مهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی مهلونت برفامه ریزی و تغقارت راهبردی ریس جمهور مبانی و ضوابط طراحی» تحهیز و نوسازی اراضی شالیزاری حلند جهارم سلزه های آبی و جاده‌های دسترسی فشریه شماره ۴۷۱-۴ معاونت نظارت راهبردی وزارت جهاد کشاورزی دفتر نظام فنی اجرایی موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی و معاونت آب و خاک و صنایع اقتصاد کشاورزی دفتر تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی ۱۱۳۳۳/11۳ ۳ ۷۷۷۷۷۷۰2811-0 ۱۳۸۸ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 7 سس ریاست جمهوری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور شماره : بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی مهندسان مشاور و پیمانکاران بط ۱۳۳ تاریخ : ۱۳ موضوع : مبانی و ضوابط طراحی, تجهیز و نوسازی اراضی شالیزاری - جلد چهارم - سازه‌های آبی و جاده‌های دسترسی به استناد آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی, موضوع ماده ۲۲ قانون برنامه و بودجه و در جارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره ۶۲۳۳۹/ت ۳۳۶۹۷ه. مورخ ۱۳۸۵/۶/۲۰ هیأآت محترم وزیران) به منظور فراهم‌آوری حضور فعال‌تر بخش خصوصی در توسعه کشورء به پیوست نشریه شماره ۴۷۱-۴ دفتر نظام فنی اجرایی» با عنوان «مبانی و ضوابط طراحی» تجهیز و نوسازی اراضی شالیزاری - جلد چهارم - سازه‌های آبی و جاده‌های دسترسی» از نوع گروه دوم ابلاغ می‌شود. رعایت مفاد این مواففقتنامه از طرف دستگاه‌های اجرایی مهندسان مشاور پیمانکاران و عوامل دیگر در طرح‌های کشور ضمن تطبیق آن با شرایط کار مورد نظر و با اعمال تغییرات در حدود قابل قبولی که در دستورالعمل مجاز گردیده انجام می‌پذیرد. 0609 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه کرده و آن را برای استفاده به جامعه م‌هندسی کشور از این‌روء از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و انتسکال فقشی مراتب را به صورت زیر گزارس فرمایید: ۱ سماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۳ ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۰-۳ در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. نضانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این دفتر نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نضانی برای مکاتیه: تهرانء میدان بهارستان» خیابان صفی‌علی‌شاه» مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ دفتر نظام فنی اجرایی ۳:12[[ +: 6۳ ۷۷: 22 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- تجهیزء نوسازی و یکیارچه‌سازی اراضی به کلیه عملیاتی اطلاق می‌گردد که جهت استفاده بهینه از پتانسیل‌های آب و خاک در داخل واحد مزرعه صورت می‌گیرد و شامل اجزای زیر است: - احداث سامانه‌های آبیاری و زهکشی داخل مزرعه و ابنیه مربوط به آن؛ - آرایش مناسب هندسی,ء قطعه‌بندی و تسطیح اراضی؛ - احداث جاده‌های دسترسی؛ و - تجمیع و یکپارچه‌سازی اراضی. اهدافی که در این عملیات مد نظر است فهرست‌وار عبارتند از : - تنظیم و آرایش هندسی قطعات زراعی نامنظم؛ - قرار دادن آب در بالاترین نقطه قطعات زراعی و پخش یکنواخت آب در سطح آزها؛ - توزیع آب بین قطعات زراعی؛ َ جمع‌آوری» هدایت و تخلیه مازاد آب آبیاری و بارندگی در واحدهای مزرعه؛ - زهکشی زیرزمینی اراضی؛ و - ایجاد امکان دسترسی و ارتباط بین قطعات زراعی جهت انجام عملیات زراعی و مکانیزاسیون کشاورزی. تمامی اهداف فوق به منظور دست‌یابی به استفاده بهینه از منابع آب و خاک و حصول به عملکرد هرچه اقتصادی به کارگیری ضوابط و معیارهای فنی در مراحل مختلف عملیات فوق موجب استفاده بهینه از منابع آب و خاک کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری خواهد شد. با توجه به موارد ذکر شده و براساس ماده ۲۲ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردها اجرایی مربوطه»ء و نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه ۴۲۳۳۹/ ت ۰۳۳۴۹۷ مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات محترم وزیران) تهیه ضوابط تجهیز و نوسازی اراضی مورد توجه قرار گرفت. با اعلام نیاز دستگاه اجرایی دفتر تجهیز و نوسازی اراضی موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی و اقتصاد کشاورزی با همکاری دفتر نظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور که مسئولیت تهیه و تدوین ضوابط و معیارهای فنی را برعهده دارد نسبت به تهیه این محموعه اقدام نمود. تشریاتی که اینک در دسترس علاقمندان و دست‌اندرکاران قرار می‌گیرد. به "ضوابط و مبانی طراحی تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی شالیزاری " اختصاص دارد. این نشریه ها در پنج جلد به شرح زیر منتشر می‌شوند : - جلد اول : کلیات؛ - جلد دوم : آبیاری؛ - جلد سوم : زهکشی؛ - جلد چهارم : سازه‌های آبی و جاده‌های دسترسی؛ و - جلد پنجم : یکپارچه‌سازی اراضی. ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- این نشریات. منحصر به آبیاری سطحی اراضی شالیزاری بوده و سامانه های تحت فشار را دربرنمی گیرند. امید است که مجموعه این پنج جلد که در حقیقت اجزای جدا ناشدنی یکدیگر به حساب می‌آیندء بتواند جای خالی ضوابط و مبانی طراحی تجهیز و نوسازی اراضی به منظور آبیاری ثقلی را تا حدود زیادی پر کند. این نشریه جلد چهارم از یک مجموعه پنج جلدی مربوط به "ضوابط و مبانی طراحی تجهیز و نوسازی اراضی شالیزاری" است که به "سازه‌های آبی و جاده‌های دسترسی" اختصاص دارد و نقشه‌های همسان آنها به صورت فایل الکترونیکی که از طریق نرم افزار 2002 ۸۲۵۵۵ قابل دسترسی می‌باشد به صورت لالج پیوست است. معاونت نظارت راهبردی از تمامی کسانی که در تهیه و تنظیم این نشریه همکاری داشته‌اند تشکر و قدردانی به عمل می‌آورد. در پایان از تمامی متخصصان و کارشناسان تقاضا دارد با ابراز نظرات سازنده» این معاونت را در تحقق اهداف خود باری نمایند. معاون نظارت راهبردی ۱۳۸۸ -------- صفحهٔ بعد -------- که و ی مبانی و ضوابط طراحی, تجهیز و نوسازی و یکپارچه‌سازی اراضی شالیزاری جلد چهارم: سازه‌های آبی و جاده‌های دسترسی نشریه شماره ۴- ۴۷۱ ترهیه کنند ه۵: مهندسین مشاور آبساران دفتر تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی آقای مهندس ابوالفضل حسینیان آقای مهندس شهریار عادلی نوری اقای مهندس جواد آدیمی آقای مهندس جلال ابوالحسنی کمیته بررسی و تصویب نهایی: الف) معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور آقای مهندس علیرضا دولتشاهیء معاون دفتر نظام فنی اجرایی آقای مهندس خشایار اسفندیاری» رییس گروه آب. کشاورزی و محیط زیست دفتر نظام فنی اجرایی سرکار خانم مهندس ساناز سرافرازه کارشناس ب) موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی و اقتصاد کشاورزی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات ۱-۱- دامنه کاربرد ۳ ۲-۱- هدف و و و وم موه وم ۳ ۳-۱- تعریف سازه‌آبی زا ۳-۱- تقسیم‌بندی سازه‌های آبی وم ۱۳ فصل دوم - سازه‌های آبگیری ای ۱- ۲- سیستم‌های کنترل جریان ها ۱-۱-۲- سیستم تقسیم به نسبت رها ۲-۱-۲- سیستم کنترل از بالادست رها ۳-۱-۲- سیستم کنترل از پائین دست 0 ۲-۲- تنظیم سطح آب برای آبگیری رها ۱-۲-۲- سرریز ثابت رها ۲-۲-۲- ضوابط طراحی هیدرولیکی سرریز ثابت ۹ ۳-۲-۲- انتخاب شکل سرریز دا ۳-۲- آبگیرها ها ۱-۳-۲- مدول‌های نیرپیک ها ۱-۱-۳-۲ محاسن مدول‌های نیرپیک رب زد ۲-۱-۳-۲ معایب مدول‌های نیرپیک 0۳ ۲-۳-۲- آبگیر روزنه‌ای با بار ثابت را ۱-۲-۳-۲ محاسن آبگیرهای 10آن) بیدا ۲-۲-۳-۲ معایب آبگیرهای 10]آن) دا ۳-۳-۲ جعبه تقسیم دا ۴-۳-۲- مقسم‌ها دا ۱-۴-۳-۲ مقسم با نسبت ثابت دا ۲-۴-۳-۲ مقسم قابل تنظیم یا فصل سوم- سازه های تقاطعی ۳۹ ۱- ۳- تقاطع کانال با جاده رها ۱-۱-۳- آبگذر زیر جاده یر زا ۲-۳- سیفون معکوس رها ۱-۲-۳- کلیات دا ۲-۲-۳ اجزای ساختمان سیفون معکوس مها ۳-۲-۳- ضوابط طراحی هیدرولیکی سیفون معکوس مها -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان صفحه ۳-۳- پل وم ۱۳۹ ۴-۳- روگذر و ۱۳۹ ۱-۴-۳- کلیات ۳ ۲-۴-۳ ضوابط طراحی هیدرولیکی اه ۵-۳- زیرگذر ری ری یرپ رب اه | ۱-۵-۳- کلیات ۳۳ ۲-۵-۳- ضوابط طراحی هیدرولیکی ی یر ها ۶-۳- ناو پایه دار و ۱۳۵ ۷-۳- مقایسه گزینه ها ۳ ۱-۷-۳- گزینه های تقاطع کانال با جاده ۳ ۲-۷-۳- گزینه های تقاطع کانال با رودخانه. مسیل یا زهکش ۳ فصل چهارم- سازه های انرژی گیر ۱۳۹ ۱- ۴- طراحی کانال با جریان فوق بحرانی و تبدیل آن به جریان زیر بحرانی ۳0 ۲-۴- تنداب با ۱-۲-۴- کلیات با ۲-۲-۴- ضوابط طراحی هیدرولیکی رها ۱-۲-۲-۴ ضریب زبری ها از بر اه لیدبت لوط ۴-۲-۲-۲ ۳-۲-۲-۴ هیدرولیک مقطع تنداب ۳۳ ۴-۲-۲-۴ طراحی منحنی اتصال ۱۳ ۵-۲-۲-۴- طراحی آبشار انتهای تنداب ۹ ۳ ۳-۴- آبشار م6 ۹ ۱۳ ۱-۳-۴- آبشار قائم وم ۹ ۱۳ ۱-۱-۳-۴ کلیات ۳۹1 ۲-۱-۳-۴- ضوابط طراحی هیدرولیکی ی ۲-۳-۴ آبشار مایل وم هه ۱-۲-۳۴ ضوابط طراحی هیدرولیکی آبشار مایل هی ۳-۳-۴ آبشار لوله ای هی ۱-۳-۳-۴ ضوابط طراحی هیدرولیکی آبشار لوله ای بدون خروجی مانع دار وهی ۴-۴- انواع حوضچه های آرامش ری ۱-۴-۴- حوضجه آرامش تیپ یک ری ۲-۴-۴- حوضچه آرامش تیپ دو ری -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان صفحه ۳-۳-۴۳- حوضجه آرامش تیب سه رد ری ۴-۴-۴ حوضجه آرامش تیپ چهار دی ۵-۴-۴- حوضجه آرامش تیپ پنج م۴ هو ۶-۴-۴- حوضچه آرامش تیپ شش م۴ هو ۷-۴-۴۳- حوضجه آرامش تیب نه و فصل پنجم - سازه های حفاظتی و ایمنی ۵۹ ۱- ۵- سرریز جانبی 1 ۳ ۲-۵- سرریز سیفونی ها ۳-۵- ورودی زهکش به کانال را ۱-۳-۵- ضوابط طراحی هیدرولیکی ره ۴-۵- سایر تمهیدات ایمنی همم ۳ ۳ فصل ششم - سازه‌های اندازه گیری دبی ها ۱- ۶- سرریزها ها ۲-۶- روزنه ها رب را ۳-۶- فلوم ها رها فصل هفتم- سازه های جانبی ۱۳ ۱- ۷- سازه استفاده مردم از آب کانال رها ۲-۷- سازه استفاده حیوانات از آب کانال رها ۳-۷- پل عابر پیاده رها ۴-۷- اتصال زهکش ها رما ۵-۷- تبدیل ها ما ۶-۷- سازه‌های کانال پیش‌ساخته رنه ۱-۶-۷- آبگیر و آب‌بند در کانالهای پیش ساخته 0 ۲-۶-۷- آبشار در کانال‌های پیش ساخته رنه ۳-۶-۷- پل عابر پیاده در کانال‌های پیش ساخته نش ۳-۶-۷- حوضجه زاویه در کانال‌های پیش ساخته هن ۵-۶-۷- سیفون در کانال‌های پیش ساخته یر هه ۶-۶-۷- سرریز جانبی در کانال‌های پیش ساخته ۳ فصل هشتم- سازه‌های آبی شالیزارها یی یی را ری ۱- ۸- آرایش و جایگزینی قطعات آبیاری در شالیزارها یش ۳-۸- آبگیری کانال‌های درجه ۴ از کانال درجه ۳ هن ۳-۸- سازه‌های کانال درجه چهار بخ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان صفحه ۴-۸- سازه تخلیه زهاب به کانال همم 6 ۹ در یبآ یاه‌هزاس یحارط یا هزاس طباوض -مهن لصف ۱- ۹- با رگذاری وم 8 ۹ ۱-۱-۹- بارهای مرده وم 8 ۹ ۲-۱-۹ بارهای زنده ند ۳-۱-۹٩‏ فشار بالادهنده ۹8 ۴-۱-۹-فشار رانش خاک مم همم ۳ 0 ۵-۱-۹- نیروی زلزله وم ۳ ۹ ۲-۹- حالات مختلف بارگذاری مهم ۴ ۹ ۳-۹- فرضیات طراحی مه ۴-۹- کلیات آرماتور گذاری مه ۱-۴-۹- آرماتورگذاری یک لایه مه ۲-۴-۹- آرماتورگذاری دو لایه ۹ 0 ۵-۹- پوشش لازم برای آرماتورها ۹ 0 ۶-۹- درزها گم 0 ۱-۶-۹- درز انبساط وم ۹0 ۲-۶-۹- درز انقباض ۹1 ۳-۶-۹- درزهای ساختمانی لس ۴-۶-۹- درزهای کنترل و وی وم موم همم ۹ ۹ ۷-۹- ضخامت صندوقه ها و ماهیچه های مورد نیاز لد فصل دهم - بهره برداری و نگهداری سازه های آبی 0 ۱ ۱-۰ بهره برداری و نگهداری از آب بندها زا ۳-۰ بهره برداری و نگهداری از آبگیرها دا ۳-۰ بهره برداری و نگهداری از سیفون‌ها را ۴-۰ بهره برداری و نگهداری از زیرگذرها را ۵-۰ بهره برداری و نگهداری از سرریز سیفونی با ۶-۰ بهره برداری و نگهداری از سازه استفاده مردم از آب کانال نبا ۷-۰ بهره برداری و نگهداری از سازه آبشخور حیوانات ند با ۸-۰ بهره برداری و نگهداری از سازه های اندازه گیر با فصل یازدهم - جاده های بین مزارع. سرویس و دسترسی در شبکه های فرعی آبیاری ........ ۱۰۷ ۱-۱ مقدمه وا ۱- ۲- مبانی طراحی جاده‌های سرویس نها -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان صفحه ۱-۲-۱- خودرو طرح نها ۲-۲-۱ حداقل عرض جاده ونوا ۱- ۳-۲- حداقل شعاع گردش در تقاطع ها بر دنه ۴-۲-۱ سرعت طرح هه ۳-۱ معیارهای طرح هندسی راه و ابنیه جاده‌های سرویس اهنا ۱- ۱-۳- فاصله دید ۱ ۱-۱-۳-۱ فاصله دید توقف و ۱0۳ ۲-۱-۳-۱ فاصله دید توقف در پیچ ها یی ری با نون ۳-۱-۳-۱ فاصله های دید سبقت ۱3 ۴-۱- شیب عرضی جاده ها رها ۱-۴-۱ حداکثر بربلندی ( شیب عرضی ) جاده ها ۳ ۱ ۲-۴-۱ طول لازم برای تأمین بربلندی ( شیب عرضی ) جاده ها 0 ۱ ۵-۱ شعاع پیچ هه ۶-۱- پل در پیچ هون ۷-۱ شیب طولی جاده ها مه ۸-۱- خم (قوسهای قائم ) 0 ۱ ۹-۱ شیب عرضی سواره رو جاده ۹ ۱۱۹۱ ۱۰-۱ نهر جانبی ( جوی کناره جاده ) ۹ ۱۱۱ ۱۱-۷۱ پل موم ۹ 0۱۳ ۱-۱۱-۱-عرض پل ۱۳ ۲-۱۱-۷۱ شیب عرضی پل ند ها ۳-۱۱-۱-ارتفاع آزاد پل ها ۱۳-۱ جاده‌های سرویس و دسترسی شالیزارها 0 ۱۳ ۱۳-۱ حریم جاده ادها پیوست ادها منابع و و موم ۹ ۱۳ منابع مورد استفاده بدا -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جداول عنوان صفحه جدول ۱-۲- مقادیر ن) در سرریز های لبه تیز بتونی ی جدول ۱-۹- ضخامت صندوقه‌ها و ماهیچه‌های مورد نیاز در سازه‌های آبی ۹ جدول ۱۱- ۱- مشخصات فنی و هندسی راههای روستایی ۱۱ جدول ۲-۱۱ - اندازه های مشخصات سه خودرو طرح پیشنهادی ( متر) ۱ جدول ۳-۱۱ - حداقل فاصله دید توقف ( در مسیر افقی ) ۱۱۳ جدول ۴-۱۱ - حداقل فاصله دید سبقت ها جدول ۱۱- ۵ - مقادیر ۲ ( ضریب اصطکاک ) متناسب با سرعت طرح ۱ جدول ۶-۱۱ - طول لازم برای تأمین بربلندی ( شیب عرضی ) جاده ( برحسب متر) ۱ جدول ۱۱- ۷- حداکثر شیب طولی راه رها جدول ۱۱- ۸- اندازه حداقل ۳[ برای خم (قوسهای قائم) ۱0 -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان فهرست نمودار و اشکال نمودار ۲-۳- ضریب بّ برای محاسبه افت بار هیدرولیکی در خمیدگی های لوله ها ها نمودار ۱-۴- عمق آزاد در حوضجه آرامش یر ری شکل ۱-۲- سرریز قلزی در کانال ۴۹ شکل ۲-۲- تغییرات رقوم سطح آب در آب بند از نوع سرریز ثابت ۱ شکل ۳-۲- انواع سرریزهای ثابت بتونی یی یی شکل ۴-۲- مدول نیرپیک از تیپ ۲-۱۵۰ )7 ۱۳ شکل ۵-۳۲- سازه آبگیر110-) آ ی شکل ۶-۲- نمونه هایی از سازه جعبه تقسیم ۱ ات شکل ۷-۲- چند نمونه مقسم ی شکل ۸-۲- نمونه ای از مقسم قابل تنظیم ۱۹ شکل ۱-۳- سازه آبگذر زیر جاده. شکل ۱-۴- معیار تشخیص امواج خروشان در تنداب رک ایا ایا ایا را ار را تا ای تا را تا را تا ار تا را تا را تا را را ار تا را رن ۳۵ شکل ۲-۴- تاثیر شکل مقطع و شیب تنداب با امواج خروشان ما شکل ۳-۴- منحنی اتصال تنداب ( سهمی ) یه شکل ۴-۴ - منحنی اتصال تنداب ( دایره ای ) ها شکل ۵-۴- عوامل هیدورلیکی آبشار قائم دی شکل ۶-۴- آبشار لوله‌ای بدون خروج مانع‌دار ۳ شکل ۷-۴- آبشار لوله‌ای با خروجی مانع‌دار ۳ آرامش تیپ یک ری شکل ۹-۴- شمای کلی حوضچه آرامش تیپ دو اد زد شکل ۱۰-۴ - شمای کلی حوضجه آرامش تیپ سه یرای شکل ۱۱-۴ - حوضجه آرامش تیپ چهار ری شکل ۱۲-۴- حوضجه آرامش تیپ پنج ری ری شکل ۱۳-۴ - حوضجه آرامش تیپ شش ری وهی شکل ۱۴-۴- حوضچه آرامش تیپ نه یر هی -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست نمودار و اشکال عنوان صفحه شکل ۱۵-۴- تیپ های ۷ و ۸ و۱۰ حوضچه های آرامش دی شکل ۱-۵- سرریز سیفونی رها شکل ۲-۵- سازه ورودی زهکش به کانال ها شکل ۱-۶- شمای کلی یک سرریز اندازه گیر 0 شکل ۲-۶- پلان و مقطع طولی پارشال فلوم ۱ شکل ۱-۷- تبدیل نوع۱ مها شکل ۲-۷- تبدیل نوع ۲ ها شکل ۳-۷- تبدیل نوع ۲۳ شا شکل ۳-۷- تبدیل نوع ۲ با شکل ۵-۷- تبدیل نوع ۵ رای شکل ۱-۸- نمونه آرایش شبکه فرعی و قطعه‌بندی شالیزارها هی شکل ۲-۸- سازه آبگیری کانال درجه چهار از کانال درجه سه 0 شکل ۳-۸- جعبه جوبی برای ارتباط قطعات آبیاری شالیزارها ۹ شکل ۴-۸- ارتباط قطعات آبیاری در اراضی با شیب تند ۹ شکل ۵-۸ سازه تخلیه زهاب به کانال درجه سه ۹ شکل ۱-۱۱- نحوه استقرار شبکه کانالهاء زهکشها و جاده سرویس و دسترسی مزرعه ها ۱۱۴ شکل ۲-۱۱- فاصله دید در پیچ در حالت .)5 و شکل ۳-۱ مقطع عرضی جاده‌های سرویس در شبکه آبیاری و زهکشی ادا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کیت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱- دامنه کاربرد این مبانی طراحی مربوط به سازه‌های آبی شبکه‌های سطحی و فرعی آبیاری و زهکشی (کانال‌ها و زهکش‌های درجه ۳و ۴) ۳-۱ هدف هدف از تدوین این مبانی» ارائه یک راهنمای کلی جهت طرح و اجرا و اعمال هماهنگی در پروژه‌های مختلف به منظور رفع وبا کاهش مشکلات اجرائی و بهره‌برداری و نگهداری و افزایش عمر مفید شبکه‌های فرعی آبیاری و زهکشی است. قسمتی از کانال یا زهکش که به منظور عبور از موقعیت خاص, و ایجاد امکاناتی برای انشعاب یا اتصال» حفاظت و ایمن‌سازی یا تسهیل در بهره‌برداری و نگهداری که باید به طور خاصی ساخته شود و با شکل معمولی کانال یا زهکش متفاوت باشد.ء سازه آبی سازه‌های آبی معمولاً با بتن مسلح ساخته می‌شوند که ممکن است درجا یا پیش ساخته باشند. ولی استفاده از مصالح دیگری از قبیل خاک فلز» چوب» سنگ, آجرء بلوک. سفال, پلاستیک و همچنین بتون غیر مسلح نیز ممکن است با توجه به شرایط و مسائل 2-۱- تقسیم‌بندی سازه‌های آبی با دیدگاههای مختلف می‌توان تقسیم‌بندی‌های متفاوتی را در مورد سازه‌های آبی ارائه داد. مثلاً از نظر مصالح ساختمانی می‌توان سازه‌های آبی را به سازه‌های بتونی» سازه‌های فلزی» سازه‌های سنگی» و غیره تقسیم نمود و یا از نظر نحوه ساخت می‌توان سازه‌های آبی را به دو دسته پیش‌ساخته و درجا تقسیم کرد. مهم‌ترین تقسیم‌بندی سازه‌های آبی با توجه به نقش و وظیفه آنها از نظر هیدرولیکی انجام می‌گیرد. بر اساس این تقسیم‌بندی» سازه های آبی به صورت زیر دسته‌بندی می‌شوند: سازه‌های آبگیری سازه‌های تقاطعی سازه‌های انرژی‌گیر * _سازه‌های حفاظتی و ایمنی * سازه‌های ویژه زهکش‌ها سازه‌های جانبی در قسمت‌های بعدی مبانی طراحی انواع سازه‌ها بر اساس تقسیم‌بندی یادشده ذکر می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ سازه‌های آبگیری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- سازه‌ها یآبگیری ۷ سازه آبگیری به منظور امکان تغذیه کانال‌های منشعب از یک کانال اصلی و همچنین تقسیم یک کانال به دو یا چند کانال کوچکتر ساخته می‌شود. سازه آبگیری می‌تواند مجهز به تنظیم کننده سطح آب و یا بدون آن باشد. ۱-۳- سیستم‌های کنترل جریان برای کنترل میزان مصرف آب در شبکه آبیاری» سیستم‌های مختلفی وجود دارد که در زیر اصلی‌ترین آنها ذکر می‌گردد. ۱-۱-۳۲ سیستم تقسیم به نسبت در این سیستم با توجه به ابعاد و سهم هر کانال, آب به نسبت معین تقسیم می‌شود. این نوع تقسیم آب دارای بهره‌برداری بسیار ۲-۱-۳۲ سیستم کنترل از بالادست و سطح آب در پائین دست انشعابات تنظیم گردیده و مازاد آب به پائین دست انتقال می‌یاید. ۳-۱-۲ سیستم کنترل از پائین دست که فرهنگ استفاده صحیح از آب در شبکه جا افتاده باشد و کمبودی در آب قابل دسترس نباشد. ۳-۲ تنظیم سطح آب برای آبگیری با توجه به اینکه دبی کانال‌ها در طول دوره زراعی ثابت نیست و تغییر دبی در کانال‌ها باعث تغییر عمق آب و به عبارت دیگر تغییر رقوم سطح آب می‌گردد. برای امکان آبگیری با دبی نسبتاً ثابت, در محل سازه آبگیری باید سطح آب را تنظیم کرد و یا به عبارت بهترء نوسان سطح آب را کاهش داد و به حد قابل قبول محدود کردء بدین منظور سازه تنظیم سطح آب و یا آب بند ساخته ۱-۲-۲- سرریز ثابت سرریز ثابت در واقع عبارت از دیواری است که بر سر راه جریان آب در کانال ساخته می‌شود و باعث بالا آمدن سطح آب در مواقع کم آبی کانال می‌گردد. برای محدود نمودن و کاهش تغییرات ارتفاع تیغه آب روی سرریزء» طول لازم برای سرریز ممکن است بیشتر از عرض کانال باشد. در این صورت سرریز به شکل مورب یا به شکل نوک اردکی و یا به شکل 7 ساخته می‌شود. اگر ضخامت سرریز کمتر از ۰/۶۵ ضخامت تیغه آب روی آن باشدء سرریز لبه تیز به حساب می‌آید و در غیر این صورت» سرریز لبه پهن نامیده می‌شود. در کانال‌های کوچک. اگر عرض کانال برای طول سرریز کافی باشد. به شرطی که آبگیری همزمان برای -------- صفحهٔ بعد -------- 0 سازه‌ها ی آبی و جاده‌های دسترسی ابگیرها ضروری نباشد » می‌توان از سرریز فلزی استفاده کرد. در این صورت با جابجا کردن سرریز فلزی و نصب آن در محل ابگیرهای مختلف. می‌توان از ساخت سرریزهای متعدد نیز اجتناب کرد. شکل شماره ۱-۲ نمونه یک سرریز فلزی را نشان می‌دهد. گر شکل ۱-۲- سرریز فلزی در کانال ۳-۲-۲ ضوابط طراحی هیدرولیکی سرریز ثابت مقدار جریان از روی سرریز بستگی به طول سرریزء ارتفاع تیغه آب روی آن و همچنین شکل, ضخامت و جنس سرریز دارد و برای محاسبه أَن از رابطه 1.117 - استفاده می‌شود. در این رابطه : ): دبی عبوری از روی سرریز بر حسب متر مکعب بر ثانیه؛ ضریب سرریز (آن را به صورت ۱۱/۹/2 < ۲ نیز نمایش می‌دهند که در آن 8 شتاب نقل زمین می‌باشد) ؛ ان طول سرریز بر حسب متر ؛ 1 ضخامت تیغه آب عبوری از روی سرریز بر حسب متر. ضریب سرریز بستگی به شکل, ضخامت و جنس آن دارد و تعیین دقیق آن بدون ساختن مدل هیدرولیکی مقدور نیست. با توجه به تجربیات و توصیه منابع و مراجع» که خود بر اساس ساخت مدلهای هیدرولیکی به دست آمده است. مقادیر ضریب سرریز به صورتی که در جدول ۱-۲ مشاهده می‌شودء جهت استفاده در طراحی‌ها پیشنهاد می‌گردد. جدول ۱-۲- مقادیر ن) در سرریز های لبه تیز بتونی مستقیم مایل نوک اردکی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- سازه‌ها یآبگیری ۹ اگر سطح آب در پایین دست سرریز بالاتر از لبه آن باشدء جریان سرریز مستغرق به حساب می‌آید. در این صورت» دبی عبوری 5( 15 قدری کاهش می‌یابد. برای محاسبه دبی عبوری در حالت استغراق از رابطه ۱ 4 0 - 5 استفاده می‌شود. در این رابطه: 5 <* دبی عبوری از سرریز در حالت مستغرق؛ 7 <* دبی عبوری از سرریز در حالت آزاد؛ 1 < ضخامت تیغه آب روی سرریز ؛ * ارتفاع سطح آب در پائین دست نسبت به لبه سرریز. طول لازم برای سرریز آب بند بتونی با توجه به تغییرات دبی عبوری از روی آن و حداکثر نوسان مجاز سطح آب برای آبگیر کش را 7 < حداقل طول لازم برای سرریز آب بند (متر) ؛ ۵ < دبی طراحی کانال مطابق با دوره حداکثر مصرف (مترمکعب بر ثانیه) ؛ < ضریب سرریز ؛ 1 ارتفاع تیغه آب روی سرریز (متر) که خود از رابطه زیر حساب می‌شود: 9 7 | 7 < نسبت دبی طراحی به دبی حداقل عبوری از سرریز: __ 0 0 < دبی حداقل کانال مطابق با دوره حداقل مصرف (متر مکعب بر ثانیه) شکل ۲-۲- اجزای رابطه بالا را نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰ سازه‌ها ی آبی و جاده‌های دسترسی شکل ۲-۲- تغییرات رقوم سطح آب در آب بند از نوع سرریز ثابت نکته ۱: جهت برقراری شرایط هیدرولیکی لازم ارتفاع دیواره سرریز نباید کمتر از حدود ۱/۷ برابر ارتفاع تیفه آب باشد. در این صورت» ممکن است لازم باشد که آب بند در حوضجه‌ای که کف آن پائین تر از کف کانال باشدء ساخته شود. حداقل ارتفاع دیواره نکته ۲ : محل مناسب اندازه گیری ارتفاع تیغه آب روی سرریز به اندازه ۲ تا ۳ برابر ضخامت تیغه آب عقب تر از دیواره سرریز نکته ۳ : ارتفاع تیغه آب روی سرریز داخل کانال برای دبی طراحی حداقل ۵ سانتی‌متر و حداکثر ۱۵ سانتی متر و برای سرریز ۳-۲-۲ انتخاب شکل سرریز با توجه به ابعاد کانال و طول لازم برای سرریزء یکی از انواع سرریزهای مستقیم» مایلء نوک اردکی و 2 شکل انتخاب می‌شود. هر کدام از این انواع می‌تواند داخل کانال و یا داخل حوضچه قرار گیرد. برای کاهش هزینه ساخت» حتی‌المقدور انواع ساده و کم حجم سرریزها انتخاب می‌گردد. شکل ۳-۲- انواع مختلف سرریزهای ثابت بتونی را که به عنوان آب‌بند به کار می‌رود نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- سازه‌ها ی اآبگیری )۱ ر ٍ پً را ۹ ۹ . سر : ی شکل ۳-۲- انواع سرریزهای ثابت بتونی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی ۳-۲- آبگیرها! به طور معمول آبگیر عبارت از سرریز یا روزنه و یا ترکیبی از این دو می‌باشد. یک آبگیر می‌تواند وسیله اندازه‌گیری هم باشد و یا اینکه به تجهیزات اندازه‌گیری دبی مجهز شود. آبگیر می‌تواند دبی موجود را به نسبت معین نیز تقسیم کند. در زیر انواع متداول آابگیرها تشریح می‌شود: ۱-۳-۲ مدول‌های نیرپیک مدول‌های آبگیری نیرپیک مجهز به دریچه‌هایی می‌باشد که با توجه به ساختمان خاص خود. دبی نسبتاً ثابتی را از خود عبور مدول نیرپیک دارای سرریزی با مقطع قوسی شکل با شیب معین است (زوایه بالادست ۶۰ درجه و زاویه پائین دست ۱۳۲ درجه) که یک یا دو نقاب به شکل خاصی در بالای آن قرار گرفته است. اگر سطح آب پائین تر از آستانه سرریز باشدء هیچ آبی از آن رد نمی‌شود و اگر سطح آب بین آستانه سرریز و لبهٌ پائینی نقاب قرار گیرد. جریان آب به صورت سرریز از مدول عبور می‌کند. بالا رفتن سطح آب و برخورد آن به لبه پائین نقاب موجب ایجاد اختلال در جریان آب می‌شود و دبی آن» قدری کاهش می‌یابد. با بالاتر رفتن سطح آبء مدول نیرپیک مانند یک روزنه عمل کرده و با افزایش سطح آب دبی عبوری نیز تدریجاً زیاد می‌گردد. اگر مدول مجهز به نقاب دوم نیز باشدء با رسیدن سطح آب به لبه پائینی نقاب دوم دبی عبوری از مدول دوباره کاهش می‌یابد و با بالاتر رفتن سطح آب. مراحل گفته شده برای نقاب اول در نقاب دوم تکرار می‌شود. مدول‌های نیرپیک با توجه به ظرفیت آبگیری در مدل‌های مختلفی ساخته می‌شوند. مدل ۸6 با دبی واحد عرض ۱۰ لیتر در ثانیه برای ۱۰ سانتی‌متر عرض آبگیرء و مدل‌های 6( و او 2و 0۴ به ترتیب با دبی واحد عرض ۲۰ ۰۵۰ ۱۰۰و ۲۰۰ لیتر در ثانیه به عنوان دبی اسمی مدول‌ها تقسیم‌بندی شده‌اند. هر کدام از این مدول‌ها می‌توانند به صورت یک نقابه یا دو نقابه ساخته شوند. در شبکه‌های فرعی آبیاری, با توجه به دبی نسبتاً کم آبگیرهاء غالباً از مدل‌های 2 و )2 استفاده می‌شود. گام‌های تغییر دبی در این دو مدلء واحدی به عرض ۵ سانتی‌متر و با دبی ۵ لیتر در ثانیه برای مدل ‎٩‏ و ۱۰ لیتر در ثانیه برای مدل ۸26 می‌باشد. این گام برای مدل‌های دیگرء واحدی به عرض ۱۰ سانتی‌متر می‌باشد. تغییرات دبی آبگیری در مدول‌های نیرپیک می‌تواند در حدود ۸-۱۰ تا 4+۱۰ نسبت به دبی اسمی مدول باشد. با انتخاب رقوم ارتفاعی مناسب برای استقرار مدولء می‌توان حالت‌های بهینه‌ای را به صورت دامنه تغییرات کم در دبی آبگیر با حداکثر دامنه تغییرات ممکن برای سطح آبء انتخاب کرد و به دقت بالاتری در میزان آبگیری مانند ۵- ۸ تا ۵+ ,۸ دبی اسمی دست یافت. همجنین با مقایسه سرریز بتونی با طول بیشتر و مدول یک نقابه و سرریز بتونی با طول کمتر و مدول دو نقابه و مقایسه اقتصادی آنها گزینه ارزان قیمت را انتخاب کرد. در طراحی و ارائه نقشه این نوع آبگیرهاء ابعاد و اندازه‌ها به منظور بتون‌ریزی اولیه ارائه می‌شود که پس از اجرای آن؛ پیمانکار نصب کننده دریجه‌ها با انجام بتون ریزی ثانویه اقدام به نصب آنها می‌کند. لذا رعایت اندازه‌ها مطابق با کتابچه راهنمای مدول‌های ۱-۳0۳0۵015 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- سازه‌ها یآبگیری ۱۳ آبگیر از نوع مدول نیرپیک به همراه آب بند نوک اردکی می‌باشد. شکل ۶-۲- مدول نیرپیک از تیپ 2-150 ۷۲ ۱-۱-۳-۲ محاسن مدول‌های نیرپیک ۰ مدولهای مذکورء خود اندازه گیر جریان نیزر هستند و احتیاجی به نصب تحجهیزات اضافی برای اندازه گیری جریان در محل آبگیری وجود ندارد. * امکان تنظیم دبی موردنظر با باز و بسته کردن دریچه‌ها و قفل نمودن آن توسط مسئول مربوطه وجود داشته و خطر دستکاری افراد در آن نسبتاً کم است. ۲-۱-۳-۲ معایب مدول‌های نیرپیک مدولهای مذکور دارای معایب یا اشکالاتی نیز هستند. از آن جمله : برای آشنایی بیشتر با مدولهای نیرپیک و ضوابط طراحی آن می توان به نشریه شماره ۲۸۲ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تحت عنوان " ضوابط هیدرولیکی طراحی ساختمانهای تنظیم سطح آب و آبگیرها در کانالهای روباز " مراجعه کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- 73 سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی ۳-۳-۲- آبگیر روزنه‌ای با بار ثابت آبگیر روزنه‌ای با بار هیدرولیکی ثابت" (۴110) وسیله ای برای آبگیری است که معمولاً بدون آب‌بند مورد استفاده قرار می‌گیرد و اساس آن عبور آب از یک روزنه با اختلاف ارتفاع تنظیم شده می‌باشد. این آبگیر از یک حوضچه و دو عدد دریچه متوالی تشکیل شده است. دریچه اول برای تنظیم دبی مورد نیاز به کار می‌رود و دریجه دوم برای تنظیم اختلاف سطح آب در بالادست و پائین دست دریجه اول می‌باشد. آبگیر ۲110 برای دبی آبگیری تا ۸۵۰ لیتر در ثانیه مناسب است و برای دبی‌های بالاتر توصیه نمی‌شود. ابعاد دریچه‌ها با در نظر گرفتن رابطه روزنه محاسبه می‌گردد : - 0 در این رابطه : دبی عبوری از روزنه (دریچه کشویی) » -) ضریب روزنه که برای دریچه‌های کشویی حدود ۰/۷۰ می‌باشد؛ ۸ سطح مقطع بازشدگی دریجه., ع شتاب ثقل و | اختلاف ارتفاع سطح آب در بالادست و پائین دست دریجه می‌باشد که حدود ۶ سانتی‌متر در نظر ابعاد دریجه طوری محاسبه می‌شود تا در حالتی که بازشدگی آن حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد باشدء دبی طراحی را از خود عبور دهد. بهتر است در انتخاب ابعاد دریجه سعی شود که عرض آنها ۱ تا ۱/۲ برابر ارتفاعشان باشد.ء حداکثر ارتفاع دریجه ۱ متر توصیه می‌گردد. اگر کانال اصلی دارای جاده سرویس در سمت انشعاب کانال‌های فرعی باشدء پس از دریچه دوم لوله‌ای برای عبور از زیر جاده سرویس لازم خواهد بود که قطر این لوله ۱۰ سانتی‌متر کمتر از عرض دریچه انتخاب می شود. برای دقیق بودن قرائت رقوم سطح آب در بالادست و پائین دست دریچه اول, دو چاهک اندازه‌گیری به قطر تقریبی ۱۰ سانتی‌متر در دو طرف دریچه ساخته می‌شود. این چاهک‌ها مجهز به خط کش‌های مدرج هستند و هم تراز می‌باشند. برای تأمین شرایط مطلوب جهت عبور دبی حداکثر» توصیه می‌شود که ضخامت دیواره بالای دریچه اول بیش از ۰/۲ ارتفاع رقوم ارتفاعی کارگذاری دریچه اول باید طوری باشد که عمق آب در بالادست این دریچه کمتر از ۱/۶ برابر ارتفاع دریچه نباشد. همچنین میزان استغراق دریچه (فاصله سطح آب تا لبه بالایی مجرای عبور آب در حالت حداکثر بازشدگی) بیش از ۱/۸ برابر ارتفاع نظیر سرعت در لوله خروجی به اضافه ۸ سانتی‌متر باشد. طول حوضجه باید طوری انتخاب شود که حداقل فاصله بین دو دریجه کمتر از ۱/۸ برابر ارتفاع دریجچه اول نباشد.شکل ۵-۲ نمای کلی آبگیر ۴110 را نشان می دهد. 0۵ 11620 00۹۱۵۵۱ - | -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- سازه‌ها یآبگیری اس شکل شماره ۵-۲- سازه آبگیر 110-) ۱-۲-۳-۲ محاسن آبگیرهای 70( ۰ لا بد احتیاج به سازه تنظیم کننده آب می توان از آن استفاده کرد. معموه* بدون 3 ر‌ می وان از آن دارای افت بار هیدرولیکی نسبتاً کمی است. ۲-۲-۳-۲ معایب آبگیرهای ۲-110 آبگیر روزنه ای با بار ثابت دارای مشکلات زیر است : احتیاج به بهره‌بردار ماهر برای تنظیم دریجه‌ها دارد. ۹ اندازه‌گیری دبی در آن دقت زیادی ندارد. * با توجه به لزوم داشتن دو عدد دریچه کشوئی, نسبتاً پر هزینه می‌باشد. ۳-۳-۲ جعبه تقسیم جعبه تقسیم" یک سازه آبگیری برای دو یا چند شاخه شدن یک کانال است. همچنین اگر دبی کانال انشعابی نسبت به دبی کانال اصلی نسبتاً زیاد باشد و به عبارت دیگر کانال انشعابی و ادامه کانال اصلی دارای دبی‌های نزدیک به هم باشند. از این نوع سازه استفاده می‌شود. سازه جعبه تقسیم عبارت از یک حوضچه با دو یا چند آبگیر می‌باشد که ممکن است یک سرریز جانبی نیز همراه آن ساخته شود. آبگیر می‌تواند از نوع مدول نیرپیک و یا دریچه کشوئی باشد. برای کانال‌های کوچک و شبکه آبیاری فرعی, اغلب از جعبه تقسیم یا دریچه‌های کشوئی استفاده می‌شود. در این صورت آب موجود در کانال» بدون توجه به دبی آن با نسبت‌های معین بین دو یا چند کانال تقسیم می‌شود. در این گونه جعبه تقسیم‌هاء دریچه‌ها یا کاملاً بسته هستند و یا کاملاً باز خواهند بود. لذا دبی موجود در کانال به نسبت مشخص تقسیم خواهد شد و اندازه‌گیری دبی در هر |- 121۷1۵10 -------- صفحهٔ بعد -------- نط سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی شکل دریچه معمولاً مستطیل نزدیک به مربع است به طوری که عرض آن قدری کوچکتر از ارتفاع آن خواهد بود. ابعاد این دریچه ها حدود ۴۰ ۳۰۷ تا ۶۰ ۷ ۴۵ سانتی‌متر انتخاب می‌گردد. هر کدام از دریجه‌های انشعابی معمولاً به یک حوضچه کوچکتر متصل می‌گردد که می‌تواند مستقیماً به کانال انشعابی وصل شود و یا در صورت عبور جاده سرویس به لوله‌ای که از زیر آن عبور می‌کند دریچه‌ها به دو صورت در حوضچه مستقر می‌شوند: در کف حوضچه و در آستانه . اگر دریچه‌ها در آستانه قرار گیرندء رسوبات کمتری به کانال انشعابی راه پیدا می‌کند ولی افت بار لازم برای دریچه‌هایی که در آستانه مستقر می‌گردند. قدری بیش از افت بار لازم برای دریچه‌هایی است که در کف مستقرند. از این رو در مناطق پر شیب دریجه‌هایی که بر روی آستانه ساخته می‌شوند. ارجحیت دارند ولی در مناطق کم شیب اگر تأمین افت بار برای آبگیرها مشکل باشد.ء استفاده از دریجه‌های مستقر در کف حوضجه گریز ناپذیر خواهد بود. شکل ۶-۲- نمونه‌هایی از جعبه تقسیم را نشان می‌دهد. شکل 1-۲- نمونه هایی از سازه جعبه تقسیم با توجه به اینکه نقش این سازه» تقسیم دبی کانال به نسبتهای معین می‌باشد. بهتر است رقوم ارتفاعی همه دریچه‌ها در حوضچه یکسان باشد و عرض دریجه‌ها متناسب با دبی‌های انشعابی انتخاب گردد. اگر جریان کانال اصلی به وسیله لوله وارد جعبه تقسیم گردد. برای اجتناب از تلاطم آب در حوضچه بهتر است سرعت جریان آب در لوله بیش از نیم‌متر در ثانیه نباشد. اگر در هر یک از انشعابات پس از دریچه آب وارد لوله شود.ء بهتر است سرعت جریان آب در لوله بیش از یک متر در ثانیه نباشد. هرگاه جریان انشعایی به وسیله یک حوضچه مستقیماً به کانال انشعابی وصل شود» ابعاد آن حوضجه چنان انتخاب می‌گردد که سرعت آب در آن از ۱/۵ متر در ثانیه تجاوز نکند. 11 -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- سازه‌ها یآبگیری ۷ اگر جریان آب انشعابی پس از عبور از لوله به کانال خاکی متصل شود بهتر است ابتدای کانال به طول حداقل سه برابر عمق آب, با سنگ چینی حفاظت شود. در صورتی که دریجه‌های جعبه تقسیم بر کف حوضچه قرار گیرد» میزان جریان عبوری از رابطه روزنه محاسبه می‌شود: 0-۲۳, که در آن: 0 < دبی عبوری از دریچه (٩/13)؛ + ضریب روزنه (برای دریچه‌های فلزی که با دست باز و بسته می‌شوند ۰/۸۲ < لح پیشنهاد می‌شود. عرض دریچه (00)؛ ع: شتاب ثقل (*۹/ 9.81 < 8 ) اختلاف ارتفاع خط انرژی در بالا دست و پائین دست دریجه (1۱). و ۷۱ : عمق آب و سرعت آب در بالا دست دریجه 2 و ۷2 : عمق آب و سرعت آب در پائین دست دریچه اگر جریان در بالا دست و پائین دست دریچه در یک راستا نباشد و یا سرعت آنها نزدیک به هم باشد. می‌توان از ارتفاع نظیر سرعت چشم‌پوشی کرد. در این صورت : و ۳ ره ۵/۶ اگر دریچه‌های جعبه تقسیم بالاتر از کف حوضچه و بر روی دیواره قرار گیرد. میزان دبی عبوری با رابطه سرریز محاسبه می‌گردد. )0-0 0 دبی عبوری از دریچه (در حالت سرریز آزاد) ؛ > ضریب سرریز (برای دریچه‌های کشوئی که با دست باز و بسته می‌شود ۳1.54 پیشنهاد می‌گردد) ؛ با < عرض دریچه؛ 1[ ارتفاع تیغه آب روی دریچه. 0 1 0.35 ۱ اگر سرریز به صورت مستغرق باشد.ء می‌توان دبی آن ر | از رابطه ا ض : 1 < 05 محاسبه نمود که توضیح عوامل این رابطه در بند ۲-۲-۲ ذکر گردیده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی 2-۳-۲ مقسم‌ها! انشعایها وجود ندارد. اساس این سازه به وجود آوردن یک مقطع کنترل به وسیله سرریز و تقسیم جریان در آن مقطع می‌باشد. مقسم‌ها را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: مقسم با نسبت ثابت و مقسم قابل تنظیم. ۱-4-۳-۲ مقسم با نسبت ثابت ۲ سازه مقسم با نسبت ثابت عبارت از یک سرریز ثابت لبه تیز است که به وسیله یک دیواره به دو قسمت با عرض‌های متناسب با نسبت دبی دو کانال انشعابی تقسیم می‌شود . ممکن است تعداد تقسیمات بیشتر از دو باشد. همچنین می‌توان سر ریزهای جدا از هم را در داخل یک حوضچه در نظر گرفت. در این صورت باید رقوم ارتفاعی و شکل مقطع آنها یکسان باشد. شکل ۷-۲ چند نمونه از شکل ۷-۲- چند نمونه مقسم دبی عبوری از این سازه بر اساس رابطه سرریز قابل محاسبه است. ارتفاع لبه سرریز از کف حوضچه نباید کمتر از ۱/۷ برایر حدود ۲۵ سانتی متر باشد. طول سرریزها به نسبت تقسیم دبی کانال منظور می‌گردد. بهتر است در طراحی این سازه» جریان آب روی سرریز ها به صورت آزاد باشد. لذا افت هیدرولیکی حداقل معادل با ضخامت تیغه آب روی سرریز خواهد بود. در صورتی که افت | - ۶5 2-۳۱۵۵ ۳۲۵۵۲۱۵۵] -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- سازه‌ها یآبگیری اه ۲-۶-۳-۲ مقسم قابل تنظیم۱ این سازه از یک سرریز به شکل کمانی از دایره و یک صفحه تقسیم کننده تشکیل می‌یابد. صفحه تقسیم کننده قابل چرخش حول محور خود بوده که در حالتهای مختلف قابل تثبیت و قفل کردن می‌باشد. لذا با این سازه می‌توان آب کانال اصلی را به نسبت دلخواه بین دو کانال فرعی تقسیم کرد. شکل شماره ۸-۲ نمونه‌ای از این سازه را نشان می‌دهد. شکل ۸-۲- نمونه ای از مقسم قابل تنظیم ضوابط طراحی هیدرولیکی این نوع مقسم مانند ضوابط گفته شده برای مقسم با نسبت ثابت می‌باشد. با توجه به اینکه تعیین نسبت تقسیم و اعمال تغییر در این نسبت در طول دوره زراعی مقوله‌ای اختلاف برانگیز می‌باشد. لذا در شبکه‌های آبیاری موجود در رک ع[ 20 ا دز ۸ 1۵ 11۷1۵0۲ - | -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم سازه های تقاطعی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- سازه‌های تفاطعی ۳۳ در محل تقاطع کانال‌ها و زهکشها با سازه‌های احداثی مانند جاده, کانال یا زهکش و یا عوامل طبیعی مانند مسیل‌هاء آبراهه‌هاء خطالقعرها و دره‌هاء جهت عبور کانال یا زهکش از آن موقعیت و یا برقراری امکان عبور دو جریان متقاطعء سازه‌های تقاطعی به کار می‌رود. برای قطع دادن دو جریان و یا عبور یک جریان از یک مانع با راستای متقاطع, معمولا چند گزینه قابل تصور است که با مقایسه فنی و اقتصادی می‌توان گزینه برتر را انتخاب کرد. ۱-۳- تقاطع کانال با جاده ۱-۱-۳ آبگذر زیر جاده" برای تقاطع کانال با جاده» ساده‌ترین و ارزانترین گزینه» سازه آبگذر زیر جاده است. در این سازه» جریان آب کانال به صورت آزاد و به وسیله لوله یا صندوقه از زیر جاده عبور داده می‌شود. در کانالهایی با ظرفیت کمء استفاده از لوله رواج دارد. آب گذر صندوقه‌ای برای کانال‌های بزرگتر مناسب می‌باشد. از این رو در شبکه‌های فرعی آبیاری, آب گذر زیر جاده معمولاً به صورت لوله در نظر گرفته می‌شود. شرط استفاده از این سازه امکان عبور جریان آزاد از زیر جاده یعنی اختلاف ارتفاع کافی بین کانال و جاده می‌باشد. در غیر این صورت باید گزینه سیفون معکوس را مورد توجه قرار داد. لبته در مورد جاده‌های فرعی و کم اهمیت می‌توان با ایجاد رامپهای " عمودی و بالا بردن سطح جاده در محل عبور کانال, این اختلاف ارتفاع را به طور مصنوعی ایحاد کرد و از سازه آبگذر زیر جاده استفاده نمود. در این صورت.» رعایت حداکتر شیب ۱۰ درصد برای رامپ جاده و اخذ مجوز از ارگانی که جاده مربوطه را در اختیار دارد. ضروری خواهد بود. رعایت حریم قانونی جاده نیز در طراحی این سازه اهمیت دارد. بدین معنی که سازه باید در عرض حریم جاده به صورت سر پوشیده ساخته شود. اگر در شرایط استثنایی رعایت این امر میسر نباشدء هماهنگی و گرفتن مجوز از وزارت راه یا ارگان مربوطه لازم خواهد بود. برای کوتاه کردن طول قسمت سر پوشیده بهتر است شکل شماره ۱-۳ سازه آبگذر زیر جاده را به صورت شماتیک نشان می‌دهد و در نقشه شماره ۳ ضمیمه جزئیات این سازه ارائه |- ۳۵۵0 8 2 - -------- صفحهٔ بعد -------- 53 سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی شکل ۱-۳- سازه آبگذر زیر جاده لوله‌هایی که در سازه زیرگذر جاده مورد استفاده قرار می‌گیرد. ممکن است فولادی یا بتونی پیش ساخته مسلح و یا غیر مسلح باشد. انتخاب قطر لوله با توجه به دبی طراحی کانال طوری صورت می‌گیرد که حداکثر سرعت جریان آب در لوله برای زیرگذر با تبدیل خاکی بیش از ۱ متر در ثانیه و در مورد تبدیل‌های بتونی بیش از ۱/۵ متر در ثانیه نباشد. با در نظر گرفتن مشکلات بهره‌برداری» بهتر است قطر لوله حداقل ۶۰ سانتی‌متر در نظر گرفته شود. اگر قرار باشد جریان آب در لوله به صورت پر عمل کند. حداقل استغراق ورودی لوله به اندازه ۱/۵ برابر ارتفاع نظیر سرعت در لوله منظور می‌گردد. به عبارت دیگرء لبه بالایی لوله باید : ۳2 حداقل به اندازه 2 5 پائین‌تر از سطح اب قرار گیرد. چنانچه جریان نیمه پر برای لوله در نظر گرفته شود بهتر است قطر و رقوم ارتفاعی لوله چنان انتخاب شود که در دبی طراحی, حداقل ارتفاع آزاد ۱۵ سانتی‌متر و یا ۱۰ درصد قطر لوله (هر کدام بزرگتر است) لوله زیر جاده را معمولاً با شیب طولی حداقل ۰/۰۰۵ قرار می دهند تا در زمانی که آب کانال قطع می‌شود. سازه زیر گذر بتواند به طور کامل به صورت ثقلی تخلیه گردد. حداقل پوشش خاکی روی لوله در مورد جاده‌های مزرعه ۶۰ سانتی‌متر و در جاده‌های دیگر و همچنین خطوط راه‌آهن حدود ۹۰ سانتی‌متر خواهد بود. اگر جاده دارای جویجه یا جویجه‌هایی باشد که لوله از زیر آن رد می‌شود.ء حداقل فاصله کف جویچه تا بالای معمولاً دو سر لوله بر دیواره‌هایی مستقر می‌شوند. ارتفاع این دیواره باید تا حدی باشد که از ریختن خاکریزهای جاده به داخل کانال ممانعت کند یعنی لبه بالایی دیواره‌ها حدود ۱۵ سانتی متر بالاتر از سطح خاکریز جاده قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- سازه‌های تقاطعی 5 برای جلوگیری از فرسایش کانال و همچنین کاهش افت بار هیدرولیکی سازه» در دو طرف لوله. سازه تبدیل در نظر گرفته می‌شود. در مورد کانال‌های بتونی معمولاً تبدیل‌های بتونی» از تیپ پنج و یا تیپ یک .7.5.8.1] انتخاب می‌شود. در فصل هفتم؛ تیپ‌های مختلف تبدیل‌ها معرفی شده است. حداقل طول این تبدیل‌ها باید به قدری باشد که زاویه انحراف سطح آب در تبدیل تنگ شونده (تبدیل ورودی) ۲۷/۵ درجه و در تبدیل گشاد شونده (تبدیل خروجی) ۲۲/۵ درجه باشد. در هر حال» برای راحتی اجرا بهتر است ابعاد تبدیل ورودی و خروجی یکسان باشد. یعنی برای هر دو تبدیل حداکثر زاویه انحراف سطح آب ۲۲/۵ درجه در نظر گرفته شود. در مورد کانال‌های خاکی می‌توان از تبدیل‌های خاکی و یا بتونی استفاده کرد. طول تبدیل‌های خاکی معمولاً حداقل سه برابر قطر لوله منظور می‌شود به شرطی که کمتر از ۱/۵ متر نباشد. افت بار هیدرولیکی سازه آبگذر زیر جاده از دو قسمت تشکیل می‌یابد. افت در طول لوله و افت در ورودی و خروجی لوله. افت در داخل مجرا معمولاً بر اساس رابطه مانینگ محاسبه می‌شود: 7( در این رابطه داریم : تس ۶ افت بار هیدرولیکی در طول لوله (متر) ؛ طول لوله (متر) : ضریب زبری مانینگ (برای لوله‌های بتونی پیش‌ساخته حدود ۰/۰۱۳ تا ۰/۰۱۴)؛ ۷ سرعت در لوله (متر بر ثانیه) ؛ 4 شعاع هیدرولیکی جریان (سطح مقطع جریان تقسیم بر محیط خیس شده) (متر). افت ورودی و خروجی در تبدیل‌های بتونی تقریباً معادل ۱/۱ برابر اختلاف ارتفاع نظیر سرعت در لوله و کانال در نظر گرفته می‌شود. در تبدیل‌های خاکی, این افت ۱/۵ برابر ارتفاع نظیر سرعت در لوله منظور می‌گردد. ۲-۳- سیفون معکوس! ۱-۲-۳ کلیات اگر در محل تلاقی کانال با جاده» رقوم ارتفاعی سطح جاده نسبت به موقعیت کانال به اندازه کافی بالاتر نباشد که بتوان جریان آب کانال را به صورت آزاد و یا با فشار کم عبور دادء می توان از گزینه سیفون معکوس استفاده نمود. در این سازه» مجرای آب در محل جاده به پائین هدایت شده و پس از عبور از آن به بالا بر می‌گردد. علاوه بر تلاقی مسیر کانال با جاده» برای عبور کانال از دره» رودخانه و زهکش نیز از سیفون معکوس استفاده می‌شود. نقشه شماره ۴ در پیوست این نشریه, نمونه ای از نقشه های تیپ سیفون معکوس می‌باشد. 1- 1۷۵۲10 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی ۲-۲-۳ اجزای ساختمان سیفون معکوس سیفون معکوس از اجزایی به شرح زیر تشکیل می‌یاید : الف - ورودی برای اتصال مقطع عرضی کانال, که معمولا ذوزنقه ای می باشد. به مقطع دایره‌ای سیفون, قسمت ورودی ساخته می شود. برای این اتصال می‌توان از تبدیل‌های مختلفی استفاده کرد. پنج تیپ تبدیل از طرف دفتر عمران امریکا (5۳]4[]) ارائه شده است که تیپ یک آنها بیش از بقیه متداول است. تبدیل تیپ پنج به علت شکل ساده و اجرای آسان» می تواند گزینه مناسبی در مقابل تبدیل تیپ یک به شمار آید. مشروط بر اینکه افت بار هیدرولیکی لازم برای آن» که قدری بیشتر از افت بار تبدیل تیپ یک است قابل دسترسی ورودی سازه سیفون» علاوه بر نقش تبدیل مقطع کانال به مجرای سرپوشیده» شرایط استغراق کافی برای مجرا را نیز تأمین می لازم است که کف لوله یا مجرای سرپوشیده» به اندازه کافی پائین تر از کف کانال باشد. در سیفون‌های بزرگ» برای جلوگیری از مکش شدید و مخرب که در داخل مجرا به هنگام قطع ناگهانی جریان به وسیله دریچه ورودی ایجاد می‌شود. یک لوله هوا در پشت دریچه ورودی نصب می‌گردد. در سیفون‌های با دبی کم که در شبکه های فرعی آبیاری مورد استفاده قرار می گیرد. نیازی به نصب وله هو نخواهد بود. برای جلوگیری از ورود اجسام به محرای سرپوشیده سیفون؛ معمولاً یک شبکه آشغالگیر که می‌تواند نقش شبکه ایمنی نیز داشته باشدء در ورودی سیفون تعبیه می گردد. ب - مجرای سرپوشیده قسمت اصلی سیفون معکوس را مجرای سرپوشیده تشکیل می‌دهد که با توجه به دبی کم در کانال‌های شبکه‌های فرعی آپیاری معمولاً به شکل لوله در نظر گرفته می‌شود. لوله ها می‌توانند از فولادء یا از بتون مسلح و یا از آزیست سیمان ساخته شده باشند. در زیر توضیح مختصری از انواع لوله های مورد استفاده در سازه های آبی ارائه می‌شود. لوله‌های بتنی پیش تنیده پیش ساخته (۳۳۳) برای فشار داخلی تا ۵۰ متر ستون آب و ارتفاع خاکریز تا ۷ متر بر روی لوله لوله‌های فلزی موجدار (۲۸1۳) از فولاد گالوانیزه و یا آلیاژ آلومینیوم ساخته می‌شود و برای فشارهای داخلی کم به کار می‌رود. ضخامت جدار لوله‌های فلزی موجدار بر اساس ارتفاع خاکریز روی آن و بارهای اضافی که از طرف کارخانه سازنده ارائه می‌شود. انتخاب می‌گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- سازه‌های تقاطعی ۳۷ لوله‌های تحت فشار آزبست سیمانی را می‌توان جایگزین لوله‌های ۳۳ کرد. این لوله دارای یک طوقه اتصالی با مفصل لاستیکی می‌باشد و می تواند فشار هیدرواستاتیکی تا ۲۲۵ متر و ارتفاع خاکریز تا ۷ متر را با در نظر گرفتن مشخصات انواع این لوله‌ها که توسط سازنده ارائه می شود.ء تحمل نماید. لوله‌های تحت فشار الیاف دار (/1۳۸) از صمغ و ماسه و الیاف پشم شیشه ساخته می‌شود و می‌تواند فشار داخلی تا ۱۵۰ متر و ارتفاع خاکریز تا ۵ متر را تحمل کند. این لوله می‌تواند جانشین مناسبی برای لوله های ۳۳۳ باشد. لوله‌های فولادی جوش شده (۷۷5۳) با ضخامتی متناسب با طول شاخه‌های لوله و فشار داخلی مورد نیاز ساخته می شوند. مجرای سرپوشیده سیفون معمولاً دارای سه قسمت است: قسمت شیب دار ورودی» قسمت افقی و قسمت شیبدار خروجی. هرگاه سیفون از دره‌ها یا زیر رودخانه‌ها رد شود» ممکن است با تبعیت از توپوگرافی مسیرء مجرای سیفون از چندین قسمت شیبدار و افقی تشکیل یابد. نکته مهم اینکه قسمتهای افقی را با شیب حداقل ۰/۰۰۵ در نظر می‌گیرند تا بتوان در صورت لزوم مجرا را به راحتی تخلیه کرد. برای اتصال قسمتهای مختلف لوله در محل خمیدگی‌هاء از اتصالات ویژه‌ای استفاده می‌شود که هم از لحاظ نشت آب و هم از نظر مقاومت در مقابل نیروهایی که در اثر تغییر مسیر جریان آب متناسب با تغییرات اندازه حرکت به جداره وارد می‌شود. در سیفون های بزرگه» در عمیق ترین نقطه مسیرء تأسیساتی برای تخلیه آب سیفون و چاهک آدم رو برای دسترسی به داخل مجرا ساخته می شود. با توجه به اینکه سیفون های مورد استفاده در شبکه فرعی» هم از لحاظ دبی عبوری و هم از نظر طول سیفون» کوچک می باشند. احتیاج به لوله تخلیه و چاهک آدم رو نخواهند داشت و در اینجا از توضیح بیشتر درمورد آنها خودداری می‌شود. پ - خروجی ساختمان خروجی سیفون قرینه ورودی آن می باشد با این تفاوت که لوله هوا و دریچه و شبکه آشغالگیر معمولاً در خروجی به کار نمی‌رود. در سیفون های بزرگ برای امکان کنترل بهتر در قطع و وصل جریان سیفون» و به ویژه در مورد سیفونهای با مجرای دو یا سه دهانه ای» در ورودی سازه به ازای هر دهانه یک دریچه و یک شیار فراز بند در نظر گرفته می شود. ولی در سیفون های کوچک شبکه های فرعی که غالباً یک دهانه خواهند بود. نیازی به نصب دریچه نبوده و به شیارهای فراز بند در ورودی و خروجی سازه ۳-۲-۳- ضوابط طراحی هیدرولیکی سیفون معکوس الف - انتخاب قطر لوله برای کاهش مشکلات بهره برداری و کاهش رسوبگذاری در مجرای سیفون و با در نظر گرفتن جنبه‌های اقتصادی, قطر لوله مجرای سیفون را بسته به طول مجرا و خاکی یا بتونی بودن تبدیل‌ها معمولاً طوری انتخاب می‌کنند که سرعت جریان آب با دبی طراحی حدود ۱/۵ تا ۲ متر در ثانیه باشد. حداقل قطر مجرا برای کاهش مشکلات بهره برداری ۰/۶۰ متر پیشنهاد می گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی ب - استغراق لوله برای اجتناب از ایجاد جریان متلاطم در ورودی سیفون» رقوم ارتفاعی لوله طوری در نظر گرفته می‌شود که حداقل به اندازه ۱/۵ سیفون نیز همین شرایط برقرار باشد ولی اهمیت آن به اندازه ورودی سیفون نیست. پ - برآورد افت بار هیدرولیکی افت بار هیدرولیکی در طول مجرای سیفون با استفاده از رابطه مانینگ به صورت زیر حساب می شود: - شیب افت هیدرولیکی (بدون بعد) ۷ - سرعت جریان در محرا ‎)11/٩(‏ ؛ - شعاع هیدرولیکی (00) ؛ 1 - طول مجرا (00) ؛ ۲ - افت بار در طول مجرا - افت در ورودی و خروجی 2 2 ۴ ۷ را مه 1.1 > (۵0141 + 111) ]77 28 ۳- سرعت جریان در محرا ‎)1/٩(‏ ؛ ۳ - سرعت جریان در کانال ‎)1/٩(‏ ؛ ع- شتاب ثقل زمین (*۳/۹ ‎.)٩/۸۱ - افت در خمیدگی های مجرا ناشی از خمیدگی لوله ها ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم- سازه‌های تفاطعی ۳ ۷/2 ی < م[] 28 که در آن : + - افت بار ناشی از خمیدگی (۷0) ؛ ی - ضریب تجربی که بستگی به ساده بودن خمیدگی یا تدریجی بودن آن و همچنین بستگی به نسبت شعاع قوس خمیدگی به قطر لوله دارد و از نمودار شماره ۱-۳ استخراج می شود؛ ,۷ - سرعت جریان در لوله (٩/(0)؛ 8 - شتاب ثقل زمین "1۷/۹ ۸۱ مر / ت_ , کم کر ی کر صر کر / کر , ۴ / ۴ , کر / ۴ , مر ار مر مر / / رز / ۳ رک / / / / / / سر 1 نمودار شماره ۲-۳- ضریب ی برای محاسبه افت بار هیدرولیکی در خمیدگی های لوله ها -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی < |77 28 1 - افت در آشغالگیر (0)؛ ) - ضریب تجربی؛ ضریب تجربی لح از رابطه زیر محاسبه می شود : 4/3 0 ۹11 ا7/ < الم 2 ضریبی است که بستگی به شکل مقطع مفتول‌های شبکه آشغالگیر دارد و به صورت زیر در نظر گرفته می‌شود: تست مفتول با مقطع مربع با گوشه های قوس دار - زاویه استقرار شبکه نسبت به قائم (درجه). با توجه به ضخامت و اندازه های رایج در نصب شبکه های آشغالگیرء افت بار مربوطه حدود ۲ تا ۴ سانتی متر سانتی متر خواهد بود. - افت بار کلی سیفون برای محاسبه افت بار کلی سیفون» محموع افتهای ذکر شده در بالا را با اضافه کردن ۱۰ درصد به عنوان ضریب اطمینان 0+11 11+ را)با۱+0) 1۲+ ]11 [/[< رلاهام) ۲۲۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- سازه‌های تقاطعی ۳ ۳-۳- پل" پل یکی دیگر از سازه های تقاطعی کانال و جاده می‌باشد. سازه پل در واقع عبور جاده از روی کانال را بدون تغییر قابل توجه در مقطع آن امکان پذیر می‌سازد. با توجه به پر هزینه بودن پل ماشین رو سعی می شود از سازه های جایگزین مانند زیرگذر جاده و یا سیفون معکوس استفاده شود. مگر در مواقعی که تأمین افت بار هیدرولیکی برای این سازه ها امکان پذیر نباشد و یا حفظ مقطع عرضی کانال در محل سازه با توجه به اینکه چنین مواردی تنها در کانال های بزرگ و اصلی قابل تصور می باشد و در شبکه های فرعی تغییر مقطع کانال و تأمین افت سازه های مناسب امکان پذیر است. لذا این سازه در شبکه های فرعی آبیاری کاربرد چندانی ندارد. نقشه های شماره ۵ و۶ پیوست. نمونه ای از نقشه های تیپ پل ماشین رو را نشان می دهد. 2-۳- روگذر ۲ ۱-2-۳- کلیات جهت عبور نهرهای سنتی و همچنین زهکشهای کوچک از روی کانال از سازه روگذر استفاده می شود. انتخاب این سازه با توجه به رقوم ارتفاعی کانال و زهکشی یا نهر سنتی مورد تلاقی و مقایسه آنها و همچنین لزوم حفظ رقوم ارتفاعی آنها انجام می‌گیرد. معمولاً انتخاب این سازه در شرایطی صورت می گیرد که کانال در خاکبرداری کامل واقع شده باشد. اگر دبی نهر سنتی یا زهکش زیاد و نیز عبور آن از زیر کانال میسر باشدء با در نظر گرفتن مقایسه اقتصادی» بهتر است از گزینه زیرگذ" استفاده شود. ساده ترین شکل روگذر عبارت از قراردادن یک شاخه لوله یا نیم لوله فولادی بر روی مقطع کانال می باشد. حفاظت دو سر لوله یا نیم لوله با عملیات بنایی و با ملات سیمانی در دو طرف کانال ضروری است. به طوری که نیروی وزن لوله و آب داخل آن باعث خرابی پوشش بتونی کانال نشود. رعایت فاصله عمودی حداقل ۰/۳۰ متر بین سطح آب کانال و لبه پائین روگذر الزامی است. برای عبور جریان نهر سنتی یا زهکش کوچک از روی جاده سرویس کانال, که قبل یا بعد از عبور از روی کانال انجام می‌گیرد. می توان مقطعی با عرض زیاد و عمق کم (مثلاً مقطع مثلنی شکل به عمق ۰/۵ متر و عرض فوقانی ۳ متر) احداث نمود به طوری که امکان تردد خودروها از روی آن به راحتی امکان پذیر باشد. ولی اگر تغییرات دبی نهر سنتی یا زهکش به حدی باشد که با مقطع دکر شده» امکان عبور از روی جاده سرویس وجود نداشته باشد.ء و یا حفظ رویه جاده سرویس کانال غیر قابل اجتناب باشد. در این صورت. لوله روگذر را در موقعیت جاده سرویس ادامه داده و با ایجاد رامپ عمودی, جاده سرویس را از روی لوله عبور می دهند. رعایت شیب حداکثر ۱۰ درصد برای رامپ های عمودی ضروری خواهد بود. ۱-880 ۶ 06۲ 0۳ 6ا0 06۲ -2 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی بسته به توپوگرافی منطقهء ادامه مسیر نهر سنتی یا زهکش» گاهی پس از عبور از روی کانال, با پائین انداختن نهر سنتی یا زهکش به صورت آبشار الزامی می باشد. که در این صورت, معمولاً از آبشار قائم استفاده می شود که در مبحث مربوطه به تشریح آن برای کوتاهتر کردن طول سازه بهتر است مسیر نهر یا زهکش در محل تلاقی با کانال, عمود انتخاب شود. همچنین برای عبور دبی نهر سنتی یا زهکش از یک مقطع عرضی کوچک. بهتر است شیب طولی سازه روگذر به اندازه کافی زیاد باشد. چنانچه ذکر شد, مجرای عبور روگذر معمولاً به شکل لوله یا نیم لوله فلزی انتخاب می شود. چنانچه دبی عبوری از آن زیاد باشد. از مقطع مستطیلی با بتون مسلح استفاده می شود. در این صورت» ناو مستطیلی بر روی پایه هایی استقرار می یابد که در قسمت شیب دار کانال و خارج از عرض سطح آب ساخته می شودء بدین معنی که پایه ها نباید مانعمی بر سر راه جریان آب در کانال با دبی دهانه ورودی روگذر ممکن است به شکل یکی از تبدیل های تیپ 1511] ساخته شود. تشریح این تبدیل ها و موارد کاربرد آنها در فصل هفتم دیده می شود. به منظور سادگی اجرا و کم هزینه شدن سازه می توان به جای تبدیل, از یک دیواره استفاده کرد که خطر نشت جریان زهکش یا نهر و آسیب رسیدن به بدنه کانال را نیز مرتفع سازد. اگر خروجی سازه روگذر فاقد آبشار باشدء احداث یک تبدیل و یا دیواره ای شبیه قسمت ورودی و احداث یک جوضجه آرامش بتونی و یا حفاظت مقطع زهکش یا نهر در طول حداقل ۴ برابر ارتفاع ناو و یا قطر لوله و نیز حداقل ۱/۵ متر به شکل خشکه چینی و یا استفاده از قلوه سنگ کافی خواهد بود. با توجه به موقعیت مسیر و رقوم ارتفاعی آن» ممکن است در ادامه زهکش یا نمر, احداث یک آبشار در انتهای روگذر لازم باشد. این آبشار می تواند قائم» مایل و یا مایل مانع دار باشد. ۲-2-۳- ضوابط طراحی هیدرولیکی الف - ورودی در تعیین رقوم ارتفاعی مناسب ورودی سازه روگذر می باید به نکات زیر توجه کرد : اول اینکه رقوم کف ورودی به اندازه کافی بالاتر از سطح آب کانال با دبی طراحی باشد به طوری که با رعایت عمق آزاد و حداقل ۰/۳۰ مترء عبور لوله یا ناو از روی کانال امکان پذیر باشد. دوم اینکه جهت استفاده کامل از مقطع لوله و اطمینان از پر بودن جریان در آن حداقل استغراق باید به اندازه ۱/۵ برایر ارتفاع نظیر سرعت در لوله برای ورودی مجرا باشد. سوم اینکه برای جلوگیری از آسیب رسیدن به بدنه کانال» سطح آب در زهکش یا نهر می باید حداقل به اندازه ۰/۶۰ متر پائین تر از بالای خاکریز کانال در سمت ورودی روگذر و یا پائین تر از لبه بالائی تبدیل بتونی و یا دیواره جایگزین تبدیل باشد. به عبارت دیگر ارتفاع خاکریز و یا دیواره تبدیل می باید به اندازه ای باشد که لبه بالائی آن حداقل ۰/۶۰ متر بالاتر از سطح آب در ورودی ب - ناو یا لوله چنانچه گفته شد.ء این قسمت از روگذر به صورت لوله یا نیم لوله و یا ناو مستطیلی شکل ساخته می شود. برای دبی‌های کوچک. استفاده از لوله فولادی مناسب تر است و معمولاً برای دبی های بیشترء ناو مستطیلی با بتون مسلح مورد استفاده قرار می گیرد. ایجاد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- سازه‌های تفاطعی ۳۳ سرعت زیاد در ناو یا لوله برای استفاده از مقطع کوچکتر» جهت کاهش هزینه های اجرایی ضروری می باشد. سرعت جریان در لوله یا ناو را می توان ۳ الی ۷ متر در ثانیه در نظر گرفت. حداقل قطر لوله برای این سازه ۶۰ سانتی متر پیشنهاد می گردد. برای جلوگیری از وقوع جریان بحرانی که باعث تلاطم و تغییرات شدید عمق آب می شود بهتر است شیب ناو پا لوله را طوری در نظر گرفت که سرعت جریان حداقل ۲۰ درصد بیشتر از سرعت بحرانی یا به عبارت دیگرء عدد فرود بزرگتر از ۱/۲ باشد. پ - خروجی اگر رقوم ارتفاعی پائین دست نهر یا زهکش به اندازه کافی پائین باشدء احداث آبشار پس از ناو و یا لوله الزامی خواهد بود. آبشار قائم به دلیل سادگی در ساخت. مطلوبتر می باشد. شرط استفاده از آبشار قائم این است که ارتفاع آن بیش از ۲/۴ متر نباشد. ضوابط هیدرولیکی آبشارها در فصل چهارم قابل ملاحظه می باشد. ۰ ۱ ۱-۵-۳- کلیات برای عبور زهکش هاء مسیل ها و خطرالقعرها از زیر کانال, سازه زیرگذر به کار می رود. در طراحی این سازه معمولاً سعی می‌شود امتداد زیرگذر عمود بر مسیر کانال انتخاب گردد تا طول سازه کوتاهتر و اجرای آن راحتتر شود. در هر حال, گاهی تغییر مسیر زهکش های طبیعی مشکل بوده و ساختن سازه زیر گذر به صورت مورب گریز ناپذیر خواهد بود. اساس طراحی سازه زیرگذرء جریان آزاد در مجرای آن می باشد. در مواردی که رقوم ارتفاعی کف مسیل یا زهکش به اندازه کافی پائین تر از کانال نباشد. می توان این شرایط را به طور مصنوعی ایجاد نمود. این کار معمولاً با افزایش شیب در قسمتی از بالادست و کاهش شیب در بخشی از مسیر زهکش یا مسیل در پائین دست امکان پذیر خواهد بود. در برخی موارد نیز شاخه ورودی زیرگذر را به صورت شیب دار طراحی می کنند و شاخه خروجی آن را افقی و با رعایت حداقل شیب طولی ۰/۰۰۵ در نظر می گیرند. عبور دبی طراحی در این سازه باید به صورت آزاد و بدون فشار باشد ولی می توان دبی کنترل را با تامین اختلاف ارتفاع سطح آب در بالادست و پائین دست» به صورت پر و کم فشار طراحی کرد. دبی طراحی در این سازه بسته به اهمیت و عمر مفید شبکه های آبیاری و زهکشی, سیلاب با دوره برگشت ۲۵ ساله و دبی کنترل سیلاب با دوره برگشت ۵۰ ساله پیشنهاد می شود. ۲-۵-۳- ضوابط طراحی هیدرولیکی الف - ورودی مشخص داشته باشدء تیپ یک 115814 مناسب خواهد بود ولی اگر مسیل دارای عرض زیاد و شکل نامشخصی باشد. بهتر است از | - 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ سازه‌ها ی آبی و جاده‌های دسترسی پائین انداختن ورودی لوله را مهیا می سازد. در مورد مسیل های بزرگ. ساختن دیوارهای مورب جهت هدایت جریان به مقطع صندوقه ای و ادامه دادن دیواره ها با ارتفاع لازم در بالای صندوقه ضرورت دارد. ب - مجرای زیرگذر استفاده از لوله برای دبی های کم مناسب است. ولی اگر دبی طراحی زیرگذر بیشتر از حدود ۲/۵ تا ۲ متر مکعب در ثانیه باشد.ء بهتر است از مقطع صندوقه ای استفاده نمود. رعایت حداقل قطر لوله ۰/۶۰ متر برای کاهش مشکلات بهره برداری الزامی است. اگر در خروجی سازه از تبدیل بتونی استفاده شودء سرعت جریان مجرای زیرگذر را می توان حدود ۳ متر در ثانیه با دبی طراحی در نظر گرفت. هرگاه خروجی سازه مجهز به حوضجه آرامش باشدء می توان این سرعت را به ۴ متر در ثانیه نیز افزایش داد. حداقل فاصله لبه بالائی لوله پا صندوقه از کف کانال خاکی باید۰/۶۰ متر باشد. هرگاه کانال دارای پوشش بتونی باشد. این فاصله را می توان به ۰/۳۰ متر کاهش داد. پ - خروجی نقش خروجی سازه زیرگذرء انتقال جریان آب به مسیر اصلی خود در زهکش یا مسیل طبیعیء بدون ایجاد فرسایش می باشد. برای این منظور معمولاً از تبدیل بتونی» حوضچه آرامش و یا آبشار مایل مانع دار و سایر کاهنده های انرژی استفاده می شود. اگر سرعت جریان در زیرگذر بیشتر از ۳ متر در ثانیه نباشد. استفاده از تبدیل های بتونی بهتر است. مناسب ترین و ساده ترین خروجی برای زهکش هاء تبدیل تیپ یک می باشد ولی اگر مسیل مقطع مشخصی نداشته باشد. تبدیل تیپ دو ترجیح داده می شود. اگر سرعت جریان در مجرا بیش از ۳ متر در ثانیه باشدء استفاده از خروجی مانع دار و یا آبشار با حوضچه آرامش ضرورت پیدا می‌کند. در صورت استفاده از خروجی مانع دار»ء می توان سرعت در مجرای زیرگذر را تا ۴ متر در ثانیه نیز در نظر گرفت. در این صورت., سرعت تئوریک در خروجی با استفاده از رابطه روزنه [ ۰/26/77 < ۷) نباید از ۱۵ متر در ثانیه بیشتر باشد. با در نظر گرفتن احتمال مسدود شدن خروجی مانع دار و خطر تخریب آن» توصیه می شود که با مهیا ساختن شرایط برای سایر گزینه ها (مانند تبدیل های تیپ یک و دو ) حتی المقدور از این نوع خروجی استفاده نشود. اگر در خروجی زیرگذر از آبشار مایل با حوضچه آرامش استفاده شود. باید از برقراری سطح آب نسبتاً ثابت در پایاب اطمینان در طراحی هیدرولیکی پروفیل طولی زیرگذر» ورودی و یا خروجی سازه به عنوان مقطع کنترل جریان انتخاب می شود. اگر مقطع مسیل در پائین دست عریض و بدون شکل باشد و ورودی و خروجی سازه دارای اختلاف ارتفاع قابل ملاحظه باشدء ورودی سازه نیز به عنوان مقطع کنترل هیدرولیکی انتخاب می شود و در غیر این صورت خروجی سازه مقطع کنترل به حساب می‌آید. با فرض سطح آب نسبتاً ثابت در مقطع کنترل انتخاب شده» و با محاسبه افت بار هیدرولیکی لازم در ورودی و خروجی و مجرای سرپوشیده (شبیه محاسبات زیرگذر جاده و سایر سازه های مشابه) سطح آب در مقاطع مختلف سازه محاسبه می گردد. برای جلوگیری از جریان نشت آب از بالادست سازه به پائین دست آن که احتمال تخریب تدریجی را مهیا می سازدء بهتر است از طوقه لوله " استفاده نمود. طوقه لوله در واقع با طولانی کردن مسیر نشت. سرعت و دبی نشت را کاهش می دهد. در شرایط عادی, | - 8] )(۵1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- سازه‌های تقاطعی 5 سه عدد طوقه لوله در سازه زیرگذر در نظر گرفته می شود : یک طوقه در محور سکوی بالادست کانال, یک طوقه در ابتدای سکوی پائین دست و یک طوقه دیگر در فاصله ۰/۶۰ متری پائین دست انتهای سکوی پائین دست کانال. اگر خروجی سازه دارای حوضچه آرامش یا خروجی مانع دار نباشد. بهتر است به وسیله خشکه چینی با لاشه سنگ ویا ریختن قلوه سنگ به طول حداقل سه برابر قطر لوله حفاظت شود. نقشه شماره ۸ نمونه ای از نقشه های تیپ زیرگذرها را نشان می دهد. برای عبور کانال از عرض یک دره» رودخانه یا مسیل و یا زهکش بزرگ می توان از ناو پایه‌دار استفاده کرد. مقطع ناو پایه دار مستطیلی, نیم دایره و یا به شکل لوله است. برای کوچک شدن سطح مقطع ناو پایه دار»ه سرعت جریان در ناو زیاد انتخاب می شود و با تمهیداتی در خروجی, انرژی جریان گرفته شده و از فرسایش کانال جلوگیری می گردد. به علت پر هزینه بودن ناوپایه دارء این سازه کار برد چندانی ندارد و به خصوص در شبکه های فرعی آبیاری» سعی می شود با انتخاب گزینه های کم هزینه تر» حتی المقدور از به کارگیری این سازه اجتناب شود. در ادامه به مقایسه گزینه‌های مختلف سازه‌های ۷-۳- مقایسه گزینه ها ۱-۷-۳- گزینه های تقاطع کانال با جاده در محل تلاقی کانال با جاده» گزینه های زیر گذر جاده» سیفون معکوس و پل ماشین رو مطرح می باشد. در قدم اول باید امکان استفاده از سازه زیر گذر جاده را بررسی کرد زیرا ساده ترین و کم هزینه ترین گزینه است. در صورت وجود اختلاف ارتفاع کافی بین سطح آب در کانال و سطح جاده, به راحتی می توان این سازه را به عنوان گزینه برتر انتخاب کرد. در صورت کافی نبودن این اختلاف ارتفاعء راه حل ایجاد رامپ عمودی برای جاده باشیب حداکثر ۱۰ درصد باید بررسی شود. در این صورت نیز گزینه زیر گذر جاده برتر خواهد بود. اگر ایجاد رامپ عمودی در جاده امکان پذیر نباشد و یا با احداث رامپ نیز نتوان اختلاف ارتفاع کافی برای عبور کانال از زیر جاده را تأمین کرد بهتر است سراغ سازه سیفون معکوس رفت. سیفون معکوس در زیر جاده از نظر بهره برداری سازه مناسبی به حساب نمی آید ولی با در نظر گرفتن تمهیدات مناسب از قبیل ایجاد سرعت زیاد در مجرای سیفون (برای جلوگیری از رسوب) و نیز تعبیه شبکه آشغالگیر در ورودی آن می توان مشکلات بهره برداری را به حداقل رسانید. سازه پل ماشین رو در مقایسه با دو گزینه دیگر چنان پر هزینه می باشد که نمی توان به راحتی آن را انتخاب کرد. این سازه تنها در موردی توجیه پذیر است که امکان هیچ گونه تغییری در شکل مقطع کانال و رقوم ارتفاعی آن قابل تصور نباشد. با توجه به ابعاد کوچک و ظرفیت کم کانال های شبکه آبیاری فرعی, به راحتی می توان کانال را به شکل زیرگذر جاده و یا سیفون معکوس از زیر جاده ها عبور داد و حتی المقدور از به کار بردن سازه پل ماشین رو اجتناب کرد. [- ۳۵۵ 5 2- ۳:1۷ 6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳7 سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی ۳-۷-۳- گزینه های تقاطع کانال با رودخانه» مسیل یا زهکش برای عبور متقاطع کانال با مسیر رودخانه» مسیلء خط القعر و زهکش, گزینه های سیفون معکوس, زیر گذر و ناو پایه دار مطرح می باشد. ساده ترین گزینه از نظر هزینه اجرایی و مسایل بهره برداری» سازه زیر گذر می باشد بدین معنی که در شرایط عادی سازه زیرگذر مقرون به صرفه بوده و دارای بهره برداری آسانی می باشد. هرگاه عمق دره یا مسیل نسبت به کف کانال زیاد باشد.ء به خصوص در مناطقی که تأمین مصالح خاکریزی مشکل باشد (مانند استان های مازندران و گیلان)» سازه سیفون از نظر اقتصادی با این سازه قابل رقابت خواهد بود. همچنین اگر دبی عبوری از مسیل به حدی باشد که ساختن مقطع بزرگی را به صورت صندوقه ای (تک صندوقه ای و دو یا چند صندوقه ای) لازم داشته باشد.ء باز ممکن است سیفون معکوس ارزان تر از زیر گذر ارزیابی شود. اگر عمق دره نسبت به کف کانال بیش از حدود ۸ متر باشد و یا دبی عبوری از دره بیش از ۱۰ متر مکعب در ثانیه باشد. در شرایط عادی به احتمال زیاد گزینه سیفون معکوس از نظر اقتصادی نسبت به زیرگذر برنده خواهد شد. لذا در شرایط بینابینی و همچنین در شرایط خاص مانند مشکلات تأمین مصالح خاکریزی» مقایسه دقیق دو گزینه سیفون معکوس و زیرگذر» ضرورت خواهد داشت. توصیه می شود که اگر هزینه اجرایی این دو سازه نزدیک به هم باشد.ء برای سهولت بهره برداری» سازه زیرگذر انتخاب شود. گزینه ناو پایه دار به علت پر هزینه بودن و دارا بودن مشکلات طراحی و اجرایی» طرفدار چندانی ندارد. از این رو باید در انتخاب این سازه احتیاط کامل به عمل آورد و با تحلیل فنی و اقتصادی و با رد کردن دو گزینه دیگرء به سراغ این سازه رفت. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم سازه های افرزی گیر -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- سازه‌های انرز یگیر ۳۹ ۱-۶- طراحی کانال با جریان فوق بحرانی و تبدیل آن به جریان زیر بحرانی هزینه اجرایی را بالا برده و گاهی فاصله این سازه ها از همدیگر به قدری کم است که در همدیگر تأثیر گذاشته و جریان هیدرولیکی کانال در فاصله آبشارها به حالت نرمال نمی رسد. در چنین شرایطی می توان کانال را با شیب تند و با جریان فوق بحرانی طراحی جریان فوق بحرانی و سرعت زیاد در کانال های با ظرفیت بالا می تواند خطرات جانی را در مناطق مسکونی افزایش دهد ولی برای کانال های کوچک مانند کانال های شبکه فرعی آبیاری» استفاده از جریان فوق بحرانی که با سرعت زیاد همراه است. مشکل چندانی به وجود نخواهد آورد. در طراحی کانال با جریان فوق بحرانی» قبل از رسیدن به سازه‌هایی مانند آبگیر که احتیاج به جریان آرام و زیر بحرانی دارند. جریان کانال را باید به زیر بحرانی تبدیل کرد. در زیر شرایط طراحی کانال با جریان فوق بحرانی و نحوه تبدیل آن به جریان زیر بحرانی توضیح داده می شود : عدد فرود نشان دهنده نوع جریان در کانال های روباز به صورت زیر تعریف می شود: 84 که در آن : ۳ عدد فرود (بدون بعد) ؛ ع8: شتاب ثقل زمین 1/۹۱ 1/۸۱( اگر عمق آب در عرض کانال متفاوت باشد. (مانند مقطع ذوزنقه ای) عمق معادل با تقسیم سطح مقطع جریان به عرض فوقانی آب به کار برده می شود : - ورن که در آن: 0 عمق معادل (1)؛ ۸: سطح مقطع جریان (*۳) ؛ آ: عرض فوقانی آب (03) ؛ در جریان بحرانی» عدد فرود برابر با یک است. عدد فرود کوچکتر از یک معرف جریان زیر بحرانی و عدد فرود بزرگتر از یک نشان دهنده جریان فوق بحرانی می باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- یک سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی با توجه به اینکه شرایط هیدرولیکی در جریان های بحرانی شدیداً متغیر می باشد و تغییر پی در پی جریان از زیر بحرانی به فوق بحرانی و بر عکس» باعث تغییرات متوالی عمق آب و تلاطم و ناپایداری در کانال می گردد؛ در طراحی کانالها می باید سعی شود که به اندازه کافی از جریان بحرانی دوری کرد . بدین منظور عدد فرود در جریانهای زیر بحرانی نباید بیشتر از ۰/۸ و در جریانهای فوق بحرانی نباید کمتر از ۱/۲۵ باشد. با توجه به اینکه تبدیل جریان فوق بحرانی با عدد فرود ۲/۵ تا ۴/۵ به جریان زیر بحرانی به دلیل تشکیل جهش آبی ناپای‌دار مشکلاتی به همراه دارد.ء لذا عدد فرود در جریان فوق بحرانی در کانال ها به صورت ۳۰2.25 > 1.25 پیشنهاد می شود. در چنین شرایطی» جهت تبدیل جریان فوق بحرانی به زیر بحرانی در محل آبگیرها و سایر سازه هایی که به جریان آرام احتیاج داردء سازه به خصوصی به عنوان سازه انرژی گیر احتیاج نبوده و کافی است کف کانال حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتی متر پائین تر انداخته شود و تا طولی حدود ۱۰ متر به صورت افقی و بدون شیب ساخته شود. در این صورت جریان به زیر بحرانی تبدیل می شود و می توان کانال را با شیب زیر بحرانی ادامه داد و یا از سازه آبگیری استفاده کرد. ۲-4- تنداب ۱ ۱-۳-2- کلیات تنداب پا شوت سازه ای است که جهت عبور کانال از منطقه ای پر شیب ساخته می شود. در این سازه خط کف قسمت شیب دار کمتر پهتر است کانال را به صورت فوق بحرانی طراحی نمود و یا با در نظر گرفتن سازه آبشار به تعداد کافی کانال را با شرایط زیر بحرانی طراحی کرد. سازه تنداب از قسمتهای مختلفی به شرح زیر تشکیل می یابد: الف - تبدیل ورودی با توجه به اینکه قسمت شیب دار تنداب با مقطع مستطیلی ساخته می شود.ء یک تبدیل دوزنقه به مستطیل در ابتدای سازه لازم خواهد بود. این تبدیلء علاوه بر اتصال مقطع ذوزنقه ای به مستطیلی, شیب ملایم قبل از سازه را به شیب تند سازه متصل می کند. جهت اطمینان از عدم انتقال شرایط هیدرولیکی به بالادست کانال, بهتر است مقطع کنترلی در تبدیل ورودی در نظر گرفته شود. با توجه به اینکه در ابتدای قسمت شیبداره جریان بحرانی رخ می دهد می توان با ایجاد شیب منفی در کف تبدیل ورودی و یا با احداث أستانه یا سرریز در انتهای تبدیل که ارتفاع آن به اندازه تفاضل عمق آب نرمال در بالادست تنداب و عمق بحرانی در آغاز قسمت شیب دار خواهد بودء یک مقطع کنترل در ابتدای سازه به وجود آورد. در هر دو صورت (احداث سرریز یا ایجاد شیب منفی) بهتر است با ایجاد شکافی در شیب منفی یا سرریزء منطبق بر محور کانال, تخلیه کامل را در موارد قطع جریان آب امکان پذیر نمود. | - 0۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- سازه‌های انرژ یگیر : ب - قسمت شیب دار تنداب این بخش از تنداب که اصلی ترین قسمت سازه به حساب می آید با مقطع مستطیلی ساخته می شود و شیب طولی آن مطابق با باشد. جریان در این قسمت از سازه فوق بحرانی خواهد بود. پ - منحنی اتصال برای دست یافتن به شرایط هیدرولیکی مناسب جهت تشکیل یک جهش آبی پایدار» انتهای سازه تنداب به صورت یک آبشار مایل طراحی می‌شود. جهت اتصال قسمت شیب دار تنداب به قسمت آبشار که شیب تندتری معادل با ۲ افقی به ۱ عمودی دارد. از منحنی اتصال استفاده می شود. این قسمت از سازه علاوه بر اینکه اتصال دو شیب مختلف را به صورت قوسی ملایم امکان پذیر می سازد. با افزایش عرض کف باعث کاهش عمق و در نتیجه افزایش عدد فرود جریان می گردد. ت- آبشار مایل این قسمت از سازه تنداب در واقع یک آبشار مایل مستطیلی (.13.1. 10 ) می باشد که به حوضچه آرامش خاتمه پیدا می کند و شرایط جریان زیر بحرانی را در ادامه کانال مهیا می سازد . ۲-۲-5- ضوابط طراحی هیدرولیکی ۱-۳-۳-2 ضریب زبری با توجه به اینکه سازه تنداب برای از بین بردن انرژی است. ضریب زبری مانینگ در آن را کمتر از حالت معمولی درنظر می گیرند تا اطمینان کافی برای اتلاف کامل انرژی باشد, لذا برای مقطع بتونی مجرای تنداب ضریب زبری مانینگ ۰/۰۱۰ درنظر گرفته می شود. ۳-۲-۲-4 طول تبدیل ها تنگ شدگی یا گشاد شدگی خطوط جریان در تبدیل ها اگر با زاویه تندی صورت گیرد.ء باعث به وجود آمدن امواجی می گردد که ممکن است از حوضچه آرامش نیز رد شده و در ادامه کانال موجب بروز مشکلاتی گردد. لذا طول تبدیل‌های تنداب نباید کمتر از حد معینی باشد. بدین منظور کتانژانت زاویه انحراف سطح آب در تمام طول تنداب نباید کمتر از ۳/۳۷۵ برابر میانگین عدد فرود در دو ۳ << 00۶0 زاویه انحراف سطح آب ( درجه ) ۳ عدد فرود میانگین ابتدا و انتهای تبدیل (بدون بعد) که از رابطه زیر محاسبه می شود: رم که در آن: ۷ سرعت جریان در مقطع مورد نظر ( 1/5) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ سازه‌ها ی آبی و جاده‌های دسترسی 8 شتاب ثقل زمین (-1/۹ ۸۱ : عمق آب در مقطع مورد نظر ( 13) 0: زاویه شیب کف جدار در مقطع مورد نظر (درجه) کا: ضریبی که به شرح زیر در نظر گرفته می شود. اگر کف مسطح باشد ا برابر صفر خواهد بود. اگر کف به صورت قوسی از دایره باشد.ء مقدار ۴ از رابطه زیر محاسبه می شود: 2 0 0 ۹ اگر کف جدار به شکل قوس سهمی طراحی شده باشدء مقدار ۴ به شرح زیر حساب می شود: 2 ۹ 180,(/۷- 2۱8601 #۳ 17 7 زاویه شیب کف در انتهای منحنی اتصال ( درجه ) زاویه شیب کف در ابتدای منحنی اتصال ( درجه ) ۷ ارتفاع نظیر سرعت در ابتدای منحنی اتصال ( 11 ) از طرف 1151314 حداکثر ضریب ۰1 ۰/۵ پیشنهاد شده است. در طراحی تنداب بایستی از بکار بردن تبدیل نامتقارن و همچنین تغییر مسیر ناگهانی خودداری کرد. زیرا این عوامل نیز باعث بوجود آمدن امواج مشکل ساز می گردد. رعایت حداکثر زاویه انحراف سطح آب در تبدیل ها به میزان ۲۷/۵ درجه برای تنگ ۳-۲-۲-۶ هیدرولیک مقطع تنداب مقطع تنداب معمولاً به شکل مستطیلی و به صورت بتون مسلح ساخته می شود که با دیواره های سپری اتصال سازه به پی برای محاسبه مشخصات هیدرولیکی در مقاطع مختلف در طول تنداب» از معادله برنولی استفاده می شود: 7 +۷2 +742 < ۸2 +۸۱ +0۱ این معادله با فرض 2 های مختلف و به روش سعی و خطا حل می گردد. عناصر این رابطه به شرح زیر می باشد: 1 : عمق آب در نقطه ۱ ( 1 ) 1 ۸۷1/ : ارتفاع نظیر سرعت در نقطه ۱( 1) ( ۱ : اختلاف ارتفاع کف دو نقطه ( ۲۳ ) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- سازه‌های انرز یگیر ۳ ۳2 2 : ارتفاع نظیر سرعت در نقطه ۲ (1۱) ( ۵۶ ( 8 اگر طول تنداب کوچکتر از ۱۰ متر باشد می توان از افت بار هیدرولیکی صرفنظر کرد ( 1-0 ) در غیر اینصورت افت بار به شرح زیر محاسبه می شود: سا < [( طول قسمت مورد نظر (00) 1 شیب افت انرژی (بدون بعد) که از رابطه زیر محاسبه می شود: 22 ۷( 57 رس در ۷ سرعت جریان ‎)1/٩( چا شعاع هیدرولیکی جریان روش دیگر محاسبه مشخصات هیدرولیکی در تنداب روش قدم به قدم نام دارد. در این روش از رابطه زیر استفاده می شود: 2 - 02 - ]۷1 +41 در ۵ - [5 هرچه فاصله نقاط متوالی انتخاب شده ( آ ) کوچکتر باشدء دقت محاسبه بیشتر خواهد شد. آغاز شیب تند در انتهای تبدیل ورودی به عنوان مقطع کنترل برای نقطه شروع محاسبات هیدرولیکی بکار می رود. در این نقطه شرایط بحرانی برقرار خواهد بود. سرعت و عمق بحرانی از روابط زیر محاسبه می گردد: هی 1 ۷۲-8 8 سرعت بحرانی ( ‎1/٩‏ ) 6 عمق بحرانی ( 1 ) 8: شتاب ثقل ( ۲۳/۹۶ ۹۸۱ ) عرض ۰/۶ متر با توجه به مسائل اجرایی مناسب خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- 33 سازه‌ها ی آبی و جاده‌های دسترسی ارتفاع دیواره ها با در نظر گرفتن عمق آزاد کافی محاسبه می شود. برای شرایط عادی در مقطع تنداب حداقل عمق آزاد از رابطه زیر محاسبه می گردد: ۲۵ - 0.100 + 5 عمق آزاد در شرایط عادی با عمق آزاد در شرایطی که عمق آب ۰/۴ برابر عمق بحرانی باشدء مقایسه می گردد و عدد بزرگتر در نظر گرفته می شود. اضافه می گردد که عمق آزاد در طول تنداب برای دبی های تا ۲/۸ متر مکعب در ثانیه نباید کمتر از ۰/۳۰ متر اگر سرعت آب در قسمت هایی از طول شیبدار تنداب بیشتر از حدود ۱۰ متر بر ثانیه باشد. مقدار قابل ملاحظه ای هوا با جریان همراه خواهد شد. در این صورت نیز عمق آزاد محاسبه شده کافی خواهد بود. در برخی موارد در تندابهای طولانی‌تر از ۶۰ متر و با شیب کف کمتر از ۲۰ درجه تشکیل امواج خروشان" ملاحظه می‌شود. در این جریانات ممکن است آب از مقطع بتونی تنداب سرریز کند و یا حالت خروشان به بسد از حوضچه آرامش انتقال یاید. معمولا تبدیل‌های ناگهانی در مقطع جریان و همچنین تبدیل‌های نامتقارن و یا قوس‌ها و زوایای تند در مسیر جریان باعث ایجاد امواج خروشان می‌شود که با رعایت این موضوع احتمال تشکیل آنها کاهش می‌یابد ولی برای اطمینان پیشنهاد می‌شود به روش زیر عمل می‌شود: ۱(- تقسیم‌بندی طول مسیر تنداب به قسمتهایی که دارای شیب کف متفاوتی هستند. ۲- محاسبه شیب آنرژی در هر قسمت با فرض سه حالت ۲۰ و ۵۰ و ۱۰۰ درصد دبی طراحی برای مقطع تنداب. برای این منظور می‌توان از روابط ارائه شده در صفحات قبل استفاده کرد. ۳- محاسبه زاویای شیب خط انرژی در هر قسمت : ( [5) 0718 < 0 ۷ 2 ۴- محاسبه عدد و در نیکوف " مربع عدد مونتاری " با استفاده از روابط زیر: جک تمه 3 ۷ عدد ودرنیکوف (بدون بعد) 0: عرض مقطع (متر) 8 محیط خیس شده (متر) ۷ سرعت حریان (متر بر ثانیه) ): شتاب ثقل (متر بر مجذور ثانیه) 1 عمق آب (متر) 0 شیب خط انرژی (درجه) مجذور عدد مونتاری (بدون بعد) با 1۱ 1 2 - ۷۷۵00710۷ 7 3 - ۱10۵1۵۲۱ ۳۷۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- سازه‌های انرژ یگیر یت با طول قسمت مورد نظر (متر) ۵ مقادیر محاسبه شده در نمودار ارائه شده در شکل ۱-۴ که در آن منطقه تشکیا امواج خروشان مشخص شده است. پیاده ۶- نمودار دیگر پیشنهادی در شکل ۲-۴ ارائه شده است. با پیاده کردن مقادیر شیب خیز آنرژی ,5و فاکتور 1/۷0 در این نمودار احتمال وقوع امواج مشخص می‌گردد. شکل ۲-4- تاثیر شکل مقطع و شیب تنداب با امواج خروشان -------- صفحهٔ بعد -------- نک سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی 5-۲-۲-5 طراحی منحنی اتصال صورت یک سهمی به شکل زیر طراحی می شود. 7 شکل ۳-۶- منحنی اتصال تنداب ( سهمی ) )۱8607- 00 2717 +800/-۱( : فاصله افقی از مبدا ( 1 ) لا : فاصله عمودی از مبدا ( 1) : طول افقی منحنی اتصال ( «۱) 0 : زاویه کف تنداب نسبت به افق ( درجه ) 7 : زاویه کف قسمت شیبدار آبشار ( درجه ) طول افقی منحنی با فرض مقدار ۰/۵ برای ضریب 16[ که شرح آن در بند ۲-۲-۲-۴ گذشت محاسبه می گردد: 0.5 7 می توان منحنی اتصال را به جای سهمی قوسی از دایره طراحی کرد. در این صورت پیشنهاد می شود شعاع قوس طوری انتخاب شود که طول منحنی اتصال قدری بیشتر از طول آن در حالت سهمی باشد: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- سازه‌های انرز یگیر ۷ ]1 ۰ 1 0۳-0 و 8 60۲-0 ٩ شکل 2-۶ - منحنی اتصال تنداب ( دایره ای ) در این قوس دایره ای رابطه زیر برقرار است: 0 - 68 سس مرو را 360 اگر طول قوس را ۲۰ درصد بزرگتر از طول منحنی سهمی (۲./ ) که شرح آن قبلا گذشت. فرض کنیم : 0 - 60 سس مر 2 را ۱.2 360 1 در این صورت شعاع قوس مناسب برای منحنی اتصال دایره ای به شکل زیر محاسبه می شود که بهتر است شعاع قوس محاسبه شده به یک متر بالایی گرد شود. 21607 پر (00 -ر07) 77 عمق آب و در نتیجه افزایش عدد فرود برای رسیدن به شرایط هیدرولیکی مناسب جهت برقراری جهش آبی پایدار درنظر گرفته می ۱۹۹/0 »0 0+99 ۰ در این رابطه که برای دبی های تا ۲/۸ متر مکعب پیشنهاد شده است. ۳ عرض کف مناسب برای آبشار در قسمت شببدار و حوضچه آرامش و دبی جریان بر حسب متر مکعب در ثانیه می باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی ۵-۲-۲-2 طراحی آبشار انتدهای تنداب برای طرح هیدرولیکی آبشار انتهای تنداب؛ از روابط زیر و به روش آزمون و خطا استفاده می شود: 2" با -0ل عمق بحوانی ( 1۳) دبی واحد عرض ( ‎)۳۹/٩ ع: شتاب ثقل ( *۳/۹ ۹۸ ) 12 41 : نسبت عمق های آب در جهش آبی (بدون بعد) [ل. عمق آب قبل از جهش آبی (:۲) 2 , عمق آب بعد از جچهش آبی (0) ارتفاع خط انرژی قبل از چهش آبی : [7۷] +41 < [اا ارتفاع خط انرژی بعد از جهش آبی : اور +41 < ۳11 اتلاف انرژی در چهش آبی : ۲۲۱-5 - ۲ ارتفاع کف حوضچه آرامش : ( 17 +1۱۷2 +42) - 511 < (41+۱) - 51 < قاط 2 ۱ محاسبه عمق اول جهش آبی: 7 - 41 2 ار دروم محاسبه اتلاف از ی در جهن ر : 3 - 77 رف ال ی ی (۱+ )4۸ ۱ [ ۷1 |21۳۷ 2 4 8 عمق آزاد در حوضچه آرامش با توجه به دبی و مشخصات جریان قبل از جهش آبی, با استفاده از نمودار زیر محاسبه می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- سازه‌های انرز یگیر 5۹ نمودار ۱-۶- عمق آزاد در حوضچه آرامش -۳- آبشاو۱ می‌شود.از این رو به این سازه شیب شکن نیز می‌گویند. آبشارها انواع مختلفی دارند که در زیر تشریح می‌گردد. ۱-۳-۶- آبشار قائم" ۱-۱-۳-۶- کلیات ساده ترین نوع آبشارها آبشار قائم می باشد که از یک دیوار قائم و یک حوضجه آرامش ی کیا می یاید. بی ماد می‌شود که | -0 2 -۷ ۵۳۱۵۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- 2۰ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی یک آبشار قائم از یک تبدیل ورودی (تبدیل مقطع ذوزنقه ای به مقطع مستطیلی) و یک حوضچه آرامش و یک تبدیل خروجی -۲-۱-۳- ضوابط طراحی هیدرولیکی در مورد تبدیل‌های ورودی و خروجی و شرایط هیدرولیکی آنها در مباحث قبلی توضیحات لازم داده شده است که از تکرار آنها در اینجا خودداری می شود. لذا مبانی هیدرولیکی ریزش آب از دیوار قائم و تشکیل جهش آبی در حوضچه آرامش تشریح می گردد. ۱۹۹/0 عرض مناسب برای آبشار قائم از رابطه 9,9 + ی 7۶ حساب می شود. در محل ریزش آب» یعنی در انتهای تبدیل ورودی» 2 ۹ ال < 0/» ۱ 0 عمق بحرانی (1) دبی واحد عرض ( ‎)1*/٩ 8: شتاب جاذبه زمین اگر ارتفاع دیوار قائم آبشار با 0] نشان داده شودء عمقهای اول و دوم جهش آبی در حوضچه آرامش از رابطه زیر محاسبه می‌شود: 21 - |[ 5 ک با +۱/06 ۱ 1 2۲۷۱ ۱0۶ سا چسا|ر 42 2 8 4 ۱ 0 . برای اطمینان از مستهلک شدن انرژی در داخل حوضچه آرامش و عدم انتقال آن به پایین دست سازه, تبدیل خروجی با یک شیب منفی به آدامه کانال متصل می گردد. ارتفاع کف کانال در پایین دست سازه نسبت به کف حوضچه آرامش نصف عمق بحرانی +1 درنظر گرفته می شود. ۳-۳۱ نیافتن جهش آبی به پایین دست سازه اطمینان حاصل شود. ارتفاع سطح آب در پایین دست نسبت به کف آبشار در محل تشکیل عمق بحرانی نباید بیش از ۰/۶ عمق بحرانی باشد. طول حوضچه آرامش از رابطه زیر حساب می‌گردد (شکل شماره ۵-۴): سم | و 40 1 20.7+ [.1 + 2.5 ا< 7 / - (1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- سازه‌های انرژ یگیر ۱ شکل شماره ۵-۶- عوامل هیدورلیکی آبشار قائم با قرار دادن بلوکهای انرژی گیر در کف حوضچه آرامش می توان قدری طول حوضچه را کاهش داد. ولی در سازه‌های کوچک شبکه فرعی ساختن چنین بلوک های کوچکی مشکلات اجرایی زیادی دارد و حوضچه بزرگتر و بدون بلوک ترجیح داده می‌شود. طول تبدیل های ورودی و خروجی را نیز با رعایت حداکثر زاویه انحراف سطح آب که شرح آن قبلا گذشت. قابل محاسبه می باشد. نقشه شماره ۱۱ پیوست. نمونه ای از نقشه تیپ آبشار قائم می باشد. ۳-۳-۶ آبشار مایل ! آب یا ارتفاع معادل انرژی جنبشی تلف شده در این سازه معولاً تا ۵ متر می باشد. ولی در کانال های کوچک آبشار نیم متری نیز مورد استفاده قرار می گیرد. ریزش آب در این نوع آبشار بر خلاف نوع قائم در یک مقطع شیب دار رغ می دهد. معمولاً شیب این قسمت را ۱ عمودی به ۲ افقی در نظر می گیرند. این سازه می‌تواند به همراه آب بند ساخته شود. در این صورت در بالادست آبشار یک سرریز ثابت به عنوان کنترل کننده سطح ۱-۲-۳ ضوابط طراحی هیدرولیکی آبشار مایل 0 099 < 7 تعیین می‌گردد. طول عرض مقطع مستطیلی آبشار قائم مانند آبشار قائم با در نظرگرفتن ظرفیت کانال از ر حوضجه آرامش حدود ۴ برابر عمق دوم چهش آبی (012) در نظر گرفته می شود. اختلاف ارتفاع کف حوضجه آرامش نسبت به ادامه کانال به اندازه نصف عمق بحرانی (ع1) منظور می گردد. همجنین می توان با متعادل ساختن سطح آب بعد از چهش آبی در حوضجه کرد. رعایت حداکثر زاویه انحراف سطح آب در تبدیل های ورودی و خروجی مانند سایر سازه های آبی ضروری می باشد. 1- ۳۳۵۵1۵۵۷1۵۲ 101160 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی با توجه به ذکر جزئیات آبشار مایل انتهای تندأب در بند ۵-۲-۲-۴ در اینجا از تکرار آنها خودداری می شود. نقشه شماره ۱۲ ۳-۳-۶- آبشار لوله ای " اگر کاهش ارتفاع کانال در محل تقاطع با عارضه ای مانند جاده یا زهکش باشدء می توان از سازه آبشار لوله ای استفاده کرد. در این صورت علاوه بر اتلاف انرژی در آبشار کانال از زیر جاده یا زهکش به صورت لوله عبور داده می‌شود. آبشارهای لوله ای را می توان به دو نوع تقسیم کرد. تفاوت اصلی این دو نوع در حوضچه آرامش آنها می‌باشد. در آبشار لوله‌ای نوع اول» حوضچه آرامش قسمتی از لوله می باشد که به صورت افقی قرار می گیرد و پس از آن جریان آرام شده به صورت روباز به ادامه کانال وصل می شود. این نوع آبشار لوله ای برای کانالهای با ظرفیت کم و برای افت انرژی کوچک مناسب می‌باشد. در آبشار لوله‌ای نوع دوم برای اتلاف انرژی از خروجی مانع دار" استفاده می شود. این نوع آبشار برای ظرفیتهای بزرگ و کاهش ارتفاع های زیاد مناسب می باشد. علاوه بر این» اگر در پائین دست جریان» سطح آب ثابتی وجود نداشته باشد مانند تخلیه سرریز جانبی به مسیل ها و رودخانه ها آبشار لوله ای با خروجی مانع دار کاربرد خواهد داشت. -۱-۳-۳- ضوابط طراحی هیدرولیکی آبشار لوله ای بدون خروجی مانع دار این سازه از قسمت هایی به شرح زیر تشکیل می یابد. تبدیل ورودی» مجرای لوله ای شیب دار» مجرای لوله ای بدون شیب (حوضچه آرامش) و تبدیل خروجی. برای حفظ شرایط هیدرولیکی عادی کانال در بالادست این سازه می توان مقطع کنترلی قبل از ورودی در نظر گرفت. این کار معمولاً به وسیله یک سرریز و یا با در نظر گرفتن شیب معکوس در تبدیل ورودی انجام می گیرد. مجاری این سازه می تواند از لوله بتونی پیش ساخته و یا لوله ایرانیت باشد. قطر لوله با در نظر گرفتن سرعت مناسب انتخاب می گردد. سرعت ۱/۵ متر در ثانیه برای سازه با تبدیل خروجی خاکی و سرعت ۳ متر در ثانیه در مورد تبدیل‌های خروجی بتونی مناسب خواهد بود. برای تعیین موقعیت ارتفاعی لوله افقی که به عنوان حوضچه آرامش به کار می رود. ابتدا عمق اول جهش (: 4 ) با در نظر گرفتن ارتفاع آبشار محاسبه می‌گردد. سپس عمق دوم جهش که یک عمق مجازی بوده و معمولاً بیشتر از قطر لوله می باشد محاسبه می گردد. به روش آزمون و خطا رقوم ارتفاعی قسمت افقی لوله طوری در نظر گرفته می‌شود که سطح آب با عمق دل قدری پایین‌تر از سطح آب کانال در پایین دست باشد. این کار به عنوان ضریب اطمینان برای عدم انتقال جهش آبی به پایین دست انجام می‌گیرد و با فرض عمق آب کانال در پایین دست به اندازه ۰/۸ عمق معمولی و هم سطح کردن سطح آب با عمق دوم جهش با آأن صورت می‌گیرد. طول قسمت افقی لوله که به عنوان حوضچه آرامش بکار می‌رود. به اندازه چهار برابر عمق دوم جهش (442) و حداقل ۲ متر در نظر گرفته می‌شود. رعایت حداقل طول در تبدیل های ورودی و خروجی نیز الزامی خواهد بود. 00۳ 06زظ - ۱ 01۱ 8011100 - 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- سازه‌های انرژ یگیر ۳ سازه آبشار لوله‌ای بدون خروجی مانع دار در مورد کانال‌هایی که جریان نسبتاً ثابت و دائمی و فاقد رسوب داشته باشند» کارایی سازه خوبی به حساب نمی‌آید و به علت امکان گرفتگی محراء مشکلات بهره‌برداری فراوانی دارد. هدایت دبی نسبتاً زیاد زهکش‌ها و سرریزهای جانبی به رودخانه‌ها و مسیل‌ها بکار می‌رود. لذا کاربرد چندانی در شبکه‌های فرعی می‌دهد. ی 1 ۳ که ها 1 ۰ و ۱ ۰ ْ.« بل 1 وم سا سا ی ِ شکل ۷-2- آبشار لوله‌ای با خروجی مانع‌دار -------- صفحهٔ بعد -------- 3 سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی 2-2 انواع حوضچه های آرامش حوضجه های رامش که در انتهای سازه‌های انرژی گیر بکار می‌رود. دارای انواع مختلف می‌باشد و هر کدام از آزها کاربرد خاصی دارد. شبکه‌های فرعی آبیاری و زهکشی استفاده از حوصضجه آرامش تیپ یک مناسب می‌باشد که روش طراحی آن در سازه‌های مربوطه تشریح شد. از این رو در زیر خلاصه‌ای از خصوصیات و کاربرد برخی از آنها ذکر می‌شود. ۱-2-2 حوضچه آرامش تیپ یک حوضچه آرامش تیپ یک ساده ترین حوضچه آرامش به حساب می‌آید این حوضچه بدون بلوک و به صورت افقی و به طول حدود چهار برابر عمق دوم جهش آبی در انتهای سازه‌های انرژی گیر ساخته می‌شود. به دلیل سادگی اجرا بیشترین کاربرد در شبکه‌های فرعی آبیاری و زهکشی مربوط به این تیپ از حوضچه‌های آرامش است. شرایط هیدرولیکی مناسب برای این نوع حوضجه داشتن عدد فرود در قبل از جچهمش آبی به میزان ۴/۵ تا ۱۰ می‌باشد. شکل ۸-۴ حوضجه آرامش تیپ یک را نشان می‌دهد. را ص شکل ۸-۶ - شمای کلی حوضچه آرامش تیپ یک ۲-2-2 حوضجه آرامش تیپ دو آب و از بین رفتن انرژی وجود دارد. بدین ترتیب می‌توان طول حوضچه را قدری کمتر از حوضچه تیپ یک در نظر گرفت. شکل ۹-۴ این نوع حوضچه را نشان -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- سازه‌های انرژ یگیر * شکل ۹-2۶- شمای کلی حوضچه آرامش تیپ دو ۳-2-2 حوضچه آرامش تیپ سه حوضچه تیپ سه علاوه بر بلوک‌های ابتدا و انتهای یک ردیف بلوک در وسط نیز دارد. شرایط هیدرولیکی مناسب برای تیپ‌های یک و دو و سه یکسان بوده و عدد فرود قبل از جهش به اندازه ۴/۵ تا ۱۰ برای انتخاب هر یک از این حوضچه ها مناسب می‌باشد. با توجه به اینکه اندازه بلوک‌ها در سازه‌های شبکه فرعی کوچک بوده و ساختن آنها مشکل می‌باشد. لذا بهتر است از حوضچه‌های آرامش تیپ یک استفاده شود. یعنی حوضچه ساده و بزرگ به حوضچه بلوک دار و کوچک ترجیح داده می‌شود. شکل ۱۰-۴ حوضچه شکل ۱۰-۶ - شمای کلی حوضچجه آرامش تیپ سه 2-2-24 حوضچه آرامش تیپ چهار می‌باشد. وقتی عدد فرود ۲/۵ تا ۴/۵ باشدء یک جهش آبی ناپایدار تشکیل می‌یابد که در صورت استفاده از حوضجه‌های آرامش تیپ -------- صفحهٔ بعد -------- .۰ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی شود تا نیاز به استفاده از حوضجه آرامش تیپ چهار پیش نیاید. شکل ۱۱-۴ حوضجه آرامش تیپ چهار را نشان می‌دهد. ۵-2-4 حوضچه آرامش تیب پنج این نوع حوضچه در واقع محل تشکیل جهش آبی در محل رسیدن جریان فوق بحرانی به توده بزرگ آب» مانند دریاچه یا رودخانه بزرگ با جریان آرام» می‌باشد. شکل ۱۲-۴ این حوضجه را نشان می‌دهد. ۶-۴-۴ حوضچه آرامش تیپ شش این حوضچه آرامش در واقع خروجی مانع دار می‌باشد که در انتهای زهکش‌ها و سازه‌های آبی که به مسیل ها ختم می‌شود بکار می‌رود. بطور کلی اگر در انتهای یک سازه آنرژی گیرء پایاب وجود نداشته باشد, حوضچه ارامش تیپ شش بکار می‌رود. شکل ۳- | - 1۵ 7۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- سازه‌های انرژ یگیر ۳ ۷-2-2- حوضچجه آرامش تیپ نه این نوع سازه در واقع حوضجه آرامش نبوده بلکه با قرار دادن بلوکهای متوالی در سطح شیبدارء تلاطم و اتلاف انرژی در طول قسمت شیبدار صورت می‌گیرد و احتیاجی به حوضجه آرامش انتهای سازه وجود ندارد. این نوع سازه که به آن آبشار بلوک‌دار" می‌گویند. در انتهای زهکش‌ها و مسیل‌ها برای جلوگیری از فرسایش خاک ساخته می‌شود. شکل ۱۴-۴ حوضچه آرامش تیپ نه را نشان می‌دهد. شکل ۱۶-۶- حوضچه آرامش تیپ نه بقیه تیپ های حوضچه آرامش کاربرد چندانی در شبکه های آبیاری و زهکشی و بخصوص در شبکه های فرعی ندارند. در شکل ۱۵-۳۴ بقیه تیپ های حوضچه های آرامش. نشان داده شده است. 0 8۱1۵0 -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی 4 را شکل ۱۵-۶- تیپ های ۷ و ۸ و۱۰ حوضچه های آرامش -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های حفاظتی و ایمنی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- سازه‌های حفاظتی و ایمی 7 سازه هایی که برای حفاظت و ایمنی شبکه آبیاری و زهکشی و همچنین برای ایمنی مردم از خطراتی که از طرف شبکه آبیاری و زهکشی آنان را تهدید می کند. سازه های حفاظتی و ایمنی خوانده می‌شود. در شبکه های فرعی آبیاری و زهکشی با توجه به دبی کم کانال ها و زهکشهاء خطر موثری از طرق شبکه مردم را تهدید نمی کند. لذا در این بخش سازه‌هایی که برای حفاظت و ایمنی شبکه آبیاری و زهکشی بکار می رود شرح داده می‌شود. ۱-۵- سرریز جانبی ی سرریز جانبی سازه‌ای است که کانال ها را در مقابل افزایش ارتفاع آب و خطر شسته شدن و خرابی خاکریزها و بدنه کانال حفظا می کند. افزایش ارتفاع آب می‌تواند در اثر بهره برداری نامناسب از شبکه » و یا قطع اجباری انشعابات کانال و همچنین گرفتگی سازه هایی مثل سیفون یا قطع اجباری جریان آن و سایر موارد مشابه اتفاق افتد. سرریز جانبی در واقع یک سرریزی است که در کنار کانال و در امتداد آن قرار می‌گیرد. و در صورت بالا آمدن سطح آب در کانالء در دامنه عمق آزاده مقداری از جریان آب را از کانال خارج می سازد. آب سرریز شده در حوضچه جانبی جمع آوری و به مجرای سرپوشیده هدایت می‌گردد. مجرای سرپوشیده معمولاً با اختلاف ارتفاع قابل ملاحظه‌ای به خط القعر طبیعی نظیر مسیل یا رودخانه منتهی می‌گردد. در انتهای این مجرا خروجی مانع دار قرار می‌گیرد. گاهی علاوه بر هدایت آب مازاد کانالء نقش سرریز جانبی خارج کردن اجسام شناور و یخ از کانال نیز می باشد. در این صورت یک تیرک مورب در عرض کانال و قدری بالاتر از سطح آب معمولی قرار می دهند تا اجسام شناور را به سمت سرریز جانبی هدایت کند. این تیرک علاوه بر هدایت اجسام شناورء می‌تواند نقش محدود کننده‌ای برای عبور جریان مازاد در کانال باشد و با بالا بردن سطح آبء شرایط را برای عمل سرریز جانبی مساعد نماید. در صورتی که خروج اجسام شناور و یخ از کانال نیز مورد نظر باشد. می باید از بکار بردن خروجی مانع دار در انتهای سازه خودداری کرد. محل مناسب برای این سازه بعد از آبگیرها و بخصوص آبگیرهای نسبتاً بزرگ و نیز قبل از مجاری سرپوشیده مانند سیفون‌های معکوس می‌باشد. ظرفیت تخلیه سرریز جانبی را معمولاً برابر با ظرفیت بزرگترین آبگیر موجود در بالا دست کانال و حداقل ۲۰ درصد دبی کانال در نظر می‌گیرند. سرریز جانبی با ظرفیت بیشتر از این غیر اقتصادی محسوب می‌شود. اصولاً با بره برداری مناسب, از شبکه احتیاجی به طرح و ساخت سرریزهای جانبی با ظرفیت بالاتر نخواهد بود. رقوم ارتفاعی تاج سرریز جانبی معمولاً ۵ سانتیمتر بالاتر از سطح آب در کانال با دبی طراحی در نظر گرفته می‌شود. این اختلاف ارتفاع برای جلوگیری از سرریز شدن نابجای آب کانال در اثر وزش باد و ایجاد موج می باشد. طول سرریز جانبی با در نظر گرفتن ضخامت تیغه آب به اندازه نصف عمق آزاد کانال با پوشش بتونی برای تخلیه دبی مورد نظر محاسبه می‌گردد. این ضخامت برای کانال های خاکی ۰/۲۵ عمق آزاد خواهد بود. برای محاسبه طول سرریز جانبی از رابطه سرریز استفاده می‌شود: 0-7 اجزای این رابطه به شرح زیر می باشد: ۱- 506 511۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی دبی طراحی برای تخلیه سرریز جانبی ۵ با طول سرریز (1) 1]: ضخامت تیغه آب روی سرریز (18) مستطیلی و با عرض متغیر ساخته می‌شود. معمولاً عرض آنرا در بالا دست ۰/۶۰ متر و در پایین دست ۱/۲ متر در نظر می‌گیرند. در کانال های کوچک می‌توان برای سادگی اجراء عرض این حوضچه را ثابت فرض کرد. برای اطمینان از جریان آزاد در سرریزء» می باید کف حوضچه جانبی به اندازه کافی پائین تر از تاج سرریز باشد. به این منظور عمق حوضچه در انتها می باید به اندازه آنرژی مخصوص در جریان بحرانی پایین‌تر از تاج سرریز باشد. این انرژی ویژه ۱/۵ برابر عمق بحرانی خواهد بود. لذا به عنوان ضریب اطمینان عمق حوضچه جانبی در انتهای آن به اندازه ۰/۳۰ متر بیش از ۱/۵ برابر عمق بحرانی در مقطع فرض می‌شود. (1.540+0. 30) کف حوضچه جانبی را می باید به اندازه کافی بیشتر از شیب بحرانی در نظر گرفت. شیب ۵ درصد برای این منظور مناسب می باشد. بدین ترتیب رقوم ارتفاعی کف حوضچه جانبی در بالادست به اندازه ۵ درصد طول سرریز بالاتر از رقوم کف حوضچه در پایین دست خواهد بود. مجرای سرپوشیده سازه سرریز جانبی را می‌توان بر اساس سرعت ۳/۵ متر در ثانیه طراحی کرد. توصیه می‌شود که حداقل قطر لوله را ۰/۶ متر در نظر گرفت. ممکن است سازه سرریز جانبی به صورت ترکیبی با سازه هرز آبرو" طراحی و ساخته شود. در این صورت یک دریچه کشویی به سازه اضافه می‌گردد که با باز کردن آن آب کانال مستقیماً به مجرای تخلیه راه می یابد. ابعاد این دریچه طوری انتخاب می‌شود که تمام دبی طراحی کانال با سرعت ۳/۵ متر بر ثانیه از آن عبور کند. رقوم ارتفاعی استقرار دریچه نسبت به سطح آب با دبی طراحی کانال می‌باید به اندازه کافی پایینتر باشد. بطوری که بر اساس رابطه روزنه دبی مورد نظر تخلیه شود: - 0 0 دبی طراحی کانال ۵ ضریب روزنه که برای دریچه کشویی حدود ۰/۷ منظور می‌گردد 0 فاصله قائم سطح آب از مرکز ثقل سطح مجرا در حالت باز شدگی کامل دریچه (۱) 1-۷۷۵۵10۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- سازه‌های حفاظتی و ایمنی ۳ خروجی مجرای تخلیه برای دبی های زیاد و اختلاف ارتفاع نسبتا زیاد بین سطح آب کانال و محل تخلیه به صورت خروجی مانع ۱ ۰.۰ اتف ۰ ۸ خ ۸ .۰ ْ ۰.۰ .۰ 1۰ دار ساخته می‌شود. ولی با توجه به دبی کم کانالهای شبکه فرعی و امکان گرفتگی این نوع خروجی هاء بهتر است چنانچه در بند۱-۳-۳-۴ ذکر شد.ء از حوضچه آرامش ساده و حفاظت در محل اتصال به آبراهه یا مسیل طبیعی استفاده شود. نقشه شماره ۱۳ ۳-۵- سرریز سیفونی" سرریز سیفونی سازه ای است که می‌تواند حجم زیادی از آب کانال را در زمان کوتاهی به خارج از آن تخلیه کند. شکل خاص این سازه باعث پرهزینه شدن آن بوده و کاربرد کمتری دارد . مزیت این سازه کم حجم بودن و عمل اتوماتیک و سریع آن می باشد. با بالا رفتن سطح آب در کانال ابتدا به صورت سرریز و سپس به شکل سیفون واقعی ( برخلاف سیفون معکوس) آب کانال به خارج جریان می یابد. با پایین افتادن سطح آبء هوا بوسیله لوله‌ای به قسمت بالایی سیفون راه می یابد و جریان سیفون قطع می‌گردد. با توجه به اینکه این سازه در شبکه های فرعی کاربرد چندانی نداردء از ذکر جزئیات طراحی آن خودداری می‌شود. شکل ۱-۵ شمای کلی سرریز سیفونی را نشان می دهد. ۰ 1 ۰ 2 : ۰ ۳ ۰ : ی با 7 بر ی نوع فلزی سرریز سیفونی به سیفون اضطراری مشهور است. این سیفون‌ها در مدلهای مختلف با ظرفیت تخلیه ۶۰ تا ۱۴۰۰ لیتر ۱1( ]۵ -| (۵ 5 زاگ -2 ۳۱۵۲۵۵۲۵۱۷ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- 715 سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی ۳5۱۵۵۵ ۶ ل 0 ام ۵۲۵۱۸۲ 5۱0۳۵۵ مر ۱3 ۱ 5۶6 0۸10۸( ۵۸ ۳ ۳ ت 2 20۸۵۱ ۴ خس ‏ را ۹ 0۳ 801100 7 اوو ۵۲ 0 سر ام زاره ها 0۳:۸۵ ۱ اوه ۹۵۲1)- ولا نو مس و و سا ۲ مومع ود و۵۵۱۱ ۸۸۵۲۵۲ "2:0 سم وا ماه مگ *3ا موم ۷۶۱۵۱ 8 ۵0۶7۸1 ۸ 067۸۱ شکل ۱-۵- سرریز سیفونی ۳-۵- ورودی زهکش به کانال" در محل تلاقی زهکش‌های طبیعی یا مصنوعی با کانالهای آبیاری معمولاً با استفاده از سازه زیر گذر یا روگذر جریان آب زهکش از یک طرف به طرف دیگر کانال هدایت می‌شود. ولی در مواردی که دبی زهکش نسبت به ظرفیت کانال کم بوده و دارای رسوبات نسبتاً کمی باشد. می‌توان جریان زهکش را به داخل کانال ریخت و از اجرای سازه تقاطعی خودداری و در هزینه‌ها صرفه جویی کرد. با توجه به اینکه رقوم ارتفاعی سطح آب زهکش می‌باید قدری بالاتر از سطح آب کانال باشد. موقعیت خاصی برای طرح و ساخت این سازه مورد نیاز است. معمولاً این موقعیت در محل‌هایی که کانال در خاکبرداری کامل واقع شده و زهکش نسبت به کانال کم عمق و کوچک باشد. رخ می‌دهد. مجرای ورودی زهکش به کانال را می‌توان به سه شکل لوله‌ای» صندوقه‌ای و روباز در نظر گرفت. مقطع لوله‌ای متداول ترین نوع می‌باشد و برای دبی‌های نسبتاً کم به کار می‌رود. مقطع صندوقه‌ای برای دبی‌های بزرگ به کار می‌رود و از این رو به خصوص در شبکه‌های فرعی آبیاری و زهکشی کاربرد چندانی ندارد. مجرای روباز برای دبی‌های خیلی کم به کار می‌رود که معمولاً به صورت روکش قلوه سنگ ساخته می‌شود. ۱-۳-۵- ضوابط طراحی هیدرولیکی ورودی مجرای لوله‌ای می‌باید طوری باشد که حداقل استغراق لوله را تأمین کند. این مقدار ۱/۵ برابر ارتفاع نظیر سرعت آب در لوله می‌باشد. اگر جریان آب در لوله فوق بحرانی باشد » به مقدار ارتفاع جریان بحرانی در لوله به این استغراق اضافه می‌گردد. اگر از | - 1۳۵ [1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- سازه‌های حفاظتی و ایمی 1 سرعت جریان آب در لوله را تا ۳ متر در ثانیه افزایش داد. رعایت شیب طولی حداقل ۰/۰۰۵ برای لوله به منظور تخلیه کامل مجرای سر پوشیده ضروری است. می‌توان از انواع لوله‌ها با توجه به قیمت و در دسترس بودن آنها استفاده کرد. اگر لوله از زیر جاده سرویس کانال رد شود.ء رعایت حداقل پوشش خاکی ۰/۶۰ متر بر روی لوله لازم خواهد بود. در غیر اینصورت پوشش خاک به اندازه ۰/۱۵ متر کافی خواهد بود. برای جلوگیری از جریان گاهی برای اطمینان از جلوگیری جریان یافتن آب کانال به زهکش از دریچه یک طرفه در خروجی لوله استفاده می‌شود. ولی با توجه به از دست دادن کارایی زود هنگام این نوع دریجه‌ها استفاده از آزها توصیه نمی‌گردد. حفاظت لازم در ورودی لوله به صورت قلوه سنگ‌های درشت و به ضخامت ۱۵ سانتی‌متر می‌باشد که حداقل تا ۳۰ سانتی متر بالاتر از سطح آب زهکش ادامه پیدا می‌کند. حداقل طول حفاظت در صورتی که از تبدیل خاکی استفاده شود ۳ برابر قطر لوله و در صورتی که تبدیل بتونی باشدء ۲/۵ برابر قطر لوله خواهد بود. طول حفاظت در هر حال نباید کمتر از ۱/۵ متر باشد. شکل ۲-۵ سازه ورودی زهکش به کانال را نشان می‌دهد. .۱ ا / 4 / ۱ 7 :۳ ۲ ا #ودن نوامه #هاموومعه) ره 3 ۹ ا ۰ 1 ا ی ۱ اس اه ۱ سب ۲ ۸ ۲۲ ۴ ۳ اس امومو ۱6 0۵و فوه) ۲07 ‎٩‏ "مر ۳ ححا سم هی پ ۷ 1 اض ۰ - ( 088 1۵ ۱ اپو۲ ۳ اس 9 90۱ ۸ ا ا ر سم > چس ما چسح- 5 ۵ ۱ ۳ 6 6 6 ا ۸ ۴۷ ۲ ۵ با ۳۲ ۱ ۵ ۵۷ ۵ 1 سک ص ۲۵۵۱۸۴۲۴ ۱۱6۵ ۴۸۲۵۷۸۱ ۵ 5۴607۱0۳۷ ۵۸-۸ -------- صفحهٔ بعد -------- 71 سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی 2-۵ سایر تم‌هیدات ایمنی اهمیت تمهیدات ایمنی بستگی به نزدیکی کانال به محل زندگی یا رفت و آمد انسانها دارد و از رده های کاملاً متفاوتی تشکیل می یابد. از این رو استفاده از روش و وسایل ایمنی مشخص و ثابتی توصیه نمی‌شود. طراح شبکه آبیاری و زهکشی و همچنین دستگاه نظارت طرح های اجرایی باید با توجه به اهمیت موقعیت کانالهاء وسایل ایمنی متناسب با اهمیت آن در نظر گیرد. نزدیکی کانال به مدارس, مناطق مسکونی» مزارع» محل نگهداری و عبور حیوانات اهلی و در نهایت محل عبور حیوانات وحشی » به ترتیب کانال‌های شبکه های فرعی و ظرفیت کم آزهاء اهمیت استفاده از وسایل ایمنی در این کانال‌ها به شدت کاهش می‌یاید. ممانعت از انتقال بوسیله جریان آب. با توجه به مطالب بالاء در اینجا وسایل ایمنی مورد استفاده نام برده می‌شود و از ذکر جزئیات خودداری می‌شود: حصارکشی ( توری یا سیم خاردار) - نرده کشی - تابلوها و علایم هشدار دهنده - زنجیرهای نجات - نردبان های نجات - آشغالگیرها -------- صفحهٔ بعد -------- سازه‌های اندازه گیری دبی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سشسمم- سازه‌ها ی اندازدگیری دبی نم در شبکه های آبیاری و زهکشی برای اندازه گیری دبی جریان از سازه های اندازه گیری" استفاده می‌شود. این سازه‌ها برای مره می باشد. برخی از آبگیرها سازه اندازه گیری نیز می باشند و احتیاج به سازه دیگری برای اندازه گیری ندارند. مانند مدول‌های نیرپیک یا دریجه های 10]-). سازه‌های اندازه گیری دبی جریان در ابتدای شبکه آبیاری و در خروجی زهکش ها و نیز در محل انشعاب کانالها و آبگیرهای ساده مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای اندازه گیری دبی در جریان های روباز معمو لاسه نوع وسیله اندازه گیری بکار می رود: سرریزهاء روزنه ها و فلوم‌ها. در نشریه شماره ۱۰۶ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور که تحت عنوان « ضوابط و معیارهای فنی شبکه های آبیاری و زهکشی : اندازه گیرهای جریان» منتشر شده است؛ جزئیات و ضوابط طراحی و بکارگیری این وسیله ها تشریح شده است. لذا در اینجا تنها به ذکر خلاصه ای از کلیات اکتفا می‌شود. ۰ ۲ مثلنی و9 دایره ای نیز می‌تواند کاربرد داشته باشد. ۰ ۰ ۳ ع اد ۰ چ شم س سرریز سیپولتی به شکل دوزنقه ای با شیب جانبی یک افقی به چهار عمودی می باشد که عامل کاهش دبی در اثر فشردگی را در سرریزهای مستطیلی جبران می کند.سرریزها می‌تواند لبه تیز یا لبه پهن باشد و از نظر شرایط کاربرد سرریزها می‌تواند به صورت ازاد و یا مستغرق و همچنین به صورت فشرده و بدون فشردگی کار کند. شکل ۱-۶- شمای کلی یک سرریز اندازه گیر را نشان می دهد. ج ۱ 1 ی موررمو 6۵۵۸ 2 سس , ی سس 7 ید سح ‌ مر ۰ ست 08 م50۳۲ / رک 1 1 م0 و لس (۲۳) 06۱۵/۱ ۲۷۸۹۱ شکل ۱-۹- شمای کلی یک سوریز اندازه گیر 51۳۵1۵۵۵ ۷1۵000۳01۵1 - |[ ۷/۵۱۳۵ -2 7۲ ۱۵([[0111) - 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی برای اندازه گیری دبی جریان می‌توان از روزنه ها استفاده کرد. از نظر هیدرولیکی روزنه عبارت از منفذی است که با شکل منظم در بدنه قرار می‌گیرد و جریان آب از تمام سطح منفذ عبور می‌کند. به عبارت دیگر سطح آب در بالادست روزنه بالاتر از لبه بالایی روزنه قرار می‌گیرد. جریان روزنه می‌تواند آزاده نیمه مستغرق و مستغرق باشد. اگر سطح آب در پایین دست روزنه پایین‌تر از لبه پایینی روزنه باشد. روزنه آزاد به حساب می‌آید. اگر سطح آب در پایین دست بین لبه بالایی و پایینی روزنه قرار گرد روزنه نیمه مستفرق و در صورتی که بالاتر از لبه بالایی روزنه باشدء روزنه مستغرق خوانده می‌شود. برای اندازه گیری دبی جریان در کانال ها معمولاً از روزنه مستغرق استفاده می‌شود. متداول ترین وسیله روزنه برای اندازه گیری دبی در شبکه های آبیاری روزنه با بار ثابت (110)) می باشد که به عنوان یک آبگیر بکار می رود و شرح آن در بند ۲-۳-۲ آمده ۳-۹- فلوم ها" استفاده از فلوم برای اندازه گیری دبی, در واقع استفاده از شکل خاص در مقطع کانال و ایحاد شرایط مقطع کنترل می‌باشدکه در آن سرعت عبور آب مستقل از شیب طولی کانال بوده و دبی عبوری از آن تنها با تغییر عمق آب در آن مقطع تغییر می‌یاید. فلوم های مختلفی به این منظور پیشنهاد و ساخته شده است که متداول ترین آنها پارشال فلوم" می باشد. از محاسن پارشال فلوم می‌توان موارد زیر را برشمرد: حساسیت کم در مقابل سرعت آب در بالادست * _کارکرد مناسب در شرایط آزاد و مستفرق نداشتن مشکل رسوبگذاری به علت دارا بودن سرعت زیاد در گلوگاه موارد زیر نیز از معایب پارشال فلوم ها به حساب می آید: ۹ عدم امکان استفاده از آن به همراه آبگیر ( سازه ترکیبی آبگیر و اندازه گیر ) احتیاج به مهارت و دقت زیاد در ساخت و بالا بودن هزینه اجرایی پارشال فلوم های استاندارد بر اساس عرض گلوگاه در ۱۴ اندازه ۱ اینچ تا ۸ فوت ساخته می‌شود. با انتخاب مناسب آنها می‌توان دبی های مختلف از کمتر از ۱ تا بیش از ۳۹۰۰ لیتر در ثانیه را اندازهگیری کرد. شکل ۲-۶ پلان و مقطع طولی پارشال فلوم را نشان | - 0۲165 2- 65 3- ۳۵۲۹۵[[ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل تسنسم- سازه‌ها ی اندازه‌گیری دبی )۳ ۷۷۱۱۹۷۵۱۱۵ ۴16۸0 460 ۵5 ۵۵۱۴ ۲۵۱۵۱ سح : ت : 1۳۳20 0۳9 ۱ یی ۱ 5۵۷۵۵ 5۵۹۱۵۸۱ ارت ۱ ۱ ۱ ۱ پح أ ۱ م۰( س سس ۱ اه ۵ ۱ ۱ ۱ ۷۱۵9۷۷۵۱۱ ۳ 1 ۱ ۱ ۱ ۲۱ ۵ ۴۱۲ یسسق ات ال ِ ۱ مت و ی 1" کستک ‎ |(‏ صض ان 0۴۳ ۱6۷ یش ها ناکسا وی ادا هت 5 ه 7 7- ۱6و۸۸ چداها 2ما ی ۲۵۴۱۴ ۴ شکل ۳-1- پلان و مقطع طولی پارشال فلوم -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های جانبی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم- سازه‌های حانبی ۳۵ سازه‌هایی که در عملکرد شبکه آبیاری و زهکشی نقش موثری ندارد و از آنها استفاده های جنبی می‌شود.ء سازه‌های جانبی به شمار می‌روند. مانند سازه استفاده مردم از آب کانال و آبشخور حیوانات. در این قفصل علاوه بر سازه‌های جانبی؛ سازه های اتصال زهکشها و همچنین تبدیل‌ها و سازه‌های کانال‌های پیش‌ساخته نیز تشریح می‌گردد. ۱-۷- سازه استفاده مردم از آب کانال " سازه استفاده مردم از آب کانال که به آن رختشور خانه نیز می‌گویند. در واقع ایجاد پله‌هایی در بدنه کانال می باشد تا امکان استفاده اهالی از آب کانال چه در حالت پرآبی و چه در حالت کم آبی مهیا شود. برای ایحاد امنیت افراد در دو طرف این سازه دو ۲-۷- سازه استفاده حیوانات از آب کانال " سازه استفاده حیوانات از آب کانال که به آن آبشخور نیز می‌گویند » سازه ای است که امکان آب خوردن حیوانات اهلی و وحشی از کانال را مهیا می‌سازد. سازه آبشخور عبارت از یک حوضچه است که یک طرف آن دارای پله هایی با عرض زیاد و ارتفاع کم می باشد. بطوری که حیوانات به راحتی بتوانند از آن بالا و پایین بروند. کف این حوضچه معمولاً به وسیله یک لوله پولیکا به قطر ۱۰ سانتیمتر به کف کانال مرتبط می‌شود. برای امکان تخلیه و شستشوی حوضچه و لوله رابط این لوله را با شیب حداقل ۰/۰۰۵ به سمت کانال در نظر می‌گیرند. نقشه شماره ۱۵ پیوستء» یک نقشه تیپ برای سازه استفاده حیوانات از آب کانال می‌باشد. ۳-۷- پل عابر پیاده " برای امکان تردد مردم از روی کانال ها و زهکش هاء از سازه پل عابر پیاده استفاده می‌شود. این سازه عبارت از یک دال بتونی است که در عرض کانال قرار می‌گیرد. در کانال ها و زهکش های بزرگ که امکان عبور افراد از آن مشکل می‌باشد.ء در نزدیکی روستاها و آبادی ها و همچنین در هر کیلومتر از طول کانال یا زهکش, قرار دادن این سازه ضرورت دارد. نقشه شماره ۱۶ پیوست یک نقشه تیپ برای سازه پل عابر پیاده می باشد. (1 ۳۵۳1۱۵ -| 6۵ 0[)اه) -2 0 ۳-۳۵۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳7 سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی ۶-۷ اتصال زهکش ها" برای جلوگیری از فرسایش و شستشوی مقطع زهکش ها در محل تخلیه زهکش های فرعی به زهکشهای اصلی, سازه اتصال زهکش بکار می رود. این سازه عبارت از حفاظت مقطع به صورت خشکه چینی و یا بنایی با سنگ و ملات سیمانی می‌باشد. اگر زهکش اصلی دارای جاده سرویس در سمت اتصال زهکش فرعی باشد جریان زهکش فرعی به وسیله لوله از زیر جاده عبور داده می شود. کنترل سوار بودن زهکش فرعی به زهکش اصلی به طوری که سطح آب در زهکش فرعی حداقل ۱۵ سانتیمتر بالاتر از سطح آب در زهکش اصلی باشدء الزامی است. نقشه های شماره ۱۷ و ۱۸ دو تیپ مختلف از سازه اتصال زهکشها را نشان می دهد. ۵-۷- تبدیل ها" تبدیلها در آبتدای برخی از سازه ها برای اتصال دو مقطع مختلف از نظر شکل و اندازه » به صورت تغییر تدریجی ساخته می‌شود. علت به کارگیری تبدیل می‌تواند یک یا چند مورد از موارد زیر باشد: ۱ ارام کردن جریان آب ۲ کاهش افت بار هیدرولیکی ۳ کاهش یا از بین بردن فرسایش در کانالها و زهکش ها ۴- کاهش ارتفاع سطح آب در ورودی سازه های تقاطعی ۵- ایجاد پایداری بیشتر برای سازه های آبی به صورت افزایش مقاومت در نشست سازه ۶ حفاظت خاکریزها در اطراف سازه ها دفتر عمران آمریکا پنج نوع تبدیل بتونی ارائه کرده است که موارد استفاده هر یک از آنها به شرح زیر می‌باشد. ۱ تبدیل نوع اول مناسب ترین نوع برای کانال ها با قسمت ورودی دارای شکل مشخص بوده که می‌توان با شکل دادن به کناره های کانال آن را با تبدیل منطبق کرد. ۲- تبدیل نوع دوم برای استفاده در مجاری عریض با شکل مقطع نامشخص مناسب می باشد. ۳ تبدیل نوع سوم مانند تبدیل نوع دوم برای مجاری با مقطع نامشخص و نیز برای ایجاد سطح آب پایین‌تر در ورودی بکار می‌رود. ۴- تبدیل نوع چهارم مانند نوع سوم می باشد. با این تفاوت که دیواره آب بند بالادست حذف شده و کف آن شیب دار می باشد. با توجه به شیبدار بودن کف آنءمی‌توان برای مجاری با عمق نسبناً زیاد مورد استفاده قرار گیرد. ۵- تبدیل نوع پنجم از نظر اجرایی ساده ترین نوع می باشد. در این تبدیل با یک دیواره عمودی مقطع کانال یا زهکش به مجرای سرپوشیده متصل می‌شود و محل گوشه های ایجاد شده در کف به صورت ماله کشی قدری انحنا می‌یاید. در شکل های ۱-۷ تا ۵-۷ به ترتیب پنج نوع تبدیل نشان داده شده است. ۱-10 20 -------- صفحهٔ بعد -------- قصل هفنم- سا زدهای جانبی . م» در ما80 | و ورن ۳ زرد رد اه 9 > وا ان 2 وا << و ۰ ی ز 3 ۰ 3 یت ۴۳1 ۰ ۳« 9 ۰ زح ۱ ی را جرا سر هر 1 ار _ ۹1 ۳ سس * یا با - ی ۱ اه سک ۰ 8 9827۱0۸ پا ی ط ۱ / [ هرن ی سس وس ( ۱ سس ۱ ۱ ۳ 0 ح‌ 1۱ تسه ک از ما 2 1 ۱ ] - ۱ ۹ .۰ 1 را ۱ یکا اس ای اس 1 جح ۱ : ولمم ۵ ۴ ا 0 نس ی ای 0 3 - ۹ ای ۱ ط ۹ ۳ 1 ۱ ۳ رن سر مر ار درک شرا سا ین ی ۱ 18 سین تس ۳ 7 مد 4 4 1 ا .۰ [ 4*1 نفلت 0 8 8 زر ۳ ۶ برخم / ۰ ی »» ۰ ی 2و وم و رک ۱ ی ۹ ۳3 ی ۹ :6:0 ی هر ی ۷ 6 ۱۱ + ۷و مت مب سس ا و : ی رک را ۹ هو گم سا و یسم سا موی ۹ ان باه 0 ورگ ۴۳ ۱ سا ۹ ۱6 1 3 1 ۱ ور ۳ 2 460 لا ورزر "و ات لا ی ل ۱:۵۳ 0۳۲۵۱۴) ۶۲۳0:۱ هک 8 ۰ 1 اس سا ۰ ی : : زج مر کر ما سس ید ره سوت سا در ۳۵۸۶۲ 8۸ ۰ ۰ ۹ 2 ۱۸05 ۲010و ود 0006 0 وال 0۱00 6 10۷00 8 2 ق ۴۹۲/۵۶۶۶ ۲ ۴ ۲ن ۱۴۳ 00 ۵۲۱/20۱۵1۲ 52۵000 ۲1۵07 060 ۵00111 ۲ 0۱۹۵05 ۵0۲۹ 1۳۵۸۱۶۴۴۶۵ 01 0865۱7 0« ۸۵۳200۱011 7 ۷۲۲۱۱۴۵۱۱۲ ۷ ابم ۴8۲۱۱۹۵ ۰ م ‏ صص 0۶ و ومی خا ۱ 3 ریا سا 2 سا 0 مج صرر ار ۱ تک اش دا ده ۳ ۱ سر ۳0 رو لو ۰ ۰ ز 8 71 ۹ ۱ ۹ ی ۹ 1 ۰ ی لد ایح وا : ۱ ی ۰ ما8 + ای نا در مس اش ‌اسوط / س ۳ ِ ۹ یی احس زس 0 وم م۲ وا ۵-۵ 8586-7۱۵0۸ ۸-۵ 227/0۸ 89 381 ۴ ۱9627۱۵۷ شکل ۱-۷- تبدیل نوع۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۳۸ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسنرسی -<م 8 7 ۹ 1 ۳ ۳ ها که ا : تس 7 ۱ سا | سس - 7 : ۱ ا ( ۳ ۱ 7 رس ه ورس ی ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۶ 4 سس 9 چ #یوشی ورگ ۱ ۱ اه سوت ی / 1و جوم ۳ جر و اسر 59و ور ابا سر اس ال من 5 0 ۴/۵۵0۳ ۱۵ 5 فا 6001۷۸ ر - ۴ جمی یم ‎0٩‏ بز//۵/ ۸۵۲۲۶۵0 موم تحاأم را 7 للا۵ ۱۸/۳7۲ 5 ۸۸ ۸۵ ۶۲۲ اشر2 /۵۲ 7۳1۷ ٩‏ وب 001/۸ ۲و0 هر 7 00 ]۱۵۵0۷۷07 [‏ # عجون هدرم هورگ / ارت ۹ 8 8 ور ۲ ار از من أ ده را ۱ ۶ هدرن مخ یم همرت ۸ رس ایس ت جر ۵ ای ۵۱و۱۵ ۶۲۵۷ ۷" بف 0 0 ۱ ومع سور وه موی صمرم ج همم 5 با ۸/۵ ۲0۸۷6/701 3 رز ری وید نک له » 01 ۲ 007055 امک ۵ 0۱0۵ 86000 ۵/۱2 وگ ۱ | 8000 ۵12 ۶" 4 - شش /۳/۵۸ ۷۵/۲/5۴۵0 ۱۳۲۵ 1 ۵8-8 56727108۷ ۷ 3 ۵ 8006 ور و و اد جوم ۴۷۵۱۶ ۳ مدرم با رای 06۵11 ۵ سر و 0 سس #وااوع ۸600011 ۵7 م006۶ با 2و مگ 8 560710۸ 5507/0۸ ۵۸-۸ شکل ۲-۷- تبدیل نوع ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- سازه‌های جانبی خی اراد ده رس ۱ * ی ۰ / : #۶۵27 : ۷ , اسب( ۳ 5۳۳۷ ۵0۶ 1 ی اک / ۹ / :ولا( ۳ | ۱ 13 / بط مخ 2 ره ۳ مس .2ج #۷ 7 ری ٩۷ ۵/2 - 5۶67/0۸ ۸-۸ ۷۱۲۷۵۱۱ ۱۱۶۵ 8000 ِ ترش که 58627/۵0۸ 8 شکل ۳-۷- تبدیل نوع ۳ ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۰ 7 سم ۸ سا زدها ی آبی و جاده‌های دسترسی ۴ ۰ ری 1 ی ۰ مه و سح ان ۳ ۱ من سس ص سر [ ۰ و هو .و رون 0+۲6 00808۱ ۱ زار من رای سل ها اه 0008۱ زرد ان من سر 7 : ۰ مزا 1 ۱ ری 3 8 ۰ ه ۱ اراک ِ« ۳ ۹ ۱ - ۹3 ۹ وه 8 1 8 ۱ کب مهو مس 8 , 8 ۱ 5 أ و ۰ اس . بت رس سر رز ی سس سس رسمه ی سح اس ۱ 7 0 ۶۸۸۷ 7 ۲ ۸۸۷ ا سس -. ۰ < باه ۸۸ - ۰ ‌ اس : ۰ ۰ [ تدم ور ۰ لا هه ی ۹ » امین * ۰ ۴ ۶ وه ام ۱ پز هت ی و ۹۳ و ز ریش ‌ یره انش مر کاس پم ۹ , رگ : 1 اسف مد تشد ۳ ۱ ۳ ۱ را تم ۶ و0 865 ی 7 ۱ ص سر ی ی بشوسسو گ و ی ۳ :9 ی ی 7 9 ورگ یگ رین . 5 ۱ چگ .۰ [ س ید6 ۳ 1 سح مر وت 7 رس مک یا شمه سا .۱ 5 ۰۰ لا ری ۱۱ سا ابخا مرا کش ادن هرد ما ۳ م ات ۰ یس سوه رق 10 ۳ ۰ له ارس یقرت مد 2 و ننفه نشیتسا اه ترا نهک ک کمن هندب ۳ را هک رید مره ند 2 ۲ 5 ۹ ۳ ۹ مر ۹ ۹ ۹ ۰ ۳ وظ ۹ ی ۰ ۰ ۹ ی با ۰ 1 »5 ۹ . دای ۸ 7 موه ی ,7 7 :۶ ی که اْ 0 ۹ ۰ ار ی ۵ 536667۱0۷ شکل 2-۷ تبدیل نوع + شکل ۵-۷- تبدیل نوع ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- سازه‌های جانبی )۸ ۷-- سازه‌های کانال پیش ساخته کانالهای پیش‌ساخته معمولاً به شکل نیم لوله و نیم بیضی هستند. کانالهای نیم لوله با استفاده از قالب‌های دوار و بر اساس نیروی گریز از مرکز ساخته می‌شوند و ساخت کانال‌های نیم بیضی با قالبهای ثابت و با استفاده از میز ویبره صورت می‌گیرد. قطعات ستونی کانال‌های پیش ساخته معمولاً به طول ۶ متر می‌باشند که بر روی پایه‌های ستونی پیش ساخته قرار می‌گیرند. محاسن عمده استفاده از کانال‌های پیش ساخته در شبکه‌های آبیاری,» اتلاف کم زمین‌های زراعی در مسیر کانال‌هاء سرعت در اجرا و کاهش عملیات خاکی می‌باشد. مبانی طراحی سازه‌ها در کانال‌های پیش ساخته تفاوتی با سازه‌های کانال‌های درجا ندارد. با این تفاوت که در این کانال ها مقطع جریان قسمتی از دایره یا بیضی می‌باشد و مشخصات هیدرولیکی با فرض عمق معادل که عبارت از خارج قسمت مساحت جریان به عرض بالایی سطح آب می‌باشد. محاسبه می‌گردد و نیز با توجه به اینکه تبدیل جریان نیم لوله یا نیم بیضی به مقطع مستطیلی در سازه‌های آبی دفعتاً اتفاق می‌افتدء ضریب افت انرژی در این تبدیل‌ها ۰/۵ برای تنگ شدگی و ۱/۰ برای گشادشدگی فرض می‌شود. ۱-۹-۷ آبگیر و آب‌بند در کانال‌های پیش ساخته در کانالهای پیش ساخته از یک شاخه کانال با قطر بزرگتر که در طول آن یک دیواره کم ارتفاع و مورب ساخته شده است. به عنوان آب‌بند با سرریز ثابت استفاده می‌گردد. اگر سرریزی با طول بزرگتر لازم باشد می‌توان از دو عدد از آنها که بهتر است به صورت قرینه و به موازات هم قرار گیرند استفاده شود. سازه آبگیر در کانال‌های پیش ساخته می‌تواند به صورت مدول‌های نیرییک و یا دریچه کشویی ساده در نظر گرفته شود. نقشه شماره ۲۳ آلبوم پیوست. یک نقشه تیپ برای سازه آبگیر آب‌بند در کانال‌های پیش ساخته می‌باشد. ۲-۹-۷- آبشار در کانال‌های پیش ساخته اگر دو طرف یک شاخه کانال پیش ساخته برای طول سرریز محاسبه شده» کافی نباشدء می‌توان دو عدد از آزها را به صورت موازی در داخل حوضچه‌ای عریض‌تر قرار داد تا طول سرریز دو برابر شود. نقشه شماره ۲۱ آلبوم پیوست یک نقشه تیپ از سازه سرریز جانبی در کانال‌های پیش ساخته می‌باشد. ۳-۹-۷- پل عابر پیاده در کانال‌های پیش ساخته در مواردی که کانال پیش ساخته بر روی پایه‌های بلند قرار می‌گیردء عابر پیاده به راحتی از زیر آن رد می‌شود و در قسمت‌هایی که کانال روی زمین قرار گیرد و اندازه آن کوچک باشدء می‌توان از روی آن عبور کرد . در غیر این حالتها در محل‌هایی که امکان رفت و آمد رهگذر زیاد باشدء می‌باید از سازه پل عابر پیاده استفاده کرد. این سازه عبارت از یک دال بتونی پیش ساخته می‌باشد که عمود بر جهت کانال و بر روی پایه‌هایی در دو طرف کانال قرار می‌گیرد. دو سطح شیب‌دار با شیب حداکثر ۳۰ درصد امکان رفتن از روی زمین تا روی دال را میسر می‌سازد و نرده‌هایی در دو طرف آن که معمولاً از لوله‌هایی به قطر ۱/۵ اینچ ساخته می‌شود» ایمنی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی سازه را تامین می‌کند. در نقشه شماره ۲۰ آلبوم پیوست یک پل عابر پیاده برای کانالهای پیش ساخته به صورت تیپ قابل مشاهده می‌باشد. 2-1-۷ حوضچجه زاویه در کانال‌های پیش ساخته در کانال‌های پیش ساخته به جای اجرای قوس‌های افقی در محل تغییر امتداد مسیرء معمولاً از حوضچه‌های زاویه استفاده می‌شود. این حوضچه به شکل شش ضلعی ساخته می‌شود که زاویه انحراف آن برابر با زاویه تغییر مسیر کانال بوده و شاخه‌های کانال در دو طرف آن مستقر می‌شوند. برای جلوگیری از تنوع حوضچه‌های زاویه بهتر است در طراحی مسیر کانال های پیش ساخته به این امر توجه شود که حتی‌الامکان از زاویه‌های ثابت و گرد شده و کم تعداد استفاده شود. (مثلاً زاویه های با مضرب ۲۰ درجه یا ۰ درجه). این حوضچه‌ها دارای افت بار هیدرولیکی هستند که اندازه آن حدود ۱/۵ برابر ارتفاع نظیر سرعت در کانال فرض می‌شود. در نقشه شماره ۲۳ آلبوم پیوست جزئیات حوضچه زاویه را می‌توان ملاحظه کرد. در کانال های پیش‌ساخته برای کاهش شیب و از بین بردن انرژی غیر لازم بهتر است از سازه آبشار قائم استفاده شود. توصیه می‌شود ارتفاع این آبشارها بیش از ۲ متر نباشد. این سازه عبارت از یک حوضچه دراز می‌باشد که از یک سمت به قطعه کانال پیش ساخته بالادست و از سمت دیگر به قطعه پائین دست (با رقوم ارتفاعی پائین تر) متصل می‌گردد. طول این حوضچه و همچنین ارتفاع دیواره‌های آن بر اساس ابعاد لازم برای حوضچه آرامش آبشار قائم قابل محاسبه می‌باشد. نقشه شماره ۱۹ آلبوم پیوست یک سازه آبشار تیپ برای کانال‌های پیش ساخته را نشان داده شده است. ۵-1-۷ سیفون در کانال‌های پیش ساخته سازه سیفون برای کانال‌های پیش ساخته معمولاً به صورت دو چاهک قائم با مقطع مربع و یک لوله افقی که چاهکها را به هم متصل می‌کند.ء در نظر گرفته می‌شود. ضریب افت ورودی و خروجی این سیفون جمعاً ۱/۵ فرض می‌شود و افت بار داخل مجرا نیز همانند سیفون‌های کانال های درجا محاسبه می‌شود. ضریب افت بار ناشی از تغییر جهت ‎٩۰‏ درجه‌ای جریان آب در مجرا برای هر مورد ۰/۵ پیشنهاد می‌شود. بدین ترتیب افت بار کل سیفون با در نظر گرفتن ۱۰ درصد اضافی برای اطمینان عبارت خواهد بود از : 1 > (2.50۷ + با ۷ 5۲) <با[1] آ[ا: افت بار کل در سیفون کانال‌های پیش ساخته (متر) 1 شیب افت انرژی که با استفاده از رابطه مانینگ محاسبه می‌شود (به مبحث سیفون در کانال‌های درجا مراجعه شود) ۷ ارتفاع نظیر سرعت در مجرای سیفون (متر) سازه سیفون در کانال‌های پیش ساخته به صورت تیپ در نقشه شماره ۲۴ آلبوم پیوست نشان داده شده است. 1-1-۷ سرریز جانبی در کانال‌های پیش ساخته سرریز جانبی معمولاً در انتهای کانال‌ها و به همراه چند آبگیر و یا در طول کانال در بالادست سیفون‌ها و یا پائین دست آبگیرها قرار می‌گیرد. در کانال‌های پیش ساخته این سازه عبارت از یک شاخه از کانال می‌باشد که قدری پائین‌تر از شاخه‌های دیگر قرار می‌گیرد و از دو طرف آن به عنوان سرریز استفاده می‌شود. رقوم لبه بالایی این شاخه به عنوان رقوم تاج سرریز به اندازه نصف تا دو -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفنم- سازه‌های حانبی ۸۳ سوم عمق‌آزاد کانال پائین تر قرار می‌گیرد. این واحد در داخل حوضچه‌ای به طول برابر با طول یک شاخه از کانال و با عرض حدود ۲ تا ۳ برابر عرض کانال واقع می‌شود که آب سرریز شده را به داخل یک زهکش هدایت می‌کند. طراحی هیدرولیکی این سازه مانند سرریز جانبی در کانال‌های درجا می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشتم سازه‌های آبی شالیزارها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشستم- سازه‌ها یآبی شسالیزارها ۸۷ ۱-۸- آرایش و جایگزینی قطعات آبیاری در شالیزارها چنانجه در بخش‌های مربوط به آبیاری و تسطیح اراضی این نشریه ذکر شده است. ابعاد مناسب قطعات آبیاری ۲۰۳۱۰۰ تا زمین معمولاً بین دو ردیف قطعات آبیاری قرار گرفته و آنها را به صورت دو طرفه آب می دهد. کانال درجه سه در امتداد خطوط تراز قرار و کانالهای درجه ۴ را به فاصله حدود ۲۰۰ متر از همدیگر تغدیه می‌نماید. کانال درجه ۲ در جهت عمود بر کانال درجه ۲ یعنی در جمهت شیب غالب اراضی, امتداد می یابد و کانالهای درجه ۳ را با فاصله تقریبی ۵۰۰ متر آب می‌دهد. شکل ۱-۸ نمونه آرایش شبکه فرعی و قطعه‌بندی آن را به صورت شماتیک نشان می دهد. ۲ ۳ جاده سرویس کانال در چه۴ ۱ ۱ زا خر رخ حخش رخا خن خر وراه ر خی مخ ی ۹ ست ی مه ۱ 3 اس اب اما 5 2 1 1 سا 1 ۱ را !1 ات ما 1 ۱ ۱ 1 | سس 1 1 1 1 1 1 1 ۱ ۹ ۱ حون ۱ کلتا در جدم 0 ]۴[ و2030 200-3000 200-00 َ 1000۳00 : شکل ۱-۸- نمونه آرایش شبکه فرعی و قطعه‌بندی شالیزارها ۲-۸- آبگیری کانال‌های درجه ۶ از کانال درجه ۳ سازه مناسب برای آبگیری کانالمهای درجه ۴ از کانال درجه ۳ جعبه تقسیم می‌باشد. این سازه یک حوضجه ساده بتونی با دو دریجه کشویی ساده در امتداد کانال درجه ۳ و یک دریجه در امتداد عمود بر آن یعنی جهت انشعاب کانال درجه ۴ تشکیل می‌یاید. ابعاد و رقوم ارتفاعی هر سه دریچه برابر هم بوده و هر یک از آزها در دو حالت کاملاً بسته یا کاملاً باز مورد استفاده قرار می‌گیرند. ابعاد مناسب برای این دریچه‌های کشویی ۳۰ ۳۰۱ سانتی‌متر پیشنهاد می‌شود. شکل ۲-۸- پلان این سازه را به صورت نمونه نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسنرسی ۱.33333 اس ساسا سس خس سس / تن یسیو 8 ماقم سا لس 59 8 : ۷ م۲ ۴ با ۸ شکل ۲-۸- سازه آبگیری کانال درجه چهار از کانال درجه سه ۳-۸- سازه‌های کانال درجه چهار (شکل ۳-۸) . ولی در عمل برداشتن و ریختن خاک با بیل و نیز استفاده از سیفون‌های شلنگی برای قطع و وصل جریان آب بین -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشستم- سازه‌ها یآبی تسالیزارها ‎۸٩ | ۳ ای : ات۳ مسج ۱ 9 ِ 5 وا ۵ ۱ ۹ ۹ ۹ انس ۳ 1 و شکل ۳-۸- جعبه چوبی برای ارتباط قطعات آبیاری شالیزارها در مناطق با شیب تند که قطعات آبیاری به شکل تراس‌بندی ایحاد می‌شود. انتقال آب از قطعه بالایی به پائینی به صورت ریختن از ارتفاعی در حدود ۰/۵ تا ۲/۰ متر روی می‌دهد: برای جلوگیری از شسته شدن خاک بهتر است از یک قطعه لوله پلاستیکی مانند در قطعه بالادست و مقداری قلوه‌سنگ درشت در قطعه پائین دست با طول و عرض حدود ۱ متر و ضخامت تقرییی ۲۰ سانتی‌متر استفاده شود برای قطع و وصل جریان آب جریان آب» میتوان از یک کیسه نایلونی که درون آن» با پوشال یا پارچه کهنه پر شده باشد.ء استفاده کرد. با قراردادن لوله به اندازه ۵ تا ۱۰ سانتیمتر بالاتر از کف قطعه بالایی» آبیاری قطعه پایین به صورت خودکار کاربرد پس از اینکه سطح آب در پایین دست قطعه بالایی به بالاتر از لبه پایین لوله رسید: انجام خواهد گرفت. (شکل ۴-۸) -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسنرسی ٍ لالا,ح ریخست ی ل وه او وک وی مد | ْ 1.00 ْ ]۵ ۲۱ او | ,5۱۳2 ۵۳ ۴7۳ شاه ل(االا1 آنا اد شکل ۶-۸- ار تباط قطعات آبیاری در اراضی با شیب تند 2-۸- سازه تخلیه زهاب به کانال زهکش‌های شالیزار ایجاد می‌شود. استفادهٌ مجدد از آب زهکش‌ها برای آبیاری مزارع پایین دست. رواج دارد. در شالیزارهای شمال موضعی انجام می‌گیرد. لذا در طراحی شبکه آبیاری و زهکشی شالیزارها بهتر است حتی‌الامکان رقوم کف زهکش‌ها را طوری در نظر گرفت که به قطعات پایین دست سوار باشد. یکی از روش‌های دستیابی به این حالت. انطباق زهکش درجه سه بالادست با کانال سه (و منطبق بر آن زهکش درجه سه قطعات بالادست) در مرز تراس‌بندی‌ها و از نظر رقوم ارتفاعی پایین‌تر از تراس بالایی و بالاتر از تراس پایینی قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هشسم- سازه‌ها یآبی شسالیزارها ره بدین ترتیب محل تخلیه زهکش‌های درجه چهار به کانال درجه ۲ با اختلاف رقوم ارتفاعی همراه خواهد بود و لازم است که سازه تخلیه از تخریب تراس جلوگیری کند. سازه ساده پیشنهادی تخلیه زهکش عبارت از یک لوله پلاستیکی با طول قدری کمتر از اختلاف ارتفاع دو تراس با دو زانویی در دو سر آن می‌باشد. این لوله در داخل بدنه تراس واقع شده و سر باز زانویی بالایی پای پشته قطعات بالایی در محل انتهای زهکش درجه چهار قرار می‌گیرد که با پوشش بتنی محکم می‌شود و زانویی پایین دست بر لبه بتنی کانال درجه سه قرار گرفته و آن نیز به وسیلهٌ ملات سیمانی مستحکم می‌گردد. پیشنهاد می‌شود از زانویی ۴۵ درجه استفاده شود و لوله دیگری بعد از زانویی‌ها اضافه نشود تا در موقع گرفتگی بتوان به راحتی محرا را باز کرد. شکل ۵-۸ سازهٌ تخلیه زهاب انتهای زهکش درجه ۴ را به صورت شماتیک نشان می‌دهد. ی ری 2 ۵ ص : ۵ چم کی شکل ۱-۸ ساره تخلیه زهاب به کانال درجه سه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ی ۱ + مهای صِ احی ابط سازه ای طر : م -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم-ضوابط سازه‌ای طراحی سازه‌ها ی آبی 1۰ در این فصل به ضوابط سازه ای طراحی سازه های آبی شبکه های فرعی آبیاری و زهکشی پرداخته می‌شود. با توجه به انتشار آیین نامه بتون ایران (آبا) (نشریه شماره ۱۲۰ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور) رعایت تمام موارد ذکر شده در این نشریه در طراحی سازه های آبی الزامی می‌باشد. با توجه به ابعاد کوچک سازه‌های آبی شبکه های فرعی آبیاری و زهکشی, در اغلب موارد با رعایت شرایط اجرایی » سازه ها اجباراً با ضرایب اطمینان بیش از مورد نیاز, طراحی و ساخته می‌شود. لذا در طراحی این سازه ها رعایت ضوابط سازه ای نسبت به ضوابط هیدرولیکی دارای اهمیت کمتری می باشد. از این رو در این نشریه از ارائه ضوابط طراحی سازه ای مستقل برای هر یک از سازه ها خوددارری شده و در این فصل به ذکر کلیات اکتفا می‌شود. تحلیل سازه های آبی به روش حد مجاز (۱۷۷.5. 10) و حالت حد نهایی و با توجه به بزرگترین ممان خمشی و نیروی برشی و با در نظر گرفتن خصوصیات و مشخصات فنی خاکهای منطقه طرح» تراز آب زیرزمینی و نوع بارگذاری به شرح زیر انجام می‌گیرد. بار گذاری در طراحی سازه های آبی» به شرح زیر انجام می‌گیرد. ۱-۱-۹- بارهای مرده بار مرده شامل وزن سازه » خاک و نیروهای هیدرواستاتیکی می باشد که به شرح زیر در کلیه سازه ها در نظر گرفته می‌شود: ۱ وزن بتون مسلح ۲۵۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب ۲ وزن آب ۱۰۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب ۳ وزن خاک خشک ۱۶۰۰کیلوگرم بر مترمکعب ۴ وزن خاک کوبیده شده ۲۰۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب ۵ وزن خاک اشباع ۲۲۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب سربار به ارتفاع ۰/۶ متر خاک منظور می‌شود. ۳-۱-۹- بارهای زنده بارهای زنده عبارت است از بار کامیون و ماشین آلات ساختمانی و خودروهای مورد استفاده در دوره بهره برداری بر روی سازه ۳-۱-۹- فشار بالادهنده! فشار بالادهنده در سازه ها و دیواره هایی که در دو طرف آن اختلاف سطح آب وجود داردء مانند آبشارها در نظر گرفته می‌شود. همچنین فشار آب زیرزمینی در حالتی که سازه خالی از آب است. می باید مورد توجه قرار گیرد. 1- 1 -------- صفحهٔ بعد -------- اه سازه‌ها ی آبی و جاده‌های دسترسی 5 3 فشار رانش خاک با استفاده از رابطه نت < 17 محاسبه می‌شود. اجزای این رابطه به شرح زیر می باشد. 4 کل نیروهای جانبی ۹۵ ضریب رانش خاک ۵ وزن حجمی خاک 8 ارتفاع خاکریزها ضریب ۳4 با استفاده از روابط پیشنهادی کلمب" یا رانکین " و با در نظر گرفتن پارامترهای مختلف خاک مانند دانه بندی» زاویه اصطکاک داخلی بر اساس اطلاعات دریافتی از آزمایشات ژئوتکنیک محاسبه می‌شود. ۵-۱-۹- نیروی زلزله نیروهای افقی ناشی از زلزله با توجه به اطلاعات موجود در مورد شدت زلزله های رخ داده در منطقه و طول عمر مفید و اهمیت سازه ها در نظر گرفته می‌شود. این نیروها تنها در مورد بارهای مرده اعمال می‌گردد. بارگذاری در سازه های آبی در حالت های مختلف ممکن در دوره ساخت و بهره برداری به شرح زیر در نظر گرفته می‌شود: الف- سازه پر از آب و اطراف سازه خالی از خاک باشد. ب- سازه خالی از آب و اطراف سازه پر از خاک باشد. پ- سازه خالی از آب و اطراف آن پر از خاک اشباع باشد. از حالت های فوق حالت بحرانی برای هر یک از اعضای سازه مشخص و آرماتورگذاری بر اساس آن طراحی می‌گردد. در سازه های کوچک اگر نیازی به آرماتور نباشدء به منظور جلوگیری از ترک های ناشی از تغییرات درجه حرارت. آرماتورهای حرارتی در نظر گرفته می‌شود. 1 ا0) -2 6 -3 4- )0[۵ 5 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم-ضوابط سازه‌ای طراحی سازه‌ها ی آبی 1۷ ۳-۹- فرضیات طراحی الف- باربری مجاز خاک طبق آزمایش های ژئوتکنیک در نظر گرفته می‌شود. ب- تنش مجاز بتون مورد مصرف به شرح زیر فرض می‌گردد: ۰ حداقل مقاومت فشاری ۲۸ روزه برای بتون کلاس ] :۲۸۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع حداکثر مقاومت مجاز فشاری ۲۸ روزه برای بتون کلاس ] :۱۰۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع حداقل مقاومت فشاری ۲۸ روزه برای بتون کلاس ]ا :۲۱۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع ۰ حداکثر مقاومت مجاز فشاری ۲۸ روزه برای بتون کلاس ]] :۸۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع حداکثر مقاومت بر شی بتون بدون در نظر گرفتن آرماتور :۴/۲ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع ۰ حداکثر مقاومت بر شی بتون بدون با نظر گرفتن آرماتور:۱۰/۳ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع پ-برای اطمینان از صورت نگرفتن لغزش می باید شرط زیر برقرار باشد: مجموع مقاومت های افقی ۱/۵ مجموع نیروهای افقی ت- برای اطمینان از واژگون نشدن سازه می باید سرط زیر برقرار باشد: ۵ مجموع انگرهای افقی _ مجموع لنگرهای واژگونی محاسبات آرماتورگذاری بر اساس بزرگترین ممان خمشی و نیروی برشی و طبق توصیه های آیین نامه بتون ایران (آبا) انجام می‌گیرد. ۱-2-۹- آرماتورگذاری یک لایه آرماتورگذاری یک لایه به صورت زیر در نظر گرفته می‌شود: الف- اگر ضخامت بتون کمتر یا مساوی ۲۰ سانتیمتر و فاصله درزهای ساختمانی کمتر یا برابر با ۱۰ متر باشد: برای سطوحی که در معرض أفتاب و سرما نباشد‌میزان آرماتور معاال ۰/۲۵ درصد سطح مقطع بتون و برای سطوحی که در معرض آفتاب و سرما باشدمیزان آرماتور معادل ۰/۳۰ درصد سطح مقطع بتون در نظر گرفته می‌شود. ب- برای بتون های با ضخامت کمتر از ۲۰ سانتیمتر با درزهای ساختمانی بیش از ۱۰ متر اگر سطوح بتون در معرض آفتاب و سرما نباشدء آرماتور مورد نیاز ۰/۳۰ درصد سطح مقطع بتون و اگر سطوح بتون در معرض آفتاب و سرما باشد.۰/۴۰ درصد سطح مقطع بتون خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی ۲-2-۹ آرماتورگذاری دو لایه آرماتورگذاری دو لایه به صورت زیر در نظر گرفته می‌شود: الف- برای بتون های با ضخامت بیش از ۲۰ سانتیمتر و طول تا ۱۰ متر‌آرماتور مورد نیاز به شرح زیر می باشد: اگر سطوح بتون در تماس با خاک باشد۰/۲۰۰ درصد سطح مقطع بتون و اگر سطوح بتون در تماس با خاک نبوده و در تماس با تابش آفتاب و سرما نیز نباشدء ۰/۱۵ درصد سطح مقطع بتون و اگر سطوح بتون در تماس با تابش آفتاب و سرما باشد. ۰/۲۰ درصد سطح مقطع بتون آرماتور نیاز خواهد بود. ب- برای بتون های با ضخامت بیش از ۲۰ سانتیمتر و طول بیش از ۱۰ متر آرماتور مورد نیاز به شرح زیر می‌باشد: اگر سطوح بتون در تماس با خاک قرار گیرد۲۵۰ /۰ درصد سطح مقطع و اگر سطوح بتون در تماس با خاک نبوده و در معرض سرما و تابش آفتاب باشدء ۰/۲۵ درصد سطح بتون آرماتور لازم خواهد بود. در صورتی که ضخامت بتون بیش از ۳۸ سانتیمتر باشد.ء آرماتور حرارتی بر اساس ضخامت ۳۸ سانتیمتر محاسبه می‌گردد. حداقل قطر آرماتور مصرفی در سازه های آبی ۱۲ میلیمتر و حداکثر فاصله محور به محور آرماتورها ۳۰ سانتیمتر در نظر گرفته می‌شود. ۵-۹- پوشش لازم برای آرماتورها حداقل ضخامت بتون بر روی آرماتورها به شرح زیر می باشد. سازه هایی که در تماس با آب و خاک نیستند: پوشش ۴ سانتیمتر برای آرماتورهای به قطر تا ۱۶ میلیمتر و پوشش ۵ سانتیمتر برای آرماتورهای به قطر بیش از ۱۶ میلیمتر . سازه هایی که در تماس با خاک شورءآب شور و مواد شیمیایی فعال قرار دارند: پوشش ۵ سانتیمتر برای بتون های با ضخامت تا ۲۰ سانتیمتر و پوشش ۷/۵ سانتیمتر برای بتون های با ضخامت بیشتر از ۲۰ سانتیمتر . سازه‌هایی که در تماس با آب شرب قرار دارند: پوشش ۴ سانتیمتر برای بتون های با ضخامت تا ۲۰ سانتیمتر و پوشش ۵ سانتیمتر برای بتون های ضخیمتر از ۲۰ سانتیمتر . -1-۹٩‏ درزها درزهای سازه ای که در سازه های آبی مورد استفاده قرار می‌گیرد به شرح زیر می باشد. ۱-1-۹- درز انبساط درز انبساط به منظور تامین شرایط مناسب برای انبساط یکپارچه حجم معینی از یک قطعه بتون پیش بینی می‌شود. این درزها به قسمت های دو طرف آن اجازه می دهد که به طور خفیف حرکت نماید. فاصله درزهای انبساط معمولاً ۱۲ تا ۲۰ متر در نظر گرفته می‌شود. فاصله بین دو قطعه که ما بین آنها درز انبساط قرار می‌گیردء حدود ۲ سانتیمتر خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نهم-ضوابط سازه‌ای طراحی سازه‌ها یآبی 1۹ ۲-1-۹٩‏ درز انقباض درز انقباض به منظور کنترل ترک ناشی از انقباض بتون که در اثر تنش های کششی در پروسه سفت شدن و یا در اثر آفت درجه در کلیه درزهای انبساط و انقباض دو قطعه طرفین درزء به وسیله نوارهای آب بند" به همدیگر متصل می‌گردند. ۳-1-۹- درزهای ساختمانی چنانچه به هر دلیلی بتون ریزی در اجرای یک سازه متوقف گرددء جهت یکپارچه شدن بتون جدید و قدیم از درزهای ساختمانی استفاده می‌شود. -2-1-۹٩‏ درزهای کنترل درزهای کنترل به منظور ایجاد مقاطع ضعیف در بتون پیش بینی می‌شود. به عبارت دیگر چنانچه امکان ترک خوردن پیدا شود. این ترک در امتداد درزهای کنترل صورت خواهد گرفت. شیارهایی که در پوشش بتونی کانال های بزرگ ایجاد می کنند.ء از درزهای کنترل محسوب می‌شود. ۷-۹- ضخامت صندوقه ها و ماهیجه های مورد نیاز به منظور یکنواخت شدن و هماهنگی سازه های تقاطعیءضخامت حداقلی با توجه به ابعاد و تعداد دهنه‌های صندوقه‌ها پیش بینی می‌شود. جهت تقویت ضخامت دیواره های صندوقه ها در ناحیه برش حداکثر و به منظور جلوگیری از شکستن ناشی از استقرار مستقیم بار روی صندوقه از یک طرف و سهولت اجرا و قالب بندی از طرف دیگرء در گوشه های داخلی ماهیجه " در نظر گرفته می‌شود. 1 اد ضخامت دیواره ها ابعاد ماهیجه | عرض و ارتفاع دیواره‌ها (متر) تعداد دهنه (سانتیمتر) (سانتیمتر) کوچکتر از ۱ ۱و۲ ۳۵ ۱ ۱۵ ۱و۲ ۳۵ ۱۳۰ ۵ ۳۱ ۱و۲ :۳ ۱:۵ بزرگتر از ۳ ۱و۲ ۳۵ برد ها کوچکتر از ۱/۵ ۴۳ .۳ ۱:۵ ۵ تا ۳ ۳۳ ۳۵ ۳۲۰ بزرگتر از ۳ ۴۳ ۴۰ ۳۵ 0 1-۷۷۵۲ 2-۳۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی اینصورت ارقام محاسباتی ملاک قرار خواهد گرفت . -------- صفحهٔ بعد -------- ی / ۵ های ساز برداری و نگهداری : بهره ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم- بهره‌برداری و نگهداری سازه‌ها یآبی ۱.۳ برای حفظ کارایی سازه های آبی در شبکه های فرعی آبیاری و زهکشی, لازم است که عملیات بهره برداری و نگهداری به طور مناسب انجام گیرد. در این فصل به اقدامات لازم در امر بهره برداری و نگهداری سازه های ابی شبکه‌های فرعی آبیاری و زهکشی ۱-۰- بهره برداری و نگهداری از آب بندها عملیاتی که به عنوان بهره برداری و نگهداری از آب بندها انجام می‌گیرد. به شرح زیر می باشد: ۹ بازدید سالانه از دیواره های بتونی آب بندها با سرریز ثابت و انجام تعمیرات لازم بازدید هفتگی برای اطمینان از باز بودن مجرای کوچک خودشوی در سرریزهای نوک اردکی و رفع گرفتگی در صورت لزوم ۰ بازدید سالانه از سرریزهای فلزی که به عنوان آب بند مورد استفاده قرار می‌گیرد و تعمیر خرابی ها و رنگ زنی به آنها در صورت نیاز ۳-۰ بهره برداری و نگهداری از آبگیرها عملیات مورد نیاز جهت بهره برداری و نگهداری مناسب از آبگیرهای شبکه های فرعی عبارتند از: ۰ بازدید روزانه و همزمان با باز و بسته کردن دریچه های دستی و رفع موانع و انجام تعمیرات در صورت نیاز. ۹ انجام سرویس و تعمیرات و رنگ آمیزی سالانه دریجه ها * "عملیاتی که برای نگهداری دریچه های مدول نیرپیک انجام می‌گیرد. به شرح زیر می باشد: ۰ یاتاقانهای برنزی این نوع دریچه ها باید سالی یکبار بازدید و در صورت شکستگی یا خرابی نسبت به تعویض تا تعمیر آنها اقدام شود. * رنگ آمیزی دریچه به طور کلی هر سال یک بار باید انجام گیرد و نقاط زنگ زده را ابتدا تمیز و سپس رنگ کرد. در موقع رنگ آمیزی لاستیک های آب بندی لازم است باز و پس از خشک شدن رنگ دوباره وصل شود. * در موقع رنگ آمیزی باید دقت کرد که یاتاقانهای دریچه رنگی نشود.ء تا در موقع نصب دچار اشکال نگردد. ۹ لاستیک های آب بندی همه ساله بازدید شود و در صورت اشکال در مورد تنظیم یا تعویض آنها اقدام گردد. *برای رنگ آمیزی ابتدا دریچه ضد زنگ زده و پس از خشک شدن با اپوکسی مخصوص دو بار رنگ آمیزی شود. عملیات نگهداری مخصوص دریچه های ۲-110 (دو دریچه متوالی) به شرح زیر می باشد: * _دریچه های کشویی معمولابه وسیله لاستیک های مخصوص که در چهار طرف آن نصب شده استء آب بندی می‌گردد. هر دریچه با توجه به مشخصات فنی و نوع آن دارای مقداری نشت مجاز و قابل قبول است که عبارتند از: نشت موضعی: نشتی است که از یک محدوده خاص و یا از قسمتی از لاستیک آب بندی دریچه تراوش می کند و در طول هر نشت متوسط : مجموعه نشت مجازی است که در کل طول لاستیک آب بندی دریچه تراوش می کند و در طول هر متر لاستیک آب بندی برابر ۰/۵ لیتر در ثانیه است. در بازدیدهای سالانه اگر میزان نشت بیش از حد تعیین شده باشد‌باید لاستیک -------- صفحهٔ بعد -------- ۱.5 سازه‌ها ی آبی و جاده‌های دسترسی تعویض شود. همانطوری که اشاره گردید. هر دریچه با توجه به مشخصات خود دارای نشت مجاز و قابل قبولی است که آن را کارخانه سازنده تعیین می کند و در نگهداری و بهره برداری از آن باید مورد توجه قرار گیرد. بالا برهای دریچه ها معمولاً برای بار معینی محاسبه و طراحی گردیده است. به طوریکه یک کارگر می‌تواند به راحتی آن را با چرخاندن دستگیره بالا و پایین ببرد. بنابراین باید از وارد آوردن فشار اضافی روی دستگیره دریچه خودداری نمود و در صورتی که مانعی در چرخاندن دستگیره مشاهده گردید. فوراً برای رفع آن اقدام نمود. برای بهره‌برداری و نگهداری بهتر بالابرها موارد زیر باید رعایت شود: هر ۳ یا ۴ ماه یک بار داخل دنده ها و یاتاقازها را روغن کاری کرد تا در مجاورت هوای آزاد از زنگ زدگی آزها جلوگیری شود. در این ارتباط باید روغن داخل جعبه دنده ها را تخلیه نمود و با روغن مناسب که از طرف کارخانه تعیین شده است تعویض شود. هر دو سال یک بار بالابرها بازدید و کاملاً باز شود و در صورت صدمه دیدن قطعات یا ساییدگی دنده ها و غیره نسبت به تعویض قطعات آن اقدام گردد. لازم است در موقع بستن بالابرها دقت شود که فواصل مجاز بین محورها و یاتاقانما کاملاً رعایت گردد تا به سهولت بنتوان در بالا و پایین بردن دریجه استفاده کرد. * روی دسته بالابرها معمولاً دنده ای تعبیه شده است که با قرار گرفتن تیفهای روی آن» فقط در یک جهت حرکت می کند و با چرخاندن دستگیره و بالا آمدن دریجه به اندازه نیاز و با رها کردن دستگیره دریجه در همان حالت باقی می ماند. در صورتی که بخواهیم دریچه را پایین بیاوریم» لازم است تیغه را از جلو دنده ها رها کرد تا بتوان دریچه را به سمت پایین حرکت داد. لازم است این دنده ها و گیره هر ماه بررسی و روغن کاری شود و در صورت رنگ زدگی برای رنگ‌آمیزی آن اقدام کرد. مقسم قابل تنظیم دارای صفحه قابل چرخشی است که محور آن می باید به هنگام بهره برداری و تنظیم» مورد بازدید قرار گیرد. اگر گرفتگی داشته باشد. مانع از سر راه آن برداشته شود و در صورت نیاز روغن کاری گردد. ۳-۰ بهره برداری و نگهداری از سیفون‌ها عملیات لازم در بهره برداری و نگهداری سیفون‌های معکوس به شرح زیر می باشد: * شست و شوی مجرای سیفون با عبور دادن جریان سریع آب ( بیش از سرعت و دبی طراحی ) به تعداد دو بار در سال *‏ تخلیه کامل آب داخل مجرای سیفون و بازدید از داخل مجرا و تخلیه رسوبات احتمالی در هر سال ۹ بازدید روزانه و یا چند بار در روز ( بر حسب ضرورت) برای تمیز کردن آشغال ها در شبکه‌های آشغالگیر ورودی سیفونها 2-۰ بهره برداری و نگهداری از زیرگذرها عملیات زیر برای بهره برداری و نگهداری مناسب از سازه های زیر گذر لازم می باشد. ۹ تخلیه رسوبات جمع شده در مجرای سرپوشیده زیرگذرها چندین بار در سال لازم می باشد. بخصوص قبل از فصل‌های بارندگی. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم- بهره‌برداری و نگهداری سازه‌ها یآبی ۰ ۹ بازدید سالانه از محل حفاظت های ابتدا و انتهای سازه زیرگذر به منظور جلوگیری از خطر سیب رسیدن به سازه و در صورت نیاز تکمیل حفاظت به صورت خشکه چینی یا ریختن قلوه سنگ. 3-۰ بهره برداری و نگهداری از سرریز سیفونی عملیات لازم جهت بهره برداری و نگهداری مناسب از سرریزهای سیفونی به شرح زیر می باشد. ۰ آزمایش عملکرد مناسب سرریز سیفونی به صورت بالا بردن مصنوعی سطح آب کانال در محل سازه با ایجاد مانع و یا وارد برطرف کردن ایراد و آزمایش مجدد آن. این عملیات به طور سالانه می باید انجام گیرد. ۰ رنگ آمیزی سرریز سیفونی فلزی (سیفون اضطراری) بر حسب نیاز هر چند سال یک بار 1-۰ - بهره برداری و نگهداری از سازه استفاده مردم از آب کانال لازم است با بازدید سالانه از سازه استفاده مردم از آب کانال, در صورت ایجاد خرابی در پله‌ها و یا نرده های دو طرفء اقدام به با توجه به ماندابی بودن حوضجه سازه استفاده حیوانات از آب کانال, لازم است ک به طور ماهانه عملیات تخلیه و شستشوی حوضچه انجام گیرد. طی بازدیدهای سالانه, اگر خرابی در این سازه پیش آمده باشدء می باید اقدام به تعمیر آن نمود. ۸-۰ بهره برداری و نگمهداری از سازه های اندازه گیر سازه های اندازه گیری جریان احتیاج به واسنجی" به صورت سالانه یا یک سال در میان دارند. این کار به دو صورت انجام می‌گیرد. استفاده از مولینه و استفاده از سرریز یا پارشال فلوم استاندارد ثانویه که موقتاً در بالا دست سازه مورد نظر نصب می‌گردد. اگر دبی عبوری از کانال کم باشد.ء امکان تامین افت بار هیدرولیکی برای نصب پارشال فلوم یا سرریز استاندارد در کانال باشد. می‌توان این وسیله را در بالادست سازه مورد نظر نصب کرد و دبی نشان دهنده آن با جریان غیر مستغرق را با دبی نشان دهنده سازه اصلی مقایسه کرد. اگر تفاوت آنها بیش از ۵ تا ۱۰ درصد دبی عبوری باشد.ء لازم است که در جدول یا گراف مورد استفاده تغییراتی داده شود تا اندازه گیری به واقعیت نزدیک شود. 1-0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰7ر۶ سازه‌ها ی آبی و جاده‌های دسترسی در صورت استفاده از مولینه محل انتخابی برای واسنجی باید در بالادست محل دستگاه اندازه‌گیری مورد نظر قرار گرفته باشد و در قسمتی از مسیر جریان که مستقیم و فاقد انحناست و خارج از شعاع تاثیر آمواج و یا عامل ایجاد کننده عدم یکنواختی جریان در برای دستیابی به جدول یا منحنی های با قابلیت انطباق دقیق و مناسب. لازم است اندازه گیری به وسیله مولینه و با قرائت‌های متعدد انجام گیرد؛ زیرا اندازه گیری به تعداد کم نتایحی با اختلاف زیاد به دست می دهد. علاوه بر مولینه و پارشال فلوم یا سرریز استاندارد می‌توان از جریان سنج های الکترونیکی برای واسنجی وسایل اندازه گیر استفاده کرد. این جریان سنج ها افت بار هیدرولیکی ندارد و بکار بردن آنها خیلی آسانتر می باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل بازدهم جاده های بین مزارع» سرویس و دسترسی در شبکه های فرعی آبیاری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم- جاده‌های بین مزارع» سرویس و دسترسی در شبکه‌های فرع ی آبیاری ۱.۹ ۱-۱ مقدمه جاده‌های بین مزارع» سرویس و دسترسی در شبکه های فرعی آبیاری و زهکشی به منظور سهولت در امر بهره برداری و نگهداری آنهار و سازه های آبیاری و امکان دستیابی ماشین آلات کشاورزی از مزرعه به جاده های ارتباطی و همجنین حمل و نقل جاده‌های بین مزأرع؛ نزدیکترین ضوابط برای جاده‌های بین مزارع را باید در مبانی طراحی راههای روستایی جستجو کرد. بر اساس دستورالعمل سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء راههای روستایی به سه گروه درجه یک. درجه دوء و درجه سه تقسیم می‌شوند. ویزگی اصلی این راهها در جدول شماره ۱-۱۱ ذکر شده است. راه روستایی درجه یک راهی است که مراکز تولید روستایی را به یکدیگر و به شبکه راههای فرعی یا اصلی مرتبط ساخته و تعداد وسائل سنگینی که پیش‌بینی می‌شود تا ۵ سال آینده از آن عبور نماید. بطور متوسط از ۸۰ دستگاه در روز کمتر نباشد از ۳۰ دستگاه در روز تجاوز کند. راه روستایی درجه دو راهی است که مراکز تولید روستایی را به روستاهای اقماری مرتبط ساخته و9 تی‌داد وسائل سنگینی که پیش‌بینی می‌شود تا ۵ سال آینده از آن عبور نماید.ء بطور متوسط بین ۲۰ تا ۵۰ دستگاه در روز باشد. تعداد وسائل نقلیه سنگین روزانه آن از ۲۰ دستگاه کمتر باشد. از آنجا که وظیفه ساخت و نگهداری راههای روستایی به عهده وزارت راه و ترابری است. توصیه می‌شود که برای جاده‌های بین مزارع» تنها از ضوابط مربوط به راههای روستایی درجه سه استفاده شود. بدیمی است چنانجه در شرایط استثنائی» جاده‌های بهتری مورد نیاز باشدء باید چنین درخواستی از وزارت مربوط بعمل آید. احداث راههای روستایی» بطور معمول در همان مسیر سابق و تا حد آمکان بدون عملیات خاکی و در حدود تراز زمین طبیصی انجام می‌شود. در این راهها بطور معمول از احداث پل پرهیز می‌شود و بجای آن از آب نما و یا لوله های بتنی استفاده می‌شود. مسیر جاده های سرویس مزارعء در شبکه فرعی آبیاری و زهکشی در مجاورت انهار درجه ۳ آبیاری و در سمتی که قطعات زراعی آبگیری می نمایند درنظر گرفته می‌شود. در صورتیکه فواصل کانال‌های درجه دو زیاد باشدء تعدادی از جاده‌ها تا انتها ادامه داده می‌شود تا امکان دسترسی به جاده اصلی یا فرعی مجاور مزرعه یا ارتباط با مزارع همجوار را فراهم نماید و موجب تسهیل حمل و نقل گردد. توصیه می‌شود که جاده‌های سرویس کانالهای درجه سه دست کم در فواصل دو کیلومترء از دو طرف به جاده‌های مجاور کانالهای درجه دو متصل شوند. به عبارت دیگرء شبکه‌های دو کیلومتر در دو کیلومتر به صورت حلقه بهم پیوسته باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰ جدول ۱۱- ۱- مشخصات فنی و ه شیب عرضی از محور راه (درصد) حداقل شعاع قوسها (متر) حداکثر ضخامت لایه خاکریز (سانتی متر) حداقل تراکم زمین طبیعی طبق روش اشو اصلاح شده . (درص) حداقل تراکم لایه های خاکریز طبق روش أَشو اصلاح شده (درصد) ضخامت رویه شنی (سانتیمتر) حداقل تراکم رویه شنی طبق روش آشو اصلاح شده (درصد) حداکثر حد روانی رویه شنی (درصد) دامنه خمیری رویه شنی (درصد) حریم راه (متر) های ریزدانه ۸۷ و درشت دانه ‎٩۲‏ درصد 4 4 1 4 ۹4 !۱ ۹ 4 4 4 ۱ ۹ ۱ ۱ ۹ « ۱ 1 شکل ۱-۱۱- نحوه استقرار شبکه کانالهاء زهکش سا زدها ی آبی و جاده‌ها ندسی راههای روستایی 8 ۵ سا 1 ار را و سر اد ده دم ده دی کر ها و جاده سرویس و دسترسی مزرعه ولسی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم- جاده‌های بین مزارع؛ سرویس و دسترسی در شبکه‌های فرع یآبیاری )۱ ۳۲-۱ مبانی طراحی جاده‌های سرویس موْنْرند. بنابراین انتخاب خودرو طرح» حجم ترافیک روزانه و سرعت. اولین گام در بررسی طرح هندسی راه است. ۱-۳-۱ خودرو! طرح تعیین اجزاء هندسی راه مانند: حداقل عرض ارتفاع آزادء شعاع گردش و فاصله دید براساس مشخصات فیزیکی وسایل نقلیه ای انجام می‌گیرد که از راه استفاده می کنند. در شبکه جاده های مزارع, وانت. کامیون» و تراکتور با دنباله بندهای مختلف از جمله تریلی عبور و مرور می‌کنند. بنابراین خودروهای کوچکتر در مواردی نظیر فاصله دید و خودروهای بزرگتر در موردهای دیگر نظیر شعاع پیچ» بحرانی ترین وسیله می باشند. گرچه در طرحهای متداول آبیاری» و بویژه در شبکه فرعی» ممکن است لزومی به اتخاذ تصمیم در مورد تمامی این پارامترها نباشدء اما در برخی از این طرحها (نظیر باغات یا گیاهان بلند قد و پر شاخ و برگی مانند نیشکر)» درنظر داشتن کلیه عوامل ضرورت می‌یاید . ۳-۲-۱ حداقل عرض جاده عرض جاده های سرویس و دسترسی مزارع باید به گونه ای باشد که امکان عبور ماشین آلات کشاورزی و یا وانت‌های حمل محصولات از کنار یکدیگر ( در شاخه اصلی ) و عبور کمباین یا کامیون از شاخه های فرعی به تنهایی فراهم گردد. بدین منظور عرض شاخه اصلی جاده ۴/۵ متر درنظر گرفته میشود. در این جاده هاء عرض شانه خاکی ۰/۵ متر از هر طرف است. بدین ترتیب عرض قسمت شن‌ریزی شده ۳/۵ متر خواهد بود. چنانچه جاده سرویس, شاخه فرعی‌تری داشته باشد. نیازی به احداث شانه خاکی در آن وجود ندارد. در موارد خاص باید به ماهیت طرح توجه گردد. کانالهای درجه ۴ بطور معمول به جاده ساخته شده نیاز ندارند و ماشینهای کشاورزی از مجاور آنها گذر می‌کنند. چنانچه در مواردی, احداث جاده سرویس در کنار کانال درجه ۴ مورد نیاز باشد می‌توان از حداقل استانداردهای مربوط به جاده های سروس کانالپهای درجه سه استفاده کرد. ۱- ۳-۲- حداقل شعاع گردش در تقاطع ها ولی در مواردی که به هر دلیل جاده به صورت مستقل تا رسیدن به مجاورت کانالها طی مسیر نماید. در طرح هندسی راه باید حداقل شعاع گردش برای کامیون و تراکتور با تریلی مورد توجه قرار گیرد. بدین منظور لازم است اندازه وسایط نقلیه مورد نظر در دسترس باشد. جدول ۲-۱۱ ابعاد و اندازه‌های ۲ نوع وسیله نقلیه کلی را نشان می دهد . ان صورت می‌گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسنرسی جدول ۲-۱۱ - اندازه های مشخصات سه خودرو طرح پیشنهادی ( متر) توضیح: حداقل شعاع گردش در این جدول برای سرعتهای کمتر از ۱۵ کیلومتر در ساعت معتبر است. 4-۳-۱ سرعت طرح " ترافیک و بالاخره منظر آرایی مسیر انتخاب می‌شود. حداکثر سرعت طرح برای شبکه جاده های درجه سه مزارع ۳۵ کیلومتر در ساعت انتخاب می‌گردد. ۳-۱- معیارهای طرح هندسی راه ۲ ابنیه جاده‌های سرویس ۱-۳-۱ فاصله دید ۲ بسیار برخوردار است. در طرح هندسی راه با توجه به سرعت طرح باید دید کافی برای رانندگان تأمین» و در مناطق بدون دید کافی, علایم مناسب نصب گردد. با توجه به اینکه در شبکه جاده های مزارع» سرعت طرح بالا نیست و ضمناً طول قطعات مسیر زیاد 40 1651820 -| 6 ان زگ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم- جاده‌های بین مزارع؛ سرویس و دسترسی در شبکه‌های فرع یآبیاری ۳۳ نیست. از این بابت بطور معمول مشکلی وجود نخواهد داشت ولی به هرحال فواصل لازم برای دید توقف» دید سبقت و دید انتخاب شده با استفاده از روابط زیر بدست می آید: ۱-۱-۳-۱-فاصله دید" توقف فاصله دید توقف مسافتی است که خودرو درحال حرکت. پس از مشاهده مانع توسط راننده و عمل ترمزء در مسیر خودء طی می و واکنش و دیگری مسافت طی شده پس از ترمز. ترمز از رابطه ذیل بدست می‌آید: ۳2 ال (0+ )250 که در آن : سرعت خودرو برحسب کیلومتر در ساعت ): قدر مطلق شیب راه برحسب درصد (که در سربالایی مثبت و در سرپایینی منفی خواهد بود) برای محاسبه دید توقف می‌توان با درنظر گرفتن مجموع دو فاصله فوق از رابطه زیر استفاده کرد : اد 9-07۷ (0 + )250 در جدول ۲۳۲-۱ مقادیر ضریب اصطکاکی 9 فاصله دید توقف برای سرعتهای مختلف ارائه شده است. 6 انطاعاد 51000108 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- 2 سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی ۲-۱-۳-۱ فاصله دید توقف در پیج ها فاصله دید در پیچ ها ممکن است به وسیله مانع های مختلف » مانند ابنیه فنی » ساختمانها » درختان و عوارض طبیعی محدود شده باشد . بنابراین دو حالت به شرح دیل هنگام طراحی درنظر گرفته می‌شود . در این حالت خط دید در ارتفاع ۰/۶ متری در امتداد محور میانی خط عبور کناری درنظر گرفته می‌شود.(شکل ۲-۱۱) شکل ۲-۱۱- فاصله دید در پیج در حالت ,7) 5 مطابق شکل ۱۱- ۲- فاصله مانع از محور طولی از رابطه زیر بدست می آید : 2۹/6 /605 5 ۳ ) ۲ < /]1- 51 در این رابطه : 0 فاصله مانع تا محور طولی خط عبور داخلی (متر) ؛ ان شعاع پیچ تا محور طولی خط عبور داخلی (متر) ؛ و ب - حالتی که ./(5 باشد : در این حالت فاصله دید بزرگتر از طول پیچ است و خط دید در ارتفاع ۰/۶ متری در امتداد محور میانی خط عبور کناری درنظر گرفته می‌شود . برای محاسبه 1۱ از رابطه زیر استفاده می‌شود : (7/ - 25)-]7 - زر ۹ طول پیچ (متر) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم- جاده‌های بین مزارع» سرویس و دسترسی در شبکه‌های فرع ی آبیاری ۳ ۳-۱-۳-۱-فاصله های دید سبقت" از خودرو جلوتر سبقت بگیرند. فاصله دید سبقت برای سرعتهای مختلف در جدول ۴-۱۱ آرائه گردیده است. ضمناً فاصله دید سبقت بر این پایه تعیین می‌شود که ارتفاع چشم راننده از سطح راه ۱۱۰ سانتیمتر و ارتفاع مانع (خودرو مقابل ) ۱۳۰ سانتیمتر باشد. بدیهی است که اصولاً در شبکه فرعی آبیاری » نباید سبقت گیری مجاز شمرده شود. جدول ۱۱- ۶ - حداقل فاصله دید سبقت )13 ۳/۲ 2-۱ شیب عرضی جاده ها" هر خودرو در حال عبور از پیچ » تحت تأثیر نیروی گریز از مرکز قرار می‌گیرد . برای تأمین ایمنی و راحتی حرکت خودرو شیب عرضی راه را با توجه به سرعت طرح تغییر می دهند . با استفاده از شیب عرضی یکسره ( بربلندی ) می‌توان بین نیروی اصطکاک جانبی چرخ و روسازی و موّلفه وزن خودرو در امتداد شیب عرضی » با نیروی گریز از مرکز تعادل ایجاد کرد . در رابطه فوق : مقدار شیب عرضی ( بربلندی ) ( متر در متر )؛ آ: ضریب اصطکاک جانبی لاستیک چرخ با جاده ؛ ۷ سرعت طرح (کیلومتر در ساعت) ؛ و جا: شعاع پیچ (متر). مقدار 1 ضریب اصطکاک به عوامل زیادی از جمله وضعیت لاستیک خودرو » نوع روسازی » خشک یا تر یا یخ زده بودن سطح راه 0اه ۳۵۵ -۱ 0 0055 2 -------- صفحهٔ بعد -------- اه سازه‌ها ی آبی و جاده‌های دسترسی ۱-5-۱ حداکثر بوبلندی ! ( شیب عرضی ) جاده ها در شبکه‌های فرعی آبیاری, بطور معمول جاده های سرویس همراه با پیچهای تند نیست. با اینحال ممکن است مواردی یافت شود که در آنها درنظر گرفتن شیب عرضی ضروری باشد . این موضوع می‌تواند در مورد جاده های دسترسی و جاده های بین مزارع مصداق پیدا کند . مقادیر حداکثر شیب عرضی جاده با توجه به عوامل زیر تعیین میگردد : الف - شرایط جوی منطقه ( تعداد یخبندانها ) ؛ ب - نوع راه ( کوهستانی » تپه و ماهور یا دشت ) ؛ ج - نوع خودروهای عبوری ؛ و د - محدودیتهای طراحی ( فضای کافی و شرایط تخلیه آبهای سطح راه ) . با توجه به عوامل فوق الاکر مقدار شیب عرضی در : ۹ جاده های مناطقی که در معرض بارش برف و بخبندان نیست ۱۲ درصد؛ و *‏ مناطق با ارتفاع بیش از هزار متر از سطح دریا در شرایط برف و یخبندان ۸ درصد درنظر گرفته می‌شود. ۲-۶-۱ طول لازم برای تأمین بربلندی ( شیب عرضی ) جاده ها به منظور تأمین ایمنی خودرو و همچنین اجتناب از حرکتهای سریع در مسیر » تغییرهای لازم در شیب عرضی راه بهتر است بصورت تدریجی و ملایم در طولی از راه » قبل و بعد از پیچها . صورت گیرد. این طول » طول تأمین بربلندی (شیب عرضی جاده) جدول 1-۱۱ - طول لازم برای تأمین بربلندی ( شیب عرضی ) جاده ( برحسب متر ) سرعت طرح ‏ (۷۲۳/۲۱) ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم- جاده‌های بین مزارع» سرویس و دسترسی در شبکه‌های فرع یآبیاری مه ۵-۲۱ سعاع بیج در طرح پیج راه» رابطه بین سرعت طرح و حداقل شعاع پیچ حداکثر بربلندی ( شیب عرضی راه ) و حداکثر ضریب اصطکاک جانبی بین لاستیک چرخ و سطح راه بصورت زیر است : 2 ۴ ) ۳ ۳+ )27 13 شعاع حداقل پیچ (متر) ؛ ۷ سرعت طرح (کیلومتر در ساعت) ؛ 6 حداکتر بربلندی ( شیب عرضی ) جاده ( متر بر متر) ؛ و دی حداکثر ضریب اصطکاک جانبی . حداقل شعاع پیچ در راههای درجه ۲ روستایی مطابق جدول ۱ برابر ۱۵ متر است. توصیه می‌شود که همین مقدار نیز در مورد جاده‌های مجاور کانال درجه ۳ رعایت شود. در هر حال» چنانچه شکل مزرعه اجازه چنین کاری را ندهد. لازم است که با نصب تابلوه نسبت به رعایت سرعت کمتر تذکر داده شود. مزارع ممکن است با چنین موضوعی مواجه باشند؛ گرچه همانطور که قبلاً گفته شد.ء اصولاً بهتر است که در اینگونه راهها نیز از آب نما و لوله استفاده شود. اجرای بربلندی ( شیب عرضی ) و همچنین اجرای پیچ در روی پل با مشکلاتی همراه است. آب جمع شده در سطح پل زودتر از تقاط دیگر راه بخ میزند و رانندگان بدون اطلاع از آن ممکن است هنگام عبور از سطح پل دچار اشتباه شده و وسیله نقلیه آزها لغزیده و موجب تصادف شود . اصولاً توصیه می‌شود که از پیش‌بینی پل در سر پیچ اجتناب شود. ۷-۱ شیب طولی جاده ها" در شبکه‌های فرعی آبیاری» شیب طولی جاده از شیب مزارع پیروی می‌کند و از آنجا که شیب مزارع در آبیاری ثقلی بطور معمول ناچیز است. محدودیتی برای شیب طولی جاده ها وجود ندارد. در جاده های دسترسی به مزارع و جاده‌های بین مزارعء ممکن است چنین محدودیتی وجود داشته باشد . جدول ۱ نشانگر محدودیت شیب طولی ۱۵ درصد برای جاده‌های درجه ۲ روستایی است. شیب طولی به شیب سطح تمام شده راه در امتداد مسیر گفته میشود . این شیب همان شیب طولی خط پروژه است و بطور عمده با پستی و بلندی » درجه راه » پیچ » قدرت وسایط نقلیه» هزینه تملک حریم راه » مسافت دید و هزینه های ساخت راه و زهکشی 0۷۳ | 6 ]2-1082111۵ -------- صفحهٔ بعد -------- 1۸( سازه‌ها ی آبی و جاده‌های دسترسی تعیین کننده ارتفاع خط پروژه است. در مناطق تپه و ماهور » شیب طولی متغیر و هماهنگ با پستی و بلندی زمین بوده و هزینه ساخت را کم میکند . در نواحی کوهستانی نیز موقعیت مسیر راه تعیین کننده شیب طولی آن است . بهرحال مقایسه اقتصادی شیب جدول ۱۱- ۷- حداکثر شیب طولی واه سرعت طرح (1۲۳/۲۱) ۷ طولی معادل ۰/۳ درصد ( مطلوب ) باشد و در شرایطی که شیب اراضی کم است به هیچ وجه این مقدار از ۰/۲ درصد کاسته نشود . ۸-۱ خم (قوسهای قائم ) تغییر شیب طولی» به صورت تدریجی و به وسیله خم صورت می‌پذیرد . این تغییر باید به گونه‌ای باشد که حداقل فاصله دید توقف را تأمین نماید. حداقل طول قوس قائم برای تأمین فاصله دید توقف کافی از رابطه زیر بدست می‌آید: ‏ 16.4۸ 2/ ۸ که‌درآن: قدرمطلق تفاضل جبری دو شیب با طول خم (در خمهای گنبدی حداقل ۳۰ متر) جدول ۱- ۸- اندازه حداقل ۲ برای خم (قوسهای قانم) اک و حداقل مقدار ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم- جاده‌های بین مزارع؛ سرویس و دسترسی در شبکه‌های فرع یآبیاری 6 5 5 مقدار 6 در خ گنندهع از رابطه ابرم ودرا کاسه اء. از رابظه هس ندست مر آید. ر ر خمهای بدی ار راب 400 و در خمهای ی ار راب 5 +122 / می !.. ۹-۱- شیب عرضی " سواره رو جاده میزان شیب عرضی در قسمت های مستقیم و پیچهای با شعاع بزرگ که احتیاج به بربلندی نداشته باشد» با توجه به درجه بندی راه و نوع رویه » وضع جوی منطقه و بالاخره سرعت طرح بستگی دارد . این مقدار برای جاده های با روکش أسفالتی ۲ تا ۳ درصد و برای جاده های با رویه شنی ۴ درصد است (جدول ۱۱- ۱). شیب عرضی از محور جاده به طرفین " آن اعمال می‌شود . شیبهای عرضی تندتر از ۲ درصد از نظر تخلیه آب ناشی از بارشها مطلوب تر است. در مناطق معتدل با بارشهای سیل آسا باید از حد بالایی عرضی پایین‌تر استفاده به عمل می‌آید. ۱۰-۱- نهر جانبی ۲( جوی کناره جاده ) ۰ ۰.۰ 1 ۰.۰ ۵ م ۴ : 1 مزارع و جاده های دسترسی, آن را بصورت مثلنی و در طرفین مسیر احداث می کنند. بطور معمول در شرایط آب و هوایی معتدل با 1- 1۳۵۵۹۷۵۳۹۵۱ 51006 ) 60055 51006 ( 2 - در صورتیکه جاده برای سرویس و نگهداری شبکه کانالها احداث شده باشدء شیب عرضی جاده در یک جهت و از سمت کانال به سمت مخالف خواهد بود. (110ل0 ۹106 ) 01۵۲ - 3 4 ) با توجه به شیب عرضی جاده در کنار کانالمهای آبیاری و زهکشی که به سمت مخالف کانال می‌باشدء جوی کنار جاده نیز در سمت مخالف کانال استقرار می یابد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰( سازه‌ها یآبی و حجاده‌های دستنرسی حور رزهکش محور جاهد. سرویس سابل 1 محور حاده سرریس کاتال : ۱ ۳ ۱ ها ماه ماک ۲۳ ا | تیه حریم ۱ عرهی بارووی ای ۱ ا 1 رَ مان حازل ۱ محور کاتال ۱ ۰ «پو ماکهای امْافی اس تسب سس ن ۳ گ ‏ ۳ / 7 1 ت هط ۱ مور حاده سرویسین 1 محخور کاتال محور زهکش عم وین نف : عرضی بالای پازوی کاتال - ماخذ: نی شماره ۲۸۱ سازما" بت نا زی کن ۰ ۲ ۹ ۱ حد: شریه سماره زمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ‌ حوریم ۱ ۱ ۱ عرض رمک أ ۳ - جاده سرویس دو طرفه تنها برای شبکه اصلی است ۱ ۱ ۱ - اندازه حریم ۲ تا ۴ متر از آخرین حد لبه خاکبرداری و یا پاشنه ۱ 11 ۹ عرضن کلی کانال ۱ حریم ۱ خاکریزی از هر طرف شکل ۱۱- ۳- مقطع عرضی جاده های سرویس در شبکه آبیاری و زهکشی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل یازدهم- جاده‌های بین مزارع؛ سرویس و دسترسی در شبکه‌های فرع یآبیاری )۳ ۱۱-۱ پل پل سازه‌ای است با دهانه بیش از ۶ متر که امکان عبور راه از روی آبراهه » دره» خط انتقال انرژی و یا راه دیگری را میسر می‌نماید. در جاده‌های سرویس شبکه‌های فرعی آبیاری و زهکشی, بطور معمول, پل با دهانه بیش از ۶ متر وجود ندارد. حتی در جاده های دسترسی و جاده‌های بین مزارع نیز همانطور که گفته باشد.ء باید تا حد امکان سعی کرد که از آب‌نما و لوله بجای پل استفاده به عمل آید. در هر حال » برای دستیابی به ضوابط و مبانی ساخت پل» ضروری است که به معیارهای منتشره توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور مراجعه کرد. دهانه پل در طول محور راه و در فاصله بین دو تکیه گاه اندازه گیری میشود و در پل چند دهانه طول هر دهانه, به طور معمول ۳ متر یا بیشتر است. ۱-۱۱-۱-عرض پل ۲-۱۱-۱- شیب عرضی پل ۳-۱۱-۱-ارتفاع آزاد پل" برای حداقل ارتفاع آزاد پل های عبوری از روی راه آهن و راه های وزارت راه و ترابری » باید از وزارت راه و ترابری سوّال شود. ۱۳-۱ جاده‌های سرویس و دسترسی سالیزارها آن شرایط باشد. غرقاب شدن مزارع در ماههایی از دوره زراعت برنج, باعث ایجاد شرایط اشباع در خاک می‌شود و در چنین شرایطی چرخهای خودرو در گل فرو رفته و ماشین‌های بهره‌برداری و نگهداری نمی‌تواند به طور عادی به حرکت خود ادامه دهد. از این رو لازم است سطح جاده سرویس‌ها به اندازه کافی بالاتر از سطح مزارع مجاور خود باشد. حداقل اختلاف رقوم سطح این جاده‌ها ۳۰ تا ۰ سانتیمتر پیشنهاد می‌شود. شن ریزی جاده‌های سرویس و دسترسی در شالیزارها نیز بهتر است بیشتر از مقادیر مورد نظر در سایر زراعت‌ها و حتی الامکان ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر باشد. 6 1-0055 6عل[۷۵۳۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۳ سازه‌ها یآبی و جاده‌های دسترسی با توجه به میزان بارندگی زیاد در شالیزارهای شمال کشورء شیب عرضی این جاده‌ها بهتر است حداقل ۴ درصد در نظر گرفته شود تا موجب آبگرفتگی در روزهای بارانی نشود. ۱۳-۱- حریم جاده جاده‌های سرویس جزئی از کانال‌ها یا زهکش‌ها به حساب می‌آیند. از این رو برای این جاده‌ها حریم مستقلی وجود ندارد. با رعایت حریم کانال‌ها و زهکش ها که جاده‌های سرویس در داخل آنها قرار گرفته‌اند. در واقع حریم جاده‌ها نیز حفظ خواهد شد. چنانچه تجربه نشان می‌دهد در شبکه‌هایی که دستگاه بهره‌برداری و نگهداری دولتی و غیرفعالی دارد. کشاورزان وجود جاده سرویس را غیرلازم دانسته و سطح آنها را به مزارع خود اضافه کرده و در آن کشت و کار می‌کنند. با فعال کردن دستگاه بهره‌برداری و نگهداری و با واگذاری آن به کشاورزان» این مشکل قابل حل خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- چ+ه+ نیس فر ما -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ْ ۱ زه۱۱ ٍ 4 ِ 0 ْ و ۱ 9 ْ 0 ۱ ۸ ۱ ک ۱ ی ۱ 8 ا 1 98 ۲۲ ۱ / ۱ 7 وق هه ۹ سس اوه اک 10 دص لا , | ] ۳ | | الا سا اراک کت ۳ 5 ط ۱ ۱ 3 ۳ 5 ۱ 7] ۸ تا چا ۱ات 8 7 7 ۳ اک - خی ۱۴ ۱ ۱ 5 ۹۹۹ ۱ 1" ۱ زو ۱ ۳1 ۱ ۱ ۱ " ۱ ۸ ۱ « : 7 ۲ ۹ شتا > ۳ ا ۱ 1 ۳ ۳[ 3 1 ن 9 2 یت سس 1 الم با زط ی 1 ب جرا جز 2 اد سا سس 33 ۳ 3 ع 1:9 3 0 ۰ 0 : -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ل م۸ 1۹۱0 را / رن 7 7 ۴ ۳ اس ه اح ‏ ر << یلا + 9 ح اس 120 َ ّ 2 ن + 2 ام ۹ اه ها< ۰ لک ا ۹ > 1 یه 3 ۸ ۱۱ ال 2 ۸ ۲۳ !ْ : اس 2 سا م۳ ]۱ 15 ا سا میسلک با ه 1 : تا یا 5 ۲۳ چص در 1 ۰ سا ی ۱ ۲( 5 ه ۳ 2 ای و اج 5 ۲ ۵ 2 ی ای ها ی 9 ظ چا وه < 0 تسا 2 ۷ ترا ت 5 2 َ ای دا نیو پ کر < 8 ی 7 ی ۸ 7 سل 2 و 2 2 ۳ ۹ 2ا تا ل 0 ۳ 3 . ت ت نا را 5 2 سم ۹ ۹ |۲۰ نب ۱ ۱ ۳ 1 ۱ 113-111 :۱0 اج 8 نت ی ۳ ۳ 2 کا ۱۲ رت رس : 2 ت ت چا ۳ ۲3 سس ره نت ۳ 5 ص - و پ با 5 اس اس 7 ۹ 8 3 ۱ : 8 ٩ 3( 0 10 ) 022 05 ۱ اون ۱ ۳ 5زا زو ۳ : 11 5 ال و 2 من ودم‌ در لا :و << احیمس لها | ۱ از و 1 ص _ :۰ عت ۲ اسج 9 99 ۸ و ی او :1 ۰ 3 1 ظ 2 و 1 5 ۲ 3 ی : 1 ۲ جر 3 3 : 5 درا : 2 ره 21 بح و . اف چم 828 2 6" ۹9 3 6 2 6 6 ات ۹ . ئ وا کرو غ 6 بو 3 3 7 ُ 1 جَ حَ -------- صفحهٔ بعد -------- هی ۹ ۸ 0 ۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۳ ۱ ۱ // 7 ۱ ِ رل کل ال ٍ ۱۱1 ۱ سک ۳ 1 ۳ << ۱ 1 ی 1 > | ۱ هه ٍ ۱۱1 ۱ ۱ 1 ْ 1 ٍ دخ یا ۹ م ۱۵ چم ده ۹ اک ٍ | ۳۱ ْ ْ ْ ْ ۱ ۱ ۲ ب 4 7 9 4 [ 10۲۳۰ رم اوه 7 د سس » ۰.3 ال ۰ ۱ (ه 7 ۳ م ۱0زا االسیت کل ۳ ۳ : 0 0 م : ۶ | + ۱ # , 1۹ َ 1۹۱ 1۹۱ نا هل :۱۹ 1 : 2 ۱ بات - ۳۳ ی عً 4 : 1 )0 3 3 ۳ ۱ : ۲ ۹ 2 : تمه ت دا هت نو 5 -------- صفحهٔ بعد -------- یه لاه | ۳ تا 2 ٍ ۱ 4 ۹ 1 7 لول ۱ مات د. ح لت ام اه - 5 ض ۹ ه ی 7 8 یر ۳ ات ۵ ۳ سس ۰ 2 ا امه ۲ َ ج‌ تَ 6 دس 1 غ اج :۳ ۹ 3 5 ۱ ۱ ۱ ۰ + [ ها -------- صفحهٔ بعد -------- ی ۳ اس چم چم هت ۱ ۷۷۷ ۱۷۷ ۱۷۱ ۱۷۱ ۱۱ 1 ایو با ادا ۳ات ۲۳۳ ۷۱ الا ا الا ۱۱۱۷۱ ۱۱۷۱ ا لاحلا لاحلا للاحلا لحلا | ات ت ات ی ‎٩‏ ۰ 3 ۲ با ام اط 8 2 مه ره 25 ی مه اه 1 4 و ا گ شخ او زا و رز هد با وا ع کب ۴ مب لا مب ض (م6 (وها [ 3 (ه سم ص سب ۱ ح سا ح / سس ج ۷ ۳ ی 9 ِا ی 9 _ ۳ ع ,۳ 7 7 -------- صفحهٔ بعد -------- 10۱ رل ۱ ۷: ۳ 4 سا (<هوی 7 )012 ۹1۱۲ ۹ ٩۱۱]( (۷ ]:)([. (۹ ۱ 5 ۱ 5۳110۳۷ ۵-۵ 5 لا 1 1 ۹0۷۱۹5۱۹۱) ۹ 02 1 0 ]| ۱75 5د 3۳۸۸] ۹۳۸۲ )۳۸۲۲۸۲۹[)([ ۳۷1(( ۱ کلیه ابماد و آندا زه‌های این نقشه برحسب‌مترمیباشد.در غیراینصورت و احدآنذ کرگر دیده|است. ۲- بتن‌سازه‌د! ر ای‌مقاو مت ۲۸ ر و زه ۲۵۰ کیلوگرم برسانتی‌مترمر بع‌با نمونه مکعبی۲۰::۲۰۲۰ سانتی مترمیباشد . ۳- بتن‌مگرزیرسازه با عیار ۱۵۰ کیلوگرم سیمان در مترمکعب‌میباشد ۰ ۴- آرماتوریکاررفته‌تیپ (۱) آجداربا( 30001/27۳ - ,نا ) میباشد ۰ 1)([ (۹ 150201002610 65 کدی ۸۲۲1108 ۵۱۵ 0۱۴ ۷۷۲ ],1([: 10 ۸۷۷)5 1 ۳ 010 1 زک الا ۹ 0 ۲۱۱۲ 1۸ ۳1 ۱:03: ۱0۱ 1 ۳۸۹/5۳۸1 )۳12۳:[( ۳۰۷](( 0 0 0 ٍ ٩ ٍ 5۳110۳ ۳-۳ 5 لا ۰ ۷۹ ۰ 21311۸ ٩1۱۱:۱۰۲۱ ۷۵/۱۱‏ ٍ ۰ 21 0 (1: ۳۱) : ۵0۱ 0۱۹ 0 ۱ سرت ده 5 ب ی نک دم داماد ۵۱ ۱0 لت اه دنا :11۸111 (1. ۷1) َ 1 ۱۱۱۱ 0 سل کچ ۱۳۱ را ۱ 1 اک سل ۳ اس 8 اس سس ی یپ رن سس لاس 1 ال کر الططلل لح (ململ ام دی 8 سس مس ها سم تنل ی لاد 2 هی سح | ۱ اسللا/ ار سکس ۱ | ۵ ۸1۳ ]2 3 37 3 وک ی 1 0 اک ٩۹۳61101۳۲ ۲-8 5 02 1 ۱ )0 ۱ نن ده از ۴ ی ۲( ۱۹ 0) ۳ ۹ 12 ۷ ان دنهد 011/4 ٍ 2 ۳ ی 4 ح‌ِ / 1 ۱۵( ما ۱ ن۱20ظ ۱ :۱:۷ ماه:ا1ل٩ 1۸2 زیر تج 5 : 020 022006 0226 0 ۸ اسلا ی ۱ ۰ 0۱1 ی م ٩۹ [7 2(‏ ۳ : ۱ 7 : ۱ لاه 10۱ ِ 0 ِ ۳۲ 5۳۵110۲ 17 ۹ ]۸171۳۷ که 10۳ ۵۳ ی رم 200 ۱ ۹ ۸۱۱۱۲۱۱۱1 اک ۳ تا 501 ۹ ۹ نا 002 ۱ 00 ۱ اب ۹ ۱۵11۱۱ :1 ۱ 1 ۱ ۳۲1۳۳ ]۳۵5۳۸۹ 12-1 5۳11001 1 15 -------- صفحهٔ بعد -------- 6 ۱ 00 ۱ 1 هه اه رد نش ۱۵۱.۸۲۷ 10 ۱ 0 10 ۲-۵ [110(3-ع:5۳ ۱ ۸ ۱ 00 ۱ ۱00 ۱ ۹ ۱ ۱ 3 ۱ 1 ۱ 3 ۱ ۱ 1 ۱ 1۸ ّ 1 ٩‏ ۸ ,]1۲ 0 که ۱ 2 ۱ 10 ۱ ۰ ۱ ۳-) 5۳11000 5 200 5 ۱00 ند ۱۹ 1۸ 1 9 ها ۳۹ 2 700 ۹ 1] :۹ 111 11 ۱ ت ۱ 12 ی با ۳ ۱ ۳ توضیحات_ کلیه ابعاد و اندا زه‌های این نقشه برحسب‌مترمیباشد.د ر غیراینصورت و | حدآنذ کرگر دیدهاست. 1۳ ۹0 نس تک 8 ۲ ۱۲ ۱۵ ی 25 25 و ۳- بتن‌مگرزیرسازه با عیار ۱۵۰ کیلوگرم سیمان د رمترمکعب‌میباشد . الک کر ۴- آر ماتوربکار رفته‌تیپ (۱۱) آجدا ربا ( 30001/0 "۳ ) میباشد . ۸-۸ 5۳۲110۳ که نقشه شماره ۷ : سازه روگذر از کانال -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۱ 0 ]| 1 ۱ [181,1 ۱ ۱ ۰ ره رات بت - یس ۳ 12 ۱ ۱ ۱ 3 +۲۳ ما ام ا شژگخخخ<<<<<<<ححم سب سس 3333333333337333 کی ,33333333 شک ۳ سره ی اک ا3] ۱ ۷ ییاسک انش ,3333333333333333 اس ۲۱ ۱۱ ۷ ار ل ال ال ال ال الا ال بل ا | ۷ | ا 1 رز الا ۱۷ َ لا 2 ۱ ۱ چم ظ ۱ ا ی ۹ ۱۱۱۳۹ ۵ ۱۸۱۱۱۱۱۵ ۵ که 3 0 09 َ ۱ 0 | |۱۹ 100 ۱ ط 6 ۲ص 2 ۵ 6 یه را ۸ ۱ 1 9 ۱ ۱ [1 5 از 0 1 ۳4 0۸ 07 ما کل : ب (م 6 (وها اه ک (ه 7 << 8 سیک سس 1 ۱ 1 مه نس وه 5 ۱ 70 ٍ 1 , 1 پ‌ : ۰ : 1 3 ی 3 ۰ خ 1 1 ۵ ۰ ء ه و8 2 ت ۰ یش و2 1 3 ی 9 س ااغ 5 3 1 3 ‌ 5 ۰ دج ۱ ٩ + + -------- صفحهٔ بعد -------- 1 ۱ ا ۱ 1 ۱ ا 17 سا سا دم سا سر ۱ ْ :1 : 1 ی ۳ج 2:2 / 24 1 جح ]51 اج 11 ت 1 1 1 ا ً ادها : نج | <||7 زا ۰ مت ۳ 20( ن :7 ه : زیم عم 27 زا سا چِ ۳ ۳ 3 م۳ 0 ج 0 اط 0 ل 0 ی ز ۸ هر / ً ۹ پ چ ۳7 ل / / س -/ از ۲ ام - و سا :رت و / | ی سل( لز 2۱ : ۱۳ م2 :9 ۳ اص صِ :2 )1 1 8 9 کر وس ۸ 2 ی 0 4 ز 1 ان / 0 ۱ ۹ 7 / ا ] 0 ۱8۱ ۲ ج‌ 3 ظ 3 : ٩ 3 ) 8 و سم 0 اه و۸ 8 امه ۰ ی م ۶2۶ ت ۸ 2۶ ۲ عاع عم ۲ 8 5 ِ 3 و ۵ خی ار با ما م6 : -------- صفحهٔ بعد -------- سس اه ها جا لس ص با ۵ ۵ سم ها هکت تم ص > ۳۹ | ۹ ره 3 5 هه اجه ختتتتتتتتتتتت شش<ر[1ا۱ 8 ل -ا لیا رل 56اب لد ز ی ماب َ (م ت س نت 7 شش ایا 3 9 ات ‌ 5 3 ها ی ۱ ظ رک هت پا ۲ پم 5 بر ت ره س 7 7 9 ِ 7 یه پ سا 2 / 4 تص (وصا ۵ ی 6 1 6 دس _ 2 2 3 پ ۱ ات [( ها 1 ت 7 اش 2 ۳ ی ما 5 بر چا ۳ 2 - تا ۸ بر 25 0 ‌ِ ح 2 8 ۹ / ص 9 دنچ 3 ِ رس ‌ ی 2 7 ج 5 سا د۲ ت ۳ ۳ از بای اس با و 2 8 5 نا ۲ 5 بر ن 2 سا و تا < 7 ای 2 ۳ َ : 1 اه 4 (وا لال] ‎٩ ات [119 2 ۰ َ ک ۳ 2 ۳ 5 2 5 با 5 نسح الا ِ ی بت بل ۳ ۳ سل ۱ 8 8 . اس ۹ َ 1 7 ۶( اج جح خی 02 - چا4 4 ۵ 1 1 1 :۱ 8 58 مها 2 ۸ زا ق دنک ۹ 2 َ 31 ۱ : ٍ 3 َ 3 از 15 2 ی ۶ 6 1 وا 0 تم ماوت ۹ ۶ ۴ َ 3 -------- صفحهٔ بعد -------- وت ِ 0 ل ِ لِ ِ 9 ِ ۵ ِ 9 ِ ِ ۱00 ِ 7 1 ب که ها ط 2 0 5 ت ِ 7 » ۱ ۳ ( 1 ۳2 َ ۹ 9 اس ن | 5 مر چ 6۱5 0 ات سر ۱۱ 1/11 ۳ 3 سصط 0:55 5 1" ی او ۲ ادا ا ۳ ۱ صد ی ۱ - 6 ۱۱ ۱۱2 اه 8 سح( از/ز// ۱۱ ۷ سل 8 1 - با 7 3 ۱ ۱" 7 : گر ِ 150 ِ ال ٍ ٍ 1 ٍ لک ِ لک ِ ۱ ِ ً ٍ 8 ی ِ» 5 5 2 ( 15 لل لا : /۹ . ۳ ۳ 8 : 1 گرا 2 زا :6 8 سب 1 : ۱ : 1 ِا ٩4 |] -------- صفحهٔ بعد -------- سل ی : 9 18 الا 4 : ۳ 7 5 ۸ ۱ ( ۳ ۹ ۵ : چهک 4۸ ٍ ار لا ۹ 2 تا یا مغ 7 ۸و هل رد3 4 هی ۴ ۷ ۱۷ اوه سا ۳ و 5 ۱ 1 ات 5 ۹ ] 20 20 15 رز 4 نْ ۳ 9 ۶ 20 |3۵ |۱۹ : ۰ سس ۰۰ حجسر. + 3 ۰ : -------- صفحهٔ بعد -------- 7/111 ۳۱ 8 ...۱ حخ یه ۱۹ ا 10 اج وس کح گت << -حت>- << -<> ی --_- سس ال ۹ ۱ :۹ 5 با . 3 درد ۱ لت ۲ | 0 .۱ ۱ ۹1 [1 زا ۹ ۸2 ۱ 7/11 5 1 پچ 11 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 7 : هر ۹ جَ 56 ۳ 2 0ا< ۴ ۹ او َ رز ً 2 <د || ۸ از ۶/7 7 4 و 9 جع اب مها نم : ۹ هم و ۳ 10 ٍ ٍ ۹ 9 - :2 ۰ 3 3 7 ۳ ما ی 2 چم اج 1 1 1 ۵ ۲ 3 ۳ 3 ۰ 1 و ی 1 ۳ َ چ۴ هت 0 َ هش 3 ۲ 9 ّ ی م6 1 4 5 ۹ :۱ یا ا با 4 -------- صفحهٔ بعد -------- 1 ]11۸۷1۸11 ۳1۲۳۳ بدا ۳12 ۲]. )( 101311 ۲۷۲۳:)9( 5۳11011 5-۳ اد ۱ ۷ ۸ را[ ۲ رها یا توضیحات ۱- کلیه آبماد و اندا زه‌هایآاین نقشه برحسب‌مترمیباشد.در غیراینصورت و احدآن‌ذکرگر دیده|است. ۳.2 ۲- بتن‌سازه‌د ار ای‌مقاو مت ۲۸ ر و زه ۲۵۰ کیلوگرم برسانتی‌مترمر بع‌با نمونه مکعبی۲۰۷۲۰۷۲۰ سانتی مترمیباشد . ۳- بتن‌مگرزیرسازه با عیار ۱۵۰ کیلوگرم سیمان درمترمکعب‌میباشد ۰ ۴- آرماتوربکار رفته‌تیپ (۱۱) آجدار با ( 30001/000 < یا ) میباشد ۰ ۳1.۱ 5۳۲1101 ۸-۸ زج و نقشه شماره ۱۴: سازه استفاده مردم از آب کانال -------- صفحهٔ بعد -------- 7 ]|11:1۸ امتح سس وضو سس ۹۳۲1100 ۸-۸ 5 لا 0۱260۳ 50 5 وی ۱1 | 12۳1۸1] ۳ 5 ۱ کلیه آبعادو آندا زه‌های این نقشه‌برصب‌مترمیباشد.در غیراینصورت و احدآنذ کرگر دیدهاست. عم ج0 507 ۲- بتن‌سازه‌دا رای مقاومت ۲۸ ر و زه ۲۵۰ کیلوگر م برسانتی‌مترمربع با نمونه مکمبی, ۲۰۲۰۸۲ سانتی مترمیباشد . 8 ۳- بتن‌مگرزیرسازه با عیار ۱۵۰ کیلوگرم سیمان د رمترمکعب‌میباشد ۰ ۴- آرماتوریکار رفته تیپ (۱۱) آجداربا (07/ط30001 ۳ ) میباشد ۰ ! 3 1 5۳6110۳ 1-7( ای نقشه شماره ۱۵ : پل ماشین رو بر روی کانال ها ۷ ۸ را ۲] 5 5۳11011 3-8 15 -------- صفحهٔ بعد -------- 23 20 ل4.+/۷ )۷ ۲2 2 2 ی ۸ جح اج ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ سل ۱ ۹ 1 یسلا ال ی 33و33 سس و ‌‌‌ آ ۳ شسشسشسششش | | ااس ۳ سس | اس ضا ۵ :7-۰ 9 وا ۱ ۱ سا سم | آچشسشساساسلس ۳ سشسشسشششششش | اس سس | ۱۷ 1 ۱ 1 ۱ ی 5ا ی سس ۰ ۹ ی سس یس و 7 ۱ ۱ ۳ 5 5 ن ۱۱ ّ ۱ س_س_س_ش ۲ | سس 33و33 سس ۳ | اس << | ۷[ لا دم ۳ جک دک س_نننل-----۲ | سل 33و33 لس سح | اس ی سس 33و33 _ _ و سل با ات سا ۱ ال- ۳۳ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ با سر ۸ جح 1 با * دی 3 8 3 5 رت) 5 پ 9 5 2 7 اه رت) 2 ۱ نت 2 رت ر ک ما ۱ حطا ۱ ۳ ۳4 3 03 (۱2 <ل وا ن) با اک سا << اما ی <ا2 ی وضا [ ۳ 5" 527 (جا وه و اج ح‌ ت ن 1 5 چ 2 سْ 9 2 ب ۱ 4 4 سل 7 0 ۰ سب لل 8 ص 9 ۳ دِ اه سلل ( ۱ 10 11 27 ۵ : ۶ ار < یا ۵6 4 و 7 2 7 اس 20 چا ۲ ۲ ت ن 9 : 3 2 : <ِ بت یب نج پ 2 7 حزااد ٍ 1 ٍ ۱۲ خ ۰ 3 ح 3 ۲ با بجر ۲ ۰ ۹ ۰ ‌ زه ۳ و مه ۲ ی 9 : ۰ چم 828 5 1 ی ۰ ۰ 1۶2 3 1 ‌ لت 5 ۰ 3 گ کب ۰ ,ها ۹ 5 :۱ بت ۰ ۱ ۱ ۱ ۱ ۳ نه با -------- صفحهٔ بعد -------- اه ۱ 7/1 ۳ ۱110 8 خاک ار را اوه هکت ما چیه ۱ 1 ۱ بح مک 2 کی ۳ ۵ : ۱ مت 6 [2 نج ار ی پگ 8 0 ۰ 9 بل[ ب 0 پچ رز ! 2 ل رز ۹ اه ۳ 39 ۱:8۴ 2 آل : 2 01 س - ۷ 7 چا < ب مه : 7 0 وس 0۸ (ص ۲ ۰ 9 5 ی دم رم ۸ غ ۱ 2ا- ی س و 8 ی ِ 0 هل 0 2 لگ ۳ ۳ ات ات ۳ )0 ۳ 2 :۳ پل در !1 تا :۱۹ یس ۹۹ 2 ۹۵ 2 ۹ ۹ ۱ 7 0 ط ب رم ی چ 9 0۲7 2 نت ال ن ۹ چ ۹ 2 0 ۹ اه ۹ ام ۹۸ 2اه ۹ اف ۸ 4 1 3 5 ۲ و ۰ ای 0 8 6رد آرع م۲ ۰ 8 ۱ ۰ را و چا - ۰ ۰ ی 6 ۳ دو ها ۲ ن 3 ی ۰ ی 0 ,ا ‌ 5 :۳ ی 0 ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- 1( ۳1 1 که 5 ی _ / رح ۱۵ 00 م سس ۹ ۱1 ۲ ایا 9 ۹8 ۱1 !|۱۱ |۱۱ 1 ۱ |۱۱ ۱۱| << 1 1۳ << 2 2 1 ۱ وس سا اج سس |۱۱ ۱۱| 0 4 <ا ۲۵ (ل ۱ ۱ ۱ ۱ 2 2 ۲ شز 5 05 لِ ۱ ل زک ده دی [ ۳۸۲ 1 |۱۱ ِ 5 کی :۹ ۳7 ٍ ۳ ی ْ ج ط ۲ 1 7 1 3 د 9 1 سس (مه اوه َ : لک نا و 2 3 ذ وس ما ِا 7 0 7 و رل ها 7 ۸ 9 || مل. ِ ی ا|ا- ۱۱۱ ا 3 ار 1 ۱ ۳ ]7 ِ ۱۲ : 2 : (وص ا 1 ۳۹ ج : با 2 - 3 5 ! 2 ۹ لل |23 سا مشش اج بل الا ۰ 1 < || اس ۹ ۱ : : ایا 1 4 1 یم 2۱«( اند ی ۱ ۱ س (م با ل سس ملل! 2 __ ها ۱ / ۵ / ۹۱۵ ۵ بو سا ۹ ج 8 لد ۳ ام ی اب زو * با [ 6 0 ب ! لک ت ۰ کل 2 و . : شرا تب ز هم ۰ ( ما _ 3 9 3 5 ۰ ان ۲ ارچ 2 یک , ام : با هم ب‌ ۰ : ده یی 7 ۴ َ تا < ی ۲ ۰ ی ۰ ۲ع ی اک و یر ی ۰ ج‌ 2 3 ن( ۱ ۱ ۱ ۱ ۳ نها ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ حد , : > 72 ب ۱ 5 3 ۹108 1 5 ۳2 ۱ 20 20 : 2 5 ِ 5 9 ۳ ۳ 2 ب 1 د ً ۹ تسا 99 99 : حر, 2 0 مر زه ۸ 1۱ او وچ اه اس سم 5 0۵ 27 ۳ ات 1 سا ات 8 للم العل ره پ اه ۳۰| 2 لا ک 2 را 7 5 7 0 اس << 27 ۲ : ام 9 ک اه و 27 سم < ۱ : حِ ۳ ۸/ : 1 ْ ۹ ج 2 72 ۵ ۹ 1 << 7 ۳ چم م 6 3 ( ۱ 5 7 5 ص ۹ 3 ۹۱ ز هه با << چم 1۹ م‌ وا ون ای و ۹ تر با 2 هر : 5 82 3 یا 3 2 5۲ ی و ۵ و 8 ض 6 + ۳ ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۱ سس ب ی اج ۹ 8 8 ت86 5 سل ااران <دا .2 ۳ 29 م60 او ا ۳ 3 7 1 ی ‎۹٩ ۲ ی 3 5 با وم هه 15 نس ق ی ماع -------- صفحهٔ بعد -------- رو از و و کر (ک/ و 0 .10 1۳۸۲ 00) .30 .15 )01 ۸۷/۲ 0 ۱2 6 20) ۵۳1101 ۲-۳ 5 ۱2 ۵ 20) ٩۳)-1100آ تو ضیحات ۱ کلیه ابعاد و اند زه‌هایاین نقشه برحسب‌مترمیباشد.در غیراینصورت و | حدآنذ کرگر دیده|است. ۲- بتن‌سازه‌د! ر ای‌مقاومت۲۸ رو زه ۲۵۰ کیلو گرم برسانتی‌مترمر بع با نمونه مکمبی۲۰۸۲۰۸۲۰ سانتی مترمیباشد . ۳- بتن‌مگرزیرسازه با عیار ۱۵۰ کیلوگرم سیمان در مترمکعب‌میباشد ۰ ۴- آرماتوربکاررفته‌تیپ (۱۱) آجداربا ( 7 30000/000 - ,۲ ) میباشد .۰ نقشه شماره ۲۱:سرریزجانبی درکانال های پیش ساخته 20 ۱.530 20 5 55310۸۸ 20 ۱.30 20 -------- صفحهٔ بعد -------- ب 1 را 3 ۵ لپ نی یی یی ما 4 2 ۵ 3 0 الم نا 4 ۹ ۱ ۱ 5 1 َ رس سنا ال رح اس یس لا ی 5 . رس : رال یماسا 1 « : 5 ّ ب 3 1 5 1 ب ها سا ٩‏ ۰ :1 ۴ ج با ی ۵ 3 8 سس 3 و 3 خ ۲ هار5 51 اع ی مت ۲ + تا ۹ را 6۰ ۰ ۹ چ اج ] 3 ۲ 9 3 ۳ ۴ : 1 ج .شش ۴ ۹ چا 3 : -------- صفحهٔ بعد -------- مس 1 ۱ ۱ ۱ ۱ 7 5 ام ‌ِ - د 5 سای ۲ ۱ ] ]11 ]1 ۳ ب :۳ ۱ 2 ۳ صا ت پم سس سس یگ ٍ 2 ۱ 5 :۹ - 4 2 2 2 ا ً ات اض اه یس [م سا اس سا ی 3 2 25 داداداسا- 3امها :2۱25۱5۱818۱ وا وت ات کت ی ال #اجاه |525۷ ۳ 3 ۳ ۰ ۲ . 3 8 2 ی نٍ برض ورس 3 ۴۸ ۲ + 5 رها ره ۲ جم 3 و 0 . 38 ض ۷۷ ٍ + 2 1 س چم 1 یا وج ی تا ره 6 و تا تا 38 با ۹ ی ۱2 172 3 ت کی ر عع 2 ۰ بیع هت غ تا ع تا 6 ی دی ظ ,چا 1 1 ۳ م ی 3 ن 27 حِ <ا 3 ۳ ۳ ی غ ۷ ِ ۱ 5 فش 0 ۹ : ۳ 3 -------- صفحهٔ بعد -------- 1 5 ۱ ۱ : ۱ .۱ سا سب ال با | نک لا ۵ ۳ 6 5 2 ُ . ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- منانع -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- منابع زو ۱ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور - وزارت جهاد کشاورزی» ضوابط و مبانی طراحی تجهیز و نوسازی اراضی به منظور آبیاری ثقلی - جلد چهارمء سازه‌های آبی و منابع ذکر شده در آن ۲ ,5.۳.0065 52۳0126 ).5 |۳۰۲1[ .ل 1100۵ معاکوک 1۳1221100 ۸۲۵ ,۱1۵0۹5۰ (: ۳۰۷۷[ ]0۵ 1311۷۷216۲ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- دفتر نظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با گذشت بیش از سی سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی خودء افزون بر چهارصد عنوان نشریه تخصصی-فنی» در قالب آیین‌نامه. ضابطه معیار, دستورالعمل» مشخصات فنی عمومی و مقاله. به صورت تالیف و ترجمه, تهیه و ابلاغ کرده است. نشریه پیوست در راستای موارد یاد شده تهیه شده» تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های ۲ قابل دستیابی می‌باشد. دفتر نظام فنی اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- 151216 3۵۵۷۲1۱۲ 0 0 ۷1۵ 0۳۵۹1۵0 ۲1۵۲ ٩1۳۵168210 012016 1 0 :1۵0۲210 07] ۳110۳12 زوم( کمامز ۱ عمز از بو وما ۱۷101172 401 ۹۲۲۲۲۵۶ ۲1۲۵۳2۴ ۵۵۵۹۹۵۰ ۷ )۷و۲ 25 55عع۸0 ۲0: 471-4 ۸2101۳۵6 -ع-11۵0[ 0 51۳۵18216 1۵۲ 10۷ آ0 016 2 |501۱ ۵1۲ 10۱۳۷ 116" که ۳130102 ۸21011۳۵ 5 ۳۷۲1۵۱ [۵ 1603016 ۵1 8۵۱۳۵۲ 10105 ۷۷۵10۳۵۶ 3 ۳۳0۵۲۳ 111۹116 ۸۳۳۹1 0-0 0۲ 8۳۵۲ 16" ۱(۳ ۷ ام هه ۱۳۳۳ 2009 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- این نشرریه» جلد چهارم از یک مجموعه پنج جلدی مرربوط به " ضوابط ومبانی طراحی تجهین و نوسازی اراضی شالین‌اری"" است که به ""سازه‌های آبی و جاده‌های دستررسی "" اختصاص دارد. در این نشرریه ابتدا سازه‌های آبی شبکه فررعی آبیاری ثقلی شامل سازه‌های آبگیس‌ی» سازه‌های تقاطعیء سازه‌های انررژی گیس» سازه‌های حناظتی و ایمنی» سازه‌های اندازه‌گیسی دبی و سازه‌های جانیی مورد بحث قررار می‌گیر‌ند و در پایان به موضوع جاده‌های بین مزا رِع» سر‌ویس و دستر‌سی در شبکه‌های هرعی آبیاری پر‌داخته می‌شود.