارند. تقریباً همه گروه‌های داروها به دلیل مقاومت به تجزیه در فا ضلاب‌ها شنا سایی شده‌اند [۱۸]. ترکیبات دارویی (مانند هورمون‌هاء داروهای ضدالتهاب. داروهای ضد صرع. استاتین. بتابلاکرهاء آنتی‌بیوتیک‌هاء داروهای آب‌های سطحی یافت می شوند. در این میان آنتی‌بیوتیک‌ها به مقدار بسیار زیاد در محیط‌زی ست مندشر می شوند و به همین دلیل تنوع بالایی از این مواد در محیط‌زیست مشاهده می‌ شود. مطالعات نشان داده است که غلظت آنتی‌بیوتیک‌ها در برخی رودخانه‌های جهان بیش از ۳۰۰ برابر حد مجاز است. بر اساس گزارش سازمان بهداشست جهانی. یکی از نتیجه این مقاومت. شمار زیادی از بیماری‌های عفونی را نمی‌توان به‌سادگی درمان کرد. چرا که تخلیه مستمر آن‌ها به محیط‌زیست باعث مقاومت بسیاری از عوامل بیماری‌زا به آنتی‌بیوتیک‌ها شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳۷ آلاینده‌های ریز نوظهور (۱)5۸/۳۶ گروه دیگری از آلاینده‌های نا شی از فعالیت‌های اذ سانی ه ستند که در محیط‌های آبی در غلظتی فراتر از غلظت طبیعی خود مشاهده می‌شوند و در مواجهه طولانی‌مدت می‌توانند با غلظت‌های پیکوگرم بر لیتر تا میکروگرم بر لیترء 08/1 تا [/۲8 اثرات سمیت شدید نشان دهند. در یک دسته‌بندی دیگرء آلاینده‌های نوظهور را می‌توان بر اساس ویژگی‌های فیزیکو- شیمیایی مانند مواد آلی قطبی (مانند داروهاء مواد شیمیایی صنعتی, آفت‌کش‌ها)» ذرات جامد (مانند. نانو‌پلاستیک‌ها و میکروپلاستیک‌ها) دسته‌بندی کرد. این آلاینده‌های نوظهور می‌توانند چربی‌دو ست و یا آبدو ست با شند و یا میزان فراریت آن‌ها کم یا زیاد با شد. پس از ورود این مواد به محیط‌زیست. بیش از مواد شیمیایی طبیعی خاصیت قطبی, اسیدی یا قلیایی نشان می‌دهند که موجب می شود در برخی غلظت‌ها خطرناک‌تر شوند. بسیاری از آلاینده‌های نوظهور آب‌گریز" هستند و به همین دلیل می‌توانند در زنجیره‌های غذایی منتقل شوند و در بافت‌های چربی تجمع یابند یا در نتیجه تماس مستقیم و غیرمستقیم بر غدد درون‌ریز جانوران و انسان تأثیر بگذارندشکل (۴-۴) [۱۹]. (۲[31(]: 5) هگزا برومو سیکلودو دکان (111312) شکل ۴-۴- قطبیت و فراریت برخی آلاینده‌های نوظهور گروه جدیدی از ترکیبات آلی که وارد فهر ست آلاینده‌های نوظهور شده‌اند ترکیبات کرم‌های بهدا شتی ضدپرتوهای سال‌های اخیر بیش‌از پیش در کانون توجه قرار گرفته‌اند. این ترکیبات که به صورت گسترده در ترکیب کرم‌های آرایشی جلوگیری از پرتوهای فرابنفش است (طول موج‌های ۴۰۰- ۳۲۰ تا ۲۸۰-۳۲۰ نانومتر). به همین دلیل, فیلتر های ک ۱۳ ۲- 11۷۵۲۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب فرابنفش می‌توانند افراد را از اثرات مضر پرتوهای خورشیدی حفاظت کنند. استفاده گسترده از این مواد و پایش آن‌ها نشان داده است که این ترکیبات می‌توانند در اندام‌های بدن (به‌ویژه بافت‌های چربی) و بخش‌های مختلف زد ست‌بوم‌ها تجمع کنند. علاوه بر این برخی مطالعات اولیه در جانوران ذ شان داده است که برخی فیلترهای 1۷] به‌عنوان مواد مختل‌کننده غدد درون‌ریز عمل می‌کنند. با این وجود. گستره و شدت حضور این مواد در محیطزیست هنوز ناشناخته است [۲۰]. در آب‌های ساحلی و خلیج‌ها و دریاها ممکن است غلظت بالایی از فیلترهای 7۷] ناشی از مصرف کرم‌های ضد آفتاب گردشگران وجود داشته باشد که از مهم‌ترین آن ها می‌توان به 1۵1001۵۵16 0/1 ردان 1۲1/6 6 م00 ۵10۵0670113۵06 بط 82 ۱1-10ظ ۳0۵-3 م07۵0 83۳3 و غیره اشاره کرد [۲۱]. همجنین این آلاینده‌ها در رودخانه‌هاء دریاچه‌هاء آب‌های زیرزمینیء ر سوبات و جانداران زنده م شاهده شده‌اند. اما بیش‌ترین آلودگی در پساب تصفیه‌خانه‌های فا ضلاب م شاهده می شود. زیرا بسیاری از تصفیه‌خانه‌های فا ضلاب توانایی حذف فیلترهای 7۷] را ندارند [۲۳]. غلظت بالای این آلاینده‌ها در پساب می‌تواند استفاده از پساب را محدودکند. تجزیه و شناسایی این ترکیبات در ماتریس‌های (مواد سیال) پیچیده‌ای مانند فاضلاب مستلزم به‌کارگیری روش‌های تخصصی و بسیار ویژه است و به همین دلیل استفاده از روش‌های کروماتوگرافی مایع به همراه طیف‌سنجی جرمی متوالی ! توصیه می‌شود. در حال حاضر اتحادیه اروپا برای ۲۷ نوع فیلتر 17۷ غلظت مجاز در آب را اعلام کرده است. بایستی توجه داشت که برخی فیلترهای 17۷ آلی ممکن است به دلیل تجزیه نوری یا تجزیه زیستی به سایر فرآورده‌های جانبی تبدیل شوند و در نتیجه ممکن است هنگام پایش شناسایی نشوند. به همین دلیل نیاز به پژوهش‌های جامع در زمینه انواع فیلترهای 1۷] و ۲-۴- انواع آلاینده‌های نوظهور طی چند دهه گذشته و به‌موازات توسعه صنعتی و تولید انواع محصولات مصرفی و دارویی. میزان آلاینده‌های نوظهور بسیاری تولید و پس از مصرف به طرق مختلف وارد محیط‌زیست. به‌ویژه منابع آب شده‌اند که آثار و پیامدهای اکولوژیکی, بهدا شتی برای انسان و سایر موجودات زنده در پی دارند. بر اساس پایگاه شبکه نورمن. حداقل ۷۰۰ ماده نوظهور در ۲۰ دسته در محیط‌های آبی اروپا شناسایی شده‌اند و شناسایی, پایش» ردیابی و حذف آن‌ها و انجام سایر اقدامات پیشگیرانه جزو مهم‌ترین اولویت‌های سازمان‌های بهداشت و محیطزیست قرار دارد. باید یادآوری کرد که استانداردهای ملی کیفیت آب در بسیاری از کشورها از جمله ایران, آلاینده‌های نوظهور را شامل نمی‌شوند. اما در سال‌های اخیر در برخی کشورهای توسعه‌یافته آلاینده‌های نوظهور مورد توجه قرار گرفته‌اند و مجموعه‌ای از قوانینء دستورالعمل‌هاء استانداردها و اقدامات ۱- 120613( ۳۵۹۹ 61۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳۹ مدیریتی برای ارزیابی ری سک محیطز, ستی و بهدا شتی آن‌ها با هدف د ستیابی به مدیریت کارآمد منابع آب و 7 ضمین سلامت مردم و سایر جانداران زنده. وضع شده است. بررسی سیر تحولات این مواد در محیطزیست و منابع آب نشان می‌دهد که انتشار برخی آلاینده‌های نوظهور احتمالاً در بازه‌های زمانی طولانی رخ داده است. اما به دلیل غلظت بسیار کم آن‌ها و فقدان فناوری‌های شناسایی و پایش مناسب. تا مدت‌ها ردیابی و شناسایی نشده‌اند. باید یادآور شد که تا اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی, بیش‌تر پژوهش‌های آلاینده‌های نوظهور در سطح جهان معطوف به آلاینده‌های آلی پایدار (۱)۳0۳۶ بودند که بیش‌تر شامل ترکیبات سمی و قابل تجمع زیستی مانند هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای (۳۸]19) ۲ می‌باشند. با توجه به پژوهش‌های وسیع بر روی این مواد بسیاری از آن‌ها تحت عنوان آلاینده‌های اولویت‌دار شناخته شدند و تحت پایش و نظارت قوانین زیست‌محیطی قرار گرفتند و با اقدامات مناسب و حذف منابع اصلی تولید آن‌ها کاهش قابل‌توجهی در انتشار این ترکیبات رخ داده است. به‌طور خلاصه مهم‌ترین گروه‌های آلاینده‌های نوظهور عبارتند از: داروها گروهی از آلاینده‌های نوظهور هستند که به‌طور گسترده برای درمان بیماری‌های انسان و جانوران استفاده می‌شوند. اولین ماده دارویی که آنالیز شد. آسید کلوفیبریک بود که یک داروی کاهش چربی خون است. هورمون‌ها نیز در و ناپروکسن در رودخانه‌ها مشاهده شد. در سال ۲۰۰۴ گزارش شد که سه گونه کرکس‌ها تحت تأثیر داروی دیکلوفناک قرار گرفته‌اند که مرگ و میر زیادی در این پرندگان در کشورهای پاکستان و هند در پی داشته است [۳۴]. پژوهش‌های بعدی نشان داد امروزه داروهای انسانی و حیوانی بسیاری پیوسته در طبیعت و به‌ویژه منابع آب در حال انتشار هستند که در مطالعات دیگری داروهای ان سانی مختلفی در آب‌های سطحی با غلظت‌های حدود ۱ میکروگرم بر لیتر شنا سایی شده‌اند. اما بررسی‌های مختلف نشان داده که اغلب داروهای حیوانی (دامپزشکی) غلظت چندانی در خاک و آب‌های منابع آب خواهند بود. بنابراین» پایش,» کنترل و حذف پسماندهای دارویی از منابع آب. با توجه به ویژگی‌های شیمیایی و ۱- ۳۵۳۹۱۹۱۵۲ 0۳22016 ۳۵11۵۵ ۲- ۳۵1۷۵۵۱۱۵ 270۵1160 ۳- ۱11۵0111۵15 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب است در بدن تغییر ماهیت دهند. سپس از طریق دفع فضولات انسانی از راه منابع نقطه‌ای مانند فاضلاب‌های بیمارستانی. صنایع داروسازی و فاضلاب خانگی یا غیرنقطه‌ای مانند رواناب‌های سطحی یا فاضلاب خانگی در شهرهای فاقد سامانه‌های در سال‌های اخیر تولید و مصرف انواع داروها در حال افزایش است و هم‌زمان انواع متابولیت‌های دارویی در منابع آب افزایش چشمگیری یافته است. برای مثال, در آلمان حدود ۲۲۰۰ داروی مختلف در گردش است. حدود ۳۰۰ داروی از سانی و دامپز شکی مورد | ستفاده را در آروپا شنا سایی کردند. متداول‌ترین و پرم صرف‌ترین داروها شامل داروی‌های ضدالتهاب/ ضد درد آنتی‌بیوتیک‌هاء داروهای تنظیم‌کننده چربی خون, داروی کاهش استرس قلب. استروئیدها و ۱ + مها ۳ 5 ام 0 ۱ -- و 6 ۱ ۱ الاینده ۱ تصفیه‌خانه فاضلاب در نوظهور ۱ و۳ درو تصفیه‌خانه آب : ۱ شکل ۵-۴- منابع انتشار و مسیر انتقال آلاینده‌های نوظهور دارویی و بهداشتی به محیط زیست و منابع آب ۱۲۶۱ ۳۷۱| یک سو این مواد در غلظت‌های اندک در محیط‌زیست وجود دارند و از سوی دیگر در زمره آلاینده‌هایی هستند که زمان زیادی از انتشار آن‌ها در محیط‌زیست نمی گذرد. با توجه به کمبود اطلاعات در مورد اثرات. سرنوشت و غلظت آلاینده‌های نوظهور در محیط‌زیست و منابع آب. کنترل و مدیریت آن‌ها برای دولت‌ها و مسئولین محیط زیست و منابع آب یک [0۵ ۳۵۵-1۵۵010۵1 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۴ سامانه‌های فا ضلاب و محیط‌زیست یا در آب شرب وجود ندارد [۳۶]. با این‌وجود برخی کشورها استانداردهای مقدماتی برای برخی آلاینده‌های نوظهور دارویی و محصولات مراقبت شخصی! ارائه کرده‌اند. در سال ۱۹۹۵ اتحادیه اروپا غلظت برخی آلاینده‌های دارویی " و محصولات مراقبت شخصی را در آب‌های سطحی و خاک به ترتیب ۱۰ نانوگرم بر لیتر و ۱۰ میکروگرم بر کیلوگرم خاک پیشنهاد کرد. همچنین, این اتحادیه. بر اساس دستورالعمل چارچوب منابع آب در سال ۳ حدود ۴۵ ترکیب دارویی و مراقبت بهدا شتی را به‌عنوان آلاینده‌های با اولویت زیاد معرفی کرد که باید برای آن‌ها استاندارد تهیه شود. سازمان غذا و داروی ایالات‌متحده امریکا" دستورالعمل‌هایی را برای ارزیابی داروهای انسانی ارائه کرد و اعلام کرد که باید در مورد داروهایی که غلظت آن‌ها در محیط‌های آبی بیش از ۱ میکروگرم بر لیتر است. ارزیابی‌های زیست‌محیطی انجام شود [۲۶]. شوینده‌ها و مواد پاک‌کننده به دلیل وجود انواع ترکیبات شیمیایی در آن‌ها از دیگر مواد و محصولاتی هستند که در نتیجه استفاده و مصرف آن‌ها آلاینده‌های نوظهور متعددی در محیط‌زیست و منابع آب تخلیه می‌شود. محصولات مراقبت بهداشتی به دلیل تولید و مصرف بیش‌تر در مقایسه با مواد داروییء در مقادیر بالاتری در منابع آب یافت می‌شوند. در این میان» شوینده‌ها از مهم‌ترین مواد م صرفی برای مراقبت از سلامت ۸۵ ستند. این مواد با وجود دارا بودن جنبه‌های مثبت فراوان. آلودگی‌های نوینی وارد محیط‌زیست کرده‌اند. همچنین شوینده‌ها پدیده تغذیه‌گرایی» تجزیه‌ناپذیری گروه سخت شوینده‌ها, اآیجاد کف و سایر مشکلات را در منابع آب و محیط‌زیست در پی داشته‌اند. شوینده‌های مصنوعی ویژگی‌های پاک‌کنندگی خوبی دارند و با یون‌های سختی مانند کل سیم و منیزیمء نمک‌های نامحلول تشکیل نمی‌دهند. همچنین به دلیل نمک‌های به زسبت قوی | سیدی شان در آب‌های | سیدی به صورت | سیدهای نامحلول که از ویژگی‌های نامطلوب صابون‌ها ست. ر سوب نمی‌کنند. با این‌وجود. پتان سیل آلودگی آب تو سط پاک‌کننده‌ها ب سیار زیاد ۱ ست. زیرا این مواد کاربرد گسترده‌ای دارند به طوری که سالانه حدود یک میلیارد پوند پاک‌کننده‌های فعال سطحی "در بازار خانگی ایالات‌متحده آمریکا و بیش از این مقدار در اروپا مصرف می‌شود. بیش‌تر این مواد همراه با سایر مواد تشکیل‌دهنده پاک کننده‌ها درنهایت با فاضلاب به محیط تخلیه می‌شوند. ماده | صلی تشکیل‌دهنده شوینده‌هاء ماده‌ای فعال سطحی است که به‌عنوان عامل پاک‌کننده عمل می‌کند. به دلیل ساختار چربی‌دو ست- آب‌دو ست آن‌ها یک قسمت از مولکول که قطبی یا گروه یونی است تمایل زیادی به چسبیدن به مولکول‌های آب دارد و قسمت دیگر که گروه هیدروکربنی دارد مولکول‌های آب را دفع می‌کند. شکل زیر این نوع ساختمان مولکولی برای ماده فعال سطحی آلکیل بنزن سولفونات* را نشان می‌دهد [۴۵]. ۱- 4۵ ۲- ۸۵ ۸ ,۸0:11:0 1۳۵ 200 ۳۵0۵0 -۳ 110118باگ -۴ 5 ,10۵۱6 ناگ ۳02006 [بیزز۸ -۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب ساختمان مولکولی برای ماده فعال سطحی آلکیل بنزن سولفونات تا اوایل دهه ۰۱۹۶۰ آلکیل بنزن سولفونات فراوان‌ترین ماده فعال سطحی برای تولید پاک‌کننده‌ها محسوب می‌شد. با این‌وجود. یکی از مهم‌ترین مشکلات این ماده تجزیه زیستی کند آن است. علت این پدیده شکل ساختمان مولکولی زنجیره‌ای شاخه‌ای آن‌هاست. یکی از نشانه‌های نامطلوب پاک‌کننده‌های غیرقابل‌تجزیه. سرباره کف است که در آب تصفیه‌خانه‌های فاضلاب و نهرهایی که فاضلاب دریافت می‌کردند. مشاهده می‌شود. از سایر اثرات نامطلوب پاک‌کننده‌های مقاوم به تجزیه در فرایندهای تصفیه فاضلاب. می‌توان به کاهش کشش سطحی آب. واپاشی لخته‌های کلوئیدی, شناورشدن مواد جامد. امولسیون‌شدن چربی و روغن و مرگ باکتری‌های مفید اشاره کرد. به همین دلیل, ماده قابل تجزیه فعال سطحی آلکیل سولفونات خطی (۱)1]۸5 جایگزین ماده فعال سطحی آلکیل بنزن سولفونات (۸5) شد. شکل زیر ساختار عمومی ۸8] یا 2- بنزن سولفونات را نشان می‌دهد که در آن حلقه بنزن ممکن است در هر نقطه. به‌استثنای بخ انتهایی مولکول, به زنجیره آلکیل بچسبد. فرمول ساختار عمومی مولکول آلکیل سولفونات خطی (1.۸5) 5 در مقای سه با ۸35 قابلیت تجزیه زی ست بیش‌تری دارد. زیرا بخش آلکیلی مولکول 1.۸5 شاخه فرعی ندارد و کربن نوع سوم هم که در تجزیه زیستی بسیار تعیین‌کننده است. ندارد. از آنجا که 1.۸5 جایگزین ۸5 شده است. در نتیجه مشکلات ناشی از عامل فعال سطحی در پاک‌کننده‌ها (مانند سمی بودن برای بچه ماهی‌ها) به میزان زیادی کاهش برخی پاک کننده‌های فعال سطحی غیریونی هستند. یک گروه از آن‌ها که می‌تواند مشکلاتی را به وجود آورد. آلکیل فرمول ساختار مولکول فنل پلی اتوکسیلات‌ها 06 ره 116۵7 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳۳ آلکیل فنل پلی اتوکسیلات‌ها به‌عنوان پاک‌کننده, پراکنده کننده, امولسیون‌کننده, حل‌کننده و مرطوب‌کننده, مواد بسیار مفیدی هستند و مصرف سالانه آن‌ها در ایالات‌متحده میلیون‌ها کیلوگرم است. زنجیره‌های پلی‌اتوکسیلات این مواد و محصولات حا صل از تجزیه آن‌ها از طریق هیدرولیز میکروبی کوتاه‌تر می شوند و تمایل زیادی به تصفیه‌زی ستی دارند. همچنین این مواد در لجن فا ضلاب تجمع می‌یابند. تصور می شود که این مواد ممکن است به صورت هورمون | ستروژن خارجی (تقلیدکننده هورمون استروژن) عمل کنند. در نتیجه به‌دلیل پتانسیل ورود آن‌ها به زنجیره غذایی از راه کاربرد اروپایی به‌شدت محدود شده است. انواع صابون‌هاء خمیردندان‌هاء شامپوهاء کرم‌های پوست و شوینده‌های لباس و ظروف از مهم‌ترین مواد مصرفی روزانه محسوب می‌شوند. همواره برای افزایش عملکرد و اثر این شوینده‌ها به آن‌ها موادی مانند پارین‌هاء. عطرهای مصنوعی, مواد ضد میکروبی, فیلترهای ضد اشعه ماوراءبنفش و انواع افشانه‌ها اضافه می‌کنند. پژوهش‌های متعدد نشان داده‌اند که این مواد می‌توانند اثر منفی بر زیست‌بوم‌ها و اسان دا شته با شند. همچنین با توجه به وجود چربی در ترکیب این مواد. خاصیت تجمع در بافت‌های چربی جانداران آبزی را دارند. یکی از مواد متداول سمی که کاربرد گسترده‌ای در شوینده‌ها داردء نیتروموسک گرزیلن ([۷10* 11111010۵) است. همچنین. پروپن‌هایی که به‌عنوان نگهدارنده در انواع شوینده‌ها استفاده می شوند. و موادی مانند اتیل هگزیل متوکسی سیانامات (ع11۵11107(01۵17۵1 [(۷ع۳1](۷11) که در فیلترهای ماوراءبنفش استفاده می‌شوند. به‌عنوان مختل‌کننده‌های غدد درون‌ریز عمل می‌کنند. میکرو پلاستیک‌هاء ذرات پلاستیکی مصنوعی باق طر کم‌تر از ۵ میلی‌متر و بیش از یک میکرومترء در زمره آلاینده‌های نوظهور شناخته می‌شوند. میکرو پلاستیک‌ها از نظر مورفولوژی به پنج دسته شامل الیاف. فوم. گلوله. فیلم و ذرات بسیار ریز و از نظر منشاً تولید به دو دسته اولیه و ثانویه تقسیم می‌شوند. میکرو پلاستیک‌های اولیه به‌طور عمده در اندازه‌های کوچک مانند ریزدانه‌های موجود در محصولات مراقبت شخصی و لوازم آرایشی و بهدا شتی مانند لو سیون‌هاء صابون‌هاء لایه‌بردارهای صورت و بدنء خمیردندان, تمیزکننده‌ها و الیاف لباس وجود دارند. بر اساس برآوردها در انگلستان سالیانه بین ۱۰۵ تا ۱۰۵۴ تن میکروپلاس تیک اولیه (معادل ۵ تا ۵۳ میلیارد عدد) به شکل گلوله‌های کوچک به محیط زیست راه می‌یابند. میکروپلا ستیک‌های ثانویه نیز در نتیجه تخریب قطعات پلا ستیکی بزرگ‌تر تولید می شوند. این تخریب و تکه‌تکه شدن ممکن است هنگام استفاده از موادی مانند منسوجات پلا ستیکی, رنگ و لاستیک یا پس از رها شدن پلا ستیک‌ها در طبیعت. از طریق هوازدگی» فتولیز». سایش مکانیکی, | شعه فرابنفش خور شید و عوامل فیزیکی و شیمیایی و زیست‌محیطی رخ دهد. امروزه این مواد به یک نگرانی جدی برای محیط‌زیست تبدیل شده‌اند. به طوری‌که در محیط‌های خاکی و آبی. هواء اقیانوس, رودخانه. دریاچه. رواناب‌های شهری, آب. فا ضلاب. پساب. کود و کمپوست یافت -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب داروها و محصولات مراقبت شخصی و آلاینده‌های آلی پایدار مانند پلی‌کلروبی‌فنل‌ها (۳۴13) و هیدروکرین‌های معطر چند حلقوی (۳۸11) را جذب کنند و موجب افزایش دسترسی موجودات زنده به این آلاینده‌ها شوند. برای نمونه انتقال و جذب میکروپلاستیک‌ها توسط ماهی‌ها و زئوپلانکتون‌ها و سایر جانداران میکروسکوپی در محیط‌های آبی گزارش شده | ست [۸۴]. کمبود اطلاعات میکرو پلا ستیک‌ها از جنبه اثرات بر سلامت از سان‌هاء حیوانات و محیطزی ست. سنجش و مطالعه آن‌ها در محیط‌های مختلف را ضروری کرده است. مواد ضدآتش! 9 نرم کننده‌ها ۲ امروزه استفاده از انواع مواد ضد آتش هم برای مقابله با آتش سوزی و هم در تجهیزات مختلف در سراسر جهان رو به محسوب می شوند. این مواد کاربرد گسترده‌ای در جلوگیری از آتش سوزی در موادی مانند پلاستیک‌هاء پارچه‌ها و چوب. و در تجهیزات الکتریکی. خودروها و ساختمان‌ها دارند. با توجه به استفاده از حلال‌ها و مواد فعال‌کننده سطحی در ساختار این مواد و آلودگی نا شی از آن‌ها در محیطزی ست و منابع آب. برر سی اثرات ز, ست‌محیطی این ترکیبات مورد توجه | ست. از جمله چالش‌های زی ست‌محیطی این ترکیبات. ورود آن‌ها به منابع آب و خاک از راه تخلیه آن‌ها به شبکه جمع‌آوری فا ضلاب‌های صنعتی و بهدا شتی و کانال‌های جمع‌آوری آب‌های سطحی بر اثر م صرف. ریزش اتفاقی یا نابود کردن آن‌ها به دلیل سرآمدن تاریخ مصرف می‌باشد. در بین انواع مواد ضدآتش, مواد دارای برم از موثرترین مواد ضدآتش شناخته می‌شوند که برآورد می‌شود سالانه حدود ۲۰۰ هزار تن از آن تولید می‌شود. این ترکیبات در محیط‌زیست بسیار مقاوم ه ستند و ویژگی تجمع زی ستی؟ دارند. از مهم‌ترین ترکیبات این گروه که در محیطزی ست و منابع آب شنا سایی شده‌اند و به مقدار زیادی تولید می‌شوند می‌توان به ع02ع1000 ۲10۵۳۳010۲ (11831) [۵ع ,101۳۵0۳0۵۹0 (188۳۸) و 13602۳0۳۵۵0۳۳116 (06028058) اشاره کرد. منابع اصلی انتشار این آلاینده‌ها تولید پلاستیک است که به صورت نقطه‌ای وارد محیط‌های آبی می شوند. این مواد مقاوم و پایدار و با ویژگی تجمع زیستی می‌توانند در رسوبات. گردوغبار و در بدن جانوران وحشی و انسان‌ها هم یافت شوند و به فراوانی در آب‌های سطحی نیز مشاهده می شوند. افزایش غلظت آن‌ها در محیط‌های آب را اثبات کرده‌اند. با توجه به آثار و پیامدهای این مواد در محیطزیست و تخلیه این مواد در محیط‌زیست ارائه کرده است. پرکاربردترین شکل پلا ستیک شامل بطری‌های آبمیوه» بسته‌بندی‌های پلا ستیکی. ظروف پلا ستیکی. ظروف غذای آماده» بطری‌های پلاستیکی شفاف. ظروف ادویه. لیوان و بطری‌های پلاستیکی, پلاستیک‌های بسته‌بندی, پاکت‌های ۱- ۳1۵6 ۲۵1۵۲۵5 ۲-۲ 1 ۳- 31026016 ۲061۵5 0۲ 6۵1۳10 0صه ۸0۵100 ۳۷۵1۵0۵۰ ۸۵۱۹10 -۴ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳۵ پلا ستیک و سایر محصولات مشابه هستند. بسته به نوع کالاء ممکن است پلی‌وینیل کلرید (۳۷۳)» پلی!| ستایرن (۳5)» پلی کربنات و بیس‌فنول (13۳۸) در این محصولات وجود دا شته با شد. نرم‌کننده‌ها که افزودنی‌های بهبود انعطاف‌پذیری و قابلیت کشسانی می‌باشند. از مهم‌ترین موادی هستند که در ترکیبات پلاستیکی استفاده می‌شوند. نرم‌کننده‌هاء بیش‌تر از اسید استرهاء اسید فسفریک استرهاء اسید سولفونیک استرها و به طور کلی خانواده آروماتیک‌ها یا آلیغاتیک‌ها می‌باشند. این مواد شیمیایی مصنوعی با بسیاری از مشکلات سلامتی» ازجمله سرطان» دیابت. بیماری‌های قلبی و ناهنجاری‌های تولیدمثل مرتبط هستند. امروز نرم‌کننده‌های فتالات ! کاربرد گسترده‌ای در تولید م< صولات پلا ستیکی ۳۷۳ دارند. ۳۷۳ به صورت گسترده برای تولید م< صولاتی مانند پو شش سیم‌های مسی. بسته‌بندی محصولات. پو شش کف ساختمان‌هاء چرم م صنوعی, اسباب‌بازی» تجهیزات ورزشی و پزشکی استفاده می‌شود. در اروپا سالانه حدود یک‌میلیون تن از فتالات‌ها به عنوان نرمکننده و مواد واسطه‌ای (۳۳1) ۲ اس‌تفاده می‌شود که بیش‌تر شامل 1101۳ (101-1800(1-0۳1[۵121)» 1210۳ (ع0۳1۳۵1۵1 -1[/ر11-10000) و 10۳۲۳ (101-2-0۳0021-10011-0۳1۳۵101) است. فتالات‌ها به دو گروه با وزن مولکولی پایین یا 1۸/۷ (با ۳ تا ۶ اتم کرین در زنجیره اصلی) و با وزن مولکولی بالا یا ۲۳1۱/۷۷ (با بیش از ۷ اتم کرین در زنجیره اصلی) طبقه‌بندی می‌شوند. فتالات به‌سادگی از محصولات جدا و در محیطزیست منتشر می‌شوند. زیرا این مواد با محصولات پیوند شیمیایی ندارند. پس از ورود این مواد به زیست‌بوم‌ها و محیط‌های آبیء ترکیبات آلی نیمه فرار* تشکیل می‌دهند که می‌توانند اثرات منفی بر حبوان‌ها و اننسان‌ها بگذارند. این ویژگی‌ها باعث می‌شود تا این مواد به‌وفور در فتالات‌ها به‌دلیل حجم بالای تولید. استفاده گسترده در محصولات مختلف به‌ویژه مواد پلاستیکی, رهاسازی. انتقال آسان و پراکنش وسیع در بخش‌های مختلف محیط‌زیست به‌عنوان یک آلاینده مختل‌کننده سیس--تم هورم--ونی درون‌ریز (106۶)» ایجساد صدمات کیسدی, کلیسوی, سمیت تولیدمثلی, ناهنجاری‌های تولیدمثلی و حتسی سرطان‌زایی در انسان اهمیت ویژه‌ای در زمینه آلودگی محیط زیست دارند.ء و پژوهش‌های مختلف نشان داده‌اند که در همه گروه‌های جانوری بر کارکرد سیستم هورمونی بدن و تولیدمثل تأثیرگذار هستند [۴]. این مواد با اتصال به گیرنده‌های هورمونی در بدن موجب بروز فعالیت‌های آنتی اندروژنی» تغییر در ساختار و کارکرد سلول‌های سرتولی بیضه. کاهش تعداد و کیفیت تحرک اسپرم‌ها در جنس نر و تغییر در مقادیر هورمون‌های استروئیدی جنس ماده. بلوغ زودرس, زایمان زودرس و مرگ جنین می‌شوند. با توجه به سمیت این مواد و تأثیر آن در تولید مثل جانوران آزمایشگاهی. فتالات‌های با وزن مولکولی ۱- ۳۳۱۵|۹5 ۲-۰ ۳۵۳۵۵۵۵ 600 [ 10۵۶ 3۳1۵۹015 ۵00 1101015 ۳- 1۷ 13۵1۵00107 ۵1 ۴- ۲/۵ 3۵| ۵1 ۵- 50111-۷۵1۵1 [6 )0۲20110 6-0105 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب مولکولی بالا نیز ممکن است آثرات منفی بر محیطزیست داشته باشند. اما هنوز اطلاعات مونثقی در مورد اثرات آن‌ها بر - افزودنی‌های غذایی افزودنی‌های غذایی در زمره مواد مصرفی هستند که برخی ترکیبات آن‌ها می‌توانند انواع آلاینده‌های نوظهور مانند 06 1۳1۵000 و 1۳16181011۳۵ در فهر ست پایگاه اطلاعات ۸0118/1۸۳ را در محیط‌زیست و منابع آب منتشر کنند. از دیگر افزودنی‌های غذایی با کاربرد گسترده در شیرین‌سازی مواد غذایی می‌توان به 580011۵710 ,ع12121ع-) 6 ۸00۵۷1126 و ۸۵0۵۲2۵ اشاره کرد که در نوشابه‌هاء غذاها و داروها اس‌تفاده می‌شوند. افزودنی 06 منمونه خوبی از افزودنی‌ها است که می‌تواند آثرات منفی بر محیط‌زیست داشته باشد. این ماده به دلیل ساختار جایگزینی سه گروه هیدروکسیل با اتم‌های کلر دهیه می شود. این مواد در فاضلاب 9 آب‌های سطحی شناسایی شده‌اند. اگر چه تاکنون برای این مواد اثرات حادی بر محیط‌های آبی و سلامت اسان شنا سایی نشده است. اما با توجه به نرخ اطلاعاتی 0118/1۸« برخی از آن‌ها در زمره آلاینده‌های نوظهور طبقه‌بندی شده‌اند. - آفت‌کش‌ها معرفی 10107 در خلال جنگ جهانی دوم آغاز دوره رشد بسیار سریع مصرف آفت‌کش‌ها بود. آفت‌کش‌ها برای هدف‌های گوناگونی استفاده می شوند. از جمله می‌توان به حشره‌کش‌ها و نرم‌تن‌کش‌ها " برای حلزون‌هاء نماتدکش‌ها برای کرم های لو له‌ای میکروسکوپی, جو نده‌کش ها" برای مهره‌داران پر نده‌کش ها" برای دفع و فراری دادن پر ند گان, ماهی‌کش‌ها" نیز برای ماهی‌هاء علف کش‌ها * برای از بین بردن گیاهان به‌ویژه علف‌های هرز زمین‌های کشاورزی اشاره کرد. تنظیم‌کننده‌های ر شد گیاهان, برگ‌زداها و خ شک‌کننده‌های گیاهان برای مقا صد گوناگون در ک شاورزی | ستفاده می‌شوند. قارچ‌کش‌ها برای مبارزه با قارچ‌هاء باکتری‌کش‌ها برای مقابله با باکتری‌هاء لجن‌کش‌ها برای مبارزه با موجودات 610۵5 0 ۵۲ 1۵۹1۳1100 200 ۸10121100 ۳۷۵1۵110۵۰ نادزی -۱ ۵65 ۸/1011 -۲ ۳- 1006111065 ۴- ۸۷1۵165 ۵- 165 ۶- ۲1611065 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طیقه‌بندی آلاینده‌های نوظظهور ۱۳( ۳۱۷ شمشمچجچجچجچجچجججججججججشججججججججججششششششمشمشمشمشمشمشمشمشمممجمجمجمجممجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجمجممششجگجگجگجج<<<<جم<م<<<گححححححتح لجن‌ساز در آب 9 جلیبک کش‌ها برای از بین بردن جلیک‌ها استفاده می‌شوند. در اواسط دهه ۱۹۹۶ بخش کشاورزی گذشته تا حدودی ثابت باقی مانده است. با این وجود. حشره‌کش‌ها و قارچ‌کش‌ها مهم‌ترین آفت‌کش‌هایی هستند که اسان بیش‌تر در معرض تماس با آن‌ها قرار دارد. زیرا این افت‌کش‌ها آندکی پیش یا پس از برداشست محصول استفاده یافته است. به‌طوری که در حال حاضر بیش‌ترین سهم مصرف آفت‌کش‌ها را دارند. احتمال دارد که مقدار زیادی آفت‌کش از مسیرهایی مانند زه آب کشاورزی وارد منابع آب شود. در این میان آفت‌کش‌ها را می‌توان بر اساس آثرات‌شان به‌صورت زیر گروه‌بندی کرد: ترکیبات بسیار مقاوم به تجزیه زیستی سموم اعصاب مهار کننده فعالیت آنزیم‌های کولینستراز * مواد آلوده کننده‌های آب‌های زیرزمینی (۲-۴) شهر ست شده‌اند. جدول ۲-۴- آفت‌کش‌های آلاینده منابع آب نوع ترکیب ادا 0 ۵1۵11۵0 ۲۵۵]۵10۲۰ ]2۲01 01011 یک جوا از ری 01 ۳2۵۵۹0( 16111۵10106 12101010-0۵۷ ۲۳10۳۵۵۶۷ [وزی و و /2۲0۳ ۲1۵1 ۹۵ 0۳۵:1۳010) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ی( 1100101270۵ 0 ۱۳۳0 اد ۳۳۵۹۵۱۲۱-1۵1 [ ور 6111 اور۵ 1۱۱۱۱ زو زیرزه ری 1 ۹101213-۹۵۵۱ طاشن نات ۸۲ 1۵101207 و وود اازوده ۱۱ 1۲1۳۱۱۱۵۲۷ اور رهم وق[ بر رورم [ 1۳۵/۵۲ ۳۵۱۵0۵۳۵/0|۵] ی 5۱۵۵۵ 002/0۵ ۵ ]1 [وری ۷۱۱۱۱۱1۱۱ 10۳۵۸۵ 1 ۵1۱ 1۲- 1116150110۳۵0 |۵1۷۱ 210-17 :113100110 1۳۱-110 و 171 11 محصولات تجزیه (بیش‌تر هیدرولیز مشاهده می‌شوند. در برخی موارد. این آمینومتیل فسفونیک اشاره کرد که « دی‌کلرودی‌فنیل تری‌کلرو اتان با نام نت هستند ( شکل ۶-۴). شواهد مختلف زا مقاومی است و در زنجیره‌های غذایی انبا ۶ راهنمای شناسایی 1۹ خ ۳ ۲16۲2 ۳1 امه حدول ۲-۴- آفت‌کش‌های آلاینده منابع در ۳۵ ۲1۵7۱6 1 ۲1۵7۱6 ای و۱ 1۹1 ۲1۵7۱6 ۲166 1 1 خن ۲1۵۳۳۱ ۲1۵7۳۱6 ۲166 خ ۳ ۲1۵7۱ 1 ع ۳ خن ۲1۵۳۳۱ ۲1۵7۳۱6 11006 ,1006ط6۲] بل لزع | ۸ ۲1۵7۱6 ع ۳ خن ۲1۵۳۳۱ ۲1۵7۳۱6 ۳۵ علن ۲16۳ برخی آفت‌کش‌ها در آب با غلظتی برابر محصولات سمی‌تر از آفت‌کش اصلر پم تولید آفت‌کش در جهان را دارد. ش‌های کلردار, آفت‌کش‌های فسفردا جاری 1017 و حشره کش های آلی کل شان می‌دهد که ممکن است 12107 سر پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 33333333 نوع ترکیب ار ها ری ور ۱( ها ۱0 ج نوع ترکیب 0۲22000105۵۵ 40 ۲۳10۳۳۵۵۹۱۷۷ 2۵16 111310027 20006 عاه ,1101006 ۲۵۵۵۵ 11010۹۵006 ۲01 0۲22000105۵6 ۲۳10۳۵۵2 4 ۲۲۵۲۱ 0,۵۵۵ 5 غ[0 17367111027 ۲10۳۵۷۳۵۱۵۱ 6 -2,6 می‌شود. این آفت‌کش که با نام تجاری طان‌زا با شد. در واقع < شره‌کش بسیار ال ۱۹۱۷۲ در ایاللات‌متحده امریکا ممنوعغ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳۹ شکل ۶-۴- نمونه حشره‌کش‌های آلی کلردار در دهه‌های گذشته مقدار بسیار زیادی حشره‌کش‌های آلی کلردار استفاده شده‌اند. اما به‌دلیل خواص سمی شدید آن‌ها و به‌ویژه تجمع و دوام آن‌ها در زنجیره‌های غذایی. مصرف آن‌ها ممنوع شده است. از مهم‌ترین حشره‌کش‌های این گروه دیلدرین/ آندرین. هیتاکلر. توگزافن. لیندن و اندوسولفان اشاره کرد که در حال حاضر مصرف آن‌ها ممنوع شده است. د سته دیگر. آفت‌کش‌های آلی فذسفردار هستند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به حشره‌کش‌های آلی سفردار | شاره میس 0اع پاراکسون متداول‌ترین ترکیبات < شره‌کش ف سفردارء ترکیبات 8 سفروتیونات و ف سفرودی‌تیونات ه ستند ( شکل ۷-۳). در این ترکیبات به‌جای گروه 0 <. گروه 5 < قرار دارد که با ۲ پیوند برقرار می‌کند. خواص سمی حشره‌کش‌های فسفردار بسیار متغیر است. مهم‌ترین تأثیر این سموم جلوگیری از فعالیت آنزیم استیل کولین‌استراز است. این آنزیم برای عملکرد سیستم عصبی ضروری است. برای مثال,ء حدود ۳8 120 سم پاراتیون می‌تواند یک انسان بالغ را بکشد و یک دوز پنج میلی‌گرمی از این سم می‌تواند موجب مرگ یک فرد نابالغ شود. بیش‌ترین مسمومیت‌های تصادفی ناشی از تماس با این آفت‌کش‌هاء جذب از راه پو ست | ست. از زمانی که کاربرد پاراتیون شروع شد. صدها نفر تو سط آن گشته شده‌اند. در مقابل, مالاتیون نشان می‌دهد که چگونه تفاوت در فرمول ساختاری می‌تواند باعث تفاوت در ویژگی‌های آفت‌کش‌های [| - -------- صفحهٔ بعد -------- 2۰ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 10 ۷۵ ی ۲۵ موسرم ۵ س(ن0))- ۹-0( ۳۷ 3 ۷۵ : ازین فوس - متیل متیل پاراتیون ایح 1 م) م۹ ۴ ن ( سل ویس فوسمت کلرپیری‌فوز (دورس‌بان) شکل ۷-۴- حشره‌کش‌های فسفردار فسفرو تیونات (متیل پاراتیون و کلرپیریفوز) و فسفرودی تیونات (آذین فوس -متیل فوسمت) پستانداران, آنزیم‌هایی دارند که می‌توانند مالاتیون را هیدرولیز کنند اما حشرات ندارند. به همین دلیل پستانداران می‌توانند م سمومیت را دفع کنند. اما حشرات قادر به این کار نیستند. در نتیجه مالاتیون خاصیت ح<شرهکشی انتخابی دارد. برای مثال, گرچه مالاتیون < شره‌کش بسیار موْنری است ولی سمیت آن برای پٍستانداران در مقایسه با پاراتیون کم‌تر | ست. همچنین. برخلاف ترکیبات آلی کلردار که در گ ستره و سیعی از محیطز, ست انتقال می‌یابند» ترکیبات آلی فسفردار به‌سادگی در محیط‌زیست تجزیه می‌شوند و در محیطزیست تجمع نمی‌یابند. گروه سوم آفت‌کش‌هاء مشتقات آلی اسیدکاربامیک یا کاربامات‌ها هستند (شکل ۸-۴). با توجه به تجزیه‌پذیری زیستی بیش‌تر کاربامات‌ها در مقایسه با < شره‌کش‌های آلی کلردار و سمیت کم‌تر برای پو ست در مقایسه با آفت‌کش‌های آلی فسفردارء این مواد کاربرد گسترده‌ای یافته‌اند. برای نمونه می‌توان به کاربرد گسترده کارباریل به‌عنوان حشره‌کش در باغ و چمن سبزء کاربوفوران (حلالیت ب سیار بالا در آب) به‌عنوان < شره‌کش سیستمیک گیاهی (این سم تو سط ریشه‌ها و برگ‌های گیاهان جذب شده و <شرات با تغذیه از مواد گیاهی, م سموم می شوند)» پریمی کارب به‌عنوان سم شته‌کش سر ستمیک در 5 شاورزی | شاره کرد. برخلاف بسیاری از کاربامات‌هاء پریمی کارب حدودی پایدار |است و تمایل زیادی برای اتصال به خاک دارد. کاربامات‌ها برای حیوانات سمی هستند زیرا از فعالیت آنزیم استیل کولین استراز جلوگیری می‌کنند. برخلاف برخی حشره‌کش‌های آلی فسفردارء این حشره‌کش‌ها به انجام تغییر زیستی اولیه نیاز ندارند. به همین دلیل به عنوان جلوگیری‌کننده مستقیم فعالیت آنزیمی طبقه‌بندی می‌شوند. البته جلوگیری از فعالیت آنزیم استیل کولین استراز تا حدودی برگ شت‌پذیر | ست و کاهش فعالیت آنزیم | ستیل‌کولین | ستراز بر اثر هیدرولیز | سترکاربامات رخ می‌دهد که در نتیجه فعالیت‌های متابولیکی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶ 4۱ ۳ 0-۷-0 با - ام کارباریل اسید کاربامیک 0 5 تک ۲۷-۸ را وال ۹ کم 3۳۳۲ براو ربا ولا را 0 وبل-س-0 آلدی کارب کار بوفوران شکل ۸-۴- اسید کاربامیک و سه حشره‌کش کاربامات و رواناب‌های شهری وارد محیط‌زیست و منابع آب سطحی و زیرزمینی می‌شوند. - نانو ذرات کشاورزی. صنعت و سایر علوم ایجادکرده است. نانوذرات کاربردهای گسترده‌ای در بسیاری از حوزه‌های محیط‌زیستی. محیط زیستی نانوذرات می‌توان به حدذف تصفبیه آب. فاضلا(اب. هوا و9 استفاده در تجهیزات کنترل و9 پایش آلاینده‌های محیط‌زیست مانند سنسورها و نانوفناوری سبز در کاهش گازهای گلخانه‌ای اشاره کرد. در سوی دیگر نانوذرات علاوه بر کاربردهای سودمند متعدد. در مراحل مختلف تولید تا دفع پسماندها مخاطرات متعددی برای محیط زیست. انسان و پژوهشگران است [۵]. مدشاً تولید و ان شار نانوذرات در محیطزرست می‌تواند طبیعی 5 ازسانی با شد. انتشار انسانی ممکن است آگاهانه 5 -------- صفحهٔ بعد -------- 1۲ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آ زا : فعل و انفعال در ابرها و دومین این منابع به اشکال مختلفی نظیر ذرات تک فازء ذرات فشرده یا منعقد چند فازه براساس نوع رسوبگذاری کاربرد و ماهیت تماس با انسان و محیط زیست مشاهده می‌شوند گ نشکیل ذرات سولفات‌هاء نیترات‌ها ۱۱ تا ۵ ۳ نانولوله‌ها رسوبگذاری اولیه تجمعی آثروسل‌های آلی هت فولرن‌ها نانوذرات فلزی نانوذرات اکسید نمک‌های دریایی. فلزی نانوذرات آلی ذرات فلری اثروسل‌های الی آثروسل‌هاء خروجی سیلیکات‌هاء کلئوئیدهای زیستی اگزوز خودروها اکسیدهاء سولفیت‌ها کرینات‌ها ۱ ۱ 1 , شکل ۹-۴- چرخه نانوذرات در محیط‌زیست |۵| کو چک بودن اندازه ذرات و قابلیت نفوذ در بدن موجودات زنده از جمله اسان و اثرات آن ها در زمره مهم‌تر نگرانی‌های درباره اند شار آن‌ها در محیط‌زی ست | ست. زیرا با کوچک شدن اندازه نانوذرات. زسبت سطح به حجم آن به‌طور نمایی افزایش می‌یابد. همچنین با کاهش اندازه آن‌هاء امکان نفوذدشان در بافت‌های گیاهی و جانوری افزاد می‌یابد. با چنین اندازه کوچکی, حتی ترکیبات معمولی نیز به شیوه غیرمتعارفی عمل می‌کنند. عبور نانوذرات از موا سلولی به اندازه آن‌ها بستگی دارد. برای مثال, ذرات با اندازه کم‌تر از ۳۵ نانومتر می‌توانند به سد محافظ خونی مغزا نف کنند و ذرات با اندازه کم‌تر از ۴۰ نانومتر می‌توانند وارد هسته سلول‌ها شوند. در حالی که ذرات با اندازه کم‌تر از ۰ 1 51000-0۳۵1۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶ 1۳ نانومتر می‌توانند با عبور از غشای سلولی وارد سلول شوند. بررسی‌ها نشان داده است که نانوذرات حاوی نقره با آزادسازی نقره در محیط سلولی می‌توانند در سلول‌های ریوی انسان سمیت سلولی کنند که این سمیت به‌اندازه ذرات بستگی دارد [۵]. علاوه بر اندازه نانوذرات. شکل آن‌ها نیز بر اثرات سمیت شان تأثیر می‌گذارد به‌طوری‌ که مطالعات شبیه سازی نشان داده است که شکل و بار نانوذرات می‌تواند فرآیند قرارگیری آن‌ها در غشای سلولی را تا ۶۰ مرتبه افزایش دهد [۲۸]. هنگامی که اندازه و م ساحت یک گونه نانوذرات م شابه با شد. آن‌گاه تأثیر شکل آن‌ها در میزان سمیت شان. برجسته‌تر می شود. برای مثال نانوذرات اک سید روی لوله‌ای شکل سمیت بیش‌تری را برای سیٍستم تنف سی از سان ( سلول‌های اپی‌تلیوم ریه) در مقایسه با نانوذرات کروی ایجاد می‌کنند. به‌طور م شابه نانوذرات طلا کروی در مقایسه با ذرات میله‌ای سمیت بیش‌تری دارند که دلیل آن ممکن است رهاسازی سریع مولکول‌های عملکردی از سطح کروی به دلیل کنش‌های متقابل سلولی باشد. نانوذرات بر اساس ماهیت یا اندازه طبقه‌بندی می‌شوند. از نظر ماهیت نانو ذرات به سه گروه به شرح زیر طبقه‌بندی می‌شوند: نانو ذرات به چهار گروه عمده زیر طبقه‌بندی می‌شوند: * نانوذرات غیرآلی: شامل تمامی نانوذرات فلزی و اکسید فلزی. نانوذرات آلی: شامل نانوذرات پلیمری و بیولوژیکی. * نانوذرات کرین محور: شامل نانولوله‌هاء گرافن, نانو الیاف کرین, دوده کرین, نانو فوم کربن و میله‌های کربنی و غیره. از نظر ابعاد نیز نانوذرات به چهار گروه به شرح زیر طبقه‌بندی می‌شوند: * نانومواد صفربعدی یا بدون بعد: نانو مواد صفربعدی که عمدتاً به نانوذرات معروف‌اند. در همه ابعاد خود (طول, عرض, ارتفاع) به اندازه نانومتر کوچک شده‌اند و هیچ بعد آزادی ندارند. * نانو ساختارهای تک بعدی: دو شکل از نانومواد وجود دارند که به آن‌ها ساختار تک بعد می‌گویند. موادی که دوبعد آن‌ها اندازه نانومقیاس‌اند و بعد دیگر,ء آزاد |است. و د سته بعدی به موادی که هر سه بعد در مقیاس نانو باشند اما یکی از بعدها بزرگ‌تر از دو بعد دیگر باشد. به همین دلیل ساختارعمده شکل آن‌ها به صورت استوانه |است که به | سامی مختلفی مانند نانولوله, نانو میله. نانو سیم و نانوالیاف می‌با شند. مهم‌ترین م صرف این نوع ساختارها در صنایع حسگرهای زیستی و شیمیایی و همچنین در صنعت الکترونیک می‌باشد که هدایتگرهای خوبی در راستای سیم می‌باشند. از کاربرد و خواص دیگر آن‌ها می‌توان به خواص نوری و لیزی و انواع حسگرها و همچنین خاصیت پایدرای و انتقال حرارت نام برد. * نانو ساختار دوبعدی: این نوع از نانو ساختارها دارای دوبعد آزاد و یک بعد در مقیاس نانو هستند. همین خا صیت باعث شده که آن‌ها در | شکال صفحه مانند و تخت به خود فرم بگیرند و به عنوان لایه‌های نازک و /خ اه نامز طاناا ۵0 //:0۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب پوشش کاربرد داشته باشند. این نوع لایه‌ها که به دلیل نازک بودن خود ظاهر بدی ندارند. در کاربردهای مختلف مانند بسته‌بندی و یا ایجاد لایه‌های پو شذشی مانند ضد آب و غیره کاربرد فراوانی دارند. این لایه‌های نازک که در چندین سال اخیر کابردهای گوناگونی در زمینه‌های مختلف مانند الکترونیک شیمی و فیزیک دارند می‌توانند به شکل خالص و یا ترکیبی از چند جز باشند. * نانو مواد سه بعدی: این نانومواد در هر سه بعد آزاد هستند. این نوع از مواد به مواد کامپوزیتی که با ترکیب چند جز مختلف که حداقل یکی از این اجزا ساختار نانویی دارند اطلاق می‌شود و در نانو کامپوز یت‌ها کاربردهای فراوانی دارند. - نانوذرات هیبریدی آلی - غیرآلی محیط‌های آبی به دلیل افزایش کاربرد محصولاتی نظیر کرم‌های ضد آفتاب و لوازم‌آرایشی که حاوی ذراتی مانند اکسید تیتانیم 710 هستند. به‌شدت در معرض آلاینده‌های نانو قرار دارند [۲۹]. است. همجنین. در تصفیه‌خانه‌های فا ضلاب تنها بخش کوچکی از ذرات ا؟ سید تیتانیوم وارد لجن می شود و بقیه از راه پساب وارد منابع آب می شوند. از دیگر مواد نانو با کاربرد سترده, لوله‌های کربنی نانو هستند. این ذرات تجزیه زیستی بسیار اندکی دارند و به همین دلیل به‌راحتی وارد هواء آب و رسوبات می‌شوند. این مواد می‌توانند بر رفتار و سرنوشت مواد آلی در آب تأثیر بگذارند. نانو لوله‌های کربنی می‌توانند با مواد محلول آلی موجود در آب واکنش دهند و از این راه سطح تماس خود را افزایش دهند که این فرایند بر غلظت و حضور مواد آلی در ستون آب تأثیر می‌گذارد. میزان تأثیرپذیری در برابر سمیت نانوذرات در گونه‌های مختلف موجودات آبزی باهم متفاوت است. تعیین میزان دقیق نانوذرات در محیط‌های آبی هنوز چالش‌برانگیز | ست. نانوذرات مهند سی شده بسیار سمی هستند و در مورد ماهیان و جوندگان م سیر مکانی سمی انتخابی جداگانه‌ای وجود دارد. علاوه بر اندازه ذره که زسبت سطح بالایی را ذسبت به حجم نانوذرات ایجاد می‌کند. سازگاری زیستی نانوذرات با ارگانیسم به بار سطحی و واکنش‌پذیری شیمیایی آن‌ها نیز بستگی دارد [۳۰]. اندازه ذره و تجزیه زیستی ذرات ممکن است اثرات بیولوژیکی خطرناکی بر موجودات آبزی داشته باشد. ذرات کوچک به دلیل م ساحت سطحی بالا می‌توانند گونه‌های واکنش‌پذیر اک سیژن را تولید کنند که ب سیار م ضر بوده و | سیب‌های جدی به پروتئین‌هاء 128۸ و غشاها وارد می‌کنند. نانوذرات ممکن است از طریق آب شش‌ها و یا سیستم گوارشی و یا از طریق بلعیدن وارد بدن موجودات دریایی شوند. انتقال نانوذرات در زنجیره غذایی به‌عنوان یکی از موضوعات اساسی محیط‌زیست موردتوجه بسیاری از صاحب‌نظران محیطزیست و منابع آب قرار گرفته است. به همین دلیل مطالعات و پژوهش‌های بیش‌تری موردنیاز است تا بتوان برمبنای آن‌ها آثار و پیامدهای نانوذرات مختلف را بر منابع آب. آبزیان و انسان مورد ارزیابی قرار داد. در شکل (۱۰-۴) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶ 2۵ داده شده است. کنترل نانوذرات در ورود به محیط‌های ابی : . ورود به سلول‌های عدد محدودبت را ۰ سناسا در کید و آبشش‌ها بلعیدن. سلول‌های اپی تلیال آبشش‌هاء ارگان‌های بویایی. لد سم تانوکرین‌های لوله‌ای دیواره‌های سلولی بدن ابزیان فولرن توسط گروه‌های عامل لیپیدها نشست و ورود ضایعات فه مواد با تأثیر نانوذرات در شکل ۱۰-۴- تماس و سمیت نانوذرات در منابع آب بر اساس اطلاعات موجود. در حال حاضر بیش از ۸۰۰ محصول نانوذرات وجود دارند که در بخش فناوری‌های نانو فناوری‌های پزشکی و داروسازی, آنرژی و محیط‌زیست. ارتباطات» صنعت. نساجی و همچنین بخش ساختمان مورد ارزیابی ریسک تماس انسان و محیطزیست برای بسیاری از این مواد انجام شود. میزان تماس و اثرات بهداشتی و محیط‌زیستی این ذرات به نوع ماده. اندازه» شکل 9 سایر ویژگی‌های شیمیایی ۳ فیزیکی آن‌ها بستگی دارد. این ویژگی‌ها باعثت می‌شود تا اثرات مختلف فیزیکی. شیمیایی 9 بیولوژیکی متعددی در محیط پذبرنده مانند. خاک. اب. انسان 9 سایر نانوذرات در محیط‌های پذیرنده آبی فرایندهای شیمیایی متعددی را متحمل می‌شوند که این فرایندها به عوامل متعددی بستگی دارد (برای مثال, ]۳ شوری. غلظت. مواد آلی و معدنی موجود در آب). به دلیل تنوع زیاد مواد نانو و همجنین خواص سمی متفاوت. پیش‌بینی سرنوشت 9 رفتار مواد نانو در محیط‌های پذیرنده بسیار مشکل است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مواد نانوی جدذب این مواد توس ط برخی مواد الی در محیط‌های ید برنده ازجمله محیط‌های آبی است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به فنل‌هاء استر فتالات‌هاء دی‌اکسین‌هاء نانیل فنلء 12177 و متابولیت‌های آن اشاره -------- صفحهٔ بعد -------- 2۶ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب کرد که ممکن است اثرات تشدیدی بر محیطزیست و جانداران داشته باشند. علاوه بر اینء برخی نانو ذرات می‌توانند به‌عنوان ناقل و انتقال‌دهنده سایر آلاینده‌های نوظهور عمل کنند که این پدیده ممکن است باعث افزایش غلظت آن‌ها در آب شود. در جدول (۳-۴) فرایندهای زیست‌محیطی, رفتار و ویژگی‌های نانو ذرات ارائه شده است. جدول ۳-۴- فرایند زیست‌محیطی. رفتار و ویژگی‌های ذرات نانو |۱۴] رفتار و ویژگی‌های مواد نانو مواد جامد نانو در محلول‌ها حل می‌شوند و یک محلول شیمیایی تولید می‌کند. مواد نانو از سوسپانسیون یا محلول جدا می‌شوند. تشکیل شیمیایی انواع نانوذرات در نتیجه واکنش برای رسیدن به تعادل با سایر مواد نانو ذرات پیوند با موجودات زنده یا ذرات غیرزنده مواد نانو با سایر موجودات زنده یا مواد غیرزنده در آب واکنش یافته و به آن‌ها می‌چسبند. مواد نانو اختمالا باعث تغییرات بیولوژیکی و شیمیایی می‌شوند. مواد نانو تشکیل واحدهای بزرگ‌تر می‌دهند یا دوباره از هم جدا می‌شوند. تبدیل مواد نانو حاوی کربن به مواد غیر آلی در نتیجه تجزیه زیستی و غیر زیستی انتقال مواد نانو از یک ناحیه با غلظت بیش‌تر به یک ناحیه با غلظت کم‌تر رسوب مواد نانو از هوا به درون آب توزیع و معلق شدن دوباره مواد نانو غیر محلول در مایع یا گاز (برای مثال از یک سطح به‌صورت گاز یا از رسوبات به آب) پس از جدا شدن از طریق رسوب‌گذاری - نانوذرات کربن محور" اتم‌های کربن به اشکال مختلف و با پیوندهای متفاوتی می‌توانند در کنار هم قرار گیرند. به همین دلیل دگر شکل‌های فراوانی از کرین همچون الماس. کربن سسیاه, گرافیت. گرافن. نانولوله کربنی, الیاف کربنی. فولرین و غیره وجود دارند. هرکدام از این ساختارها دارای شکل متفاوتی از جهت نحوه قرارگیری اتم‌ها در کنار هم و اندازه ساختار می‌باشند. از ساختارهای کربنی و همین‌طور نانو ساختارهای کربنی به وفور در صنعت استفاده می شود. این گروه از نانو ذرات یکی از مهم‌ترین نانو ساختارها از جهت کاربرد و خواص ویژه, نانو ساختارهای کربنی همچون فولرین» نانولوله‌های کربنی و گرافن می‌باشند. تمامی این نانوساختارها از یک ماده یکسان یعنی کرین تشکیل شده‌اند؛ اما تفاوت میان آن‌ها در نحوه قرارگیری اتم‌ها و پیوندهای بین آن‌هاست. برای مثال, الیاف کربنی به‌عنوان یکی از بهترین تقویت‌کننده‌ها در مواد کامپوزیتی نام برده می‌شود که کاربردهای فراوانی دارند. دلیل آن خواص مکانیکی ویژه بسیار بالای آن است. منظور از خواص ویژه» خاصیت تقسیم بر چگالی است. الیاف کربنی استحکام و سفتی بسیار بالایی دارند و همچنین وزنشان نیز بسیار کم است. با استفاده از کامپوزیت حاوی الیاف کربنی در بدنه خودروء کشتی. موشک و لوازم ورزشی می‌توان آن‌ها را بسیار مستحکم ولی سبک ساخت. با توجه به کاربرد فراوان این مواد در تجهیزات مختلف می‌توانند وارد محیط زیست و منابع ابی شوند. ۱- بر گرفته از پایگاه اطلاعاتی باشگاه نانو قابل دسترس از: 1 1110۹:// ۵0۵1۰1۳/۵6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( 10۷ - مواد پلی و پرفلوئورو آلکیل (۳۳۸5) مواد پلی و پرفلوئوروآلکیل (۳۳۸5)" که ۳۳۸5 نامیده می‌شوند. گروه بزرگی از مواد شیمیایی ار گانوفلوئورین مصنوعی را دربرمی‌گیرند که از دهه ۱۹۴۰ به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته‌اند. گرچه این دسته از آلاینده‌ها ممکن است با سایر گروه‌های آلاینده‌های نوظهور | شتراکاتی دا شته با شند. اما به دلیل اهمیت. تنوع, اثرات و همچنین استفاده‌های گسترده توسط انسان و در نتیجه تماس با آن‌ها معمولا در ادبیات آلاینده‌های نوظهور در مبحث جداگانه طبقه‌بندی و بررسی می‌شوند. طبق تعریف, همه ۳۳۸5 حداقل یک گروه متیل فلوراید (-۳۳3)) یا متیلن (-12ح-) دارند. پیوند کووالانسی کربن و فلوئور (1-)) در این ترکیبات بسیار مستحکم است و به همین دلیل در برابر تجزیه زیستی» شیمیایی و گرما از مقاومت بسیار زیادی برخوردار هستند. حدود ۱۰۰ نوع از ۳۳۸5 در بریتانیا با حجم حدود ۱ تن در سال وارد محیط زیست و منابع آبی می‌شوند. با توجه به تنوع این موادء هنوز آثار و پیامدهای آن‌ها بر محیط زیست محدود است و شکاف‌های اطلاعاتی زیادی در این زمینه وجود دارد. به همین دلیل ارزیابی منابع انتشار و مسیرهای تماس آن‌ها بر افراد برای مدیریت ریسک این مواد به علت تنوع و انتشار آن‌ها در یک بازه زمانی طولانی بسیار پیچیده و مشکل است [۹۹]. این ویژگی‌ها باعث شده است تا ترکیبات پلی و پرفلوئوروًلکیلی (۳]: ۸5) به عنوان گروهی از آلاینده‌های مصنوعی نوظهور مطرح شده و به عنوان یکی از مء ضلات محیط زیستی و بهدا شتی در کانون توجه برنامه‌ریزان و مدیران محیط زیست و به‌ویژه منابع آبی قرار گیرند. همان‌گونه که عنوان شد این ترکیبات شیمیایی انسان ساخت به دلیل ویژگی‌های فیزیکو شیمیایی خاص خود. در محیط زیست به سختی تجزیه زیستی می شوند و به همین دلیل نیز می‌توانند مدت‌های بسیار طولانی در طبیعت باقی بمانند. این دوام و پایداری باعث می‌شود به مدت طولانی در طبیعت باقی بمانند پایداری و دوام این مواد و خاصیت تجزیه‌پذیری زیستی بسیار کند این مواد باعث می‌شود هم از خاصیت تجمع (انباشتگی) زیستی " و هم از خاصیت بزرگنمایی زیستی* در طبیعت و محیط‌های آبی برخوردار باشند که این پدیده اثرات بسیار شدیدی بر جانداران و به‌ویژه انسان دارد [۱۰۰1]. در تجمع زیستی به تدریج این مواد در بافت‌های چربی موجودات زنده در محیط زیست و منابع آبی (مانند ماهیان و انسان) تغلیظ می‌شوند که این پدیده می‌تواند با گذشت زمان و به موازات رشد و نمو جانداران زنده در این بافت‌ها تجمع یافته و به تدریج با ضعیف شدن موجودات و بروز بیماری در بدن آزاد شده و به طیف گسترده‌ای از انواع بیماری‌ها به‌ویژه سرطان تبدیل گردند. ۱- ۳۵1۷- 200 067110۳۵۵ [(/[ ۲۲ 0 ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- 2۸ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب در بزرگنمایی زیستی,» این مواد به تدریج در زنجیره غذایی و در ترازهای غذایی " مختلف این زنجیره در بدن موجودات ز نده افزایش دپیدا می‌کنذند. برای مثال, غاظت این مواد در بدن موجودات در محیط های آبی در هر تراز غذایی از تولیدکنندگان (فیتوپلانکتون‌ها) به م صرف‌کنندگان اولیه (زئو پلانکتون‌ها) و م صرف‌کنندگان ثانویه (مانند ماهی کیور) و م صرف‌کننده سوم یا گو شتخوار (مانند اردک ماهی) و سرانجام اسان یا عقاب به عنوان راس زنجیره غذایی تجمع پیدا کرده و غلظت زیادی از آن‌ها در جانداران راس زنجیره غذایی از جمله انسان انباشته می‌گردد. ترکیبات 11:۸5 در صنایع مختلفی مانند تولید مواد نساجی ضدآب. ظروف پخت و پز نسوزء بسته بندی‌های مواد غذایی. و مواد اطفای حریق به کار می‌روند و از طریق فعالیت‌های صنعتی. فاضلاب و محصولات مصرفی به محیط زیست وارد می‌شوند. تماس طولانی‌مدت بدن» مخاطرات ژنتیکی و به‌ویژه خطرات بارداری در زنان و غیره می‌شوند. در شکل فرمول ساختمانی نمونه‌ای از مولکول 5 ارائه شده است. فرمول ساختمانی ۲۳1۸۹] - پاتوژن‌های نوپدید و بازپدید به‌منزله آلاینده‌های نوظهور در محیط‌زیست و منابع آب یکی از مهم‌ترین مسائلی که متولیان امر سلامت با آن ممکن است روبرو شوند ظهور بیماری‌هایی است که به یک‌باره در جامعه پدیدار می‌شوند. درحالی که اطلاعات بسیار کمی از ماهیت پاتوژن‌های مسئول آن و منابع و روش‌های انتقال آن‌ها وجود دارد یا ممکن است کاملا ناشناخته باشند. این بیماری‌ها ممکن است صرفا منشأً بیمارستانی داشته باشند یا اینکه محیط‌زیست در ظهور آن‌ها نقش داشته باشد. میکروارگانیسم‌های عامل چنین بیماری‌هایی تحت عنوان پاتوژن‌های نوپدید " یا بازپدید* شناخته می شوند. طبق تعریف سازمان جهانی بهدا شت پاتوژن‌های نوپدید. پاتوژن‌هایی ه ستند که برای اولین بار در انسان ایجاد بیماری می‌کنند یا اینکه قبلا در انسان بیماری‌زایی کرده‌اند اما همواره خلال دو و سه دهه شماری از پاتوژن‌ها به عنوان آلاینده‌های که باعت بیماری‌های گسترده شده‌اند. نشان داده شده است. ۱- 1۳۵۳۵ 10۷۵| ۲-۳۱۵۲۵۱۲۵ 4 ۳- 10-01110۲۵2 11 6 5 -------- صفحهٔ بعد -------- [ ل ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ [ ۱ 1 لصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های : 33333333 جدول ۴-۴- شماری از ٩۳۳۱۷۵6 ۷ 1‏ ۷۱۳۵۹ ۸ 111067۵ 5 7/16۸ |1377 ۸۳۵۲۵01۲10۵6 ۰ ۲0۵۳۵016۲ غ[ 111 زل ص‌نلوساد010) 0 00۷15 51۳۵010005 03 ۵8106118 ]| 60۱۱0۳۹۶ ۲00۵۵۵۳۵22 (۷۱۳۹ 140۵1۵) 1۵00 ۲۵۷۱۳۱۵۵۵ 0 20۳65 005 بر ماگ 07 زا ۹۳۵۳۳۵ ]۳۳۵۵0۲ 130۳۳۵11۵ (111۷۷) ۷۱۳۵۹ 1۳۲۵۵۵۵11۱۵۵۷ ۲1۳۵۵ 4 ۲۳۵۷۵۱۵ 0۷101 ۲16110206۲ یاوه 1۱۵۵00۵۹ 9 01 ع0001[67۵6 ۷:۲۵ [ز 22 اع5 راب2 ۸0100 6 ۳3۳۵13۷۵12 نورد زر اش 5[ ۸|[0502700۷12 ٩۳۱۷ 9‏ ۷۱۳۵۹ ۸ 11167۵ 00۷119 (5۸15-00۱۷-2) به‌طور کلی پاتوژن‌های نوپدید به ۳ 5 یمنی انسان؛ عامل ایدزء کووید ‎»)۱٩‏ ار مانند هلیکوباکتر پیلوری)» یا آن‌هایی کا 4 عوامل ضد میکروبی). از سوی دیگر به ز آپیدمی‌ها (همه‌گیری) بوده‌اند ممکن باتوژن‌های بازپدید می‌توان به عامل وبا هدا شت برآورد کرده که تا سال ۳۹۰۰۰ طبقه‌بندی شده‌اند که ۷۵ درصد آن‌ها گ م سائل مرتبط با پاتوژن‌های نوپدید ( صورت عدم رعایت مسائل بهداشت او وضعیت بیش‌تر در کشورهای در حال تو پاتوژن‌های نوپدید عمدتاً نقش انتقال‌ده وظهور ۳۶( پاتوژن‌های بیماری‌زای نوظهور و بازپدید در باز التهاب روده بزرگ. مگاکولون سمی التهاب روده بزرگ. سندروم همولیتیک ارومیک روه طبقه‌بندی می‌شوند: پاتوژن‌هایی که هایی که قبلا شناخته شده‌اند اما به‌تاز خی از پاتوژن‌هایی که در سالیان دور ش است بعد از کنترل بلندمدت آن‌هاء م: نب دانگ و تب زرد در بع ضی از مناطق, تعداد ۱۷۵ گونه عامل بیماری‌زا از ۹۶ < لیه امکان ظهور مجدد پاتوژن‌های قدیم فهنده پاتوژن‌ها را ایفا می‌کند. به‌طوری. 4 ۹ های زمانی مختلف [۳] سال ۱918 ۱952 ۱99 ۱9753 ۱9/3 ۱94 ۱9/4 ۱9۱76 ۱976 ۱۹977 ۱9۹1 ۱9۹2 ۱9۹2 ۱۹۹3 ۱9۹3 ۱9۹3 ۱9۹6 ۱9۹9 ۱992 ۱997 ۱99 ۱997 2002 2007 2013 2019 کاملا جدید هستند (مانند ویروس نقص گی به‌عنوان پاتوژن شناسایی شده‌اند شده‌اند (مانند میکروار گانیسم‌های مقاوم ناسایی شده و در گذشته عامل بسیاری جددا شیوع پیدا کنند که ازجمله این | شاره کرد. برای مثالء سازمان جهانی نس مختلف به‌عنوان پاتوژن‌های نوپدید ند. خا صی برخوردارند. بدیهی | ست که در مانند عامل وبا وجود دارد که البته این که یکی از مراحل اصلی شیوع اکثر -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۶ رراهنمای شناسایی؛ پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب بیماری‌هاء انتقال عامل بیماری‌زا از بدن اسان و حیوان آلوده به محیط و به دنبال آن انتقال از محیط به عموم افراد جامعه می‌با شد. از دهه ۱۹۷۰ چندین گونه میکروارگانیسم از مدفوع انسان و حیوانات و از منابع محیطی مختلف شامل آب به‌عنوان پاتوژن شناسایی شده‌اند که از آن جمله می‌توان به کریپتو سپوریدیوم. اشر شیاکلی 0157 (0157 2۵۱ ۰)» روتاویروس» ویروس هپاتیت تا و نوروویروس آاشاره کرد. یکی از مهم‌ترین مسائل زیست‌محیطی و پزشکی جهانی مرتبط با پاتوژن‌های نوپدید در سال‌های اخیر ظهور باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک‌ها! می‌باشد. در این مورد محیط‌زیست علاوه بر نقش انتقال پاتوژن می‌تواند به‌عنوان منشاء پاتوژن‌ها نیز عمل کند. مقاومت آنتی‌بیوتیکی در واقع توانایی باکتری‌ها در برابر اثرات بازدارندگی (باکتریواستاتیک) یا کشندگی (باکتریوسیدال) آنتی‌بیوتیک می‌باشد. مقاومت آنتی‌بیوتیکی به‌طور بسیار وسیعی در چند سال اخیر افزایش یافته | ست و تهدیدی جدی برای درمان موفقیت‌آمیز عفونت‌های باکتریایی می‌با شد. مقاومت آنتی‌میکروبی باعث افزایش شیوع بیماری» مرگ‌ومیرء افزایش طول دوره درمان و افزایش هزینه‌های درمان می‌گردد و در نهایت ممکن است منجر به عدم کارایی آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان بیماری‌ها گردد. به همین دلیل می‌توان اذعان نمود که ظهور باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک در محیط های آبی مهم‌ترین نگرانی مرتبط با پاتوژن‌های نوپدید در محیط‌زیست می‌با شد که پژوهش‌های زیادی را به خود معطوف ساخته |است. پژوهش‌ها عمده این مواد یا متابولیت‌هایشان به‌صورت تغییر شکل نیافته یا با تغییری جزیی از طریق ادرار و مدفوع از بدن دفع و عمدتاً وارد شبکه‌های فا ضلاب می شوند و نهایتا وارد تصفیه‌خانه‌های فا ضلاب می‌گردند. برخی این مواد یا متابولیت‌های آن‌ها به‌طور کامل در سیستم‌های تصفیه فاضلاب حذف نمی‌شوند. به طوری‌که غلظت‌های قابل توجهی از آن‌ها در پساب‌های 7 صفیه‌خانه‌های فا ضلاب یافت شده‌اند. دفع ,ساب : صفیه‌خانه‌ها به محیط باعث می شود که این مواد وارد بخش های مختلف محیط آبی شوند. به طوری که غاظت های در محدوده نانوگرم تا میکروگرم بر لیتر این مواد در رودخانه‌هاء دریاهاء دریاچه‌هاء آب زیرزمینی. رسوبات و خاک‌ها شناسایی شهه‌اند. با توجه به ورود مداوم این مواد به محیط شرایط برای تماس مداوم باکتری‌های محیطی با سطوح پایین آنتی‌بیوتیک فراهم می‌شود و به‌مرور زمان باکتری‌ها ژن‌های مقاوم به این مواد را تولید می‌کنند و در برابر آن مقاوم می‌شوند و باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک تکثیر می‌یابند. برخی باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک می‌توان به استرپتوکوک پنومونی (مقاوم به پنی سیلین)» استافیلوکوک اورئوس مقاوم به متیسیلین و انتروکوکسی مقاوم به وانکومایسین اشاره کرد. بیماری‌های ناشی از جانداران ذره‌بینی (پاتوژن‌ها) که به بیماری‌های آب‌زاد " موسوم است. درنتیجه آلودگی آب با منشاً زیستی شناخته می‌شوند. که از نظر ماهیت آن‌ها ۵ گروه به شرح زیر تقسیم‌بندی می‌کنند [۸۵]: 2 ۳۹1۹1۵۱ ۸11۳1010 -۱ 06۵ ۵۱۵۲00۲۳۵ ۲-۷۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم -تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۰۰۰ ۱۳۰۵/۰۲/۲۶ ر۶ الف - باکتری‌ها: وباء <صبه. ۱ سهال خونی باکتریال, اسهال به علت | شریشیاکولی, لیتو سپیروزیس و بیماری ناشی از یرسینیا آنتروکولیتیکا و ناراحتی گوارشی ناشی از کمپیلوباکترها. ب- ویروس‌ها: هپاتیت‌های ویرو سیء فلج اطفال. بیماری‌های نا شی از ویروس‌های کوک ساکی, اکو و گا ستروآنتریت ویروسی. ج- پروتوزوئثرها: آمیبیازیس» ژیاردیازیس» بالانتیدیازیس, نگلریافاولری مولد مننگوانس‌فالیت آمیبی واکانتاموبای ناشی از کرم قلاب‌دار و کرم نواری ماهی. ه- سموم تولیدی از سیانوباکتری‌ها: سمومی که ایجاد ناراحتی کبدی می‌کنند. این سموم توسط میکروسیستیس. اسیلاتوریاء آنابنا و نودولاریا که مسمومیت کبدی ناشی از آن‌ها طی ۲۴ ساعت پس از خوردن. فرد را از پای در می‌آورد. همان گونه که عنوان شد. میکروار گانیسم‌ها (جانداران ذره‌بینی)» آلودگی‌های بیولوژیکی (زیستی) هستند و در ادبیات عامیانه. از آن‌ها به میکروب یا آلاینده‌های میکروبیولوژیکی یاد می شود. تحقیقات ذشان می‌دهند که حتی در صورتی که از کلر به‌عنوان عامل گندرزدا استفاده شود. ممکن است فیلم نازکی از میکروارگانیسم‌ها موسوم به فیلم‌های زیستی میکروبی در سامانه‌های توزیع آب شهری (به‌ویژه اگر فرسوده باشند) تشکیل شود. ازأنجایی که بسیاری از پاتوژن‌ها به‌درستی قابل کشت و شناسایی نیستند. تعداد زیادی از منابع علمی. دلیل شیوع برخی بیماری‌ها را به پاتوژن‌های ناشناخته نسبت می‌دهند. طبق گزارش‌های مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری ایالات‌متحده. روتاویروس به‌عنوان شاخص آلودگی ویروسی آب‌های سطحی و زیرزمینی به شمار می‌آید و عموماً در مطالعات به‌عنوان مدل شاخص آلودگی‌های ویروسی آب مورد بررسی قرار می‌گیرد. ویروس‌ها به‌مانند سایر عوامل میکروبی در زمره مهم‌ترین عوامل بیماری‌زا در آب قلمداد می‌شوند. اما برخلاف سایر عوامل بیماری‌زای باکتریایی» ردیایی» پایش و حذف آن‌ها از منابع آب دشوار است. بیماری کووید ۱۹ به‌عنوان یک پاتوژن نوظهورء نیز از این قاعده م ستثنی نبوده و این عامل بیماری‌زا می‌تواند به شیوه‌های مختلف وارد منابع آب و سامانه‌های تصفیه فاضلاب شود. فاضلاب‌های خانگی, فاضلاب‌های مراکز درمانی و بیمارستان‌هاء تخلیه تجهیزات مراقبت‌های بهداشتی مانند ماسک و رهاسازی آن‌ها در منابع آب و سایر منابع در زمره مهم‌ترین مسیرهای ویروس کرونا به منابع آب قلمداد می‌شوند. در شکل (۱۱-۴) مسیرهای انتقال ویروس کووید ۱۹ را در آب نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 5۸15-00۱۷2 ۹ شکل ۱۱-۴- مسیرهای احتمالی انتقال کووید ۱۹ در چرخه آب شهری و روستایی و پتانسیل تماس شهروندان با ویروس |۳۱ گرچه در مورد انتقال ویروس کووید ۱۹ از طریق سامانه تأمین آب و شبکه فاضلاب هنوز اطلاعات موثقی وجود ندارد. اما اگر آب یا فاضلاب آلوده به ویروس‌ها به‌طور عام و ویروس کووید ‎۱۹٩‏ به‌طور خاص به‌خوبی تصفیه نشود. این پدیده می‌تواند شمار زیادی از جمعیت را در معرض ریسک ابتلا به عفونت کووید ‎۱٩‏ قرار دهد. حتی در نواحی که بیماران عفونت کووید ‎۱٩‏ در مراکز قرنطینه قرار داشته باشند. همچنان خطر انتشار ویروس‌ها از طریق سامانه انتقال آب و فا ضلاب. به‌ویژه در نواحی مراکز درمانی و بیمار ستان‌ها همچنان زیاد است. لذا عدم توجه به این مو ضوع می‌تواند تمامی اقدامات قرنطینه و همچنین درمان را برای جلوگیری از شیوع کووید ‎۱٩‏ بی‌اثر نماید و دوباره این بیماری در مناطق موردنظر شیوع پیدا کند. به همین دلیل تصفیه پی شرفته (تصفیه سوم) فا ضلاب برای حذف کامل فا ضلاب‌های حاوی ویروس‌ها توصیه می‌شود. زیرا در تصفیه ثانویه به دلیل فرایندهای پیشرفته‌ای که انجام می‌شود. تمامی ویروس‌های موجود در آب یا فاضلاب حذف می‌شوند [۳۱]. باید یادآور شد که برای شناسایی و پایش ویروس‌ها در منابع آب به تجهیزات حساس و دقیقی نیاز است. بااین‌وجود. ویروس و انتقال بیماری نیست. زیرا مولکول‌های 15۱۷۸ ویروسی بدون وجود لایه چربی محافظ قادر به ورود و ایجاد این ویروس در آب‌های گرم‌تر به سرعت غیرفعال‌تر می شود (برای مثال این ویروس در آبی با دمای ۲۳ درجه تا ۱۰ روز و در آب با دمای ۴ درجه سانتی گراد تا بیش از ۱۰۰ روز فعال باقی می‌ماند) [۳۲]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - تعریف و طبقه‌بندی آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۶۳ بسیاری از فا ضلاب‌ها به‌خوبی تصفیه نمی شوند و به همین دلیل احتمال ابتلا به انواع بیماری‌های ویرو سی مانند کووید ۹٩‏ به‌ویژه در نواحی که شرایط دمایی برای ویروس مناسب است. همچنان وجود دارد که در این خصوص می‌توان به کشور هند اشاره کرد. در حال حاضر حدود ۶۰ در صد از فاضلاب تصفیه نشده و بدون هرگونه تصفیه در محیط‌زیست و همچنین بر اساس اعلام سازمان بهداشت جهانی. ویروس کووید ۱۹ می‌تواند در آب شرب وجود داشته و حتی توسط آن نیز منتقل شود. اما در حال حاضر شواهدی مبنی بر انتقال آن از آب‌های سطحی و زیرزمینی به اسان وجود ندارد. ازآنجایی که ویروس کروناء ویروسی با پوشش چربی است. این نوع ویروس‌ها عموماً در محیط‌زیست کم‌تر پایدار بوده و در برابر عوامل اکسیدکننده مانند نور خور شید و مواد ضدعفونی‌کننده‌ای مانند الکل‌ها | سیب‌پذیری بیش‌تری دارند و سریع غیرفعال می‌شوند. که ویروس کووید ۱۹ در شرایط آزمایشگاهی و با توجه به دما و سایر پارامترهای کیفی آب می‌تواند از روزها تا هفته‌ها در آب باقی بماند. این تحقیقات نشان داده است که روش‌های معمول تصفیه آب ازجمله گذراندن از فیلتر و همجنین گندزدایی تا حد زیادی در از بین بردن این ویروس مور خواهد بود. در این رانا گندزدایی به‌وس یله کلر که ماده اکسیدکننده قوی محسوب می‌شود و همچنین استفاده از نور ماوراءبنفش می‌تواند در نابودی ویروس‌ها در آب بسیار کارایی داشته باشد [۶]. همجنین. در ارتباط با ویروس سارس, تحقیقات ذشان داده | ست که مقدار این ویروس در بافت‌های روده افراد آلوده به این ویروس از ریه‌های آن‌ها (که بافت هدف این ویروس ۱ ست) بیش‌تر بوده | ست. در عین حال, این ویروس ( سارس) در مدفوع افراد بیمار نیز شناسایی شده است. لذا نتایج این تحقیقات نشان داد در شرایط اپیدمی شدن بیماری سارس؛ فا ضلاب‌ها می‌توانند منبع مهمی برای ویروس‌های مولد بیماری و ان شار آن با شند. همچنین برر سی‌های دیگری نشان می‌دهند که برخی از ویروس‌های خانواده کرونا می‌توانند حدود سه روز در دمای ۲۳ درجه سانتی‌گراد در محیط فاضلاب به صورت فعال باقی بمانند [۶]. با این وجود.ء هنوز شواهدی مبنی بر انتقال ویروس کووید ‎۱٩‏ از فاضلاب به انسان وجود ندارد. همچنین بر اساس مطالعات انجام شده در زمان آپیدمی بیماری سارس (نوعی دیگر از کرونا ویروس‌ها) در سال ۲۰۰۳ انتقال بیماری از طریق فاضلاب توسط این ویروس به تکنسین‌ها و کارگران شاغل در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب گزارش نشد. لیکن با توجه به قدرت جهش (موتاسیون) بسیار بالای این دسته از ویروس‌ها در محیط‌های آبی باید با احتیاط در این مورد عمل کرد. توصیه‌های سازمان بهداشت جهانی و آژانس حفاظت محیط‌زیست آمریکا حاکی از آن است که روش‌های معمول تصفیه فاضلاب ازجمله ترقیق و تزریق اکسیژن. می‌تواند بسیاری از عوامل بیماری‌زاء از جمله ویروس‌ها را تا حد زیادی از بین -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب ببرد. بنابراین» در حال حاضر و بر اساس نتایج تحقیقات فعلی, انتقال و بیماری‌زایی ویروس کووید ‎۱٩‏ از طریق فا ضلاب. در صورت رعایت صحیح دستورالعمل‌های تصفیه فاضلاب به‌عنوان یک عامل مهم و نگران‌کننده. مطرح نمی‌باشد [۶]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ شناسایی منابع انتشار آلاینده‌های نوظهو رز -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - شناسایی منابع انتشا رآلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۶۷ با توجه به آثار و پیامدهای بهداشتی و زیست‌محیطی آلاینده‌های نوظهور, اهمیت و نقش منابع مختلف انتشار و انتقال این آلاینده‌ها در محیط‌زیست به‌طور عام و در منابع آب به‌طور خاص بیش‌از پیش مورد توجه قرار گرفته و به همین دلیل در سال‌های اخیر پروژه‌های مطالعاتی متعددی به‌ویژه در کشورهای توسعه‌یافته برای شناسایی و تعیین سرنوشت این دسته از آلاینده‌های محیط‌زیست در آثار و پیامدهای آن‌ها بر سلامت انسان و سایر جانداران در دست انجام می‌باشد. بیش تر مطالعات موجود در مورد آلاینده‌ها معطوف به آلاینده‌های دارای اولویت مانند فلزات سنگین و سایر آلاینده‌های مشابه بوده |است. به همین دلیل اطلاعات در زمینه‌ی آلاینده‌های نوظهور نسبتاً محدود | ست. با این‌وجود طی ده سال اخیر مطالعات نسبناً خوبی در مورد مواد دارویی و سایر آلاینده‌های نوظهور انجام شده است. با توجه به اینکه غلظت بسیاری از آلاینده‌های نوظهور در آب در حد نانوگرم بر لیتر یا میکروگرم بر لیتر (]/۲8۵ 1۵ ا/ 8) قابل مشاهده می‌باشند. و ابزارهای اندازه‌گیری پیشرفته و پیچیده‌ای نیاز است. با این‌وجود. روش‌هایی مانند کروماتوگرافی مایع و طیف‌سنجی همان گونه که عنوان شد. آلاینده‌های نوظهور هم در آب‌های سطحی و هم در آب‌های زیرزمینی م شاهده می شوند. آلودگی این منابع آبی می شوند (شکل ۱-۵). عموما غلظت این آلاینده‌ها در آب‌های سطحی همواره کم‌تر از غلظت آن‌ها جذب و تبخیر و ترکیبی از آن‌ها نیز باعث رقیق‌تر شدن آن‌ها در آب‌های سطحی می شود. میزان م صرف داروها و مواد بهدا شتی و همجنین اثربخ شی و کارایی 7 صفیه‌خانه‌های فا ضلاب بر میزان غلظظت آلاینده‌های نوظهور در محل تخلیه به منابع آب سطحی تأثیر دارد [۳۳]. همجنین دامنه و غلظت آلاینده‌های نوظهور اندازه گیری شده در آب‌های سطحی همواره بیش از آب‌های زیرزمینی است. زیرا آب‌های سطحی به صورت مستقیم فاضلاب‌ها را از تصفیه‌خانه‌ها دریافت می‌کند و زمان ماند آن‌ها در آب‌های سطحی کم‌تر از آب‌های زیرزمینی | ست. اطلاعات و داده‌های موجود در ب سیاری از نقاط جهان شان می‌دهد که میزان غلظت آلاینده‌های نوظهور در آب‌های ریرزرمینی کم بوده و به همین دلیل اثرات سمی و مصر آن‌ها در مقایسه با آب‌های که همواره در آب‌های زیرزمینی مشاهده می‌شوند شامل موادی مانند ع22۳0۵1۵76011» کافئین. دیکلوفناک و ۸ |01۹۵ هستند [۳۵]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب حضورء توزیع و سرنوشت انواع آلاینده‌های نوظهور در محیطزیست و زیست‌بوم‌های آبی به عوامل متعددی بستگی دارد. نوع منبع انتشار میزان تماس و ویژگی‌های مواد را کنترل می‌کند. از مهم‌ترین ویژگی‌های فیزیکو- شیمیایی آلاینده‌های نوظهور می‌توان به قابلیت انحلال در آب. خاصیت قطبی بودن مولکول‌هاء خاصیت فرار بودن و از مهم‌ترین پارامترهای محیطز ی ست نیز می‌توان به دما ۳۲ محتوای مواد آلی موجود در محیط پذبرنده و غیره ۱ شاره کرد که نقش بس یار مهمی در انتقال و تغییر شیمیایی آلاینده‌های نوظهور در محیط پدیرنده ایفا می‌کنند. این ویژگی‌ها از اهمیت بسیار زیادی برخوردار هستند. زیر عمر و زمان ماندگاری آلاینده‌های نوظهور در محیط پذیرنده ر تعیین می‌کنند. آلاینده‌های نوظهور می‌توانند در آب به‌صورت محلول درآیند. به همین دلیل می‌توانند از طریق رواناب‌ها وارد محیط‌های ابی شوند. خاصیت قطبی بودن مولکول‌ها مبین تمایل ترکیبات شیمیایی به صورت فاز آلی و مایع است. به همین دلیل ترکیباتی که ضریب تقسیم اکتانول - آب! آن‌ها بالا است. تمایل بیش‌تر برای تجمع زیستی در بدن جانداران دارند. ۰ ۱ تخلیه رواناب شهری شکل ۱-۵- منابع انتشار آلاینده‌های نوظهور نقطه‌ای و غیر نقطه‌ای منابع انتشار آلاینده‌های نوظهور هم از منظر تعداد و هم ماهیت بسیار متنوع است. این منابع همان‌گونه که عنوان شد. ممکن است نقطه‌ای یا غیر نقطه‌ای (پراکنده) باشند. از مهم‌ترین منابع انتشار نقطه‌ای می‌توان به پسماندهای انسانی ۱- ۳/۵۳ 0001-۳۵0۳ 02۳100 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - شناسایی منابع انشا رآلاینده‌های نوظهور ۳( ۶۹ و حیوانی, دفع داروهای مصرف نشده و فاضلاب‌های حاصل از استحمام, فاضلاب‌های تصفیه‌شده تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری و صنعتی اشاره کرد. در نتیجه حلالیت زیاد آلاینده‌های نوظهور و خاصیت فرار بودن کم و همجنین تجزیه بسیار کند در محیط پذیرنده» این مواد می‌توانند بدون هرگونه تغییر از فرایندهای تصفیه مختلف (برای مثال تصفیه لجن فعال) عبور نمایند. این مواد می‌توانند به همراه رواناب‌های شهری نیز وارد تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شوند. همان‌گونه که عنوان شد.ء بسیاری از پارامترهای آلاینده‌های نوظهور مانند قابلیت تصفیه آن‌ها در تصفیه‌خانه‌های فا ضلاب. پایداری و ماندگاری و انتقال آن‌ها محصولات صنعتی و مکان‌های دفن دسماندها نیرز از دیگر محل‌های انتشار آلاینده‌های نوظهور در محیط ز ی ست و منابع آب هس‌تند. با توجه به ماهیت و تنوع آلاینده‌های نوظهور در محیطزیست و منابع آب هنوز اطلاعات در مورد آن‌ها محدود است. به‌طور خلاصه از مهم‌ترین منابع انتشار آلاینده‌های نقطه‌ای می‌توان به منابع انتشار زیر اشاره کرد: - مزارع پرورش احشام و مرغداری‌ها: ضایعات و پسماندهای حاصل از تزریق داروها و هورمون‌ها به احشام و ماکیان - آبزی‌پروری: هورمون‌های استفاده‌شده برای پرورش آبزیان و آنتی‌بیوتیک‌های اضافه‌شده به غذای ماهیان و آب - خانوارها: فاضلاب‌های حاوی داروهای مصرف‌شده و منقضی شده خانوارها در زمره مهم‌ترین منابع ان شار نقطه‌ای ب سیاری از آلاینده‌های نوظهور ۸ ستند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به اند شار انواع داروها و تجهیزات و مواد بهدا شت شخ صی (۱۱)۳۳۳۵ شاره کرد (برای مثال. هورمون‌های طبیعی, مواد استروئیدی مصنوعی). داروهای منقضی شده و مصرف نشده در آروپا همواره از طریق زباله‌های جامد خانگی یا از طریق توالت‌های بهداشتی دفع می‌شوند. برای مثال, بررسی‌ها نشان داده است که در کشور آتریش حدود ۲۵ درصد از این مواد از این طریق دفع می‌شوند [۳۶]. این موضوع در مورد بریتانیا نیز صادق است و دفع داروهای مصرف نشده و منقضی شده از طریق پسماندهای جامد خانگی یا از طریق سینک توالت‌های بهدا شتی در زمره مهم‌ترین م سیرهای انتشار و ورود آلاینده‌های نوظهور دارویی به منابع آب و محیطزیست است. در مطالعه‌ای که در ایالات متحده امریکا انجام شد نیز حدود نیمی از این مواد در توالت‌های بهداشتی توسط بیماران تخلیه می‌شوند. در جدول (۱-۵) برخی مهم‌ترین ترکیبات دارویی که در فاضلاب بریتانیا یافت شده و عمدتاً در فاضلاب‌های خانگی مشاهده می‌شوند را نشان می‌دهد. این موضوع نشان می‌دهد که انتشار 0۳۵۵۵۹۵ ع۵۳ه0 ,۳۵۲۹۵۵۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب لا نده های نوظهور از طریق فاضلاب های خانگی باید بیش‌ازپیش موردتو جه قرار گیرد. به همین داپل در د ستورالعمل ۲۰۰۴/۲۷ (کمی سیون اروپاء ۱)۲۰۰۴ از ک شورهای ء ضو درخوا ست کرده است تا زسبت به ذصب و تجهیز سامانه‌های تصفیه فاضلاب برای تصفیه محصولات دارویی اقدام نمایند. دفع پسماندها و ضایعات دارویی به همراه پسماندهای خانگی عموماً باعث انتقال آن‌ها به شیرابه‌های مکان‌های دفن پسماندها شده و درصورتی که به‌خوبی این جدول ۱-۵- مهم‌ترین ترکیبات داروبی شناسابی‌شده در فاضلاب خانگی بریتانیا ۱۳۷۱ درم ترکیب دقع ده (1) ی ی ارات (701 ۵2011 13) کار باماز پین (۵۳۸۲1۵/۵۱۵)) تَعْذ یه مصنوعی آب های زیرزمینی برای حفاظت از این منابع و همچنین افزایش سطح آن‌ها در زمره یکی از راهبردهای اصلی برقراری بیلان این منابع آبی و حفاظت از آن‌ها است. اما تغذیه سفره‌های آب‌های زیرزمینی با فاضلاب‌های تصفیه شده (هم فاضلاب‌های خانگی و صنعتی تصفیه شده) یا تغذیه با رواناب‌های شهری حاوی انواع مواد شیمیایی و به‌ویژه آلاینده‌های نوظهور می‌تواند باعث آلودگی سفره‌های آب زیرزمینی شود [۸۶]. به همین دلیل, این شیوه تغذیه آب‌های زیرزمینی ممکن است اثرات سویی بر کیفیت این منابع و درنتیجه سلامت جامعه داشته با شد. زیرا در بسیاری از کشورها از منابع آب زیرزمینی برای تأمین آب شرب استفاده می شود. در چنین شرایطی, همواره باید پیش تصفیه شوند تا به استانداردهای لازم برای شرب برسند. علاوه براین» ضدعفونی کردن آب برای تأمین آب شرب ممکن است باعث تشکیل تری هالومتان‌ها (۲11/0) و اسیدهای هالوژنه شود که همواره طی فرایند کلرزنی اتفاق می‌افتد که ممکن است این مواد وارد آب سطحی و زیرزمینی شوند. بررسی‌های متعدد نشان داده است که برخی مواد دارویی و سار ترکیبات شیمیایی آلی موجود در فاضلاب تصفیه‌شده مانند ع01ع0۳0۸۳۵7-» ۲۵161102706 اباک 700۳606 0ع0 ۱۳1-00701127-۵ - وان علاط ۷-0 ,ال عامامد۵ ۲۱۳۷۱0 6 00 2001/83/۳60 1۳01۷6 له 2004 ا۵ [3 اه انمسم) عطا ان هه اعحا ۳ م۵ عط 2004/27/۳0۱ ۱-۳۳۵ نا دمن (0 ۲۵۵۷۵0 ۸۵ج ۷۱۵ 6۷1 3) عک 3۵۵۵ 1۵۳ کا ولمم ملع ما ناه علی باس 00 ۵//: ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم - شناسایی منابع انشا رآلاینده‌های نوظهور ۳۶۳ 5۰ (61 10۳001 11)2-01] و [1۲۵د۵1 0 ممکن است درنتیجه تغذیه مصنوعی با فاضلاب‌ها وارد آب‌های زیرزمینی همین مو ضوع در مورد تغذیه آب‌های سطحی نیز صادق است. در مطالعه‌ای که در شهر برلین در آلمان انجام شد. مشخص شد که مواد و ترکیبات دارویی مازند 2۵۳۳۵12760116 0101016026 ,100161120106 67۵110۲۵6۰ و 06 و دو متابولیت دارویی و ۱-ع0(/1-2-016211۷07۵710 0112/107۵ 1-2-0111 1-1612 - 20/1 (۸۱/10۳11) در حوضجه‌های تغذیه آب‌های سطحی و همجنین چاه‌ها مشاهده شدند. زیر شش نوع از این آلاینده‌های دارویی نوظهور در فا ضلاب 7 صفیه شده وجود دا شتند و 7 صفیه‌خانه قادر به 7 صفیه آن‌ها نبوده | ست و به همین دلیل پایداری در دریاچه 76801 که محل تخلیه فاضلاب تصفیه شده است. نیز مشاهده شدند [۳۸]. فاضلاب‌های بیمار ستانی یکی دیگر از منابع نقطه‌ای انتشار آلاینده‌های نوظهور است که در آن‌ها طیف گسترده‌ای از ضدعفونی کننده مشاهده می‌شوند. فاضلاب‌های بیمارستانی در مقایسه با فاضلاب‌های خانگی دارای ترکیبات بیش‌تری از مواد دارویی هستند. برخی موادی که در فاضلاب‌های بیمارستانی مشاهده می‌شوند (مانند 400۳011106 1400211001 16 در محیط‌های آبی بسیار مقاوم و پایدار هستند که بعضا در آب‌های زیرزمینی هم مشاهده می‌شوند |۳۹]. مکان‌های دفن زباله‌ها نیز یکی دیگر از منابع نقطه‌ای انتشار آلاینده‌های نوظهور هستند (برای مثال ترکیبات چند کلره) که به‌ویژه در آب‌های زیرزمینی این مناطق مشاهده می‌شوند. آلودگی سفره‌های آب زیرزمینی در پیرامون محل‌های دفن زباله برای سالیان متمادی شناخته شده است. که عمدتاً ناشی از انتخاب نامناسب مکان‌های دفن و همجنین طراحی نامنا سب آن‌ها است. البته طی سال‌های گذ شته به‌ویژه در کشورهای تو سعه‌یافته با مکان‌یابی منااسب و طراحی اصولی مکان‌های دفن تا حدودی این مشکل حل شده است. اما هنوز این مسئله در بسیاری از کشورها مشاهده می شود. برای مثال, آلودگی آب‌های زیرزمینی ناشی از مواد دارویی در پیرامون مکان‌های دفن زباله‌ها در کشور کرواسی و همچنین ایالات‌متحده مشاهده شده است [۴۰]. فاضلاب‌های حاصل از مکان‌های پرورش دام و طبور از دیگر منابع نقطه‌ای انتشار آلاینده‌های نوظهور هستند که عمدتاً حاوی ترکیبات استروژنی هستند. بررسی‌ها نشان داده است که فاضلاب ناشی از تصفیه‌خانه‌های پرورش دام حاوی مقادیر بیش‌تر از ترکیبات استروژنی در فاضلاب‌های خود در مقایسه با فاضلاب تصفیه‌خانه‌های فا ضلاب شهری هستند. در فعالیت‌های پرورش دام میزان نسبتاً زیادی انواع آنتی‌بیوتیک مصرف می‌شود که درنهایت وارد لاگون‌های تصفیه‌شده و از این طریق وارد آب‌های زیرزمینی می‌شوند [۴۲]. علاوه بر این انتشار آلاینده‌های نوظهور از طریق سپتیک تانک‌های فاضلاب. به‌ویژه در مناطقی که سطح آب‌های زیرزمینی در آن‌ها بالا است نیز مشاهده می‌شود. سپتیک تانک‌ها به‌صورت گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرند که این مو ضوع باعث می شود تا پایش اند شار آلاینده‌های نوظهور در آن‌ها و تخمین واقعی اند شار آلاینده‌ها از این نوع از منابع نقطه‌ای مشکل شود. در مطالعه‌ای در کشور کانادا مشخص شد که مواد دارویی (برای مثال, 4۳۲0۵16۲ [011107071ع و -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 8 در نمونه‌های برداشت‌شده از سپتیک تانک‌ها ممکن است باعث آلودگی آب‌های زیرزمینی با آلاینده‌های نوظهور شوند [۴۳]. ۲-۵- منابع انتشار غیر نقطه‌ای (پراکنده) شنا سایی منابع اند شار آلودگی غیرنقطه‌ای (پراکنده) آلاینده‌های نوظهور به دلیل پراکنش و گستردگی اندشار آن‌ها بسیار مشکل‌تر است و به همین دلیل نیز تعریف و تعیین دقیق مکان‌های انتشار آن‌ها کار دشواری است. از مهم‌ترین این دسته از منابع انتشار می‌توان به رواناب‌های حاصل از بارندگی‌هاء رواناب‌های حاصل از جاده‌های نواحی شهری, بزرگراه‌ها اراضی کشاورزی و غیره اشاره کرد. در مقایسه با منابع انتشار نقطه‌ای, بار آلاینده‌های منابع غیرنقطه‌ای در محیط‌زیست کم‌تر است [۳۵]. مصرف آفت‌کش‌ها در کشاورزی در زمره مهم‌ترین منابع انتشار آلاینده‌های غیر نقطه‌ای قلمداد می‌شود. برای مثال, حشره‌کش ها (دو متابولیت 1آ1آ) و علف‌کش ها (ع۳1۵701 و 1110000100) و همچنین ترکیبات اطفای حریق ازجمله. (ع9-011050/21-(۳1۹)2-011[0101300100(1] ۵00 0۳۵16 0105-(1 1001 1113)2-011) در دریاجه‌های 10801 و 0 در آلمان مشاهده شدند. علاوه بر این آنواع دیگری از آلاینده‌های نوظهور ناشی از مصرف مواد شیمیایی کشاورزی در آب های زیرزمینی منطقه نیز مشاهده شده زیرا پساب‌های ارا ضی کشاورزی در پیرامون حو ضه آبریز این دریاچه‌ها برای تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی مورد استفاده قرار می‌گیرند [۳۸]. علاوه بر این فعالیت‌های کشاورزی مانند استفاده از داروهای دامپز شکی, هورمون‌هاء توکسین‌های طبیعی و مواد شیمیایی مورد استفاده در کشاورزی باعث انتشار و نفوذ انواع آلاینده‌ها به منابع آب می‌شوند. بسیاری از آلاینده‌های شیمیایی ممکن است به ذرات لجن در سامانه‌های تصفیه لجن فعال بجسبند. با توجه به اینکه لجن تولید شده در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب به صورت مستمر تخلیه می شوند و همواره در بسیاری از مناطق به‌عنوان کود در اراضی کشاورزی استفاده می‌شوند. درنتیجه ممکن است آلاینده‌های نوظهور موجود در این لجن‌ها وارد محیطزیست و منابع آب شوند. زمانی که مواد جامد زیستی! حاصل از تصفیه‌خانه‌های فا ضلاب در اراضی کشاورزی استفاده می شوند. آلاینده‌های نوظهور موجود در مواد جامد زیستی ممکن است به آب‌های زیرزمینی نفوذ کنند و باعث آلودگی آن‌ها شوند دو نوع از هیدروکربن های هالوژنه (:ع2110 00190110712100 و د[007110۳۵0۳۵۲۳۵۵) به‌عنوان مهم‌ترین آلاینده های آب‌های زیرزمینی ناشی از استفاده از مواد جامد زیستی در خاک و رواناب‌های سطحی شناسایی و گزارش شده‌اند [۴۴]. ۱- 8310:0115 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ آثار و پیامدهای آلاینده‌های نوظهو : ر فر -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - آثار و پیامدهای آلا ینده‌های نوظلهور بر سلامت محیط زیست و منابع آب م۳( ۳۵ داشته با شند. عموماٌ آلاینده‌های نوظهور بسیار سمی هستند. به همین دلیل در غلظت‌های نانوگرم بر لیتر می‌توانند هم سرطان‌زایی در جانوران آزمایشگاهی, اختلالات هورمونی غدد درون‌ریز و خاصیت سمی برای سامانه ایمنی در جانوران | ست. زیرا هنوز اطلاعات کافی در مورد رفتار»ء خطرات و ری سک‌های بوم شناختی آن‌ها وجود ندارد. لذا تعیین رابطه بین زمان‌بر و پیجیده است. با توجه به اینکه تنها در سال‌های اخیر پژوهشگران محیطزیست با کمک تکنیک‌های تجزیه پیشرفته تا حدود زیادی به ماهیت و رفتار شماری معدودی از آلاینده‌های نوظهور در محیط‌زیست و منابع آب پی برده‌اند و از سوی دیگر گستره و دامنه انواع آلاینده‌های از سان ساخت به‌موازات تولید انواع م< صولات همواره در حال افزایش ااست. لذا نمی‌توان انتظار دا شت که اثرات حاد و مزمن این آلاینده‌ها بر سلامت اسان و سایر موجودات زنده خذشکی و آبی به‌طور دقیق تعیین شده با شند. در حال حاضر نیز بیش‌تر پژوهش‌ها در این زمینه معطوف به اثرات این آلاینده‌ها بر روی حیوانات آزمای شگاهی | ست و به همین دلیل اثرات آن‌ها بر از سان‌ها هنوز نا شناخته بوده و عدم قطعیت‌های زیادی در این خصوص وجود دارد. ریسک بهداشتی زیست‌محیطی آلاینده‌های نوظهور عمدتاً ناشی از خاصیت سمی این دسته از آلاینده‌ها است. زیرا بیش‌تر این مواد بسیار سمی هستند و در غلظت‌های بسیار اندک (نانوگرم بر لیتر) می‌توانند هم برای انسان و هم سایر جانداران موجود در محیط‌زیست و به‌ویژه محیط‌های آبی خطرناک باشند. مواد سمی در آلاینده‌های نوظهور موادی هستند که به علت اثرات ویژه آن‌ها بر بافت‌هاء اندام‌ها یا فرایندهای بیولوژیکی موجودات زنده مضر شناخته می‌شوند. اثرات نهایی مشترک مواد سمی تخریب سلول‌ها و ایجاد جهش در 18۸ و درنهایت ایجاد سرطان و قطع مکانیسم‌های علامت دهنده‌ای است که رشد و عملکرد سلول را تحت کنترل دارد. بیش‌تر سمومی که وارد بدن می‌شوند مواد بیگانه‌ای هستند که تمایل زیادی به تشکیل پیوند با چربی‌ها دارند. بنابراین. این مواد با چربی‌های موجود در غشای سلول‌ها پیوند و باعث سمی شدن آن می شود. در برخی موارد». سموم با تولید ترکیبات فعال در متابولی سم سلولی دخالت می‌کنند و سموم موجود در آلاینده‌های نوظهور اثرات گوناگونی بر موجودات زنده دارند. از نظر کمی این اثرات شامل مشاهده حداقل اثر تا ایجاد آثرات حساسیت و در شرایط حادترء بروز اثرات شدید (به‌ویژه مرگ) بر اثر تماس با مواد سمی, در نوسان می‌باشد. برخی مواد مغذی مانند مواد مغذی معدنی در یک دامنه معین اثرات چندانی را از خود بروز نمی‌دهند. اما در فراتر از این دامنه آثرات شدیدی را بروز می‌دهند عواملی که تو سط روابط دوز- واکنش تبیین می شوند. یکی از مفاهیم |اساسی علم سم شناسی است. میزان سم دریافتی یا دوز همواره مقدار سم برحسب واحد جرم بدن موجود زنده است که در تماس با سم قرار گرفته است. واکنش به سم نیز نتیجه تأثیر سم بر موجود زنده | ست که در معرض تماس با سم قرار گرفته | ست. به‌منظور تبیین رابطه بین -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۶ راهنمای شناسایی؛ پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب مقدار سم (دوز) دریافت شده و واکنش دفاعی بدن» تعیین واکنش‌های خاصی مانند مرگ موجود زنده بر اثر تماس با سم و همچنین شرایط تماس و طول واکنش به سم بسیار حائز اهمیت است. برای این منظورء پاید واکنش‌های خاص در جمعیت‌های مشابه مورد برر سی قرار گیرد. در تماس با دوزهای نسبتاً کم. هیچ‌کدام از موجودات زنده واکذشی را از خود بروز نمی‌دهند (همه زنده می‌مانند)» درحالی که در دوزهای بالاتر همه موجودات واکنش نذشان می‌دهند (همه می‌میرند). در بین این دو دامنه. دوزهای معینی از سم وجود دارد که در این دامنه برخی موجودات با شیوه‌های منحصربه‌فردی واکنش نشان می‌دهند و برخی نیز واکنشی از خود نشان نمی‌دهند. لذا بر اساس این بررسی می‌توان منحنی دوز- واکنش را شناسایی و تبیین کرد. رابطه دوز- واکنش بدن موجودات به نوع, نزادء نوع بافت‌ها و جمعیت سلول‌های آن‌ها بستگی دارد و با یکدیگر متفاوت است. یکی از معیارهایی که برای شناسایی سمیت مواد و ترکیبات مورد استفاده قرار می گیرد. دوز کشنده (1050) است که بر مبنای آن استانداردهایی تدوین شده است. دوز کشنده (1050-]) مقدار معینی از یک سم که اگر روی یک عده از حیوانات آزمایشگاهی مورد مصرف قرار گیرد به‌طور متو سط مرگ‌ومیر ۵۰ در صد آنان را از بین می‌برد. هرچه مقدار دوز > شنده (1050) بزرگ‌تر با شد سمیت ماده کم‌تر ااست. دوز ک شنده (1050]) بر< سب میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن بدن همچنین بر اساس آیین‌نامه حفاظتی کار با سموم دفع آفات در کارگاه‌ها مصوب ۰۱۳۸۹/۳/۱۹ دوز کشنده (۵۰ 0]) مقدار ماده سمی است که اگر از یک راه م شخص و معین وارد بدن یک گونه حیوان آزمای شگاهی م شخص شود باعث مرگ ۵۰ درصد از حیوانات مورد مطالعه می گردد. این مقدار که بر حسب میلی گرم سم بر کیلوگرم وزن بدن حیوانات ذکر می شود و معیاری برای طبقه‌بندی سموم است در آزمایشات انجام شده و باید نوع حیوان و راه ورود ماده به بدن را نیز مشخص نمود. هرچه مقدار دوز کشنده (1۵۰.]) کم‌تر باشد آن سم مهلک‌تر است. بر این اساس سمیت مواد بر حسب (050]) به شرح زیر در این آیین‌نامه طبقه‌بندی شده است: - سمومی که ۵۰ نا آن‌ها کم‌تر از ۲۰۰ میلی‌گرم در کیلوگرم باشد. سموم فوق‌العاده سمی هستند. - سمومی که ۵۰ 0.] آن‌ها بین ۲۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی‌گرم در کیلوگرم باشد. سموم با سمیت متوسط هستند. - سمومی که ۵۰ (آن] آن‌ها بین ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ میلی‌گرم در کیلوگرم باشد. سموم با سمیت ضعیف هستند. - سمومی که 1.1۵۰ آن‌ها بیش از ۳۰۰۰ میلی‌گرم در کیلوگرم باشد. سموم فاقد سمیت حاد می‌باشند. همچنین برخی سازمان‌ها از دوز کشنده به عنوان معیاری برای طبقه‌بندی مواد شیمیایی و سموم استفاده می‌کنند. برای مثال, ته سیم‌بندی مواد بر< سب دوز ک شنده احتمالی از راه خوراکی برای ان سان تو سط انجمن بهدا شت صنعتی آمریکا (۸1۲۸) ۱ در جدول (۱-۶) نشان داده شده است [۸۷]. ۲1۷21606 [۵ز 10۹ و۸ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم -آثار و پیامدهای آ بر | ساس این معیار و ب قادر هستند تا دوز کشنده برخی مواد شیمیایی و دوز شکل (۲-۶) منحن دوزهای مختلفی از یک س نا شی از تماس با آلاینده‌ه نمودار (نقطه شکستگی) بر لاینده‌های نوظهور بر سلامت محیط زیبست و منابع آب ۳۴.۶( 4بندی میزان سمیت یک ماده شیمیابی بر اساس میزان دوز کشنده احتمالی از ر طبقه‌بندی سمیت دوز (1۵ عملا غیر سمی ۰ ۵ اندکی سمی ۰ میت متوسط ۰-۵۰ خیلٍ سمی ۰-۰ فوق سمی ۵ ر اساس اندازه‌گیری‌های آزمایشگاهی جانوران آزمایشگاهی و با آزما کشنده (*1۵]) نشان داده شده است. دوز کشنده ۵۰ برای موش صحرایی با روش ورود ماده شیمیایی از طریق دهان(۱8/8) کمترین الکل ۱۴۰۰ نمک(کلرید سدیم) ۳۰۰ 1 3۹ مالاتیون ۱۳۷۵ اسفایت ۹۴۵ اسپرین ۳۵۰ آمونیاک ۳۵۰ آلدیکارپ 1۹۳ ۸( ۳ رک مس شلاته شده ۰۵۰ 3 بیشترین سم بوتولینوم ۰ 1 شکل ۱-۶- سمیت نسبی تعدادی از مواد شیمیایی [۸۷| عمومی دوز- واکنش را نشان می‌دهد. به عنوان مثال. چنین من م در یک جمعیت همگن از حبوانات آزمایشگاهی برر سی کرد و در ای سمی نوظهور را به عنوان تابعی از لگاریتم دوز ر سم کرد. در من اساس تخمین آماری نقطه‌ای است که سم می‌تواند ۵۰ در صد جانو ۵4 اه خوراکی [۸۷] یشات متعدد پژوهشگران د. در شکل (۱-۶) سمیت عنی را می‌توان با آزمایش صد تجمعی مرگ‌ومیرهای نی را که در تماس با سم -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب قرار گرفته‌اند را بکشد که این نقطه در شکل ۲-۶ با ۱1.050 نشان داده شده است. از منظر آماری میزان مرگ‌ومیر ۵/ (1۵) و ۹۵/(ویظا) در شکل یادشده به معنای مقدار سمی است که به ترتیب ۵/ و ۹۵/ جانورانی را که در تماس با آلاینده سمی قرار گرفته‌اند را می‌کشد. اختلاف درصد تجمعی مرگ و میر روی محور ۷ نشان داده شد. شکل ۲-۶- منحنی رابطه دوز - واکنش مرگ موجود زنده در نتیجه تماس با آلاینده‌های سمی در رابطه با آلاینده‌های سمی نوظهورء درصورتی که اثر ماندگاری بر اثر تماس با سم آلاینده نوظهور در بدن باقی نماند به آن اثر بر5 با گشت‌ پدیر گفته می‌شود. درصورتی که اگر اثر ماندگار باشد. اثر بر5 ی گشت‌نایذیر نامیده می‌شود. اثرات برگن نایذ یر بر اثر تماس با آلاینده‌های سمی, پس از حذف ماده سم از بدن. همجنان در بدن موجودات زنده باقی می‌ماند. در شکل (۳-۶) نوع اثر یاد شده زشان داده شده ااست. برای مواد شیمیایی مختلف و موجودات زنده مختلف. 60 [۵1۵۸] -۱ بر اساس آأیین‌نامه حفاظتی کار با سموم دفع آفات در کارگاه‌ها مصوب ۱۳۸۹/۳/۱۹ 11۵۰ مقدار ماده سمی است که اگر از یک راه م شخص و معین وارد بدن یک گونه حیوان آزمایشگاهی م شخص شود باعث مرگ ۵۰ در صد از حیوانات مورد مطالعه می‌گردد. این مقدار که بر سب میلی‌گرم سم بر کیلوگرم وزن بدن حیوانات ذکر می‌شود و معیاری برای طبقه‌بندی سموم است در آزمایشگاه انجام شده و باید نوع حیوان و راه ورود ماده به بدن را نیز مشخص نمود. هرچه مقدار ۵۰آ] کمتر باشد آن سم مهلک‌تر است. بر این اساس سمیت مواد بر حسب 150 به شرح زیر در این آیین‌نامه طبقه‌بندی شده است: - سمومی که ۵۰ انا آن‌ها کمتر از ۲۰۰ میلی گرم در کیلوگرم باشد. سموم فوق‌العاده سمی هستند. - سمومی که ۵۰ (آ.] آن‌ها بین ۲۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی گرم در کیلوگرم باشد. سموم با سمیت متوسط هستند. - سمومی که ۵۰ (آن] آن‌ها بین ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ میلی گرم در کیلوگرم باشد. سموم با سمیت ضعیف هستند. - سمومی که 11۵۰ آن‌ها بیش از ۳۰۰۰ میلی‌ گرم در کیلوگرم باشد. سموم فاقد سمیت حاد می‌باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - آثار و پیامدهای آلا ینده‌های نوظهور بر سلامت محیط زیست و منابع آب ۱۳۴.۶ ۳۹ شکل ۳-۶- اثرات و واکنش به مواد سمی |۱۴۵| در ارزیابی آثار و پیامدهای بهداشتی آلاینده‌های نوظهورء بررسی محل‌های تماس با سموم. بررسی مسیر و محل‌های اصلی تماس, نحوه پراکنش سموم و حذف آن‌ها از بدن بسیار حائز اهمیت است که فرایند آن در شکل (۴-۶) نشان داده شده | ست. راه‌های | صلی تماس : صادفی یا عمدی تماس این مواد سمی با اندام‌های مختلف از سان و حیوانات شامل پو ست (تماس جلدی و زیر جلدی)» ریه‌ها (ا ستدشاق, مجاری تنفسی) و دهان (مجاری گوار شی) است. از راه‌های دیگر تماس با سموم می‌توان به ورود از راه مقعد. اندام‌های تناسلی, رگ‌ها یا عضلات اشاره کرد که همواره بر اثر تزریق دارو یا مواد مسموم‌کننده رخ می‌دهد. البته تماس با این دسته از مواد از طریق پوست بسیار پیجیده است. این موضوع به‌ویژه در کودکان بسیار حائز اهمیت است. زیرا کودکان به علت نوع فعالیت‌هایشان همواره در معرض تماس با خاک‌های آلوده. سموم و انواع مواد شیمیایی خانگی و سایر آلاینده‌های محیط‌زیست قرار می‌گیرند. افزون بر این» پوست کودکان نسبت به مواد سمی در مقایسه با بزرگ سالان نفوذپذیرتر ااست. این م سئله باعث می شود تا خطر آلودگی و م سمومیت از طریق پوست در کودکان افزایش پیدا کند. راه‌هایی که مواد سمی وارد سیستم‌های پیجیده یک جاندار می شوند. به ویذگی‌های فیزیکی و شیمیایی آن بستگی دارد. اندام‌های تنفسی مهم‌ترین راه ورود گازهای سمی و ذرات معلق مایع یا جامد به بدن ه ستند. همواره تنفس از راه بینی بیش از تنفس از راه دهان باعث ورود ذرات جامد معلق به بدن می شود. تماس و ورود سموم از راه پوست مهم‌ترین راه جذب سموم مایع» سوسپانسیون‌ها و مواد سمی نیمه جامد است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ واکنش : مواد ترشح : سم‌زداست) با سهولت ب حیوانات از د زیادی از موا لازم به : محیط‌های | بوده | ست. نیز انجام ش نوظهور دارو به‌عنوان یک ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهو هوا استنشاق شده سلول‌های پذیرنده شکل ۴-۶- محل‌های تماس. سوخت‌وساز. انباشت. مسیرهای پراکنش و حذف مواد سمی در بدن |۱۴۵۱ ورود سموم در اندام‌های مختلف متفاوت است. مواد سمی که از راه دهان وارد بدن می‌شوند نسده از اندام‌های گوار شی قرار می‌گیرند و بر اثر تماس با بافت‌های پوششی روده (که تا حدودی ی از میزان سمیت آن کاسته می‌شود. جیوه عنصری سمی است که از طریق نایچه‌های ریه در مقای. بش‌تری جذب می شود. بیش‌تر برر سی‌های انجام شده در مورد تماس حیوانات با سموم حاکی از ریق مجاری گوار شی | ست. اما همواره تماس و م سمومیت از راه ریه بیش‌تر حائز اهمیت | ست د سمی بر اثر استنشاق می‌توانند وارد ریه شود. و ضیح | ست مطالعات موجود در مورد ری سک‌های نا شی از آلاینده‌های نوظهور در محیطزد ست بی بیش‌تر بر سمیت این مواد بر گیاهان و جانوران آبزی (ماهی‌هاء جلبک‌هاء بندپایان آبزی و غی با این‌وجود مطالعاتی نیز در مورد ری سک این مواد بر از سان‌ها به‌ویژه در سامانه‌های بازچرخانی و ده است (جدول (۲-۶)). اما با توجه به غلظت پایین این دسته از آلاینده‌های نوظهور به‌ویژه بی در محیط‌های آبی. گردآوری داده‌ها در مورد یت آن‌ها و میزان تماس افراد با این آلاینده ک سیستم مسمومیت زیر مقدار ۰ به‌ویژه در ره) معطوف بازیابی آب آلاینده‌های -------- صفحهٔ بعد -------- ل : لصل ششم -آثار و پیامدهای آلا ید جدو| 105 ۳:0۹ )1112/1( <1.0 )1610( <1.0 )1610( <1.0 )11610( <1.0 )11610( 0.106 )16010( 0.206 )1:610( <1.0 )16-10( (16-10) ۱1.0< (116-10) 1.0< (1۴10) 1.0< (1610) 0.044< (11610) 1.0< (16-10) 0.011 (1650) 2.33 (50ع1]) 2.33 0.036 )16210( 0.055 )16210( 0.788 )16010( 4.92 )11650( 0.23 )1610( <1.0 )1610( <۱1.0 )1610( <320.0 )1650( 110.0 )1650( 74.0 )11250( <1.0 )1610( 25.5 )1650( 0.085 )16210( 5.4 )1:2-10( 115.0 )1650( 12.5 )116250( 168.0 )1650( 25.0 )1650( 2.03 )1610( 19.0 )1210( 13.3 )11650( 36.6 )0 <1.0 )1610( <1.0 )1610( 72.0 )11250( 7.5 )11650( 315.0 )1650( <1.0 )1610( 22.0 )1650( <320.0 )11650( 24.2 )11650( 0.054 )1010( 7.3 )112-50( <320.0 )1650( 5.8 )1:0-50( 114.0 )16-50( با توجه به آثار و پیامدهای کنترل آلاینده‌های نوظهور تو. ن‌ها روش‌هایی برای ارزیابی ر دههای نوظهور بر سلامت محیط زبس ۹ ۲-۶- میزان سمیت باقیمانده موا "1200116 0 ۲1۵1 )0 01۵۵۵ ( ۲1۵1 )0 01۵۵۵ ( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( 1۲1۵71 )0 01۵۵ ۲1۵1 )0 01۵۵۵ ( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( ۲1۵1 )0 01۵۵۵ ( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( (0ع۵ 01 0) (60ع 0 0) ۲۱ (۵۵۵ 01 00) ۲1۵71 01۵۵ 0) ۲1۵71 1۲1۵71 )0 01۵۵ 1۲1۵71 )0 01۵۵ 1۲1۵71 )0 01۵۵ ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( 1۲1۵71 )0 01۵۵ ۸|83 )8۳661( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( ۸|03 )2۳6601(( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( 1۲1۵71 )0 01۵۵ 1۲1۵71 )0 01۵۵ ۸03 ۸ |0۵ )2۳661(( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( ۸83 )8۳661( ۲1۵0۱ ) 0 ۸|83 )8۳601( ۸|03 )2۳6601(( ۸۱8۵ )0(/300۳2016112( ۸10۵ )8۳۵۵1( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( ۲1۵71 )0 01۵۵ ۸83 )8۳661( 1۲1۵71 )0 01۵۵ ۸|83 )8۳601( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( ۲1۵71 )0 01۵۵ ۸ |03 )87661(( ۲1۵71 )00 01 ۵۵۵( ۸103 ۸83 )8۳661( 1۲1۵71 )0 01۵۵ ۸10۵ )6۳601(( ۲1۵71 )0 01 ۵۵۵( این د سته از آلاینده‌های نوظ سط آژانس محیط‌زیست ایالاد" رسک آلاینده‌های نوظهور بر ت و منابع آب ۱۴۰۵/۰۲/۲۶ د دارویی بر گیاهان و جانوران آبزی 05 را رو را در اک راک ۹ هئ را ده ری ۳۳ (وا ی ودوریه 81| [ را دی ده ]1 5 5 17۳11 1۵610270[ ناگ او دوه (۱ ۱۱۱۳ یک نز120 00 7 .5 ۱52111 دا دم رد۹ را ناه ره ها 0 ۲1011۳۳۱۵ اور ری وه غ[ ۱1۵1۳۵۲۱11۵70 111001 06 (027206121001) ۸0۵1211110060 12101016 1۱۱/0 یدوز ۱اه 1۳1۵۷1۵51۳۵001 ۱1۵100۲۵۵ 1۲۵۲۵۳۵ هور» در سال‌های اخیر د ستو متحده و سازمان بهدا شت < ۸ یی ۱۱۱۱ 1۳6۳۵06۱" [ ۸۲۱۱-۱۵0167۵ (۵ 0۶1۷۵۶۱ 371) [1۵ ۸۱-۵067 [ 2711-201611۵ (6ل[۸۲۱۲0۶1۷۵۵۶) [ ۸۲۱۱۱-2016۵ [۸۲۱۱۱-۱201671۵ ۸۱۱-20 16۲1۵[ ) ۵006 32711101010 ۸۱۱-۵06۲۵ [ ) ۵006 2710۳100 ۸۱۱-۵2016۲1۵ [ ) ۵006 37111۳10110 ۸۲۱۱-۵01671۵ [ )5[11011۵7106( ۸11-۳ 20161۵[ )11۳۵0(1110( ۸۲۱11 -1 ۸11-01006116 ) 18۵10 6( ۸۲۱11-001 ۸ 11-]1 ۷67110 ۸۲۱۱۱-1۷۳ ۵۲[1000101611 6172 ۸۲1-0 ۸۲۱ 1-0۲010702[ 7 ۲۵۹۵۲۱۵ 13006 1161۵06 1001116 2011-1110210 ۱0-5167010] 08 7 ۳۵۵010۲ 1-۸0۳۵۵۳21 هانی تدوین شده است که در سته از مواد الاینده ارائه شده -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب ست. همچنین اتحادیه اروپا نیز پروتکل‌ها و روش شنا سی‌هایی را برای تحلیل ریسک ناشی از مواد شیمیایی را از سال ۰ اببرای مواد شیمیایی جدید) به‌ویژه مواد دارویی را شروع کرده است. یکی از مهم‌ترین پیشرفت‌ها درباره ثبت و آرزیابی مجوز مواد شیمیایی در ضوابط و مقررات ثبت. ارزیابی و صلاحیت قانونی و محدودیت مواد شیمیایی (۱)1۳۸7 [۸۸] ارائه شده است. بیش‌تر مطالعات درباره اثرات و ریسک‌های اکولوژیکی و بهدا شتی آلاینده‌های نوظهور در وهله اول بر اثرات این د سته از آلاینده‌ها بر فا ضلاب‌ها و آب‌های سطحی معطوف شده است. علاوه بر این. برخی مطالعات نیز به صورت پراکنده در مورد تجمع آلاینده‌های نوظهور در ر سوبات بستر منابع آب که همواره به‌عنوان چاهک مواد سمی و آلاینده‌های نوظهور محسوب می شوند. انجام شده است. به همین دلیل رسوبات بستر در یاچه‌ها و منابع آب می‌توانند یک منبع آلوده‌کننده آلاینده‌های نوظهور برای گیاهان و جانوران باشند. این پدیده در زمان‌هایی اتفاق می‌افتد که آلاینده‌های موجود در رسوبات درنتیجه عواملی مانند سیل در آب به حرکت در آمده و به‌صورت معلق درآیند. علاوه بر این» بسیاری از آلاینده‌های نوظهور معلق در آب ممکن است در بدن جانداران کفزی بستر منابع آب تجمع زیستی پیدا کند. اگر میزان این تجمع زیستی در بدن این کفزیان زیاد با شد. ممکن است باعث تماس حاد و مزمن سایر جانداران شود و به‌تدریج به ترازهای غذایی بالاتر در زنجیره غذایی منتقل شوند [۴۷]. باید یادأور شد که آلاینده‌های نوظهور ممکن است در رودخانه‌ها به مواد جانبی با سمیت کم‌تر یا بیش‌تر تبدیل شوند که این مواد نیز ممکن است در رسوبات تجمع پیدا کنند یا از طریق جریان آب وارد سایر منابع آب مانند دریاچه‌ها و حتی آب‌های زیرزمینی شوند. آشکار شدن اثرات سمی آلاینده‌های نوظهور به نوع, ماهیت و ترکیب آلاینده و ویژگی‌های محیط آبی بستگی دارد (جدول (۳-۶)). اگر آلاینده‌های نوظهور در ترکیب با سایر آلاینده‌ها با شند.ء در این صورت ممکن است اثرات سمی هم‌افزایی دا شته با شند یا فعل و انفعالات متقابل دا شته با شند که به اثرات مرکب آ مو سوم است. بنابراین» در این شرایط ممکن است تحلیل ریسک آن مشکل‌تر شود. در چنین شرایطی» اصل احتیاطی برای تضمین حفاظت از سلامت محیطزیست برای نسل‌های آینده باید مورد توجه قرار گرفته و مطالعات بیش‌تری در زمینه آثار و پیامدهای آلاینده‌های نوظهور انجام شود (برای مثال مطالعات در زمینه‌ی رفتار آن‌ها در محیطزیست. سمیت و اثرات بر محیطزیست و سلامت انسان). جدول ۳-۶- اثرات سمی آلاینده‌های نوظهور متداول بر محیط‌زیست سرطان‌زایی» جهش‌زایی, ناهنجاری و ایجاد بیماری در روده‌ها ناهنجاری‌های زادوولد و رفتارهای جنسی. ناهنجاری در سامانه قند. مشکلات در سامانه قلبی و عروقی, رفتارهای غیرطبیعی, ۵[5 ۲-6110 ۵۲ ۲۵۵1۲101100 200 ۸130172100 ۳۷۵1۵0۵۰ ,۳۵۳۵09 -۱ 1 ما00 -۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - آثار و پیامدهای آلاینده‌های نوظهور بر سلامت محیط زیست و منابع آب ۱۳۴.۶ ۸۲۳ ادامه جدول ۳-۶- اثرات سمی آلاینده‌های نوظهور متداول بر محیط‌زیست آلاینده نوظهور اثرات اکولوژیکی اثرات بهداشتی بر انسان اثرات مخرب بر انواع باکتری‌ها و قارچ‌هاء تأثیر بر میزان رشد قارچ‌هاء اثرات سمی برای بی‌مهرگان. ماهی‌ها و قورباغه تجمع در سرم خون. کلیه و کبد. اثرات بالقوه شدید بر دسته‌ای از آلاینده های نوظهور که بیش از سار آلاینده‌های نوظهور موجود در آب در کانون توجه گرفته‌اند. آلاینده‌های ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ریز (۱)۳1۴ هستند. ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ریزء ترکیبات شیمیایی با پتانسیل ایجاد اثرات منفی بر سامانه غدد درون‌ریز انسان و حیوانات می‌باشند. ورود ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ریز به محیطزیست و به‌ویزه محیط‌های آبی. اثرات نامطلوب بر ارگانی سم‌های آب‌های شیرین, پایداری اکو سامانه و سلامت از سان» به‌عنوان یکی از دغدغه و نگرانی‌های | صلی آلودگی آب و بهدا شت عمومی در جوامع امروزی مطرح شده | ست. ترکیبات مختل‌کننده غده درون‌ریز (16) طیف گسترده‌ای از مواد و ترکیبات مانند پسماندهای حاصل از تجزیه برخی بطری‌ها و ظروف پلا ستیکی, پو شش قوطی فلزی کنذسروهاء مواد شوینده, برخی مواد افزودنی به مواد غذایی کذسروهاء اسباب بازی‌هاء مواد آرایشی و سموم دفع آفات. هورمون‌های استروئیدی طبیعی و مصنوعی, فیتواستروژن‌هاء ایمنی ایجاد کند. برخی از مواد شیمیایی مختل‌کننده غدد درون‌ریز (11(۳) به سرعت در محیط زیست تجزیه می‌شوند و این ویژگی باعث می‌شود تا این دسته از مواد به طور بالقوه خطرناک و بسیار سمی شوند [۳]. ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ریز» به‌شدت بر هورمون‌های درون‌ریز جانوران و به‌ویژه اسان تأثیر می‌گذارند و اختلالات جدی در کارکرد آن‌ها به وجود می‌آورند. هورمون‌ها مواد شیمیایی هستند که توسط بدن تولید می‌شوند و فعالیت سلول‌ها یا ارگان‌های خاصی را در بدن از لحاظ شیمیایی تنظیم می‌کنند که از آن جمله می‌توان به تنظیم رشد. بلوغ, تعیین جد سیت. ا< سا سات و تولید مثل | شاره کرد. مکانی سم موردا ستفاده تو سط هورمون‌ها و پذیرنده هورمون همواره به صورت رابطه قفل (پذیرنده هورمون‌ها) و کلید (هورمون) توصیف می شود و هر هورمونی به پذیرنده خاص خود متصل می‌گردد. با این‌حال در چندین دهه اخیر, دانشمندان گزارش کرده‌اند که مواد سنتتیک و طبیعی خاصی می‌توانند باعث شبیه سازی یا از سداد هورمون‌ها شوند و یا از عملکرد طبیعی آن‌ها جلوگیری کنند و متعاقب آن بر روی سلامت نسان و گونه‌های حیوانی اثر سوء بگذارند. ترکیبات مختل‌کننده سیستم غدد درون‌ریز که در بدن گونه‌های آبی و خشکی تجمع می‌یابند روی سیستم‌های غدد درون‌ریز». عصبی, ایمنی و دیگر سامانه‌هایی که از تنظیم‌کننده‌های شیمیایی استفاده می‌کنند. اثر منفی می‌گذارند. نکته حائز اهمیت آن | ست که ساختار مولکولی ب سیاری از آلاینده‌های نوظهور موجود در طبیعت ب سیار شبیه هورمون‌های سیستم غدد درون‌ریز می‌باشد. فرض می‌شود که این شباهت در ساختار, آلاینده‌ها را قادر می‌سازد تا در عملکردهای قفل 001005 08 ال ۳۵0۲۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب و کلید هورمونی اختلال ایجاد کنند. از طرفی برخلاف هورمون هاء اکثر ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ریز به‌راحتی تجزیه نمی‌شوند و توسط بدن دفع می‌گردند. لذا این مواد می‌توانند به‌دفعات وارد چرخه متابولیسم انسان و حیوانات شوند و در عملکرد هورمون‌ها اختلال ایجاد کنند. به‌طور کلی از اثرات احتمالی ترکیبات مختل‌کننده سیستم غدد درون‌بر روی انسان می‌توان به کاهش تعداد اسپرم مردانه, افزایش سرطان‌های بیضه. پروستات. تخمدان و پستان و نقص عملکرد سیستم تولیدمثل, اختلال در بلوغع جنسی و بلوغ زودرس به‌ویژه در دختران و غیره اشاره کرد. همچنین نگرانی زیادی در مورد جنین و کودکان تازه متولدشده وجود دارد چون آن‌ها حساس‌ترین گروه‌ها در برابر این دسته از آلاینده‌ها می‌باشند. مهم‌ترین اثرات بر حیات‌وحش نیز شامل اختلال در ارگان‌های تولید مثل, تغییر نسبت‌های جنسیتی و اختلال در بافت تخمدان‌ها اشاره کرد. به‌طور کلی مواد شیمیایی طبقه‌بندی‌شده تحت عنوان ترکیبات مختل‌کننده سیستم غدد درون‌ریز (۳1۴) دارای منشأً مختلفی ازجمله داروهاء فرآورده‌های بهداشت فردی, مواد شیمیایی خانگی, آفت‌کش‌ها و علف‌کش‌هاء مواد شیمیایی صنعتی, محصولات جانبی گندزدایی» هورمون‌های طبیعی و فلزات هستند. با توجه به اینکه مهم‌ترین محیط پذیرنده این درون‌ریز (131۳) در زمره مهم‌ترین نگرانی‌های کارشناسان محیطزیست و منابع آب قلمداد می‌شوند. باید یادآور شد که اغلب شنا سایی مذشاأً ان شار و ریسک نا شی از آلاینده‌های نوظهور به‌ویژه در زمانی که از منابع غیر کانونی و پراکنده مانند رواناب‌های شهری و پساب‌های کشاورزی منتشر می شوند. بسیار مشکل است(شکل ۵-۶). برای تخمین ری سک‌های نا شی از آلاینده‌های نوظهور حا صل از منابع اند شار مختلف و جذب آن‌ها تو سط پذیرنده‌های متعدد. شناسایی آن‌ها و تعیین دوز حاد و مزمن و میزان تماس آن‌ها با پذیرنده‌ها از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. اطلاعات موردنیاز برای تحلیل و تخمین ری سک از پژوهش‌های آزما, شگاهی در شیمی محیطزی ست. سمی شناسی و سمی‌شناسی اکولوژیکی به دست می‌آید که این پژوهش‌ها می‌توانند داده‌ها و اطلاعات ارزشمندی ارائه کنند و آزمایشاتی را بر اساس ضوابط و مقررات موجود تکمیل نمایند. چنین اقداماتی می‌توانند شناسایی منابع انتشار (مخاطرات)» مسیرهای انتقال (انتقال و سرنوشت آلاینده‌ها در محیطزیست)» پذیرنده‌ها و اثرات بر پذیرنده‌ها ازجمله اثرات بر پذیرنده‌هایی مانند انسان‌ها را امکان‌پذیر سازند [۸۹]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم -آثار و پیامدهای آلاینده‌های نوظهور بر سلامت محیط زیست و منابع آب ۱۴۰۵/۰۲/۲۶ ۸۵ شکل ۵-۶- منابع انتشار آلاینده‌های نوظهور و مسیرهای انتقال آن‌ها در محیط زیست [۱۱| همان‌گونه که عنوان شد. با توجه به مقاومت ساختار مولکولی بیش‌تر آلاینده های نوظهور به تجزیه. بیش‌تر آلاینده‌های نوظهور در رسوبات و بافت گیاهان و جانوران آبزی تجمع زیستی پیدا می‌کنند. به همین دلیل تجزیه شیمیایی, تجزیه زیستی و تجزیه نوری آن‌ها به‌کندی در محیط‌زیست و محیط‌های آبی انجام می‌شود. این ویژگی باعث می شود تا حذف آن‌ها در محیط‌های آبی تقریبا ناچیز با شد. با این‌وجود. گونه‌های خا صی از جوامع میکروبی می‌توانند در برابر این آلاینده‌ها مقاومت کرده و آن‌ها را تجزیه نمایند. مطالعات آندکی در مورد تجزیه زیستی آلاینده‌های نوظهور ازجمله هورمون‌هاء شوینده‌ها و داروها انجام شده است. البته بیش‌تر این مطالعات در محیط‌های آزمایشگاهی انجام شده است. به همین دلیل مشخص نیست که این فرایندها دقیٍقا در محیط های طبیعی روی دهند. لذا هنوز اطلاعات کافی در مورد تعمیم این نتایج در مقیاس کلان هنوز در د سترس نمی‌با شد. به همین دلیل مطالعه و پژوهش برای شنا سایی انواع باکتری‌ها برای تجزیه انواع آلاینده‌های نوظهور در کانون توجه بسیاری از پژوهشگران قرار گرفته است. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ ارزیایی ریسک زیست محیعطی و بهداش 1 چهت: سمی آلاینده‌های نوظهور -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم -ارزیابی ریسک زیست‌محیطی و بهداشتی آلاینده‌های نوظهور ۱۴۰۵/۰۲/۲۶ ۸۹ دفع تصادفی و عمدی ضایعات شیمیایی, بیولوژیکی» رادیواکتیو و به‌ویژه آلاینده‌های نوظهور در زیست‌بوم‌های حیات‌بخش خصوصا زیست‌بوم‌ها و منابع آبی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین معضلات زیست‌محیطی در چند دهه اخیر در سطح جهان مطرح‌شده و امروزه مهم‌ترین نگرانی‌ها در رابطه با این مواد شناسایی و حذف آن‌ها از محیط‌های آبی است. زیرا انتشار و تخلیه این دسته از مواد در محیطزیست می‌تواند اثرات شدیدی را بر انسان و سایر زیست‌مندان وارد کند. ارزیابی ریسک محیطزی ستی, تلا شی در را ستای + ستجو و شخیص, پایش و حذف این آلاینده‌ها | ست که ممکن !| ست برای اسان و محیطزیست مخاطره‌آمیز باشند و به همین دلیل نیز در برنامه‌ریزی مدیریت ریسک تلاش می‌شود تا این نگرانی‌ها به حداقل ممکن کاهش یافته و تمهیدات پیشگیرانه برای اجتناب و کاهش این دسته از مخاطرات اندیشیده شود. ارزیابی ریسک محیط‌زیستی (۹۸])! به‌عنوان یکی از ارکان مدیریت محیط زیست برای بررسی, شناسایی و پیشگیری از آثار و پیامدهای نامطلوب فعالیت‌های انسانی و انتشار آلودگی‌ها بر محیطزیست به‌طور عامء و منابع آب به‌طور خاص بسط و توسعه‌یافته است. به‌عبارت‌دیگرء آرزیابی ری سک بوم شناختی و محیط‌زی ستی ابزار منا سبی برای اطمینان یافتن از درک روابط بین عوامل تنش‌زای محیطزی ستی به‌ویژه در محیط‌های آبی | ست. عوامل تنش‌زا ممکن |است. عوامل بیولوژیکی, فیزیکی مانند ان شار آلاینده‌ها باشند. آرزیابی ریسک بیش‌تر به موضوع عوامل تنش‌زا در محیط‌زیست که درنتیجه فعالیت‌های انسانی مانند آلودگی‌ها روی می‌دهند. می‌پردازد. برای ارزیابی ریسک محیطزیست. درک و شناخت ویژگی‌های محیطزیست (ساختار, عملکرد. <سا سیت. آ سیب‌پذیری, ماهیت عوامل مختلف تنش‌زا و غیره) ضروری ااست. با توجه به ر شد روزافزون انواع آلاینده‌های محیطزیست به‌ویژه آلاینده‌های نوظهور و انتشار حجم زیادی از این آلاینده‌ها به محیط‌زیست و منابع آب. در خلال سال‌های اخیر اهمیت مدیریتی ریسک محیطزیست به‌طور فزاینده‌ای برای حفاظت از منابع آب بیش‌تر شده است. این کار مستلزم شناسایی و ارزیابی آثار و پیامدهای بالقوه این آلاینده‌ها بر محیطزیست است تا بتوان با توجه به آن‌ها ضوابط | ستانداردها و د ستورالعمل‌های لازم برای کاهش آثار و پیامدهای آن‌ها بر محیطز, ست و منابع آب را تهیه و اجرا پیش از بحث درباره روش‌های ارزیابی ری سک آلاینده‌های نوظهور در محیطزی ست. ضروری است تا در ابتدا عنا صر | صلی و مولفه‌های برنامه مدیریت ریسک شناسایی و تبیین گردند. برنامه‌ریزی برای مدیریت ریسک شامل سه مولفه اصلی آرزیابی ریسک. مدیریت ریسک و اطلاع‌رسانی ریسک است. در شکل (۱-۷) روابط بین این اجزای مختلف در برنامه مدیبریبت ریسک نشان داده شده است. 1 درا ۳۷۱۲۵۵۵۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب شکل ۱-۷- اجزا و مولفه‌های برنامه‌ریزی مدیریت ریسک اولین جزء برنامه ریسک. آارزیابی ریسک است که در این مرحله احتمال یا فراوانی خسارات و شدت آن‌ها تعییو" می‌شود. مدیریت ریسک نیز فرایندی است که از طریق آن پتانسیل (احتمال یا فراوانی) شدت و عوامل ریسک تخمین و ارزیابی سده و تمهیدات لازم برای کاهش 0 کنترل ریسک 0 خطرات صورت می گیرد. انتقال 0 اطلاعرسانی ریسک فرایندی است که از طریق آن اطلاعات لازم در باره ماهیت ریس ک (خسارات مورد انتظار)" و پیامدها در اختیار تصمیم‌گیران و عموم مردم قرار داده می‌شود. همان‌گونه که عنوان شد. ارزیابی ریسک عمدتاً بر شناسایی» کمی کردن و مشخص کردن عدم قطعیت‌ها تأکید دارد. خسارات. شناسایی و انتخاب گزینه‌های کاهش خسارات. استفاده از فناوری‌های مطلوب برای کاهش خسارات. ابزارها و روش‌های متعددی نظیر تحلیل بده - بستان ", تحلیل هزینه - فایدهء تحلیل هزینه مور تحلیل تصمیم‌گیری چند معیاره تحلیل خطای پیش‌بینی کننده" و سایر روش‌ها استفاده می‌شود. به‌طور خلاصه مهم‌ترین فعالیت‌ها در مدیریت و ارزیابی ریسک به شرح زیر می‌باشد: ۱- ۳۵6 ۲- ۳۳0۱60 5 ۳- 1۲۵06 01۲ 2۵1۷5 ۴- 00۵ - 6۵111 2۵115 5 ۵۲16011۷۵655 -اد0) -۵ 205 1010 01عل 6ا 0 ۱۵[۱۵1 -۶ ۷- ۳۳۵۵011۷6 ۲۵110۳۵ 2۳۵55 -------- صفحهٔ بعد -------- مد برد مدیریت ر مدیریت ر می‌باشد. (ص به‌صورت - ارزیابی ریسک زیست‌محیطی و بهداشتی آلاینده‌های نوظهور ‏ ۱۴۰۵/۰۲/۲۶ تصمیم‌گیری و شناسایی ریسک‌های مهم تدوین و اجرای راهبردهاء سیاست‌ها و برنامه‌های حذف. کنترل و کاهش اآنواع ریسک کنترل مستمر درباره آثربخشی اقدامات برای کاهش ریسک و در صورت آمکان بازنگری در اهداف و س و سازگار کردن آن‌ها با شرایط جدید ت ریسک مهم‌ترین و متنوع‌ترین بخش برنامه‌ریزی ریسک منابع آبی است. به دلیل وجود تنوع در فعا پسک طیف گسترده‌ای از کار شناسان و تحلیل گران از رشته‌های مختلف در مدیریت ریسک موردنیاز ۵ در شکل (۲-۷) این رویکرد جامع مدیریت ریسک ارائه شده است [۴۹]. ٍ اقداماتی در جهت: جایگزینی ند ی بط پدپرس را سد تحلیل پیامدها ریسک قابل قبول ریسک سد چقدر جقدر بزرگ است؟ بزرگ است؟ اقدامات لازم جهت آیا ریسک سد در ْ رساندن ریسک به مقایسه شرایط موجود : ‌ محدوده قابل قبول محدوده قابل قبول با شرایط قابل قبول واقع است :ْ ْ یچ شکل ۲-۷- فرایند جامع مدیریت ریسک |۱۴۹| ۹۱ باست‌ها لیت‌های رسک . که باید د. به‌طور -------- صفحهٔ بعد -------- ۹1۲ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب شناسایی وقایعی که می‌توانند منجر به تحمیل خسارت و یا شکست اهداف تعریف شده برای سیستم گردند (لازم به ذکر است یکی از بحث‌های مهم. تعریف درست شکست مدنظر از سیستم می‌باشد). - برآورد احتمالات وقایع مختلف عموماً فرایندهای اصلی مدیریت ریسک از فرایندهای مشابهی پیروی می‌کند که مراحل آن شامل شناسایی, ارزیابی و مواجهه است که این مراحل در شکل (۰-۲ ۱ نشان داده شده است. گزارش‌دهی شکل ۳-۷- فرایندهای اصلی مدیریت ریسک فرایند ارزیابی و تحلیل ریسک محیط‌زیستی نیز در مراحل مختلف به شرح زیر انجام می‌شود: ۱(- توصیف منبع و نوع آلاینده موردنظر: در این مرحله باید منشاً انتشار آلاینده‌ها و نوع آن تعیین شود. ۲- شناسایی مسیرها و میزان تماس: چگونه آلاینده ممکن است به انسان و سایر جانداران برسد و چگونه می‌تواند ۳ شناسایی پذیرنده‌های موردنظر: چه افراد یا سایر موجودات زنده در معرض ریسک قرار دارند. ۴- تعیین پیامدهای بهداشتی بالقوه آلاینده‌ها بر پذیرنده‌ها: در این مرحله رابطه دوز- واکنش ! یا اثرات شدید مشاهده‌شده در دوزهای معینی توصیف می‌شوند. ۲۵12110150 ۵6 ۱-10-6500 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم -ارزیابی ریسک زیست‌محیطی و بهداشتی آلاینده‌های نوظهور ۱۴۰۵/۰۲/۲۶۰ ۹۳ قابل پذیرش عموم باشند. ۶- براساس اثرات مجازء میزان قابل پذیرش برای مردم و سایر موجودات چقدر است؟ ۷- براساس اثر مجازء میزان قابل قبول بر پذیرنده را محاسبه, و سپس میزان حداکثر انتشار تعیین می‌شود. مراحل تفصیلی آرزیابی ریسک محیط زیستی نیز شامل موارد زیر است: اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. باید توجه کرد که همواره توصیف منبع و نوع آلاینده مشکل‌تر از آن است که به نظر می‌ر سد. برای مثال فرض کنید که قرار است یک تأ سیسات تصفیه پسماندهای خطرناک در نزدیک یک منطقه پرجمعیت احداث شود. چه نوع آلاینده‌هایی باید مورد برر سی قرار گیرند؟ اگر تأ سیسات تصفیه در زمان کاهش مواد سمی آن‌ها با انواع پسماندهای خطرناک مخلوط شود. در این صورت کدام‌یک از محصولات خصوص می‌توان به تولید کلروفرم طی فرایند اضافه کردن کلر به آب آ شامیدنی یا نذشت بنزین از مخزن ذخیره زیرزمینی اشاره کرد. افزون بر این شناسایی مسیر انتشار تا حدودی مانند شناسایی مسیر آلاینده‌های جانبی ناشی از کلرزنی آب (مانند تشکیل تری هالومتان‌ها در آب) مشکل است. این مو ضوع در مورد سایر آلاینده‌ها مانند مسیر تماس با سرب موجود در هوا نیز صادق است. زیرا چنین آلاینده‌هایی ممکن است از مسیرهای مختلف مانند غذاء پوست و آب وارد بدن شوند. یکی دیگر از مشکلات. شناسایی محیط پذیرنده |است. زیرا همه محیط‌های پذیرنده آلاینده‌ها مانند موجودات زنده (محیط غیرزنده مانند محیط آبی و محیط زنده مانند اسان و سایر جانداران) محیط‌های پذیرنده یکسانی نیستند و وضعیت سلامت آن‌ها متفاوت است. آژانس حفاظت محیط‌زیست ایالات‌متحده (175۳:۳۸]) تلاش‌های زیادی برای ساده‌سازی چنین تحلیل‌هایی انجام داده است. برای این منظورء» یک فرد بالغ معمولی را ۷۰ کیلوگرم. عمر او را ۷۰ سال, میزان آب م صرفی در روز را ۲ لیتر و حجم هوایی که در روز تنفس می‌کند را ۲۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب ب- تو صیف اثترء یکی از مهم‌ترین م شکلات در تحلیل ری سک است. زیر فرض می شود. آلاینده‌های مختلف باعث واکنش‌های خاصی در بدن انسان و سایر جانداران می‌شود. بررسی دو نوع اثر شامل اثرات سرطان‌زایی" و فرض می شود که منحنی مواد سمی غیر سرطان‌زا دارای آ ستانه‌ای "۲ خطی با شد. همان‌گونه که در منحنی ۸ در شکل زیر نشان داده شده است. دوز اندک یک سم باعث ضرر قابل‌اندازه گیری نمی شود. اما هر افزایشی بیش از آستانه. می‌تواند اثرات شدیدتری داشته باشد. برای مثال, خوردن مقدار معینی از جیوه قابل‌پذیرش تلقی ضروری هستند. فقدان چنین مواد شیمیایی در غذا می‌تواند اثترات شدیدی داشته باشد. اما وجود آن‌ها در غلظت‌های زیاد می‌تواند بسیار سمی باشد. این منحنی (منحنی 7ا) در شکل زیر نشان داده شده است. صفر دارد. اما اثرات م ضر آن به صورت خطی افزایش می‌یابد که این پدیده تو سط منحنی نک)در شکل (۳-۷) ذشان داده شده است. هر دوز محدود از یک ماده سرطان‌زا می‌تواند افزایش محدودی در وقوع سرطان داشته باشد. دیدگاه گزینه اول این است که بدن در برابر دوزهای اندکی از مواد سمی مقاوم است و در آستانه کم اثرات شدیدی ندارد (به‌مانند منحنی ۸). ۱- ۸[01-00010۹ ۲-1 ۳- 1۳۵۹۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم -ارزیابی ریسک زیست‌محیطی و بهداشتی آلاینده‌های نوظهور ۱۴۰۵/۰۲/۲۶ 1۵ یه شکل ۴-۷- سه منحنٍ و کنش‌های دوز - وا کنش [۷] ج- تصمیم‌گیری درباره اینکه چه ریسکی قابل‌پذیرش است. مهم‌ترین پارامتر در این محاسبات است. به‌این‌تر تیب آیا قطعا اگر این مسئله از فردی سوال شود که از این ریسک آسیب‌دیده باشد. اگر ریسک قابل‌پذیرش باشد. در این صورت قطعا جواب فرد آسیب‌دیده منفی است. حرفه‌ای آنان است. متا سفانه. این سیستم ارزش‌گذاری با سیستم ارزش‌گذاری که توسط مردم در محدوده‌های بزرگ‌تر انجام می‌شود. سازگاری ندارد. مهندسان تمایل دارند تا تصمیم‌های خود را بر اساس رسیدن به بهترین هدف در همه اقدامات. بنا نهند. به‌عنوان مثال, آرزش‌گذاری تصادفی بر زندگی یک فرد برای دستیابی به یک ارزش خالص خوب. قابل قبول است که این موضوع به آژانس حفاظت از محیطزیست آمریکا (1۳۸) اجازه می‌دهد تا ریسک مرتبط با آلاینده‌ها را برای یک ریسک قابل‌پذیرش با احتمال وقوع یک در یک میلیون محاسبه نماید. هزینه در مقایسه با سلامت به دست آمده بسیار کم است. بنابراین. مردم تمایل به پذیرش تصمیم را دارند. ه- در پایان. طراحی راهبردهای تصفیه برای میزان قابل پذیرش آلودگی. ضروری است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۶ و مدیران کارایی و ارزیاد و به‌ویژه ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهو راز شناسایی آلاینده‌های نوظهور موجود در آب می‌تواند به تصمیم‌گیری‌های بهتر و موثرتری برای مدیریت آن‌ها منتهی شود. باید توجه کرد که شناسایی آلاینده‌های نوظهور به دلیل غلظت بسیار پایین محیط‌های آبی و همچنین عدم قطعیت‌های زیاد در مورد آثار و پیامدهای آن‌ها بر انسان و سایر جاندارار مشکل‌تر از سایر آلاینده‌ها است. از سوی دیگر در بسیاری از موارد این دسته آلاینده‌ها به‌صورت ترکیبی مواد مشاهده می شوند. به همین دلیل تعیین سمیت این ترکیبات برای ارزیابی ریسک آن‌ها ممکن اس و ارزیابی ریسک آلاینده‌های نوظهور امکان مدیریت آلاینده‌ها برمبنای ریسک را فراهم می‌کند و به برنا حفاظت و بهره‌برداری از آب امکان می‌دهد تا بهترین گزینه‌های اصلاحی را برمبنای ریسک و هزین به شیوه‌ای جامع و فراگیر انتخاب نمایند ( شکل (۵-۷)). ارزیابی یکپار چه رسک انتقال رسک به دی یل و تصمیم‌گیری در مورد کاهش ریسک تسهیل می‌کند. ۲ شکل ۵-۷- تحلیل تصمیم‌گیری مبتنی بر ریسک |۵۰| ی ریسک بهداشتی و اکولوژیکی آلاینده‌های نوظهور به‌منظور تصمیم‌گیری برای حفاظت از سامانه‌های اک منابع آب و سلامت انسان‌ها انجام می‌شود. موضوع ارزیابی ریسک بهداشتی بیش‌تر در مورد کسانی انجام منابع آب ریسک آن‌ها در آبزیان با سایر ت کم‌تر مه‌ریزان موْتر و نفعان را ن ر لوژیکی می‌شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم -ارزیابی ریسک زیست‌محیطی و بهداشتی آلاینده‌های نوظهور ۱۴۰۵/۰۲/۲۶۰ 1۷ که ممکن است به صورت م ستقیم یا غیرم ستقیم با آلاینده‌های سمی نوظهور از طریق م صرف م ستقیم آب یا خوردن غذاها پا سبزیجات آلوده تحت تأثیر قرار بگیرند. در کمر سیون اروپا تأکید می شود در زمانی که تماس با مواد شیمیایی انجام می‌شود. باید اثرات تجمعی نیز مورد ارزیابی قرار گیرد. یکی از متداول‌ترین روش‌ها برای ارزیابی ریسک اکولوژیکی آلاینده‌های نوظهور شناسایی شده, روش نسبت ریسک ۱۷1۳۴ ۳۸۷۳۴ در این معادله. ۸1۳۴ غلظت زیست‌محیطی اندازه گیری شده (۲)۸/]۳۴. ۳۸۳۴. غلظت پیش‌بینی شده غیر موْئر )۱-۷( 80 - )۲ را نشان می‌دهد. نسبت ریسک ( 10) یک شاخص برای کمی کردن ریسک محیطزیستی مواد شیمیایی است که مستلزم مقایسه غلظت آلاینده در محیط‌زیست با غلظتی از آلاینده است که باید از عدم اثرات شدید بر موجود زنده هدف بر اساس داده‌های تجربی اطمینان حاصل کرد [۵۱]. زمانی که تحلیل ریسک برای محیط‌های آبی انجام می‌ شود ارزیابی غلظت شناسایی شده در محیط‌زیست و سمیت حاد آلاینده‌های نوظهور برای جانداران آبزی برحسب تعیین نسبت ریسک (160) ضروری است. ارزیابی (۸)؟ به دست می‌آید. سمیت اد را می‌توان به‌عنوان میانه غلظت کشنده (250]) یا میانگین غلظت موْئر (۹)۳50 در نظر گرفت که در آن فاکتور ارزیابی برابر ۱۰۰۰ است (1000 < ۸۳). سمیت مزمن بر اساس غلظت موْئر غیرقابل مشاهده (۸10176) * ارائه می شود که در آن فاکتور ارزیابی (۸۳) می‌تواند ۰۱۰۰ *۵ و ۱۰ با شد که این اعداد به ترازهای غذایی ۲ بستگی دارد. بر این | ساس, میزان ریسک زمانی که مقدار 130 کوچک‌تر یا مساوی با ۰/۱ (50.1 80) با شدء ریسک کمء. زمانی که 10 بین ۱/* و ۱ (1> 80 >0. 1) با شد.ء ریسک متوسط و زمانی که مقدار 130 مساوی یا بزرگ‌تر از ۱ (1)02<1) باشد. با ریسک بالا طبقه‌بندی می‌شود. نسبت ریسک (10) محا سبه شده با استفاده از معادله (۱-۷) میزان سمیت آلاینده‌های نوظهور را بر اساس غلظت اندازه گیری شده در محیط‌زیست نشان می‌دهد. اما تغییرات در غلظت را در طول زمانی که جانداران آبزی در معرض ۱- ۳1۹ 1 ۲- ۱/1۹۷۳ 6۷۱۳۵۵۵۵] 0 ۳- ۳۲۵۵۵۵ ۵-۵۲۵۸ ۴- ۸۵۵6:۵16۲) ۵- ۳۲۱۲۵۱۷۵ ممع اه ۵0:۵۷:۵ 0 -۶ ۷- 1۳۵1۵ 12۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- غلظت مواد سمی در بالاتر از محدوده‌های قابل تحمل قرار دارند. به‌ویژه برای ترکیباتی که به‌صورت طولانی‌مدت در منابع آب < ضور دارند را در نظر نمی‌گیرد. در چنین شرایطی, م شکل تحلیل ریسک برای فراوانی آلاینده‌های نوظهور, به‌ویژه آلاینده‌های نوظهوری که بعضا مشاهده می‌شوند. وجود دارد که در این خصوص می‌توان به بررسی فاکتور فراوانی در محاسبه نسبت ریسک (1))۷) اشاره کرد. برای رویارویی با این مشکل, 710 و همکاران نسبت ریسک جدید یا زسبت ریسک مبتنی بر فراوانی (۱)101 را بر پیش‌بینی شده غیر موْثر (۳۸7۳) و کاربرد آن را در ارزیابی ری سک‌های بالقوه نا شی از مواد شنا سایی شده را پر شنهاد دادند. مقدار نسبت ریسک جدید (1)(1) را می‌توان بر اساس معادله‌های ۲-۷ و ۲-۷ محاسبه کرد: ۱۷۱۳۳ (۲-۷) اد اک ما9 ۵۱ ۳۸۳۴ ند ۵ (۳-۷) ۵ج ۲0 در این معادله. ]0 مبین نزسبت ریسک مبتنی بر فراوانی است. در حقیقت این ریسک. نسبت ریسک بهینه شده پس از فراوانی غلظت زیست‌محیطی اندازه‌گیری شده (۸1۳۴) است که بیش‌تر از غلظت پیش‌بینی‌شده غیر موْئر (۳۸۳۲) در نظر گرفته شده بود. ۲ نیز فراوانی غلظت‌های زیست‌محیطی اندازه‌گیری شده ‎)۸1۳٩(‏ بیش‌تر از غلظت‌های پیش‌بینی شده غیر مور (۳۸[]۳۵) است. [(۸[0 تعداد نمونه‌های با غلظت‌های بیش از غلظت‌های پیش‌بینی‌شده غیر موْتر (۳۸[/۳). ۱102 نیز مجموع کل نمونه‌ها را ز شان می‌دهد. بر این | ساس, نز سبت رد سک مبتنی بر فراوانی (1))(1) در ۵ گروه طبقه‌بندی می‌شوند این طبقات در جدول (۱-۷) نشان داده شده است. جدول ۱-۷- توصیف و طبقه‌بندی ریسک بر اساس نسبت ریسک مبتنی بر فراوانی(11)0(1) (11010) ارزیابی ریسک سلامت انسان در رابطه با آلاینده‌های نوظهور بر اساس واکنش‌های برخی گونه‌های بیولوژیکی مبتنی بر رابطه دوز - واکنش برای دامنه خاصی از غلظت‌های آلاینده‌های نوظهور انجام می‌شود. گرچه اثرات آلاینده‌های نوظهور بر از سان کاملا شناخته شده نمی‌با شد. امااثرات شدید بر سلامت از سان‌ها با | ستفاده مدل‌هایی کمی سازی می شود. این مدل‌ها باید به‌منظور تخمین کمی‌توانایی آلاینده‌های نوظهور برای ایجاد تغییرات در سلامت انسان‌ها و انواع ۱- ۳۳۵000۵-۵۹60 ۲۱۵ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم -ارزیابی ریسک زیست‌محیطی و بهداشتی آلاینده‌های نوظهور ۱۴۰۵/۰۲/۲۶۰ ۹۹ ریسک‌های معنی‌دار و مهم اعتبار سنجی شوند [۵۲]. ریسک بهداشتی غیرسرطان‌زایی ناشی از جذب آلاینده‌های نوظهور تماس پوستی و غیره) محاسبه کرد (معادله ۴-۷). ۱و ی (۳-۷) سا َ ۲1:6 در این معادله, ۳-101 میزان جذب حاد روزانه (۲)101 آلاینده های نوظهور از طریق خوردن برحسب میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن بدن در روز (((۱8/)۴842) و 110 نیز دوز مرجع ((1۹11)" برای آلاینده‌های نوظهور برحسب میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن بدن در روز ((42 18/)8) را نشان می‌دهد. بر این اساس برای شاخص مخاطره (11]) بیش‌تر از ۱ (1 < آ11)» اثرات سلامتی و بهداشتی شدید می‌تواند روی دهد. درحالی که برای شاخص مخاطره (111) کم‌تر از یک (1 > آ11) اثرات معنی‌دار و مهم نمی‌باشند. بر این اساس. مقدار میزان جذب حاد روزانه (101ح) را می‌توان بر اساس معادله ۵-۷ تخمین زد. ۲1 _ ۲۳1۱۳۳۳ )۵-۷۷( ۱۷۷/ ۸71 در این معادله. ۴ غلظت آلاینده نوظهور را در آب. چا میانگین نرخ جذب آب آلوده (بر اساس ۱/۴۱ لیتر در روز برای یک فرد بالغ و ۰/۸۷ لیتر در روز برای یک کودک تعیین شده است). ۳6۳ فراوانی تماس (۳۶۵ روز در سال) لآت دوره تماس (۷۰ سال برای یک فرد بالغ ۶ سال برای یک کودک). 8۷۷ وزن بدن (۷۰ کیلوگرم برای یک فرد بالغ ۲۰ کیلوگرم برای یک کودک). ۸1 نیز میانگین طول عمر (۳۵۵۵۰ روز برای بزرگ‌سالان» ۲۱۹۰ روز برای کود کان). به‌این تر تیب دوز مرجع (۲۲) ر می‌توان بر اساس معادله ۶-۷ محاسبه کرد: 80-1007 )۶-۷( شایان ذکر است که در بیش‌تر موارد.ء تماس افراد با آلاینده‌ها صرفا به یک نوع آلاینده محدود نمی‌شود. بلکه این تماس با ترکیبی از آلاینده‌ها رخ می‌دهد. به همین دلیل, پژوهشگران روش‌هایی را برای ارزیابی ریسک‌های بهداشتی ناشی از تماس با مجموعه‌ای از آلاینده‌ها را بسط و توسعه داده‌اند. بر این ۱ ساس, پتانسیل کل ریسک‌های تماس با مواد (1110010)؟ با استفاده از معادله ۷-۷ ارزیابی کرد [۵۴]. (۷-۷) ( نالا + نامه 1) 2 < سالا ۲1372۳ -۱ 6 1۷ن2ل 0۳۵۵۵ -۲ 6ل 10۲۲۵06 -۳ ۴- 001۵160 1272۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب به‌این ترتیب. برای شاخص مخاطره تجمعی بزرگ‌تر (1 < (1101])» اثرات شدید بر سلامت افراد دارد. ۳۵0۲682 و همکاران (۲۰۱۳) شاخص ریسک یکیارجه آلودگی شیمیایی منابع آب (۱)]1]10۸۳ را محاسبه کردند (معادله ۸-۷) [۵۵]. (۸-۷) (غلظت ماده شیمیای *« شاخص مخاطره ) در غلظت نرمال شده آن ماده در آب در هر نقطه نمونه‌برداری ضرب شده و سپس مجموع آن‌ها بر تعداد آلاینده‌های موردنظر تقسیم می‌شود. غلظت‌ها برای هر ماده شیمیایی (بر اساس معادله ۹-۷) و به‌منظور جلوگیری از تخمین و برآورد بیش‌ازحد برای هر ماده شیمیایی نرمال می‌شود. (۹-۷) «نسگ- ی 7 رم دس - وس به‌منظور کاهش ریسک‌های ناشی از آلاینده‌های نوظهور در محیط‌زیست و سلامت افرادء گزینه‌های مختلف مدیریت را می‌توان برای تحلیل‌های خاص مورد استفاده قرار داد. این تحلیل‌ها مشخص می‌کنند که هر آلاینده نوظهوری را باید به‌عنوان یک ریسک غیرقابلپذیرش مورد توجه قرار داد. بر این اساس لازم است تا با استفاده از اقداماتی مانند اتخاذ رویکرد اکولوژی صنعتی و فناوری‌های نوین و پیشرفته محصولات و مواد سازگار با محیط‌زیست و با قابلیت تجزیه زیستی تولید کرد تا از تولید و انتشار آلاینده‌های نوظهور کاسته شود. به عبارت دیگر باید فناوری‌های تصفیه فا ضلاب کارآمد و پیشرفته را به‌منظور کاهش میزان آلاینده‌های نوظهور توسعه داد. ۸02110 [هز ۲ ان +جعلدا احنط تعادیا 1 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- پایش و ردیابی آلاینده‌های نوظهور از آب -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - پایش و ردیابی آلاینده‌های نوظهو را زآب ۳۶( ۳ در نتیجه افزایش آگاهی‌های جامعه درباره آلاینده‌های نوظهور و تهدیدهایی که این دسته از آلاینده‌ها می‌توانند بر سلامت افراد و محیط‌زیست و به‌ویژه منابع آب به همراه داشته باشند. موضوع شناسایی, پایش و تصفیه این آلاینده‌ها از منابع آب در کانون توجه بسیاری از برنامه‌ریزان محیطزیست و منابع آب قرار گرفته است. با توجه به اینکه غلظت این دسته از آلاینده‌ها در محیط‌زیست و منابع آب بسیار پایین است به همین دلیل از یک‌سو شناسایی و پایش این آلاینده‌ها به روش‌های متداول امکان‌پذیر نیست و از سوی دیگر نیز حذف آلاینده‌های نوظهور در منابع آب نیز با روش‌های عادی و متعارف ممکن نمی‌با شد. با توجه به تو سعه و ا ستفاده روزافزون این د سته از آلاینده‌ها و انتشار آن‌ها به محیطزیست و منابع آب تجدید نظر در شنا سایی و حذف آن‌ها از منابع آب اجتناب‌ناپذیر می‌با شد. به همین دلیل طی سال‌های اخیر روش‌ها و فناوری‌های متعددی برای شناسایی, پایش و حذف این آلاینده‌ها بسط و توسعه پیدا کرده است. به‌طور سنتی» برنامه‌های پایش زی ست‌محیطی آلاینده‌های نوظهور عمدتاً معطوف به ترکیبات آلیء به‌ویژه آلاینده‌های مقاوم به تجزیه و خاصیت تجمع زیستی در بافت‌های چربی و آلاینده‌هایی که اثرات سمی شدید دارند. معطوف بوده است که از مهم‌ترین آن‌ها آلاینده‌های آلی پایدار (۳0۳۵) کنوان سیون | ستکهلم (۱۹۹۷) |است که در این کنوان سیون بر شناسایی, پایش و حذف ۱۲ آلاینده پایدار تأکید شده بود. اما به‌تدریج مشخص شد که ریسک و مخاطرات ناشی از آلاینده‌های نوظهور برای انسان و سایر جانداران صرفا محدود به این آلاینده نمی شود. برر سی‌ها و پژوهش‌های متعدد در سال‌های گذ شته نشان داده است که آلاینده‌های آلی طیف گسترده‌ای از مواد و آلاینده‌ها را تشکیل می‌دهند که قبلا قابل شناسایی نبودند یا اثرات آن‌ها بر انسان و محیط‌زیست و سایر جانداران نا شناخته بودند. بسیاری از این مواد که به‌عنوان آلاینده‌های نوظهور شناخته می شوند. در سال‌های اخیر آلاینده‌های نوظهور که ریز آلاینده‌ها! نیز نامیده می‌ش‌وند از منابع مختلفی در محیطزیست و منابع آب درنتیجه فعالیت‌های انسانی و همچنین عوامل طبیعی منتشر می‌شوند. همان‌گونه که عنوان شد غلظت این آلاینده‌ها در منابع آب بسیار کم و از چند نانوگرم بر لیتر (18/1) تا چند میکروگرم بر لیتر (۸8/1) متفاوت است [۵۶]. وجود این آلاینده‌ها و شناسایی و حذف این دسته از آلاینده‌ها در آب‌های سطحی, به‌ویژه در زمان‌هایی که از این منابع آب به‌عنوان آب شرب استفاده می‌شود. از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. اولین گام شناسایی برای وجود. انتقال و سرنوشت آلاینده‌های نوظهور در محیط پذیرنده, شناسایی این آلاینده‌ها در محیطزیست به‌ویژه در منابع آب شناسایی آلاینده‌های نوظهور بسیار چالش‌برانگیز است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد ۳۱]: کر -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب ۱- تعداد آلاینده‌های نوظهور شناخته شده و محصولات تبدیلی (متابولیت) مرتبط با آن‌ها بسیار زیاد هستند (بیش از ۷۰۰ نوع آلاینده شناسایی‌شده در اروپا) ۲- به تدریج و با گذشت زمان در نتیجه تغییر و توسعه فناوری‌های مختلف. در فرایندهای تولید. استفاده و مصرف و دفع آلاینده نوظهور تحولاتی رخ می‌دهد. که در نتیجه این تحولات. اطلاعات در مورد حضورء سرنوشت و خطرات آن‌ها در محیط زیست و انسان نیز تغییر می‌کند. ۳- برخی آلاینده‌های نوظهور مانند هورمون‌هاء پیرتروئیدها و حشره‌کش‌های ارگانوفس‌فره و سایر آلاینده‌های نوظهور م شابه در غلظت‌های فوق‌العاده کم در محیط آبی اثرگذار ه ستند و غلظت آن‌ها ب سیار کم |است و به همین دلیل به روش‌های آنالیز و تجهیزات بسیار دقیق با حدود تشخیص غلظت‌های بسیار پایین نیاز دارند. ۴- بسیاری از آلاینده‌های نوظهور خاصیت قطبی زیادی دارند و به دلیل حلالیت زیاد در آب به سختی توسط محلول‌ها یا جاذب‌های غیرقطبی قابل‌استخراج هستند. به‌طورکلی, به دلیل روند کند تجاری شدن تجهیزات آنالیزی و پیچیده بودن جداسازی مخلوطی از آلاینده‌های بسیار قطبی مانند مواد دارویی از محیط‌های پذیرنده مختلف, پژوهش‌ها در این زمینه تا سال ۲۰۰۲ به‌کندی پیش رفت. از سال ۲۰۰۲ سازمان زمین شناسی ایالات‌متحده پژوهش‌های گسترده‌ای برای شناسایی آلاینده‌های نوظهور در محیط‌های آبی انجام داد و این پژوهش‌ها برای اولین بار ثابت کرد که بسیاری از منابع آبی به طیف وسیعی از آلاینده‌های نوپدید آلوده هستند. در آنالیز آلاینده‌های نوظهور در نمونه‌های محیطی با ساختار پیجیده. «آماده‌سازی» نمونه یک مرحله اجتناب‌ناپذ یر می‌با شد. مهم‌ترین بخش از فرآیند آماده سازی نمونه, استخراج آلاینده‌های هدف از نمونه پیچیده محیطی در یک محلول خالص می‌باشد. بسته به نوع و ماهیت پارامتر اندازه‌گیری باید از ظروف مناسب و استاندارد استفاده شود. پس از نمونه‌برداری و استخراج و فرآوری نمونه‌هاء لازم است تا نمونه‌ها برای آنالیزهای بعدی آماده شوند. پس از شناسایی و تعیین نوع و غلظت آلاینده‌های نوظهور در محیط پذیرنده و به‌ویژه منابع آب. باید هر کدام از آن‌ها تصفیه و حذف شوند تا آب قابل‌استفاده برای مصارف مختلف از جمله مصارف شرب مناسب باشد. به طور خلاصه برای شناسایی, پایش و حذف و تصفیه آلاینده‌های نوظهور در محیط پذیرنده و به ویژه منابع آب باید اقدامات زیر انجام شود. ۱-۸- نمونه‌برداری آلاینده‌های نوظهور تعیین تعداد نمونه‌هاء مکان نمونه‌برداری و روش‌های نمونه‌برداری آب برای شناسایی و پایش آلاینده‌های نوظهور در محیط‌زیست و منابع آب گام بسیار مهمی در کنترل آلاینده‌های نوظهور است. برای د ستیابی به داده‌های معنی‌دار. باید نمونه‌برداری صحیح و رویه‌های ذخیره سازی منا سبی مورد ! ستفاده قرار گیرد. این رویه‌ها ممکن | ست برای آنواع مواد آلاینده متفاوت باشند. درمجموع, جداسازی نمونه‌ها می‌بایست برای تجزیه شیمیایی و زیستی جمع‌آوری شود. زیرا نمونه‌برداری و تکنیک‌های نگهداری به صورت معنی‌داری متفاوت هستند. همواره. هر چقدر فوااصل زمانی بین جمع‌آوری -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - پایش و ردیابی آلاینده‌های نوظهو را زآب ۳۶( ۵ نمونه‌ها و تجزیه آن‌ها کم‌تر با شد. دقت تجزیه نیز بیش‌تر خواهد شد. در حقیقت. تجزیه برخی آلاینده‌ها باید در محل و در مدت چند دقیقه پس از جمع‌آوری نمونه‌ها انجام شود. در بعضی از موارد مانند تعیین درجه حرارت نمونه. باید در محل نمونه‌برداری صورت گیرد. در مدت چند دقیقه پس از جمع‌آوری نمونه. ۳۲1 آب ممکن است تغییر کند. گازهای محلول (اک سیژن. دی!ک سید کربن, سولفید هیدروژن و کلر) ممکن است از نمونه خارج شوند یا سایر گازها (اک سیژن. دی‌اکسید کربن) ممکن است جذب اتمسفر شوند. بنابراین» تعیین دماء ]۳۲ و گازهای محلول همواره باید در محل نمونه‌برداری انجام شود. افزون بر این ته‌ز شینی کربنات کل سیم باعث تغییراتی در رابطه ۳11 - قلیائیت کربنات کل سیم پس از گردآوری نمونه‌ها می شود. تجزیه نمونه پس از موعد مقرر ممکن است باعث شود تا غلظت کاسیم و سختی کل کم‌تر از مقدار واقعی برآورد یا تخمین زده شود. واکنش‌های اکسایش- احیا ممکن است باعث بروز اشتباهات اساسی در تجزیه نمونه‌ها شود. به عنوان مثال, وقتی که یک نمونه آب فاقد اکسیژن در معرض اکسیژن هوا قرار گیرد. یون‌های آهن ( 11) و منگنز (11) محلول به یون‌های آهن سه‌ظرفیتی (111) و منگنز پنج ظرفیتی (۷) نامحلول اکسید می‌شوند. فعالیت‌های میکروبی ممکن است باعث کاهش مقدار فنل یا اکسیژن مورد نیاز بیوشیمیایی (18010) تغییر تعادل بین نیترات- نیتریت- آمونیاک یا تغییر نسبت سولفات و سولفید و سار آلاینده‌های موجود در آب از جمله آلاینده‌های نوظهور شود. ید و سیانید همواره به‌راحتی اکسید می‌شوند. کرم (۷1) محلول نیز ممکن است به کرم نامحلول (1[]) احیا شود. سدیم» سیلیس و بور از دیواره مخازن شیشه‌ای خارج می‌شوند. نمونه‌ها را می‌توان به دو گروه عمده ته سیم‌بندی کرد. نمونه‌های مو ضعی (لحظه‌ای) " که در یک زمان و مکان معین بردا شت می شود. به همین دلیل در این نمونه‌هاء توجه به زمان و مکان نمونه‌برداری بسیار حائز اهمیت | ست. نمونه‌های ترکیبی یا مختلط ۲ که طی یک دوره زمانی و در مکان‌های مختلف جمع‌آوری می شوند. در عمل, میانگین نتایج حاصل از تعداد زیادی از نمونه‌های مو ضعی (لحظه‌ای) برابر میانگین نمونه‌های ترکیبی است. نمونه ترکیبی دارای این مزیت |۱است که یک تصویر کلان از یک تجزیه ارائه می‌دهند. از سوی دیگر این احتمال وجود دارد که غلظت و تغییرات مهمی که در طی زمان و مکان رخ می‌دهد. از دست برود [۱۲]. در بیش‌تر موارد در هنگام جمع‌آوری نمونه‌ها از محیط پذیرنده» به‌ویژه برداشت نمونه از محیط آبی برای شناسایی آلاینده‌های نوظهور دقت لازم انجام نمی‌شود. این در حالی است که طراحی نمونه‌برداری مناسب و دقت در برداشست نمونه‌ها در زمره مهم‌ترین برنامه‌های شناسایی و پایش آلاینده‌های نوظهور قلمداد می‌شود. عدم جمع‌آوری مناسب نمونه‌ها می‌تواند به نتایج غلط و گمراه‌کننده‌ای در مراحل بعدی برنامه پایش منتهی گردد. نمونه‌های برداشت‌شده باید نماینده محیط پذیرنده (هواء آب. رسوبات. جانداران زنده و غیره) باشند و باید عاری از آلودگی‌ها در هنگام برداشت و که‌ام سح 0۳۵0 -۱ دعام ود عازد م0۳ -۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶( ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب انتقال نمونه‌ها برای تجزیه (آنالیز) به آزمایشگاه باشند. جمع‌آوری نمونه‌ها باید توسط کارشناسان خبره و بر اساس پروتکل‌ها و برنامه‌های نمونه‌برداری انجام شود. یک استراتژی موفق نمونه‌برداری باید بر اساس یک برنامه و پروتکل‌های مدون انجام شود. موضوعات اصلی که باید در طراحی و برنامه‌ریزی نمونه‌برداری انجام شود. شامل اصول زیر است [۵۷]: ۱- تعیین اهداف نمونه‌برداری ۲- انتخاب روش مناسب نمونه‌برداری برای دستیابی به نمونه‌های معرف و نماینده ۳ تعیین تعداد نمونه‌هایی که بتوانند حداقل نمونه‌های لازم را برای آنالیز تأمین نمایند ۴ شناسایی و تعیین کنترل کیفیت نمونه‌برداری‌ها به‌منظور جلوگیری از اعوجاج‌ها در هنگام نمونه‌برداری‌ها ۵- شناسایی اقدامات ایمنی هنگام نمونه‌برداری و رعایت اصول ایمنی طرح نمونه‌برداری باید به‌خوبی نمونه‌هایی را که باید برداشست شوند و اندازه و تعداد نمونه‌های لازم برای آنالیز را مشخص نماید. رویه‌های اس‌تخراج و فرآوری نمونه‌های مختلف باید برای گروه‌های مختلف آلاینده‌های نوظهور از هم تفکیک شوند. اگر تعداد نمونه‌ها محدود باشد. باید تغییراتی در روش‌های پردازش و فرآوری نمونه‌ها یا طرح نمونه‌برداری انجام شود. در صورت امکان» بازدیدهای میدانی مقدماتی از محل‌های نمونه‌برداری می‌تواند به تعیین نیازهای لجستیکی (پشتیبانی) طرح نمونه‌برداری بسیار کمک نماید. مستندسازی بازدید میدانی برای نمونه‌برداری به منظور مشاهدات مستقیم و اندازه‌گیری‌های میدانی برای حفظ یکپارچگی نمونه‌ها از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. زرا این کار در تفس یر نهایی و رفع آبهامات برای تجزیه بسته به طرح پژوهش و ویزژگی‌های مواد شیمیایی و آلاینده‌های موردنظرء اندازه گیری پارامترهای کمی و کیفی آب مانند شدت جریان آب. ۳1, کدورت و سایر پارامترهای مشابه نیز ممکن است موردنیاز باشد. ثبت اطلاعات میدانی باید شامل رویه‌های جمع‌آوری نمونه‌هاء تعیین و مشخص کردن مکان‌های نمونه‌برداری‌ها بر روی نقشه تعیین مختصات مکانی نمونه‌ها با استفاده از 0۳5 تاریخ و زمان جمع‌آوری نمونه‌هاء انواع روش‌های کنترل کیفیت و نام کارشناس برداشت نمونه‌ها باشد. علاوه بر این گردآوری اطلاعات بیش‌تر در مورد شرایط آب و هوایی در هنگام نمونه‌برداری, منابع انتشار آلاینده‌ها و کاربری‌های پیرامون محل‌های نمونه‌برداری نیز در تفسیر نهایی داده‌ها بسیار سودمند هستند. عکس‌برداری از محل‌های نمونه‌برداری به‌ویژه برای آن دسته از کارشناس ان و پژوهشگران پروژه که با محل‌های نمونه‌برداری و محدوده مطالعات آشنایی ندارند. برای تفسیر داده‌ها و اطلاعات و تهیه گزارش بسیار سودمند می‌باشد. علاوه بر این» در طراحی جمع‌آوری و برداشت نمونه‌ها باید توازنی بین تعداد برداشت نمونه‌هاء دسترسی به محل‌های نمونه‌برداری و هزینه‌ها و میزان عدم قطعیت‌های قابل‌پذیرش اهداف نمونه‌برداری وجود داشته باشد. در هنگام گردآوری نمونه‌هاء بدون توجه به محیط پذیرنده آبی. میزان عدم قطعیت ناشی از نمونه‌برداری, با افزایش تعداد نمونه‌هاء کاهش پیدا می‌کند. برای جمع‌آوری نمونه‌ها می‌توان از روش‌های قضاوت کارشناسی, نظام‌مند و روش تصادفی پیروی کرد [۵۸]. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - پایش و ردیابی آلاینده‌های نوظهو را زآب ۳( را در روش‌های مبتنی بر قضاوت کارشناسی, محل‌های نمونه‌برداری بر اساس نقاط نمونه‌برداری از قبل تعیین‌شده محل‌های انتشار آلاینده‌های نوظهور انجام می شود. در روش نظام‌مند محل‌های نمونه‌برداری بر ۱ ساس الگوهای شبکه‌ای سازگار مشخص می‌گردد. در روش انتخاب تصادفی, محل‌های نمونه‌برداری از قبل مشخص نبوده و به برداشت تعداد زیادی نمونه نیاز است. این روش به دلیل بالا بودن تعداد برداشت نمونه‌هاء با کم‌ترین عدم قطعیت مواجه است. فارغ از نوع روش‌های نمونه‌برداری از محیط پذیرنده» حفاظت و نگهداری نمونه‌هاء شرایط نگهداری» زمان نمونه‌برداری و روش‌های حمل و انتقال نمونه‌ها برای تجزیه در آزمایشگاه نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. نمونه‌ها باید با | ستفاده از تجهیزات نمونه‌برداری فلزی, استیل, آلومینیوم» شیشه‌ای پلیمرهای فلوروکربنی نمونه‌برداری شود. برای نمونه‌برداری, استفاده از ظروف نمونه‌برداری پلی‌اتیلن لاستیکی, لوله‌ها و شیلنگ‌های تیگون" و سایر ظروف پلاستیکی توصیه نمی‌شود. زیرا ظروف ساخته‌شده از این مواد ممکن است آلاینده‌های نوظهور موردنظر را به خود جذب نمایند. از آنجایی که در بیش‌تر موارد نرم‌کننده‌ها و مواد ضد آتش در زمره آلاینده‌های نوظهور هدف مطالعه می‌باشند. درنتیجه از ظروف نمونه‌برداری پلاستیکی نباید استفاده کرد. زیرا چنین ظروفی خود حاوی این مواد شیمیایی هستند. در بیش‌تر موارد برای نگهداری نمونه‌های شیمیایی مختلف آب. مواد شیمیایی خا صی به آب | ضافه می‌کنند. اما عموماً برای آلاینده‌های نوظهور این کار توصیه نمی‌شود. اگر باقیمانده کلر با غلظت نسبتاً زیاد در نمونه آب وجود داشته باشد. اغلب سدیم تیو سولفات رای جلوگیری از تشکیل م< صولات جانبی حاوی کلر به نمونه بردا شت شده | ضافه می شود. همچنین برای جلوگیری از تغییر ماهیت نمونه‌های برداشت‌شده. نمونه‌ها باید در دمای مناسب و خنک (کم‌تر از ۴ تا ۶ سانتی‌گراد) حمل شوند. اگر نمونه‌های آلاینده‌های نوظهور نسبتاً به اشعه‌های فرابنفش حساس هستند. نمونه‌ها باید در شب به از مایشگاه تجز یه منتقل گردند. برای جلوگیری از تجزیه نوری نمونه‌ها باید از بطری‌های رنگی برای انتقال نمونه‌ها استفاده کرد. شایان‌ذکر است که چارچوب مشخص و سریعی برای تعیین اندازه نمونه‌ها وجود ندارد. به همین دلیل, اندازه نمونه‌ها بسیار متغیر است. به‌عنوان مثال, اندازه نمونه‌ها ممکن است 4/۱ 4/۵ 4/۱۰ 4/۲۵ *۵/ و حتی بیش‌تر باشد که این اندازه به شرایط بستگی دارد. بنابراین. هرچقدر اندازه نمونه‌ها بیش‌تر (بزرگ‌تر) باشد. در این صورت. دقت و اطمینان آن‌ها نیز بیش‌تر خواهد شد. اما باید توجه کرد که مقدار هزینه‌ها با افزایش اندازه نمونه‌ها افزایش پیدا می‌کند. بنابراین باید توازنی انتخاب نیز باید به‌صورت تصادفی انجام شود. در این صورت. تمامی اعضای جمعیت یا جامعه موردبررسی شانس مساوی برای انتخاب شدن دارند و نمونه معرف کل جمعیت یا وضعیت خواهد بود. برای اینکه نمونه‌هاء معرف جمعیت باشند باید از روش‌ها یا تکنیک‌های نمونه‌برداری منا سب پیروی کرد. از مهم‌ترین روش‌های نمونه‌برداری می‌توان به موارد زیر | شاره کرد: ۱-0 -------- صفحهٔ بعد -------- ی ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهو راز منابع آب ۱- نمونه‌برداری 7 صادفی: این روش یکی از متداول‌ترین روش‌هاست. در این روش نمونه‌ها در هر مرحله در یک جامعه به صورت 7 صادفی انتخاب می شوند و همه مکان‌های نمونه‌برداری شانس م ساوی برای انتخاب شدن دارند. به عنوان مثال, می‌توان به انتخاب ۱۰۰ عدد ماهی آلوده به آلاینده‌های نوظهور به‌صورت تصادفی بدون هرگونه تمایز قائل شدن در اندازه رنگ با هر صفت (ویزگی) دیگر از یک مخزن آب دارای ۵۰۰ عدد ماهی برای اندازه‌گیری وزن و طول همه ماهی‌ها اشاره کرد. نمونه‌برداری تصادفی باید برای هر تکرارء گروه یا طبقه از ۲ نمونه‌برداری سیستماتیک : این شیوه نمونه‌برداری در فواصل زمانی معین انجام می‌شود. به عنوان مثال, می‌توان به پایش دمای آب و اکسیژن محلول در ساعت ۶ صبح و ۳ بعد از ظهر اشاره کرد. یعنی زمانی که درجه حرارت و اکسیژن محلول به ترتیب در حداقل و حداکثر غلظت خود برای بررسی زمان‌های بحرانی قرار دارند. ۳ نمونه‌برداری مطبق ": این روش معرف نمونه‌برداری از تمامی طبقات یا گروه‌هاست. به‌عنوان‌مثال, می‌توان به یک نمونه از هر کلاس با اندازه‌های گروه بزرگ. متوسط و کوچک یک ماهی آلوده. برای معرفی تمامی جمعیتی که دارای اندازه‌های مختلف هستند. اشاره کرد. هنگامی که داده‌ها را تجزیه می‌شود. گروه عامل * را می‌توان به‌صورت بلوک در نظر گرفت. ۴- نمونه‌برداری خوشه‌ای *: در این روش ابتدا گروه‌ها یا خوشه‌های معینی برای حذف نمونه‌های غیرضروری انتخاب می شوند. در مرحله بعد. انتخاب ت صادفی در داخل هر خو شه انجام می شود. به‌عنوان‌متال. می‌توان به انتخاب ۵ استان در ایران به‌عنوان نماینده (معرف) از ۳۱استان کشور برای مطالعه برر سی غلظت آلاینده‌های نوظهور در ماهیان پشت سدهای ذخیره آب و سپس انتخاب تصادفی ۱۶ سد ذخیره از هر استان برای مصاحبه اشاره کرد. ۵- نمونه‌برداری چندمرحله‌ای : وقتی که جامعه یا جمعیتی خیلی بزرگ باشد. نمونه‌برداری به‌جای اینکه فقط یک‌بار انجام شود. باید در چندین نوبت انجام شود. شکل (۱-۸) نشان می‌دهد که اولین نمونه‌برداری, نمونه‌برداری 7 صادفی | ست. در مرحله دوم نمونه‌ها را می‌توان از دو سمت مخالف (بالا و پایین) از ۴ و سمت دایره انتخاب کرد. سپس در مرحله سوم دوباره نمونه‌ها در دو سمت مخالف (چپ و راست)» می‌توانند نمونه‌های ی ۹۵۱۱۵ 5۹۱۵۱۵11۵ -۲ ۵ تناس5 ۳۰ ۵۳۵۱۶۳0 ۳۵۵۷0۲ -۴ 8 اس -۵ کر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - پایش و ردیابی آلاینده‌های نوظهو را زآب ۳۶( ۹ ت 5 شکل ۱-۸- نمونه‌برداری سه مرحله‌ای ۱-۱-۸ تکنیک‌های نمونه‌برداری ۱-۱-۱-۸ تکنیک‌های نمونه‌برداری سنتی نمونه‌های آب یک ماده ناهمگن از نظر مکانی و زمانی است. اختلاط و توزیع مواد شیمیایی موجود در منابع آب تحت تأثیر جریان‌های هیدرودینامیکی آب. ضرایب جذب مواد شیمیایی موجود در آب و میزان مواد آلی در آن (رسوبات معلق, کلئوئیدها و کربن آلی محلول) بستگی دارد. لایه‌بندی حرارتی ناشی از تغییرات در دماء جریان آب و ترکیب آب نیز می شود. با توجه به اینکه انواع مواد آلاینده نوظهور از طریق رواناب‌ها و نشت این مواد و همجنین انتشار از منابع نقطه‌ای ممکن است باعث افزایش غلظت این مواد در بخش‌های مختلف منابع آب شود. لذا انتخاب محل‌های مناسب نمونه‌برداری الف - آب‌های سطحی متداول‌ترین روش برای جممع‌آوری نمونه از آب‌های سطحی., برداشت نمونه‌های نقطه (لحظه‌ای) ۱ است. این کار ممکن است مستلزم برداشت نمونه‌های ساده یا مختلط از طول و نیمرخ عمق دریاچه باشد. جمع‌آوری نمونه‌ها و انتقال نمونه‌ها به ظرف نمونه‌برداری ساده‌ترین روش به‌ویژه در منابع آب و رودخانه‌های کوچک است. در آب‌های عمیق‌تر مانند دریاچه‌ها و سدهای ذخیره آب. نمونه‌ها اغلب با استفاده از تجهیزات نمونه‌برداری بایلر یا ۶ بردااشت می شوند. از انواع نمونه‌بردارهای متداول می‌توان به نمونه‌بردارهای ۳۳۵۲۱111۵۲۵۲ 10710 ۷۵1۵ و بایلر با شیر دوگانه | شاره کرد ( شکل (۲-۸)). همه این تجهیزات نمونه‌برداری دارای یک لوله یا یک بطری است که نمونه‌های آب در آن وارد می‌شوند. ظرف نمونه‌های برداشست شده دارای یک پوشش یا شیرهای کنترل است که پس از نمونه‌برداری خودبه خود بسته می‌شود. این نوع از تجهیزات نمونه‌برداری برای جمع‌آوری نمونه‌های منفصل و ناپیوسته از اعماق مختلف ۵[ ۵ 60۲۵ . ای مرک ب عامیی مگ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- 75 ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع وت دود لات اوه 51006۲ 0 00 ارو 1و۱ ۲۵0 00 |[[7۵ا : ور هه ۷۵ ع 1 وود وت 58 اور ۱و0 اور 01 آوزی 18( 6 111 1 1 1 3 ۷۳۵ 00 اور و نو 0 510006۲ 00 (۳00 ۸ - نمونه‌بردار عمقی, 3ا- نمونه‌بردار ۳۵1۱۱۱۵۲۵۲ -) - نمونه‌بردار 5۵۳1۵۲ 1070 ۰۷2۵7 (1-نمونه‌بردار بایلر با شیر کنترل دوگانه شکل ۲-۸- انواع متداول تجهیزات نمونه‌بردار برای جمع آوری نمونه از آب‌های سطحی سامانه‌های نمونه‌برداری اتوماتیک (خودکار) برای نمونه‌برداری از آب‌های سطحی (مانند نمونه‌برداری از فاضلاب رواناب‌هاء رودخانه‌ها و غیره) نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. این نوع از نمونه‌برداری عموماً درجاهایی انجام می‌شود جریان آب موقت است و نمونه‌های مختلط باید در طول زمان برداشست شوند. این نوع از نمونه‌برداری‌ها را می‌توان فواصل زمانی مشخص و با استفاده از سنسور (سنجنده) خارجی مانند دستگاه جریان‌سنج و عمق سنج انجام داد. این : از سامانه‌های نمونه‌برداری دارای یک پمپ است که نمونه آب را جمع‌آوری و به مخزن نگهداری نمونه منتقل می‌کند. سامانه نمونه‌برداری پیجیده می‌تواند نمونه‌های مختلط را نیز جمع‌آوری کند. نوع پیش‌رفته‌تر این نوع از سامانهه نمونه‌برداری اتاقک خنک‌کننده نمونه است و می‌تواند داده‌های برداشت‌شده را به‌صورت خودکار و پیوسته به ساه کامپیوتر مرکزی یا تلفن موبایل ارسال نماید. ب- آب‌های زیرزمینی نمونه‌های آب‌های زیرزمینی عموماً از چاه‌های موجود یا چاه‌های پایش بردا شت می شوند. روش نمونه‌برداری آبه زیرزمینی بسته به عمق و اندازه چاه متفاوت است. با توجه به اینکه عموماً چاه پایش کوچک هستند. درنتر نمو نه‌برداری از آن‌ها با فراوانی کم‌تری انجام می‌شود. همان تجهیزات نمونه‌برداری که برای نمونه‌برداری از آب ه ها که در وع این ای انه ای جه ای -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - پایش و ردیابی آلاینده‌های نوظهو را زآب ۱۳۶۱۱ سطحی استفاده می‌شود. برای نمونه‌برداری از آب‌های زیرزمینی نیز می‌توانند مورداس‌تفاده قرار گیرند. همجنین از پمپ‌های کوچک قابل‌حمل نیز می‌توان نمونه‌های لازم را از چاه‌های پایش جمع‌آوری کرد. ۲-۱-۱-۸ تکنیک‌های نمونه‌برداری عمقی - لحظه‌ای (غیرفعال) " با توجه به اینکه همواره غلظت‌های میانگین وزنی لحظه‌ای (۲)۲۷۷/۸ مواد شیمیایی برای تعیین میزان تماس مورد استفاده قرار می‌گیرد. به همین دلیل این شاخص بخش اساسی فرایند آرزیابی ریسک برای عوامل تنش‌زای شیمیایی را تشکیل می‌دهد [۵۹]. ازآنجایی که نمونه‌های لحظه‌ای غلظت مواد شیمیایی یا آلاینده نوظهور موردنظر را در لحظه نمونه‌برداری نشان می‌دهند. درنتیجه. تخمین دقیق غلظت‌های میانگین وزنی لحظه‌ای (7۷۷۸) حتی با نمونه‌برداری‌های تکراری مشکل است. همچنین, اغلب نیز رخدادهای غیرمترقبه باعث قطع جریان نمونه‌برداری لحظه‌ای مستمر می شوند. علاوه بر این» شناسایی غلظت‌های پایین آلاینده‌های نوظهور نیز ممکن است مشکل و چالش‌برانگیز باشد. زیرا روش‌های استاندارد برای جمع‌آوری حجم نمونه‌های آب (کم‌تر از ۵ لیتر) طراحی می‌شوند. تجهیزات نمونه‌برداری غیرفعال گزینه‌ها و امکانات را برای نمونه‌برداری لحظه‌ای ارائه می‌کنند که با استفاده از آن‌ها می‌توان به بسیاری از این محدودیت‌ها در مقایسه با روش‌های سنتی فائق شد. شیمیایی برای اندازه‌گیری تماس با این مواد در محل کارء نقش بسیار مهمی در کاربرد همین اصول برای سنجش آلاینده‌های آلی محلول در آب دارد. از تجهیزات نمونه‌برداری کامل‌تر نیز می‌توان استفاده کرد که این مو ضوع به طراحی آن‌هاء زمان تماس در محل و ویژگی‌های مواد شیمیایی مورد بررسی بستگی دارد. دستگاه نمونه‌بردار پیشرفته (یکپارچه) دارای مخازن بزرگ‌تر جهت نگهداری نمونه‌های برداشست شده هستند و از دقت بیش‌تری برخوردار بوده و تغییرات در غلظت نا شی از رخدادهای غیرمترقبه را ثبت می‌کنند. به همین دلیل استفاده و کاربرد د ستگاه نمونه‌بردار یکپارچه برای تعیین غلظت‌های میانگین وزنی لحظه‌ای (1۷۷۸) مواد شیمیایی ضروری است. تجهیزات نمونه‌برداری 0110710100ت1 از ظرفیت کم‌تری برای نگهداری نمونه‌های مواد شیمیایی برخوردار بوده و میزان اتلاف مواد شیمیایی در آن‌ها زیاد است. با این وجود سادگی این دستگاه برای استفاده و نمونه‌برداری باعث شده است تا گزینه جذابی برای نمونه‌برداری محسوب شود. الف- آب‌های سطحی کاربرد عمده نمونه‌برداری غیرفعال پایش تماس آلاینده‌ها برای تعیین میزان تماس برای ایمنی زا سلامت کار کنان در محل کارء برای نمونه‌برداری از آب‌های سطحی نیز مناسب است. طی سال‌های اخیر آنواع مختلفی از تجهیزات وا تا ی حس را ام اطع 0/۵ ۲۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب نمونه‌برداری غیرفعال برای نمونه‌برداری مواد شیمیایی آلی موجود در آب توسعه پیدا کرده است. از مهم‌ترین این دسته از تجهیزات نمونه‌برداری می‌توان به دستگاه نمونه‌بردار نیمه تراو (۱)5۳۸/1. دستگاه‌های نمونه‌بردار یکپارچه مواد شیمیایی آلی قطبی (۳0۳15) ۳۵۱۵۵101۵۲۹۰۲-» نمونه‌بردار های نواری پلی‌اتیلن. نمونه‌بردار های شیشه با پوشسش پلیمری, دستگاه‌های استخراج فاز جامد (/8۳۸)" اشاره کرد. دستگاه نمونه‌بردار غیرفعال نیمه تراو (5۳۸/10) و دستگاه‌های نمونه‌بردار یکپارچه مواد شیمیایی آلی قطبی (۳0215) به‌صورت گسترده‌ای برای اندازه گیری آلاینده‌های نوظهور در آب‌های سطحی مورد استفاده قرار می‌گیرند.شکل (۳-۸). د ستگاه نمونه‌بردار غیرفعال نیمه تراوا (5۳۸/10) دارای لوله‌هایی با غ شاء پلی‌اتیلن | ست که حاوی مواد چربی خننی مانند تریولین است. کی لد سرت هم کر ۴ نم 0 (13 ۳ا5 ۲۵0 5۲۱۸] شکل ۳-۸- دستگاه‌های نمونه‌بردار غیرفعال برای اندازه گیری آلاینده‌های نوظهور در ستون آب. دستگاه‌های نمونه‌بردار یکپارچه مواد شیمیایی آلی قطبی (۳0)2715) و دستگاه نمونه‌بردار غیرفعال نیمه تراوا ((5۳811) با محفظه حفاظتی ب- آب‌های زیرزمینی نمونه‌بردارهای غیرفعالی که کم‌ترین تأثیر را بر گردش آب و لایه‌بندی حرارتی آن در یک چاه آب دارند. بهتر از تکنیک و روش های نمونه‌برداری از آب‌های زیرزمینی هستند. تجهیزات نمونه‌برداری مبتنی بر سنجش آلاینده های نوظهور غیرنقطه‌ای به‌صورت گسترده‌ای برای پایش ترکیبات آلی فرار (۷0۳۶) از اوایل دهه ۱۹۹۰ مورد استفاده قرار گرفته‌اند. همواره بیش‌تر نمونه‌برداری‌های غیرفعال در آب‌های زیرزمینی بر اندازه‌گیری ترکیبات آلی فرار (۷0۵) تاکید دارند. اس‌تفاده از دس گتگاه نمونه‌بردار غیرفعال مانند دس‌تگاه نمونه‌بردار غیرفعال نیمه تراوا (5۳۸/1) که از ظرفیت زیاد برخوردار است. در آب‌های زیرزمینی با جریان پایین محدودتر است. اگر حجم مبادله چاه آب کم‌تر از حجم آزاد دستگاه ال 1۵۳۵6 06162016 56:31 -۱ ۹۵105 11621۵11۷6 61۵ اه ۵0۳22016 ۳۵۵۶ -۲ ۳- 50110-01266 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم - پایش و ردیابی آلاینده‌های نوظهو را زآب ۳( ۳ نمونه‌بردار غیرفعال نیمه تراوا ((]/5۳۸) با شد. در این صورت نمونه شیمیایی ممکن | ست از د ست برود که این پدیده تعادل بین ر سوب و آب را تغییر می‌دهد. البته با استفاده از د ستگاه نمونه‌بردار غیرفعال نیمه تراوا ((5۳۸/1) کوچک‌تر یا استفاده از دستگاه نمونه‌بردار غیرفعال دیگر می‌توان از بروز این مشکل جلوگیری کرد. ۲-۸- استخراج نمونه‌های آلاینده نوظهور همان گونه که عنوان شد. آلاینده‌های نوظهور عموماً با غلظت‌های بسیار کم در منابع آب وجود دارند و به همین دلیل به فرایند | ستخراج نیاز دارند که به آن | ستخراج فاز جامد (:۱)5۳ گفته می شود. | ستخراج فاز جامد (5۳۳) یک فرایند جداسازی است. در این روش یکی از اجزا بر اساس خواص فیزیکی یا شیمیایی آن در حلال حل‌شده یا به‌صورت سوسپانسیون در می‌آید. از این روش در آزمایشگاه‌های شیمی تجزیه برای تغلیظ و جداسازی نمونه‌ها برای آزمایش استفاده می شود. همچنین, از این روش در جدا سازی اجزای خون, ادرار» آلاینده‌های آلی موجود در آب و خاک استفاده می‌شود. به‌علاوه این روش برای تغلیظ نمونه‌های برداشت‌شده جهت تجزیه (آنالیز») ضروری است و به همین دلیل توسط پژوهشگران مختلف در جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد. این روش بر اساس دستورالعمل ۸ ۳۵۳۵ انجام می‌شود [۶۰]. بر اساس این روش آماده‌سازی نمونه‌ها با مقاصد گوناگون برای حذف مواد مزاحم و به‌منظور تغلیظ آنالیت‌هاء نمک‌زدایی و ذخیره و حمل نمونه‌ها انجام می‌شود. دستورالعمل‌های استخراج فاز جامد (5۳1) برای استخراج نمونه‌هاء مانند آنالیت‌های آلی است که شامل آماده سازی نمونه, تعدیل 0۳1 راه‌اندازی و تنظیم دستگاه استخراج است و اطلاعات در مورد غلظت استخراج همواره برای همه آنالیت‌های موردنظر به کار می‌رود. با توجه به مراحل کلی اس‌تخراج فاز جامد (ن5۳1)» این شیوه همچنان به‌عنوان مهم‌ترین تکنیک برای آماده‌سازی نمونه‌هاء پیش از تجزیه کروماتوگرافی (رنگ سنجی) آلاینده‌های نوظهور قلمداد می‌شود. روش استخراج فاز جامد (5۳۳) نه‌تنها به دلیل کاهش نیاز به حلال‌ها توسعه پیدا کرده است. بلکه این شبوه به دلیل بهبود و تسهیل آماده‌سازی سریع نمونه‌ها کمک زیادی کرده است [۶۰]. در شکل (۴-۸) مراحل | ستخراج فاز جامد با | ستفاده از کارتریج ذشان داده شده است. ابتدا حدود ۴۰ میلی‌لیتر از بستر جاذب خام برای مثال,ء سیلیکای-۱۸-) به درون کارتریج ریخته شده و با حدود ۲ میلی‌لیتر متانول, برای حذف مواد آلی. یا سایر مواد آلاینده» جذب شده, شسته می‌شود. سپس ستون با آب یون‌زدایی شده شسته شده و وزن بهینه لیگاند موردنظر در حلال مناسب حل شده و از بستر عبور داده می شود تا لیگاند بر روی بستر جامد قرار داده شود. اگر لیگاند رنگی با شد و پس از عبور از بسترء محلول باز هم رنگی با شد. چند قطره آب به آن اضافه شده و مجددا از بستر عبور داده می شود. این عمل چند بار تکرار شده تا محلول عبور کرده از بستر جامد دیگر رنگی نبا شد یا رنگ آن بسیار ضعیف شده باشد. بعد از اینکه فاز جامد اصلاح‌شده با لیگاند. کمی خشک شد. محلول نمونه که دارای آنالیت و سایر اجزا است. با سرعت بهینه از آن عبور می‌کند. برخی از اجزای نمونه. بدون برهمکنش با فاز جامد. از آن عبور می‌کنند. یعنی 0 ع6ه هام م5 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب با لیگاند کمپلکس نمی‌دهند. ولی, آنالیت و برخی دیگر از اجزای نمونه که با لیگاند کمپلکس می‌دهند. به فاز جامد متصل می شوند. ستون اصلاح شده» ابتدا با حلال ضعیف. برای حذف گونه‌های آغشته کننده فاز جامد و سپس با حلال قوی‌ترء برای حذف گونه‌هایی که کمپلکس ضعیف با لیگاند داده‌اند. شسته می‌شود. درنهایت. ستون با حلال بهینه شسته می‌شود. تا آنالیت آزادشده و با روش تجزیه‌ای مناسب. برای یون‌های فلزی طیف‌بینی اتمی. طیف‌نورسنجی و مشابه آن‌ها و برای مولکول‌ها روش‌های کروماتوگرافی و مشابه آن‌هاء تجزیه شود. برای فلزات. این حلال می‌تواند یک اسید معدنی باشد که کمپلکس را تخریب کرده و یون فلزی را آزاد می‌کند. یا می‌تواند محلولی از لیگاند دیگر باش‌د. که کمپلکس قوی‌تری با یون فلزی مورد تجزیه داده و آن را از فاز جامد جدا می‌کند. در عمل, نوع و غلظت این حلال بهینه‌شده و شکل ۴-۸- مراحل استخراج فاز جامد [۹۰] مزاحمت‌ها و شستشوی آنالیت به شرح زیر است [۹۱]. ۱- آماده‌سازی فاز جامد به منظور کاهش هزینه‌های آماده‌سازی, کاهش مصرف حلال‌های شیمیایی, افزایش سرعت و راندمان در آنالیز نمونه‌ها در آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت. از تکنیک استخراج فاز جامد استفاده می‌شود. این کار به تولید نتایج دقیق‌تر و موثرتری نسبت به سایر روش‌ها می شود و به زمان و هزینه‌های کمتری نیاز دارد. استخراج فاز جامد که از کروماتوگرافی معمولی مشتق گردیده |است از یک محیط جاذب برای جدا سازی نمونه‌ها بر | ساس اختلاف در برقراری تعادل با محیط جاذب استفاده شده است. این مرحله برای آماده کردن فاز جامد به منظور ایجاد شرایط لازم برای واکنش‌های تکرار پذیر با نمونه‌ها انجام می شود. برای این منظور ابتدا فاز جامد با یک حلال مناسب شسته می‌ شود تا با مرطوب شدن سطح جادذب. زنجیره‌های -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم پایش و ردیابی آلاینده‌های نوظهو را زآب ۱۳۴.۶( ۱۵ امکان‌پذیر می‌سازد. ۲- استخراج آنالیت با عبور محلول نمونه از درون فاز جامد. آتالیت روی سطح آن جذب می شود. برای جذب کامل و گزینش‌پذیر آنالیت در این مرحله با عبور یک محلول مناسب از فاز جامد. مزاحمت‌های احتمالی همراه آنالیت. حذف و از فاز جامد شسته می‌شوند؛ حلال یا محلول موردنظر باید طوری انتخاب شود که هیچ اثری بر جذب آنالیت نداشته باشد. ایجاد مزاحمت نکند و یا به سادگی از سامانه حذف شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ٩ ‏فصل تحزیه آلاینده‌های نوظهور -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - تجزیه آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۹ درک و شناخت کارشناسان از محیطزیست و منابع آب ممکن است مانند دانش آنان درباره ویژگی‌ها و کمیت آلاینده‌ها و سایر انواع مواد شیمیایی در آب. هواء خاک و نظام‌های زیستی با شد. به همین دلیل, استفاده از تکنیک‌های علمی و مناسب تجزیه شیمیایی. پیش شرط مطالعات شیمی محیطزیست است. در حال حاضرء دوره‌ای بسیار جالب در تکامل شیمی تجزیه آغاز شده است که مهم‌ترین ویژگی آن توسعه و پیشرفت تکنیک‌های تجزیه جدید و پیشرفته است. که بر اساس آن‌ها می‌توان غلظت‌های بسیار اندکی از انواع مواد شیمیایی را تعیین. و تولید داده‌ها را افزایش داد. البته چنین پیشرفت‌هایی چالش‌هایی را نیز رقم زده‌اند. درگذ شته» شناسایی و اندازه‌گیری موادی با غلظت بسیار اندک مانند آلاینده‌های نوظهور توسط دستگاه‌ها و تجهیزات محدودیت داشت. اما در حال حاضر شناسایی و اندازه‌گیری غلظت آلاینده‌هایی که درگذ شته امکان شنا سایی آن‌ها وجود ندا شت. امکان‌پذیر شده است. این مو ضوع پر سش‌هایی درباره تعیین حدود مجاز آلاینده‌های مختلف مطرح کرده است. افزایش داده‌های حاصل از ابزارآلات و تجهیزات اتوماتیک سنجش مواد شیمیایی. مسائل و مشکلات زیادی را فراروی بشر درزمینه‌ی گردآوری و درک آن‌ها قرار داده است. در حال حاضر چالش اصلی, توسعه و کاربرد تکنیک‌های مختلف تجزیه شیمیایی زیست‌محیطی آلاینده‌ها است. چالش اول این است که کدام‌یک از مواد شیمیایی باید اندازه‌گیری شوند. آیا تجزیه شیمیایی برخی مواد ضروری است یا به تجزیه شیمیایی نیاز ندارند. کیفیت و انتخاب نوع تجزیه مهم‌تر از تعداد تجزیه و تحلیل‌ها ست. البته می‌توان | ستدلال کرد. با توجه به قابلیت‌های نوین درزمینه‌ی شمیمی تجزیه. انجام تعداد زیادی تجزیه نمونه‌های آلاینده‌های امکان پذیر است. اما با انجام نمونه‌برداری کم‌ترء اما دقیق‌تر می‌توان به اطلاعات بیش‌تر و مفیدتری دست پیدا کرد. سالانه روش‌های تجزیه متعددی برای شماری از مواد تشکیل‌دهنده و آلاینده‌های آب مطرح می شود. طرح و بررسی تمام این روش‌ها به صورت جامع امکان‌پذیر نی ست. جامع‌ترین این روش‌هاء روش‌های | ستاندارد برر سی آب و فا ضلاب" | ست. آژانس حفاظت از محیطز, ست ایالات‌متحده آمریکا (1۳۸) روش‌هایی را برای تجزیه آب و مواد آلاینده موجود در آن‌ها منتشر می‌کند که در اندکس روش‌های ارائه شده اداره خدمات ملی اطلاعات فنی " قابل‌دسترسی هستند. یکی دیگر از منابع مهمی که روش‌ها را معرفی کرده‌اند. پایگاه اطلاعات گروه انتشاراتی ژنیوم" است. ۰ 2 ۰ ۰ ۴ ۱-۹- روش‌های طیف‌سنجی نوری ۲ [۴۵] ۱-۱-۹- حذب طیف‌سنجی نوری طیف‌سنجی نوری آنواع مواد جذب‌کننده نور در محلول‌هاء را رنگ‌سنجی ‏ می‌نامند. این روش هنوز هم برای تجزیه ۲ ل 0 ۷۷/۵۱۵۲ ان ۳۵۱۵۵۵ ۳۵ ۵۶ دلو اه لها -۱ ۵ 11310711۵1101[ 160 ۲01100۵ -۲ ۱۵ 3ا۳۵۳[۱۹ 60611133 -۳ ۴- 50001۵0101061۳10 015 5- 001 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب اندازه گیری درصد عبور (./1) نور تک‌رنگ از محلول حاوی مواد جاذب نور در مقایسه با مقدار عبور نور از یک مایع فاقد 1۱00 01 )۱-٩( رابطه بین ۸ و غلظت ۲۴ ماده جاذب نور توسط قانون بیر! به دست می‌آید: ۸ < 0 )۲-٩( در این معادله 2 ضریب جذب را نشان می‌دهد که پارامتری وابسته به طول‌موج ماده جاذب نور است. [« نیز طول مسیر عبور نور از محلول جذب‌کننده. و لح نیز غلظت ماده جذب‌کننده نور در محلول را نشان می‌دهد. رابطه خطی بین ۸ و در طول مسیری ثابت. قانون بیر را نشان می‌دهد. روش رنگ سنجی مستلزم این است که تعیین شود موادی که واکنش پیدا می‌کنند به چه رنگ‌هایی درمی‌آیند و در بعضی موارد نیز مواد رنگی به‌صورت حلال غیرآبی اس‌تخراج می‌شوند تا بتوان رنگ‌های شدیدتر و محلول‌های غلیظ تری به دست آورد. شماری از روش‌های طیف سنجی محلول برای اندازه گیری آلاینده‌های هوا و آب مورد استفاده قرار گرفته‌اند. بعضی از این روش‌ها به‌صورت خلاصه در جدول ‎)۱-٩۹(‏ ارائه شده است. جدول ‎-۱-٩‏ روش‌های طیف‌سنجی نوری (نورسنجی) محلول رس واکنش ارساین (:۸511) با دی‌اتیل تیوکاربامات نقره در پیریدین. تشکیل کمیلکس قرمز واکنش با [2۱۳2113111» تشکیل ع10۹02(/2111116 قرمز واکنش هیپوبرومیت با فنل قرمز و تشکیل بروموفنل ابی تشکیل رنگ آبی ناشی از واکنش کلریدسیانوژن (۱ع۲۱) با ماده واکنشگر پیریدین پیرازولون. اندازه گیری شده در ۲۰ نانومتر رنگ‌زدایی رسوب کلئوئیدی زیرکونیوم با تشکیل زیرکونیوم فلوئوراید بی‌رنگ و فاقد رنگ نیترات به نیتریت احیاء می‌شود و دو مولکول ازت با سولفانیل آمید و -۸ (۱- نفتیل)- اتیل دی‌آمین دی‌هیدرو کلریدها تر کیب شده و رنگ‌های آزو (۸:/0) ۲ تولید می‌کند که در طول موج ۵۴۰ نانومتر اندازه‌گیری می‌شود. ه ضم در | سید سولفوریک و تولید "۲۲1 پس از 7 صفیه با ماده واکذ شگر فنل قلیایی و سدیم هیپوکلریت برای تشکیل ایندوفنات فنل که در طول‌موج ۶۳۰ نانومتر اندازه‌گیری می‌شود. واکنش با ۴- آمینو آنتی‌پیرین در ]۲1 ۱۰ در حضور فری‌سیانید پتاسیم و تشکیل آنتی‌پیرین که به پیریدین تبدیل و در طول موج ۴۶۰ نانومتر اندازه‌گیری می‌شود. نیتروژن» روش 0104001( 227 ای واکنش با یون مولیبدن و تشکیل فسفومولیبدن که به‌صورت انتخابی به مولیبدن آبی‌رنگ احیا می‌شود. واکنش با دی‌آمینوبنزیدن 9 تشکیل ماده رنگی جاذب نور در طول‌موج ۴۲۰ نانومتر ۳] ۲5ععظ -۱ ۲- رنگ‌های آزو (4(6 ۸70) مهم‌ترین گروه رنگ‌های سنتزی بوده و از قدرت رنگ آمیزی بالایی برخوردار هستند. بخشی از کاربرد گسترده این نوع رنگ‌ها شامل : فوتو الکترون‌هاء رنگ‌های الیافی, و همچنین واکنش‌های زیستی و در شیمی تجزیه می‌باشد. ترکیب‌های آزو در شیمی به ترکیباتی گفته می‌شود که دارای ساختار مولکولی 01-14-/۱-0 1۹ هستند و بخش ۸-8 در این نوع ترکیبات گروه عاملی آزو ۸70 نامیده می‌شود. ‎٩‏ و 1۸ در آن می تواند ترکیبات -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - تجزیه آلاینده‌های نوظهور ۳۶۳ تسس ادامه جدول ‎-۱-٩‏ روش‌های طیف‌سنجی نوری (نورسنجی) محلول تشکیل اسید مولیبدو سیلیسیک اسید با مولیبدن و تشکیل یک ماده آلی هتروپلی که در طول موج‌های ۶۵۰ با 1 ۵ نانومتر اندازه‌گیری می‌شود. واکنش با متیلن آبی و تشکیل نمک آبی رنگ آبی حاصل از اسید تنگستوفسفریک واسید مولییدوفسفریک ۲-۱-۹- جذب اتمی !و تجزیه انتشار روش تجزیه جذب اتمی همواره برای تعیین غلظت فلزات در نمونه‌های برداشت شده مورد استفاده قرار می‌گیرد. این تکنیک مبتنی بر جذب نور تک‌رنگ توده اتم‌های نمونه فلز است. نور تک‌رنگ را می‌توان توسط منبعی متشکل از اتم‌های موردبرر سی» تولید کرد. این منبع, نور الکترومغناطٍ سی شدید با طول‌موج‌هایی که دفیقا تو سط اتم‌ها جذب می شوند. )۱-٩(‏ نشان داده شده است. جزء اصلی این دستگاه لامپ کاتدی توخالی است که در این لامپ به اتم‌های موردبرر سی انرژی داده می شود. این کار باعث می شود تا الکترون‌های اتم‌های مزبور تحریک شوند و انرژی تابشی با طول‌موج بسیار منوکرومتر 49 اتمی آند توخالی ِ( سم ی( َ 0( زسه0 ار ۱ ارس رس .۰ ر ۰ پرتو نوری 0 : لام ر ۰ منوکروماتیک مپ تاندی ۰ : ماده مورد تجزیه سوخت / ترکیب هوا : ۰ ۰ اشکار ساز 3 ۸1016 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب ۲-۹- روش‌های تجزیه الکتروشیمیایی برای پتانسیل‌سنجی » ولتاژسنجی آ و آمپرسنجی "۲ تجزیه آب از سنجده‌های الکتروشیمیایی استفاده می‌شود. پتاز سیل سنجی مبتنی بر | صول کلی | ست که در آن رابطه بین پتان سیل اندازه‌گیری یک الکترود و یک الکترود مرجع برحسب تابعی از لگاریتم فعالیت یون در محلول تعیین می‌شود. رابطه سنجش واکنش الکترود انتخابی به یون خاص., توسط معادله نرنست نشان داده می‌شود. 2.3031 2۳ در این معادله ۳ پتانسیل اندازه گیری شده "۲:۴ پتانسیل الکترود استاندارد. ‎1٩‏ ثابت گاز و 7 دمای مطلق و 7 بار الکتریکی (برای کاتیون‌ها علامت + و برای آنیون‌ها علامت -)» ۲۳ ثابت فارادی؟ و ۵ نیز فعالیت یون موردنظر است. در حرارت معین, مقدار 187۳ 2.303 در دمای ۲۵ در جه سانتی گراد. دارای مقداری ثابت و برابر ۵۹۲/ مترمکعب ۷ (۲-۹) (ر108)2 + ۷ص -ج ( 1۷۷ 52. 2) است. در فعالیت یونی ثابت. مقدار 2 به‌صورت مستقیم با غلظت ارتباط داشته و معادله نرننست برای الکترودهای نشان‌دار یون‌های *۴4 و ۲۰ ممکن است به‌صورت زیر نوشته شود. 59 (۴-۹) 1 واگ + ۲ - (۷ در )5 2 ۳ - 0 - 592108۳ | )۵-۹( موسوم‌اند. عموماء اجزای تشکیل‌دهنده الکترودهای یونی انتخابی دارای غشایی است که به بعضی از یون‌های مورد بررسی اجازه مبادله می‌دهد. الکترود شیش‌های اس‌تفاده‌شده برای سنجش فعالیت ون هیدروژن و ]۳ قدیمی‌ترین و می‌کند. استفاده از الکترودهای یونی انتخابی در مقایسه با سار الکترودها ارجح‌تر است که معادله ۲۵۲۹11۵ * را در مورد فعالیت یون هیدروژن» ۵1 به‌صورت زیر ارائه می‌دهد: (۶-۹) 01 2 - ۳۷ - 8 و ( + 59.2108)2 + و ۱۳ 0 ۲۳ ۳۳ 0 ۴-۳۵۲۳۵۵۵۷ 1 ۵- 10-56160116 065 *. در علم الکتروشیمی, معادله نرننست(61۱21101 1671181«) به یک رابطه ترمودینامیکی شیمیایی گفته می‌شود که امکان محاسبه پتانسیل کاهش یک واکنش(واکنش نیمه سلولی یا تمام سلولی) را می‌دهد. این پتانسیل کاهش از پتانسیل استاندارد الکترود. دمای مطلق, تعداد الکترون‌های درگیر در واکنش ردوکس و فعالیت گونه‌های شیمیایی تحت احیا و اک سیدا سیون محا سبه می شود. لازم به ذکر است که معادله نرذست به منظور تعیین پتاسیل سلول در شرایطی به غیر از شرایط استاندارد مورد استفاده قرار می‌گیرد. جالب است بدانید که واکنش و نام این معادله بر گرفته از والتر نرنست( ۲16۲1732111 ۷۷/۵|1110۲ 1 شیمیدان و فیزیکدان آلمانی بود که معادله را فرموله کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - تجزیه آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳۳ 7 مترهای استفاده‌شده با الکترودهای شیشه‌ای با استفاده از محلول‌های بافر استاندارد. به‌طور مستقیم به واحدهای ۷ درجه‌بندی می‌شوند. از میان الکترودهای یونی انتخابی به‌جای الکترودهای شیش‌ه‌ای, الکترود فلوئوراید بهترین عملکرد را دارد. این نوع الکترود به‌خوبی عمل می‌کند و تا حدودی عاری از دخالت‌های اننسانی است و دارای حد شکار سازی ب سیار دقیق و طیف واکنش خطی طولانی | ست. به‌مانند کلیه الکترودهای یونی انتخابی» برونداد الکتریکی این الکترودها نیز به شکل سیگنال است که متناسب با لگاریتم غلظت |است. با توجه به رابطه لگاریتمی ولتاژ با غلظت. خطاهای کوچک در مقدار ] باعث خطاهای نسبتاً زیاد غلظت می‌شود. تکنیک‌های ولتاژسنجی یا اندازه گیری جریان حاصل از ولتاژ با استفاده از میکروالکترود. در تجزیه آب نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. این تکنیک نوعی پلاروگرافی ۱ اختلاف فاز است. این پتانسیل به شکل پالس‌های فزاینده برحسب افزایش پتانسیل توسط میکروالکترودها مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای این منظور جریان پالس‌های انتهایی ولتاز قرائت شده با جریان پالس‌های ابتدایی قرائت شده, مقایسه می شود. این کارء این مزیت را دارد که جریان خازن حاصل از شارژ سطح میکروالکترود را کاهش می‌دهد. زیرا در برخی موارد. جریان حاصل از احیاء یا اکسایش موادی که می‌بایست تجزیه گردند. مبهم | ست. تخلیه آندی ولتاژ سنجی م ستلزم ته‌ شین شدن فلزات بر روی سطح الکترود در چند دقیقه است که به دنبال تخلیه آن‌ها با استفاده از آندء به سرعت انجام می‌شود. ته‌نشینی توسط الکترود.ء غلظت فلزات را بر روی یا پالس تفاضلی ۲ است. ۳-۹- کروماتوگرافی با ابداع روش کروماتوگرافی گازی (02))" در اوایل دهه ۰۱۹۵۰ این روش نقش اساسی در تجزیه مواد شیمیایی ایفا کرده است. روش گاز کروماتوگرافی هم یک تکنیک کمی و هم یک تکنیک کیفی است که کاربردهای متعددی در تجزیه آلاینده‌های محیطزیست دارد و به صورت قابل‌ملاحظه‌ای <ساس و انتخابی | ست. روش گاز کروماتوگرافی مبتنی بر این اصل است. زمانی که ترکیبی از مواد فرار توسط یک گاز حامل از ستونی از یک ماده جامد جذب‌کننده (عموماً ماده جاذب در فاز مایع که با یک ماده جامد پوشیده شده است) عبور داده شود هرکدام از مواد تشکیل‌دهنده ماده فرار بین گاز ناقل و ماده جامد یا مایع از یکدیگر جدا می شوند. طول زمان لازم برای مواد : شکیل‌دهنده ماده فرار برای حرکت در لوله متناسب با شدتی است که مواد تشکیل‌دهنده مواد فرار توسط فاز غیرگازی جذب می شود. از آنجایی که مواد مختلف تشکیل‌دهنده ماده فرار ممکن است به درجات مختلف جذب شوند. درنتیجه هر کدام از آن‌ها در زمان‌های مختلف در ستون نمایان می‌شوند. حال چنانچه. یک دستگاه آشکارساز مناسب در دسترس باشد. زمانی که طول می‌کشد تا هرکدام (0م ۳۵1۵۳0۵۳۵ -۱ واه عدانام 0002 -۲ اطع 3۳010 کمن ۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب از مواد تشکیل‌دهنده ماده فرار در ستون ظاهر شود و همجنین کمیت هرکدام از مواد تشکیل‌دهنده قابل‌اندازه گیری است. یک دستگاه ثبت‌کننده به‌تناسب نوع مواد در اندازه‌های مختلف نمودارها را رسم می‌کند که اندازه این نمودار به مقدار موادی که توسط آشکارساز شناسایی می‌شود بستگی دارد. بر این اساس هم تجزیه کمیت (در حدهای مورد انتظار) و هم تجزیه کیفیت مواد مورد بررسی, قابل دستیابی است. ویژگی‌های اصلی دستگاه گاز کروماتوگراف به‌صورت تصویری در شکل (۲-۹) نشان داده شده است. عموماً گاز حامل در دستگاه گاز کروماتوگراف آرگون» هیلیوم و نیتروژن است. نمونه به‌صورت فشرده به درون گاز حامل تزریق می‌شود که براثر این کار نمونه در روی ستون ورودی قرار می‌گیرد. در صورتی‌که نمونه مایع باشد. به اتاقک تزریق حرارت داده مایع قرار دارد پو شیده شده است پا ممکن است سطح آن با یک ماده فعال جامد پو شیده شده با شد. این مواد باعث می شوند تا جدا سازی نمونه‌ها امکان‌پذیر شود. عموماًلوله‌هایی که برای این منظور به کار می‌روند دارای قطر ب سیار کم هستند که این امر باعث خاصیت موئینگی زیاد لوله می‌شود. سطح داخلی لوله‌های بلند با موادی که در فاز مایع قرار مواد تشکیل‌دهنده نمونه‌ها در وهله اول حساسیت تجزیه گاز کروماتوگراف را تعیین می‌کند و برای برخی ترکیبات این کار به صورت انتخابی انجام می‌شود. چنین دستگاهی دارای آشکارساز هادی گرما است که به تغییرات هدایت گرمایی گازهایی که از روی آن عبور می‌کنند. واکنش نشان می‌دهد. ا شکار ساز جاذب الکترون ! برای شناسایی ترکیبات هیدروکربنی حاوی هالوژن‌ها و ترکیبات فسفردار کارایی مناسبی دارند. این آشکارسازها بر اساس جذب الکترون‌های ساطع شده از منبع ذرات 13 کار می‌کند. آشکار ساز گاز کروماتوگراف یونش شعله‌ای ۲ برای شناسایی ترکیبات آلی بسیار حساس هستند. این دستگاه بر اساس تشکیل ترکیبات آلی هادی یون‌هایی مانند * در شعله کار می‌کند. کاربرد گرادیان ولتاژ در شعله باعث می‌شود تا بر اساس آن بتوان جریان‌های بسیار جزئی را به‌سادگی اندازه گیری کرد. طیف‌سنج جرمی ۲ ممکن است به عنوان آ شکار ساز گاز کروماتوگراف مورد | ستفاده قرار گیرد. د ستگاه ترکیبی گاز کروماتوگراف و طیف‌سنج جرمی (0۳/815)) ابزار تجزیه مناسبی برای ترکیبات آلی محسوب می‌شوند. تجزیه به روش گاز کروماتوگراف م ستلزم این | ست که ترکیب مورد سنجش دارای حداقل چند میلی‌متر ذ شار بخار باشد و در دمای بالاتری پایدار باشد. در موارد متعددی, ترکیبات آلی را نمی‌توان به‌صورت مستقیم از طریق گاز کروماتوگرافی اندازه گیری کرد. به همین دلیل لازم است تا ابتدا این مواد به مشتقات دیگری تبدیل شوند تا امکان تجزیه آن‌ها به روش گاز کروماتوگرافیک می سر گردد. به همین دلیل به ندرت تجزیه ترکیبات آلی در آب با تزریق م ستقیم آب به د ستگاه گاز کروماتوگراف انجام می شود. اما در صورتی‌که این کار ضروری با شد. همواره غلظت بالایی از این مواد نیاز 71 ۵160010-20۳6 16 -۱ 1 مزع ۵10 نله کمع 1100 ۳1۵6-10170 -۲ ۳-۷] ۵۵: 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - تجزیه آلاینده‌های نوظظهور ۱۳۶( ۱۳۵ صفیه ترکیبات فرار با گازهایی مانند هلیوم !۱ ست که در آن گازهای 7 صفیه شده را در لوله تغلیظ کرده و در اثر حرارت آن‌ها را به دستگاه گاز کروماتوگراف هدایت می‌کند. ک۵) ۷۳1 0 7 تیدا 5 ۲3۳۳۱۵۴ از هه ( 4( 10101 ما00 1 ۵۱ (:] 0 ٩۱201 1116۲[ ۸11۳0 ۵۳۵۰ 12010 8 0100 آن0 0111 نبا ری ابا ور ۱۱ شکل ۲-۹- نمای بخش‌های اصلی گاز کروماتوگراف (ن۲6)) ۱-۳-۹- کروماتوگرافی مایع با عملکرد بالا (۱)1181,0 کاربرد ماده فعال جامد با ذرات جامد ریز در یک لوله باعث می‌شود تا جداسازی مواد به روش گاز کروماتوگرافی در فاز مایع با تفکیک بسیار بالا صورت گیرد. فشار بسیار بالا تا حدود چند هزار پوند بر اینچ مربع (۲)۳۹1 برای ر سیدن به میزان قابل قبولی در چنین سیستم‌هایی مورد نیاز است. روش تجزیه‌ای که از چنین تجهیزاتی استفاده نماید. کروماتوگرافی مایع با عملکرد بالا (-]11۳) نامیده می‌شود. این روش مزایای بسیار زیادی دارد. زیرا در این روش نیازی ویژگی‌های اصلی کروماتوگرافی مایع با عملکرد بالا (۲1۳1. 6) دقیقا مانند گاز کروماتوگراف است با این تفاوت که در د ستگاه کروماتوگرافی مایع با عملکرد بالا (171۳10) یک مخزن حلال و یک پمپ با ذشار بالا جایگزین منبع گاز حامل و تنظیم کننده گاز شده است. هم شاخص انک ساری؟ و هم |[ شکار سازهای پرتوهای فوق بنفش بر شنا سایی بیش‌ترین پرتوهای ساطع شده از ستون کروماتوگراف مورد استفاده قرار می‌گیرند. | شکار سازهای فلئور سنت نیز زذسبت به برخی آشکارسازی طیف‌سنجی جرمی ]۲1۳ باعث توسعه و ابداع تجزیه ۸/15/)] شده است. این ابزار قدرتمند. اندازه‌گیری آلاینده‌های قطبی موجود در آب را بدون نیاز به تشکیل مشتقات مواد فرار که باید توسط دستگاه گاز کروماتوگراف جدا 821۷ ۵10 نان لاوز 11۱۵1-0010۵ -۱ ٩۸۳۵۳ 3‏ 06۲ ۳۵۵۵ -۲ 1۵۲1۳۵۵11۷۵ -۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ شوند را 5 ٍ ممکن می‌سازد و می‌توانند برای اندازه گ مختل‌کننده غدد درون‌ریز بسیار کارایی ۷۲ تجزیه کروماتوگرافی آلاینده‌های س‌ حفاظظت از محیط زد ست ایاللات‌متحده یین میزان آلاینده‌های آب ارائه داده اس که در این تکنیک گاز از طریق ستون اد ی‌شوند تا ترکیبات آلی بر روی ماده جامد جدول ۲-۹- روش‌های مبتنی بر کروماتوگرافی | پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از م در لیتر مورد استفاده قرار گیرند متابولیت آن‌هاء هورمون‌ها و انو خالی کردن- به تله انداختن ۱۱ . خلاصه در جدول (۲-۹) نشا 1) برای انواع آلاینده‌های آلی در آب بیس (۲- کلرواستیل) استر بازالین (فلو کلرالین) 6 30 - 20 -ه نابع آب ع مواد رافی را ستفاده حلال ن داده ۱- ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - تجزیه آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳۷ ۳-۳-۹- یون کروماتوگرافی تعیین یون‌ها با روش کروماتوگرافی مایع. به‌ویژه آنیون‌ها به روش یون کروماتوگرافی» تعیین غلظت انواعی از موادی که برای شیمیدان‌های آب بسیار حائز اهمیت هستند را میسر ساخته است. توسعه این روش‌ها با استفاده از تکنیک‌های ویژه آ شکار ساز که از بازدارنده‌ها"! برای تعیین غلظت یون‌های مواد موردبرر سی در مایعات استفاده می‌کنند. ممکن شده است. روش یون کروماتوگرافی برای تعیین غلظت اغلب آنیون‌ها ازجمله ارسنات. ارنیت. بورء کربنات. کلرات. کلریت. سیانید. هالیدهاء هییوکلریت. هیپوه سفید. نیترات. نیتریت ف سفات. ف سفیت. پیروفسفات. سلنات. سلنیت. سولفات. سولفیت. سولفید. تری متافسفات و تری‌پلی فسفات مورد استفاده قرار می‌گیرد. غلظت کاتیون‌هایی مانند یون‌های فلزی معمولی را نیز می‌توان توسط یون کروماتوگرافی آندازه‌گیری کرد. ۴۳-۹- طیف‌سنجی جرمی با اسپکترومتری جرمی طیف‌سنجی جرمی برای شناسایی و تعیین غلظت انواع خاصی از آلاینده‌های آلی روش مناسبی است. دقت این روش به تولید یون‌ها توسط تخلیه الکتریکی یا واکنش‌های شیمیایی بستگی دارد. جداسازی و تعیین غلظت بر اساس نسبت بار الکتریکی به جرم. و اندازه‌گیری یون‌های تولید شده انجام می شود. محصول طیف سنج جرمی یک طیف جرمی است که نمونه آن در شکل (۳-۹) نشان داده شده است. بانک‌های اطلاعاتی کامپیوتری برای طیف‌های جرمی مختلف تهیه شده است. شناسایی طیف جرمی بستگی به درجه خلوص ترکیب طیف جرمی مورد بررسی دارد. جدا سازی توسط روش گاز کروماتوگرافی (0)) با نمونه‌برداری مستمر از فاضلاب با استفاده از روش طیف سنجی جرمی که همواره 002-15 نامیده می‌شود. روش موْثری در تجزیه آلاینده‌های آلی محسوب می‌شود. اب-0 6 160 170 1840 210 220 , ۱۰ شکل ۳-۹- طیف‌سنجی جرمی قسمتی از علف‌کش ۲. ۴- دی کلروفنوکسی استیک اسید (1-۲.۴) 1- ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب روش‌های مختلفی برای تعیین غلظت آلاینده‌های نوظهور در آب وجود دارد. روش‌های کروماتوگرافی به همراه روش طیف‌سنجی جرمی (815) یا طیف‌سنجی جرمی متوالی ! (دو طیف‌سنج متوالی) را برای بعضی از آلاینده‌های نوظهور می‌توان توسط روش استخراج فاز جامد اندازه‌گیری کرد. برای این منظور از طیف سنج جرمی متوالی. کروماتوگرافی مایع استتفاده می‌شود. از مهم‌ترین موادی که توس ط این تجهیزات اندازه‌گیری می‌شو ند می‌توان به مپرو با مات ". اتی‌نیلسترادیول "ء پروژسترون؟ء کافئین؟. تستوسترون* آندرو استنودیون ". استامینوفن» اریترومایسین ۳ن۳1 1 هیدروکودون؟ُ. اکسی‌پنزون "۰ 10587 کار با مازپین!!ء د یاز پام "۰ دیلانتین "۰ سولفام تااگزازول *۰۱ تری‌متوپریم ۹". اترازین ۰۶ تری کلوزان "۰۱ پنتوگزی فیلین*!. دی کلوفناک*۱. ایبوپروفن "۲ ناپروک سن !"» جم‌فیبروزیل ۲" فلوک سی‌تین "" و بوپرومید؟" | شاره کرد. علاوه بر مواد دارویی از دیگر مواد آلاینده نوظهور می‌توان به | ستروئیدهاء م< صولات بهدا شتی و آُفت‌کش‌ها نیز آشاره کرد. بات 10:3 [0 50001۳۵ 1۹۵ 10000 -1 0 ۲۳ ۳- ۳۱۷۷۱۵۵۱۲۵۵۱۵1 ۴۳ ۵- 60 ۶ ۷۳ ۸1110۵ هر ۹-0 ۱۰-0 ۱۱۳۲ 3 س-۱۲ ۱۳- 1001۳0۵/0۵ [باگ -۱۴ ۱۵-0 ۱۶-1 ۱۷-0 10 م۱۸ 0 -۱۹ ۲۰- 0 ۲۱-۳ ۲۲- 001111101021 ۲۳-1 ۲۴- 10 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - تجزیه آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۳۹ ۵-۹- نمونه‌برداری, اندازه‌گیری و سنجش میکرو پلاستیک‌ها بخ شی از آلاینده‌های حا صل از تجزیه پلا ستیک‌ها که به عنوان میکروپلا ستیک‌هایی با قطر کمتر از ۲,۵ میکرون در همه منابع آبی (اقیانوس‌هاء دریاهاء دریاچه‌هاء تالاب‌هاء رودخانه‌ها و ...) مشاهده می‌شوند. در زمره آلاینده‌های نوظهور طبقه‌بندی می‌شوند. تنوع و فراوانی این دسته از آلاینده‌های نوظهور و آثار پیامدهای سوء آن‌ها بر انسان و سایر زیستمندان باعث شده |است تا اندازه‌گیری» سنجش, پایش و ردیایی این مواد در محیط‌های آبی در سال‌های اخیر در کانون توجه بسیاری از برنامه‌ریزان محیط‌زیست و منابع آب قرار گیرد. با این حال به دلیل تنوع, فراوانی و رفتارهای پیچیده آن‌ها در محیط زیست و منابع آبی تاکنون هیچ روش استانداردی برای نمونه‌برداری و آنالیز میکرو پلاستیک‌ها در نمونه‌های مختلف محیطی تو سط نهادهای بین‌المللی مانند سازمان بهدا شت جهانی (۷110. سازمان جهانی استاندارد (190) و سایر نهادهای بین‌المللی ارائه نشده است. البته سازمان جهانی استاندارد (180) در حال بررسی این مسئله است و مطالعاتی را برای مقایسه روش‌های اندازه‌گیری این آلاینده انجام داده است و مطالعات سترده‌ای نیز در سطح جهان برای رسیدن به این مهم در حال انجام است. همچنین, اداره ملی علوم اقیانوسی و جوی ایالات‌متحده (010۸۸)" روش‌های آزمایشگاهی جداسازی و کمی‌سازی میکرو پلاستیک‌ها در آب و رسوبات را توسعه داده است ‎]٩۳[ مراحل مختلف اندازه گیری میکرو پلا ستیک‌ها در مطالعات مختلف. همواره شامل نمونه‌برداری و صاف سازی, هضمء جدا سازی بر | ساس اختلاف چگالی. شمارش و شناسایی ساختار شیمیایی میکرو پلا ستیک‌ها | ست. نمونه‌برداری از محیط‌های آبی برای بررسی میزان میکرو پلاستیک‌ها در مطالعات مختلف به روش‌های متفاوتی انجام شده است. در روش اول, نمونه‌ها به صورت دستی و یا با استفاده از پمپ و در محل نمونه‌برداری از مجموعه‌ای از توری‌ها و یا الک‌هایی با اندازه قطر منافذ کوچک‌تر از ۵ میلی‌متر عبور داده می‌شوند»ء سپس سطح توری‌ها و یا الک‌ها شستشو داده شده و به ظروف نمونه‌برداری انتقال داده می‌شوند. از این روش در مطالعات مربوط به فاضصلاب. آب رودخانه و یا دریا بیش‌تر استفاده می‌شود. هنگام استفاده از الک. همواره نمونه‌برداری تا گرفتگی سطح الک ادامه پیدا می‌کند درروش دوم نمونه‌برداری, نمونه‌های مرکب و یا لحظه‌ای, به‌صورت دستی و یا با استفاده از دستگاه نمونه‌بردار خودکار به ظروف نمونه‌برداری انتقال داده شده و برای آنالیزهای بعدی به آزمایشگاه منتقل می‌شوند. به منظور تعیین غلظت میکرو پلا ستیک‌هاء پس از ه ضم مواد آلی و جدا سازی میکرو پلا ستیک‌ها بر | ساس اختلاف چگالی. شمارش آن‌ها باید انجام شود. شمارش میکرو پلاستیک‌ها در مطالعات مختلف را می‌توان با استفاده از انواع میکرو سکوپ‌های نوری و الکترونی انجام داد. از آنواع میکرو سکوپ‌های نوری مانند استریومیکرو سکوپ. میکرو سکوپ‌های تشریح, فلورسانس, متالوگرافی و... می‌توان برای شمارش میکرو پلاس‌تیک‌ها استفاده کرد. به این منظور میکرو پلاستیک‌های احتمالی با استفاده از انبرک یا موچین به یک ظرف شیشه‌ای تمیز انتقال داده می‌شوند و یا کل حجم (م0 0د ۸0 ۵00 006۵06 ۵0۵۵۱ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب نمونه از یک فیلتر عبور داده می‌شود. سپس می‌توان تعداد.ء رنگ و شکل میکرو پلاس‌تیک‌های احتمالی را مورد تجزیه‌وتحلیل قرار داد [۸۴]. البته از سایر روش‌ها مانند روش‌های طیف‌سنجی شامل طیف‌سنجی مادون‌قرمز تبدیل فوریه (۱)۳1116 و طیف‌سنجی میکرو رامان " به دلیل کاربرد آسان. دقت و قابلیت اعتماد زیاد و زمان کم آزمون. بیش‌ترین کاربرد را برای شناسایی میکرو پلاس‌تیک‌ها دارند. از روش‌های دیگری مانند آنالیز حرارتی» پیرولیز-گاز کروماتوگرافی- طیف‌سنجی جرمی نیز می‌توان استفاده کرد. تکنیک طیف سنجی مادون‌قرمز تبدیل فوریه (۲1116) از سال ۲۰۰۴ میلادی به‌طور گسترده‌ای در مطالعات مربوط به میکرو پلاستیک‌ها متداول شده‌اند. طیف مادون‌قرمز هر ماده مانند اثر انگشت. اختصاصی بوده و هیچ دو ترکیبی. طیف یکسانی ندارند. در این روش با طیف‌گیری از میکرو پلا ستیک‌هاء گروه‌های عاملی و مولکولی موجود در پلیمرهای پلاستیکی شناسایی‌شده و به‌وسیله آن می‌توان ساختار شیمیایی آن پلیمر را شناسایی کرد [۸۴]. در تکنیک طیف‌سنجی به روش میکرو رامان دستگاه طیف‌سنجی رامان به یک میکروسکوپ مجهز شده و امکان طیف گیری از ذرات کوجک‌تر (تا یک ۲۲) را فراهم می‌سازد. لیزر مورداس‌تفاده در دس تگاه میکرورامان همواره دارای طول‌موج ۵۲۲ ۶۲۲ و ۷۸ نانومتر (۲۳) است. بر اساس مطالعه‌ای که ۳۱۷۵۱۵۹ و همکاران (۲۰۱۸) انجام دادند. مشخص شد. که ۹۵ درصد میکرو پلاستیک‌های موجود در آب خام و تصفیه‌شده اندازه‌ای بین ۱۰-۱ نانومتر (۲۲۲) دارند لذا کاربرد این روش در مطالعات مربوط به آب آشامیدنی مناسب است. ۶-۹- نمونه‌برداری. اندازه‌گیری و سنجش سموم کشاورزی در حال حا ضر آفت‌کش‌ها و سموم کشاورزی و سایر سموم گوناگون با ترکیب شیمیایی متفاوت در سراسر دنیا به به‌ویژه در بخش کشاورزی مصرف می‌شوند. که به علت مصرف وسیع آن‌ها همواره بخشی از آن‌ها وارد منابع آب, خاک و هوا می‌شوند. در میان سموم کشاورزی به‌ویژه سموم کشاورزی ارگانوکلره به علت خاصیت تجمعی, سرطان‌زایی و تأثیر در سیستم عصبی انسان اهمیت زیادی دارند. این سموم به علت ماهیت چربی‌دوست بودن, آب‌گریزی و سرعت پایین تجزیه شیمیایی و بیولوژیکی, در بافت‌های بیولوزیکی انسان و سایر جانداران تجمع پیدا می‌کنند و به‌تدریج وارد چرخه‌های غذایی اسان و سایر جانوران می شوند از سوی دیگرء عموماً این آلاینده‌ها در حد غلظت‌های نانو در منابع آب م شاهده می شوند و به همین دلیل نیز ب سیاری از آن‌ها در زمره آلاینده‌های نوظهور شناخته می شوند. لذا می‌توانند خطر جدی برای سلامت انسان و سایر جانوران محسوب شوند. از آنجا که پیکره‌های آبی و به‌ویژه رودخانه‌ها مهم‌ترین منبع آب شامیدنی مح سوب می شوند. برر سی کیفیت آب آن‌ها از جهت < ضور آفت‌کش‌ها قبل از | ستفاده در جوامع از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. به همین دلیل طی سال‌های اخیر تکنیک‌ها و روش‌های متعددی برای اندازه‌گیری سنجش آن‌ها بسط و توسعه داده شده است [۹۳]. ا لام 0010500 0د هه ماس -۱ ۲- ۱/00 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم - تجزیه آلاینده‌های نوظهور ۳۶۱۳ | ستفاده از کروماتوگرافی گازی به‌منزله روش | ستاندارد برای اندازه‌گیری و سنجش سموم ک شاورزی به‌ویژه سموم ارگانوکلره در زمره مهم‌ترین روش‌های سنجش این مواد آلاینده نوظهور در منابع آب است. با وجود این استفاده از روش‌های پیش تغلیظی که بتوان به کمک آن‌ها مقادیر و غلظت‌های ناچیز این دسته از آفت‌کش‌ها را در منابع آب تعیین کرد نیز در بسیاری از موارد ضروری است. برای این منظور استفاده از روش استخراج فاز جامد همراه کروماتوگرافی گازی روش بسیار متداول برای بررسی و سنجش اندازه‌گیری سموم کشاورزی به‌ویژه سموم ارگانوکلره (06۳۶)" در محیط‌های مختلف به‌ویژه محیط‌های آبی است. در اس‌تخراج فاز جامد (:]۲)5۳ آنالیت‌ها از یک فاز مایع یا گاز به یک فاز جامد استخراج می شوند. همواره فاز جامد شامل ذرات کوچک و متخلخلی از سیلیکاست که به یک فاز آلی یا پلیمر آلی (مثل پلی استیرن دارای پیوند عرضی) پیوند داده شده‌اند. این استخراج را می‌توان به صورت ناپیوسته انجام داد تا در آن ماده استخراج‌کننده به‌خوبی با محلول نمونه مایع مخلوط شود. روش متداول‌تر در شیمی تجزیه به این صورت است که ماده استخراج‌کننده جامد را در لوله کوچک انباشته می‌کنند و نمونه مایع را از درون آن عبور می‌دهند ‎.]٩۳[ سپس مواد استخراج‌شده را می‌توان با شستشو از طریق یک حلال مناسب جدا کرد. همواره حجم حلال موردنیاز برای می‌آید. همچنین» می‌توان مولکول‌های | ستخراج شده را به‌و سیله حرارت دادن از طریق جریان ملایمی از گاز حامل بی‌اثر از ذرات جامد جدا کرد. این کارء روش مناسبی برای انتقال مولکول‌ها به درون دستگاه گاز کروماتوگرافی برای آنالیز آن هاست. به‌منظور پیش تغلیظ سموم به روش اس‌تخراج فاز جامد می‌توان از انواع کارتریج های موجود مانند ۳۸1,6۳۱ 0۳۵101۵آ ساخت کمپانی مرک آلمان استفاده کرد. غلظت سموم را نیز از طریق دستگاه کروماتوگرافی گازی مجهز به دتکتور الکترون‌گیر می‌توان اندازه‌گیری کرد. البته سایر روش‌های استاندارد مانند روش استاندارد 80410 آژانس محیطزیست امریکا (80410 1: ۳۸) توسط دستگاه گاز کروماتوگرافی با دتکتور جرمی نیز وجود دارند که می‌توان با استفاده از آن‌ها غلظت سموم را در محیط‌های آبی اندازه گیری کرد [۹۴]. دع 0611 0۳2200106 -۱ ۲- 50110 0 ۵٩6 0 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم -کنترل کیفیت ۳۶( ۳۵ کنترل و تضمین کیفیت نمونه‌برداری‌ها نقش بسیار مهمی در دست‌یابی به نتایج درست ایفا می‌کند. این فرایند نشان انتخابی است. با اجرای برنامه‌های تضمین و کنترل کیفیت از تولید داده‌ها و اطلاعات قابل اعتماد می‌توان اطمینان یافت. لذا رعایت پروتکل‌ها و دستورالعمل‌های استاندارد ارائه شده برای انتخضاب تجهیزات مناسب. نحوه برداشت نمونه‌هاء آماده‌سازی, نگهداری و حمل نمونه‌ها می‌تواند کیفیت نمونه‌ب_رداری و دس تیابی به اه داف تعیسین شده را برای کنترل و پایش مستمر و تائید کیفیت نمونه‌برداری ( شامل جمع‌آوری, جابجایی, انبارش موقت نمونه و حمل آن به آزمای شگاه) باید از پروتکل‌های | ستاندارد در این زمینه | ستفاده کرد تا کنترل, کیفیت ر ضایت بخش نمونه‌برداری را ذشان دهد. به دلیل اینکه کنترل مقدماتی کیفیت از طریق سیستم ضمین کیفیت می با شد. برای ر ضایت‌بخش بودن عملکرد. کنترل بیش‌تری لازم است. روش‌های کنترل کیفیت نمونه‌برداری (مانند برر سی چشمی بطری‌هاء مواد و نمونه‌ها) به عنوان مکملی برای روش‌های معمولی و کنترل‌های انجام شده برای حفظ کیفیت‌ها می با شد. هنگامی که مشکلی تشخیص داده یکی از جنبه‌های مهم تجزیه شیمیایی, اعتبار سنجی کیفیت داده‌های تولیدشده است. هر اندازه‌گیری ممکن است با خطاهایی همراه باشد. این خطاها ممکن است سیستماتیک! (هم دامنه و هم‌جهت) یا تصادفی ۲ (تفاوت در دامنه و جهت) باشند. خطاهای سیستماتیک باعث می شوند تا مقادیر اندازه‌گیری شده با مقادیر واقعی تفاوت داشته باشند. این نزدیک شود. دقت ؟ اندازه گیری نامیده می شود. این دقت. خطاهای سیستماتیک و تصادفی را منعکس می‌کند. به همین دلیل برای تحلیل‌گرء تعیین اجزای تشکیل‌دهنده این خطاها در سنجش نمونه‌های زیست‌محیطی ازجمله نمونه‌های آب ضروری است. شناسایی و کنترل سیستماتیک و خطاهای تصادفی با عنوان رویه‌های کنترل کیفیت (02))* طبقه‌بندی می‌شوند. برای این که نتایج حاصل از نمونه‌های آزمایشگاهی معنی‌دار باشد. لازم است تا برنامه تضمین کیفیت* یعنی روش‌هایی را که برای تولید و ثبت داده‌ها | ستفاده می شوند. را م شخص کنند. یکی از جنبه‌های مهم چنین برنامه‌هایی, استفاده از استانداردهای کنترل آزمایشگاهی است. این استانداردها شامل نمونه‌هایی هستند که با دقت بسیار زیاد و در ۱۳-0 ۲- 0 ۳- 5 ۴-۳-0 ۵- 011 00۳۵| ۶- ‏برازانا0‎ 2٩50۳۵۲6 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب شرایط کنترل شده اندازه گیری شده‌اند. این استانداردهای مرجع برای انواع نمونه‌ها در مو سسه ملی فناوری و استاندارد (۱)۸157 ایالات‌متحده موجود می‌باشند. غلظت بسیاری از مواد مورد تجزیه زیست‌محیطی " (آنالیت) در محیطزیست بسیار کم است. به همین دلیل چالش اصلی, توانایی این روش‌ها برای تعیین دقیق مقدار غلظت آن‌هاست (به عنوان‌مثال تعیین غلظت داروها و متابولیت‌های آن‌ها با غلظت‌های نانوگرم تا پیکوگرم در لیتر در فا ضلاب). بنابراین» حد ا شکار سازی؟ روش تجزیه. بسیار حائز اهمیت است. تعریف حد آشکارسازی در زمره عناوین بحث‌برانگیز در شیمی تجزیه به شمار می‌رود. هر روش تجزیه. دارای حدی از اختلال است. حد ا شکار سازی اصطلاحی است که برای کم‌ترین غلظت ماده مورد تجزیه به کار می‌رود که می‌توان آن را در بالاتر از میزان اختلال با حدود اطمینان خاصی در یک روش تجزیه, اندازه‌گیری کرد. در هنگام آشکارسازی ماده مورد تجزیه (آنالیت) دو نوع اشتباه را می‌توان مشاهده کرد. اشتباه نوع اول وقتی که اندازه‌گیری نشان بدهد که ماده مورد تجزیه در محیط وجود دارد. اما واقعاً این ماده وجود ندا شته با شد. اشتباه نوع آ اتفاق می‌افتد. وقتی که اندازه گیری نشان دهد که ماده مورد تجزیه در محیط وجود ندارد. اما اگر واقعاً وجود داشته باشد. اشتباه نوع 11 اتفاق می‌افتد. حد آ شکار سازی را می‌توان به چندین زیرگروه مختلف طبقه‌بندی کرد. حد آ شکار سازی ابزاری (101)؟ غلظت ماده مورد تجزیه می‌تواند علائمی در حدود ۳ برابر انحراف معیار تولید نماید. سطح آ شکار ساز کم‌تر (10.آ])۹ مقداری از ماده مورد تجزیه‌ای است که ‎۹٩‏ درصد علائم تولید می‌کند که حدود دو برابر ا110 است. روش حد آشکارسازی متوسط (۱/1) به مانند 1.10 اندازه گیری می‌شود. اما در این روش, نمونه تمام رویه‌های تجزیه ازجمله مراحل استخراج و پاک سازی نمونه انجام می شود. این روش حدود ۴ برابر بآ110 است. آخرین روش حد آ شکار سازی. حد کمی سازی عملی (۳01) است که حدود ۲۰ برابر نآ11 است و پایین‌ترین سطح قابل‌دستیابی در تجزیه‌های معمولی در آزمایشگاه است. یکی از مهم‌ترین جنبه‌های کنترل کیفیت ثبت اطلاعات است. ثبت و ضبط اطلاعات نمونه‌برداری در چارچوب زنجیره ثبت اطلاعات* در کنترل کیفیت نمونه‌ها بسیار حائز اهمیت است. به طور معمول جمع‌آوری و آنالیز نمونه‌ها مستلزم سرمایه, تجهیزات کارکنان و تجهیزات قابل توجهی است. بنابراین اگر اطلاعات ناکافی یا نامناسب جمع‌آوری شود نتیجه‌ای جز اتلاف سرمایه, انرژی و وقت به دنبال نخواهد داشت. هدف از زنجیره ثبت اطلاعات مستند کردن تمامی مراحل انجام کار شامل نمونه‌برداری, آماده‌سازی, نگهداری. حمل, تحویل به آزمایشگاه» آزمایش و گزارش‌دهی است تا در صورت وجود هر گونه سوال یا ابهام امکان کنترل و پیگیری دقیق تم ام مرا< سل وج ود داشته باشد. به طور معمول ا(ع 1601010 200 51200205 آ0 عاا 1۳۹ ۲1010۵ -۱ 16 ]۳۷1۳۵۲۱۲۵۱۵ -۲ ۳- 1616011011 1 ۴- 1۵1۳1۵1 04616011010 1 0 لاه |12۷۵[ 10۳۵۲ -۵ *- ۲۳۵۵ ۵۲ ۲۹۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم -کنترل کیفیت ۳۶( ۳۷ الف - ثبت زنجیره اطلاعات برای ثبت اسناد مورد نیاز از زمان شروع جمع‌آوری نمونه, یسک کاربرگ مربوط به زنجیره اطلاعات موجود برای هر نمونه یا گروه نمونه‌های جمع‌آوری شده به صورت جداگانه باید پر شود. این کاربرگ ها می تواننزد شامل اطلاعات - کد نمونه. عنوان پروژه تاریخ و زمان دقیق جمع‌آوری نمونه, تعداد و نوع ظروف نمونه‌برداری» روش نگه_داری نمونه‌هاء - روش انتقال نمونه‌ها از منطقه به آزمایشگاه, شرایط نمونه‌ها به هنگام دریافت توسط آزمایشگاه. توضیحات ویژه نام و امضاء جمع‌آوری کننده نمونه. امضای کلیه افرادی که در ثبت زنجیره اطلاعات همکاری داشته‌اند. ب- برچسب گذاری نمونه‌ها برای جلوگیری از جابه جایی و گم شدن, نمونه‌ها باید برچسب‌گذاری شوند. برچسب‌ها را باید قبل یا به هنگام نمونه‌برداری بر روی ظروف چس‌باند و از عدم کنده و پاره شدن آن‌ها به هنگام نگهداری, جابه جایی و انتقال اطمینان یافت. برچسب‌ها باید حداقل حاوی اطلاعات زیر باشند: - کد نمونه. نوع منبع نمونه‌برداری, کد یا موقعیت منبع نمونه‌برداری شده نام با کد پروژه» امضای نمونه‌بردارء عمق نمونه‌برداری از سطح آب تاریخ و زمان دقیق نمونه‌برداری, نوع مواد استفاده شده برای ج- کاربرگ ثبت فعالیت‌های میدانی شود. اطلاعات مهم به شرح زیر می‌باشد: - عنوان پروژه, هدف از انجام نمونه‌برداری, کد نمونه (ها)» عمق (اعماق) نمونه‌برداری از سطح آب. موقعیت. ویژگیها و تصاویر مربوط به نقاط نمونه‌برداری, تعداد و حجم نمونه‌های برداشت شده» روش نمونه‌برداری» روش نگهداری نمونه‌ها شامل نوع و مقدار مواد.ء و ظروف تاریخ و زمان نمونه‌برداری, مشاهدات میدانی, نسوع و هدش هدافتس سا یا ه‌شور ,یناد بم یاه‌یریگ‌هزادنا هجیتن ,ینادبم یاه‌یریگ‌هزادنا تار یهجت تا صخشم برای جلوگیری از آلودگی نمونه‌هاء توضیحات ویژه. این کاربرگ برگه‌ای است که نوع آنالیزهای مورد نیاز و شرح کار آزمایشگاه را مشخص می‌کند. در این کاربرگ پارامترهایی که باید اندازه‌گیری شوند. تعداد.ء کد نمونه (ها) و نوع نمونه‌های ارسال به آزمایشگاه ثبت می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱۱ تصفیه و حذف آلاینده‌های نوظهور -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم - تصفیه و حذف آلاینده‌های نوظهور ۳۶۱۴ در نتیجه افزایش آگاهی‌ها در زمینه‌ی تهدیدها و مخاطرات ناشی از آلاینده‌های نوظهور در محیطزیست و به‌ویژه منابع آب به‌عنوان مهم‌ترین محیط پذیرنده» تصفیه و حدذف این گروه از آلاینده‌ها از محیطزیست و منابع آب در کانون توجه پژوهشگران و مسئولین محیط‌زیست و منابع آب قرار گرفته است. با توجه به ویژگی‌های آلاینده‌های نوظهور همواره این دسته از آلاینده‌ها در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب صنعتی و شهری وجود دارند که حذف آن‌ها از این فاضلاب‌ها با فناوری‌های موجود و متداول بسیار م شکل است. به همین دلیل به فرایندها و فناوری‌های پی شرفته‌تری برای حذف این دسته از آلاینده‌ها نیاز است تا آثار و پیامدهای آن‌ها بر محیطزیست و منابع آب کم‌تر شود. طی سال‌های اخیر پیشرفت‌های قابل توجهی برای حذف آلاینده‌های نوظهور حاصل شده است. از سوی دیگر تصویب ضوابط و مقررات سخت گیرانه‌تر برای رعایت استانداردهای تصفیه این دسته از آلاینده‌ها در محیط زیست و منابع آب باعث : شدید سرعت تو سعه این فناوری‌ها در ب سیاری از ک شورها شده |است که به دنبال آن روش‌های تصفیه پیشرفته آلاینده‌های نوظهور توسعه پیدا کرده است که از مهم ترین آن‌ها می‌توان به فرایندهای تصفیه مصنوعی. را کتورهای زیستی غشایی. گیاه پالایی. جدذدب زیستی). در شکل (۱-۱(۱) انواع فرایندها 9 فناوری‌های تصفیه آلاینده‌های نوظهور نشان داده شده است [۶۲]. 0 آه 10060 1اه ۱۵۳ - آو 4687201210 1 311۵110-6116[ - خرت‌دزوانت 0 [اغ 200-۳ عزای‌زاهدا امد - 1 0۵61۷ 206-00 0101016 - ۵۳۳۱۵۴ آهعزک وحم 611-00662016 - : نس داع 2اه 2۳ اب۵1 0۳ 00۲65 ۱ 0 0۳0655 0۳6۹۹۳17۵0 - 0( 40 ۵۳۹37۱۱1۲ ۳۵1110۷۵ - ۱ : ,(1[]) 1۳۵]1[1۳۵10ن] ,(۱11) ی ۱ :((10) 051055 ۲۵۷۵۲۹۵ 200 ,(]۱) 00 ]۱11۰17 0 070۳6 نکا60 2 - 6 ۱۱ 10۳62565 0۳0655 ۱۳۵ اه و ناه - 7 200 ,0860 ,۱۳۵۳۵۵6 دا ۹ 0 ا٩۵۹‏ ۱ ۳۵ - 10 300 31۲ ناه 7عل 0۳ ۳ ۳۵۵1۵1100 17۷ ۳۱۳۵ 0۲۳۱۵0۵ - 7 7 1515 0000016 ۳۵0۷۱۵ آ۵ 1۵۳005 کادواهاده ۲1۵ 5060 0۱۳۵۳ پیشرفت ۱ 8 ۷۷۵۹16۷۵16۴ 1 5 200 ک زا270۳ 162008 - 5 فرایندهای حذف 6 1۳0 650206 0۵0 5۵۳05120065 50106 - 40 0۲00۵15 061۳016 200 َ 1 0۳ ۲۵۳۵۷۵ 11116۳18 00۳1028 1161۵6 6 وال 20۲۳۹۵۵۹ 0۳۶۵۱۲ ۷۵1۵6 آلاینده‌های نوظهور 65 ]0۲ 8۵ 3 و - 0۷1061۳30110, 8 لمع 010( 10۳۵۷۵ ۱۵ کی - 0 0۷۱۵۵۵۵۲303110 که 2۳0۵ اه 2011۷۵160 ۱۵( بکعک 0۳065 ,۵ ,11 ۵۲0۷۱۵ :0۳۷۵۵۵۳۵031100 - (00۱۵۵1 65[ 8730) 507۳61 ,۳-135 ,کعلنناخم ۱0۳۵60 7 ۳0۳۵6۹ 516010 506 0۲6 - ۱ 0۳22000105۵6 ,11۳۵65 بک6اک امه 11010۳۵۳۵۱ آزم5 1۳۵۲۵ کا 0616200 200 ,065110065 - ۲1701111۳۵100: 1۵010011065, 20 6 1016 1۵۵5 -01 20 ۵11101601 600۵۲۵ - 6 1۵۳ ( 1۳۵10۵ ۱1۵۲1012 اروت ری روت 0130۲۰ 0 06060611 دز 0۳0655 - 0102007 200 ۱۱۹۵۰ ما ۱۵1۵۳۵۵۵ 01205 ]۵ 21111 آو زا۵۵۳۵ ع ۹ 001101۵05 ۵۵۷۵ - (10۳6160121015) 11310۳00۲2201515 آ۵ ۳3۵۵6 106 3 ۱۳۵1-06206 1۵۵۱ ۷۵ - ]۲۸ ,۲-13 ,داد :۳۹1۵۵5 شکل ۱-۱۱- فرایندهای فیزیکو- شیمیایی و زیستی حذف آلاینده‌های نوظهور از محیط‌زیست ۱- ۸0۷۵060 01001100 65 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۲ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب همواره استفاده و کاربرد فرایند لجن فعال برای حذف آلاینده‌های نوظهور برای کاهش بار مواد آلی زیاد در آب توصیه می‌ شود. اما این روش برای حدذف آلاینده‌هایی که غلظت آن‌ها بسیار کم است. مناسب نمی‌با شد. علاوه بر این این شیوه از کارایی پایینی برای حذف و تصفیه آلاینده‌های نوظهور برخوردار است. فرایندهای لجن فعال قدیمی حجم زیادی لجن تولید می‌کند که به‌عنوان پسماند باید با آن‌ها رفتار کرد [۶۵]. در حال حاضر آلاینده‌های نوظهور با اس‌تفاده از فرایندهای اکسایش و جذب سطحی! یا فرایندهای بیولوژیکی (زیستی) و همچنین فرایندهای تصفیه پیشرفته از آب حذف و تصفیه می‌شوند. گرچه فرایندهای اکسایش پیشرفته بسیار مور هستند. اما این شیوه نقاط ضعف‌هایی هم دارد. زیرا در برخی موارد می‌توانند باعث تشکیل مواد واسطه‌ای شوند که جانبی ناخواسته نمی‌شود و در مرحله بعد مواد آلاینده جذب شده را نیز می‌توان به‌راحتی تصفیه کرد. آلاینده‌های نوظهور با مولکول‌های قطبی مانند مواد دارویی را می‌توان از طریق فرایندهای تصفیه بیولوژیکی و فرایندهای معدنی‌سازی توسط جانداران ذره‌بینی حذف کرد [۶۷۱|. در جدول (۱-۱۱) برخی مزیت‌ها و چالش‌های روش‌های مختلف فرایندهای حذف و تصفبه آلاینده‌های نوظهور ارائه شده است. جدول ۱-۱۱- مزایا و چالش‌های روش‌ها و فناوری‌های مختلف حذف و تصفیه آلاینده‌های نوظهور |۶۹]. فرایندهای متعارف تصفیه حدذف طیف گسترده‌ای از آلاینده‌های نود از فاضلاب : 1 تویور از هزینه‌های عملیاتی و نگهداری نسبتا زیاد تولید زیاد لجن و ضرورت دفع حجم زیادی از لجن کار حذف آلاینده‌ها تحت تأثیر شرایط آب و هوایی حذف باقیمانده مواد ض‌دعفونی کذ نده/ حذف فرایندهای زیستی کرین فعال حصولات حاصل از اکسایش و 2 قرار دارد آلاینده‌های نوظهور به‌صورت مناسبی تجزیه نمی‌شوند به‌عنوان کود ۱ کارایی کم برای حذف مواد دارویی و بتا بلاکرها وجود حجم زیادی لجن‌های حاوی آلاینده‌های نوظهور نامناسب برای مکان‌های آبی با نیاز اکسیژن‌خوا مقایسه با فرایندهای اکسایش پیشرفته یا ۸0۱ ۳ 2۳ ی ۱ فعا 7 » پا ۰۰۰ پا لجن فمال سازگار با محیطزیست در مقایسه با روش کلرز: شیمیایی ((1)) بیش از ۴۰۰۰ میلی‌گرم بر لیتر رادار د مظ‌رپست در مفا. ۶ روس ری (3/1100۵120۵) آلاینده‌های نوظهور کم‌تر بودن هزینه های عمایاتی و سرمایه‌ای در فرایندهای نامتعارف تصفیه ف انرژی و هزینه‌های عملیاتی و نگهدا َ شد بیوف شیمیا تگی به ذ مصرف آنرژی و هزینه‌های عملیاتی و نگهداری کم‌تر ر شد بیوفیلم. ر سوب شیمیایی و واب ستگی به ذ صل عملکرد مناسب و ریاد برای حذف استروژن و سال پاتوژن‌ها - نیاز به زمین زیاد و زمان طولانی نگهداری فاضلاب سامانه‌های راکتور غشایی منا ان ۳ ی حذف ال پشده‌های توظ ور مصرف انرژی زیاد و کنترل مداوم انتقال دما و جرم ۱0( ( 4 جای پای اکولوژیکی کم هزینه‌های زیاد هوادهی و هزینه‌های غشاء کارایی پایین برای حدف آلاینده‌های دارویی ۱۳/0 -------- صفحهٔ بعد -------- [ 5 ا [ ۱ ۱ 1 ۱ لصل یازدهم - تصفیه و حذف ادامه حدول ۱ فرایند تصفیه انعقاد ازن زنی با +۸)([7 فتو کاتالیز (1102) 7 ۱-۷۱- روش بیولوژ یک در سال‌های اخیر مطا وظهور از آب و فا ضلاب‌ها وش‌ها در کانون توجه کار ست. با این وجود.ء هنوز دشکل است. لذا فرایندها نجزیه زیستی موجود برای آلاینده‌های نوظهور م۳( ۱-۱- مزایا و چالش‌های روش‌ها و فناوری‌های مختلف < مزایا فرایندهای فیزیکو- شیمیایی -‏ کاهش کدورت ناشی از مواد معدنی معلق و مواد آلی معلق جامد - پیوند قوی با آلاینده‌های نوظهور در حضور ۲1202 - اکسیدکننده انتخابی برای با ویژگی ضدعفونی‌کننده - اثرات مکمل برای حذف آلاینده های نوظهور مانند داروهاء محصولات مراقبت بهداشتی و آفت‌کش‌ها - نرخ تجزیه کوتاه - تجزیه و معدنی کردن آلاینده‌های نوظهور - از نور خورش ید می‌توان با حذف پرتو های بنفش استفاده کرد. - تجزیه ترکیبات آلی پایدار - نرخ واکنش زیاد با استفاده از کاتالیست بازیابی راحت‌تر - توانایی حذف آلاینده‌های نوظهور - مناسب برای تصفیه آب‌شور و تصفیه فاضلاب - توانایی حذف رنگ و آفت‌کش‌ها - مناسب برای تصفیه آب‌شور و تصفیه فاضلاب - توانایی حذف محصولات بهداشتی فردی (۲۳]۳۹])» ترکیبات مختل‌کننده غدد درون‌ریز (11165) و داروها ی (زیستی) حذف آلاینده‌های نوظهور عات متعددی برای گسترش فناوری‌های پایدار ابسط و توسعه داده شده است. از بین این رو شناسان و برنامه‌ریزان تأمین آب و تصفیه فاد شمار زیادی از آلاینده‌های آلی پایدار وجود دا ی خلاقانه کارآمدی درحال‌تو سعه هستند که حذف آلاینده‌های نوظهور را تکمیل نمایند. ۱۴۳۳ ذف و تصفیه آلاینده‌های نوظهور |۶۹]. چالش‌ها عدم کارایی لازم برای حذف ریزآلاینده‌ها - تولید حجم زیادی از لجن - تولید کلوخه‌های نمک در فاز مایع - مصرف انرژی زیاد. تشکیل محصولات جانبی - تداخل با یون‌های رادیکال - مصرف آنرژی زیاد و بالا بودن هزینه‌های عملیاتی و نگهداری - تشکیل مواد جانبی سمی - کاهش یون‌رادیکال 014 تشکیل‌دهنده کمپلکس‌های بون کلرو - سولفو آهن (111) درنتیجه وجود یون‌های 2 و 5)(4 ناشی از وجود یون‌های کلرید و سولفیت - مشکلات تصفیه حجم زیادی از فاضلاب - هزینه‌های ناشی از لامپ‌های فرابنفش و برق - جداسازی و بازیابی ذرات فتوکاتالیک از پساب - عدم توا نایی برای حذف موثر برخی آلای نده های نوظهور با منافد ۱۹۹ تا ۱۹۹ برابر بزرگ‌تر از ریز آلاینده‌ها - کاربرد محدود در حذف مواد دارویی - خاصیت خورنده بودن آب نهایی و توانایی کم‌تر برای و ابداع روش‌های نوین جهت حذف آلاینده‌های ش‌هاء فرایندهای حذف بیولوژیکی بیش از سایر سلاب برای حذف آلاینده‌های نوظهور قرار گرفته رند که تجزیه آن‌ها با روش‌های زیستی بسیار به صورت هیبرید (ترکیبی) می‌توانند فرایندهای -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ الف- حذف آلاینده‌های نوظهور با استفا فرایندهای تصفیه فا ضلاب متعارف با مورد استفاده قرار داد. اما این کار باید انجام شود که در این صورت کارایی تصف یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف فراینده گران بودن این شیوه است. به‌ویژه این : امیدوار کننده‌ای برای صفبه سوم (فر ی نگهداری آن نیز کم‌تر است و کارایی تص گر چه در سال‌های اخیر مطالعات (آزمایشگاهی و موردی) انجام شده اس برخی انواع تالاب‌های مصنوعی نشان می جدول ۲-۱۱- کارا نوع آلاینده کار باماز پین (2۳۵۲۱۸/۵۱۲۱۵:)) گالاکسولید (0ل121270110)) دیکلوفناک (1210[010120) ترامادول ([17۵:۵01) پاراستامول ([10۳۸0۵012110) ۶ راهنمای شناسایی ده از تالاب‌های مصنوعی روش لجن فعال را می‌توان برای تصفیه 4 همراه فرایندهای تصفیه سوم (مانند ای ترکیبی برای حذف آلاینده‌های نوظ» شیوه برای جوامع کوچک مناسب نمی‌با رفته) م< سوب می شود. زیرا به انرژی یه موْنری دارد |۷۱]. زیادی درزمینه‌ی حذف آلاینده‌های نود بت و به همین دلیل اطلاعات اندکی در : ۲-۱) برخی نتایج کارایی تصفیه فا ضا دهد. بی حذف آلاینده‌های نوظهور منتخب در تالاب, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب فاضلاب‌های حاوی آلاینده‌های نوظهور ازن زنی . تجزیه نوری» تجزیه زیستی) ورء نیاز به مصرف انرژی زیاد و همجنین شد. تالاب‌های مصنوعی (۷۷۹) ۲ گزینه کم‌تری نیاز دارد و هزینه‌های عملیاتی و لهور (به‌ویژه مواد دارویی و محصولات ورد استفاده از تالاب‌های مصنوعی در زب حاوی انواع آلاینده‌های نوظهور را در نای مصنوعی |۱۱۱۱ کارایی حذف (/) ۳۵-۱ ۱۶ ۳۲-۳۷ ۲۶۲۷-۳۴ ۶۷-۸۲ ۸۸-۰ ۸۷ ۷-۶ (زمستان) ۳۶-۲۳ (تابستان) ۲۰-۰ ۲۴۹۳ ۵۳-۳ ۷۳-۹۶ ۸۵ ۱۲-۳۶ ۵۴-۵ ۵-۰ بیش از ۹۰ بیش از ۹۵-۹۹ ۱-۲ 0 ۲- 00۵۲۹1۳۱۵۵ 15 -------- صفحهٔ بعد -------- ,9 ل 8 1 ( 8 8 صل یازدهم - تصفیه و حذف آلاینده‌های نوظم ادامه جدول ۲-۱۱- > نوع آلاینده اکسی بنزن (۱۳۵۲۱/01۵*) اتنوتول ([۸10101[0) )٩1010070101( ‏متوپرولول فروسمید (0ل10۳0۹۵۲(1) ایبو پروفن (1۳0۳۲۵1/۵01) کتویپروفن (۵۱۵۲۵1۵1ا) )٩140۲07۵۱1( ‏نایروکسن تری کلوزان (111010:۵01) و ریک یهد از ور وه ۳-۷ - تالاب مصنوعی با جریان سطحی (۳۵ ۳۷۷-۲۴ آب آزاد با جریان زیر سطحی (/10۷] 1۳-/5۷- آب آزاد با جریان سطحی (/10۷] 1:00 15۳-۷ تالاب مصنوعی با جریان آب افقی 6-۷ - تالاب مصنوعی با جریان عمودی ( ور ۳۶( ارایی حذف آلاینده‌های نوظهور منتخب در تالا نوع تالاب مصنوعی 151-5] 151-5] 15 51-5 115۹-۱5 115۹-۱5 51-5 1155-۸5 1155-۷۷ 51-۷۷ 1۷۷-۹ 551-۷ ۷۹۹5-۷۷ 51-۷ 551-۷ 51-۷ 1۳۷-۹55 ره 51-۷۷ 1155-۷۷ 1۷۷-۹55 1۷۷-۹ 51-۷ 1155-۷۷ ۷۹۹5-۷۷ 55-۷۷ 51-۷۷ 51-۷۷ 1155-6-5 51-۷ 551-۵ 51-5 55-5 4 001۹1۳۱۵ ۳1206-110۷۷ ه) )۲۲۵ ۷۵۵۲ 6 )۲۳۵۵ ۷۵6۲ ٩۷۷ (۷۵11۵۵ 00۹1۳۲۵۵ ۲10۷ ع6ع۵] ۹۹ 111۵( 460 0۵0۹۳۵۱۵ ۲10۷ 206 اناد اناد [۲]1۵ ۱۴۳۵ ب‌های مصنوعی |۱۱۱۱ کارایی حذف (/) بیش از ‎٩۹۰ بیش از ‎٩۷ ۵۸-۹ ۲۷-۳ ۴۸ ۶۰-۹۳ ۳۳۰ ۱۱ ۸۰-۹۶ ۳۵-۱ ۷۴-۹ ۴۵-۵ ۲۷-۴ (زمستان) ۶-۶ (تابستان) ۷۱ ۵۵-4۹ ۹۵-۶ ۷۱-۷ ۰۰ ۵۰-۱ ۴۷-۸۱ ۱۱-۰ (زمستان) ۴۷-۱ ۱۰-۰ ۵۸-۸۱ ۲۷-۶ (زمستان) ۲۷-۳ (تابستان) ۷۵-۶ ۷۶-۷ ۶۹-۹۶ ۸۵ ۵۲-۲ ۸۲/۸۱۳ ۶۲-۱ ۷۴-۹۳ بیش از ‎٩۹۶ ۷۹-۹۱ ۲۲ 07 (۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۶ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب عوامل متعددی در کارایی حذف آلاینده‌های نوظهور توسط تالاب‌های مصنوعی دخالت دارند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: - پیکره و ساختار تالاب مصنوعی: فرایندهای حذف آلاینده‌های (جریان‌های آب سطحی, زیر سطحی, عمودی یا افقی) به صورت‌های مختلفی در تالاب عمل می‌کنند. این فرایندها نقش بسیار مهمی در حذف آلاینده‌های نوظهور از فا ضلاب دارند که به شدت وابسته به اک سیژن هستند. در این خ صوص, پو شش گیاهی (گیاهان غوطه‌ور و نیمه غوطه‌ورء گیاهان ثابت یا شناور) نقش بسیار مهمی در حذف آلاینده‌های نوظهور دارند. بااین‌وجود نقش گیاهان در مقیاس خرد است و هنوز در مورد حذف آلاینده‌های نوظهور توس ط گیاهان در تالاب‌های مصنوعی مباحث دامنه‌داری در بین کارشناسان مطرح است. - فصل سال: برر سی‌ها نشان می‌دهد که کارایی حذف آلاینده‌های نوظهور عموماً در تابستان بیش از زم‌ستان است که از مهم‌ترین دلایل آن می‌توان به افزایش تجزیه زیستی» بیش‌تر بودن زیست توده در آب و بیش‌تر بودن تغییرات جریان آب در تابستان اشاره کرد. بااین‌وجود برخی مطالعات نشان می‌دهند که حذف برخی محصولات مراقبت‌های بهداشتی (:۳2۳) در تالاب‌ها تحت تأثیر دمای آب تالاب قرار ندارد. به همین دلیل, شناسایی ساز و کارهای تأثیر فصل بر حذف برخی آلاینده‌های نوظهور و شدت این تأثیر بر تجزیه آلاینده‌های نوظهور به مطالعات بیش‌تری نیاز دارد. - پارامترهای موردنظر موجود در آب برای 7 صفیه: نتایج مطالعات متعدد پژوهشگران نشان می‌دهد تالاب‌های مصنوعی از کارایی مناسبی برای حذف اکسیژن‌خواهی زیستی (80105) (۹۵/۶ -۸۱/۵ )4 اکسیژن‌خواهی شیمیایی (۴010) (۵۷/۲-۸۴ /) و کل ذرات جامد (۲55) (۹۶/۴- ۸۱/۷ /) برخوردارند. درحالی که برای حذف آمونیاک (۱۷/۴-۶۷ ./) و فسفر کل (755) (۵/۳-۸۴/۱/) کارایی کم‌تری داشتند. با این وجود. این نتایج به نوع ساختار و مقیاس عملکرد تالاب مصنوعی بستگی دارد. نگاه دقیق به داده‌ها و اطلاعات تأثیر ترکیبات موجود در آب بر کارایی تصفیه نشان می‌دهد که پراکنش بسیار زیادی در نتایج پژوهش در این زمینه وجود دارد. لذا به نظر می‌ر سد به مطالعات یکپارچه و همکاری‌های بیش‌تری در این زمینه در بین گروه‌های مختلف پژوه شی نیاز است تا برمبنای آن‌ها بتوان این تعارضات و تناقض بین نتایج پژوهش‌های مختلف را کاهش داد [۷۳] - وجود اک سیژن: مطالعات تجربی انجام‌شده در مطالعات مختلف از رابطه همبستگی مثبت بین غلظت اکسیژن محلول در فاضلاب ورودی تالاب مصنوعی و کارایی حذف آلاینده‌های نوظهور حکایت داشته است [۷۵] ب- حذف آلاینده‌های نوظهور با رآکتورهای زیستی غشایی حذف آلاینده‌ها از فاضلاب با استفاده از سامانه‌های رآکتور زیستی غشایی (۱)۷131 نیز روش کارآمدی (حذف ۴۲- ۵در صد) در مقایسه با سامانه لجن فعال قلمداد می شود. سامانه‌های را کتور زیستی غشایی (۸1]۳]6) به‌تنهایی قادر به ۱- 80| 0330۲006 ۲۵۵010 15 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم - تصفیه و حذف آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۴۷ حذف کامل آلاینده‌های نوظهور نیستند و به همین دلیل همواره با سایر روش‌های تصفیه مانند ازن‌زنی» کرین فعال, تجزیه نوری و غیره برای حذف آلاینده‌ها تلفیق می‌گردند. در سامانه‌های رآکتور زیستی غشایی (۸/114) فرایندهای حذف منا سبی برخوردارند. تجزیه زیستی» تجزیه نوری» تبخیر و جذب لجن آلاینده‌ها همواره در بازه زمانی طولانی روی می‌دهد که این کار امکان حذف نیتروژن و رشد باکتری‌های نیتروژن‌زدا را فراهم می‌کند که این فرایندها می‌تواند به بهبود عملکرد فرایند صفیه منتهی شود. مهم‌ترین مزیت سامانه‌های رآکتور زیستی غشایی (۸/11814) هزینه‌های نسبتاً پایین این شیوه است. اما تولید ضایعات و پسماندهای بر روی غشاء‌ها از نقاط ضعف این شیوه می‌باشد [۷۶]. رآکتورهای زی ستی غ شایی بی هوازی (۱)۸۳۹/1314 در زمره فناوری‌های جدید برای : صفیه فا ضلاب‌ها با غلظت‌های آلاینده‌های با نو سانات زیاد است. رآکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۱۸/1314) بر اساس فناوری هضم بی‌هوازی بنا نهاده شده است که مهم‌ترین ویژگی آن پایداری و فراوانی میکروب‌های مقاوم به مواد سمی است که این ویژگی تجزیه زیستی آلاینده‌های نوظهور را تتضمین می‌کند. افزون بر ایین» را کتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۸1]14) می‌توانند گاز زیستی (به‌عنوان یک منبع تجدیدپذیر زیستی) تولید کنند که مقدار آن به میزان معنی‌داری بیش از سامانه‌های تجزیه زیستی بی‌هوازی متعارف است و به همین دلیل نیز برای حذف آلاینده‌های نوظهور از فاضلاب‌های مایع مورد استفاده قرار می‌گیرند. هرچند در فرایندهای تصفیه بی‌هوازی متعارف کارایی تولید گاز زیستی به باکتری‌های تولیدکننده متان, زمان‌ماند مواد جامد (۲)9718 و زمان‌ماند هیدرولیکی (۲)]187 بستگی دارد. اما در فناوری رآکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۱/1314) غلظت نسبتاً زیادی از سلول‌های پایدار و مقاوم وجود دارد که بار هیدرولیکی زیادی را به وجود آورده و اختلاط ایجاد می‌کنند که علت آن استقلال زمان ماند هیدرولیکی (۲117) از زمان‌ماند مواد جامد (5714) است. زیرا غشاءها مانع از شسته شدن زیست‌توده می‌شوند[۷۶]. به‌مانند روش‌های متداول سامانه‌های رأکتور زیستی غشایی (۸1814)» رسوب پسماندهای غشایی بر روی غشاء رآأکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۳۸/1314) در زمره ضعف این فناوری است. زیرا با افزایش رسوب پسماندها و مسدود شدن غشاء آن‌ها جریان مایعات از بین غشاء‌ها کاهش پیدا می‌کند. به همین دلیل لازم است از سطح غشایی بزرگ‌تری به ازای حجم هر رآکتور استفاده کرد که موضوع نیز به‌نوبه خود باعث افزایش هزینه‌ها می‌شود. به همین دلیل این موضوع کاربرد | ستفاده از سامانه رأکتورهای زیستی غ شایی بی‌هوازی (۸۸/114) در مقیاس‌های کلان‌تر را با چالش مواجه کرده 5 1۵۱۳۵۱۵ ۸۵6010 -۱ 6 ۲۵1۵111011 دل50[1 -۲ ۳- 11۷0۲۵0110 ۳۵161111011 6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب مجموعه‌ای از عوامل وجود دارند که در ر سوب مایعات و پسماندها بر روی غشاء تأثیر می‌گذارند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: - شرایط فعالیت رآ کتور زیستی (میزان بار مواد آلی. کیفیت فاضلاب ورودی و تغییرات آنء زمان نگه داشست لجن. میزان بار هیدرولیکی, ۳11 دماء میزان سمیت آلاینده‌های آلی) - ویژگی‌های غشاء (ویژگی‌های شیمیایی غشاء و مورفولوژی سطح آن. اندازه خلل و فرج و روزنه‌های عبور مواد) - شرایط هیدرودینامیکی (سرعت جریان عرضی آب. تنش برشی, ویژگی‌های جریان گاز و حباب‌های درون فاضلاب. پتانسیل شستشوی معکوس) - عملکرد فرایند (شار غشایی ". افت فشارء توزیعء موْلفه‌های اقتصادی) - ویژگی‌های بیولوژیکی (غلظت زیست‌توده, توزیع ذرات معلق جامد. وجود پلی ساکاریدهاء ذرات کلئوئیدی و محصولات میکروبی محلول) - ویژگی‌های شیمیایی سامانه (وجود کاتیون‌ها و آنیون‌ها) عملکرد سامانه‌های رآکتور زیستی غشایی (۸/131) را می‌توان با انتخاب تعبیه غشاهای به‌صورت مناسب انعطاف‌پذیر کرد و کارایی آن‌ها را افزایش داد. در شکل (۲-۱۱) انواع رآکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۸/814) متداول نشان داده شده است. ۳ 1 الصا (0) ۱ج و۹۴ 8 ۱ ۲۳۳۳ س۲ 8 1108235 ۱ ۵1 ۳۱۲ 6۵ ۸ ع 0 ی ۸ زح ۳ 7 عزطا م۸ 81غ۵110] )0( ۳ 422011 یا طسم یا ربب هه ۳2 و رد لاس۸ ۱- ۸/10: ۳۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم - تصفیه و حذف آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۴۹ ی شکل ۲-۱۱- رآکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۹11314) متداول. رآکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۸11314) با جریان جانبی (2) رآکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۹11314) نیمه غوطه‌ور (0) ر آکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۹11314) نیمه غوطه‌ور خارجی (-)). رآکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۲811311) دینامیکی (۸۰|)0|. انواع الاینده‌های نوظهور را می‌توان با سامانه راکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (]۸۸۱۸/1۳) تصفیه و حذف کرد. اما کارایی آن‌ها متفاوت است که این کارایی به عوامل متعددی مانند ترکیب فاضلاب. نوع آلاینده‌هاء زمان‌ماند یا نگه‌داشست هیدرولیکی (111]) و غیره بستگی دارد که این کارایی برای برخی الاینده‌های منتخب در جدول (۲-۱۱) ارائه شده است. جدول ۳-۱۱- کارایی حذف آلاینده‌های نوظهور در سامانه رآکتورهای زیستی غشایی بی‌هوازی (۸۷11314) ج- حذف آلاینده‌های نوظهور با استفاده از جذب زیستی! جذب آلاینده‌ها ۲ یکی از روش‌های کاربردی و موْثر برای حذف ریز آلاینده‌های آلی و معدنی از فاضلاب‌های مایع بر اساس اطلاعات موجود در مورد عواملی مانند ماهیت ماده جاذب و نوع آلاینده, ]۳ زمان تماس. دماء وجود سایر که این معادله توسط مدل‌هایی مانند مدل جذب 101381701۲ ,۳۳۵۵|10 161061 71000010 عداهاا بطان 5 10۷[7. مدل پراکنش فیلم مایع آ. مدل نفوذ ذرات و مدل 48018۲0] زشان داده می شود. فرایند جذب سطحی نقش بسیار مهمی در طراحی سامانه‌های جدذب سطحی با استفاده از پارامترهای جنبشی. انرژی آزاد. انتالپی. انترویی 9 انرژی فعال کننده دارد. 0 ۱۳ ۲- جذب مواد توسط مواد جاذب از دو روش انجام می‌گیرد. یک روش از طریق نفوذ ماده در داخل ماده جاذب صورت می‌گیرد که ۸۲۹۵۲۱۱0۱ نام دارد. در روش دیگر. در واقع ماده حجذب شونده. روی سطح ماده جاذب چسبیده و «جذب سطحی » اتفاق می‌آفتد که به آن وی و وری شا می‌ گویند. 5 ۸00011100 -۳ ایزوترم جذب (1011101171 20507]11010) رابطه‌ای ریاضی(تجربی یا تحلیلی) است که مقدار تعادلی ماده (همواره گاز) جذب شده به صورت شیمیایی با فیزیکی بر روی سطح یک جامد معین را با تغییرات فشار گاز در دمای ثابت بیان می‌کند. 0 دا 010وز] -۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب مطالعات فراوانی وجود دارند که در آن‌ها در مورد کاربرد و اس تفاده از مواد مختلف به‌عنوان جاذب جچبهت حذف آلاینده‌های نوظهور از فاضلاب‌ها بحث شده است. شکل (۳-۱۱). همچنین. طی سال‌های اخیر مواد جاذب جدیدی برای محلول‌های مایع معرفی شده است (افزایش کارایی جذب. مکانیسم‌های واکنش‌های متقابل و استفاده از بهترین مدل‌ها) معرفی شده است [۱۸]. رس و پلیمرهای کمپوزیت نانوی نیمه کمپوزیت‌های حاوی ۹ کربن فعال هیدروچارهای فعال مواد جاذب برای آلاینده‌های نوظهور مواد آلی حاوی فلز شکل ۳-۱۱- انواع مواد جاذب برای حذف آلاینده‌های نوظهور یکی از فرایندهای من< صربه‌فرد جذب آلاینده‌ها از آب و فا ضلاب در سال‌های اخیرء فرایند جذب زیستی است. این طیف گسترده‌ای از مواد حاصل از زیست‌توده می‌توانند نقش مواد جاذب را بازی کنند. به همین دلیل جذب زیستی می‌تواند به‌عنوان یک گزینه اثربخش برای حذف طیف گسترده‌ای از آلاینده‌های پایدار آلی و معدنی در تصفیه دوم و سوم فاضلاب مورد استفاده قرار گیرد [۱۸]. فرایند جذب زیستی از مزیت‌های متعددی مانند پایین بودن هزینه‌های ناشی از فراوانی زیست‌توده, امکان بازتولید و بازیافت مواد جاذب م صرف شده و قابلیت انتخابی آن‌ها برای حذف آلاینده‌ها در مقایسه با روش‌های متعارف (مبادله یونی, -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازده از مند ظرفیت زیست تو کارایی < جدول (۱ دم - تصفیه و حذف آلاینده‌های نوظهور ۳( مزیت‌های جذب برای حذف آلاینده‌های نوظهور سهولت کار و طراحی سازگار با محیط زیست تولید دوباره شکل ۴-۱۱- مزایای کاربرد فرایند جذب زیستی برای حذف آلاینده‌های نوظهور از فاضلاب ملر اقتصادی, امکان‌پذیری توسعه جذب زیستی به ماهیت زیست‌توده (گیاهان. میکروب. جلیک‌ها جذب زیستی مواد جاذب, احتمالات تغییر سطح ماده جاذب برای بهبود ظرفیت جذب و احتمال بازتولر مصرف‌شده دارد. از دیگر موْلفه‌های مهم از منظر اقتصادی و آکولوژیکی نیز می‌توان به استفاده از د ده (ضایعات کشاورزی» صنایع غذایی. صنایع چوب و غیره) به‌عنوان منبع تأمین مواد جاذب زیستی ان ذف برخی آلاینده‌های نوظهور توسط روش جذب زیستی با استفاده از برخی گونه‌های قارچ بررسی ش ۴-۱). [۶۹] ۵۱ و غیره)» د جذاب اره کرد. ده است -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۳ ۲۱1۱8۱۹۹( 11610۷۵۱ )۹۳( 25 97 1.۱1 3 0 07 43 17 17 17 11 18 57.5 ۱- 1000۲۵ با مسد سس جدول ۴-۱۱ جذب ز 112011۷216 (1-/۱۵) :11111۱61 ۱.33333 سس 0 ,1.50 0 ,1.50 ی ی ی ی سب ۱.33333 ارچ ۱.33333 سس سس ی ی ی سب 3333333333333333 ۱.333 ۱.33333 سس 1.50.310 ی ی ی سب 3333333333333333 ۱.333 ۱.33333 ی سب ۱.333 ۱.33333 سس سس ی ی ی سس ودکننده گیرنده آدرنرژیک ۲ راهنماء نده‌های نوظهور با است 1۷6 )۵ ۱۱ )۶/-1( 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 شناسایی, پایش و حذف آلاید 3333333333333333 ناده از سامانه جذب زیستی آلاینده نوظهور مان آنتاگونیست رقابتی را برای اتصا ده‌های نوظهور از منابع آب 33333333 غدد درون ریز (21(6]) بتا- بلاکرها ۱ ۱15 ۸1۱۳111 کاهش دهنده‌های استرس نت در ۱ رکیه رنه ل به گیرنده‌های آدرنرژیک بتا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم - تصفیه و حذف آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۵۳ همان گونه که در جدول (۵-۱۱) نشان داده شده است. کارایی حذف آلاینده‌های نوظهور از آب و فاضلاب به فرایند حذف موردا ستفاده و ترکیب شیمیایی مواد و آلاینده‌های موجود در آب و فا ضلاب دٍستگی دارد که می‌تواند کارایی حذف مختلفی را برای ترکیبات مشابه از خود نشان دهند. برای مثال, دیکلوفناک را می‌توان با کارایی ‎٩۷‏ درصد با استفاده از جانداران ذره‌بینی زنده (قارچ در این نمونه) از فاضلاب حذف کرد یا در هنگامی که از روش حذف تالاب مصنوعی با جریان افقی زیر سطحی (/155۳-0-۷]) برای تصفیه استفاده می شود. این کارایی ۵۵ در صد است. همچنین زمانی که روش تالاب مصنوعی با جریان افقی زیرسطحی (/155۳-0۷]) برای حذف داروی ۵70۵۵760116 از فاضلاب مورد استفاده قرار جدول ۵-۱۱- مقایسه کارایی حذف برخی فرایندهای مبتنی بر فناوری‌های تجزیه زیستی برای حذف برخی آلاینده‌های نوظهور 130102 ۱ مب آلاینده نوظهور ما با اک ها اه عناق ا ما اه ص۹00 اس وی کال ات تا ۸۳ به‌منظور حذف بهتر آلاینده‌های نوظهور مختلف. برخی طرح‌های تصفیه هیبرید فاضلاب در سال‌های اخیر توسعه داده شده‌اند که از کارایی بسیار خوبی برای حذف آلاینده‌های نوظهور از فاضلاب‌ها برخوردارند. سامانه‌های تصفیه هیبرید می‌توانند به حداکثر کارایی حذف آلاینده‌های نوظهور دست پیدا کنند. در این سامانه‌ها برای حذف آلاینده‌ها در مرحله اول فرایندهای بیولوژیکی به اجرا درمی‌آید و سپس فرایندهای فیزیکی - شیمیایی صورت می‌گیرد که این کار باعث صورت‌های زیر به اجرا درآیند: هیدرولیز و تجزیه نوری (حذف آفت‌کش‌هاء مواد دارویی» داروهای بتا بلاکرها) - راکتور زیستی غشایی (۸1816) + اکسایش با پرتوهای فرابنفش, جذب کربن فعال, ازن‌زنی پس از فرایند - ازن‌زنی+ کربن فعال زیستی (داروهاء آنتی‌بیوتیک‌هاء داروهای ضدافسردگی, بتا بلاکرهاء مواد شیمیایی مختل‌کننده غدد درون‌ریز. آفت کش‌ها) -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۴ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب - لخته سازها+ لجن فعال+ الترافیلتراسیون (مواد شیمیایی مختل‌کننده غدد درون‌ریز» آفت‌کش‌هاء بتا بلاکرها) - الترافیلتراسیون+ لجن فعال + التراسونیک (آنتی‌بیوتیک‌ها) - تالاب مصنوعی با جریان سطحی (5۳0۷۷) + تالاب مصنوعی با جریان افقی (11۳21۷) (داروهاء بتا بلاکرهاء مواد تحریک‌کننده) در مجموع. سامانه‌های تصفیه هیبرید برای حذف آلاینده‌های نوظهور از فاضلاب بسیار جذاب هستند. اما حذف کامل آلاینده‌ها از فاضلاب همیشه مشاهده نمی‌شود. به همین دلیل, لازم است تا پژوهش‌های بیش‌تری در مقیاس‌های بزرگ‌تر برای بررسی بیش‌تر فناوری‌های هیبرید و ادغام آن با روش‌های تجزیه نوری» الکتروشیمیایی و سایر فناوری‌های تصفیه با فناوری‌ها و فرایندهای زیستی باید انجام شود. جدول ۶-۱۱- کارایی حذف آلاینده‌های نوظهور با سامانه‌های تصفیه هیبرید ]۲۳۵۳۵۲۵[۵[ ۱1۵۲۵۵ [3101021 7۳ 1۵۷۵۲۳۹۵ 055 0055 10۵۳۲۹۵ 7 ]3101020[ ۱10۲۵۵۵ + ععلماد ۸۷۵160 00( 1۲۱۳0 55 ]11100106110۵1 7 مزع 010زا ۱1۵10۲۵0۵ 1۱۱0 ۸۵۸0:۷۵۱6 آهزع 171010 1۲۱۳0 ععلماک5 ۸11۷3160 + کاصدا۲۵ 050515 10۷۵۲۹۵ 1 310102 ۱۷1۵۳۵۵۵ 1۲۱۳0 7 31010212 ۱1010۲۵06 زورد ۹۹1۹ 7 310102 ۱101۲۵0۵ 0055 10۷۵۳۲۹۵ 7۳ 13101021 ۱1۵۳۵۵ 05 16۷۵۲۹6 + 11۳۵1111۳۵10 86لا ۸01۷۵160 : 005 110۵۲۹۵ 7 ]30102102 ۱10۲۵۵۵ 0055 1۵۷۵۲۹۵ + 111۳۵11۱۲۵0۵ لاد ۸01۱۷۵160 00( ۸011۷۵۱60 آمزع 31010 0055 1۵6۷۵۲۹۵ 7 ]31022 ۱1۵۳۳۵۵۵ ل ی ۱1۵۳۳۵۵۵ 13101021 7 ۲1۷ 000 ۸0۱۷3160 [فز0|0۶ز7ا (]-2.,4 110۵۵۹ 5۵1101106 40 ۲-۱- کاربرد هوش مصنوعی در پایش, کنترل و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آبی با توسعه روزافزون فناوری‌های نوین در سال‌های اخیرء هوش مصنوعی (۸1)! به عنوان ابزاری کارآمد برای مواجهه با چالش‌های زی ست‌محیطی و مدیریت منابع آبی مطرح شده و کاربردهای 5 سترده‌ای در این زمینه پیدا کرده | ست. این فناوری نقش مهمی در بهینه سازی کیفیت و کمیت منابع آب و به‌ویژه در فرایندهای 7 صفیه آب و فا ضلاب ایفا می‌کند. امروزه تکنیک‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین به طور گسترده‌ای برای ارتقای عملکرد سامانه‌های تصفیه و کاهش ۱- ۸۲۲۱۲۱۵۱۵۱ 6 ۲- 1۵016 ]- 8 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم - تصفیه و حذف آلاینده‌های نوظهور ۳۶( ۸۵ عصبی ! و اینترنت اشیا (۲)107 می‌تواند مراحل مختلف فرایندهای تصفیه آب را پایش, کنترل و مدیریت کند ‎.]٩۷[‏ این فناوری قادر است از طریق تحلیل اطلاعات و داده‌هاء استخراج الگو از آن‌ها و پیش‌بینی وضعیت سیستم. مشکلات احتمالی را پیش‌بینی و راهکارهای اصلاحی آرائه دهد. با وجود برخی از چالش‌های موجود در کاربرد هوش مصنوعی برای تصفیه آب و پساب. بدون شک این فناوری راه را به سمت عملیات بهترء اتوماسیون فرایند و مدیریت تصفیه آب و پساب هموار می‌کند. کشورهایی مانند ایالات متحده. سنگاپورء انگلستان و کره جنوبی با سرمایه‌گذاری در فناوری‌هایی نظیر یادگیری ماشین, شبکه‌های عصبی و اینترنت اشیاء به مزایای قابل توجهی در صنعت تصفیه آب دست یافته‌اند. اگرچه چالش‌هایی همجون هزینه‌های اولیه بالا و نیاز به زیرساخت‌های پیشرفته وجود دارد. اما مزایای کاربردی و اقتصادی این فناوری‌ها غیرقابل انکار است. از مهم‌ترین کاربردهای هوش مصنوعی برای شناسایی» پایش» کنترل و حذف آلاینده‌ها به‌ویژه آلاینده‌های نوظهور در تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد [۹۸]: هوش م صنوعی با تحلیل داده‌های < سگرهای مختلف ( سن سور) مانند 011 اک سیژن محلول, کدورت و غلظت انواع آلاینده‌ها کیفیت آب را پیش‌بینی می‌کند. به عنوان مثال, در انگلس‌تان, به منظور پیش‌بینی آلودگی آب در سواحل کومب مارتین. از هوش م صنوعی استفاده شده که تواز سته | ست با دقت بیش از ۹۰ در صد. آلودگی آب را پیش‌بینی - بهینه سازی مصرف مواد شیمیایی م صرف مواد شیمیایی در ت صفیه آب. یکی از مواردی | ست که بر هزینه اقت صادی پروژه اثرگذار | ست؛ لذا کاهش و کنترل آن می‌تواند علاوه بر کمک به حفظ محیط زیست. هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری را کاهش دهد. هوش مصنوعی مقدار دقیق موردنیاز استفاده از مواد شیمیایی همچون کلر یا آنتی! سکالانت را در سیستم‌های اسمز معکوس (1۹0) برآورد نموده و در نتیجه میزان مصرف را مدیریت می‌کند. این تکنولوژی در حال حاضر در کشور سنگاپور در پروژه ۷۳۷۷۸۲۵۲ ] استفاده می‌شود. با دریافت و تحلیل داده های عملکردی تجهیزات مانند پمپ‌ها و فیلترهاء هوش مصنوعی خرابی‌ها را پیش‌بینی می‌کند. برای مثال شرکت 1010« در آمریکا از این روش برای کاهش و کنترل هزینه‌های تعمیر استفاده می‌کند. ۱- 3۵۳۵| 0۵۵ ۲- 100۲۵۱ 0۳ ۵۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۶ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب - مدیریت عملیات هوادهی هوش مصنوعی در تصفیه‌خانه‌های فا ضلاب. از طریق بررسی سنسورهاء عملیات هوادهی را کنترل و بهینه می‌کند و مصرف آنرژی را کاهش می‌دهد. - پیش‌بینی حجم فاضلاب هوش مصنوعی از طریق تحلیل داده‌های آب‌وهوایی و مصرف آب. حجم فاضلاب ورودی را پیش‌بینی می‌کند و فرایند تصفیه را متناسب با آن تنظیم می‌نماید. این تکنولوژی در کره جنوبی به صورت گسترده‌ای در تصفیه‌خانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. هوش مصنوعی بر عملکرد غشاها نظارت کرده و رسوب گرفتگی در غشاها را کاهش می‌دهد. برای مثال کشور - شناسایی, پایش و تشخیص آلاینده‌ها هوش م صنوعی با | ستفاده از الگوریتم‌های ت صویربرداری» جلبک‌ها یا مواد شیمیایی مختلف و آلاینده‌های نوظهور را شناسایی می‌کند. برای مثال, به منظور شناسایی جلبک‌های سبز- آبی, دانشگاه واترلو در کانادا این فناوری را توسعه داده - مدیریت هوشمند بازچرخانی روش در آمریکا مورد استفاده قرار می‌گیرد. - کاهش میزان هدررفت آب استار تاپی در کره جنوبی به نام ۳۳0006206 از این فناوری در تصفبیه‌خانه‌ها استفاده می‌کند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم - تصفیه و حذف آلاینده‌های نوظظهور ۱۳۶( ۵۱۷ این فناوری در مطالعه‌ای در دشت تالش ایران با استفاده از مدل‌های رگرسیون بردار پشتیبان (۱!)5۷14 و شبکه‌های عصبی مصنوعی ([۸۸[3) ۲ استفاده شده است. 3 ۷۵۵۱۵۲۶ 5۵00۲1 -۱ 1۵1/0۵۵ [0۳۵ه ۲ |۸۳۲۵ -۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بو سسبت ۱ آلاینده‌های نوظهور فهرست شبکه نورمن -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- دههای نوظهور فهرست شبکه نورمن ۳ جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نوظه عنوان ماده 0۳۵۵۵۹ 210065 ۵160 0۲1احلواوم اهنصط ]1 (010|جا0 ,۵65 [۸) ۲۷۵08210۶51-۸ / ۸ ]- 110/۹11 ار [-۹111/(ع۸110۳0۵ ۱110۳0۵۹111-٩ ۱110۳005111-۹ ۱۵۱۳۷۱ 0 ([۵ 10۲۵۵1۵( ا0)) امدعطاماوطاغ 10۵ (10۳0۵۵) [600 0-03010۳00 -1 0-1367 را یره واه و ۹ 1۳1010۳011۵۲۵1۵6 )-10۳0010۲1( [۰113 6 وی یره زور رو ری او وا سره | 113-0 دزی وا یره ریزو ری ری اون وه سم | ۱.۱702۵ 6 (-1.3 2,2 1710۳0۲۵0۷۳۲۵۵ -2,3,5 6 -100-2-1000 2-01 2-1070۳۵۵1 [۵۵ 4-10۲۵ ۵ 4-11۳0۹0۵۵ 17۳0۵۵10 0 17۳0۵۵1010۳۵۵612 7( 0 0۳0010۳۵۵1210 17۳0۵۵۵16 0 17۳0۵۱10۳۵۵۵۲ 17۳۵010۳۵۵061011 کرو ره زوا و ووری 3 ور ری زو ور 2 و رو 1و ور 2 17۳۵۲۵۱۵۵0۵061۵6 و رو دور ۱2 ۲۱۵۵10۳۵۵ ,0( 121۳۳۵۲۵۵0۵10۲1۵ ور فهرست شبکه نورمن |۹۵ | گروه یک توکسین‌های جلبکی (۵*۱۹) [۸[۵: ۸) (ا۵ 0۳۵ 1۳۵۱۹1071۵1101 6ل(13100) (زیست کش‌ها د0ل131001) مواد بیوتروریسم / عوامل و مواد مورد استفاده در تروریسم (2801115 5۵۳01۵۵6 / ۹۵ 1310-10۳۵۲) فراورده‌های جانبی مواد ضد عفونی (آب شرب) (۷۱۵1 ۳۱۵ 0۳1) ۵ا۵ ۷-۳۲۵ 12۱۹۱1001100 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۳۳ ردیف ۴۰ ۴۳۱ ۴۳۲ ۴۳۳ ۳۴ ۴۵ ۴۶ ۳۷ ۴۸ ۳۹ ۵۰ ۸ ۵5۲ ۵۳ ۵۴ ۵۵ ۵۶ ۵۷ ۵۸ ۵۸۹ ۶,۰ ۶۱ ۶۲ ۳ ۴ ۶۵ ۶,۶ ۳۷ ۶۸ ۶۹ ۷۰ ۷۱ ۷۲ ۷۳ ۷۴ ۷۵ ۷۶ ۷۷ ۷۸ ۴۳۴۶ 333333333 ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو | راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آآب هور فهرست شبکه نورمن |۹۵ | گروه یک دعل (۵۵[ / (۵00 ۵ از ل) کا۵ ۷-۳۳۵ جر ناه ازجا 1100 / (0ا۵ مداد ل) کا ۷-۳۳۵ ناه ازجا -------- صفحهٔ بعد -------- دههای نوظلهور فهرست شبکه نورمن عم 33333333 ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو داتفه ها 811۹ 10-۵0 ,1۰2.569 7 اطع 66۱-126۵۳000 ۱ک,ک 4۱ 2,2۱3,3۱4 17 6 0 0۳001 6-3102 4۱5,5۱ 2,2۱3,3۱4 7 ا وم 5۱6-11601۵00 2,2۱3,44۱ 7 ار ام ۳000 02 11- 2,2۱4,4۱5,5۱۱ 7 ار ام ۳000 0۵ 11- 2,2۱4,4۱5,60۱ 7 1۳۵۳۵۵۰۵۵۱۵۷۱[ - 2.2۱.44۱ 1۵1۳۵۳۵۵۵۵۵۵۲ - 2,2۱4,5۱۱ ,2.4 1710۳01۵۵۲۵1 -2,4,6 [۵۵ 24-1210۳01۵ 5 6۱ ۳0۵۵0 00۵ ۸ 61۳۵۲۳0۵۹۵۲۵۱ ]1 (0<1م2,3-0[0۳0100۳۵) دزط ۸ امد امکزط 10۵0۵0 ات 0۱۱0516 1۳۳۵۶۱ 0۱۱۵۶6 1۳۵1۳۱ ام 05 ام |[۵۵ 1۳۵۳ 0۳056 (01 10۳01500۵ 1,3-0103) 1۹5 غا2ام‌کوحام (۱ 10۳00۲۵ 2,3-01) 1۳15 ۱۵۹۵ ام (2-01(1۳۵<1) 1۳۵ غام 05 ام (51اغ2-010۳0) 1۳۹5 7 0۷۱ -1-1671 ۱1۵1 اب مس هر نوا یر و تا نو 6 --۳) دا۰۱-3| غ[1,2,3-130701۳1270 1.3-6 6 ---1۱.6 6 (-؟1.5 6 (۵۷۱ 10۲0 ع-0) 5زط-1-۳00100-2,2 606 (2-113012[60(1)-2 |21۵۵ (61 10۳0 4-0) دزنا-2.,2 ۸۳۶۳ ۱۴۵ لهور فهرست شبکه نورمن |۹۵ | گروه یک 26 آ۵ 12۳۵۶5 مواد صد سس ۲1۵6 ۳۵1۵۲1۵715 مواد افزودنی 5 م۲0۵0 مواد افزودنی بنزین 5 6 0[1ک0۵) 15 6اه [۳۵ا۹ 110 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ یی ۳۴۳ ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو عنوان ماده [۵۲0۵ 24-12101۱۳۵ 500 26-12010۲00 [50 2-13101021 تاو 1 1۱۱۱۱۱ دا ره ات وتو ری ری ۱و هس ار 11۱۱ مرت ورد انس 100 4.41210 4-۲ ع[01701۳1070 ۱11-۳ -ا بات 4-۱ ۵:۵ 1-10-130۳ ۵۳/۵۱۳۱1۵0۵ ۱-1۲1-۳رط 01 56-12۱ (ح[5-101۷11۲1370) ۳۵/01۵/0۵6 -۲1 ۱-۱ 5-۱0 (13011701(1[3۳۵۵) 016- ۵13۳0011-7 (عل) 711-13070 ال ال [ن ان ۸ 1 عل 0[ اد۵ 1230/0 6 (0) 17070 1/0110[ -2- ]130/011200 1707011270۵ 13۱0۳۵۳۷۱ از 200110 (ا ود ام ۵ مان -ل) دنا ۹ 1۱ ۵1۵۵۳۵۱ - کل م0 تارادا ۲۳۱۵۵ 0 جرا [۷ا0 2۳ - حل یوم مه جنااهای۳ :12 ۱ 0001112200110 101101۳1211310 وطاه 12 (۱1۱01016) 016 0۲0۵1[ اه ال | بو هدنل وا از( ااو دزد رده رد ده رو ۱813 دوز 13 ۱8:11 0 12101011 - ک 00 1113 اما 11۱۳۷۱۵۲۵100101۳ 0 ( ۵1۵۵۵۱ ) ۲۵۵ ۱۳۱ 6 1۲۵۵۵ 101۷11۳12700 / ۵۱1۵/0|۵/ ۵۳۱۱-۱۲1-۳۵۳ ۵1۲01۵110 ۱۱-2-0[۷ط۲۷-2۱ 0 11110111000110[ ۷۱-0 ۱-1011 ٩-011011۱0 آ۵50 ۲-۳۳ [ذا0 | - (د1-13) دا رهاط هام ما |۲۵ | راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 3333333 هور فهرست شبکه نورمن |۹۵| -------- صفحهٔ بعد -------- دههای نوظهور فهرست شبکه نورمن ۳۶ 333333333 ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو ۸۵ ۱۴۵ لهور فهرست شبکه نورمن |۹۵ | گروه یک 131005 / دام نحل [خ 1۵۹ ۲۵۱۵۲۵75 11106 / دام نحل اخاکل۵ 1 نرم کننده‌ها/ مواد ضد آتش ۲۵1۵۳۲378 11۵۵ / کا۵0 10۳۳ اسپری دهان/ عوامل ضد میکروبی 1 ]۸۱۱0۱۵ / ۲۳۳۵|۱۵ ۱0۵۵ سایر -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶۶ ردیف ۱۹۷ ۱۹۸ ۱۹۹ ۳۰۰ ۳۰۱ ۳۱۰۲ ۱۰۳ پر ۳۹۵ ۳۶ ره ۳۰۹ ۳۱۰ ۱ ۳۱۲ ۱۱۳ ۳۱۴ ۳۱۵ ۱۶ ۱۷ ۳۸ ۳۹ ۲۱۲۰ ۱۳۱ ۱۲۲ ۱۲۳ ۱۲۴ ۱۳۵ ۱۲۶ ۲۱۲۷ ۱۳۸ ۳۳۹ ۱۳۰ ۱۳۱ ۳۱۳۲ ۳۱۳۳ ۱۳۴ ۳۱۳۵ ۱۳۶ ۱۳۷ ۳۴۶ ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو عنوان ماده 24-12110۲۵0 ۵۵[ 26-0 2.,6-11-16- 01۷1-4-۳0 ۱-4-1316] (1-2,5- 00010۳62016 - [| 6 26-11-1676 6اع 67۵10[ ۷1(3100 10۵۵ )-2)|-2 2/0 2-13۳01۵۵۵ [2-0- 1-06۷10۳0۵ -۷1 2-۱1۵1 40 ع11غ102 2-۱101۷113 2-۱111۳۵۵۵ 40 16 1(0۳0۵010 ۵۱ 0 0 0-4-۵1 3-1310 ۱۷1-6 -1 35-12-16 10۳006۵1 1ع-۵-2 4-13۳0 ۹۵|۵ 4-13۲۳0۲۵۵ 4-13۳0۵۵۵۱ 0( - 4-۲0۳0 4-0 4-10-00 4-۵۷۱0 (1501365 2) [0 620 ول | اقا -ا 4-0 (1501675 2) 6۵06 ول | اد 3ا-اها-4 6 -6-2,8 1061 0002-69-0( 5 0110)4 1-0۵5 -ا وا - 79-12-60 006 ۸۲10۵۵0161۷156 اور رت نها رها 10۳۵0۳۵5 03) دز 0 ۱165 06لا ۲۵۵8۶6 نام ها رن ۸۱ که ری بش هه (161۵11) 1۵166 126۵۵0۵ 6-3 121010۳0۵11 ([10670+-۵12 0۳0-1[ 2,4-1([03) ام دما وطاع دنودمحا زد غ[ 11-10-0۳01 |106۵ <121-150-070] ۲0۳۳۱۱۱۵ ۱0 نیو وه ۲۳10۵۵ 6 باا رجع ام ا را 10۳0 ۲10۳۵۵۱۳۵۳۵ /۵۵ )2 1501 65( | راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 3333333 هور فهرست شبکه نورمن |۹۵| -------- صفحهٔ بعد -------- دههای نوظهور فهرست شبکه نورمن ۳۶ 333333333 ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو 2|00۵| نت لهور فهرست شبکه نورمن |۹۵ | مواد پرفلورو آلکالیدها و فرآورده‌های تبدیل از آن‌ها ۳۵۵۵۶ ۳۵۹10۵۲۵10۵ ۵1۲ ۳ 300 کغصهاکطاه تعاج| ۲۳۵۳۲۵۵۲۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶۸ یی (۳۶ ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نوظم عنوان ماده 0 ۲۳۵۲۱1۵۲۵۵۱۵۲۵1۵ (2731013) 10۵106 باه ۵3020 ۱0ات۱۳ 0 1۳۵۳۱10701162700 2 1۵۳1107013020۵1۵ 010 1۵۳۱1000-110 1100 ۲۳۵۳۲110۲۵0126 (27101) 101210 باه 1۵۳11007000126 ۱106 [ 110 ۲۵۳۱100۲000100۹0 1۵۳1107000127300 ۲۳۵۳۱10۵۱۵100200 2.4 002/10016[ 4-3101 10/0 00 | ادن ۸ (ح‌ل1[آماده|0)) اژا(|۸ (0ل17۵1011) ۸۲1121 210۳ ۵- [| ۵۳۱۳۵۵1 (0ل17۹00[1) ][]:۸ 130۷10 ۵[ (120801]07) ۷۵۳۵/0۵ (ع 60[ را رهطم عل وال ]ده 13 اور وت وه زور ی( 7 180-1 / 13018۵1006 1113 1۸0۵ ره نویه (135) 1001000125110000 120201 (۸۸11228/41) 0۵ ۵۹[10 1200۵101۱۱1۵1۲ نادزی وونخ نا وا دور ۹۱ 811۹ (16) 0۵۵ که حارط اه هل 120 (۱11230/1) ۷۱001112511000 1 1200 12۳017۵1۳(70[۵ (1-ع)[131) 1۳1۵[]020 12۳۵۱۵۳۱۶0۵۵ 0 1:1۷ 15۱۳۵۱ 0۵1۵0 0 (۲1۹/]5 07 11۵1) 100 زدزل | و۲۵۵ ال 0۷ | 0۱1۱۳۵ | ده 7[ ۲10۵۹۵۵ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 3333333333333 ور فهرست شبکه نورمن |۹۵ | محصولات مراقیت‌های بهداشتی 8ا ۳۵0 هه |[۵ ۲۵۲۹۵۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ده‌های نوظهور فهرست شبکه نورمن ۳/۳ ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو عنوان ماده ۱ 10 ۷۱ 0 3 ۱1۵۱۳۷۱ -3-00-2 ار ۱101) 6ا2 0 ح زانلا جات (00012020121لن‌ ات۲ 66 ,00016 0[ هه | وم 0-0۳۵ 1-ا دا ات 3 انا ها دا 0 ۸/1۵ 6 ا۵ ]۸ ار ۸۸۵۲ (124) 10000 (1010125نر0 1 رطا 00 (/۸1128) ۷11۳۱۹110۵۵ 1 02 1( 0( 0 1۳۵۷۱ ([11110) ۳-1-1301 10۱۵|10 ۷ ۲010001000000 0 ]-ل ال ۵1۷110102771 ((۷-1. ۲۷ رتهب 6 |۱000 2.0-121-1071-۳ اه[ واه من نز۱۵۵ 2-۷۱۱ ۲ات ا واه لزمه دزاهد0 1 |وط 2-۱ 0 100۳۵010 3-۸01311۳3 ادها ۵و 0 70۱۷1۵۱0 0 17۵۷|۵۱ 1210۳۵0۷۱۳۱۹۵۱۱0 ۵ 06 1:1۳ ۲10۵0110 107-0 نی ۱۰۱۱-1۳10۲۵2 ,2 01۷0700120 )) 10۲۵| ۱۷۵۲۵۵( آ0(ل1۵1۳0]-۱7-0[0۳2 [0(0 ۵-11151105 ۱7-۵0 آ۱7-۵10-1151120[0 1-11۷۵۲۵۱۷ 0 ۱۴۵ ار لهور فهرست شبکه نورمن |۹۵ | گروه یک 0۳۵۵۵۹ غفه |[۵ ۲۵۲۳۹۵۲ محصولات مراقبت‌های بهداشتی/ زیست‌کش ها ۲۳۵۳۹۵۵ ۵| ‏غ00۳‎ 0۳۵۵۵۱۹٩ / 1305 5 م۳۵۵2 / ۳۵۵۶ غجی ۲۳۹۵۵۱ مواد دارویی ۲۳۵۳۲۳۵0۱۵5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳۰ ی ۳۴۳ ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو عنوان ماده 1۳۵ 2-10۳۵ آ‌امانا ات۸ |۲۵۲۵ ادن ۸ 0 ]هن ۸ ۹ ( 0010 13۳) 0 م0 ماه ۸ ۸001270127110 ((۸۵0۱۳1) 200 هزان‌زاددا ات۸ ۲ آرها۳| ۸ ۸۱۳۵۱۵۲۵[ |۵0 0 اآمآن| ۸ ۸۱1۱۵۳27 زووا با رومنوواوعا اه آددووشا | ۸۳۵۳۵۲۲۵ ۸۲۱1۵۵] ۸۲۱۵0 0 ل-4, | - ۸113۳۵0013 [ وش [۵ا ۸0۳۵۳۵۲۳ [۸۱۵۲۵[0 دوز ۱و۱ مها 7 رو رو ری 11اه ی( [010-511051070 17 173012700 ی( 131۹0۲۵۵1 وان دورود |[۵ا(ط[2ا70 0 ان ۲): 00 ی ماز ات۲ 011۱ [رود 11 ره ۳:۱ 65 و6۱ که اور و ره | راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 3333333 هور فهرست شبکه نورمن |۹۵| -------- صفحهٔ بعد -------- دههای نوظهور فهرست شبکه نورمن ۳۶ 333333333 ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو ۱۳۴۰۵ )۱۲ ۳۳ لهور فهرست شبکه نورمن |۹۵ | -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲۳ ی ۴۳۴۶ 333333333 ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو | راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 33333333 ظهور فهرست شبکه نورمن |۹۵ | -------- صفحهٔ بعد -------- دههای نوظهور فهرست شبکه نورمن امه ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو عنوان ماده [ووانرو سنی ۵ و۱11 را هنیزه روا 1 ۹1001010110110 وان نات 0 01101130 ۸/1۵1 دور وتا [۵ ۸/1۵۹1 رو 6 [(ر 1111111 [۲۵ ۵۱۳۱۵۳۵۲۵۳۵۲۳ ۱1۵100۲۵01 [را نا نها توا و و۱1 ۷۸00|01 111 دای اوه وت ده زا 3 00111۷011[ ات نات نوزم جوا یس وان رو 1 ها 1و ادا وروی 0 0 07270[۵ 01 0 0( زمن 01110 [0۳۵710[0 0 ۱۳1( 7 11|[ (1۵10 ۷ ورزاازه ت1۳ [۵۳۱۵ 10:10 دار21۱ ۱۸ دی اس ودی و | 1۳۵۵۵۲۳۱۵ 7( ناور ۸ ۱۵ ۳۳ ۱۳۴۵ لهور فهرست شبکه نورمن |۹۵ | گروه یک -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴») ی ۳۴۳ ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو عنوان ماده [0[0ل11۲] نوزی وت زرا رورم [۸ ۱1 ده ما 17۳۵1110 [ 0 1۱/۱00 ۲۲۵۳۵۳۵۱۵۱ دور ناو لو رد روم وا زانیا و رزوی زیر 52[۳۶۱۵۳۵[ 0 [از میگ از مگ 1 اون 1 ما5 را ور 1 هه و زور زونه ارو 0 ی وی ۱1۱۳۹۱۱۱۱۹۱۱۵ [وای 11۱۳۵ ,ی ی 010۵70۵ 121۳[گ 50 110 (ورانرو 01۳۵ 10711 درزا یود 1 [وز ۷1۱۹۱۱۹ ازوا(۵ 01۱ "1011011011310 0 "|7۵ 0[ (دوزو ورد وت روا وونیا2 ۷ ۷ 0 ۷|۳۳۵۱۵ ۷۵۲۵۳۵۳۳۱ /70[ 01 | راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 3333333 هور فهرست شبکه نورمن |۹۵| -------- صفحهٔ بعد -------- دههای نوظهور فهرست شبکه نورمن ۳ ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو عنوان ماده ۱.3- 6 [60۵ 1۵1۳۵010۳۵0 -2,3,4,6 1110107006701 -2.,4,5 1۳10110۳0۵1150 -2.,4,6 1710110۲۵0۵7۵1 -2.4,6 10۳0۵150 2,4-1210 40 60۷/۵۲۵112 24-12010۲۵0 ع[ 11101270 2-۸۱100617 0 60/۵۵16 10۳00 1-4-03 وطاه 2-0 4-)4-01(10۳۵-0-1۵01(10( ۵۷۲۱۲ 40 6-12610001 6 / 6-0 10۳0-1-۵1[ (1-1 ,3,5- 1۳۲1371۵-2 ,4- 0 و1 ور ها :۸10 6 ۸101270 وه ها 40 0۳۱ امدوحام ارطاغ ۸:1۵ ۸۲۱101۲1۵706 ۸7101105-21۱ ورد 1و 0۳ ]13۳0۲۵۵1 |ا 13۳۵۵10۹-۵ 6 13۳۵۲۵۹۱۱ ۲۵۳۵۷۱ 0 010 ۵ 6 40 ۲۷۵۵/۱۴ را مها هو اه راما هارمه ۸ ها 165160 او ها ون ۱8 3( آ1210010 0 12[1[1] 12۱0۳101 1۱0 121016۳ (1110) 110۵ ۳/005 نت هور فهرست شبکه نورمن |۹۵ | مواد حفاظت کننده گیاهان ۲1۵01 0۳۵10103 0۳۵۵۵۶٩ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ردیف ۶۲ ۶۳ ۴ ۶۵ ۶ ۶۱۷ ۶/۸ ۹ ۰ ۶۹۱ ۶۹۲ ۶۹۳ ۹۴ ۶۹۵ ۹۶ ۹۷ ۸ ۶۹ ۷۰۰ ۷۱۰۲ از ۷۳۴ ۷۰۵ ۰۶( ۷۰۷ ۷۸ اه ۷۱۰ ۷۱ ۷۱۲ ۷۳ ۷۱۴ ۷۵ ۷۶ ۷۱۷ ۷۸ ۵ ۷۲۰ ۷۳۱ ۷۱۲۲ ۴۳۴۶ 333333333 ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو | راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 3333333 هور فهرست شبکه نورمن |۹۵| -------- صفحهٔ بعد -------- دههای نوظهور فهرست شبکه نورمن ۳ ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو عنوان ماده (۳ رز رو ار ۱1 بو ری با ۲۳۳۵۵۱ ۳۳( ۳۳۳0/0 00 0 درا ارو ۵ 5110۷۱ وان 6۱۱۵۱ اوطا۵ ۳ 101010105" ورو 6۱۹۱۱۱۱۵ 1۳1۵|16 0 وت وت وه ود 1 و۱ ۱8 ۱( ۱8010110114 05( 0( 6[ ۵-5][ ۲۵0۹۵ ۲۳10۲۵۱۵101 زور 111 (ی ری 0011 ابرطا ۲ ۳10۲۳۵۵۶۹ 11100 (ورو ۱۷۳۱۳۱۱۱۱ ۱1۵1101۷ دوواد وود 010۹-1۵1۱ [۲۳1۳۱۲ 1 رو ۲۳۳۵۱۵0۲۵0۵ 1۳ [و ۷00۱111۱۵ 1۳۱1۵۵۵70 70 1۲۳0۵6 0 [6-1,3-0101 ۱0612 ارط ۵ 2,2.,4-11 عاده ا معط وطاه-2 همم | حطاا-2 ۱۴۵ ۱۳۱۷ نت لهور فهرست شبکه نورمن |[۹۵] 131005 / ۳۵۵۵۹ 0۳۵۱00 ۲۵۱ 105 / 0۳۵05 0۳۵160100 ۲۳1۵1 نرم کننده‌ها 113511055 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۸ یی ۳۶ 333333333 ادامه جدول پ.۱-۱-آلاینده‌های نو -4 / [ ۵10۵۵113۵0[ ۵۲۵۵ ۵۱۵۷۱(۵ ۱۵1۳۵۱۱۱۵۲۱۳ ۱-0 [00 1 0(10 ۲1۱-0 [00 00010 011107101( ۷(۵01]1107 011۷10101102[ | راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 333333333333 لهور فهرست شبکه نورمن 1۹۵۱ نرم کننده‌ها/ مواد ضد آتش 1 11006 / خممن‌ناکن|۲ 1015 اگ 00133005 11301۲ 2 داها1۵ 1۳۵00 -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۳۶( اه منابع و مراجع ۱ پورا صغر سنگاجین. فرزام» فاطمه غفاری رهبرء محمد <سین آبادی (۱۳۹۴). تو سعه پایدار - مبانی و شاخص‌های پایداری, انتشارات علم کشاورزی ۳ کتاب جامع بهداشت عمومی (۱۳۹۱) آلاینده‌های نوپدید در محیط‌زیست. ترجمه دکتر محسن حیدری, دکتر دسترس از :1110۹://10۹.۵0.1۲/001110111/65082] ۴ حسن‌زاده. ذسرین. عباس اسماعیلی ساری. صابر خدابنده. نادر بهرامی‌فر ۱۳۹۳ برر سی غلظت دی اتیل هگزیل فتالات و دی بوتیل فتالات درآب-های سطحی تالاب انزلی در اردبیهشت سال ۰۱۳۹۲ مجله دانشگاه علوم پز شکی ۵ سلمانی. فرشید. ایرج نبی پور, فرجی فاطمه قاسمی, سینا دوبرادران (۱۳۹۴)» اثرات نانو ذرات بر انسا ن و ۶ مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (۱۳۹)» درباره مقابله با شیوع ویروس کرونا (۲۰)» تأثیر کرونا بر منابع و فاضلاب. معاونت پژوهش‌های زیربنایی و آمور تولیدی, دفتر مطالعات زیربنایی آب سنگاچین, محسن سعیدی. حسین فخرایی رویا موسی زاده» انتشارات پژوهشکده محیط‌زیست و توسعه پایدار 1020010 [ ۳۵۳۳۵۵۱۵ ۵.۷۷۰ بکا۳۵۵ظ کل مددزاط ۲ .۷۷ ماامنک :5.۳ ,۲1۵001۵0 :.ظ ,با 056 0) ااه 0۲0 616 ۵0 008 اک ال ملاع اه یه ۵ کانهمد 200 امعم بط 927-4 ,۱9| ,20[5 40010[ 456535 ۹/011/500 2101/۵ /ع 0 00 / ۵0100001010 ۷0۷۷ ب۷// :0۵ ناه عا مها ناه 6 .25.800 |۷۵ ۳۵۵10۵ 10000108 م1۵۹6 ۷1۱۵۳۵۱۵ آ۵ جع|۵ ۲۳ ب(۱99) ۲۵ ۲۳1۵0۵.۵0۱/۱۵ 2 0( 1[ .01/001/۱10 / ۵155200000 13110۵://(0 ناه 1۷10016 ۱ ۲۵۵۳۱۵۵۹ ۳۳۳۵۱۵۵ ان ماما ۸ ب(2015) علاط شخ مزال با دمتلممجولش۸ ما5 ۰ :۳۵110۵ ۵ مان اما :|۳۵ .3 نماممشامادا الط اکن |۳۵۵۵ 200 بخع وگ ۱۵1100 که 1 .60 ,100۷/۱ ۵-۲0 10۷10۷۷-0۳۲۵ _۸_ 73609 ]8301 2 / اهاط 21/0 ۹0 ۷۷۷ // ک0ا ‏ 31 ها نه 1 کد۲۱۵|_1۱ ۵0_۳۵ 50۳۲۹ 011110211010 ۷۷/۵10۳ 1۵_۱۵ 0 1۵710 ۵0 ۳۵۳۲۶ 1061۵ 1201610 ,نع مدش 3:۵ 10۵ مرها زحد ۷ همزاهاه) داعدا 7 10۳۲۳ 00110۹5 200 ۳۷۱۲۵۲۵۵۲ ۷۷/۵67 رهم۳۵۱۱ ۳۳۳۵۱۵۵ او ۳۹۲۵ هه 0000۳66 بر2021) :۷ بدا بل[202 ۷/۵۵۳۲ ناه نان ال بقا 202 ۷۷/۵۱۵۲ |10۳۵ ,۲۳۵۷۵ [ 1302015[ ب0.3390/۷ 08/1 [110۹://00 ۳ ۹ 9 ۱0- 11 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ ۶ راهنمای شناسایی, پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب ۳۲۵۵ عها0 ,۳]11001 ۰,۲11 0۳۵/1۹1۷ ۳۸۷۷10۲1۱۳۲۷1۸ ,(20(10) ۱۵۵۵۵ 51۵01۳ -2| ۳۳۵۲۵۱۹ ۶ 12101 22060 ۸2 ۴310103/1 /۵ ۰۵۵-۵1۵۲۰ 0۹://۷۷۷۷۷ 3 ,(2021) 3100۵۶ ۲10۳۹۹۸۸ -3ا 5 اور 200 00161 1۵ خا ۳۵16-10100 6 اند ۵ اما | وم ماع ر4 201 مدنگ ۵ -14 1۱ ]1۳۱۱۵ ,0۲101۵0۲۲۵۷۷ 30 .۸ 101۳د۸[1 ب ۳6 با و۸ ۳۵۳۵ معصوحامه کاصما۵ ۳۵1۱ ۷۷67 عصنع ۳ تمد ۳ بر2 201 0۳۳۲ -۱5 ع00[0اند0۷ ۳۴۱۵000 لمعانطدنا مولر ۷ نم نز100 ۵۵۵۱ ۰ ۳۳۷۱۳۵۵۵۳۵۲ 80/1/٩100 [8 11/49487061‏ 5/80 ۵00 ۷۷۷۷۷// :۲۹ ۳ 6 0۲ ۷10۷ کل ,۳۵۲۵۳۵۰ .۸ ما1۵ ۸ ۳۳۵۵۹۵ با ۵۵۳۵-۹۵0۹ 6 م وال .۸ ,6006۵ -6ا ۰ [20 ۸ طاله11 50 ۳۷۱۲۵۵۰ .ل ۵ا۱۵ط امه زر۵ کا هه ها 0 مدع 000 ان کاعال آهزو هام مامح ۳ 0۵://0 31 ن3 301206 :۲0| 1 0011012015 ۳۵18 2011 ۳۵۰ 0006 کل 1۵160 مک ۷1۵۵۹۵۶ ۵.۳۰ ما5۵ ۱7۲ ۰ .3 06/11/01 ,600۲ 0060 زگ آهنعو|مع0 ۹۳ ۷۷۵16۰ 1 کا 00121۵0 000621086 ان [۵ 0۷ ۳۵ ۵۶ خا 00-0 نامهم بجعلا مخ ممطادطظ -8ا 563-۰ ,]|26 ,20185 .10] .2/101 50167221 000/01101071 / ۷۷۵۵0000110100 ۳0۵://۷۷۷۷ ناه عاطاهاد ۸ 6 1 0011۵5 ۳۳۵۲۵1۵۵ ,(20(15) ۳۰ ,۳۵۷۵ یک بخ0 م۸ بل له ۸ کل م100۵ :۵ م6020 -۱9 ,10۲۵۲۵1۵11013 ۵0 خمادام یامه مع انم 0 ۵ حععصااحط عحا ۵00 ۳۳۹۵۵۲ :0۷1۳۵0۸ ۰[ )| ۱47-156 ,32 ,2015 .]8510100 4148 کح ۵ ع[2۷۵[120 20۷27065 0001ع11 (2016) .5 2۵۵ :3 00 :3 200 :۷ باه سا بآ یک ,۷۷۷۵ سا ,۳۵۵ بل ,۷/۵۵۵ -20 ,13 ,2016 0ال۲1۵ ما۳ جعطا ۳۵۷۲۵۵ بل باصا با 7۷] ان دنله مداام‌سحنل عدا سمل [ 8 ۰۳ 110۹://۷۷۷۷۷۷ 3 ناه 2210016 |اعل ۲0| 1 اابا) 1۳6 ۱۵ ۳۵۲ [۵ 00۷1۳۵ 20 2۳6 ۳۹| 7۷] ,(2016) .۸.3 بع0۹ :10 مدا :۲ 5۳۳۱۵۵ -2[1 327-5 ,586 ,2016 00020010212 ۰دع7006 آماحدمه که10 آن ولد عمیه ۸ تمعن 1 11۳۴211 _[21-011۷1۳01311612 11110۹۵76 80_]7۷ 76067 305 / 221/0110۵110 م۹ ۵۵://۷۷۷ ۳ 220 16030002010-5 ۵۷_01 06 600101۱1100 ۷-11116۹۱۱ 7] 022010 آن بمز م۲ ۸ (2016) با مادک پیش بدع|۸ ۷ ۳106۰ یگ ,۳۵۵۵۹ -23 :[]2۷2110 ۰[ ۲0 ] 2444 :۹6 ۰ |20 11 ۳ ۱۱ 1۳۳ 2( 604[ 011/50 /ع 0100/2101 / ۵100001001001 ۷۷۷۷۷// :۲0۹ سآ 7 5۳۱۷۵0۵۹۵۵ ۵.۸ 3۵01 لا ۷0 بط ۷۷/۵۵0۵ ۰ ۷1۳۵۵۱ 3 کطاتکسا.ل[ و0 -24 ۳۹15 1210101020 :(2004) .۸.۸ ۴۳۵۵ بیش زا۸ یگ ۷۵000 ۰۰ داد م۸ ما3 له 0 یک معصمطا۸ :1 ۸۷۵۱1۵016 .630-633 ,(6975) 427 ۸1۵0۳ ۳۵۹۱۵۰ 1۵ ع110ععل 000121100 ۷010۳6 ام عکای ۳۵ که 6 ]آ 0 ۵۹۵ 1 که ۲۹۱0 1010101 110/89020605 اا /ا اه هک ۷۵۹://۷۷۷۷ +25 ۳۵۲۱۵11010011617 ۸ 10۹۳۵۲۵ کت 1۷۵۵۰ ۳۵۵ ۷1۵۵۵ ۷1۵7006 |۳۵۵۵ بزمع م0 الوم م۸ ص26 00۳1۵۲۳۱۵۲۹ ۳۳۳۵۱۵۵ ا۵ ۳۹۵ زد م0000 ,(ر2018) مگ ص31 بش ۵ارع ۷۵ ماه -27 |-۱69 (20[18) 6 110۷10001 6اه هانگ 1۵۲ اد 00 1۳۷ ۸۵ :۳۵۷۱۳۵۵۵۲۵ اد ۷۷ :21 ع[2۷2[2 ۵۲_۲1 ۳:۳۵۱۱ 193707000۳۵101 2 1۵10/32 ا 0 ا نع هد ۲۵۹://۷۷ ۳ ۱۸-۷۷ (۳:۱۷1۳۵11۴۲ ۷۷/۵10۲ 1121511 -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۳( ۸ ۵01501۳00۷ ۵06 هد 200 ععود 0 ۵00۵۵6 ۵۶ ۵ا ۳ (2012) ها ایک یک 1020 -28 :1 2۷010006 :17606060-7 28 2012 شا ۵۵۲۵ ااعی 1۳۳۵۵۵۵ 1۳۵۹10۵10 04[ /01 ۹۵00۲۵2/0 110۹://0 ۳ -861 ۲۵0101100 17۷-8 0۷اه ۵0 که کل ۵02 1102 باه اع بل 1۵06۵3 ۸۱۷۰ ۳۲220۷ بش۸ ۳۵۵۵۷ -20 :۸۷۵1000 3606:2564 ,2005 ۲۳۳۷۶۵ اآممش ۵ ۳۲۳۷۶۵۹ لا خسن رز ۵۵۵۵۵ 0۳۵۱۵۷۵ ۹/6 ۵/00/1016 ۹۵001000 ۹://۵ ۲ 1 ۳۵۱۵ 13۵ 1 ددعاد 0101211۷6 ۱06 (60 حالما داد ۵0 ۱/1۵۵۳ ۳۰ بعاد 0000 -30 :1 ۸۷۵1۵06 .1058 :112 2004 م۲ طااد ۲ جوم معط 1۵۳2005 ع[ دز ۳۳۳ 0 60۵80۵ ۱/00۵0 ۱۷۵۳۵۵۵۵ . ادا م۱۳۷۵ ۵۳۵۳۵۶ ۳۳۵۵ ۳۵۳۵ظ8 10۳۵۳ 600۵ -1د (00۷/110-19) 2019 عددعدازل 00۲۵۵1۳۵۵ ,(2020) عع۵(6) 70110۷ هد کدا معصیوگ ‏ عمط 0۵۳1۳۹۱۳۲ ۱۵ ۳۵۱1۹۳۵۵ لین ۵6۳ لد 20 ما 1۲۵ کعم ی ومع کا ای 06 نعاه 0010۳ :1 0۷۵10016 دل۵ ۳( معادم 6 رم اب دا۵ ۱1 عک مصسصوا۲۵ ۵ ۵۷۳۹۵۷ ۲۳۵ عوسا ۰001701151000 [-545-020-0079 | 4 / ۰۵۲۳۵0۳/۵ ۹://۷۷۷۷ ۲ ۳ [ ۳11۵7 ۸0۳۵0 ,110۵2 ۷1۵10۳ 6000210 10000 بنام عم حل۸ ۱۱۳۵۵ شاک ,اه 0 منک 32 6 0 ۳۵۳۵011 00۷۷110-1۱19 ۳6 ان دا0دم ]1 ۳۵۲۵۱۵ 200 00:0۵ ,(2020) کعاهعما ها 12010 ۵0 440 ب. وال۲2 ما۳ اند ماما 3۳۵۷1۳۵۵۵۵ ۵۲ 0۵ ۱۱۳۹۵۵۵۵ ۳۳۹۱۳۵۵۳۵۲۶ ۹ [۵[/1 0۵۳ [/01ع۰ ۷۷۷۷۷۷۰۱۳۵01 ناه امه اند , 7114140 | مر /1۱0.3390 :001 65 2 0۳۵۲۵011۵5 ان 011۵10 |۵0۲۵ 110۹۹102 .(20(06) ۵۰ ۳۵۱۳۵۳۵۰ کل مس -د3د 4 .2872-28760 ب(9) 40 م1000 بک منک ۳۷۱۳۵۵۵۵۱ 3۷۳۹ 1۵ ۲۹112:10۹5 ۰/0/64 ۹://۲۵۰۵۵۵ -4د 0 0012111125 ۵0۳۵۵۵ ۳۵۳۵1۵ .(2012) یک بل ۷۷۵۳۵ ۵ ۳ 3۰ با هناگ .۲ 8۵۳۵ بل 10 1۵0۵۸۵ -5د 287-۰ ,۱63 ۳۵۱۱۱0۵۵ ۳۵۷۱۳۵۵۳۵۲۵ 000 200 6اه سود ان مزب ه اد 20۵۳ 0[ ۳۹/11:223069 1.12.034 000۷001.201[1 .(/6 10.101 :001 ۰ ۴۵۲۳۱۵۳۵ گا 10 ‎٩0۳۵‏ اعز۳ط ۸ 601061 3۵ 1 داه ۳۳۵۳۵ .(2008) کل ۳۳۵۳۵۳۵۳۰ -30 501008 :8000 لام ۵00 ماما بعادا اوه ۵ 0۷10 ۳۵ ۱۵ حل۵ ۲۱۵۳۵۵۵۱ | _10.1007/9078-3-540-7460604-5 :001 :۷۷/۵۵۳۲ ۱۵ ۸۵۳۱۵۵۹ ۳۳۵۱۵۵ ناه معط مخ ,(2016) لش ا دمم اک -7د :۵۲ ع[۸۵[۵0 .ل00۵آ00) آن)ا ,2016 1 م3 ام ادها |۳۵۵۵ ۵00 بذدعب50 8301090 0۱1۵110/2 /ع ۰۵۲۵۵۵2۵16۰ ۷۷۷۷۷// :۳1۲0۵ 8 دخعبال ۲۵ زا0۵۳۵ آ0 2116۵1100 300 1۳۵۵00 .(2004) ۵ صهحلشه ۶ ۲ ۲۳۳۵۲ -ک8د 85( 0 :01ل .22-25 ,(1)1 با اد1ع 0 [۵ا0 ۲ ۷[۳۵ط ما نصا معا نع 211111۵ 1 2-۵۷ 1۳6 آ0 1۳۵۹10۵110 .(20(08) 1۸ بکع6 10 که 3 ۷۷/۵۵ م0 معا ناما ۰ متاناشنک -39 ۰ یک 01006 ۳۵۷1۵۵۵۵ 1۳۵1۰ ۷۵۵100167 آی‌عمامزط مه امد ۱۵ 10۵0۳۵۵6 0 1۵ 48 :]۳ 7897 1021/0800 .10 :101 .7207-7217 ,(42)(9 0 لآ 1۵01 136 .(1998) ۷۰ ناهانگ ۵ ۳۳۵۵۶۳۵ ب.ظ 00۹0۷10 لا ۷1۵0 3 باع ۸ ۰ -40 40 501006 ۷۷/۵16۲ بازم0د مارا ۵۵ راهم بطاععد2) ۱۵۵۲۱ عاحد انامه آدم‌ من ۵ 1۳۵۵ | -223)98(00260 73-1 6/502 10.101 :001 .203-210 ,(37)8 100102 000(۰)) 1۰ ۰ ,۱0۷۲ یک 1 یک بعع 72 1 ۳۵ ,۳۹۵۵ ۷/۰ 0 ,۴۵۱۵۱۵ بل 0 بکلاد۷ ,۳۰۵ بقاتهظ -[4 7 ۷۷۵۲ 2۳0۵ 10160 21-ع1 1301111-1000 درز کلص م00 انا 0۳۵ ۵006 010010۳ ۹100 ۷۷ -653 ,(2)6؟ ,اع 1010010 20 01۵۹۵1100 ۳۵۷۱۳۵۵۵۵۱ ان ال اسوظ .2000-2002 1۵1۵0۵۰ ۳۱۳۵۳۲۶ ٩001| 28-009-9702-7 ۳۱]: (448‏ /0[:10.1007ل .6359 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 10 0 ۵6 .(2008) ۸ یک ,۲۵۵۵ که 0 ,۷۷۵۵۵۰ ۷۷۰ بع 7200 بط فیک بش۸ یک ۵۵0100 42۲ ۰ ,00۵11۷ [۲۵ ۳۷۱۲۵ ان ام 0[ 1۵00۰ دا اه 0 ۷۵۵1/۵16۲ ۵06۵1100 0006] [۵ 21 3 .97-1۱5 ۵۰ عک بل .ظ ,ا| ۵۳۵۷۵۷ ب.ظ ,۵۵۳۵۳ ۳ با ۷1۵۶ بل ۰ و۵۳۵۹ یک و۸0 ۲۰ ۷۷۰0 م7ا۳ هک 43۲ 7 016۳6 ۵00 بکعاز| ۲۵۳0 عاداو 0اه آممعطماد0 بکمهمومی لماک (2006) شا ۳۷1۳۵۱۲۲۵ 31۸۵۰ 00 6۵06 0 درا اعد آه1ا علزد۳ ۵ و معام اناد باه 2۳0۳ ۵ ۵6 001۵1 3 :]۳۱ +10.1021/00052595 :001 4849414902 ,(6 )40 موعوام 1 و5 ۰ بح ,۷11۵6 ۶ ۷۷ .۳ 10 بط بش۸ باا۵ 80 ب.ظ بواطع0 الط بش بلط سب ,۷۵۵0۵ ۳۰ 1000 44 105011٩‏ ان 121100 امه ۵110۵ حا 0۲ عجفه دمحم اجه داه زا۵۳۳۵ 0 ان اامسطل «(ر20085) .اه اه ۱0۰ :01ل .52-59 ب(1 )396 ۳۵۷۱۳۵۳۵۵۰ لها۵ 1 ۳۵ ان منک 1۳۵ 0اع11 ادسااه اعد ۵ 1۵ ۱5 |[20086.02.0 0۴ ,۳111001 ]۲۷ ۷۰ ۹1۲] 01۳۹ ا۸ ]۳۲۷10۲۱/۲۲ ,(2010) ۳ 51۸171۳۷ ۱۷۸۸۲1۸ -45 ۳۹۵5 600 ۳۳۵۵۹ عک 1۵103۲ -46 ۸۳۱۷۵۵ 11۳ 11۵0 ۳۱۷۵۶ :۳ ,1006 با ,1۵۳۵۳۵۹ ایک ,6۳۵۳10 بسا ,۱0۳۱۵ ‎٩47- 8 م2 0۳1۵۳1۷ 0۲ 2۵0101 ۲۵ [1۵ 000۷1۳۵۵ ۵00 دادراددش۸ ,(2020) بل ۵0 5/27 ۰ 510 عع 1006۹1۵ م72۵۵ 220 آماحدمه [۵م۳۵ ۲۳۵ 1۳۵۵۵ کام لد حز حاصاد ام 0220 :1 2۵110010 [1ع 00| .101021 ,34 ,2020 .50 1۱۹1[ 200_00۷1۳۵1۵ دزد 4563۸۵ |[ 385 3 /مناف اط / 2۵16 ۳۵۲۵۲ ۹۵://۷۷۷۷ 4۹-۳ 002012111682011۷ [1100102 100111۹1۳01136 ۹ا 01۵0 ۳۵18202201 0۲1_010۳۷300 02۳10۵4[ 40 :130۵۶ 16110 10۳۵۹ ادها ۵۶۲ بجطام۳۸:۵۵ 1۳6 ب(1998) ۳۵۵۵۵۲ 1 200 سس بل مصعلنا) -40 ۳8 -ک 115 :60۷1۳0۲۵۲ 36 1۵ خ 01۵۵0 ۳۵۱۳6 (6 1 (20) ۰[ ال ۶ الا ۷۸۵ بط کو ۸ بگل سل۲۵ -50 :4 ۸۷۵1|۵6 .350-357 ب154 ب20|6 دام مومع با ۵۵۵2 ۲۵۳ ۵۳ کادواهمد تمد 6 456535 00/011/500 /ع 010/31101 / ۵00001001001 ۷۷۷۷// :۲۵ 0 ل2 10710 (2005) .۸ بدا|۳۵۳۳۵ بسا ۳۵۵۵|1۵ بش زا3100 + م020۵ها] :۵ ,1100 -|51 [1عدد0۳0) | .87-98 ,346 ,2005 ۳۵۷1۳۵۵۰ ما10 رمک حذا ده 0 اعع ها 0 رن 201110 ند ان نام اد :21 2۷2112 ۵12110101۹1-0 101000200107100۷ 71498603 /0ه 1 اا دهع هد 1۵0۹://۷۷ ۳ 861-8 11011-107_-10-011] 1005 هزم ره 020-۸[ 00-0 ان اکزد دام ۸0۵ 200 00006 (2020) ۲۳۰ ملگ یگ ص۷۵ 522 ۰ ل 2 ع 51010010 1۵ که م10 امس ۵ محاه تصعط دام سل سمل 00 ,۳۵ ب) معطا0اها ۸ ,ق19۷۵ بیگ ۷۵۵0 تقاصدا 10-۳۵۱ علمدع0 نی :1 2۷۵110010 [۲عکادد00 ]| .23-39 موم :2020 بد001۵00ط1 1۳6 مصحلاحو۸ ]0 ۹85400000۵1۵1115[ 3394 / مزاع ۹ ۵۹://۷۷۷۷۳ ۷ +53 0361۵5 100000۳11601۳010 _ امه 0-0010120۹-۸۵۸ ۰ ۳۵۳) [۵ 1۵ ۳۷۵۱۵0 ۲1۵۳ 3۳۵۵ ۱۰ ع ۷۵۱ #د میگ 1۵۳ ملس م۸ الط 54 40 0۲ 011106 ۳۳۸/۹5۹0/۳/99/005 ,(1 هدش مادنا (۵ ۲۳0 1۵۳ عمحعلسن) لماوصام‌سگ تا ,۷۷۵۵۳1۵210 :۸۵00 ۳۳۵۲۵۵۵ ,۳۵۷۱۳۵۵۵۸۵ یکلا 130۷۵0 جعوامعقا 1 مه 0اه معا -5 [20/دع1116/ 16۵/01001101 ۳0۵۰80۷/۹1 0۵://۷/۷۷۷۷] :01110 عا«ا۸۷۵:|۵ .1۸ ۰( 001006۴ ۱2 00 0عددع000) 10-03-0701 011۷1۹100 ۹/0۵11 09/000 ۰ + ,50۳۵06۳ :10 ,۵۳۵0 :۵ ۲7۵00۷۰ بش۸ 020۳۵ :۰ مک06 ۹/۵ :۳ ۳۵۳۳۵۵ -55 0 درز ددع۵۹ :(۳ 1۸ 1) ۳۵[۱۲۵۵ زامن و۸ اه ما۲ ان لا ۹ لعاداها ۵۰ ,ا ۵۵ سا( -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۳( ۸۳ :1 3۷210060 ب[آعگاد0۵۵)] 6۰ -/7 | 2 ,2013 مان 11070 بل .11۷۳۵ /03 |38 2/ ۳۵۵۰۵1۰1۰80۷ 1110۹://0] 0 ۲۷1۵۷۷ ۸ (2013) .2 ,۷۷/۵2 .5 8 100] بل 2۵8 ۰ ۲1۵ سل 6۳۱6 ۲۳۰ 80لا ۷/۰ ,6000 ۷ با -56 85 ۲۳۳۵۷۵۱ 2۵00 1۵6 13617 ۵00 00۷1۳0۲ 2002116 ۳۵ 1۵ ادها [0 100 او عمصعس0 ۳۴ :10 .]619-64 ب473474 3۳۷۱۳۵۵۲ ها ع۳ا ان ۹6 ۲۵۳۵ ۷۵۹۱۷۵۲۱۵۳ 3۷21106 3.۰ [6/(.80110160۷.20 ۱0.101 305 1[ 500489697/ ۹/011 2/ع ۲/1101 10 / ۵010001۳010 ۷۷۷ ۷۷// :0۵ :۵1 ۳۵۱۵۰ ۳۳۵۳۵۱۵۵ ان دزدوزدسش له مادک ,(2009) مرمماتع 710 با 130 بتعد۸۱۷ بش۸ ۵۵۵ -57 [۵۲۵ ۳۷۱1۳۵۱۱۲۳ .5.ل1] ,یزاگ 0001021۵ بکن] معا مها [۵ا۵ ۳۵۹۳۵۵ ۵۵ ۱۱۰ امش :11 3۷21126 :۰ ۳۳ 0۵20/٩1/٩01 111_00102001 120_10100004‏ // :۳۹ ۳ -۷۷/۵101 ۵۲ و1001 نگ ههام0 کل] نحعامصدد مادم نوات 2005 05 ,۳۹۵۵6 -58 4 ۷1۵ 00دد0عه) /8 ۳19۸ 1/ 0۹۳۵۱۰۵۵۵20 //:۲1۵ به۸ مها ب9 000 ,10۹221100 موسوم 200 - 63۷1۳۵6۱۲ 1۳36 10 داه نع 0 0200 ان د ۷100 2006۰ روط کل 200 ,۳ ال ال ۲۲۵۷۵۵۹۶ -59 ۰ :5۸ ا۷۵۶ ب۵0 بکع 10 ۷۳۵۵ 6 00 نک 50110-۳۵6 ,(846-/5۷۷) 3535۸ 1۱0100 2007 ریش صولننا۳ ۲۳۵۷۱۳۵۵۳۵۵ کلنل 115۳۳۸ -60 ۸] با ,115۳۳۸۰۷۷۵۹۳۱۳۵۵ ۲۳۳۲۵۵1۵۵۰ -۳ع0[[]ع۷10 60201610 ,00011-8۲۵۷0 بل ک۵اط 6172-0072167 هزآنع) ۵ 0021100-311۵ ۱۷1۵۵0۵ . ل -6۱ 8 شآ 0000 ,(2019) معا -0(ع۵/1 ۷ ۵۳۵ ند ازمم اما ۳۱۱۵۵۵ ,0047 7 ۳6۷۱۷۷ ۵ - ۵1۳0001082۷ |22 1۳۵۱۳ ۵00 داد عم اه [۵ 601۳۵۵ 1۵ ۵06 001۵1 - 8118 01-01367-ع۵ 28/000۳ ۵/1/69 ۱9///۱/ ۵ /۹ ۵۵۵۱۱۵0/۷ ۳۹://۷۵ ناه عا ماه موام‌من5 8-0 0011127111112111 .8 .۸.] ناهد 51 :1.۳ بد1۵10 عل بسا۳۴ ,۳۵ ۳۵ بذعاع 00 بط ۳۵ ۳ ل 0110۵ عل 62۳ ]001۵۲۱۱۵ 0۳۳۳۵1۵۵6 آ0 دا نامام هام ۵00 ۲۳۵۹۷۵۱ 0۵111۵10 ,(2020) ما۸ [ 1۵10210۵ 11۵2۲۵160 ۷ 1۳۵1۵0 ۷۵۵1/۵10۲ ۳۷۱6 ان ک020| 0۳۵2۵06 0۱۳۱ 63۳ ۲۵0۲۵۰ 0۳۵۵۵۳۵۲۵ 2020, 2600 6 001611208[ 110۵110-1۵۷۵ 3426060071930211 / ها /اع اه مه ۵۹://۷۷۳ط 64 0۳2201010۵501٩۷۱ ۷۷۵۹10۷۷۵10۲1۵10 -_۷‏ 1 0۳۵۱80010120۹101 ۵ا_[ه | 8 111168۳210101061 1 1۳۵161 10۲ 10۳2010 10۳06 ۸00 که ولا ۳ انا م۸ ۵/۴۳۵۵ :۸ ۴۵۵۵6 بل ال -65 [آعگادد00)] .110913 ,270 ,2020 ۷1۵۵8۰ ۳۷1۳۵۰ ۰[ ۲۵۷1۵۷۰ ۸ امد ام ع اه 0 60- (2018) ۹۰ ,۳۲۳۵۳ .۸ ب۸0 ۴۵۵۱۵ ننک[ م6۵1۵ .۷ ملع1۵ :۳ ,۸1۵700 پیش 60020 -6 ۰ ۲0۵۱۵ ۲۵۷۱۵۷۰ ۸۵ :۷۱۳۵۵۵۲ ۷۷۵16۲ ۱ اه ص00 000021082 ان عادا 200 م0 [1ع۹دد00) ]| .1609-180 ,6 ,2018 100 0۱ 1010/3 22 193 707-0000۳101 _۳:۵۳۵[۱ ۵۵_01‏ نع هه ۷۵۹://۷۷۷۷ 68۳ 7۷ ۸ ۷۷/۵10۲۳۷۱۲ ۱ 1121۹ 0 1۵10821021 1۳3۵ 1 ۳۳۵۵۳۹۹ .ل با یک 1۳۵۳۵۵۵۰ :۷۷ ب0 0 ۲1۳ ب0ع لا بسال 72۵۵۰ :۰8۰ ۸۳۳۵۵۰ -69 07۱۲۵ ۸ :۷۵۵1۷/۵1۵ 1۳۵۲۵ |۵۵۷۵ 0۳1۵1۵1 0۳۵۳۵۱۵ 1۵۳ معلع |۳۵ ۳۵۵۲ امنصعطش [ مه ادد00)] .274298 ,323 7 [20 .۷1۵00 ۲10700 ۰[ 1۳۷1۷۷۰ 70- ۳1 0۹:// 0۵۵۰0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۶ راهنمای شناسایی» پایش و حذف آلاینده‌های نوظهور از منابع آب 060610136 [۵ ۳۲۳۵۷ 0012131201 ۵۳2210 ۳۳۳۵۳۵۱۵۵ بل م020۵ :7.3 فرظ چ ماب مبن|۸۷۱ -[7 1 0031۳010 110۷ 206 نخان [۵ا ۵۳170 1۵ یدای ۵۵۳۵1۵۵ ۵۵۵ ۵۱۵۲ 0۳1۵۲۳۹ ۰[ [۲ع 00| .315-325 ,47 ,2013 معط ۷۷۵۱۵۶ ۳۵0۶۰ ان 11۱06 1354120071 011/50043 /د0/ 0۲/001 010/01 ۵010001 ۳۵۹://۷۷۷۷۷۷ 720 ۲2006 اد ناه ۵۳170۵ ۷۷1۵ ۷۷۵11۵05 0عا۳ا 0 ان 000۵6 معا-عدم] (2011).ل ,۷۷۳۵۵ -73 [1ع۹ادد00)]| .54-63 ,37 ,2011 ۳۵۰ با۲0ط عزاطانامط طامع) عط) 1۳۵۵ دعنلم ید عحت 100 0[ 74090033 011/50925865 /د 0۲/01/0 010 / ۵۵0000100101 ۳۵۹://۷۷ 74 6 نآ ۷۷۵۲1۵005 0۹1160 ۱۵ کاصقا ۳۵۱ ۳۳۳۵۱۵۵ ان 8۵10 .7 فرظ :۷ ,۱1۵1۵00۹ -75 ۳۵۵ بناش۸ ,۳۵۵1۵۲0۷ م1 بصلعجدط ما۲ ۳۵۷۳۵۵۳۵۵ آ۵ ۲۳۵۵۵۳۵۵۳ 2 ۳۵۲ ,7 |[۱99-2 .00 ,5 ۷۵1۳۳۵ :2008 00۵ 08 1ع ۲01/۲1000 ۸.۸ ,۷0۵۳۵۲۳۵ :۵ ۷۵۵۵۵۰ با ۳۵۳۵۵۵ یک ,ما۸ کل لزوگ ]یک ۵۵۰۶ ۵.۸۵ ۴۳۵۵۰ 760 نز011 5-۸ 8-00111201 06821 ان حعزع و0 ۳۵۵۲ تسه آمدومحنل جوز حلص امممعطل ۳ منصمفعمدشض [آم۹ادد00)] .115744 .2020 برع .۸۵ 1۵۵۹ 1۳۷1۷۷۰ 2 5 011/50165996 /د0 0۲/01/0 0010/01 ۵0۵001 ۳۵۹://۷۷۷۷۷ 770 .8101030 ۵۵۰ م0 ۸ ۳۵102 خدع 0 جز معم ۸۵0 ۲۵۰ ۵ :۷۷/۰۷/۰ تل۸ ,۷۷/۵۵۵ -78 [ 0۳0۵۵۵1۹61 | .]۱19-14 ,128 ,2012 /920 2055 00۵۰۵1۰1۰0 //:۳10۹ -79 7 1۳21161 10۲ 10۳010۲۵ ۵۳۵۵ ۸10010 که مزا ۳ بطانا .۸ ,۳۵۵ / ۵۶ .۸ ,۴۵۵۵6 بل ال -80 [آعگادد00)] .110913 ,270 ,2020 ۷1۵0۵8 ۳۷1۳۵۰ ۰[ ۲۷1۵۷۰ ۸ تکا ههام ۳۳۳2۱08 ٩۲ ۳۵۹://۷۷۷۷۷ ۵0000010010 / ۹010 0/110/1۹5 030 4 ۲- شریفی. حمزه. حسین موحدیان عطار (۱۴۰۰)» مروری بر روش‌های اندازه گیری میکروپلاستیک‌ها در آب و فاضلاب. ۳ نامی فرد. زهرا (۱۳۸۹). بیماری‌های منتقله تو سط آب. داز شگاه علوم پز شکی و خدمات بهدا شتی درمانی !| ستان همدان قابل دسترس از: 1 .20۵۵۹۶2027902000 م۵۵۷۹ 15_۱1 95۲0 10201 م۲ کم / عم کح 0 // :0 7 2۲0 1۵ 001۵73121100 کاف نع 0 0۳2۵06 1۳۵06 (2008) ب0 بواع هط چگ یک ۵ 017-2 4 1 [02.031 .00500۳20085 10۰۱016/0 :01 333-342 ,(72)3 م0 ۲۳۵۵2 ۵ پرتوی‌نیا. علی (۱۳۹۷)» آشنایی با مبانی و اصول سم شناسی و نقش آن در بهداشت. ایمنی و محیط زیست (1191) نشریه رویکردهای نوین در آزمایشگاه‌های علمی ایران, سال دوم شماره ۱ قابل دسترس از: 0001507500625 70202101 008085ل003340_ 301/709460 82 ۵ ۵ ‎ ۹://۵ 6 6۴۳ 007ع] 18 0 اعسا) ۳۵) ان 200 ۳۵۳۱۱۵۵۲ ممعم مسا ۶ط) ا0۵ ۱907/2006 معط ممنداهط -6۵ .( ۳۸0 ) دل۵ ۳ ان 1۹11100 0جه ۸۵۲۳۵۳17۵0 ۳۷۵۱۵۵۵۰ ۲۵۱۹۳۵۱0۵۵ عطا ع م00 -1۳1://6۳ 1 0 ع|ا۵ |۸۷۵۱ 2007 ۹11۵۷ 29 ع 5 5 دزن 0عددع000) ۳1:۳0 :36:0003:0280 1 :12007 ‎ 0(‏ 00 0گ 1 نما / 10150 ما 1۷00۵ (2020 ۸2۹۲ 11۹-0 :000۷1۳۵161 1۳36 1۵ 01۵1۵015 ۳۵۲۵۱۵ .ل باال :3 با :۷۸۵ ۳۹۵۵۵۵۰ کوزمش۸ ۴ ۲۵۵۵۰ -67 [ 0۵| .350-357 ,۱54 ,2016 06 ۲00 ۵۵001۰ ۵۳ 1۵۳ کاد واه 2 [ ۱4 نا ۵ ره ها و و۱۱۱ ی پایگاه اطلاعاتی تهران دارو/ ۰1۵۳۵۱۵۲0۱۰۵01۲۱ /۳۲0://۷/۷/۷ -89 -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۳۶( ۸۵ 1 دلزد و222 ۲36 1۵۲ 11005 واه اما (2015). ۲۳۳۵۵ م) ما۸ ما0 ۳۵۵۵۲ ,تال ملظ بل دهد -90 0 دع007]10[6 ‎٩۷1116‏ 0۵111۷10۵2 1۵۲ ۳۳۵۵۹۵110۵۹ :۵۷۱۳۵۵۲ ۵۳۱۳۵ ۳۵ ۱۵ کعناحد|م 11۵ 3105-01618 3100۲۵۵0 100500۵ 10۸۸ نشکن] دام نله 200 ما۷ ۱ دهقان آبکنار. شیواء سیدمرتضی ح<سینی,» حسین اسماعیلی قلزوم» قربانعلی خدابخشی, ناصر مهردادی (۱۳۹۳)» اندازه گیری بقایای سموم کشاورزی ارگانوکلره در رودخانه‌های استان مازندران از طریق دستگاه ۳1 -)ل) پس از پیش تغلیظ به روش استخراج فاز جامد. محیط شناسی. دوره‌ی ۴۰ شماره‌ی ۳ پاییز ۲۳ از براگوری. بهروز» حسن کریم زادگان» محسن محمدی گلنگش, فاطمه شریعتی فیض آبادی, لیلا او شک سرایی (۱۴۰۱)» تعیین غلظت باقی مانده و بوم سم شناسی سموم آفت کش ارگانوفسفره در آب و خاک شالیزارهای شهرستان رودبار استان گیلان. نشریه پژوهش‌های حفاظت آب و خاک. دوره ۰۲۹ شماره ۲ ۷۲ ۵۲93015211015 ۲۵۱۵1۵0 200 0۵۲1۲۵۶ ۲۵۹۵2۲6۲۱ ,۱۵0۵۲۵1۵0۲۱۵5 ۲۵1۵۲۵۵۵ ۵۱ ۱1۵۱۷۵۲۴ نمماسوگ -93 :د20 د06 10 یگ ۳۵۱۳۵ ان انا 3101/۸0 مداد ۵۶۹۳۵۵۵۱ 2۳۱۵۲9۱۳9 ۵۲ ۲۲۱۵۳۹۱۵۲۱۹۵ 3اباد 1 5/ع ۴00 /۵۹ ۰۵۵-۵۵ ۹://۷۷۷۷ ۵ ۴- آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب. مصوبه ۱۸۲۴۱/ت ‎۰٩۷۱‏ مورخ ۱۳۷۳/۳/۱۶ هیات وزیران. 0 13510۵ ب 3 زاهک 1۵7۳۵۵ ۱۵۳۵ ب2,ا درم۸ نصر۸ ۱2 (ا 1۵ اهک ناهن هک م۸ 72۵۳۵ 3۵۳ -95 08 ۲6۷10۷۷ ۸ ,(2021) 1۵008۵10 00 ۷۵۳0082 یه 5 ۵۵ 2/۵۳۵۳ 170 اباگ ۵۱۵۵۱ . 3۵711۵4 7 م۳۵ 1۳۵1۵ ۵00 ۳۵۹۵ دنام ۲ داد :۳۹۷۱۳۵۵۵۲ ۷۷6۳ عطا رز کاصماا ۲۵۱ -3 [ -۵10 ۵101/۷۷ 11/۷ع 3113631 ۰0۵1/۵ ۵01-۳۳۵ //:10۹ ۳ :۸11 هه :7 13 :2021 8-۷20017۷8 3-0325 | -۳عا نب / وال 8/0 0325 ۶- استوارت هراد. لزلی باتی» میریام دیاموند. جورج آروندیتیس (۱۳۹۱)» روش تحقیق در علوم محیط زیست و کاربرد آن در پروژه های دانشجویی. ترجمه اسماعیل صالحی, فرزام پوراصغر سنگاچین. انتشارات دانشگاه تهران ۷ سیدی فر. سید علی, سودابه نیک منش (۱۴۰۳)» کاربرد هوش مصنوعی در تصفیه آب. دومین کنفرانس ملی تحول دیجیتال و سیستم های هوشمند ۸ شرکت مهندسی پاک پساب اقلیم (۱۴۰۳)» نقش هوش مصنوعی در تصفیه آب: ۱۰ کاربرد مهم. قابل دسترس از: 1101100 560-۳016-21-0 01۵1-1016111 1/011 1 ای حدم // :۳۳۹ 8 0 :(0۳۸۹) جمممادطانت ابنا لدم امعم 200 -۳۵۱۶۷ ب(2021) م۸ ۲۵۷۳۵۵۵۲ -99 ,7 ۹5۱ امد ۲۵۵۵۰ و ۲1۵۵۵۰ ۲1۵170 م۸ ۳۵۷۱۲۵۵۵۵۲ محاحل [۲۵ 00۱۳۵۵ ۵0 :1 0005 8۱1۵ 10۳۶ راک ادزا م5 اعش) -۷ا[ 1900020/۳0 1031100301716030 |[ 1/60 0/1 0۷10620 2 1 اکا ا ام کامدکد//:۹ ۳۲ 0۷1۳۵1۵1012-0 20_ دزد ]۵۱0_00101000 ۱۰۰ منافی آنور. مهرداد.ء شایان شریعتی, مجید بغدادی (۱۳۰۳)ء ۳۳۸۹5 تهدیدی نوظهور برای محیط زیست. ۳ 10۹://0۷۱110۵.001 ۱/00/2121 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی موارد یاد شده تهیه شده. تا در راه نیل به تو سعه و گسترش علوم در ک شور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست و متن کامل ضوابط و نشریه‌های منتشر شده در سال‌های اخیرء ذیل نشانی ۷۵7۵1711213131.1۳] برای عموم قابل دستیابی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد --------