سازمان برنامه و بودجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران سازمان برنامه و بودجه کشور راهنمای ارزبانی عملکرد سامانه‌های آبساری ضابعله شماره ۷۵۳ معاونت فنی, امور زیربنایی و تولیدی وزارت نیرو امور نظام فنی و اجرایی کشور دفتر استانداردها و طرح‌های آب و آبفا 30۳2[ ادا اند ۱۳۹۶ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 0( سا بات ,ی و ناریان / یام و لوح سور ربیس سازمان ارهره دهد ۵ بخشنا ستگا ۱۳۹۳/۱/۲۱ موضوع: راهنمای ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطحی در چارچوب نظام فنی و اجرایی یکپارچه کشور موضوع ماده (۳۴) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور. ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و مواد (۶) و (۷) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی - مصوب سال 1۳۹۲ به بیبوست ضابطه شماره ۷۵۳ آمور نظام فنی 9 احرایی. با عنوان « راهنمای ارزیابی عملگرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطلحی » از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعایت مفاد این ضابطه درصورت نداشتن ضوابط بهترء از تاریخ ۱۳۹۷/۰۴/۰۱ الزامی است. امور نظام فنی و اجرایی این سازمان دربافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را اعلام خواهد کرد. ۲۲۶۷۵۲۷ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی خواننده گرامی: امور نظام فنی و اجرایی معاونت فنی, آمور زیربنایی و تولیدی سازمان برنامه و بودجه کشورء با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این ضابطه کرده و آن را برای استفاده به جامعه‌ی مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان, این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط‌های مفهومی, فنی, ابهام. ایهام و اشکالات موضوعی از این‌روی از شما خواننده‌ی گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هر گونه ایراد و اشکال فنی, مراتب را ۱- در سامانه مدیریت دانش اسناد فنی و اجرایی (سما) ثبت‌نام فرمایید: 581112.116721711211111.1۳ ۳- پس از ورود به سامانه سما و برای نماس احتمالی, نشانی خود را در بخش پروفایل کاربری تکمیل فرمایید. ۳- به بخش نظرخواهی این ضابطه مراجعه فرمایید. ۴- شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۵- ایراد مورد نظر را بصورت خلاصه بیان دارید. ۶- در صورت امکان متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال کنید. کارشناسان این آمور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشانی برای مکانیه: تهران. میدان بهارستان. خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۲۳۲۷۱ سازمان برنامه و بودجه کشورء امور نظام فنی و اجرایی ۳۵|: 1۳22121 7 ۷۷۱0:2223 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- باسمه تعالی بسیاری از سامانه‌های آبیاری کشور عملکردی کم‌تر از پیش‌بینی دارند. بخشی از این مشکل را می‌توان به عمر طولانی بهره‌برداری از سامانه‌ها که به بیش از سه دهه می‌رسد نسبت داد. افزون بر این عملکرد نامناسب سامانه‌های آبیاری و زهکشی را بی‌تردید باید به اشکالات طراحی, نظارت ناکافی, کم توجهی به موارد اجتماعی, اقتصادی و محیط زیست و مشکلات ناشی از مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری نیز نسبت داد. به این عوامل باید موارد دیگری مانند کاهش منابع آب در دسترس, تغییر در الگوی کشت. خرد شدن اراضی,» عدم اندازه گیری جریان و تحویل حجمی آب. عدم موفقیت در جلب مشارکت آب‌بران برای مدیریت و نگهداری سامانه و عدم موفقیت در تامین مالی نیازهای بهره‌برداری و نگهداری سامانه‌ها را نیز افزود. ارزیابی عملکرد. ابزاری است که می‌تواند مطلوب بودن یا نبودن عملکرد را تشخیص داده و در صورت لزومء نسبت به شناسایی نارسایی‌ها و اقدامات اصلاحی کمک کند. ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی می‌تواند ابزاری مناسب برای مدیران و سیاست‌گزاران باشد تا از نقاط ضعف نرم‌افزاری و سخت‌افزاری سامانه‌های آبیاری آگاه شوند و مدیریت بهتری را اعمال کنند. در پیوست این راهنماء فهرست خدمات ارزیابی تفصیلی عملکرد سامانه های آبیاری و زهکشی سطحی نیز ارائه شده است تا کارفرمایان بتوانند بر پایه آن به عقد قرارداد با مشاوران بپردازند. با توجه به اهمیت مبحث فوق, امور آب وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء تهیه «راهنمای ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطحی» را با هماهنگی امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور در دستور کار قرار داد و پس از تهیه. آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی و اجرایی کشور به این سازمان ارسال نمود که پس از بررسی, براساس نظام فنی اجرایی یکپارچه کشور موضوع ماده ۳۴ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشورء ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران تصویب و ابلاغ گردید. بدین وسیله معاونت فنی» آمور زیربنایی و تولیدی از تلاش و جدیت رییس امور نظام فنی و اجرایی جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم آمور نظام فنی و اجرایی و نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیرو جناب آقای مهندس تقی عبادی و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این ضابطه, تشکر و قدردانی می‌نماید و از ایزد منان توفیق روزافزون همه این بزرگواران را آرزومند است. امید است متخصصان و کارشناسان با ابراز نظرات خود درخصوص این ضابطه ما را در اصلاحات بعدی یاری فرمایند. حمیدرضا عدل معاون فنی. امور زیربنایی و تولیدی زمستان ۱۳۹۶ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «راهنمای ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطحی» |ضابطه شماره ۷۵۳] مولف اصلی: مجتبی اکرم شرکت مهندسین مشاور کاماب پارس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی اعضای گروه تهیه کننده: مجتبی اکرم شرکت مهندسین مشاور کاماب پارس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی احمد پورزند کارشناس آزاد لیسانس مهندسی آبیاری هومن خالدی شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی فاطمه رئیسی شرکت مهندسین مشاور کاماب پارس ‏ فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی حبیب‌اله زنجانی شرکت مهندسین مشاور کاماب پارس دکترای علوم اجتماعی سهیل سیف شرکت مهندسین مشاور کاماب پارس فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های آبی جواد شهریوری شرکت مهندسین مشاور کاماب پارس لیسانس زمین‌شناسی اعضای گروه نظارت: سیدمجتبی رضوی نبوی شرکت مهندسین مشاور آبسو دکترای مهندسی سازه‌های آبی عزت‌اله فرهادی شرکت مهندسین مشاور پویاب لیسانس مهندسی آبیاری عبدالرضا فلاح رستگار کارشناس آزاد فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی انسیه محرابی وزارت نیرو فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های آبی اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی آبیاری و زهکشی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): عبدالحسین بهنام‌زاده وزارت جهاد کشاورزی فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی محمدصادق جعفری شرکت مهندسی مشاور مهاب‌قدس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی سیدمجتبی رضوی نبوی شرکت مهندسین مشاور آبسو دکترای مهندسی سازه‌های آبی مهرداد زریاب شرکت پانیر لیسانس مهندسی عمران محمدکاظم سیاهی شرکت مهندسین مشاور پندام فوق‌لیسانس مهندسی عمران و مهندسی آبیاری و زهکشی محمدحسن عبداله شمشیرساز . شرکت مهندسین مشاور پژوهاب فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی انسیه محرابی وزارت نیرو فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های آبی سید اسداله کیایی وزارت نیرو فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی احمد محسنی شرکت مهندسین مشاور آبیار نوآور دکترای مهندسی کشاورزی - گرایش ترویج صحرا -------- صفحهٔ بعد -------- محمدجواد منعم دانشگاه تربیت مدرس دکترای مهندسی منابع آب مریم یوسفی شرکت مدیریت منابع آب ایران دکترای مهندسی منابع آب اعضای گروه هدایت و راهبری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور: علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی و اجرایی فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی و اجرایی سیّد وحیدالدین رضوانی کارشناس آبیاری و زهکشی, امور نظام فنی و اجرایی -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان مقدمه فصل اول - مبانی کلی ارزیابی عملکرد ۱-۱- کلیات ۲-۱- شیوه هدف‌گذاری ۱-۳-۱ ارزیابی برای چه کسی ۳-۳-۱ ارزیابی از چه دیدگاهی ۳-۲-۱ ارزیاب مناسب کیست ۳-۱- دامنه مطالعات ارزیابی عملکرد ۳-۱ چارچوب مطالعات و انجام ارزیابی عملکرد ۵-۱- برنامه‌ریزی انجام مطالعات ارزیابی عملکرد ۱-۵-۱- برنامه‌ریزی ارزیابی عملکرد ۲-۵-۱ اجرای برنامه ارزیابی عملکرد ۳-۵-۱- کاربرد نتایج فصل دوم - شاخص‌های ارزیابی عملکرد ۱-۲۳- کلیات ۷ ویژگی شاخص‌مناسب ۳-۲ انواع شاخص‌های عملکرد ۴-۲ مروری بر شاخص‌ها ۵-۳۲- تعداد شاخص‌های مورد نیاز ۶- ۲- تعریف شاخص‌های عملکرد ۱-۶-۲۳- شاخص‌های سازه‌ای ۲-۶-۲- شاخص‌های غیرسازه‌ای ۳-۶-۲- شاخص‌های اقتصادی ۴-۶-۲ - شاخص‌های اجتماعی ۵-۶- ۳- شاخص‌های تشکیلات و سازمان فصل سوم- روش شناخت طرح ۱۰ ۱۲ ۱۶ ۱۹۹ ۳۱ ۳۳ ۳۵ ۳۷ ۳۷ ۳۰ ۳۱ ۳۳ ۳۳ ۳۷ ۴۹ ۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۳- کلیات ۲-۳- جمع‌آوری اطلاعات پایه ۱-۲-۳- نقشه‌ها ۲-۲-۳ گزارش‌ها ۳-۲-۳ سایر اسناد و مدارک ۳-۳- زمان‌بندی انجام ارزیابی عملکرد ۴-۳- تعیین اجزای کار ۱-۳-۳ دیدگاه منابع آب. خاک و کشاورزی ۲-۳-۳ دیدگاه مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری ۳-۴-۳ دیدگاه محیط زیست ۴-۴-۳ - دیدگاه اقتصادی ۵-۳-۳- دیدگاه اجتماعی ۵-۳- بازدید میدانی ۱-۵-۳ - کانال‌ها و ابنیه فنی آن‌ها ۳-۵-۳ زهکش‌های روباز ۳-۵-۳ زهکش‌های زیرزمینی و چاهک‌های مشاهده‌ای ۴-۵-۳-راه‌ها و ابنیه فنی ۵-۵-۳- تجهیزات هیدرومکانیکی ۶-۵-۳- بازدید میدانی با دیدگاه مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری ۷-۵-۳ بازدید میدانی با دیدگاه زیست‌محیطی ۸-۵-۳- بازدید میدانی با دیدگاه اقتصادی ۹-۵-۳ بازدید میدانی با دیدگاه اجتماعی ۶-۳- جمع‌بندی مطالعات دفتری و بازدیدهای میدانی فصل چهارم - ارزش‌گذاری کیفی شاخص‌ها ۱- ۴- کلیات ۴- روش محاسبه و ارزش‌گذاری شاخص‌ها ۳ 5۳۲ ۲ ۵۶ ۵۶ ۵۷ ۵۸ ۵۸ ۶۰ ۶۱ ۶۲ ۶۳۲ ۶۳۲ ۳ ۴ ۴ ۴ ۶۵ ۶۵ ۶۵ ۶۶ ۶۶ ۶ ۶۹ ۷۱ ۷۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۱-۲-۴- محاسبه و ارزش‌گذاری شاخص‌های سازه‌ای ۲-۲-۴ محاسبه و ارزش‌گذاری شاخص‌های غیرسازه‌ای فصل پنجم - کمی‌کردن آرزش کیفی شاخص‌ها و جمع‌بندی ۱- ۵- کلیات ۲-۵ ارزیابی سریع ۳-۵- ارزیابی تفصیلی ۳-۵ ارزیابی ویژه ۱-۳-۵- ارزیابی عملکرد از دیدگاه مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری ۲-۳-۵ ارزیابی عملکرد از دیدگاه منطقه‌ای فصل ششم- توصیه‌هایی در مورد بازسازی, بهسازی و نوسازی طرح‌های ارزیابی شده ۱- ۶- کلیات ۲-۶- روش بررسی ۱-۲-۶- تشکیل گروه بررسی‌کننده ۲-۲-۶- جممع‌بندی وضع موجود سامانه ۳-۲-۶ تهیه طرح آمکان‌پذیری ۳-۲-۶ تهیه طرح تفصیلی ۳-۶ اولویت‌بندی اجرای طرح ۴-۶- مدیریت طرح پیوست ۱- شاخص‌های ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی پیوست ۲- نحوه محاسبه شاخص‌ها پیوست ۳- کاربرگ‌های نمونه محاسبه شاخص‌ها پیوست ۴- کاربرگ‌های نمونه ارزیابی وضعیت نگهداری سامانه‌ی آبیاری و زهکشی پیوست ۵- مثال‌هایی برای ارزیابی عملکرد سامانه‌های سطحی آبیاری و زهکشی پیوست ۶- فهرست خدمات ارزیابی تفصیلی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطحی منابع و مراجع ح ۷۱ ۷۴ ۸۳ ۸۵ ۸۵ ۸۸ ۹۱ ۹۱ ۹۲ ۱۰۱ ۱۹۰۳ ۱۹۰۳ ۱۰۳ ۱۰۴ ۱۰۴ ۱۹۵ ۱۹۰۶ ۱۹۷ ۱۳۳ ۱۳۷ ۱۳۵ ۱۹۳ ۱۶۳۳ ۱۷۹ ۱۸۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱-۱- مثالی برای منطق ضرورت انجام ارزیابی و هدف‌های آن جدول ۲-۱- نمونه‌هایی از آرزیاب‌های مناسب درشرایط متفاوت جدول ۳-۱- نمونه ارتباط بین اهداف. مبانی» شاخص‌های ارزیابی عملکرد و نتیجه نهایی مورد نظر جدول ۴-۱- مبانی از دیدگاه افراد مختلف برای عملکرد مناسب سامانه جدول ۵-۱- ارتباط بین شاخص‌های عملکرد و داده‌های مورد نیاز جدول ۶-۱- نمونه‌ای از روش جمع‌آوری اطلاعات (چه کسی - چگونه - کجا و چه موقع؟) جدول ۷-۱- نمونه‌های ارتباط بین شاخص‌های آرزیابی عملکرد و اطلاعات جدول ۱-۲- تعاریف و اصطلاحات جدول ۲-۲- ترکیب زمینه های بررسی عملکرد سامانه آبیاری و زهکشی جدول ۳-۲- شاخص‌های سازه‌ای جدول ۴-۲- شاخص‌های غیرسازه‌ای جدول ۵-۲- مقادیر نسبت تخلیه برای زهکش‌های زیرزمینی که به جمع‌کننده‌های پلاستیکی یا بتنی تخلیه می‌شوند جدول ۶-۲- حداکثر شاخص نسبت کاربرد آب در مزرعه جدول ۷-۲- مقادیر سالانه نسبت زهکشی در چند حوضه آبریز (باس و فن‌آرت ۹۹۶ جدول ۸-۲- کم‌ترین گروه‌هایی که باید آلودگی‌های پیشنهادی در آن‌ها پایش شود جدول ۱-۳- نمونه‌ای از نحوه زمان‌بندی به منظور ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی جدول ۱-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت بده جدول ۳-۴ ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت اثربخشی سازه جدول ۳-۳ ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت اثربخشی کانال یا لوله جدول ۴-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت اثربخشی جاده سرویس جدول ۵-۳- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت زهکشی سیستم جدول ۶-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت عملکرد تحویل آب جدول ۷-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت حجم آب تحویلی جدول ۸-۳- ارزش‌گذاری کیفی شاخص تحصیلات کارکنان جدول ۹-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص آموزش کارکنان جدول ۱۰-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص سهم مشارکت آب‌بران ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۳۶ ۳۸ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۷ ۳۸ ۳۲ ۵۷ ۷۲ ۷۲ ۷۳ ۷۳ ۷۴ ۷۵ ۷۵ ۷۶ ۷۶ ۷۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱۱-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت ماشین‌آلات سالم جدول ۱۲-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت تخریب اراضی جدول ۱۳-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص عمق نسبی آب زیرزمینی جدول ۱۴-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص آلودگی جدول ۱۵-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت خودکفایی مالی جدول ۱۶-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص وصول آب‌بها جدول ۱۷-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص اعتماد به توزیع آب جدول ۱۸-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص عدالت جدول ۱۹-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص کمبود آب مورد نیاز جدول ۲۰-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص رطوبت نسبی خاک جدول ۲۱-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت تولید محصول جدول ۱-۵- تبدیل آرزش کیفی شاخص‌ها به آرزش کمی در ارزیابی سریع جدول ۲-۵- امتیاز کمی و کیفی حاصل از ارزیابی عملکرد جدول ۳-۵- تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی تفصیلی جدول ۴-۵- شاخص‌های مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری و ارزش‌گذاری آن‌ها جدول ۵-۵- تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری جدول ۶-۵- شاخص‌های ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری از دیدگاه ملی جدول ۷-۵- تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی عملکرد از دیدگاه ملی جدول ۸-۵- شاخص‌های ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری از دیدگاه منطقه‌ای یا «محدوده تاثیرگذار» جدول ۹-۵- تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی از دیدگاه منطقه‌ای یا «محدوده تاثیرگذار» جدول پ.۱-۲- نام و نحوه محاسبه شاخص‌ها جدول پ.۱-۵- خلاصه نتیجه ارزیابی سریع شبکه توسط آرزیاب‌ها جدول پ.۲۳-۵- تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی تفصیلی جدول پ. ۳-۵- جمع‌بندی تبدیل آرزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی تفصیلی د ۷۷ ۷۸ ۷۸ ۷۹ ۷۹ ۸۰ ۸۰ ۸۱ ۸۱ ۸۲ ۸۲ ۸۶ ۸۸ ۸۸ ۹۳ ۹۴ ۹۵ ۹۶ ۹۷ ۹۸ ۱۳۵ ۱۹۵ ۱۹۷ ۱۵۹ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان کاربرگ پ.۱-۳۲- محاسبه شاخص نسبت بده کاربرگ پ.۳-۳- محاسبه شاخص نسبت اثربخشی کانال یا لوله کاربرگ پ.۸-۳- محاسبه شاخص سهم مشار کت آب‌بران کاربرگ پ.۹-۳- محاسبه شاخص نسبت ماشین‌آلات سالم کاربرگ پ.۱۱-۳- محاسبه شاخص (۲]01 کاربرگ پ.۱۳-۳- محاسبه شاخص اعتماد به توزیع آب کاربرگ پ.۱-۴- ساختار فیزیکی و عملکرد ایستگاه پمپاز و کاربرگ پ.۳-۴- ساختار فیزیکی آبگیر مزرعه کاربرگ پ.۴-۴- ساختار فیزیکی آبگیر کانال درجه ۳ از کانال درجه۱ و ۲ کاربرگ پ.۵-۴۳- ساختار فیزیکی آبگیر درجه ۴ از درجه ۳ کاربرگ پ.۶-۳- ساختار فیزیکی پل کاربرگ پ.۷-۴- ساختار فیزیکی تنظیم کننده سطح آب با دریجه کشویی ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۳۹ ۱۳۰ ۱۳۰ ۱۳۰ ۱۳۱ ۱۳۱ ۱۳۱ ۱۳۲ ۱۳۲ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۳ هد ۱۳۳ ۱۳۴ ۱۳۷ ۱۳۷ ۱۳۹ ۱۴۰ ۱۴۱ ۱۳۲ ۱۳۳ ۱۳۴ ۱۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- کاربرگ پ.۱۰-۴- ساختار فیزیکی سرریزجانبی ۱۳۶ کاربرگ پ.۱۳۲-۴- ساختار فیزیکی شیب‌شکن در کانال ۱۳۸ کاربرگ پ.۱۳-۴- وضعیت رسوب در کانال ۱۳۹ کاربرگ پ.۱۴-۴- وضعیت فیزیکی کانال‌ها ۱۵۰ کاربرگ پ.۱۵-۴- ساختار فیزیکی جاده سرویس ۱۵۹۱ کاربرگ پ.۱۶-۴- وضعیت فیزیکی زهکش‌های روباز ۱۵۲ شکل ۱-۱- چارچوب ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی ۷ شکل ۱-۲- ساختار گسترده مرتبط با عملکرد آبیاری و زهکشی ۳۸ شکل ۲-۲- تعداد شاخص عملکرد پیشنهادی برای استفاده‌کنندگان مختلف ۳۹ شکل ۳-۲- میانگین مقادیر نسبت عملکرد تحویل آب در ده شبکه آبیاری و زهکشی ۳۵ شکل ۴-۲- تغییر یک پارامتر (عمق آب زیرزمینی) در طول زمان و مقایسه آن با حد بحرانی مربوطه (برای جلوگیری از شوری زمین) ۳ شکل ۵-۲- نسبت عملکرد جمع‌آوری آب‌بها در یک پروژه ۵۲۰۰ هکتاری ۳۵ شکل ۶-۲- شرایط مرزی دیدگاه‌های آب‌بران ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۹/۳۵ ۱ مقدمه ارزیابی سریع سامانه‌های آبیاری و زهکشی کشور نشان می‌دهد که تعداد زیادی از آن‌ها عملکردی کم‌تر از پیش‌بینی داشته‌اند. این امر را به‌طور کلی می‌توان به عوامل زیر نسبت داد: - اشکالات طراحی - مشکلات اجرایی ناشی از نبود یا کمبود استانداردهای ساخت و نظارت ناکافی - کم توجهی به موارد اجتماعی و اقتصادی مورد نظر بهره‌برداران - کم توجهی به محیط زیست - مشکلات ناشی از مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری - اشکالات ناشی از تغییر سیمای طرح در مراحل طراحی یا اجرا - اشکالات ناشی از تغییر اهداف طرح - اشکالات ناشی از تغییر مشخصات طرح به‌دلیل کمبود اعتبارات یا اعمال سلیقه‌ها - اشکالات ناشی از تغییر در اهداف بهره‌برداری توسط دستگاه اجرایی - اشکالات ناشی از تغییر در شرایط بهره‌برداری توسط ذی‌نفعان به‌دلیل شرایط تاثیرگذار بازار تولید و - مشکلات ناشی از عدم توجه به عملکرد درازمدت طرح و به همین مناسبت واگذاری طرح به پیشنهادات کار با قیمت نازل که موجب افزایش هزینه‌های سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری و کوتاه شدن عمر مفید طرح می‌گردد. به این ترتیب می‌توان گفت که به‌طور کلی مشکلات می‌تواند ناشی از عملکرد عوامل کارفرماء پیمانکارء مشاور و دستگاه بهره‌بردار یا ذی‌نفعان باشد. مهم‌ترین مشکلات طراحی به در نظر گرفتن مبانی آن باز می‌گردد. پدیدآوری طرح‌هاء به‌طور معمول, با پیشنهاد و پیگیری بهره‌برداران انجام نمی‌شود؛ بلکه این تصمیم از سوی مقامات دولتی گرفته می‌شود. به همین ترتیب. ترکیب و تراکم کشت. محل عبور کانال‌ها و مجاری انتقال و توزیع آب. محل آبگیرها و... لزوما مورد توافق قبلی کشاورزان نیست. همین مبانی کلیدی نه چندان سازگار با خواست بهره‌برداران» سیمایی را از طرح به‌دست می‌دهد که فاصله‌ای گاه عمیق. با خواست آن‌ها دارد. مهم‌ترین مشکلات اجرایی, ریشه در انتخاب نامناسب پیمانکارء کم توجهی به استانداردهای ساختمانی موجود و در برخی موارد به نبود استانداردها دارد. گاه نظارت ناکافی و دخالت عوامل صاحب نفوذ محلی نیز به نارسایی‌های ذکر شده کم توجهی به روابط اجتماعی حاکم بر روستاها و محدوده طرح از سویی, و گاه عدم تعامل بین کارفرما و بهره‌برداران در مورد نظام بهره‌برداری از سوی دیگرء موجب می‌شود که در بهره‌برداری از طرح, مشکلاتی پیش‌بینی نشده. به‌وجود آید که نشان از عدم تفاهم متقابل یا درک اندک کارفرما و مشاور از بهره‌بردار دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی در زمینه‌های اقتصادی, افزایش بیش از حد قیمت تمام شده طرح نسبت به مقادیر پیش‌بینی شده و نیز افزایش طول دوره اجرای طرح. و تاثیر هم‌افزایی این دو بر یکدیگر» موجب می‌گردد که بازده اقتصادی طرح کاهش یابد. از سویی در حال حاضرء در طراحی سامانه‌های آبیاری و زهکشی با گستردگی کم‌تر از ۵۰۰۰ هکتارء اصولا ارزیابی زیست محیطی طرح اجباری نیست. در طرح‌های بزرگ‌تر نیز به علت عملکرد نامناسب مدیریت. پیدایش مشکلاتی مانند شوری و ماندابی شدن اراضی دور از ذهن نیست. در مورد مسایل مربوط به مدیریت و بهره‌برداری, کمبود راندمان آبیاری» پایین بودن بهره‌وری آب. آبیاری ناکافی و کمبود عدالت در توزیع به‌موقع آب به تمامی نقاط سامانه, از مسایل مهمی هستند که امروزه طرح‌های ما با آن دست به نباید فراموش کرد که هدف اصلی ارزیابی عملکرد. دستیابی به سامانه‌ای کارآمد» موثر و مولد در آبیاری و زهکشی است تا با فراهم آوردن بازخورد و تعامل مناسب در تمام سطوح مدیریتی» به شناسایی و حل مشکلات و نارسایی‌ها کمک کند. بدین ترتیب. ارزیابی عملکرد. آبزاری مناسب برای مدیران و سیاست‌گذاران خواهد بود تا مطلوب بودن یا نبودن عملکرد را تشخیص داده و در صورت مطلوب نبودن آن. نسبت به شناسایی نارسایی‌ها و اقدامات اصلاحی که باید صورت گیرد. اقدام نمایند. آنچه گفته شد. پی آمد ناخواسته یا نادانسته توسعه‌ای است چاره ناپذیر برای تامین غذا و دست‌یابی به امنیت غذایی. ارزیابی عملکرد طرح‌های آبیاری و زهکشی می‌تواند نقاط ضعف نرم‌افزاری و سخت‌افزاری طرح‌ها را آشکار سازد و به مدیران, توانایی بیش‌تری برای مدیریت بهتر پروژه بدهد. - هدف هدف از تهیه این ضابطه, تدوین راهنما و فهرست خدماتی است که به ارزیابان کمک کند تا بتوانند با شیوه‌ای به نسبت همسان, به ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی بپردازند؛ اشکالات مهم در هر زمینه را پیدا کنند و راه‌های بهبود آن را نشان دهند. -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۳/۳۵ ۳ ارزیابی نوبتی و چندباره عملکرد طرح., پایش عملکرد نام دارد و در هر مرحله نشان می‌دهد که تا چه حد به پیشنهادات مراحل قبل ارزیابی عملکرد. توجه شده است. مقایسه عملکرد یک طرح با طرح‌های دیگر نیز می‌تواند بسیار ارزشمند باشد و رقابتی سالم را در میان مدیران بهره‌برداری پروزژه‌ها ایجاد نماید. هر چند هدف این ضابطه. محدود به ارزیابی عملکرد طرحی خاص در یک مقطع خاص زمانی است. ولی می‌توان با افزودن بندهایی به آن. در مورد پایش یا عملکرد مقایسه‌ای نیز از آن استفاده کرد. لازم به یادآوری است که در پیوست شماره ۶ این ضابطه. فهرست خدمات چنین مطالعه‌ای نیز ارائه شده است تا کارفرمایان بتوانند در صورت نیاز بر پایه آن به عقد قرارداد با مشاور بپردازند. - دامنه کاربرد گستره عملیات ارزیابی عملکرد سامانه و حدود آن از دیدگاه مکانی. شامل سطح تحت پوشش تمامی سامانه یا بخشی از آن است که ارزیابی عملکرد آن انجام می‌شود که می‌تواند از اراضی تحت پوشش یک کانال درجه دو تا کل سامانه آبیاری را در بر گیرد. ارزیابی عملکرد می‌تواند مربوط به یک سامانه باشد یا سامانه‌های مختلف را با هم مقایسه کند. آنچه که در این ضابطه به آن پرداخته می‌شود. تنها مربوط به یک سامانه خاص است. گستره زمانی نیز تعیین‌کننده دوره ارزیابی عملکرد است که می‌تواند از یک هفته تا یک فصل و حتی تا چندین سال نیز متغیر باشد. به‌طور معمول, ارزیابی عملکرد در شرایط متوسط اقلیمی یعنی نه‌چندان خشک و نه‌چندان تر انجام می‌شود مگر این‌که کارفرما در نظر داشته باشد که عملکرد طرح را در شرایط ویژه‌ای مثلا در سال‌های خشک ارزیابی کند. این ضابطه, سامانه‌های آبیاری ثقلی را در بر می‌گیرد؛ هرچند که بسیاری از موارد آن می‌تواند در تمامی روش‌های | 8 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ مبانی کلی آرزیابی عملکرد -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی کلی ارزیابی عملکرد ۳/۳۵ ۵ ۱-۱- کلیات باید برای هر اقدام مهم و تاثیرگذاری, منطقی وجود داشته باشد. هدف‌ها با توجه به منطق ضرورت انجام کار مشخص می‌شوند. هدف کلی ارزیابی عملکرد به‌طور معمول, نه همیشه. رسیدن به نقطه‌ای است که در آن پایداری پروژه و محیط زیست اطراف آن حفظ شود و راه‌های بهبود عملکرد به نحوی مشخص شود که درآمد جامعه انسانی داخل طرح اصلی است و هدف‌های جزیی را در نظر نمی گیرد. به‌عبارتی دیگر.ء هدف کلی از ارزیابی عملکرد. دستیابی به سامانه‌ای کارآمد. موثر و مولد در آبیاری و زهکشی است تا با فراهم آوردن بازخورد و تعامل مناسب در تمام سطوح مدیریتی. به شناسایی و حل مشکلات و نارسایی‌ها کمک کند. بدین ترتیب. ارزیابی عملکرد. ابزاری مناسب برای مدیران و سیاست گذاران خواهد بود تا مطلوب بودن یا نبودن عملکرد را تشخیص داده و در صورت مطلوب نبودن آن. نسبت به شناسایی نارسایی‌ها و اقدامات اصلاحی هدف‌های خاص, به‌طور معمول, رسیدن از وضع موجود به وضعیت آرمانی مورد نظر را دنبال می‌کنند. این هدف‌ها. به‌طور معمول, نه همیشه. کمی هستند و به‌طور نمونه. افزایش بازده ابیاری, بالا بردن بهره‌وری آب و ... را پی می‌گیرند. به عبارت دیگر هدف‌های خاص, هدف‌های کوچکی هستند که مجموعه آن‌ها هدف کلی را تشکیل می‌دهد. جدول (۱-۱) نمونه‌ای از رده‌بندی هدف‌ها را نشان می‌دهد. جدول ۱-۱- مثالی برای منطق ضرورت انجام ارزیابی و هدف‌های آن لازم است مدیریت آب به منظور ایجاد زندگی بهتردر تمامی مزارع واقع در سامانه آبیاری و زهکشی* بهبود یاید. تعیین اقدامات قابل اجرا و پایدار مدیریت آب که به افزایش تولید محصول می‌انجامد و از آن طریق درآمد جامعه کشاورزی را کنترل و هدایت برنامه‌های تخصیص آب براساس نیاز در تمام نقاط کنترل (آبگیرهای درجه ۰۱ ۲ و۳)؛ تحلیل بهره‌وری آب در حال حاضر (کیلوگرم محصول به ازای هر متر مکعب آب) و تعیین مساحت زمین‌هایی که می‌تواند اصلاح شود و بأند؛ اهداف خاص 9 تدوین برنامه راهبردی برای بهبود؛ اجرای راهبرد و پایش 9 ارزشیابی اثرات. *سامانه آبیاری و زهکشی به مجموعه‌ای هماهنگ از عناصر و اجزای مختلف مغز افزاری (مانند روش‌ها). سخت‌افزاری (مانند شبکه کانال‌ها. زهکش‌هاء سازه‌های آبی. آبگیرهاء جاده‌هاء روستاها و ...) و نرم‌افزاری (مانند روابط اجتماعی, اقتصادی و موارد زیست‌محیطی) گفته می‌شود که در هم بر کنشی هدقمند. آبرسانی, تحویل 9 توزیح آب. دفع زه‌آب و در نهایت توسعه اجتماعی و9 اقتصادی ناحیه‌ای را پی‌گیری می‌کنند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۵ -راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۲-۱- شیوه هدف‌گذاری مساله کلیدی در تعیین هدف‌گذاری این است که ارزیابی برای چه کسی انجام می‌شود؟ نقطه نظرات چه نهادی باید در آرزیابی ملحوظ گردد؟ و دامنه گسترش آن تا کجاست؟ همان‌گونه که گفته شد. در این راستاء هدف‌ها باتوجه به سه - منطق انجام کار؛ - هدف کلی؛ - اهداف خاص. به‌طور متداول هدف‌گذاری از سطح بالاتر به سوی سطح پایین‌تر انجام می‌شود. منطق انجام کارء در حقیقت پاسخگوی «چرایی» و «ضرورت» انجام ارزیابی عملکرد است. اگر «ضرورت» وجود نداشته باشد. یافتن هدف‌های کلی و خاص بیهوده است. منطق کار از راهبردی کلان (استراتژی) که سیاست‌گزاران آن‌را شکل (۱-۱) نمونه‌ای از سطوح مختلف هدف‌ها را در ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی نشان می‌دهد. ۱-۳-۱ ارزیابی برای چه کسی توجه به این موضوع که آرزیابی عملکرد برای چه شخص یا نهادی انجام می‌شود بسیار مهم است. در حالی که ارزیابی عملکرد یک سامانه از دیدگاه دولت می‌تواند بررسی اثرات عملکرد آن بر زندگی کشاورزان باشد؛ کشاورزان و آب‌بران این هدف را دنبال کنند که آیا خدماتی که توسط سازمان متولی راهبری به آن‌ها ارائه می‌شود کافی و متناسب با هزینه‌ای است که از ایشان دریافت می‌گردد یا خیر؟ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی کلی ارزیابی عملکرد ۹/۳۵ ارزیابی عملکرد برای چه کسی انجام می‌شود؟ ارزیابی عملکرد براساس نقطه‌نظرات چه کسی انجام می‌گیرد؟ هدف و راهبرد چه نوع آرزیابی عملکرد لازم است؟ دامنه گسترش ارزیابی عملکرد تا چه اندازه است؟ برنامه‌ریزی ارزیابی عملکرد شامل موارد زیر است: * مبانی مورد استفاده کدامند؟ طراحی و برنامه‌ریزی * چه اطلاعاتی مورد نیاز خواهد بود؟ * چه موقع, چگونه از کجا و توسط چه کسی اطلاعات جمع‌آوری می‌شود؟ * نوع و طبیعت اطلاعات خروجی برنامه به چه شکلی خواهد بود؟ اجرای برنامه اجراً ۰ جمع‌آوری اطلاعات 9 تحزیه و تحلیل اطلاعات 9 اقدامات اصلاحی برای بهبود عملکرد سامانه انجام می‌شود. دلایل به وجود آمدن سطح ارزیابی خروجی برنامه بررسی می‌شود. * برای ارتقاء عملکرد راهبردی جدید تهیه می‌شود. 8 عملکرد سایر روش‌ها و سامانه‌ها (ارزیابی مقایسه‌ای) * مدیریت فعلی ادامه می‌یاید. اقدام فراتر آیا انجام مطالعه فراتر لازم است شکل ۱-۱- چارچوب آرزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی ۳-۲-۱ ارزیابی از چه دیدگاهی در شیوه هدف گذاری, این موضوع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است که ارزیابی باید از دیدگاه چه کسی گه‌گاه موضوعی که از نظر دولت اهمیت زیادی دارد. از دیدگاه کشاورز چندان قابل اهمیت نیست. بسیار ات ۷ اق می‌افتد که -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی پژوهشگران نمی‌خواهند هدف خود را معطوف به موارد کلی کنند؛ بلکه تنها به موضوعی خاص توجه می‌کنند. از این رو باید آرزیابی, همراه با دیدگاه ارزیاب تفسیر شود. جدول (۲-۱) چند نمونه از روابط بین بهره‌بردار نتایج ارزیابی. دیدگاه مهم آرزیاب و نیز افرادی که عهده‌دار امر ارزیابی می‌شوند را نشان می‌دهد. جدول ۲-۱- نمونه‌هابی از ارزیاب‌های مناسب درشرایط متفاوت برای کدام شخص با سازمانی؟ از دیدگاه کدام شخص با سازمانی؟ به‌وسیله کدام شخص با سازمانی؟ سرت توح / کشاورزان امین ی معاش ( مشاور. کار شناسان باتک ۳-۲-۱ ارزیاب مناسب کیست افراد یا سازمان‌های مختلف. قابلیت‌های متفاوتی در انجام ارزیابی عملکرد دارند. از این رو انتخاب ارزیاب مناسب., بستگی به اهداف و روش انتخابی دارد (جدول ۲-۱). به‌عنوان نمونه, برنامه آرزیابی عملکرد مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری باید به گونه‌ای باشد که کارکنان سامانه نیز قادر باشند عملکرد طرح را نظارت و ارزشیابی کنند. نمونه دیگر این که مشاور یک سازمان دولتی ممکن است ارزیابی عملکرد سامانه‌ای را با هدف افزایش سرمایه‌گذاری انجام دهد, در حالی که در همین پروژه یک تیم تحقیقاتی دانشگاهی ممکن است برنامه‌های مطالعاتی را برای شناسایی و تعیین عوامل طبیعی و اصلی تاثیرگذار بر عملکرد سامانه و یافتن ۳-۱- دامنه مطالعات ارزیابی عملکرد ارزیابی عملکرد می‌تواند مربوط به یک سامانه باشد یا سامانه‌های مختلف را با هم مقایسه کند. آنجه که در این نشریه به آن پرداخته می‌شود. تنها مربوط به یک سامانه خاص است. گستره عملیات ارزیابی عملکرد سامانه و حدود آن از دیدگاه مکانی و زمانی باید مشخص باشد. از دیدگاه مکانی. محدوده مطالعاتی شامل سطح تحت پوشش سامانه‌ای است که ارزیابی عملکرد آن انجام می‌شود و این گستره می‌تواند از اراضی تحت پوشش یک کانال درجه دو تا کل سامانه آبیاری را در بر گیرد. گستره زمانی نیز تعیین‌کننده دوره ارزیابی عملکرد است که می‌تواند از یک هفته تا یک فصل و حتی تا چندین سال نیزمتغیر باشد. به‌طور معمول, ارزیابی عملکرد در شرایط متوسط یعنی نه‌چندان خشک و نه‌چندان تر انجام می‌شود مگر این که کارفرما در نظر داشته باشد که عملکرد طرح را در شرایط ویژه‌ای مثلا در سال‌های خشک ارزیابی کند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی کلی ارز یابی عملکرد ۵ ۹ این راهنماء سامانه‌های آبیاری ثقلی را دربرمی‌گیرد؛ هرچند که بسیاری از موارد آن می‌تواند در تمامی روش‌های ۴-۱- چارچوب مطالعات و انجام ارزیابی عملکرد تعیین مراحل کار و پیشبرد برنامه‌های ارزیابی عملکرد. به چارچوبی مشخص نیازمند است. در منابع مختلف. چارچوب‌های متعددی برای ارزیابی عملکرد پیشنهاد شده‌اند. برخی چارچوب‌ها برای سامانه‌ای خاص تدوین شده و برخی دیگر عمومی‌ترند. چارچوب ارزیابی عملکرد براساس موارد زیر مشخص می‌شود: چرا ارزیابی عملکرد لازم است؟» برای انجام آن چه اطلاعاتی مورد نیاز است؟. چه روش‌هایی برای تحلیل به‌کار خواهد رفت؟. چه کسی اطلاعات تهیه شده را مورد استفاده قرار می‌دهد؟ و ... ارزیابی عملکرد بدون وجود چارچوبی مناسب در زمینه تامین اطلاعات. تشخیص و به کارگیری شاخص‌های مرتبط و بنیاد چارچوب ارزیابی عملکرد را مجموعه‌ای از سوالات مختلف پی‌ریزی می‌کنند. اولین قدم درست در آرزیابی, تعیین هدف و راهبرد برنامه است. که گستره وسیعی را مد نظر قرار می‌دهد؛ مانند این که ارزیابی برای چه کسی انجام می‌شود. نقطه نظرات چه کسی مورد توجه قرار خواهد گرفت. چه کسی برنامه را اجرا می‌کند و نوع ارزیابی و دامنه آن چگونه است. هنگامی که در خصوص این مسایل تصمیم گرفته شد. طراحی برنامه ارزیابی عملکرد با انتخاب مبانی مناسب و شاخص‌های مورد نیاز امکان‌پذیر شده و اطلاعاتی که باید جمع‌آوری شود مشخص می‌گردد. آنگاه اجرای برنامه از قبل تدوین شده. با جمع‌آوری اطلاعات و تحلیل آن آغاز می‌گردد. با بهره‌گیری از اطلاعات جمع‌آوری شده و تحلیل آن‌ها می‌توان به نتایج بلند مدت به منظور مشخص کردن رویکردهاء نتایج میان مدت مانند بهبود روش‌ها و حتی تا برنامه‌های کوتاه مدت روزانه دست یافت. ۵-۱- برنامه‌ریزی انجام مطالعات ارزیابی عملکرد مراحل عمده ارزیابی عملکرد راهبری" و راهبردی" عبارتند از: - شناسایی اهداف؛ |- 00672110۵1 2- 1816 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - انتخاب شاخص‌های ارزیابی در جهت رسیدن به اهداف ارزیابی عملکرد؛ جمع‌آوری داده‌ها؛ - پردازش و تجزیه و تحلیل داده‌ها؛ - ارائه کاربرد نتایج (شکل شماره ۱-۱). در فرآیند ارزیابی عملکرد. جمع‌آوری, پردازش و تجزیه و تحلیل داده‌ها به نوع اطلاعات و کاربرد آن‌ها در سامانه مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری بستگی دارد. ۱-۵-۱- برنامه‌ریزی ارزیابی عملکرد برنامه‌ریزی آرزیابی عملکرد شامل موارد زیر است: - مبانی مورد استفاده کدامند؟ - چه اطلاعاتی مورد نیاز خواهد بود؟ - چه موقع, چگونه. از کجا و توسط چه کسی اطلاعات جمع‌آوری می‌شود؟ از توزیع عادلانه آب بین کلیه کشاورزان. و راندمان توزیع آب مطلوب را به دنبال داشته باشند. برای در نظر گرفتن مبانی, باید از شاخص‌های ارزیابی عملکرد استفاده نمود. شاخص‌های ارزیابی عملکرد. اطلاعات مورد نیاز برای انجام این امر باید از پیش مشخص گردد که آیا نتیجه آرزیابی برای مقایسه با هدف‌ها و ضوابط تدوین شده برای خود سامانه انجام می‌ گردد یا نسبت به گزیده‌ای از آهداف یا مبانی ارزیابی سنجیده می‌شود. نمونه‌ای از این که هر چند ممکن است اهداف یک سامانه از پیش مشخص شده باشد. اما آرزیابی را می‌توان براساس مبانی متفاوتی نیز انجام داد (جدول ۲-۱). به عنوان مثال ممکن است دولت آرزیابی عملکرد سامانه را براساس نیازهای اقتصادی کشور با اثرات و پایداری محیط زیست مورد توجه قرار دهد؛ هر چند که این مبانی در اهداف اولیه یک سامانه بیان نشده باشد. در یک نمونه دیگر ممکن است در یک سامانه تغییرات جمعیت به عنوان یکی از هدف‌هاء دیده نشده باشد.ء ولی سازمان -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی کلی ارزیابی عملکرد ۹/۳۵ )۱ جدول ۳-۱- نمونه ار تباط بین اهداف. مبانی. شاخص‌های ارزیابی عملکرد و نتیجه نهایی مورد نظر کارا به حداکثر رساندن اراضی زیر کشت ی تراکم کشت ۲۳ عکتار (۱۰۰) به حداکثر رساندن تولید محصول به حداکثر رساندن بهای کل محصول تولیدی کل بهای محصول تولیدی ۲ میلیون ریال به حداکثر رساندن بهره‌وری آب بهره‌وری مقدار محصول به ازای واحد حجم آب مصرفی ۰ ریال در مترمکعب ر ر مسر 7 ۱ ۱ مساحت برنامه‌ریزی شده به مساحت کشت شده به حداکثر رساندن عدالت در تحویل آب ۱ ۰( انحراف معیار کم‌تر از ۱۰ درصد تعیین اهداف برای مدیریت آبیاری و آرزیابی عملکرد در زیر آورده شده است: ۱- هدف‌ها می‌توانند صریح" یا ضمنی " باشند. به عنوان نمونه. هدف صریح هر طرح آبیاری» تولید غذا است ولی باشد. در آرزیابی عملکرد. توجه به هر دو نوع هدف حائز اهمیت است. ۲۳- اهداف از نظر اهمیت دارای سلسله مراتبی هستند. به طور معمول, اهداف به ترتیب اهمیت و برتری عبارتند از: استفاده مناسب از منابع کشاورزی؛ فروش سودآور محصولات کشاورزی؛ ارتقای وضعیت اجتماعی؛ بهبود رفاه و تسهیلات اجتماعی کشاورزان هریک از این اهداف به نوبه خود مهم هستند. وجود آن‌ها در یک سطح بدین معنی است که در سطوح بالاتر نیز ۳- رده‌بندی یا آرزش گذاری وزنی اهداف. در یک سامانه ممکن است تعداد زیادی هدف قابل رویت وجود داشته باشد. به‌طوری که برای ارزیابی عملکرد لازم باشد اهداف. مذکور از لحاظ برتری, طبقه‌بندی یا وزن‌گذاری شده و ارزیابی به‌گونه‌ای انجام گیرد که چگونگی تحقق هدف‌ها به صورت فردی, یا در ارتباط با یکدیگر ارزیابی گردد. این فرآیند معمولا به عنوان تجزیه و تحلیل چند منظوره نام‌گذاری می‌شود. یک مغال از | - 1 2- 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۵ ,.راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی یا توسط آب‌بران محلی اداره می‌شود. در جدول (۴-۱) ارائه شده است. در سامانه‌ای که به‌وسیله کشاورزان اداره می‌شود. هدف اآرتقای توزیع عادلانه آب. مورد توجه بیش‌تری است. در حالی که در سامانه با تفکر مدیریت دولتی, افزایش درآمد حاصل از تولیدات کشاورزی از اولویت اصلی برخوردار می‌باشد. جدول ۴-۱- مبانی از دیدگاه افراد مختلف برای عملکرد مناسب سامانه کارگران بدون زمین تقاضا برای افزایش کارگر. روزهای کار و دستمزد تحویل آب کافی. سهل‌الوصول, قابل پیش‌بینی و به موقع تولیدات بالا ۳ پایدار محصولات کشاورزی و درآمدها نرخ بازده داخلی ‏ بالا توزیع یکسان درآمدهاء به خصوص به گروه‌های محروم ۲-۵-۱- احرای برنامه ارزیابی عملکرد پس از برنامه‌ریزی و اتخاذ تصمیم در مورد مبانی ارزیابی و پس از تعیین شاخص‌های مورد نظر و تشخیص مقدماتی اطلاعات مورد نیاز, اجرای برنامه آرزیابی عملکرد آغاز می‌شود. در شرایط متداول, دست کم یک گروه سه نفره به انجام کار می‌پردازد. در این گروه, باید کارشناسان آبیاری, محیط زیست و اقتصادی - اجتماعی حضور داشته باشند. بهتر است این گروه آرزیابی را کارشناسی از بخش بهره‌برداری و یک یا دو نفر از آب‌بران مطلع همراهی کنند. گروه مذکور به منظور آرزیابی عملکرد سامانه آبیاری و زهکشی. ابتدا به مطالعه کتابخانه‌ای در مورد سوابق مطالعات. دیدن نقشه‌ها و عکس‌های ماهواره‌ای, گزارش‌ها و سایر مدارک فنی می‌پردازد. کارشناس اقتصادی - اجتماعی به بررسی بگیرد که جه افرادی, گروه را در انجام ماموریت خود یاری دهند. میزان ورود به جزییات در یک طرح ارزیابی عملکرد به هدف آرزیابی بستگی دارد. با در نظر گرفتن گرایش‌هایی که تعیین می‌گردد. در این زمینه توجه به موارد زیر ضروری می‌باشد: - اهداف آرزیابی؛ ۱-۰ 1 ۱۳۵[ ۵۱۵ 0 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی کلی ارزیابی عملکرد ۹/۳۵ ۳ - سطح مدیریتی کارفرما؛ - بودجه تخصیص داده شده؛ - محدودیت زمانی کارفرما؛ و - گستره و حدود ارزیابی. اطلاعات مورد نیاز با توجه به تعاریف ارائه شده برای مبانی ارزیابی و شاخص‌های عملکرد. تعیین می‌شوند. جدول (۵-۱) عملکرد ارائه شده است. جدول ۵-۱- ار تباط بین شاخص‌های عملکرد و داده‌های مورد نیاز سطح واقعی اراضی کشت شده مساحت واقعی اراضی کشت شده (هکتار) سطح اراضی زیر پوشش مساحت اراضی آبیاری شده (هکتار) تولید محصول (کیلوگرم) مساحت اراضی زیر کشت (هکتار) آب مورد نیاز آبیاری سامانه نیاز آبی محصول (میلی متر) حجم آب تامین شده برای سامانه میزان بارندگی موثر(میلی متر) تولید محصول (کیلوگرم) 2 مقدار برداشت محصول _ مساحت اراضی زیر کشت (هکتار) حجم آب آبیاری تامین شده َ ف شده( حجم آب مصرف سشده (متر مکعب ممکن است اطلاعات بیش‌تری مورد نیاز باشد که جمع‌آوری آن‌ها روش‌های خاص یا تجهیزات ویژه‌ای را طلب نماید (نظیر سطح‌سنج اتوماتیک ثبات برای اندازه گیری مداوم بده کانال‌ها) که در این صورت نیازمند تامین اعتبار لازم است. ۱-۲-۵-۱- جمع آوری اطلاعات برای درک عملکرد یک سامانه آبیاری, جمع‌آوری اطلاعات برای تمام نقاط سامانه, نه مورد نیاز, نه اقتصادی و نه مفید خواهد بود. برنامه ارزیابی عملکرد باید به گونه‌ای طراحی شود که نمونه‌های انتخابی بتوانند معرف کل سامانه بوده و تحلیل‌های کافی را برای تامین نیازها امکان‌پذیر نمایند. مثلا در یک کانال درجه سه هنگامی که عملکرد مدیریت توزیع آب آبیاری ارزیابی ملکی شود. باید نمونه‌ها از ابتداء میانه و انتهای کانال انتخاب شوند. پس از تعیین اطلاعات مورد نیازء برنامه و نحوه جمع‌آوری آن‌ها تنظیم خواهد شد. مثالی از برنامه ارزیابی عملکرد به‌وسیله مدیریت یک سامانه آبیاری در جدول (۶-۱) آورده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی همجنین می‌توان ماتریسی که شاخص‌های ارزیابی و نیازهای اطلاعاتی را نشان دهد طراحی نمود (جدول ۷-۱). به‌طوری که از مثال آرائه شده مشخص می‌شود. بعضی از داده‌ها برای محاسبه شاخص‌های متعدد مورد استفاده قرار می گیرند. - مصاحبه با افراد به صورت تصادفی؛ - مصاحبه نیمه رسمی با افراد آگاه. در صورت وجود مسایل حساس؛ و - مصاحبه گروهی با گروه‌های خاص اجتماعی به منظور اخذ نظرات گروه‌های مختلف. هدف از انجام مصاحبه. تهیه پرسش‌نامه. مطالعات کتابخانه‌ای و غیره, اندازه گیری شاخص‌هاست. هرجقدر اطلاعات و عملکرد را ساده‌تر کرده و اطلاعات اضافی را در گوشه‌ای دیگر نگاه دارند و آن‌ها را وارد فرآیند ارزیابی نکنند. ۲-۲-۵-۱- همکاران تیم ارزیابی مطالعات میدانی با همکاری و همراهی تعداد کمی از آب‌بران و یک نفر از کارشناسان ارشد دستگاه بهره‌بردار صورت می‌گیرد. در شبکه‌های وسیع. اطلاعات میدانی به صورت تصادفی کسب می‌شود. به عنوان نمونه. تعدادی از مزارع زیر کانال‌های درجه ۳ یا برخی از کانال‌ها و زهکش‌های درجه ۲ مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. مسوولین محلی و آب‌بران آگاه می‌توانند به نحوی نحوه گردش آب در کانال‌هاء کفایت آبیاری؛ مشکلات نگهداری و ... را توضیح دهند. باید یادآور شد که ارزیابان موظف به گردآوری داده‌ها نیستند. بلکه آن‌ها را از دستگاه بهره‌بردار دریافت کرده و مورد تحلیل قرار می‌دهند. بدیهی ۳-۲-۵-۱ ثبت اطلاعات اطلاعاتی که در هر مرحله به‌دست می‌آید. باید هرچه زودتر به فرم‌های خلاصه اطلاعات منتقل شود تا چنانجه کاستی, نارسایی و نتایجی دور از انتظار در آن‌ها دیده شود. بتوان نسبت به بازبینی آن‌ها اقدام کرد. جدول ۶-۱- نمونه‌ای از روش جمع آوری اطلاعات (چه کسی - چگونه - کجا و چه موقع؟) اطلاعات یا ۶۳| واحد چه کسی .! چه چگونه کجا چه موقع نیاز نهادی اراضی قا از نقشه‌های طراحی یا بانک اطلاعا: راضی فابل هکتار مدیریت طرح ز نقشه‌های طراحی با بانک اطلاعاتی | وفتر واحد بهره‌برداری از شبکه ابیاری طرح تولید محصول ‏ | کیلوگره کارشناس کشاورزی مصاحبه با کشاورزان واحدهای انتخابی یا در واحدهای نمونه انتخابی در آنتهای واحد بهره‌برداری طرح دفتر واحد بهره‌برداری از شبکه فصل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی ؟ ای تولید محصول در واحد سطح بده پیش‌بینی شده آبیاری مدت زمان پیش‌بینی شده آبیاری بهای محصول در بازار اطلاعات اراضی قابل آبیاری تولید محصول مساحت واقعی اراضر عملکرد محصول بارندگی بده واقعی کرد 3333333333 ل ۶-۱- نمونه‌ای از روش چه کسی با چه نهادی کارشناس کشاورزی واحد بهره‌برداری طرح کارشناس کشاورزی طرح کارشناس کشاورزی یا کارشناس سازمان مسوولان آب (بخش مطالعات 0 کاردان آب‌سنجی) مسوولان آب (سر میراب و میراب‌ها) کارشناس کشاورزی طرح جدول ۷-۱- نمونه‌های در صد عملکر تراکم امحصول (ه« ۷ 1 ی 1 ۳/۳۵ جمع آوری اطلاعات (چه کسی - چ؟ اطلاعات دریافتی از کشاورزان یا کنترل نقطه‌ای در مزرعه یا تصاویر ماهواره‌ای با استفاده از روش‌های استاندارد (مثلا [ 0( قرائت وسیله‌های اندازه 5 ثیری بده استفاده از ساعت از طریق دریافت نظرات کشاورزان با دستگاه بهره‌بردار از طریق دریافت نظرات کشاورزان با دستگاه بهره‌بردار مصاحبه با کشاورزان 0 واسطه‌ها ار تباط بین شاخص‌های ارزیابی عملک ونه - کجا و چه موقع؟) کجا برای تمام طرح یا با انتخاب نمونه در اراضی زیر کانال‌های درجه ۲ برای تمام طرح با انتخاب نمونه‌هایی از اراضی زیر کانال‌های درجه ۲ در دفتر واحد بهره‌برداری از نقاطی در داخل یا نزدیکی طرح در نقاط نمونه انتخابی زیر کانال‌های درجه ۲ در نقاط نمونه انتخابی زیر کانال‌های درجه ۲ در دفتر واحد بهره‌برداری از ۰ در دفتر واحد بهره‌برداری از ۰ ۵ یی آبیاری در زمان محصول آبیاری روزانه در بارندگی روزانه در در انتهای فصل تولید به ازای کعب / ریال) "۷ ۵6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ادامه جدول ۷-۱- نمونه‌های ار تباط بین شاخص‌های ارزیابی عملکرد و اطلاعات نسبت ‏ بهره‌وری آب نسبت ارزش تولید به ازای (مترمکعب | واحد حجم آب کیلوگرم) ۴-۲-۵-۱ محاسبه مقدماتی شاخص‌ها ۵-۲-۵-۱ اعلام مقدماتی نتایج پیش‌نویس نتایج به‌دست آمده به‌طور شفاف و روشن به کارفرما یا نهادی که ارزیابی عملکرد را سفارش داده است. اعلام می‌گردد و به آن‌ها فرصت داده می‌شود تا پیش‌نویس گزارش را بررسی کرده و آن را در جلسه مشترکی به بحث طرف مفاد گزارش را مورد پذیرش قرار دهند. چنانچه این تفاهم حاصل نشود. گروه آرزیاب گزارش خود را به شکل مورد نظر خود به کارفرما تقدیم می‌کند. در تمامی این مدت تلاش به‌عمل می‌آید که هر دو طرف. در تنظیم گزارش به تفاهم برسند زیرا در صورتی که نتایج و پیشنهادات گروه ارزیابی مورد قبول کارفرما نباشد. به احتمال بسیارء اجرای آن نیز جامه عمل به خود نمی‌پوشاند. ۳-۵-۱- کاربرد نتایج اصلاحی مورد نیاز مورد بحث قرار گرفته و بهترین گزینه ممکن به عنوان راه حل اجرایی ارائه شود. این راه حل‌ها می‌توانند نرم‌افزاری یا سخت‌افزاری باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی کلی ارزیابی عملکرد ۹/۳۵ ۷ ۱-۳-۵-۱- شرکت‌کنندگان در جلسات کاربرد نتایج از آن‌جا که شایسته‌تر آن است که طرح اصلاحی مورد پذیرش و باور کارفرما باشد. باید نمایندگان دستگاه بهره‌بردار و تنی چند از آب‌بران نیز در جلسات مربوط به تعیین روش‌های اصلاحی مشارکت داده شوند. شک نیست برای رسیدن به بهترین طرح‌های اصلاحی و راهبردهای جدید. ابتدا باید اشکالات و سپس علل به وجود آمدن آن‌ها مورد بررسی قرار گیرند. تغییر راهبردها و روش‌هاء به‌طور معمول با مقاومت مجریان روبرو می‌شود. برای کاهش مقاومت. باید مجریان. خود گروه آرزیابی عملکرد هرگز نباید همانند پلیس یا بازرس جلوه کند. آرزیاب. همکار و ارتقا دهنده عملکرد و مددکار مدیریت است. گرچه معایب را نشان می‌دهد. ولی هرگز نباید از ذکر محاسن و نقاط قوت مدیریت چشم‌پوشی کند. تجربه کارگاه‌های مهندسی ارزش برگزار شده در کشور نشان می‌دهد که رفتار مدبرانه و مناسب با شخصیت کارفرما و بهره‌بردار می‌تواند منجر به باور دستگاه بهره‌بردار به تغییر و اجرای آن باشد. بی‌تردید. عملکرد هیچ طرحی را نمی‌توان از تمامی جهات ارزیابی کرد. نظرات و دیدگاه‌های افراد آنقدر متنوع هستند که همواره می‌توان جای خالی چند عامل عملکردی را در آن پیدا کرد. به‌عنوان نمونه. هنگامی که ارزیابان» عملکرد طرحی را بررسی می‌کنند. ممکن است برای یکی از آن‌هاء وضعیت بیولوژیکی خاک نیز دارای اهمیت شناخته شود؛ درحالی که به‌طور عام. ارزیابان. این حد از جزییات را نادیده می‌گیرند و به مواردی مهم‌تر و کلی‌تر توجه می‌کنند. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ شاخص‌های ارزیابی عملکرد -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارزیابی عملکرد ۹/۳۵ )۳ ۱-۲ کلیات هدف نهایی از ارزیابی عملکرد یک پروژه آبیاری و زهکشی, دستیابی به عملکردی موثر و کاراست. این مهم از طریق تهیه بازخورد اطلاعاتی مناسب برای سطوح مختلف مدیریتی حاصل می‌گردد. این مساله به مدیران یا برنامه‌ریزان کمک می‌کند تا متوجه شوند که آیا عملکرد سامانه در حال حاضر مناسب است یا نه و اگر مناسب نیست نباید فراموش کرد که ارزیابی عملکرد به اهداف آن بستگی دارد و می‌تواند از دیدگاه کلی و جامع انجام شده و با این که تنها به بخشی از دیدگاه‌ها منحصر شود. به عنوان نمونهء ممکن است کارفرمایی بخواهد که طرحی را تنها از دیدگاه محیط زیست آرزیابی کند. به‌طور کلی آرزیابی عملکرد را می‌توان از پنج دیدگاه مختلف نگاه کرد: ۹ راهبری"؛ - مسوولیت‌پذیری؛ 9 پایداری" ارزیابی عملکرد راهبری, به آرزشیابی, پایش و هدایت روزانه یا فصلی سامانه مربوط می‌شود. ارزیابی عملکرد مسوولیت‌پذیری, برای دستیابی به میزان مسوولیت‌پذیری و عملکرد افرادی است که مدیریت سامانه را به عهده دارند. ارزیابی عملکرد بهبود بخشی, به منظور یافتن روش‌های بهبود عملکرد سامانه انجام می‌شود. ارزیابی عملکرد پایداری, به منابعی که در درازمدت. به پایداری طرح کمک می‌کنند توجه می‌کند. بهبود عملکرد سامانه است. هرچند آنواع آرزیابی نام برده شده. مورد پذیرش عموم دست‌آندرکاران شناخته شده ارزیابی عملکرد قرار گرفته است. اما در شرایطی دیگرء شاید بتوان به تقسیم‌بندی دیگری که در زیر می‌آید نیز اشاره کرد: - ارزیابی از دیدگاه سرعت و عمق مطالعه شامل: |- )00۵۳۵110۵[ 2 1 3 1 0 4 5- 1212805110 ۸۶۵ |55 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۹ ارزیابی سریع؛ * ارزیابی تفصیلی. ضروری نباشد. به عکس, ارزیابی سریع می‌تواند با استفاده از شاخص‌های مهم‌تر, چهره‌ای به نسبت واقعی را از طرح نشان دهد. به عبارت دیگرء ممکن است که با کار ۲۰ درصدی بتوان اطلاعات ۸۰ درصدی را به‌دست آورد. از این‌رو در بسیاری از طرح‌هاء باید ابتدا ارزیابی سریع را انجام داد. - ارزیابی از نظر وسعت دید شامل: * دیدگاه ملی؛ ۹ دیدگاه منطقه‌ای (محدوده اثر گذار)؛ ۹ دیدگاه محدوده طرح (داخل سامانه). ارزیابی» به‌طور معمول در دوران بهره‌برداری از طرح انجام می‌شود. بسیاری از شاخص‌های ارزیابی از دیدگاه محدوده طرح یا داخل سامانه به مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری مربوط می‌شود. ذکر این نکته لازم است که هرچند می‌توان دیدگاه مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری را نیز به دیدگاه‌های ذکر شده افزود. ولی نزدیکی آن با ارزیابی داخل سامانه موجب شده است تا این تقسیم‌بندی انجام نگیرد. در این ضابطه. ارزیابی عملکرد به مجموعه‌ای از این انواع» به طور عمومی و نه به صورتی ویژه. اطلاق می‌شود. چنانچه هدف از مطالعه ارزیابی عملکرد سامانه‌ای تنها یک یا چند مورد از موارد مذکور باشد. باید شاخص‌های مربوط به سایر عوامل را نادیده گرفت و وزن بیش‌تری به شاخص‌هایی که بتواند هدف مورد نظر را بارز کند داد. برای مشخص‌شدن عملکرد. باید تعدادی داده واقعی, منظم و به هنگام (که اندازه‌گیری شده با جمع‌آوری شده‌اند) از پارامترهای کلیدی با مقدار «دلخواه» آن پارامتر یا مقدار «بحرانی» آن مقایسه گردد. این مقایسه به دو صورت انجام می‌شود: - مقدار واقعی پارامتر کلیدی (که یا جمع‌آوری شده یا از طریق اندازه‌گیری به‌دست آمده است) با مقدار «هدف» یا «دلخواه» آن پارامتر قابل اندازه گیری مقایسه شود؛ و - پارامتر کلیدی به شکل بدون بعد تحت عنوان شاخص عملکرد آرائه شود که نسبتی است از مقدار واقعی پارامتر کلیدی و مقدار «هدف» یا «دلخواه» یا «بحرانی!» آن پارامتر. در هر دو حالت فوق. مدیر باید به اطلاعاتی مجهز باشد تا بتواند براساس آن‌ها تشخیص دهد که آیا مقدار انحراف بین مقدار واقعی پارامتر با مقدار دلخواه آن. قابل پذیرش است یا نه؟ ۱- مقدار بحرانی» حد پایین یا بالای پارامتری است که تجاوز از آن موجب خسارت کلی می‌شود. مانند افزایش شوری خاک از حدی معین برای گیاهی مشخص. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارزیابی عملکرد ۹/۳۵ ۳۳ ارزیابی عملکرد. ابزاری است جهت: - بهبود سطح خدمات یا روابط بین گروه‌ها و افرادی که به‌وسیله «آبیاری» با همدیگر مرتبط شده‌اند؛ و - افزایش کارایی منابعی که از آن‌ها استفاده می‌شود. ارزیابی عملکرد می‌تواند در بهبود روز به روز عملکرد موثر بوده و علاوه بر تشخیص مشکلات. اثر اقداماتی که جهت شاخص‌ها برای کمی کردن عملکرد سیستم به کار می‌روند. مساله مهمی که وجود دارد این است که عملکرد را بر اساس اهداف سیستم ارائه نمایند. به عبارت دیگر, شاخص‌های ارزیابی باید هدفمند باشند. شاخص خوب دو ویژگی مناسب دارد: - نشان دهنده وضعیت عملکرد کنونی سامانه در بخش سازه‌ای آن (به‌عنوان نمونه کانال) یا در بخش غیرسازه‌ای (همانند بازده آبیاری) باشد؛ و - وقتی به همراه شاخص‌های دیگر دیده شود. راهکاری صحیح را برای بهبود عملکرد سیستم ارائه دهد. عدم تغییر شاخص, طی مدت زمانی که ارزیابی عملکرد و پایش صورت می‌پذیرد از اهمیت به سزایی برخوردار است. زیر می‌تواند به تشخیص یک روند نادرست که باید اصلاح شود کمک کرده و جلوی راه‌حل‌هایی که ممکن است بسیار با دقت بیش‌تر می‌توان ویژگی‌های زیر را برای یک شاخص مناسب عنوان کرد: - داشتن مبنای علمی شاخص مورد نظر باید بر اساس یک مدل علت و معلولی که از لحاظ آماری آزمایش شده. به صورت تجربی و در عمل شاخص, باید واضح و روشن باشد. برای تسهیل در مقایسه ارزیابی عملکرد. باید شاخص‌ها تا حد امکان, به طور یکسان, مشابه و قابل مقایسه طراحی شوند (باس و نوگترن ۰۱۹۹۰ 12170 ۰۱۹۷۸ ولترز ۱۹۹۲). - قابلیت کمی شدن شاخص‌ها برای کمی شدن شاخص باید داده‌های لازم در دسترس باشد یا این که با فن‌آوری‌های موجود قابل دستیابی (قابل اندازه گیری) باشد. اندازه گیری‌ها نیز باید تکرارپذیر باشند. - قابلیت سنجیده شدن شاخص‌ها نسبت به مقدار «دلخواه» با «هدف» -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی «دلخواه» و حدود تغییرات آن را برای هر شاخص تعیین کرد. این مقادیر (و دامنه مجاز انحراف آن‌ها) باید متناسب با - بدون گرایش و غیرجانبدارانه اطلاعات شاخص‌ها کمال مطلوب آن است که طراحی شاخص‌های عملکرد به شیوه‌ای انجام شود که گرفتار گرایش به یک‌سو یا مبانی ارزشی ارزیابان می‌شوند (اسمال ۱۹۹۲). - امکان‌پذ یر بودن گردآوری مجدد اطلاعات در مورد فرآیندهای قابل‌برگشت! و قابل‌مدیریت می‌کنند. به صورت غیرمستقیم باشند. مثلا تواتر و شدت باران, قابل مدیریت و کنترل نیست. اما اطلاعات حاصل از این داده‌ها در درازمدت برای برنامه‌ریزی پیشگیری از کمبود آب مفید بوده و در کوتاه مدت. به مدیران امکان می‌دهد تا در برنامه‌های عرضه آب تغییراتی بدهند. عملیات را توصیف کند. شاخص‌ها.ء به طور آرمانی فراهم کننده اطلاعات در مورد مقادیر فعالیت واقعی نسبت به مقدار «هدف» یا «دلخواه» هستند. امکان ترکیب این نسبت‌های بدون بعد با یکدیگر و تبدیل آن‌ها به شاخص‌های ترکیبی باید مورد مطالعه قرار گیرد؛ همان‌گونه که بسیاری از شاخص‌های مورد استفاده در عملکرد اقتصاد ملی ترکیبی هستند. مانند تعیین نرخ تورم که از سبد کالا و خدمات که چند مورد را در بر می‌گیرد به‌دست می‌آید. - سهولت در استفاده. قابل فهم و مقرون به‌صرفه بودن |- 1۳6۷۵۲۹[ [۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارز بابی عملکرد ۳/۳۵ ۳۵ استفاده از شاخص‌های عملکرد. مخصوصا برای کارهای مدبریتی رورمره 9 معمول, باید از لحاظ فنی امکان پدذیر 9 کاربرد آن با توجه به سطح مهارت کارکنان آسان باشد. به علاوه, هزینه به‌دست آوردن شاخص‌ها از لحاظ بودجه. خلاصه شماره ۱- ویژگی‌های شاخص مناسب ۲- قابل کمی‌شدن و تکرارپذیری باشند. ۳- بتوان آن‌ها را با مقدار دلخواه سنجید. ۴- اطلاعات مربوط به آن‌ها را بتوان بدون اعمال‌نظر و مستقل به‌دست آورد. ۵- از اطلاعات غیرقطعی ولی محتمل مانند بارندگی نیز در آن استفاده شده باشد. ۶- از آن‌ها بتوان شاخصی ترکیبی درست کرد. ۷ استفاده از آن‌ها آسان باشد و هزینه تهیه عوامل سازنده آن از حد امکانات تجاوز نکند. ۳-۲- انواع شاخص‌های عملکرد هم‌چنان که پیش‌تر بحث شد. اقدام اصلی در ارزیابی عملکرد. مقایسه میزان اندازه‌گیری شده یک پارامتر با مقدار «هدف» با «دلخواه» همان پارامتر است. نتیجه این مقایسه. یک کسر بدون بُعد است که در صورت آن. مقدار واقعی داده (اندازه گیری شده) و در مخرج آن. مقدار «هدف»» «دلخواه» یا «بحرانی» قرار می‌گیرد. شاخص‌ها لزوما همواره بدون بعد نیستند. به‌عنوان نمونه حجم آب تحویلی به هر هکتار از کشت معین می‌تواند شاخص بسیار مهمی تلقی شود. هر چند جدول (۱-۲) توضیحات لازم در مورد تعاریف و اصطلاحات متداول در آرزیابی عملکرد را آرائه می‌کند. مقدار پارامتر مخرج کسر یا مقدار «هدف»» «دلخواه» یا «بحرانی» را می‌توان به چهار گروه اصلی به شرح زیر تقسیم کرد: - مقدار بحرانی پارامترهای کلیدی, زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که اگر فرآیند مورد ارزیابی از این مقدار فراتر (یا فروتر) رود اثراتی بحران‌زا بر روی سایر عوامل به دنبال داشته باشد. معمولا این شاخص‌ها عاملی مشخص را توصیف می‌کنند. بیش‌تر شاخص‌های این گروه را می‌توان در ارزیابی عملکرد راهبردی مورد استفاده قرار داد. به‌عنوان نمونهء چنانجه شوری خاک از حد معینی تجاوز کند که گیاه نتواند باردهی اقتصادی داشته باشد. عملکرد به مقدار بحرانی خود می‌رسد. - مقدار هدف با مقدار دلخواه, به مقداری از یک پارامتر کلیدی اطلاق می‌شود که تصمیم انسان. در تعیین آن نقش داشته یا از پیش تعیین شده باشد. بیش‌تر شاخص‌های این گروه را می‌توان در ارزیابی عملکرد راهبری |- 10 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی مورد استفاده قرار داد. - مقدار (واقعی) ورودی. داده‌ای قابل اندازه گیری است که در پارامترهای کلیدی برای اندازه‌گیری و تعیین نسبت بین مقادیر خروجی (سناده) به مقادیر ورودی (داده) منابع اصلی از آن استفاده می‌شود. این گروه از - مقدار کل, که نشان‌دهنده درصد عملکرد یک پارامتر کلیدی نسبت به کل منابع در دسترس است. این شاخص‌ها اغلب در مورد جنبه‌های اجتماعی - اقتصادی مدیریت آبیاری به‌کار می‌روند. اگرچه استفاده از شاخص‌های بدون بعد بیش‌تر مورد تاکید و توصیه است. اما استفاده از پارامترهای غیر قابل اندازه گیری نیز نفی نمی‌شود. به ویژه» چنانچه مقادیر یک پارامتر غیر قابل اندازه‌گیری به عنوان تابعی از زمان به همراه مقدار بحرانی آن ارائه شود. اطلاعات روشنی درباره عملکرد پارامتر مورد نظر به دست می‌آید. به‌عنوان نمونه. وضعیت بهداشت زنان و کودکان در یک پروژه آبیاری و یا وجود آب ماندگی سطحی که موجب پرورش حشرات می‌شود. بدون ۰.۰ این که نسبتی در آن بیان شده باشد. می‌تواند عاملی برای ارزیابی عملکرد سیستم محسوب شود. جدول ۱-۲- تعاریف و اصطلاحات پارامتر یا عاملی که اندازه‌گیری یا تشخیص داده شده باشد. مثلا بده جریان. عملکرد محصولات. آب‌بها و عمق آب زیرزمینی نتیجه دلخواه یک فرایند یا یک پارامتر (یا نتیجه دلخواه یک | مقایسه با بهترین عملکرد فرایندهای قابل قیاس شاخص‌عملکرد) حد بحرانی. یک پارامتر کلیدی است که موجب بروز تغییرات | به عنوان مثال شوری آب آبیاری. پارامتری بحرانی است که گذشتن شیمیایی نامطلوب در گیاه شده و عملکرد محصول کاهش می‌یاید. آن از حد معینی به کاهش جدی عملکرد محصول می‌انجامد. مقداری از یک پارامتر قابل اندازه گیری است که مدیریت آبیاری | این مقدار باید بر اساس سطح خدمات مورد توافق و یا بر پایه تلاش می‌کند تا به آن دست یابد. برنامه‌های راهبردی تعیین شود. پارامتری قابل اندازه گیری که تاثیر آن بر عملکرد آبیاری و زهکشی. | مانند ظرفیت جریان, عملکرد محصولات. آب‌بهاء. عمق آب زیرزمینی. مقدار کالا یا خدماتی که از طریق سازمان تامین‌کننده خدمات به | این سطح باید بر اساس قوانین کشور یا موافقت‌نامه‌های مبادله شده آب‌بران ارائه می‌شود. استفاده کنندگان آب می‌توانند فرد یا گروهی از | بین خدمات‌دهنده و آب‌بران تعیین شود. سیستم ضرورت دارد. ادامه جدول ۱-۲- تعاریف و اصطلاحات ۱- ۸0۵۱| ۵ 2 1 ۷۵۵ | 60۱۱1۵ -3 6 11۱۵:۵400 -4 7 بب۲۵ا -5 |12۷۵ ۹0۳۷۱۵ -6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارزیابی عملکرد ۹/۳۵ ۳۷ مقدار مورد نظر شاخص ارزیابی عملکرد که سیستم قصد دارد به آن نایل گردد. | بهترین عملکرد فرآیندهای قابل مقایسه ۳-۲- مروری بر شاخص‌ها تعداد شاخص‌هایی که تاکنون به‌وسیله افراد مختلف معرفی شده‌اند بسیار زیاد است. تعداد بیش از حد شاخص‌ها نه‌تنها هزینه جمع‌آوری داده‌ها را افزایش می‌دهد. بلکه تجزیه و تحلیل آن‌ها را نیز بسیار دشوار می‌سازد. از این رو باید از میا ان‌ها شاخص‌های کلیدی را انتخاب کرد. به عنوان نمونه. در جامعه‌شناسی, میزان سواد جامعه می‌تواند معرف آمید باشد. این گونه شاخص‌هاء کلیدی نامیده می‌شوند. در پیوست شماره ۱ تعدادی از شاخص‌های معرفی شده توسط متخصصین ارائه شده است. همان‌طور که قبلا گفته شد. برخی از این شاخص‌ها بدون بعد نیستند ولی می‌توانند نشانه‌ای از کیفیت عملکرد باشند. به‌عنوان نمونه می‌توان به تعداد دفعات بازرسی فنی و مالی از تشکل‌های آب‌بران. حجم رسوب برداشت شده از واحد طول کانال یا مقدار آب مصرفی به ازای واحد سطح اشاره کرد. ۵-۲- تعداد شاخص‌های مورد نیاز با توجه به اصول فوق. در بخش بعد شاخص‌هایی تعریف می‌شوند تا به‌وسیله آن‌ها بتوان عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی را ارزیابی کرد. خاطر نشان می‌سازد که برای ارزیابی عملکرد. باید از شرایط کلی حاکم بر آن نیز اطلاع کافی داشت. ارزیابی می‌تواند از دیدگاه سازمان‌های مرتبط باآب. کشاورزی و شرکت‌های بهره‌برداری یا از دیدگاه فنی - حرفه‌ای آب‌بران و ... انجام شود (شکل ۱-۳۲). از این رو می‌توان گفت که دو گروه ذی‌مدخلان آ و ذی‌نفعان " می‌توانند استفاده کنندگان استفاده‌کنندگان اصلی نتایج ارزیابی عملکرد باشند. سازمان‌های آب. جهادکشاورزی و محیط زیست ازجمله ذی‌مدخلان و |۷۵م]آ 5۵۳۷۱۵ -| ۷۵۵ 13۳861 -2 3- 101۵[ ۷۵| 4- 51061 0[| 05 5- 1366115 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی سازمان‌های مرتبط با آب - قوانین آب - ساختار تشکیلاتی مربوط به آب عملکرد آبیاری و زهکشی شرایط مرزی (کنترل کننده‌های برون سازمانی) - موازنه آبی - بهره‌برداری و نگهداری شکل ۱-۲ ساختار گسترده مرتبط با عملکرد آبیاری و زهکشی با ترکیب این سازمان‌ها و گرایش‌ها در یک ماتریس, زمینه‌های بررسی فراوانی گشوده می‌شود که از منظر هر یک از آن‌ها می‌توان عملکرد سامانه آبیاری و زهکشی را ملاحظه کرد. اگر تنها مواردی که در ساختار شکل (۱-۲) نشان داده شده است مورد توجه قرار گیرد. ۷۲ - ۴*۶ ۲۷ زمینه بررسی فراهم می‌گردد که به سادگی نمی‌توان از هیچ‌یک از آن‌ها صرف‌نظر کرد. جدول (۲-۲) تعدادی از این ترکیب مطالعاتی را نشان می‌دهد. جدول ۲-۲- ترکیب زمینه‌های بررسی عملکرد سامانه آبیاری و زهکشی قوانین آب - موازنه آبی - سیستم سیاسی کشور یا منطقه قوانین آب - موازنه آبی - سیستم حقوقی مربوط به آب قوانین آب - موازنه آبی - جمعیت ساختار تشکیلات آب - موازنه آبی - سیستم حقوقی مربوط به آب ساختار تشکیلات آب - موازنه آبی - جمعیت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارز بابی عملکرد ۳۵ ۳۹ ادامه جدول ۲-۲- تر کیب زمینه‌های بررسی عملکرد سامانه آبیاری و زهکشی سیاست‌های آب - محیط زیست - جمعیت تشکیلات آب - اقتصادی و اجتماعی - سیستم اقتصادی ی تشکیلات آب - اقتصادی 9 اجتماعی منابع میزان ورود به جزییات در ارزیابی عملکرد. به هدف آرزیابی بستگی دارد. چنانچه فرض شود که ۳۰ شاخص بتواند به خوبی عملکرد را ارزیابی کند. پژوهشگران» به‌طور معمول, تمامی ۳۰ شاخص را با تمام جزییات آن در نظر می گیرند. این در حالی است که انجام آن برای مدیریت اجرایی سیستم به دلیل هزینه‌های زیاد جمع‌آوری و فرآوری داده‌هاء امکان‌پذیر نیست. به منظور ارزیابی عملکرد سیستم با هدف مورد نظر مدیر اجرایی شبکه. در نظر گرفتن ‎٩‏ تا ۰ شاخص از میان ۳۰ شاخص کلی کفایت می‌کند. بدیهی است با توجه به شرایط منطقه می‌توان شاخص‌های مناسب دیگری را نیز از پیوست همین ضابطه به این تعداد اضافه کرد. سیاست‌گذاران (در سطح برنامه‌ریزی کلان حوضه آبریز و در سطح وزارتخانه مسوول) معمولا موارد راهبردی را مد نظر دارند. در این سطح می‌توان تنها با ۳ شاخص پایه که در پیوست شماره ۱ همین ضابطه به آن‌ها اشاره شدهء ارزیابی عملکرد را انجام داد. شکل ۲-۲- تعداد شاخص عملکرد پیشنهادی برای استفاده کنندگان مختلف شاخص عاملی است که مقدار آن. نشان‌دهنده بخشی از عملکرد یک سامانه است. شاخص‌هاء به‌طور معمول بدون بعد هستند ولی می‌توانند به صورت‌های دیگری نیز بیان شوند. به عنوان نمونه می‌توان از مصرف سالانه گیاه -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی کمی کردن آن به نظر دشوار است نیز می‌توان شاخص‌هایی کیفی تعریف کرد مانند بهبود شیوه برخورد مسوولین و به منظور سهولت در بررسی استفاده از شاخص‌ها توسط افراد یا متقاضیان مختلف. نسبت به طبقه‌بندی آن‌ها در قالب دو گروه اصلی زیر اقدام شده است: - شاخص‌های سازه‌ای؛ - شاخص‌های غیرسازه‌ای. - شاخص‌های مربوط به کانال‌ها؛ - شاخص‌های مربوط به زهکش‌ها: - شاخص‌های مربوط به سازه‌های‌آبی. در این مجموعه. شاخص‌های مندرج در جدول (۳-۲) به تفکیک ارائه شده‌اند. بدیهی است که پژوهشگران و ارزیابان می‌توانند شاخص‌های دیگری را نیز تعریف کنند. ولی شاخص‌های مندرج در جدول‌های (۳-۲) و (۲-۲) مورد پذیرش عموم دست اندرکاران قرار گرفته است. جدول ۳۴-۲- شاخص‌های سازه‌ای توضیحات مربوط به شاخص‌های سازه‌ای, بعدا ارائه خواهد شد. شاخص‌های غیرسازه‌ای نیز به پنج بخش تقسیم شده‌اند که عبارتند از: - شاخص‌های مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری؛ - شاخص‌های محیط زیست؛ - شاخص‌های اقتصادی؛ - شاخص‌های اجتماعی؛ و - شاخص‌های سازمان و تشکیلات. در جدول (۴-۲) شاخص‌های قابل استفاده در بخش‌های غیرسازه‌ای مشخص شده است. این شاخص‌هاء بدون توجه به جزییات تعریف هریک از آن‌ها به خوبی قابل درک نیستند و از این‌رو لازم است که در مورد هریک از آن‌ها توضیحاتی ارائه شود. همان‌طور که پیش از این گفته شد.ء شاخص‌های غیرسازه‌ای نیز محدود به موارد ذکر شده نیستند و می‌توان شاخص‌های دیگری نیز تعریف کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارز بابی عملکرد (۸ ۱۵ ۵ سا ۳۱ جدول ۴-۲- شاخص‌های غیرسازه‌ای فنی کارکنان مدت زمان تحویل آب اقتصادی - نسبت عمق نسبی آب زیرزمینی - نسبت بده - نسبت سهم آب‌بران ‏ | - نسبت اتکا به فواصل - نسبت نگهداری و - نسبت نمک به محصول - نسبت اثربخشی سازه در مدیریت شکه زمانی آبیاری بهره‌برداری - نسبت ۳ - نسبت عملکرد تحویل آب جمع‌آوری آب‌بها - نسبت فسفات - نسبت کاربرد آب در - نسبت مقدار محصول - نسبت کل ماده معلق مزرعه تولیدی - نسبت کل ماده آلی حل شده - نسبت بده خروجی به - نسبت تولید محصول به | - نسبت (701] ورودی به‌طوری که ملاحظه می‌شود. ۸ شاخص بهره‌برداری. ۱۰ شاخص محیط ریست. ۵ شاخص اقتصادی. ۲ شاخص ۱-۶-۲ شاخص‌های سازه‌ای می‌برد و به دقت ارزیابی چندان نمی‌افزاید. از این روء تعدادی از آن‌ها که به نظر می‌رسد نقش بیش‌تری داشته باشند. معرفی شده‌اند. ۱-۱-۶-۲ نسبت خروجی به ورودی یکی از رایج‌ترین نسبت‌هایی که در کمی‌ کردن موازنه آب در یک سامانه آبیاری مورد استفاده قرار می‌گیرد نسبت خروجی به ورودی است که اغلب آن را بازده می‌نامند. نسبت‌های خروجی به ورودی, با در نظر گرفتن این که چه بخشی از متداول‌ترین نسبت‌های خروجی به ورودی. می‌توان به نسبت انتقال و نسبت توزیع اشاره کرد؛ که درحقیقت. به ترتیب همان بازده انتقال و بازده توزیع هستند. تمام نسبت‌های خروجی به ورودی از یک ساختار تبعیت می‌کنند: 1۷ 1 سبت حروجی به ورو که به‌عنوان نمونهء در کانال درجه ۲: - حجم آب آبیاری که از کانال درجه ۱ به کانال درجه ۲ وارد شده است؛ - حجم آبی که عملا از طریق کانال درجه ۲ جهت آبیاری به شبکه فرعی تحویل شده است؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - حجم آب‌هایی که برای مصارف غیرآبیاری, از کانال درجه ۲ تحویل شده است. این نسبت باید طی دوره‌های کوتاه مدت (ماه) و میان مدت (فصل زراعی) محاسبه شود. نرخ تغییرات این نسبت. مفاهیمی را دربر دارد؛ مثلا ممکن است تغییرات سریع آن. نیاز به تعمیرات و بهبود عملیات نگهداری را نشان بدهد. اگر مقدار مطلوب نسبت خروجی به ورودی از قبل مشخص باشد. می‌توان حتی با یک بار کمی‌کردن این نسبت. اطلاعات مفیدی را در جهت مدیریت سامانه به‌دست آورد. با تکرار منظم اندازه گیری‌ها می‌توان روند تغییرات شاخص معینی را طی زمان ارزیابی کرد. این روش کمک می‌کند تا قبل از این که اقدامات اصلاحی, خیلی پرهزینه و پیچیده شود. روندی را که ممکن است نادرست بوده و نیاز به بازگشت داشته باشد.ء تشخیص داد. ۲-۱-۶-۲- نسبت بده نسبت بده به صورت زیر تعریف می‌شود: مقدار بده اندازه گیری شده < دسبت بده مقدار بده طراحی در سامانه‌های ثقلی, بده را با روش‌های شناخته شده و متداول اندازهگیری می‌کنند. همین روش را می‌توان برای کمی‌کردن کارکرد موثر سازه‌های کنترل جریان در یک کانال آبیاری نیز به‌کار برد. با در نظر گرفتن نوع سازه. ابتدا شرایط هیدرولیکی طراحی به صورت واقعی اعمال می‌گردد (اختلاف بار طراحی در سازه ایجاد می‌شود) و سپس بده واقعی اندازه‌گیری می‌شود. عموما در سازه‌هایی که کنترل جریان را انجام می‌دهند. انحراف بیش از ۵ درصد در این مقادیر نشان می‌دهد که سازه باید تعمیر یا بازسازی شود. جدول (۵-۲) مثالی است که اثر طراحی و هنگام طراحی, بیش از حد بزرگ در نظر گرفته شده یا این که لوله‌ها به علت گرفتگی توان حمل آب بیش‌تری را ندارند. بررسی عمق آب‌زیرزمینی می‌تواند مکمل این شاخص بوده و علت اصلی را مشخص کند. جدول ۵-۲- مقادبر نسبت تخلیه برای زهکش‌های زبرزمینی که به جمع کننده‌های پلاستیکی با بتنی تخلیه می‌شوند نسبت تخلیه زهکش‌های زبرزمینی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارز بابی عملکرد ( م۳ 8۳۵ ۵ ۳۳ ۳-۱-۶-۲ نسبت اثربخشی سازه همان‌طور که در بالا ذکر شد.ء برای این که سامانه‌ای در شرایط مناسب بهره‌برداری باقی بماند. انجام فعالیت‌های تعمیر و نگهداری و تعمیر به موقع آن ضروری است. بدین منظورء سازه‌های کنترل و سیستم‌هایی که آب در آن‌ها جریان دارد باید طبق آنجه که طراحی شده است بهره‌برداری شوند. با این اوصاف. عملکرد تعمیر و نگهداری با رابطه زیر کمی می‌شود: تعداد سازه‌های آماده کار 8 ۰ 3 یا :۰ تعداد کل سازه‌ها ی در کنترل آب نشان می‌دهند. با گروه‌بندی کانال‌ها براساس میزان اهمیت آن‌ها (یعنی کانال‌های انتقال, درجه ۱ و درجه درجه ۳ و درجه ۴) می‌توان تجزیه و تحلیل نتایج را در هر گروه و به صورت موثرتری انجام داد. ۲-۶-۲ شاخص‌های غیرسازه‌ای همان‌طور که گفته شد. شاخص‌های غیرسازه‌ای طیف وسیعی از عوامل را در بر می‌گیرند و برای تجزیه و تحلیل نیز موفقیت یا شکست یک پروژه» بیش‌تر به شاخص‌های غیرسازه‌ای مربوط می‌شود. نامناسب بودن نتیجه برخی از شاخص‌های غیرسازه‌ای. ممکن است ریشه در نامناسب بودن شاخص‌های سازه‌ای داشته باشند. ۱-۲-۶-۲ شاخص‌های مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری نگهداری مناسب از سامانه‌های آبیاری و زهکشی منجر به تحقق سه هدف زیر می‌شود: - ایجاد شرایط بهره‌برداری مناسب از طریق کاهش نشت. عدم انسداد و همجنین ثابت ماندن تراز آب در کانال و به دنبال آن محقق شدن بده طراحی؛ - حفظ سازه‌های اصلی کنترل کننده در شرایط بهره‌برداری مناسب. در سیستم‌های آبیاری, با به‌دست آوردن مقدار نسبت بده خروجی به بده ورودی سیستم انتقال در زمان‌های مختلف و آرزیابی نتایج حاصله. می‌توان به این نتیجه رسید که آیا کانال به عملیات نگهداری نیاز دارد یا نه؟ با پیگیری تغییرات یادا ور می‌شود که در حال حاضر نیاز به تعمیر, تنها با ملاحظه شرایط ظاهری کانال تشخیص داده می‌شود. برخی از اهم این شاخص‌ها عبارتند از: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - نسبت کاربرد آب در مزرعه؛ - تراز آب در کانال و رابطه بده - اشل هنگام طراحی کانال برای هر بازه. بده طراحی و تراز آب متناسب با آن تعیین می‌شود. عملکرد هیدرولیکی کانال, کاملا به تغییر این مقادیر بستگی دارد. برای مثال, تراز آب بالاتر منجر به نشت بیش‌تر شده و خطر سرریز شدن آب بر روی خاک‌ریز کانال را نیز افزایش می‌دهد. تراز آب چه بالاتر از حد طراحی باشد و چه پایین‌ترء در سازه‌های مقسم. عملیات تقسیم آب به درستی و بر اساس طراحی صورت نمی‌پذیرد. تفاوت چگونگی تقسیم واقعی آب - در حالتی که تراز آب طبق پیش‌بینی نباشد < با نحوه تقسیم پیش‌بینی شده در شرایط طراحی, به انعطاف پذیری هیدرولیکی سازه‌های مقسم بستگی تراز آب در حالت طراحی شده - نسبت عملکرد تحویل آب" ۴ کلمنس و باس ۱۹۹۰؛ ملدن و گیتس ۱۹۹۰؛ باس و همکاران ۱۹۹۱). این رابطه عبارتست از: مقدار آب : شده واو 5 مقدار کل آب قرارداد بسته شده این نسبت. به مدیر نشان می‌دهد که طی یک دوره زمانی و در یک محل مشخص از سیستم آبیاری, چه مقدار از آبی که پیش‌بینی شده. تحویل داده شده است. واضح است که اگر حجم آب تحویل شده واقعی به دفعات و به صورت پیاپی منظور دسترسی به داده‌هایی که به اندازه کافی دقیق باشند. لازم است در نقاط حساس تحویل آب. سازه‌های اندازه گیری بده که مجهز به ثبت‌کننده تراز آب هستند. نصب گردد (باس ۱۹۷۶). 0 ۳۵۲/10۲۳۵۲۵ 01:۷9 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارز بابی عملکرد ۳/۳۵ ۳۵ برای استفاده آسان‌تر از داده‌هاء بهتر است از ابزارهایی که اطلاعات را به صورت رقومی ذخیره می‌کنند استفاده شود. در دوره‌های زمانی به اندازه کافی طولانی (مثلا ماهانه. یا طی سه یا چهار دور آبیاری)» نزدیک‌شدن مقدار ننسبت تحویل شکل ۳-۲- میانگین مقادیر نسبت عملکرد تحویل آب در ده شبکه آبیاری و زهکشی اگر مقدار نسبت عملکرد تحویل آب واحدهای مختلفی که تحت پوشش منبع قرار دارند. به یکدیگر نزدیک باشد. یکنواختی تحویل آب به واحدهای مختلف مناسب است. یکنواختی آب تحویلی واقعی را می‌توان با محاسبه انحراف معیار شکل فوق نشان می‌دهد که آب تحویلی واقعی به ‎٩‏ سازمان آب‌بر به خوبی صورت گرفته و به مقدار پیش‌بینی شده نزدیک است؛ اما در سازمان آب‌بر شماره ‎٩‏ آب تحویل شده واقعی به علت تغییر الگوی کشت نسبت به الگوی اولیه کاهش داشته است. نشان می‌دهد (باس و ناگ‌ترن (۱۹۷۴؛ ویلاردسن و همکاران. ۱۹۹۴). این نسبت با فرض این‌که مقدار آبی که صرف مقدارآب تامین شده در مناطق تحت‌پوشش در این رابطه, ۳۵ بارندگی موثر و ۳:10 تبخیر و تعرق گیاه می‌باشد. صورت این شاخص در واقع شامل: مقدار آب مورد -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۹ (باس و همکارانء ۱۹۹۶) و ۲110۳۷۷/۸7 (اسمیت و همکاران. ۱۹۹۱) قابل محاسبه است. مقدار کل آب تامین که باید برای هر منطقه آبیاری در دسترس باشد. این شاخص, به نوعی نشان دهنده کفایت آبیاری نیز هست. نسبت مصرف کل را می‌توان برای اراضی زیر کانال‌های درجه ۲ و یا ۲ نیز اندازه‌گیری و به صورت توزیع مکانی آرائه واقعی ماهانه و سالانه را با آن مقایسه کرد. نسبت کاربرد آب در مزرعهء همان ساختار نسبت کل آب مصرف شده را دارد و بدین صورت تعریف می‌شود (۱۹۷۸ (11)]): - <- نسبت کاربرد آب در مزرعه مقدار آب تحویل شده به مزرعه صورت این شاخص در واقع شامل: «مقدار آب آبیاری مورد نیاز و در دسترس, برای احتراز از ایجاد تنش آبی به محصولات در طول دوره رشد (زمان مورد بررسی) است». این مقدار را به صورت میلی‌متر یا عمق آب بیان می‌کنند. صورت رابطه مساوی تبخیر و تعرق محصول منهای بارندگی موثر یعنی (ء"آ []) است. مقدار (1:10-۳۵) به نوع محصول, وضعیت آب و هوا و دور آبیاری مربوط می‌شود. در نتیجه. نسبت کاربرد آب در مزرعه با توجه به مقدار واقعی آب آبیاری که به مزارع تحویل می‌شود. تغییر می‌کند. تحویل آب به درجه اطمینان از کیفیت خدمات موسسه آبرسان (دستگاه بهره‌بردار)» مهارت آبیاران و نیز یکنواختی پخش آب در مزارع بستگی دارد که خود تابعی از روش آبیاری است. حداکثر شاخص نسبت کاربرد آب در مزرعه در جدول (۶-۲) نشان داده شده است. از آن‌جا که «نسبت کاربرد آب در مزرعه» و «نسبت کل آب مصرف شده» هر دو ساختاری نسبتا یکسان دارند؛ ولی نسبت کاربرد آب در مزرعه بیش‌تر ملموس بوده و کارشناسان آبیاری از آن بیش‌تر استفاده می‌کنند. از این رو شاخص «نسبت کل آب مصرف شده» در این ضابطه مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. |- ۳۱۵۱۵ ۸011621100 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارز بابی عملکرد ز ما سا ۳۷ جدول ۶-۲- حداکثر شاخص نسبت کاربرد آب در مزرعه حداکثر شاخص نسبت کاربرد آب در مزرعه (راندمان آبیاری) آبیاری سطحی شیاری با تسطیح لیزری شیاری با سایر روش‌های تسطیح نواری با تسطیح لیزری نواری با سایر روش‌های تسطیح کرتی با تسطیح لیزری کرتی با سایر روش‌های تسطیح آبیاری بارانی سامانه متحرک دستی آبیاری بارانی با پخش قطرات آب از بالا آبیاری بارانی کم فشار با مه پاشی به سمت پایین آبیاری موضعی قطره‌ای قطره‌ای با آب‌پاش‌های کوچک / ماخذ: نشریه شماره ۱۰۳ کمیته ملی آبیاری و زهکشی به نقل از باس ۱۹۷۴ و ۰۱۹۸۲ جورنیز و همکاران ۲۰۰۱ دوره زمانی محاسبه نسبت کاربرد آب در مزرعه. بستگی به (متوسط) فواصل زمانی بین دو آبیاری دارد. اگر فواصل آبیاری بسیار کوتاه باشد. تعداد دفعات آبیاری‌در هر یک از دوره‌ها متفاوت خواهد شد. بنابراین توصیه می‌شود که از دوره‌ای استفاده شود که حداقل دو بار آبیاری در آن صورت گرفته باشد. مناسب‌تر این است که این دوره دست کم یک ماه باشد. نقطه‌نظر حفظ پایداری. کوشش 9 تلاش برای دستیابی به «راندمان بسیار زیاد» در استفاده از آب آبیاری. بی‌معنی جلوه می‌کند. بنابراین. مقدار هدف کم‌تر از مقدار حداکثر قابل حصول مندرج در جدول (۶-۲) می‌باشد. با توجه به کمبود روزافزون منابع آب. به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک. مقدار آب مورد نیاز (حجم آب در ماه یا سال) به‌طور پیوسته بیش‌تر می‌شود. این شاخص را می‌توان در مقیاس‌های مختلف مطرح کرد (مثلا در سامانه حوضه یک رودخانه. شاخه‌های فرعی آن و سامانه‌های زهکشی کشاورزی). نسبت زهکشی به صورت زیر تعریف می‌شود (باس و همکاران ۱۹۹۴): ۱- 12۳۵1۵۵2 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی یی نسبت زهکشی. نشان‌دهنده آب مصرفی در حوضه آبریز رودخانه یا بخشی از آن است که دارای مرزهای مشخص باشد. برای نشان دادن مثالی از نحوه‌ی کاربرد این نسبت. جدول (۷-۲) مقادیر سالانه سه حوضه را مشخص کرده است. اگر مقدار ۰/۱۵ را پایین‌ترین حدی که مانع تجمع نمک در منطقه زهکشی شده می‌گردد فرض کنیم. واضح است که حتی بدون در نظرگرفتن کیفیت زه‌آب. آب اندکی برای استفاده مجدد در دسترس آب‌بران جدید در داخل سه حوضه مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این شاخص می‌تواند در تجزیه و تحلیل زیست محیطی نیز مورد استفاده قرار گیرد. جدول ۷-۲- مقادیر سالانه نسبت زهکشی در چند حوضه آبریز (باس و فن آرت" ۱۹۹۶) خلاصه شماره ۲- شاخص‌های موازنه آب مقدار کل آب قرارداد بسته شده ۱ ۱ ۹ یت ۱۱) نسبت کل اب مصرف شده : مقدارآب تامین شده در مناطق تحت پوشش نیت ثاربرد اپ در مررعه: مقدار آب تحویل شده به مزرعه ۱ ۰۵ ۷ نسبت حروجی به ورودی: اس ۴ این شاخص به علت نزدیکی زیاد به شاخص نسبت کاربرد آب در مزرعه از محموعه شاخص‌های این ضابطه کنار گذاشته شده است. وجود) یا تا ابتدای کانال‌های درجه ۲ در اراضی فاریاب تا توزیع آب در مزارع همگی تحت پوشش این شاخص‌ها قرار می‌گیرند. این شاخص‌ها علاوه بر این که به هماهنگی بین مقدار آب نامین شده برای آبیاری 9 مقدار آب مورد نیاز در 1 ۷۵۱ -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارز بابی عملکرد ( م۳ 8۳۵ ۵ ۳۹ سطح مزرعه مرتبط هستند. مفاهیم اعتمادپذیری! و عدالت اجتماعی " را نیز مد نظر قرار می‌دهند. در مورد اصطلاحات ۲-۲-۶-۲ شاخص‌های زیست محیطی شاخص‌های عمده مرتبط با محیط زیست عبارتند از: ۱ ۳ - نسبت آلودگی آب و آبیاری را می‌توان مداخله بشر در محیط‌زیست دانست. در واقع انسان آب را به مکانی منتقل می‌کند تا گیاه در آن‌جا می‌کند تا رشد یک محصول بهبود یابد. به اراضی بیش‌تری دسترسی پیدا شود. نمک از محیط خارج شود و موارد دیگر. علاوه بر اثرات قابل پیش‌بینی فوق (که معمولا مثبت فرض می‌شوند) اثراتی غیر قابل پیش‌بینی نیز وجود دارند که منفی تعبیر می‌شوند. اثرات مثبت اغلب به محدوده آبیاری شده (یا زهکشی شده) محدود می‌شوند. درحالی که اثرات منفی - نسبت پایداری اراضی تحت آبیاری در محدوده اراضی تحت آبیاری, چندین اثر منفی (ماندابی شدنء شوری و کمبود آب ناشی از مصرف سایر بخش‌ها مثل شرب و صنعت آب‌بران) باعث کاهش سطح اراضی تحت آبیاری واقعی یا اجبار به کم آبیاری می‌گردد. دلایل دیگری که عدم پایداری را تشدید می‌کند.ء رشد جمعیت و شهرنشینی, احداث جاده‌ها (که گاه می‌تواند انری منفی بر محیط زیست داشته باشد) و اموری از این قبیل است. با عرضه بیش از حد یا کم‌تر از مقدار مورد نیاز آب آبیاری, امکان بروز پدیده‌های ماندابی شدن یا شوری در اراضی تحت آبیاری. به‌وجود می‌آید. ساده‌ترین راه اندازه گیری که اثرات منفی را به صورت تجمعی, کمی می‌کند. نسبت زیر می‌باشد: |- 16112011۷ 2- ۳۵۵۷ 3- 55101120111۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۰ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی سطحی که در حال حاضر آبیاری می‌شود منظور از سطح قابل آبیاری اولیه. کل سطح قابل آبیاری طی دوره طراحی سیستم یا پس از آخرین بازسازی است. اگر پایداری اراضی تحت آبیاری به رقم یک نزدیک‌تر باشدء مساحت زمین‌های تحت آبیاری به پیش‌بینی نزدیک‌تر است. بسیاری از اثرات ناسازگار زیست محیطی آبیاری» به سرعت تغییر تراز آب زیرزمینی مرتبط می‌شود. در زمین‌هایی که با تامین آب سطحی, اغلب تراز آب زیرزمینی به سمت محدوده ریشه گیاه بالا می‌آید. در مناطق خشک و نیمه‌خشک. این مساله باعث می‌شود که صعود مویینگی بیش‌تر شده و در نتیجه محدوده ریشه شور می‌گردد یا سطح آب به حدی می‌رسد که اراضی ماندایی می‌شوند. در زمین‌هایی که با آب زیرزمینی آبیاری می‌شوند. اگر مقدار آبی که برای آبیاری پمپاژ می‌شود بیش‌تر از مقدار تغذیه باشد. تراز آب زیرزمینی سقوط می‌کند. با پایین رفتن تراز آب زیرزمینی» هزینه تامین انرژی برای پمپاژ آب از تراز تخلیه و تغذیه. به نابودی مخزن آب زیرزمینی منجرشود. تخلیه مخزن, به طور معمول, باعث کاهش تخلخل خاک می‌شود که نشست اراضی را در پی دارد و می‌تواند اثرات غیرقابل برگشت زیست محیطی را ایجاد کند. با توجه به بحث‌های فوق. عمق نسبی آب زیرزمینی را می‌توان از طریق اندازه‌گیری در طول مدتی نه چندان کوتاه از عمق بحرانی آب ریررمینی رابطه شوری و ماندابی شدن با عمق دلخواه آب زیرزمینی (که گاه به آن عمق بحرانی گفته می‌شود). اغلب به عوامل - مشخصات هیدرولیکی خاک اشباع شده. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارزیابی عملکرد ۹/۳۵ اه با توجه به این عوامل, در مناطق مرطوب. عمق بحرانی برای اکثر گیاهان حدود ۷ متر است. این شاخص می‌تواند - مقدار محصول آبیاری شده؛ و <- عمق سفره. اگر عمق آب زیرزمینی به عمق بحرانی, نزدیک باشد. بهتر است که این نسبت به صورت ماهیانه محاسبه شود تا وضعیت کاملا تحت کنترل قرار گیرد. در سایر موارد می‌توان این نسبت را برای فواصل زمانی یک ساله محاسبه کرد. شاخص‌هایی که براساس قرار گرفتن مقدار بحرانی در مخرج تعریف شده‌اند را می‌توان در یک نمودار ارائه داد. در این صورت در محور ۸ زمان و در محور ۷. کمیت قابل اندازه‌گیری مورد نظر قرار می‌گیرد. سپس این مقدار بحرانی قابل اندازه گیری به صورت خط یا باندی موازی محور #«ها نمایش داده می‌شود. شکل (۴-۲) یک مورد بالا آمدن تراز آب زیرزمینی را نشان می‌دهد. چنین منحنی‌ای را می‌توان در مورد سایر عواملی نیز به‌کار برد که روند تغییرات آن‌هاء نزدیک‌شدن به حد بحرانی را نشان می‌دهد. به‌عنوان نمونهء شوری خاک نیز ممکن است به تدریج بالا رود. در این صورت. باید قبل از رسیدن به حد بحرانی, برنامه‌ریزی برای اقدامات اصلاحی را آغاز کرد تا به موقع بتوان این اقدامات را به اجرا درآورد. دوره برنامه‌ریزی زمان انجام اقدامات اصلاحی زمان شکل ۴-۲- تغییر یک پارامتر(عمق آب زیرزمینی) در طول زمان و مقایسه آن با حد بحرانی مربوطه (برای جلوگیری از شوری زمین) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - نسبت آلودگی آب با رویکرد ارزیابی عملکرد آبیاری می‌توان بین نیاز واقعی به آب و آب مصرف‌شده تفاوت قائل شد. اگر آب به‌وسیله محصول مصرف شود (نیاز واقعی)» از سیستم خارج شده و در سایر قسمت‌های سیستم قابل استفاده مجدد نخواهد بود. مثلا اگر نسبت کاربرد مزرعه (بازده) در محدوده معینی ۵۵ درصد باشد. بدان معنی است که ۵۵ درصد از آب داده شده با تبخیر و تعرق از سیستم خارج شده و ۴۵ درصد مابقی تبدیل به جریان سطحی شده» یا با نفوذ عمقی باعث تغذیه آبخوان گردیده است. قسمتی از این ۴۵ درصد را می‌توان برای سایر مصارف مثل آبیاری (در هنگامی که کیفیت آب مناسب است) با آبشویی به کار برد. طی عملیات آبیاری, آب را می‌توان برای مقاصد متنوعی مصرف کردکه ممکن است به‌صورت مستقیم به آبیاری مرتبط باشد (شستشوی بار رسوبی» آبشویی,» نفوذ عمقی و ...) یا به صورت غیرمستقیم در ارتباط با تولید برق. حمل و نقل. مصارف شهری و صنعتی, تفریح و سرگرمی و ... قرار گیرد. به عنوان یک قاعده کلی, می‌توان این گونه فرض کرد که کیفیت آب متناسب با نوع مصرف آنء به تدریج کاهش می‌یابد. شاخص‌هاء اثر فعالیت مورد نظر را روی کیفیت آب به شکل یک عدد نشان می‌دهند. در واقع. شاخص آلودگی, نتیجه یک‌سری فرآیندهای فیزیکی و شیمیایی یا بیولوژیکی را کمّی می‌کند. به این ترتیب اگر غلظت یک عنصر شیمیایی از حد بحرانی خود تجاوز کند. تولید محصول توسط گیاه محدود شده یا سلامتی را به خطر می‌اندازد. این شاخص به صورت کلی زیر ارائه می‌شود: مقدار واقعی پارامتر موردنظر - شاخص آلودگی مقدار بحرانی پارامتر موردنظر تنها گروهی از آلوده کننده‌ها برای پایش انتخاب می‌شوند که هزینه تجزیه و اندازه گیری آزمایشگاهی آن‌ها زیاد نباشد. در این سیستم فرض می‌شود که اگر هیچ‌یک از این شاخص‌ها به مقادیر بحرانی نرسد. سایر آلوده کننده‌ها (مثل فلزات سنگین. حشره کش‌ها و غیره) مشکلی ایجاد نخواهند کرد. البته این فرض باید در ماه‌هایی که مصرف این آلوده کننده‌ها به بیش‌ترین حد خود می‌رسد. کنترل شود. بدین منظور ۴ گروه آلوده‌کننده معرفی می‌شوند: جدول ۸-۲- کم‌ترین گروه‌هایی که باید آلودگی‌های پیشنهادی در آن‌ها پایش شود نوع آلودگی پارامتری که باید اندازه گیری شود درصورتی که ارقام استانداردی برای مقادیر بحرانی وجود داشته باشد. استفاده از آن‌ها نیز می‌تواند شاخص آلودگی را به نحوی نشان دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارزیابی عملکرد ( ۵[ ۳۳ - نسبت نمک به محصول در مورد کیفیت آب رودخانه در پایین‌دست اراضی تحت آبیاری (و زهکشی)» توجه به مقدار نمکی که با آب زیرزمینی و یا با کمک زهکش حرکت کرده (کیلوگرم در هکتار) و به بازه پایین‌دست رودخانه تخلیه می‌گردد قابل اهمیت است. در صورت زیر است: مفارنمک. نسبت نمک به محصول مقدار محصول مشکلات ناشی از این مساله بسیار زیاد و بزرگ است. در حوضه کلرادو آمریکا و مری - دارلینگ استرالیاء این نسبت به اتخاذ این تصمیم که آیا آبیاری ادامه یابد یا این که قطع شود. کمک کرده است. ۳-۶-۲ شاخص‌های اقتصادی شاخص‌های عمده اقتصادی عبارتند از: - نسبت نگهداری و بهره‌برداری؛ - نسبت عملکرد جمع‌آوری آب‌بها؛ - نسبت عملکرد به هزینه آب؛ - نسبت عملکرد به آب تحویل شده؛ <- هزینه نسبی آب؛ هر کدام از گروه‌های اصلی مرتبط با بخش آبیاری مثل برنامه‌ریزان. سیاست‌گذاران. کارکنان دستگاه بهره‌بردار آب و کشاورزان» نسبت به عملکرد اقتصادی دیدگاه متفاوتی دارند و شاخص‌های مورد نیاز هریک متفاوت است. بنابراین برای هر کدام از آن‌ها یک‌سری شاخص نیاز است تا بتوان دیدگاه‌های مختلف را پوشش داد. ۱-۳-۶-۲ نسبت خودکفابی اقتصادی از این آب‌بهاء هزینه‌های مدیریت. بهره‌برداری, نگهداری و بخشی یا تمام هزینه‌های تعمیرات شبکه آبیاری تامین می‌شود. نسبت خودکفایی اقتصادی به شکل زیر تعریف می‌شود: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی درآمد سالانه واقعی از محل آب‌بها ِ نسبت خودکفایی اقتصادی کل بودجه تصویب شده مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری کلیه نیازهای مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری باید طی یک بودجه تفصیلی به تصویب رسیده باشد. این شاخص. نشان می‌دهد که انتظار ما از خودکفایی دستگاه بهره‌بردار چقدر است. منابع متفاوتی برای تامین مالی سازمان (که می‌تواند تشکل آب‌بران یا دستگاه بهره‌بردار باشد) وجود داردء از جمله: پرداخت یارانه توسط دولت. آب‌بهاء فروش درختان حاشیه کانال‌هاء فروش انرژی آبی و غیره. ۲-۳-۶-۳ نسبت نگهداری و بهره‌برداری شاخص دیگری نیز به نام نسبت نگهداری و بهره‌برداری جهت کمی‌کردن تاثیر دستگاه بهره‌بردار در امسر تحویل واقصی آب (راهبری سامانه) و نگهداری کانال‌ها (یا خط لوله) و سازه‌های مربوطه. به‌کار می‌رود. این شاخص به ترتیب زیر تعریف می‌شود: هزینه بهره‌برداری ات نگهداری نسبت نگهداری و بهره‌برداری کل بودجه دستگاه بهره‌بردار متغیرهای زیرء این شاخص را تحت تاثیر قرار می‌دهند: - حقوق پرداختی به کارکنان جهت بهره‌برداری از سیستم (مثل حق الزحمه مسوولین دریچه‌ها)؛ - هزینه نگهداری؛ و - هزینه تعمیرات و بهسازی مانند سرمایه‌گذاری‌های کوچک داخل سیستم (مثل تعویض قسمت‌هایی از لوله با کانال یا سازه‌های خسارت دیده). بودجه دستگاه بهره‌بردار (مخرج کسر) می‌تواند متشکل از اقلام زیر باشد: - بودجه یارانه‌ای دولت (که برای کل قسمت‌های مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری اختصاص یافته است)؛ - بودجه پیشنهادی تشکل‌های آب‌بران (برای مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری همان تشکل)؛ - بودجه‌های مصوب به صورت تخصیص موردی؛ و - درآمد قابل وصول. ۳-۳-۶-۲ نسبت عملکرد جمع آوری آب‌بها تشکل آب‌بران و یا سازمان بهره‌برداری سامانه پرداخت شود شاخص مهمی است که نشان‌دهنده میزان رضایت‌مندی کشاورزان از نحوه تحویل آب است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارزیابی عملکرد ۹/۳۵ ۳۵ شکل (۵-۲) نسبت عملکرد جمع‌آوری آب‌بها را در یک پروژه ۵۲۰۰ هکتاری در ۶ سال متوالی نشان می‌دهد. نسبت عملکرد جمع‌آوری آب‌بها تا سال ۱۹۹۴ خیلی کم‌تر از مبلغ مورد نیاز برای هزینه‌های نگهداری بود. از سال ۱۹۹۵ که سیاست «عدم پرداخت آب‌بها معادل عدم تحویل آب» به صورت جدی اجرا شد. این نسبت تا ۱/۰۵ هم افزایش داشت که حاکی از ۱۵ ۱۰۵ ۳ ۳۲ ۹ ۳ ۹ ۹۳ ۳۹ ۰.۸۷ ۳ ۹ - ۹ ۳ ۹ ۱۹۹۲ ۱۹۹۳ ۱۹۹۴ ۱۹۹۵ ۱۹۹۶ ۱۹۹۷ شکل ۵-۲- نسبت عملکرد جمع‌آوری آب‌بها در یک پروژه ۵۲۰۰ هکتاری ۳-۳-۶-۲ نسبت مقدار محصول تولیدی کشاورزان باید قبل از هر چیز از سودآور بودن کار کشاورزی مزرعه خود مطمئن باشند. سودآوری طرح از دیدگاه کشاورز با سودآوری طرح از دیدگاه سرمایه‌ گذار متفاوت است. گاه اتفاق می‌افتد که به سبب سرمایه‌گذاری کلان. نتایج تحلیل اقتصادی در تمام یا قسمت‌های بزرگی از طرح مثبت نیست. ولی از دیدگاه بهره‌بردار» سودآور تلقی می‌گردد. از دیدگاه کشاورزء دو عامل موثر وجود دارد: - مقدار تولید محصول؛ - قیمت محصول در سر مزرعه. برای ارزیابی مقدار تولید. باید آن را با مقدار مورد انتظار مقایسه کرد. مقدار محصولی که در بدو طراحی پیش‌بینی شده است به عواملی همجون گونه گیاهی. مقدار آب داده شده, حاصل‌خیزی خاک. مدیریت مزرعه و ... بستگی دارد. نسبت مقدار محصول تولیدی از رابطه زیر به‌دست می‌آید: مقدار واقعی محصول تولید شده را می‌توان در تمامی سطح پروژه یا در هریک از واحدهای عمرانی در نظر گرفت. همچنین می‌توان نموداری بدون در نظر گرفتن زمان و مکان یا برای یک دوره زراعی و پا چند سال رسم کرد. بدیهی است که در هر صورت برای ارزیابی عملکرد. همیشه باید آن را با مقدار پیش‌بینی شده مقایسه کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۶ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی در این راستا دو شاخص با دو دیدگاه متفاوت ارائه شده است: - سوداوری به صورت تابعی از سطح؛ - سودآوری به صورت تابعی از مقدار آب تحویل شده. ۵-۳-۶-۲ نسبت عملکرد به هزینه آب سا > زسبت تولید محصول به هزینه آاب هزینه آب آبیاری مصرف شده را می‌توان با در نظر گرفتن یا مستثنی کردن آرزش تنزیل شده هزینه‌های سرمایه‌گذاری (با این شرط که سرمایه‌گذاری به صورت هزینه‌های اضافی در نظر گرفته بشود یا نه) اصلاح نمود. ۶-۳-۶-۲ نسبت عملکرد به آب تحویل شده در اغلب اراضی آبی. مقدار آب روز به روز تغییر می‌کند. بنابراین منطقی است که آب آبیاری نسبت به مقدار محصول تولید شده ارزیابی شود. در این زمینه نسبت زیر پیشنهاد می‌گردد: حخجم اب آبیاری افزایش تولید محصول ناشی از آبیاری برحسب کیلوگرم در هکتار و حجم آب آبیاری برحسب مترمکعب در هکتار بیان می‌شود. از دیدگاه کشاورزان حجم آب آبیاری باید در آبگیر درجه ۳ و یا در ابتدای کانال درجه ۴ اندازه‌گیری شود. ۷-۳-۶-۲- هزینه نسبی آب از نظر کشاورز بحث اقتصاد آبیاری را می‌توان به وسیله هزینه نسبی آب مصرف شده به علاوه هزینه زهکشی (درصورت قابل محاسبه بودن) تعیین کرد. کل هزینه تولید محصول ۱ 5 هزیده نسبی اب کل هزینه تولید محصول اصلی شامل هزینه آب (شامل آب‌بهاء پمپاژ و غیره)» خرید بذرء کود. سم هزینه‌های کارگری و غیره می‌باشد. درحال حاضر در کشورء در آبیاری سطحی این نسبت حدود ۰/۰۳ تا ۰/۰۴ است. اگر آب مورد نیاز از طریق پمپاژ تامین شود. این نسبت می‌تواند تا چند برابر افزایش یابد. اگر نسبت مذکورء بیش از حد بالا رود. عملا آبیاری مقرون به صرفه نبوده و رها می‌شود. در قدیم و در آبیاری سنتی ایران به‌طور معمول یک پنجم تا یک سوم -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارز بابی عملکرد (۸ ۱۵ ۵ سا ۳۷ ۸-۳-۶-۲ نسبت قیمت محصول در پایان فصل آبیاری, کشاورز باید محصول تولید شده را در سر مزرعه. با قیمت به فروش برساند. این قیمت منطقی نزدیک‌ترین بازار و در مقایسه با محصولی مشابه ارائه می‌شود. نسبت قیمت می‌تواند به کمی شدن این پارامتر کمک کند: قیمت محصول در نزدیک‌ترین بازار کوچک بودن این نسبت. می‌تواند حاکی از دو مساله باشد: - نامناسب بودن سیستم‌های بازاریابی و توزیع؛ و - زیاد بودن فاصله تا نزدیک‌ترین بازار. هرچند قیمت محصول, به‌طور مستقیم رابطه‌ای با آبیاری ندارد ولی پایداری طرح همبستگی زیادی با این نسبت دارد. ۴-۶-۲ - شاخص‌های احتماعی بدون تردید. کشاورزان تمایل دارند که به مقدار مورد نیاز و در زمان لازم آب دریافت کنند. از این رو فواصل آبیاری و طول زمانی که به آن‌ها آب تحویل می‌شود. بسیار پراهمیت است. از دیدگاه اجتماعی. شاخص‌های زیر تعریف شده است. - اتکا به مدت تحویل آب؛ - اتکا به فواصل زمانی آبیاری. رفتار کشاورزان یا گروه‌های کشاورز در مصرف آب برای آبیاری بستگی به روشی دارد که آن‌ها چگونه دو مساله زیر را - قابلیت اتکای آن‌ها به تحویل آب؛ - ابزار و راه‌های کسب درآمد بیش‌تر. با این اوصاف. کشاورز انتظار دارد که تولیدات خود را به حداکثر برساند. برای این که هر دو مساله فوق مدنظر قرار گیرد. شاخص عملکردی جهت کمی کردن مسایل اجتماعی مطرح می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی راه‌ها و ابزارهایی (قوانین مربوط به آب. دانش. فن‌آوری, سیاست‌ها و ...) که آب‌بران قابلیت اتکا به تحویل آب و اقدام لازم برای کاربران تا در مواقع کمبود آب شکل ۶-۲- شرایط مرزی دیدگاه‌های آب‌بران ۱-۴-۶-۲ اتکایذ یری! الگوی زمانی تحویل آب. مستقیما به «نسبت آب مصرف شده کلی» بستگی دارد که اثر مستقیمی بر تولید محصول می‌گذارد. توجیه مساله به این صورت است که اگر تغییری غیرقابل پیش‌بینی در حجم یا زمان آب تحویلی پیش آید. مهم‌ترین شاخص‌هایی که در اندازه گیری اتکاپذیری تحویل آب پیشنهاد می‌شود به مقایسه بین «طول مدت زمانی که آب در حال تحویل شدن است» و «آن مدتی که قرار بوده طی آن آب تحویل داده شود» منجر می‌شود و نیز به مقایسه بین «زمان‌های تحویل آب» و «زمان‌های تحویل آب پیش‌بینی شده» بستگی دارند. این دو شاخص عبارتند از: طول مدت تحویل آب سکس اتکا به مدت تحویل آب طول مدتی که برای تحویل آب پیش‌بینی شده است فواصل زمانی واقعی آبیاری فواصل زمانی پیش‌بینی شده آبیاری علاوه بر اتکاپذیری در مورد مساله تنظیم زمان. مصرانه پیشنهاد می‌شود که قابل اندازه گیری بودن بده یا تراز آب نیز - اتکا به فواصل زمانی آبیاری در بسیاری از فعالیت‌های آبیاری برای موثر بودن مصرف آب. باید بده یا تراز آب به مقدار طراحی نزدیک باشد (کلصنس و باس ۱۹۹۰). ۱- 1۵11۵1۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - شاخص‌های ارزیابی عملکرد ۹/۳۵ ۴۹ ۲-۴-۶-۲ خودکفایی مالی" این شاخص در مواردی که هدف اولیه. انتقال مسوولیت مالی بهره‌برداری از دولت به کشاورزان است. می‌تواند نمایان گر تاثیر انتقال مدیریت آبیاری باشد (1۷/۸/1). این شاخص می‌تواند گویای این موضوع باشد که چه مقدار از هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری می‌تواند به‌وسیله آب‌بران جبران شود. مجموعه این عوامل باعث شده است که به خودکفایی مالی در بخش ارزیابی اجتماعی نگریسته شود. ن - خودکفایی مالی هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری هرچه نسبت خودکفایی مالی بزرگ‌تر باشد. امید موفقیت در انتقال مدیریت دولتی به آب‌بران بیش‌تر است. ۵-۶-۲- شاخص‌های تشکیلات و سازمان شاخص‌های تشکیلات و سازمان آب‌بران» به عنوان یک سازمان غیردولتی غیرانتفاعی» بدون شک باید با توجه به شاخص‌های اجتماعی در نظر گرفته شوند. به عبارت دیگرء بسیاری از شاخص‌های تشکیلات و سازمان را می‌توان به عنوان شاخص اجتماعی نیز پذیرفت و تفکیک این دو از یکدیگر. اگر غیرممکن نباشد. بسیار دشوار است. توصیه می‌شود که شاخص‌های اجتماعی و شاخص‌های تشکیلات و سازمان, به عنوان یک مجموعه مورد توجه قرار گیرند. شاخص‌های بسیار مهم مربوط به تشکیلات و سازمان عبارتند از: - سطح دانش فنی کارکنان؛ و ۱-۵-۶-۲ دانش فنی دانش فنی به مجموعه توان علمی, فنی و مهارتی مردم و سازمان‌هایی گفته می‌شود که در اداره و پایداری سامانه‌های آبیاری کشاورزی نقش دارند. در اینجا دو شاخص بررسی می‌شود: دانش واقعی کارکنان کشک ررطح دانش فنی کارکنار: ۱- ۳۱۵۵۵[ 5611 5 (/ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی اندازه گیری صورت و مخرج این کسر و در نتیجه کمی‌کردن این شاخص آسان نیست و تاحدودی نیز به سلیقه ارزیاب بستگی دارد. به این منظورء بهتر است به آموزش حرفه‌ای کارکنان, به شرحی که در زیر می‌آید توجه کنند. نفر- ساعت آموزش کارکنان براساس نیازسنجی آموزشی ۲-۵-۶-۲- تحصیلات کار کنان بدون تردید. سطح تحصیلات کارکنان دستگاه بهره‌برداری می‌تواند شاخص مناسبی برای ارزیابی تلقی شود. بدیهی است که این شاخص تابع مکان بوده و شاخص توسعه انسانی و دوری و نزدیکی به مراکز تحصیلات عالی, نقش ارزنده‌ای در آن دارد. از این‌روء ارزیابان». تعیین این موضوع را مورد توجه قرار می‌دهند. تعداد کار کنان با تحصیلات عالی تعداد کل کارکنان سس ی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- روش شناخت طرح ۹/۳۵ ۸۳ ۱-۳- کلیات به منظور آشنایی با طرح ارزیابان باید قبل از مراجعه به محل طرح. به اندازه کافی با سوابق آن آشنایی پیدا کنند. به این منظور باید گزارش‌ها و نقشه‌های طرح مورد ملاحظه و بررسی قرار گیرد. پس از ملاحظه سوابق و تعیین مقدماتی هدف‌ها و دامنه کار برنامه زمانی ارزیابی عملکرد باید تهیه شده و به تایید درخواست کننده انجام مطالعات ارزیابی برسد. ۲-۳- جمع آوری اطلاعات پایه ۱-۲-۳- نقشه‌ها - نقشه‌های پلان طرح؛ - نقشه‌های خاک‌شناسی و طبقه‌بندی خاک؛ - نقشه مناسب اراضی در صورت وجود؛ - نقشه‌های کاربری اراضی؛ - نقشه‌های کاداستر. ۱-۱-۲-۳ نقشه‌های عمومی - نقشه‌های پلان طرح پلان طرح, موقعیت خطوط انتقال و توزیع آب و سازه های پروژه و همچنین موقعیت آن‌ها را نسبت به یکدیگر نشان می‌دهد. بررسی این نقشه‌ها که در زمان طراحی تهیه شده‌اند. باعث آشنایی ارزیاب با کل پروژه می‌گردد و دیدگاه او را نسبت به آنچه مدنظر مشاورین طراح بوده است. روشن می‌سازد. جهت تهیه نقشه‌های پلان طرح می‌توان به شرکت‌های آب منطقه‌ای (در مورد پروژه‌های شبکه اصلی و تامین آب از سد) یا به سازمان جهاد کشاورزی استان (در مورد پروژه‌های شبکه فرعی) مراجعه کرد. به غیر از منابع فوق, مهندسین مشاور یا ناظر طرح نیز از جمله دستگاه‌هایی هستند که امکان تهیه نقشه‌ها را دارند. با مقایسه پلان طراحی و نقشه های همچون ساخت. تغییرات احتمالی موجود. نشان از وجود دلایلی خاص در زمان اجرای پروژه دارد. همین امر باعث وضوح بیش تر پروژه از ابعاد مختلف شده و حساسیت و دقت بیش تر ارزیاب را می‌طلبد. در واقع می‌توان گفت بررسی نقشه‌های پلان طرح, دیدگاه اولیه مشاور را در جانمایی اجزای پروژه و چگونگی ارتباط آن‌ها با یکدیگر را مشخص می‌کند و این مساله به عنوان اطلاعات اولیه جهت بررسی وضعیت اجرا و بهره‌برداری -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی مطالعات خاک شناسی هر منطقه. اطلاعات جامعی را در مورد مورفولوژی و تشکیل و تحول خاک‌ها.ء تشریح نیمرخ اطلاعات اولیه و تهیه لوازم مورد نیاز با انجام کارهای صحرایی و آزمایشگاهی صورت می گیرد. به‌طوری که نتایج آن قبل از مطالعات آبیاری و زهکشی اصولا بر مبنای مطالعات نیمه تفصیلی دقیق خاک‌شناسی اراضی صورت می‌گیرد. با بررسی گزارش‌ها و نقشه‌های خاک شناسی, آرزیاب به یک جمع‌بندی و نگاه کلی از وضع خاک شناسی و قابلیت آبیاری دست می‌یابد که به وی در تحلیل وضع موجود منطقه طرح پس از اجرا و در زمان بهره برداری کمک شایانی می‌نماید. معمولا پس از آغاز بهره‌برداری طرح‌های آبیاری و زهکشی, تغییراتی در وضع سطح آب‌های زیرزمینی, زه‌دار شدنء شوری و سایر پارامترهای مرتبط با خاک شناسی پدیدار می‌شود که اختلاف بین وضع موجود و زمان قبل از اجرای طرح., روند و نحوه تغییرات پارامترهای مرتبط را نشان می‌دهد. نقشه‌های خاک شناسی را می‌توان از شرکت آب منطقه‌ای, سازمان جهاد کشاورزی استان؛ موسسه تحقیقات خاک و آب. مشاور طرح یا مشاوری که نقشه‌ها و گزارش خاک‌شناسی را تهیه کرده است به‌دست آورد. - نقشه‌های کاربری اراضی این نقشه ها که عموما در گزارش های طرح توسعه کشاورزی یا سیمای طرح کشاورزی وجود داردء نحوه استفاده از اراضی را مشخص می‌کند. هدف از مطالعات کاربری اراضی, تعیین حدود و نحوه استفاده از اراضی و تدقیق اطلاعات آماری می‌باشد. در این مطالعات به تعیین موقعیت و حدود و مساحت اراضی کشاورزی مشتمل بر اراضی فاریاب و دیم و اراضی غیرکشاورزی که شامل اراضی مسکونی» جاده های اصلی, اراضی بایرء تپه و کوه» تاسیسات. مرتع و سایر اراضی که بر روی نقشه‌ها تعیین شده است پرداخته می‌شود. ارزیاب با مقایسه این نقشه‌ها و کاربری اراضی در وضع بهره برداری» تغییرات حاصله را در راستای پروژه مورد نظر بررسی می‌نماید. به عنوأن نمونه افزایش سطح آراضی فاریاب. کاهش آراضی بایر یا کاهش مراتع از پارامترهایی هستند که باعث تغییر بعضی شاخص‌ها می‌گردند و با بررسی این نقشه‌هاء ارزیاب با دیدگاهی روشن‌تر وارد پروژه می‌گردد. برای تهیه نقشه‌های کاربری اراضی. می‌توان به شرکت‌های آب منطقه‌ای, جهاد کشاورزی استان, مهندسین مشاور طرح یا دستگاه نظارت مراجعه و در گزارش‌های وضع موجود کشاورزی, طرح توسعه کشاورزی یا سیمای طرح. آن‌ها را -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- روش شناخت طرح ۹/۳۵ ۵: ۵ - نقشه‌های کاداستر در صورت وجود نقشه های کاداستر که عموما باید آن‌ها را در گزارش های طرح توسعه یا سیمای کشاورزی جستجو کرد. امکان بررسی تغییرات مالکیت یا چیدمان اراضی در قبل از اجرای طرح و مقایسه آن با شرایط بهره‌برداری وجود خواهد داشت. اگر در پروژه. یک‌پارچه‌سازی اراضی مدنظر بوده باشد. تغییراتی در کاداستر طرح به وجود خواهد آمد که بر روی مسایل مدیریت. نگهداری و بهره‌برداری آثرات قابل توجهی خواهد داشت. در صورت عدم تغییر کاداستر یا عدم اجرای پروژه های یک‌پارچه‌سازی نیز. مشخص شدن وضعیت خرده مالکی کشاورزان نیز مجددا دیدگاه ارزیاب را در مورد مسایل مدیریت. نگهداری و بهره‌برداری روشن‌تر می‌کند. نقشه‌های کاداستر را می‌توان از شرکت‌های آب منطقه‌ای, سازمان جهاد کشاورزی» مهندسین مشاور طراح با مشاورین ناظر طرح به‌دست آورد. ۲-۱-۲-۳ نقشه‌های همچون ساخت این نقشه باید نشان‌گر مشخصات فیزیکی شبکه باشد و پلان شبکه. پروفیل های طولی و عرضی کلیه مجاری آب. اعم از ابیاری یا زهکشی, نوع و محل سازه‌های آبیاری. مشخصات مصالح مهم به‌ کار رفته در آن. نوع و مشخصات تجهیزات مکانیکی و الکتریکی و سایر مواردی که به‌طور معمول در آلبوم نقشه‌های اسناد مناقصه آورده می‌شود را در برگیرد. نقشه های همچون ساخت به تدریج در طول اجرای طرح تهیه می شوند و پس از تایید مشاوری که نظارت بر طرح را به‌عهده دارد. به کارفرما تسلیم می‌شود. این نقشه‌ها بعدها در اختیار دستگاه بهره‌برداری قرار می‌گیرد تا در مواقع لزوم از آن‌ها استفاده شود. درصورتی که دستگاه بهره‌بردارء نقشه‌های مزبور را در اختیار نداشته باشد. شاید بتوان در مورد شبکه اصلی پروژه‌های تامین منابع آب نظیر سد. از شرکت آب منطقه‌ای, در مورد شبکه فرعی از سازمان جهاد کشاورزی استان, یا از مهندسین مشاور ناظر طرح یا از پیمانکار دریافت کرد. نقشه های همچون ساخت. در حقیقت. جزیی از دستورالعمل بهره برداری و نگهداری به حساب می‌آیند. بررسی این نقشه ها قبل از انجام بازدیدهاء علاوه بر آشنایی با اجزای پروژه, می‌تواند مواردی را به ذهن آرزیاب متبادر کند. به عنوان نمونه, می‌تواند سرعت آب. شیب طولی, مقطع عرضی و ... کمبودهای احتمالی یا خطاهای مرحله طراحی را نمایان سازد. به ذهن آرزیاب بیاورد به طوری که قبل از انجام ارزیابی» پرسش هایی برای وی مطرح گردد. به همین ترتیب. بررسی مقطع عرضی کانال و زهکش می تواند خطراتی که در هنگام رانندگی وجود دارد. ورود گل و لای در هنگام بارش به داخل کانال 11 ک۸ -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ساخت. به منزله پیش نیازهای ارزیابی عملکرد هستند. به این ترتیب. نقشه‌های همچون ساخت به عنوان راهنمای مکانی اصلی در ارزیابی عملکرد. نقشی بسیار مهم ایفا می‌کند. سایر مدارک و نقشه‌هاء پشتوانه نقشه‌های همچون ساخت محسوب می‌شوند. به عنوان نمونه. ممکن است پس از ملاحظه نقشه‌های مزبورء آرزیاب لازم بداند که به مطالعه نتایج لایه‌بندی خاک و آزمایش‌های ژئوتکنیک بیردازد. ۲-۲-۳- گزارش‌ها به منظور کسب آگاهی از وضعیت گذشته طرح باید گزارش‌های مراحل توجیهی, طراحی پایه و تفصیلی مورد توجه قرار گیرند. این گزارش‌هاء وضعیت خاک‌شناسی, آبیاری» زهکشی, آب‌های سطحی و زیرزمینی و بسیاری از سایر موارد را سابق, بازده‌های آبیاری» نفوذپذیری, روش‌های متداول آبیاری. نظام بهره‌برداری و روش‌های کنترل و اندازه‌گیری جریان و ... هستند. به طوری که آرزیاب می‌تواند به تدریج سوالاتی را در ذهن خود داشته باشد. به عنوان نمونه. چنانچه نظام بهره‌برداری خرده مالکی است. باید انتظار مسایلی را داشت که با مسایل نظام تعاونی تولید متفاوت است. مهم‌ترین گزارش, مربوط به بهره‌برداری و نگهداری است. متاسفانه در برخی موارد. اصولا" چنین گزارشی در سازمان بهره‌بردار وجود ندارد. در این صورت باید از مشاور مربوطه درخواست شود تا سوابق طرح را در اختیار قرار دهد. گزارش نهایی طرح که به عنوان گزارش فنی در پایان مطالعات مرحله تفصیلی به کارفرما تسلیم می‌گردد. می‌تواند اطلاعات خوبی به ارزیاب بدهد. این گزارش‌ها حاوی موارد کلی هستند که آگاهی از آن‌ها به منظور ارزیابی بسیار ارزشمند است و از آن می‌توان به خلاصه‌ای از اقدامات مراحل پیشین. وسعت اراضی, مقدار آب. الگوی کشت. عملکرد محصولات. بازده‌های آبیاری مورد نظرء نفوذپذیری, روش‌های آبیاری» ژئوتکنیک. لایه‌بندی خاک و... دست یافت. این گزارش‌ها باید در مورد سد و شبکه اصلی از شرکت‌های آب منطقه‌ای. در مورد شبکه فرعی و تجهیز و نوسازی از سازمان جهاد کشاورزی و در صورت عدم دسترسی به این سوابق باید از مهندسین مشاور مربوطه دریافت کرد. درضمن گزارش‌های ۳-۲-۳ سایر اسناد و مدارک سایر اسناد و مدارکی که می‌توانند مورد بهره‌برداری قرار گیرند. مدارکی هستند که به‌طور معمول, در خلال دوره بهره‌برداری تولید می‌شوند. گزارش بازدیدهای دوره‌ای. گزارش‌های مربوط به سوانح و اتفاقات نظیر سیل بردگی و غرق شدن افراد یا وسایل نقلیه. گزارش‌های مربوط به تعمیرات. گزارش‌های موردی ارزیابی عملکرد (درصورت وجود) و گزارش‌های مربوط به دوران خشکسالی (درصورت وجود)» همچنین گزارش‌های ماهیانه و سالیانه تشکیلات بهره بردار شبکه. از مواردی هستند که می‌توانند به ارزیابی عملکرد سامانه کمک کنند. -------- صفحهٔ بعد -------- لصف ۳۳ ارزیابی باید د ارزیابو گروه ۱ جدول گزارش وم- روش شناخت طرح ۹/۳۵ - زمان‌بندی انجام ارزیابی عملکرد هت تنظیم برنامه زمان‌بندی ارزیابی عملکرد باید در مورد هدف و گستره آرزیابی ست کم یک سال زراعی را پوشش دهد. ولی در مدت سه ماه از فصل آبیاری می عملکرد را صحیح و قابل توجه و پیشنهادهای آن‌را مفید دانست. در هر حال, :د رزیابی خواهد بود. جدول (۱-۳) می‌تواند نمونه مناسبی برای شکست کار و تدوی » زمان‌بندی اقدامات اصلاحی, فراتر از فرآیند زمانی آرزیابی عملکرد بوده و به‌طور دهی و تشخیص اقدامات اصلاحی آغاز می‌شود. جدول ۱-۳- نمونه‌ای از نحوه زمان‌بندی به منظور ارزیابی عملکرد سامانه‌های ۲- طراحی و برنامه‌ریزی ۳- احرای برنامه ۴- کار برد نتایج پیشنهادی ۳-۴ ارائه راهبردهای اصلاحی جدید ۴-۴- مقایسه با عملکرد قبل از اقدامات اصلاحی, عملکرد پس از اقدامات اصلاحی و مقایسه با عملکرد سامانه‌ها ۵۷ که برخی عقیده دارند که این مدت توان با حدود ۹۶ درصد اعتماد. ممیم‌گیری در این مورد به عهده ن برنامه زمان‌بندی باشد. در این معمول, زمان آن مدتی پس از آبیاری و زهکشی -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۴-۳ تعیین اجزای کار قبل از ورود به شبکه آبیاری و زهکشی به منظور ارزیابی عملکرد آن, لازم است جزییات کارهایی که باید گروه ارزیاب آن‌ها را مورد توجه قرار دهند مشخص شود. بدیهی است که این موارد.ء می‌تواند بسیار متنوع بوده و از طرحی به طرح دیگر متفاوت باشد. اجزای کار را می‌توان از دیدگاه‌های پنج گانه زیر نگاه کرد: - دیدگاه سازه‌ای؛ - دیدگاه مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری؛ - دیدگاه محیط زیست؛ - دیدگاه اقتصادی؛ و - دیدگاه اجتماعی. واضح است که اقلام مورد نظر به موارد فوق منحصر نمی شود و گروه ارزیاب می‌تواند مواردی را به آن افزوده یا از آن بکاهد. در زیر جزییات بیش‌تری درباره هریک از موارد بالا ارائه می‌شود. ۱-۴-۳- دیدگاه منابع آب. خاک و کشاورزی طراحی کانال‌هاء لوله‌هاء زهکش‌ها و سازه‌های آبی مبتنی بر مطالعاتی است که در بخش‌های آبیاری, منابع آب» منابع خاک. کشاورزی و زهکشی صورت می‌گیرد. ۱-۱-۴-۳ اطلاعات مورد نیاز آبیاری در بررسی‌های مربوط به آبیاری باید دست کم اطلاعات زیر جمع‌آوری شود. بخشی از این اطلاعات در ارزیابی عملکرد و برخی دیگر در تحلیل نتایج به کار برده می‌شوند. - وسعت آاراضی تحت آبیاری؛ - میزان آب تخصیص یافته به پروژه به تفکیک منابع تامین آب؛ - کیفیت و کمیت آب هریک از منابع تامین کننده؛ - تراز متوسط آب زیرزمینی قبل از اجرای طرح, ترجیحا در ماه‌های مختلف و نقشه هم‌عمق آب زیرزمینی در شرایط کنونی؛ - بازده آبیاری (مزرعه. توزیع» انتقال)؛ - الگوی کشت. ترکیب و تراکم کشت قبل از اجرای طرح, در طرح پیشنهادی و در وضع کنونی؛ - آب مورد نیاز ماهانه؛ - نفوذپذیری خاک سطحی؛ - بافت خاک و ظرفیت نگهداری آب در خاک؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- روش شناخت طرح ۹/۳۵ 2۹ - مشخصات ژئوتکنیکی مسیر کانال‌ها (نوع خاک‌هاء شیمی خاک و ...)؛ - عملکرد مورد انتظار گیاهان الگوی کشت؛ - روش‌های آبیاری ارائه شده و وضع کنونی؛ - مقدار آبی که عملا وارد سیستم آبیاری شده است؛ - بده طراحی در هر بازه؛ - تراز آب در هر آبگیر یا هر بازه؛ - تعداد. نوع و مشخصات اجزای شبکه؛ - مقدار آبی که باید توسط هر آبگیر درجه ۳ و هر آبگیر درجه ۴ تحویل گردد؛ - مقدار بارندگی موثر در طول دوره کشت؛ - نیاز آبی یا تبخیر و تعرق هر محصول در طول دوره کشت؛ و بدیهی است که کسب اطلاعات. محدود به آنجچه که در بالا گفته شد. نمی‌باشد و سایر موارد و اطلاعات که ممکن است در تعیین شاخص‌ها و نهایتا در ارزیابی عملکرد مورد نیاز باشد قابل بررسی و جمع‌آوری هستند. ۲-۱-۴-۳ اطلاعات مورد نیاز از منابع آب - مقدار آبی که به‌طور ماهانه و سالانه از منابع سطحی تخصیص یافته است؛ - مقدار آبی که به‌طور ماهانه و سالانه از منابع آب زیرزمینی تخصیص یافته است؛ - عمق متوسط آب زیرزمینی؛ - مقدار هدایت الکتریکی آب (۳۴)؛ - نسبت جذب سدیم آب (5۸14)؛ - مقدار 301 آب؛ - مقدار ۲010 آب؛ - مقدار غلظت فسفر؛ - وضعیت آخرین بیلان آب‌های سطحی و زیرزمینی منطقه طرح؛ - مصارف آب (شرب.» صنعت. کشاورزی» محیط زیست و...)؛ - و سار موارد و اطلاعاتی که ممکن است در تعیین شاخص‌ها و نهایتا در ارزیابی عملکرد مورد نیاز باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۰ ۵ -راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۳-۱-۴-۳- اطلاعات مورد نیاز از منابع خاک - هدایت الکتریکی (2ث1) و وضع سدیمی بودن خاک؛ - طبقه‌بندی عمومی خاک؛ - طبقه‌بندی خاک از نظر آبیاری؛ - موارد پیشنهادی برای اصلاح خاک؛ - و سایر موارد و اطلاعاتی که ممکن است در تعیین شاخص‌ها و نهایتا در آرزیابی عملکرد مورد نیاز باشد. ۴-۱-۴-۳- اطلاعات مورد نیاز کشاورزی - مقدار افزایش تولید محصولات الگوی کشت. پس از اجرای طرح؛ - مقدار افزایش تولید محصول اصلی؛ - کل هزینه تامین آب آبیاری؛ - قیمت محصول اصلی در نزدیک‌ترین بازار؛ - و سایر موارد و اطلاعاتی که ممکن است در تعیین شاخص‌ها و نهایتا در آرزیابی عملکرد مورد نیاز باشد. ۵-۱-۴-۳ اطلاعات مورد نیاز زهکشی - عمق متوسط سطح ایستابی در زمان کشت؛ - عمق بحرانی آب زیرزمینی؛ - ضرایب هیدرودینامیک اعمال شده در طراحی زهکش‌های فرعی؛ - پارامترهای طراحی زهکشی از جمله: نفوذ عمقی, ضریب زهکشی زیرزمینی» آبدهی ویژه» عمق تثبیت سطح ایستابی, عمق لایه محدودکننده» عمق زهکش‌ها و فواصل آن‌ها؛ - وضعیت خروجی نهایی زهکشی؛ - و سایر موارد و اطلاعاتی که ممکن است در تعیین شاخص‌ها و نهایتا در آرزیابی عملکرد مورد نیاز باشد. ۳-۴-۳ دیدگاه مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری - سطح اراضی درحال بهره‌برداری؛ - نظام بهره‌برداری؛ - سیستم و روش‌های نگهداری؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- روش شناخت طرح ۹/۳۵ (۶ - فهرست ماشین‌آلات موجود و مورد نیاز؛ - تعداد کل آب‌بران؛ - تفکیک هزینه بهره‌برداری از هزینه نگهداری؛ - نحوه مشارکت آب‌بران در بهره‌برداری و نگهداری؛ - دستورالعمل بهره‌برداری و نگهداری شبکه؛ - رضایت بهره‌برداران از وضعیت بهره‌برداری و نگهداری؛ - درآمد و هزینه‌های سالانه مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری سیستم؛ - نحوه محاسبه و اخذ آب‌بها؛ - مقدار آب‌بهایی که باید سالانه دریافت شود و مقدار واقعی آن؛ - نحوه گردش آب در کانال‌ها یا لوله‌های درجه ۰۱ ۰۲ ۳ و ۴؛ - طول دوره‌ای از سال که آب تامین خواهد شد؛ - دور آبیاری و نحوه اجرای آن در وضع کنونی؛ - نحوه تخصیص و تحویل آب به آب‌بران؛ - بودجه سالانه پیش‌بینی شده جهت مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری و نحوه تامین آن؛ - بررسی نمودار سازمانی؛ - تعداد کارکنان متخصص (و نوع تخصص آن‌ها)» کارکنان خدماتی و کارکنان بهره‌برداری؛ - تعداد ساعاتی که کارکنان آموزش دیده‌اند؛ - تعداد آب‌بران عضو تشکل‌ها؛ - تعداد ماشین‌آلات سالم؛ - حجم کل قرارداد سالیانه فروش آب؛ - تعداد سازه‌های معیوب در سال؛ - حجم آب تحویل شده به شبکه؛ - تعداد آب‌برانی که از زمان و طول مدت آبیاری رضایت دارند؛ - و سایر موارد و اطلاعاتی که ممکن است در تعیین شاخص‌ها و نهایتا در آرزیابی عملکرد مورد نیاز باشد. ۳-۴-۳ دیدگاه محیط زبست - تغییرات شوری اراضی در محدوده شبکه؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۵ -راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - تغییرات سطح ایستابی در اراضی شبکه و بروز مشکلات ناشی از ماندابی شدن اراضی؛ - تغییرات کیفی آب در پایین‌دست به ویژه از نظر شوری» مواد مغذی, 13010 و ۳010 - منابع آلوده‌کننده و نوع آلاینده‌ها؛ - کیفیت آب‌های سطحی و زیرزمینی و روند تغییرات آن‌ها در منطقه طرح؛ - مقدار واقعی پارامترهای کیفی؛ - و سایر موارد و اطلاعاتی که ممکن است در تعیین شاخص‌ها و نهایتا در آرزیابی عملکرد مورد نیاز باشد. ۴-۴-۳ دیدگاه اقتصادی - تغییرات سطح زیر کشت و اثر آن بر درآمد زارعین؛ - تغییرات الگوی کشت و اثر آن بر درآأمد زارعین؛ - تغییرات عملکرد محصولات و اثر آن بر درآمد زارعین؛ - تغییرات ارزش زمین در اثر آبی شدن؛ - و سایر موارد و اطلاعاتی که ممکن است در تعیین شاخص‌ها و نهایتا در آرزیابی عملکرد مورد نیاز باشد. ۵-۳-۳ دیدگاه احتماعی - وضعیت کلی مالکین از نظر تعداد. سواد. تجربه و ...؛ - رضایت کلی آب‌بران از عملکرد دستگاه بهره‌بردار؛ - قابلیت اتکای آب‌بران به مدت زمانی که به آن‌ها آب می‌رسد؛ - قابلیت اتکای آب‌بران به فواصل زمانی‌ای که آب دریافت می‌کنند؛ - و سایر موارد و اطلاعاتی که ممکن است در تعیین شاخص‌ها و نهایتا در آرزیابی عملکرد مورد نیاز باشد. ۵-۳- بازدید میدانی پس از آشنایی با طرح که از بررسی نقشه‌هاء اسناد. مدارک و پرس و جوی مردمی به‌دست می‌آید. بازدید میدانی آغاز می‌شود. بهتر است بازدید به صورت جمعی کوچک که لازم است مسوولین دستگاه بهره‌بردار در آن حضور داشته باشند. صورت گیرد. کارفرما و دستگاه بهره‌بردار گاه علاقمندند که ابتدای شبکه را نشان دهند و به بحث‌های کلی, به ویژه در -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- روش شناخت طرح ۹/۳۵ ۶۳ مورد سد و منابع آب بپردازند. همچنین ممکن است کارفرما یا بهره‌بردار تمایلی به نشان دادن تمامی قسمت‌های طرح ۰ درصد اجزای طرح به‌طور اجمالی بازدید کند. کاری که باید در ابتدای کار به آن پرداخت. این است که تبیین شود که وظیفه ارزیاب. انجام بازرسی و یک کار پلیسی نیست؛ بلکه ارزیاب «همکاری» است که علاقمند است بهره‌بردار به مشکلات خود پی ببرد و در پی رفع آن‌ها برآید. اینک به برخی از موارد مهمی که باید مورد بازدید قرار گیرد. اشاره می‌شود. بدیهی است که بررسی و آرزیابی تنها به این موارد محدود نمی شود و ممکن است بسته به مورد. دامنه - کانال‌ها؛ - زهکش‌های روباز؛ - زهکش‌های زیرزمینی؛ - راه‌ها و ابنیه فنی؛ و در زیر به موارد متداولی که باید مورد توجه قرار گیرد اشاره می‌شود؛ البته ممکن است تعدادی از این موارد به صورت عمده‌ای از خود به جای گذارد. در پیوست شماره ۳ کاربرگ‌های نمونه‌ای ارائه شده است که می‌توان با کمک آن‌ها جمع‌بندی دقیق‌تر و صحیح‌تری از وضعیت کنونی فیزیکی طرح به‌دست آورد. ۱-۵-۳- کانال‌ها و ابنیه فنی آن‌ها ۱-۱-۵-۳ کانال‌های خاکی - کانال‌ها و مقطع هیدرولیکی آن‌ها و تشخیص تعمیرات لازم؛ - وضعیت لایروبی کانال‌ها؛ - میزان رسوب‌گذاری در کانال‌ها و ابنیه فنی مربوطه؛ - وضعیت و میزان رویش علف‌های هرز به ویژه نی و نتایج حاصل از علف‌زدایی؛ - وضعیت خاک‌ریز و سکوهای کانال؛ - وضع شیب شیروانی و زهکش‌های جانبی خاک‌ریزها. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ ۳۵ راهنمای ارز یابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۲-۱-۵-۳ کانال‌های پوشش شده - میزان رسوب‌گذاری در کانال‌ها و ابنیه فنی مربوطه؛ - کنترل خروجی زهکش زیر کانال‌ها (درصورت وجود). ۳-۵-۳- زهکش‌های روباز - میزان رسوب‌گذاری در زهکش‌ها و ابنیه فنی مربوطه؛ - وضعیت و میزان رویش علف‌های هرز به ویژه نی و نتایج حاصل از علف‌زدایی؛ - بررسی و ضعیت خاک‌ریز و سکوهای زهکش؛ - بررسی وضع شیب شیروانی و زهکش‌های جانبی خاک‌ریزها؛ - کنترل محل تخلیه زهکش‌های فرعی به زهکش‌های جمع‌کننده طبق ضوابط طراحی؛ - میزان ته‌نشینی رسوبات در مقابل دهانه‌های خروجی زهکش‌های اصلی و فرعی؛ - کنترل محل و وضعیت تخلیه زهکش‌های جمع‌کننده به زهکش اصلی؛ - کنترل محل تقاطع زهکش‌ها؛ و - سایر ابنیه فنی زهکش‌های روباز. ۳-۵-۳- زهکش‌های زبرزمینی و چاهک‌های مشاهده‌ای - کنترل چاهک‌های مشاهده‌ای منطقه به منظور کنترل سطح ایستابی؛ - کنترل بده زهکش‌ها به منظور اطمینان از عدم گرفتگی آن‌ها؛ - اندازه‌گیری هدایت الکتریکی 6۴ و ام زه‌آب زهکش‌های زیرزمینی در محل تخلیه به زهکش‌های جمع‌کننده؛ - بررسی عملکرد دریچه‌های بادیزنی (یک‌طرفه) خروجی. ۴-۵-۳ راه‌ها و ابنیه فنی و صعیت عمومی سازه‌ها؛ - وضیت درز اتصال سازه به کانال یا زهکش؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- روش شناخت طرح ۹/۳۵ ۶۵ - وضعیت ته‌نشینی رسوبات در داخل سازه و تبدیل‌های ورودی و خروجی آن؛ - چگونگی فرسایش خاک اطراف سازه‌ها؛ - نشست و شکستگی‌های سازه؛ - کیفیت شن‌ریزی راه‌ها و تشخیص نیاز به تجدید و مرمت آن؛ - ضرورت گریدرزنی و اصلاح جاده‌ها؛ - وضعیت شانه راه‌ها و شیب خاک‌ریز آن‌ها به منظور پیش‌بینی آسیب‌دیدگی پس از بارندگی؛ - ورودی و خروجی سازه‌های آبگذر زیر راه‌ها به منظور اطمینان از گذر سیلاب؛ - جان‌پناه‌ها و ابنیه حفاظتی در نقاط مورد نیاز؛ - وضعیت پل‌های ماشین رو و عابر پیاده؛ - وضعیت زهکش جانبی راه‌ها به منظور اطمینان از عدم آب گرفتگی راه. ۵-۵-۳ تجهیزات هیدرومکانیکی - وضعیت دریچه‌های کشویی, هادی‌ها و آستانه آن‌ها؛ - وضعیت دریچه‌های قوسی. هادی‌ها و آستانه آن‌ها؛ - وضعیت فرازبندهاء هادی‌ها و آستانه آن‌ها؛ - وضعیت آشغال گیرهاء هادی‌ها و آستانه آن‌ها؛ - وضعیت بالابرهای مکانیکی؛ - وضعیت بالابرهای الکترومکانیکی؛ - وضعیت تلمبه‌خانه‌ها. بازدید از تجهیزات هیدرومکانیکی از نظر عملکرد. آب‌بندی, رنگ روغن, پوسیدگی, سرویس و غیره صورت می‌گیرد. ۶-۵-۳- بازدید میدانی با دیدگاه مد یریت. بهره‌برداری و نگهداری - وضعیت محل شرکت بهره‌بردار و کارکنان آن‌ها. ۷-۵-۳ بازدید میدانی با دیدگاه زیست‌محیطی - رنگ خاک؛ - وضعیت ماندابی بودن اراضی؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۶ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - منابع آلوده کننده؛ - نوع آلاینده‌ها؛ - تغییرات محیط جانوری؛ و ۸-۵-۳ بازدید میدانی با دیدگاه اقتصادی - اراضی بایر قدیمی که پس از اجرای طرح کشت می‌شوند؛ - وضعیت عملکرد. ۹-۵-۳ بازدید میدانی با دیدگاه اجتماعی - مصاحبه با مالکین و سایر ذی‌نفع‌ها؛ و - مصاحبه با تشکل‌های آب‌بر. ۶-۳- جمع‌بندی مطالعات دفتری و بازدیدهای میدانی جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز که در بخش‌های گذشته به آن‌ها پرداخته شد و نیز بررسی‌ها و بازدیدهای میدانی در قالب‌های مطرح شده. منجر به جمع‌بندی اطلاعات حاصله در هریک از دیدگاه‌های مورد نظر می‌گردد که در مرتبه نخست. کمبودها و نواقص اطلاعاتی را روشن می‌سازد و در مرتبه بعد نقاط قوت و ضعف سیستم و دورنمای طرح ارزیابی را نمایان می‌کند. هدف از شناخت طرح, بررسی روند تغییرات منطقه تحت پوشش پروژه» از قبل از اجرای پروژه تا وضع موجود است که وضع موجود. نتیجه تحقق پروژه‌ای است که اهداف مشخصی را دنبال می‌کرده است. مطالعه این روند. به شناختی منجر خواهد شد که افق ارزیابی را تعیین نمودهء سطح آن‌را تخمین زده و ابعاد و عمق آن‌را با تقریبی قابل قبول روشن می‌نماید. با آشکار نمودن اطلاعات جمع‌آوری شده بر روی نمودارهاء اشکال, نقشه‌ها و جداول, امکان مقایسه مولفه‌های متغیرء جهت پیش‌بینی وضع آتی به‌وجود می‌آید. شاخص‌هایی که از اهمیت بیش‌تری برخوردارند. برجسته می‌شوند و سرعت و دقت مورد نیاز در طرح آرزیابی عملکرد قابل تخمین و بررسی می گردد. همچنین از اتلاف وقت در اثر تمرکز بر تحلیل این اطلاعات. اصولا به صورت توصیفی است و انتظار می‌رود نتایج حاصله. به روشن شدن موارد زیر بینجامد: - سطح (یا عمق) ارزیابی؛ - نوع ارزیابی (تفصیلی, سریع)؛ - دوره ارزیابی (کوتاه مدت. ماهانه. فصلی, سالانه)؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- روش شناخت طرح ۹/۳۵ ۷ - شاخص‌های کلیدی؛ - پیش‌بینی اولیه اصلاحات و تدارک تمهیدات لازم. به هرحال در بخش روش شناخت طرح سعی می‌شود که دو دسته اطلاعات جمع‌آوری گردد: - اطلاعات بخش طراحی - اطلاعات وضع موجود اطلاعات هریک از این دو بخش منجر به برآورد و شناختی از آن وضعیت می‌گردد. با بررسی داده‌های بخش طراحی, ارزیاب بینش و دیدگاه طراح و آنچه که باید در این طرح به عنوان هدف به‌دست آید را پیدا می‌کند و مطالعه اجزای کار نهایت هدف یا اهداف واحدی را دنبال می‌کنند از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در فصل روش شناخت طرح سعی می‌شود که با نحوه شناخت اجزا و چگونگی اثرات متقابل آن‌ها این بینش برای ارزیاب فراهم گردد: با مطالعه گزارش‌های دفتری و بازدیدهای میدانی. وضعیت موجود پروژه. خود را نمایان ساخته. نقاط قوت و ضعف آشکار می شود و ارتباطات صحیح یا دارای اشکال اجزای سیستم شناخته و پس از مقایسه همه موارد با وضعیت مطلوب که همان اهداف طرح می‌باشد. امکان آمتیازدهی و مشخص کردن درصد تحقق اهداف طرح به وقوع می‌پیوندد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ ارزش‌ گذاری کیفی شاخص‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۴ کلیات تعداد بیش‌تری از شاخص‌ها در پیوست شماره ۱ ارائه شده‌اند. ارزیاب‌ها می‌توانند شاخص مناسب‌تر را انتخاب و به شاخص‌هایی که در این ضابطه به آن‌ها اشاره شد. اضافه کرده و یا جایگزین آن‌ها کنند. پس از تعیین شاخص‌های مناسب. نوبت به محاسبه و ارزش‌گذاری آن‌ها می‌رسد. محاسبه و ارزش‌گذاری شاخص‌ها به مفهوم تعیین مقدار عددی شاخص و رتبه‌بندی آن‌هاست. با محاسبه و ارزش‌گذاری شاخص‌ها امکان ارزیابی عملکرد سامانه فراهم گردیده 9 می‌توان از این اطلاعات جهت بهبود وصعیت شکه آبیاری 9 زهکشی بهره جست. اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه شاخص‌ها باید از منابع گوناگون جمع‌آوری شوند. به‌عنوان نمونه با توجه به نوع میدانی گردآوری کرد. با توجه به این که اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه برخی از شاخص‌ها نیازمند کار صحرایی فراوان می‌باشد. می‌توان در صورت تایید گروه ارزیاب. نمونه‌ای آماری از کل جامعه آماری انتخاب کرد. به‌عنوان نمونه. اگر به‌دلیل تعدد دریچه‌ها امکان بررسی تمامی آن‌ها وجود نداشته باشد. می‌توان دریجه‌های بخشی از شبکه. که نماینده کل ارزش گذاری شاخص‌ها می‌تواند با توجه به شرایط طرح و نظر ارزیابان نسبت به آنچه که در قسمت‌های بعد به آن‌ها اشاره خواهد شد. تاحدودی تعدیل گردد. به منظور راهنمایی ارزیابان. یکسان کردن تقریبی دید ارزیابان و امکان کمی‌کردن شاخص‌های کیفی, تعدادی در اختیار گروه ارزیاب قرار دهد. در مواردی که نیاز به کسب اطلاعات بیش‌تر باشد. گروه ارزیاب می‌تواند تهیه آن‌را از کارفرما درخواست کرده یا درصورت محدود بودن نیازها خود به جمع‌آوری آن بپردازد. ۲-۴- روش محاسبه و ارزش‌گذاری شاخص‌ها ۱-۲-۴ محاسبه و ارزش‌گذاری شاخص‌های سازه‌ای در این قسمت روش محاسبه و ارزش‌گذاری پنج شاخص سازه‌ای بیان می‌گردد. ۱-۱-۲-۴- شاخص نسبت بده آبگیرها جز نقاط مهم در سامانه‌های آبیاری بوده و به‌طور معمول محل ارتباط تشکیلات بهره‌بردار شبکه با آب‌بران -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۲ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی برای اندازه گیری این شاخص باید مقدار بده در آبگیرها با روش‌های مناسب.» همچون استفاده از فلوم سرریز یا کنتورء اندازه گیری شده و مقدار به‌دست آمده بر مقدار بده اسمی سازه آبگیر تقسیم شود. تعیین این شاخص نیازمند عملیات صحرایی بوده و عدد به‌دست آمده در قالب جدول (۱-۴) قابل ارزش‌گذاری کیفی می‌باشد. جدول ۱-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت بده ۵ تا ۰/۹۵ یا ۱/۹۵ تا ۱/۱۵ ۲-۱-۲-۴ شاخص نسبت اثربخشی سازه برای اندازه‌گیری این شاخص پیشنهاد می‌گردد که تعداد زیادی سازه فنی شبکه آبیاری و زهکشی مانند سیفون, آبگیر. دریچه تنظیمء روگذرء زیرگذرء پل» سرریز جانبی» هرزآًبرو تندأب سازه‌های ایمنی و غیره مورد بازرسی قرار گرفته و تعداد سازه‌های آماده به کار مشخص گردند. سازه آماده به‌کار به سازه‌ای اطلاق می‌گردد که از نظر شکل فیزیکی و عملکرد بدون به‌صورت زیر قابل ارزش‌گذاری می‌باشد. جدول ۲-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت اتربخشی سازه کانال‌ها و لوله‌ها وظیفه انتقال و توزیع آب در سامانه‌های آبیاری و زهکشی را بر عهده داشته و به‌طور معمول بخش زیادی از سامانه‌های آبیاری از کانال و لوله تشکیل شده است. بنابراین این بخش از شبکه از اهمیت فراوانی برخوردار |- 2-۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - ارز شگذاری کیفی شاخص‌ها ۹/۳۵ ۷۳ بر کل طول کانال‌ها و لوله‌هاء مقدار شاخص نسبت اتربخشی کانال یا لوله به‌دست خواهد آمد. مقدار به‌دست آمده در قالب جدول (۳-۴) می‌تواند ارزش‌گذاری شود. جدول ۳-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت اثربخشی کانال یا لوله نسبت اثربخشی کانال با لوله ۴-۱-۲-۴- نسبت اثربخشی جاده سرویس هر چند جاده‌های سرویس در سامانه‌های آبیاری و زهکشی, به‌طور مستقیم در زمینه توزیع آب نقش ندارند اما نقشص در این جاده‌هاء بهره‌برداری و نگهداری از طرح را با مشکل مواجه خواهد ساخت. به‌طور معمول جاده سرویس سالم به جاده‌ای اطلاق می‌شود که از نظر رگلاژه ضخامت لایه شنء عرض, شیب عرضی و نهر زهکش کنار جاده در شرایط قابل قبول قرار داشته باشد. جهت تعیین شاخص نسبت اثر بخشی جاده سرویس, لازم است طی بازرسی میدانی طول مسیر جاده‌های سرویس سالم تعیین گردیده و مقدار به‌دست آمده بر کل طول جاده‌های سرویس تقسیم شود. بعد از تعیین این شاخص, می‌توان آن‌را به شکل زیر ارزش‌گذاری کیفی کرد. حدول ۴-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت اتربخشی جاده سرو بیس نسبت اثربخشی جاده سرویس ۵-۱-۳-۴ شاخص نسبت زهکشی سیستم سیستم. بایستی مقدار آبی که از طریق زهکش‌ها به خارج از منطقه طرح تخلیه شده و همچنین مقدار آب وارد شده توسط شبکه آبیاری به منطقه طرح مشخص شود. این کار با استفاده از اطلاعات موجود در قسمت بهره‌برداری تشکیلات مقدار آب وارد شده به منطقه طرح, در طول یک سال, امکان تعیین شاخص نسبت زهکشی سیستم امکان‌پذیر خواهد -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی شد. با توجه به تجربیات موجود. این شاخص به شکل زیر قابل ارزش‌گذاری است. لازم به یادآوری است که رقم پایه مقایسه (در جدول ۵-۴- رقم ۰/۲۰) با توجه به شوری خاک. روش آبیاری» حساسیت گیاه به شوری و ... می‌تواند با آن‌چه که در این جدول آمده است متفاوت باشد و گروه ارزیاب دامنه‌های دیگری را بپذیرد. به عبارت دیگرء مقدار دلخواه نسبت زهکشی برابر نیاز آبشویی!" است که در جدول (۵-۴) معادل ۲۰ درصد در نظر گرفته شده است ولی درحقیقت از در سامانه‌ها بدون زهکشی زیرزمینی. پی بردن به مقدار واقعی این شاخص دشوار است. از این رو بهتر است که این شاخص نادیده گرفته شود و به جای آن» به کارآیی آبیاری وزن و ارزش بیش‌تری داده شود. ۰ تا ۰/۳۰۹ ۲-۲-۴ محاسبه و ارزش‌گذاری شاخص‌های غیرسازه‌ای زهکشی»» «محیط زیست»» «اقتصادی و اجتماعی» و «سنجش از دور» بیان گردیده است. ۱-۲-۲-۴ شاخص‌های مربوط به مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری شبکه آبیاری و زهکشی توزیع آب مطابق تعهدات قراردادی, از جمله مهم‌ترین وظایف تشکیلات بهره‌بردار شبکه آبیاری و زهکشی به‌شمار می‌رود. به منظور تعیین شاخص نسبت عملکرد تحویل آب لازم است که مقدار کل آب توزیع شده در طول یک‌سال توزیع شده سالیانه و حجم آب قرارداد بسته شده با آب‌بران. در قسمت بهره‌برداری تشکیلات بهره‌بردار شبکه موجود می‌باشد. نسبت عملکرد تحویل آب به‌صورت زیر قابل ارزش‌گذاری است. |- 130۶ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۶-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت عملکرد تحویل آب به‌طور معمول اطلاعات لازم در مورد حجم آب توزیع شده و همچنین مساحت اراضی قرارداد بسته شده با آب‌بران برای از تقسیم کل حجم آب توزیعی توسط تشکیلات بهره‌بردار بر سطح قرارداد بسته شده با آب‌بران, قابل محاسبه می‌باشد. از طرف دیگر مقدار متوسط حجم آب تحویلی در هر هکتار بر اساس مبانی طراحی, از طریق مراجعه به اسناد فنی شبکه قابل دسترسی است. با تقسیم متوسط حجم آب توزیعی در هر هکتار در سال, بر حجم آب تحویلی در هر هکتار بر اساس مبانی طراحی, شاخص نسبت حجم آب تحویلی قابل محاسبه بوده و ارزش‌گذاری آن در قالب جدول (۷-۴) امکان‌پذیر است. آبیاری کرده باشند. این نسبت می‌تواند همچنان به همین ترتیب محاسبه شود. در هرحال, در تفسیر نتایج بهتر است که جدول ۷-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت حجم آب تحویلی کم‌تر از ۰/۸۰ یا بیش از ۱/۱۵ بالا بودن سطح تحصیلات کارکنان تشکیلات بهره‌بردار شبکه می‌تواند نشان از کارایی بیش‌تر این تشکیلات داشته باشد. اطلاعات مربوط به تعداد کارکنان با تحصیلات عالی به راحتی از طریق بررسی نمودار سازمانی تشکیلات بهره‌بردار قابل دسترسی است. با تعیین تعداد کارکنان شبکه با تحصیلات عالی (کارشناس و کمک کارشناس) و تقسیم این مقدار بر تعداد کل کارکنان تشکیلات بهره‌بردار» مقدار شاخص تحصیلات کارکنان قابل محاسبه می‌باشد. این شاخص را می‌توان با توجه به جدول (۸-۴) ارزش‌گذاری کرد. در طرح‌هایی که به دلیل دوری بیش از حد یا عقب ماندگی منطقه. شاخص تحصیلات کارکنان, رقم قابل قبولی را ارائه نکند و پایین بودن شاخص موجه تشخیص داده شود. می‌توان به جای آن. از شاخص دانش فنی استفاده کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی بهره‌بردار شبکه به‌صورت پاره‌وقت فعالیت نمایند. این موضوع باید در محاسبات مدنظر قرار گیرد. به‌عنوان مشال چنانچه کار کنان. برای این شخص عدد ۰/۵ نفر ذکر شود. - شاخص آموزش کارکنان نیروهای آموزش دیده در تشکیلات بهره‌بردار می‌توانند عملکرد و کارایی تشکبلات را ارتقا دهند. شرکت در دوره‌های آموزش همچون کارگاه‌ها. سمینارها و دوره‌های کوتاه مدت. نمونه‌هایی از روش‌های آموزشی برای کارکنان شبکه می‌باشند. مقدار شاخص آموزش کارکنان از طریق تقسیم ساعات آموزشی طی شده در یک سال برای کل کارکنان شبکه به ساعات آموزشی مورد نیاز در یک سال برای کل کارکنان بر اساس نیازسنجی آموزشی قابل محاسبه است. تعداد ساعات آموزشی مورد نیاز برای کارکنان شبکه با توجه به برآورد گروه ارزیاب قابل تعیین است. به‌عنوان نمونه ممکن است در طراحی. هدف‌گذاری آموزش برای مدیران ۱۵ ساعت. برای کارشناسان ۳۰ ساعت و برای آبیاران و تعمیرکاران ۰ ساعت در سال در نظر گرفته شود. این شاخص به شکل زیر قابل آرزش‌گذاری می‌باشد. جدول ۹-۴ - ارزش‌گذاری کیفی شاخص آموزش کارکنان شاخص آموزش کارکنان مشارکت بیش‌تر آب‌بران در فعالیت‌های مورد نیاز برای اداره شبکه‌های آبیاری و زهکشی, یک ویژگی مثبت به شمار می‌آید. چرا که وجود تشکل‌های آب‌بران می‌تواند فعالیت‌های تشکیلات بهره‌بردار شبکه را تسهیل نماید. شاخص سرهم مشارکت آب‌بران از تقسیم تعداد کشاورزان عضو تشکل بر تعداد کل آب‌بران قابل محاسبه است. اطلاعات لازم برای شکل جدول (۱۰-۴) انجام شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - ارز شگذاری کیفی شاخص‌ها ۹/۳۵ ۷۳۷ جدول ۱۰-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص سهم مشارکت آب‌بران - شاخص نسبت ماشین آلات سالم ماشین‌آلات سالم یکی از ملزومات اداره صحیح شبکه توسط تشکیلات بهره‌بردار به‌طور کلی, و به‌ویژه به منظور نگهداری شبکه می‌باشد. به منظور محاسبه شاخص نسبت ماشین‌آلات سالم لازم است که تعداد ماشین‌آلات سالم موجود در شبکه بر تعداد کل ماشین‌آلات مورد نیاز تقسیم شود. ماشین‌آلات در این شاخص شامل ماشین‌آلات سنگین و سواری می‌باشد. برای تعیین این شاخص لازم نیست که مالکیت ماشین‌آلات در اختیار تشکیلات بهره‌بردار باشد. بلکه ماشین‌آلات اجاره‌ای که دسترسی به آن‌ها برای تشکیلات بهره‌بردار در مواقع لزوم امکان‌پذیر می‌باشد. نیز جزو ماشین‌آلات شبکه محسوب می‌شوند. علاوه بر این لازم است در مخرج کسر تعداد ماشین‌هایی که مورد نیاز بوده ولی در طرح وجود ندارند نیز منظور شوند. برای تعیین تعداد ماشین‌آلات آماده به کار پیشنهاد می‌گردد که گروه ارزیاب از ماشین‌آلات. بازدید میدانی به‌عمل آورند. شاخص نسبت ماشین‌آلات سالم به شکل زیر قابل ارزش‌گذاری است. جدول ۱۱-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت ماشین آلات سالم ۲-۲-۲-۴ شاخص‌های محیط زبست برای محاسبه مقدار این شاخص باید مقدار سطحی از اراضی که بعد از اجرای شبکه آبیاری و زهکشی دچار صدمه برای تعیین اراضی تخریب شده لازم است که گروه ارزیاب از شبکه بازدید میدانی به‌عمل آورند. با تقسیم مقدار اراضی تخریب شده بر مقدار کل اراضی شبکه. شاخص تخریب اراضی به‌دست خواهد آمد که در قالب جدول (۱۳-۴) قابل ارزش گذاری می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۸ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی جدول ۱۲-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص نسبت تخریب اراضی باید توجه داشت که ممکن است بعد از احداث شبکه آبیاری و زهکشی برخی از زمین‌ها به دلایلی همچون تغییر کاربری اراضی از گردونه کشت و کار خارج شده باشند. بدیهی است که جچنین مواردی مربوط به اثرات منفی شبکه آبیاری و زهکشی نبوده و لازم است که در هنگام محاسبه شاخص نسبت تخریب اراضی به این موضوع توجه داشته و این چنین آراضی‌ای در مقدار عمق واقعی آب زیرزمینی به‌وسیله بازدید میدانی از چاه‌ها و چاهک‌ها قابل تعیین است. از طرف دیگر عمق بحرانی آب زیرزمینی به عمقی اطلاق می‌گردد که در طرح زهکشی در نظر گرفته شده و به طور معمول حدود ۱/۰ عمق واقعی آب زیرزمینی به عمق بحرانی, مقدار شاخص نسبت عمق آب زیرزمینی» قابل تعیین خواهد بود. با توجه به این که ممکن است مقدار این شاخص در مکان‌های مختلف شبکه. متفاوت باشد می‌توان با استفاده از میانگین‌گیری وزنی این شاخص در مکان‌های مختلف با سطوح متفاوت. به یک شاخص برای کل شبکه رسید. درهرحال, محاسبه این نسبت با توجه به تغییرات زمانی و مکانی عمق آب زیرزمینی دشوار است. در اراضی غیر زه‌دار اهمیت این نسبت زیاد نیست ولی در طرح‌هایی که با مشکلات زهکشی مواجهند. حذف آن از میان شاخص‌ها جایز نیست. ارزش‌گذاری کیفی این شاخص از طریق جدول (۱۳-۴) امکان‌پذیر می‌باشد. ۵ خوب ۹ تا ۱/۰۵ + تا ۰/۹۵ پا ۱/۰۵ تا ۱۱۲۰ ۵۰ نا ۰/۸۰ یا ۰ تا ۱/۴۰ -------- صفحهٔ بعد -------- - شاخص آلودگی برای تعیین این شاخص پیشنهاد می‌گردد که تعدادی از پارامترها همجون ۳2 715 نیتروژن» فسفرء 1301 ۲01 و بسته به اهمیت آن در منطقه در نقاط مختلف شبکه" یا در محل خروجی نهایی اندازه‌ گیری شود. تعیین مهم‌ترین پارامتر از پارامترهای فوق بستگی به موقعیت طرح و نظر ارزیاب‌ها دارد. تعیین مقدار بحرانی پارامتر منتخب از طریق بررسی منابع زیست محیطی یا زهکشی قابل دستیابی است. با تقسیم مقادیر اندازه‌گیری شده بر مقادیر بحرانی. مقدار شاخص آلودگی برای شبکه قابل محاسبه خواهد بود. مقادیر به‌دست آمده را می‌توان به وسیله جدول (۱۴-۴) ارزش‌گذاری کرد. جدول ۱۴-۴ ارزش‌گذاری کیشی شاخص آلودگی ۳-۲-۲-۴ شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی - شاخص خودکفایی مالی تداوم 9 کیفیت خدمات تشکیلات بهره‌بردار نیازمند تامین منابع مالی لازم می‌باشد. به‌طور معمول بیش‌ترین درآأمد تشکیلات بهره‌بردار سامانه‌های آبیاری و زهکشی از طریق آب‌بها تامین می‌شود که مقدار سالیانه آن از طریق مراجعه به اسناد مالی شبکه قابل دستیابی است. از طرف دیگر مقدار سالیانه هزینه‌های مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری شبکه نیز در اسناد مالی تشکیلات بهره‌بردار شبکه وجود دارد. با تقسیم مقدار هزینه‌ها بر درآمدها مقدار شاخص خودکفایی مالی قابل محاسبه خواهد بود. بایستی توجه داشت که مواردی مانند هزینه‌های نگهداری به تعویق افتاده و هزینه‌های بالاسری نیز باید به مقادیر هزینه‌ها اضافه شود. شاخص خودکفایی مالی را می‌توان در قالب جدول (۱۵-۴) ارزش‌گذاری کرد. بدیهی است این مقادیر با توجه به وضع مالی شرکت بهره‌بردار و ذخیره مالی آن توسط ارزیابان قابل تجدید نظر است. ۱- با توجه به تعداد نقاط برداشت شده و مساحتی که هر نقطه نماینده آن است. باید میانگین‌گیری وزنی برای تعیین شاخص مورد نظر انجام شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - شاخص وصول آب‌بها آب‌بها بایستی مقدار آب‌بهای وصولی در طول یک سال از طریق اسناد مالی تشکیلات بهره‌بردار تعیین و بر مقدار کل آب‌بهای پیش‌بینی شده در آن سال تقسیم شود. مقدار کل آب‌بها با توجه به سطح زیر کشت محصولات و نوع شبکه آبیاری (مدرن» سنتی جدول (۱۶-۴) قابل ارزش‌گذاری می‌باشد. جدول ۱۶-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص وصول آب‌بها خص وصول آب‌بها ۵ تا ۰/۸۵ ضعیف - شاخص اعتماد به توزیع آب یکی از اهداف اصلی احداث سامانه‌های آبیاری و زهکشی, تامین آب به مقدار کافی و در زمان مناسب برای آب‌بران می‌باشد. برای محاسبه شاخص اعتماد به توزیع آب لازم است که به طریق میدانی تعداد آب‌برانی که از مقدار و زمان تحویل آب رضایت دارند را تعیین و آن را به تعداد آب‌برانی که مورد سوال قرار گرفته‌اند. تقسیم کرد. مقدار حاصله به جدول ۱۷-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص اعتماد به توزیع آب بیش از ۰/۹۵ خوب حص ام به توریع اس ۵ تا ۰/۸۵ ضعیف برای تعیین شاخص عدالت لازم است که با بررسی جداول توزیع آب. مقدار آب دریافتی در هر هکتار برای آبگیرهای مختلف در طول یک سال زراعی مشخص شود. سپس با مرتب کردن اعداد به‌دست آمده به‌صورت صعودی, میانگین یک که به شکل زیر قابل آرزش‌گذاری است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - ارز شگذاری کیفی شاخص‌ها ۵ ۸ ۴-۳-۲-۴ شاخص‌های ارزیابی سریع با کمک سنجش از دور امروزه با استفاده از داده‌های سنجش از دورء ارزیابی نسبتا دقیق برخی از پارامترها امکان‌پذیر شده است. برای این کار متخصصین با بررسی عکس‌های ماهواره‌ای قادرند پارامترهای مختلفی را همچون تبخیر و تعرق واقعی. رطوبت خاک و مقدار تولید محصولات کشاورزی را برآورد نمایند. به‌طور معمول جهت واسنجی و تدقیق اطلاعات سنجش از دور لازم است که نمونه‌برداری‌های زمینی نیز انجام شود. تعداد و زمان این نمونه‌برداری‌ها با توجه به نظر متخصصان ذی‌صلاح مشخص می‌گردد. شاخص‌های مرتبط با سنجش از دور به‌طور عمده برای ارزیابی سریع سامانه‌های آبیاری و زهکشی کاربرد دارند. در ادامه. سه شاخص برای ارزیابی عمکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی که با استفاده از اطلاعات سنجش از - شاخص کمبود آب مورد نیاز شاخص کمبود آب مورد نیازء به منظور تعیین کفایت مقدار آب تحویلی به محصولات. کاربرد دارد. برای تعیین این شاخص بایستی مقدار تبخیر و تعرق واقعی محصولات کشاورزی شبکه با استفاده از داده‌های سنجش از دورء تعیین و بر تبخیر و تعرق پیش‌بینی شده محصولات شبکه از طریق مراجعه به اسناد فنی شبکه و یا سند ملی آب با در نظر گرفتن جدول ۱۹-۴- ارزش‌گذاری کیفی شاخص کمبود آب مورد نیاز ره 2 7 2 7 ۱- چنان‌چه کم آبیاری در شبکه اعمال می‌شود بایستی ضریب کم آبیاری نیز در نظر گرفته شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - شاخص رطوبت نسبی خاک که با استفاده از اطلاعات کسب شده از داده‌های سنجش از دورء متوسط رطوبت حجمی خاک در هنگام برداشت تصویر خاک در شرایط ظرفیت نگهداری از طریق مراجعه به اسناد فنی شبکه یا اندازه‌گیری میدانی قابل تعیین است. باید دفقت سطح گسترده محاسبه شود. شاخص به‌دست آمده به شکل جدول (۲۰-۴) قابل آرزش‌گذاری کیفی خواهد بود. جدول ۲۰-۴ - ارزش‌گذاری کیفی شاخص رطوبت نسبی خاک ۰ تا ۱/۰۹۵ ۰ تا ۰/۹۵ یا ۱/۰۵ تا ۱/۲۰ کم‌تر از ۰/۷۰ یا بیش‌تر از ۱/۳۰ - شاخص نسبت تولید محصول مقدار محصول خشک حاصل شده قابل فروش از واحد حجم آب می‌تواند نمایان گر مقدار بهره‌وری آب کشاورزی باشد. برای تعیین شاخص نسبت تولید محصول, لازم است که مقدار محصول تولیدی حاصل از واحد حجم آب در سال مبناء براساس اطلاعات سنجش از دور تعیین شده و این عدد بر بالاترین مقدار محاسبه شده این پارامتر در سالیان گذشته در شبکه مورد ارزیابی یا شبکه‌های مشابه تقسیم شود. مقدار این شاخص را می‌توان با توجه به جدول (۲۱-۴) ارزش‌گذاری کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ کمی کردن آرزش کیفی شاخص‌ها و -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- کم یکردن ارزش کیفی شاخص‌ها و جمع‌بندی ۹/۳۵ ۸۵ ۱-۵- کلیات ارزش‌گذاری شاخص‌ها به‌صورت کیفی کار ارزشمندی است چرا که در بسیاری موارد آرزش کیفی شاخص‌ها نسبت به ارزیاب‌ها با محدودیت مواجه خواهد شد. از این روست که پس از اندازه‌گیری و ارزش‌گذاری کیفی (توصیفی) شاخص‌ها که در فصل قبل بیان گردید. باید این شاخص‌ها به طریق مناسب به شکل کمی (عددی) در آورده شوند تا بتوان آن‌ها را با سهولت بیش‌تری مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. شاخص‌هایی که برای ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی معرفی شدند. از نظر اهمیت یکسان نیستند. از طرف دیگر اندازه‌گیری برخی از شاخص‌ها نیازمند وقت و هزینه نسبتا زیادی است. بنابراین جهت سهولت در کار می‌توان فرآیند ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی را به سه بخش سریع. تفصیلی و ویژه تقسیم‌بندی نمود. در بسیاری از موارد. ارزیابی سریع می‌تواند روشنگر چگونگی عملکرد طرح بوده و نیاز به ارزیابی تفصیلی را مرتفع سازد. ممکن است در موارد خاص با توجه به شرایط و موقعیت ویژه طرح نیا به ارزیابی کامل نبوده و اندازه‌گیری یک با چند شاخص برای ارزیابی عملکرد از دیدگاه مورد نظر کفایت نماید. در چنین شرایطی نیاز به آرزیابی ویژه (موضوعی با موردی) مانند آرزیابی زیست محیطی طرح یا آرزیابی سازه‌ای طرح یا ارزیابی مدیریتی و ... خواهد بود. تعیین نوع آرزیابی تابع عوامل مختلفی همچون هزینه. زمان و مشخصات طرح می‌باشد. در زمینه تعیین نوع ارزیابی لازم است که گروه ارزیاب اطلاعات کافی در مورد آنواع روش‌های آرزیابی و شاخص‌های مورد استفاده را در اختبار کارفرمای طرح قرار دهد تا توافق اولیه در زمینه نوع آرزیابی حاصل شود. ۳-۵- ارزیابی سربع در ارزیابی سریع» تنها تعدادی از شاخص‌های معرفی شده. اندازه گیری می‌شوند و درصورتی‌که امتیاز مجموع این شاخص‌ها در حد مطلوب بود.ء بررسی‌ها خاتمه یافته و می‌توان گزارش ارزیابی را تهیه و از ارزیابی تفصیلی صرف‌نظر نمود. شاخص‌های انتخابی برای ارزیابی سریع باید در برگیرنده تمامی دید گاه‌ها بوده و با توجه به ماهیت طرح. مهم‌ترین هر یک از آن‌ها را در بر گیرند. هرگاه ارزیابی سریع نتواند به نتایج قابل قبولی برسد. لازم است ارزیابی دقیق‌تر در قالب شاخص‌هایی که برای ارزیابی سریع انتخاب می‌شوند باید دارای شرایط زیر باشند: - اندازهگیری آن‌ها تاحد ممکن با سهولت و هزینه کم امکان‌پذیر باشد؛ - در برگیرنده جنبه‌های مختلف سازه‌ای و غیرسازه‌ای شبکه باشد؛ - اهمیت آن‌ها با توجه به ماهیت طرح, نسبت به سایر شاخص‌ها بیش‌تر باشد؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی با توجه به شرایط یاد شده و شاخص‌های معرفی شده. شاخص‌های زیر را می‌توان برای ارزیابی سریع مورد توجه قرار داد: - نسبت اثربخشی سازه (سازه‌ای, بهره‌برداری و نگهداری)؛ - نسبت عملکرد تحویل آب (مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری)؛ - شاخص وصول آب‌بها (مدیریت. اقتصادی)؛ - شاخص عدالت (بهره‌برداری, مدیریت و اجتماعی)؛ - کمبود آب مورد نیاز (بهره‌برداری, اقتصادی و اجتماعی)؛ - رطوبت نسبی خاک (بهره‌برداری)؛ و - نسبت مقدار محصول به حجم آب آبیاری ((۳۳1) (اقتصادی). در جدول (۱-۵) مقدار ارزش کیفی و معادل کمی هر کدام از شاخص‌های منتخب برای ارزیابی سریع آورده شده است. بدیهی است که گروه ارزیاب می‌تواند با نظر اجماعی خود ارزش کمی هر یک از آن‌ها را کمی تغییر دهد تا با ماهیت طرح هماهنگ‌تر باشد". جدول (۱-۵) می‌تواند راهنمایی برای این کار باشد. در این جدول مقادیر ارزش کمی جدول ۱-۵ - تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی سریع بهره‌برداری و نگهداری ۱- شاخص‌های معرفی شده برای ارزیابی سریع و تفصیلی با توجه به انواع متعارف شبکه‌های آبیاری و زهکشی در ایران تعیین گردیده‌اند. برای برخی از شبکه‌های خاص ممکن است برخی از شاخص‌ها مصداق یا کاربرد نداشته باشد. به عنوان مثال در مورد شبکه‌ای که توسط یک کشت و صنعت اداره می‌شود. شاید شاخصی مانند «وصول آب‌بها» چندان مصداق نداشته باشد. درخصوص این‌گونه شبکه‌ها گروه آرزیاب می‌توانند با توجه به شرایط خاص آن شبکه. از برخی از شاخص‌ها صرف‌نظر کنند. -------- صفحهٔ بعد -------- [ با توجا (الف) کرد 9 در طریق قابل اند کم یکردن ارزش کیفی شاخص‌ها و جمع‌بندی ادامه جدول ۱-۵ - تبدیل ارزش غیرسازه‌ای اقتصادی و اجتماعی به جدول (۱-۵) مقدار امتیاز نزهایی حاصز مت ۰ موش مجموع (حداکثر ارزد نتیجه رابطه فوق بر مبنای جدول (۲-۵) سنجش از دور در حال حاضر برای موارد معدودی از اندازه ازه‌گیری باشد. (م 81۵ 8۵ کیفی شاخص‌ها به ارزشر اراضی شاخص وصول آب‌بها مورد نیاز خاک نس نست ماده خشک محصول به حجم آب آبیاری(۲۳1 از آرزیابی سریع شب موع ارزش گذاری ارزیاب نن‌های کمی هر شاخد در محدوده خوب قرار گیری‌ها کاربرد دارد ولی ممکن ۸۷ ۱۱۲ ۱/۰ ۱۹/۰ ۵۰ ۵۰ ۵/۰ آموزش کار کنان ز شاخص‌های شبکه از این -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی جدول ۲-۵- امتیاز کمی و کیفی حاصل از ارزیابی عملکرد امتیاز کمی نهایی حاصل از ارزیابی عملکرد امتیاز کیفی نهایی حاصل از ارزیابی عملکرد علاوه بر امتیاز تجمعی شاخص‌ها. امتیاز هرکدام از شاخص‌ها به تنهایی نیز می‌تواند اطلاعات مفیدی را برای ارزیاب‌ها فراهم نماید. اطلاعات هر کدام از این شاخص‌ها می‌تواند به تنهایی نمایان‌گر وضعیت فعالیت‌ها و اقدامات مربوط به آن شاخص باشد. با توجه به این توضیحات پیشنهاد می‌شود که اگر حتی مجموع امتیاز نهایی در آرزیابی سریع در محدوه خوب قرار گرفت. برای شاخص یا شاخص‌هایی که امتیاز آن‌ها پایین‌تر از خوب بود. سایر شاخص‌های مربوط به آن موضوع. به‌طور جداگانه اندازه‌گیری شود تا بتوان به‌طور دقیق‌ترء موضوع را ارزیابی کرد. در پیوست شماره ۵ یک مثال در مورد شیوه جمع‌بندی نظرات ناظران و آرزیابی عملکرد سریع ارائه شده است. ۳-۵- ارزیابی تفصیلی چنانچه نتایج ارزیابی سریع در حد مطلوب نباشد. لازم است که برای بررسی و تحلیل دقیق‌تر شبکه. ارزیابی تفصیلی در دستور کار قرار گیرد. در جدول (۳-۵) انواع شاخص‌های مورد استفاده در آرزیابی تفصیلی و چگونگی تبدیل ارزش کیفی آن‌ها به ارزش کمی آورده شده است. شاخص‌هایی که برای ارزیابی سریع به‌کار می‌روند برای ارزیابی تفصیلی هم کاربرد خواهند داشت. اما مقدار ارزش کمی آن‌ها متفاوت از ارزیابی سریع خواهد بود. تاکید می‌شود که این جدول می‌تواند راهنمایی برای ارزیابان تفصیلی عملکرد باشد. در این جدول, مقادیر ارزش کمی شاخص‌ها با توجه به نوع طرح می‌تواند تا حدود ۳۰ درصد تغییر نماید. در این مورد. ارزیابان باتوجه به اهمیت هریک از شاخص‌هاء سهمی برای آن در نظر می‌گیرند و میانگین آن‌ها پس از رساندن حاصل جمع آن‌ها به ۱۰۰ به‌عنوان ارزش حدول ۳-۵- تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی تفص -------- صفحهٔ بعد -------- سچچچچچچچچجج ۰ اخص‌ها و جمع‌بندی ۵ ول ۳-۵- تبدیل ارزش کیفی نسبت اثربخشی کانال یا لوله نسبت اثربخشی جاده سرویس سهم مشارکت آب‌بران نسبت ماشین‌آلات سالم ۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ ی با توح قابل محا ۵ 3333333 ول ۳-۵ - تبدیل ارزش کیفی شاخص اعتماد به توزیع آب ار امتیاز نهایی حاصل از | ۱۵ رابطه (الف) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- کم یکردن ارزش کیفی شاخص‌ها و جمع‌بندی ۹/۱/۳۵ ‎٩ اگر جنانجه نتیجه رابطه (الف) بر مبنای جدول (۲-۵) در محدوده خوب قرار گرفت. نشان دهنده وضعیت مطلوب سامانه خواهد بود. در پیوست شماره ۵ یک مثال در مورد شیوه جمع‌بندی نظرات ارزیابان و ارزیابی عملکرد تفصیلی آرائه شده است. ۴-۵- ارزیابی ویژه همان‌طور که گفته شد. ارزیابی عملکرد را می‌توان برای هر یک از موضوعات یا تمامی موضوعات مرتبط به فعالیت‌های سامانه‌های آبیاری و زهکشی انجام داد. به عبارت دیگر ارزیابی می‌تواند به شکل ویژه (به‌عنوان مثال فقط یک موضوع خاص همچون مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری) یا به شکل کامل برای تمامی موضوعات مرتبط با فعالیت‌های شبکه انجام شود. زمانی که نیاز به آرزیابی یک موضوع یا یک مورد خاص باشد. می‌توان از ارزیابی ویژه استفاده کرد. شاخص‌های مورد استفاده در این نوع ارزیابی از میان شاخص‌های مورد استفاده در آرزیابی تفصیلی قابل انتخاب است اما آرزش شاخص‌ها تابع مشخصات طرح بوده و بایستی توسط گروه ارزیاب تعیین گردد. اطلاعات موجود در جدول (۲-۵) می‌تواند به‌عنوان یک معیار اولیه برای تعیین اآرزش کمی شاخص‌ها مورد استفاده قرار گیرد. در این نوع ارزیابی می‌توان از رابطه (الف) و جدول (۲-۵) جهت جمع‌بندی ننتایج استفاده کرد. ۱-۳-۵- ارزیابی عملکرد از دیدگاه مدبریت. بهره‌برداری و نگهداری به‌طور معمول, نه همیشه. مطالعات مهندسی ارزش در مراحل مختلف مطالعاتی و اجرایی و آرزیابی عملکرد در مرحله بهره‌برداری از طرح انجام می‌شود. به همین علت است که ارزیابی عملکرد از دیدگاه مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری جایگاهی ویژه دارد. بدیهی است که در این آرزیابی باید شاخص‌های مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری و نیز شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرند. شاخص‌های اقتصادی از این رو اهمیت می‌یابند که می‌توانند نشان‌دهنده توانایی خودکفایی مالی و پایداری دستگاه بهره‌برداری باشند. شاخص‌های اجتماعی نیز نزدیکی فراوانی به چگونگی مدیریت شبکه دارند. در سامانه‌ای که عدالت در تقسیم آب بین اراضی سراب و پایاب وجود نداشته باشد یا بهره‌برداران نتوانند به توزیع مناسب آب اعتماد داشته باشند. خواه‌ناخواه مشکل را می‌توان در شیوه مدیریت بهره‌برداری جستجو کرد. این شاخص‌ها عبارتند از: - نسبت عملکرد تحویل آب؛ - نسبت زهکشی سامانه؛ - شاخص آموزش کارکنان؛ - سهم مشارکت آب‌بران؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۵ -راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - نسبت سالم بودن ماشین‌آلات؛ - شاخص وصول آب‌بها؛ - شاخص اعتماد به توزیع آب؛ کرد. به‌عنوان نمونه. شاخص تحصیلات کارکنان و شاخص آموزش کارکنان. هر دو نشان‌دهنده توانایی علمی و فنی کار کنان هستند. به این ترتیب با هدف کاهش تعداد شاخص‌هاء می‌توان از یکی از آن‌ها به نفع دیگری چشم‌پوشی کرد. به‌همین ترتیب. نسبت خودکفایی مالی و شاخص وصول آب‌بها همبستگی مناسبی با یکدیگر دارند؛ زیرا که بخش مهمی از درآمد سازمان بهره‌بردار از محل وصول آب‌بها تامین می‌شود. به این ترتیب می‌توان هفت شاخص زیر را برای ارزیابی عملکرد مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری سامانه آبیاری و زهکشی انتخاب کرد: - نسبت عملکرد تحویل آب؛ - نسبت زهکشی سامانه؛ - شاخص آموزش کارکنان؛ - سهم مشارکت آب‌بران؛ - شاخص وصول آب‌بها؛ - شاخص اعتماد به توزیع آب. تبدیل آرزش کیفی شاخص‌ها به آرزش کمی در ارزیابی مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری در جدول (۵-۵) نشان داده در این نوع ارزیابی نیز می‌توان از رابطه (الف) و جدول (۲-۵) جهت جمع‌بندی نتایج استفاده کرد. ۲-۴-۵- ارزبابی عملکرد از دیدگاه منطقه‌ای همان‌طور که در ابتدا گفته شد. آرزیابی از دیدگاه‌های مختلف می‌تواند برای گروه‌های متفاوت. آرزشی متفاوت داشته باشد. به‌عنوان نمونه. برای یک مامور عالی‌رتبه دولتی, مانند وزیر کشاورزی, ارزیابی عملکرد طرح‌های آبیاری و زهکشی در سطح ملی اهمیت بالایی دارد؛ درحالی که برای استاندار یک استان, ارزیابی منطقه‌ای و از دیدگاه رییس سازمان -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- کم یکردن ارزش کیفی شاخص‌ها و جمع‌بندی ۹/۱/۳۵ ۹۳ کشاورزی استان, ارزیابی سامانه‌های آبیاری از اهمیت بیش‌تری برخوردار است. به عبارت دیگرء می‌توان ارزیابی عملکرد را به سه دیدگاه مختلف از نظر محدوده تاثیر نگاه کرد. این دیدگاه‌ها عبارتند از: - دیدگاه ملی؛ - دیدگاه منطقه‌ای؛ - دیدگاه محدوده طرح یا داخل سامانه. مثالی که در بالا به آن اشاره شد. به نحوی تقسیمات سیاسی کشور را مورد توجه قرار می‌داد. حقیقت این است که بهتر است به‌جای دیدگاه منطقه‌ای, از دیدگاه «محدوده اثرگذار» صحبت کرد. عملکرد طرح‌های آبیاری بر محیط پیرأمون خود تاثیر می‌گذارند. همان گونه که بخش کشاورزی بیش‌ترین سهم را در استفاده از آب دارد. دارای بیش‌ترین سهم در انتقال و توزیع آلودگی نیز هست. بنابراین ممکن است طرحی که منبع تامین آب آن رودخانه است. محدوده‌ای جدول ۴-۵- شاخص‌های مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری و ارزش‌گذاری آن‌ها حجم آب توزیع شده در سال ۹۱/۸۵ یا ۱۷۲۱/۹۵ ۱/۱۰ حجم آبی که تحویل آن در طول سال در تعهد بهره‌بردار است ۱ ۵ با ۰/۸۵ کم‌تر از ۰/۷۵ یا بیش‌تر از ۱/۱۰ , : ۵۰ تا ۰/۳۰ ۱ حجم آب ورودی به منطقه در سال بهره‌برداری تا ۰/۱۵ با ۳۵ تا م۴ ساعات آموزشی طی شده کارکنان در سال ۰ تا ۰/۹۵ ساعات آموزشی مورد نیاز در سال ی ۰۵۰ 9۳ ماه کم‌تر از ۰/۵۰ تعداد کشاورزان عضو تشکل‌های آب‌بران ۱ ۵ با ۹۰/ه تعداد کل آب‌بران ی :ْ 4۵ تا :7/۸ کمتر از ۷۶۵ بیش از ۸۵ تعداد متوسط ماشین‌های آماده به‌کار در طول سال ۱ ۰ تا ۰/۸۵ کم‌تر از ۰1۵۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ سس شاخص و ۶ ۱ آب‌به شاخص ا: ۷ به توزیع ادامه جدول ۴-۵- شاخص‌ها تعریف شاخص صول آب کل آب‌بهای اخذ شده در کل آب‌بهای قابل وصول تعداد بهره‌برداران راضی از مه جدول ۵-۵- تبدیل ارزش کیفی شاخ نسبت زهکشی سامانه شاخص آموزش کارکنان سهم مشارکت آب‌بران نسبت سالم بودن ماشین‌آلات شاخص وصول آب‌بها شاخص اعتماد به توزیع آب ۵ راهنما: سس ی مدبریت. بهره‌برداری و نگ : طول سال مد در سال او دار و زمان آب ۹ ا< بص‌ها به آرزش کمی در ارزیاد ی ارز بابی عملکرد شبکه‌های 33333333333 بداری و ارزش‌گذاری آن‌ها باخص بیش از ۱۵ تصاهی ‏ ۵ تا ۵ ٍ کم‌تر از ۵ ۱ بیش از ۱۵ برداری و 4۵ تا ۵ ماع کم‌تر از ۵ ی مدبریت. بهره‌برداری و نگ ارزش " ی ی ی ی ی ی ی ۱۵ ۱۱ ۱۵ ۱۱ ۱۵ ۱۱ ۱۵ ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- کم یکردن ارزش کیفی شاخص‌ها و جمع‌بندی ۳/۳۵ ۹۵ ۱-۳-۴-۵ ارزیابی عملکرد طرح‌های آبیاری و زهکشی از دیدگاه ملی طرح‌های آبیاری را از دیدگاه ملی می‌توان به عوامل کلان اقتصادی و اجتماعی مربوط کرد. در این میان. شاخص‌های - نسبت تولید محصول به حجم آبیاری (بهره‌وری آب) (اقتصادی)؛ - سهم مشارکت آب‌بران (اجتماعی)؛ - شاخص آلودگی (محیط زیست)؛ - نسبت خودکفایی مالی (بقای دستگاه بهره‌بردار). به‌طوری که ملاحظه می‌شود. هرچند تعداد شاخص‌ها بسیار محدود است. اما همه آن‌ها شاخص‌هایی کلان هستند که اوضاع اقتصادی, اجتماعی مطرح را نشان می‌دهند. این شاخص‌ها در بخش‌های پیشین تعریف شده‌اند. ارزش‌گذاری کیفی این شاخص‌ها در جدول (۶-۵) و تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی از دیدگاه ملی در جدول (۷-۵) نشان داده شده است. در ارزیابی از دیدگاه ملی وزن تمامی شاخص‌ها برابر یکدیگر فرض شده است. درصورتی که گروه ارزیاب بسته به وضعیت منطقه روش بهتری برای وزن‌دهی به شاخص‌ها در نظر داشته باشند می‌توانند از آن استفاده کنند. در این گونه ارزیابی نیز می‌توان از رابطه (الف) و جدول (۲-۵) به‌منظور جمع‌بندی نتایج استفاده کرد. جدول ۶-۵- شاخص‌های ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری از دیدگاه ملی (بهره‌وری) مقادیر آلوده کننده خارج شده از شبکه مقدار بحرانی آلوده کننده درآمد دستگاه بهره‌بردار مقدار بحرانی آلوده کننده هزینه‌های دستگاه بهره‌بردار #تعیین شاخص نوع آلودگی (عتل +ا5۸ 301 و ...) بستگی به موقعیت طرح و نظر ارزیاب‌ها دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۶ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی جدول ۷-۵- تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی عملکرد از دیدگاه ملی نسبت تولید محصول به ححم آب آبیاری (بهره‌وری) ۲-۳-۴-۵- ارزیابی عملکرد طرح‌های آبیاری و زهکشی از دیدگاه منطقه‌ای ارزیابی عملکرد طرح‌ها از دیدگاه «محدوده تاثیرگذار» به مجموعه‌ای از شاخص‌های سازه‌ای, اقتصادی, اجتماعی. مدیریتی و زیست محیطی مربوط می‌شود. در این میان. شاخص‌های زیر اهمیت بیش‌تری دارند: - نسبت اثربخشی سازه‌ها (سازه‌ای)؛ - نسبت عملکرد تحویل آب (مدیریت و بهره‌برداری)؛ - شاخص آموزش کارکنان (مدیریت و بهره‌برداری)؛ - سهم مشارکت آب‌بران (مدیریت و بهره‌برداری)؛ - شاخص آلودگی (محیط زیست)؛ - شاخص خودکفایی مالی (اقتصادی)؛ - شاخص عدالت (اجتماعی). به‌طوری که دیده می‌شود. تعداد شاخص‌ها در این گونه ارزیابی بیش از تعداد آن‌ها در ارزیابی با دیدگاه ملی است. در ارزیابی طرح‌ها از دیدگاه ملیء به‌طور معمول, تنها شاخص‌های کلان مورد استفاده قرارمی‌گیرند که در آن‌ها سهم عوامل دیگر ناچیزی فرض می‌شود. این درحالی است که در «محدوده تاثیرگذار» شاخص‌های فنی. مالی و اقتصادی. مدیریت و -------- صفحهٔ بعد -------- و9 5 ۱ صل پنجم - کم یکردن ارزش کیفی شاخص‌ها و جمع‌بندی ۳/۵ ۹۷ این شاخص‌ها در بخش‌های پیشین تعریف شده‌اند. ارزش‌گذاری کیفی این شاخص‌ها در جدول (۸-۵) و تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی سامانه‌های آبیاری و زهکشی از دیدگاه «محدوده تاثیرگذار» در جدول ‎)۹٩-۵( شان داده شده است. در این گونه ارزیابی نیز می‌توان از رابطه الف و جدول (۲-۵) به منظور جمع‌بندی نتایج استفاده کرد. جدول ۸-۵ - شاخص‌های ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری از دیدگاه منطقه‌ای یا «محدوده تاثیر گذار» طول لوله یا کانال‌های آماده به کار ِ ۰ تا ۰/۹۵ طول کانال‌ها یا لوله‌ها ِ ۵ تا ۰/۹۰ ٍ کم‌تر از ۰/۸۵ تعداد سازه‌های آماده به کار ۱ ۰ تا ۰/۹۵ تعداد کل سازه‌ها ۱ ۸۵ تا ۰/۹۰ ٍ کم‌تر از ۰/۸۵ حجم آب توزیع شده در سال ۱ ۵ تا ۰/۹۰ با ۱/۰۵ ۱/۱۰۷ حجم آبی که تحویل آن در طول سال در تعهد بهره‌بردار است ی ٍ ۵ تا ۰/۸۵ ۱ ۳ کم‌تر از ۰/۷۵ یا بیش‌تر از بیش از ۰۹۵ ساعات آموزشی طی شده کارکنان در سال مدیریت و ۱ ۰ با 1/۹۵ ساعات آموزشی مورد نیاز در سال ‏ بهره‌برداری ‏ 04 تا ۰/۷۰ تعداد کشاورزان عضو تشکل‌های آب‌بران مدیریت و ۵ با 1/۹۰ تعداد کل آب‌بران بهره‌برداری و 0۵ با ۸۶/ه جتماع ی کم‌تر از ۰/۶۵ ِ کم‌تر از ۱/۰۹ مقادیر آلوده کننده خارج از شبکه ۰ نبا ۱:۳۲ مقدار بحرانی آلوده کننده 1 ۲ تا ۱۱۳ بیش از ۱/۳ کم‌تر از ۱/۰ درامد دستگاه بهره‌بردار ۹ تا ۱/۱ هزینه‌های دستگاه بهره‌بردار ِ ۱ تا ۱/۲ بیش از ۱/۲ بیش از ۰۹۵ ۵ تا ۰/۹۵ کم‌تر از ۰/۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ ۳-۲-۴-۵ ارزیابی ع جدول ۹-۵- تبدیل اآرزش کیفی شا نست اثربخشی سازه‌ها شاخص آموزش کارکنان سهم مشار کت آب‌بران آرزیابی عملکرد طرح‌های ابیاری ( ملکرد از دیدگاه سامانه آبیاری و زهکن بین‌دست. درحقیقت یکی از گونه‌های ۵ راهنه 3333333 خص‌ها به آرزش کمی از دید؟ زهکشی ازدیدگاه ساما ی بدون توجه به پیرامو مختلف آرزیابی عملکرد ز ای ارزیابی عملکرد شبکه‌هاء اه منطقه‌ای با «محدوده تاثی ارزش حداقل ۹۱ ۶۱ ۳/۱ ۹۱ ۶۱ ۳/۱ ۱۱/۱ ۷/۱ ۳۱ ۳۱ ۳/۱ ۳/۱ ۱۱/۱ ۷/۱ ۴۱ ۱۳/۱ ۹۱ ۶۱ ۱۵/۱ ۱۳/۱ ۱۹/۱ ۸۱ ۶۱ ۳/۱ نه آبیاری ن تاثیرپذیر آن و بدون « آبیاری و زهکشی سطحی وت گذار» کمی ی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- کم یکردن ارزش کیفی شاخص‌ها و جمع‌بندی ۳/۳۵ ۹۹ - ارزیابی سریع؛ - ارزیابی از دیدگاه مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری. از این‌روء از تکرار آن پرهیز می‌شود. باید خاطرنشان ساخت که به‌طور معمول, هرچه از سطحی بالاتر به ارزیابی عملکرد نگریسته شود. از تعداد شاخص‌های مورد نیاز کاسته می‌گردد؛ و در عوض. شاخص‌هایی که مجموعه چند نسبت دیگر را نمایندگی می‌کنند. و درحقیقت طیف گسترده‌تری دارند. مورد استفاده قرار می‌گیرند. شاخص‌های کلان در سایر موارد نیز به همین نحو عمل می‌کنند. به‌عنوان نمونه. در اقتصادء رشد اقتصادی یک کشور نمایه‌ای از تعداد بسیار زیادی شاخص خرد است. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ توصبه‌هابی در مورد بازسازی» بهسازی و نوسازی طرح‌های ارزیابی ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - توصیه‌هایی در مورد بازسازی» بهسازی و نوسازی طرح‌های ارزیابی شده ‏ ۹۶/۱۱/۲۵ ۳۳ ۱-۶ کلیات پس از پایان ارزیابی عملکرد سامانه آبیاری و زهکشی, نکات ضعف و قوت طرح مشخص می‌شود. تحلیل نقاط قوت و یافتن دلایل موفقیت در این بخش‌هاء به همان اندازه ارزشمند است که دستیابی به نکات ضعف می‌تواند ارزش داشته باشد؛ زیرا از سویی باید نکات قوت را پایدار نگه داشت و از آن‌ها درس گرفت و از سویی دیگر در راه بهبود نقاط ضعف و ۳-۶- روش بررسی ۱-۲-۶- تشکیل گروه بررسی کننده ارزیاب‌ها پس از پایان کار خود. باید به جمع‌بندی نتایج بپردازند. برای گرفتن نتایج بهترء توصیه می‌شود که تعداد کمی از ذی‌نفعان و ذی‌مدخلان نیز در این گروه عضویت داشته باشند. درهرحال, توصیه می‌شود که گروه بررسی‌کننده از ده نفر بیش‌تر نباشند. وظیفه اصلی گروه. همان‌طور که گفته شد. بررسی گزارش آرزیاب‌هاء پیدا کردن نقاط قوت و نقاط ضعف پروژه و ۲-۲-۶- حمع‌بندی وضع موجود سامانه مقایسه وضع موجود سامانه و انتظاراتی که از آن هست. گروه بررسی‌کننده را به جمع‌بندی نتایج رهنمون می‌کند. شناخت درست نقاط قوت و یافتن دلایل موفقیت. و نیز دستیابی به نقاط ضعف در هر یک از مباحث تشکیلات. ماشین‌آلات و تجهیزات. سازه‌هاء عملکرد بهره‌برداری, عملکرد نگهداری و ... می‌تواند وضعیت کلی هر یک از طرح‌ها را آشکار کند. مشکلات سازه‌ای را با استفاده از راه حل‌های مهندسی می‌توان اصلاح کرد. به‌طور متداول, مشکلات غیرسازه‌ای راه حل‌های اجرایی دشوارتر و آینده‌ای نامطمئن‌تر دارند. در این راستاء نوع اقدامات بعدی مشخص می‌گردد. این اقدام ها می‌تواند شامل رفع نواقص, تکمیل کمبودهاء انجام خدمات فراموش شده و غیره باشد. سپس تیم ارزیاب. دلایل پیش آمدن شرایط نا مطلوب را بررسی می‌کند و درباره لزوم بهسازی, بازسازی یا نوسازی شبکه تصمیم می‌گیرد. از آن‌جا که هر یک از این مباحث نیازمند مطالعات جامع‌تری می‌باشد گروه ارزیابی ضرورت انجام این مطالعات و اولویت یافته‌های خود را اعلام می‌دارد تا در قالب مطالعات بازنگری سامانه. طرح‌های اجرایی مربوط. تهیه و هزینه‌های آن مشخص شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۵ راهنمای ارزبابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۳-۲-۶ تهیه طرح امکان‌پذیری منظور از تهیه طرح امکان‌پذیری, انجام مطالعات مرحله اول طرح بازسازی, نوسازی یا بهسازی نیست؛ بلکه مطالعه این موضوع است که با گذشت زمان, آیا به صلاح است که دوباره طرح با همان مشخصات بازسازی شود یا این‌که باید آن را به شیوه‌ای دیگر یا با هدفی دیگر طراحی کرد؟ حدود تقریبی هزینه‌های آن چقدر است؟ نقاط ضعف را باید چگونه تقویت کرد؟ و ... از آن‌جا که هر یک از این مباحث نیازمند مطالعات جامع‌تری می‌باشد گروه ارزیابی ضرورت انجام این مطالعات و اولویت یافته‌های خود را اعلام می‌دارد تا در قالب مطالعات بازنگری سامانه. طرح‌های اجرایی مربوط. تهیه و هزینه‌های آن مشخص شود. گروه بررسی‌کننده. بدون حضور ذی‌مدخلان و ذی‌نفعان باید به ترتیب موارد زیر را به انجام رساند: - بررسی طرح مقدماتی اولیه و مشخص کردن تغییراتی که از زمان اجرای طرح تاکنون پیش آمده است؛ - تشخیص اقدامات مورد نیاز برای بهسازی و بازسازی طرح؛ - جداسازی عملیات مورد نظر به قسمت‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای؛ - برآورد مقدماتی هزینه‌ها با استفاده از طرح‌های مشابه؛ - کسب نظر اولیه کارفرما و تایید مقدماتی طرح؛ - بررسی امکان دست‌یابی به اعتبار؛ - سرشکن کردن اعتبار مورد نیاز به سال‌های مختلف؛ و - تهیه گزارش امکان‌پذیری طرح و ارسال آن به کارفرما جهت تصویب. از آن‌جا که هر یک از این مباحث نیازمند مطالعات جامع‌تری می‌باشد. گروه ارزیابی ضرورت انجام این مطالعات و اولویت یافته‌های خود را اعلام می‌دارد تا در قالب مطالعات بازنگری سامانه. طرح‌های اجرایی مربوط تهیه و هزینه‌های ۴-۲-۶- تهیه طرح تفصیلی پس از تصویب طرح امکان‌پذیری,» لازم است که طرح اجرایی تهیه شود. در این طرح, جزییات اصلاحات مورد نیاز اهمیت بازسازی نرم‌افزاری طرح بسیار زیاد است و انجام آن باید حتما در برنامه کار قرار گیرد. نمونه‌ای از این فعالیت‌ها به شرح زیر است: - اصلاحاتی که باید در اثر تغییر قوانین و مقررات انجام شود؛ - تغییر احتمالی در نمودار تشکیلاتی دستگاه بهره‌بردار؛ - تغییر رویه‌های بهره‌برداری و نگهداری؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل شم - نوصیه‌هابی در مورد بازسازی. بهسازی و نوسازی طرح‌های ارز بابی شده ‏ ۹۶/۱۱/۳۵ ۵ - کاهش مصرف آب و افزایش بهره‌وری؛ - آموزش کارکنان تشکیلات بهره‌بردار و آب‌بران؛ - بهبود وسایل ایمنی؛ - نحوه تامین عدالت در خدمت‌رسانی؛ - افزایش بازده آبیاری؛ - افزایش بهره‌وری مصرف آب؛ - افزایش تولید؛ - بهبود وضع مهاجرت افراد؛ - تغییر در کاربری اراضی,» توسعه مناطق شهری و صنعتی؛ اهمیت نیازهای سازه‌ای طرح‌هایی که مشمول بهسازی و بازسازی قرار می‌گیرند. نیز از کسی پوشیده نیست. اصلاح کانال, تبدیل و پازسازی سازه‌های طرح. افزایش توان خودکارسازی طرح. افزایش امکان برای کنترل سیلاب و .. نمونه‌های اصلاح سخت‌افزاری و یا سازه‌ای طرح‌ها هستند. ۳-۶- اولویت‌بندی اجرای طرح همان گونه که گفته شد. راه حل‌های غیرسازه‌ای, به‌طور معمول, دشوارتر از راه‌حل‌های سازه‌ای به ثمر می‌نشینند و در عین حال, آینده‌ای نامشخص‌تر دارند. به نظر می‌رسد که در اکثر طرح‌ها باید عملیات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری پا به پای یکدیگر به پیش بروند و در کم‌تر موردی می‌توان اجرای یکی از آن‌ها را به عنوان پیش نیاز دیگری دانست. در اولویت‌بندی سازه‌ای, باید ابتدا اقداماتی را آغاز کرد که عدم اجرای آن‌هاء بیش‌ترین فشار را به سیستم وارد اثر مثبت به جای بگذارد. در عین حال, اقدامات غیرسازه‌ای نیز باید پا به پای عملیات سازه‌ای به پیش رود. باید توجه کرد که نمی‌توان برای تمامی طرح‌هاء روش واحدی را تجویز کرد. هر طرح. امکانات و محدودیت‌های ویژه خود را دارد و از این روست که باید برای هر پروژه اقدامات خاص خود را انجام داد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۴-۶- مدیریت طرح مدیریت مجموعه فعالیت‌های برنامه‌ریزی و اجرای طرح آبیاری و زهکشی که نیازمند بازسازی و نوسازی باشد. بسیار پیچیده و دشوار است. سال‌ها طول می‌کشد که این فعالیت‌ها از مرحله پیدایش طرح به تکمیل برسند. وجود مدیریتی کارآمد. کارشناسانی باتجربه و با اطلاعات زیاد و مشارکت آب‌بران. پیش نیازهای این موفقیت هستند. دولت. وظایفی را از دیدگاه مدیریت کلی عهده‌دار است که از میان آن‌ها می‌توان به جمع‌آوری داده‌ها و فرآوری اطلاعات. -------- صفحهٔ بعد -------- شاخص‌های ار زیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- شاخص‌های ارز بابی عملکرد سامانه‌های آبیاری وزهکشی ۹۶/۱۱/۲۵ ۹ پ.۱-۱- شاخص‌های بهره‌برداری - شاخص آب قابل دسترس (۷/۸1)؛ - کل حجم آب تامین شده سالانه؛ - حجم آب تحویلی سالانه به واحد سطح تحت کشت آبی نسبت به مقدار دلخواه یا برنامه‌ریزی شده؛ - نسبت تامین آب مصرفی (کشاورزی» شرب» صنعت و ...)؛ - تامین نسبی آب آبیاری سس اش - تامین نسبی آب سالیانه؛ - نسبت بده؛ - نسبت اراضی آبیاری شده کنونی به اراضی آبیاری شده در برنامه (یا اراضی قابل آبیاری)؛ نسبت نیاز آبی گیاه به مقدار آب تحویل شده به شبکه؛ - نسبت نیاز آبی گیاه به مقدار آب تحویلی مزرعه؛ - حجم کل نیاز آبی سالانه منهای بارندگی موثر نسبت به حجم آب تحویلی؛ - نسبت ظرفیت تحویل آب به ظرفیت اسمی تحویل آب (درصد)؛ - نسبت‌کل آب مصرف‌شده به آب مصرفی پیش‌بینی شده؛ - انعطاف‌پذیری درتحویل آب به هر یک از واحدها (تنظیم‌شده. متناوب, ثابت. نامطمئن و بی‌قانون)؛ < نسبت بده خروجی به بده ورودی؛ - نسبت عملکرد تحویل به عملکرد مدیریت؛ - انحراف عملکرد تحویل آب؛ - ضریب تغییرهای بده؛ - کمبود تحویل هفتگی آب؛ 7 عاطاهانه۸ ۷/۵1۵۲ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- بر ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - تداوم زمانی کمبود تحویل هفتگی؛ - عملکرد هر یک از محصول‌ها نسبت به میانگین عملکرد منطقه‌ای؛ - اثربخشی بازده سازه‌های زیربنایی و سازه‌های آبی؛ - بازده انتقال آب زیرزمینی پروژه بر حسب درصد؛ - بررسی توزیع عادلانه آب در سراب. میاناب و پایاب؛ - تعیین دفعات تحویل آب آبیاری نسبت به پیش‌بینی؛ - بررسی توزیع به موقع آب نسبت به پیش‌بینی؛ - نسبت آب تحویلی در آبگیرها به کل جریان آب تحویل شده به شبکه؛ - نسبت تعداد سازه‌های فعال به کل سازه‌ها؛ - تعداد سازه‌های کارا در مقابل نا کارآمد؛ - ارزیابی قیاسی وضعیت کانال‌ها (خوب- متوسط - ضعیف)؛ - توزیع جریان به ازای تولید محصول؛ - تغییر درکل تولید محصول در محدوده تشکل آب‌بران؛ - عملکرد سطح اراضی فاریاب؛ - دفعات کشت در سال,. در سطحی مشخص از اراضی آبی؛ - نسبت کل اراضی تحت پوشش سیستم به مقدار پیش‌بینی شده؛ - شاخص بهره‌وری زمین (ریال درآمد خالص هر هکتار)؛ - نسبت مساحت مورد نگهداری به مساحت شبکه؛ - نسبت توسعه طرح؛ - بررسی تغییر در میزان کاربرد کود و سایر نهاده‌ها نسبت به پیش‌بینی؛ - توزیع مکانی در وضعیت؛ نوع محصول, عملکرد محصول و تراکم کشت؛ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- شاخص‌های ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی ۹۶/۱۱/۲۵ )۱ - میانگین تعداد آبگیر هر بهره‌بردار؛ - شاخص سطح سرویس‌دهی توافق شده (۸51)؛ - بازده سامانه آبیاری؛ - بازده استفاده از آب (]۷/]7)؛ - کارایی متوسط آبیاری مزرعه بر حسب درصد؛ - نسبت آأفت نشت به بده؛ - بازده کلی پروژه؛ - نسبت کاربرد آب در مررعه؛ - نسبت بازده طراحی کل به بازده پیش‌بینی شده؛ - نسبت تعداد سازه‌ها در سیستم انتقال به کل سیستم؛ - بازده انتقال و نسبت بازده انتقال به بازده پیش‌بینی شده؛ - بازده توزیع آب؛ - بازده واحد درجه ۲ نسبت به مقدار پیش‌بینی شده؛ - بازده مصرف آب در مزرعه؛ - تعداد تشکل‌های آب‌بران که مسوولیت توزیع آب در سطحی مشخص به آن‌ها منتقل شده است. نسبت به - کارایی و اثربخشی عملیات بهره‌برداری و نگهداری؛ - بررسی کیفیت نگهداری سامانه آبیاری؛ - هزینه نگهداری برای هر هکتار و مقایسه با پیش‌بینی؛ - بررسی تناوب عملیات نگهداری و مقایسه با مقدار دلخواه؛ - تعداد بررسی‌های میدانی انجام شده؛ - طول کانال بی‌عیب به طول کانال موجود؛ - نسبت حجم‌رسوب برداشت‌شده به مقدار پیش‌بینی‌شده؛ - نسبت حجم رسوب برداشت‌شده به بودجه مصرف‌شده در نگهداری؛ ما 50۳۷106 ۸۵۳۵۵۵ -| (( 2 عهکن] ۷۷/۵۱۵7 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - توافق‌های به عمل آمده در مورد خدمات بهره‌برداری و نگهداری موجود نسبت به کل تفاهم‌ها؛ - شاخص پایداری مکانی تحویل یا برابری؛ - شکاف بین سطوح موجود و مطلوب اجرای بهره‌برداری و نگهداری؛ - شکاف بین شرایط موجود و مطلوب تاسیسات زیربنایی سامانه آبیاری؛ - تعداد تشکل‌های آب‌بران که مسوولیت نگهداری کانال در سطحی مشخص به آن‌ها منتقل شده است (یا در حقیقت وظیفه نگهداری را به عهده دارند)؛ - دفعات بازرسی فنی و مالی از تشکل‌های آب‌بران؛ - تعداد تشکل‌های آب‌بران که مسوولیت نگهداری شبکه در سطحی مشخص به آن‌ها منتقل‌شده است؛ - شناسایی تاسیسات و محل‌هایی که باید بازسازی شود؛ - سطوح مشارکت و سرمایه‌گذاری آب‌بران در بهره‌برداری و نگهداری سامانه آبیاری؛ - توان فنی و مهارت لازم کارکنان برای کاری که انجام می‌دهند؛ - دفعات تجدید نظر در برنامه‌ریزی سالیانه یا فصلی بهره‌برداری و نگهداری؛ - نوع و تناوب حمایت‌های فنی توسط بخش آبیاری به تشکل‌های آب‌بران؛ - کفایت توزیع آب (اندازه گیری شده در سراب. میانه و انتها)؛ - عملکرد سازمانی؛ - نسبت زمان تهیه بستر؛ - حجم عملیات تکمیل‌شده بازسازی؛ - تضمین انجام تعهدات تامین حقابه‌ها. - مقادیر شوری و قلیاییت آب و خاک براساس طبقه‌بندی استاندارد؛ - متوسط شوری آب آبیاری نسبت به مقدار دلخواه؛ - متوسط شوری آب زهکشی نسبت به مقدار دلخواه یا مقدار بحرانی؛ - افزایش یا کاهش شوری خاک نسبت به زمان؛ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- شاخص‌های ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی ۹۶/۱۱/۲۵ ۳ - نسبت عملکرد شوری؛ - اراضی آبی از دست رفته به دلیل شوری خاک؛ - بررسی تغییرات بیلان نمک نسبت به زمان؛ - متوسط عمق سطح ایستابی کم عمق نسبت به عمق دلخواه؛ - بررسی وسعت آراضی باتلاقی نسبت به کل اراضی؛ - بررسی روند باتلاقی شدن یا بهبود اراضی نسبت به زمان؛ - تغییر در عمق سطح آب‌های کم عمق نسبت به زمان؛ - نسبت اراضی آبی از دست رفته به دلیل باتلاقی شدن اراضی به کل اراضی؛ - شاخص ماندابی شدن اراضی؛ - روند بهبود یا تخریب کیفیت آب؛ - نسبت نیترات زه‌آب به مقدار بحرانی؛ - نسبت فسفات زه‌آب به مقدار بحرانی؛ - بررسی روند مصرف کود نسبت به زمان؛ - متوسط 3010 آب آبیاری نسبت به مقدار بحرانی؛ - متوسط 13010 آب زهکشی نسبت به مقدار بحرانی؛ - متوسط ۳010 آب آبیاری نسبت به مقدار بحرانی؛ - متوسط ۳010 آب زهکشی نسبت به مقدار بحرانی؛ - نسبت افزایش آلودگی‌های مواد آلی؛ - شاخص مواد ارگانیک؛ - تغییرات در پیوستگی مصرف آب (قطع و وصل آب)؛ - شیوع بیماری‌های وابسته به آب؛ - نسبت کل ماده معلق به مقدار دلخواه؛ 40 0۷860 [هعزع101|0 -| 40 0860 |۵۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۵ ..راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - نسبت عمق آب زیرزمینی به عمق دلخواه در اراضی زهکشی شده؛ - کل حجم آبی که از منابع زیرزمینی در داخل محدوده یا در خارج محدوده پروژه تامین شده است. پ.۳-۱- شاخص‌های اقتصادی - بازده مالی واحد سطح اراضی آبیاری شده شامل اراضی با کشت مجدد سالانه؛ بازده مالی هر واحد حجم آب آبیاری تامین شده؛ - بازده مالی هر واحد تبخیر و تعرق (1۳7) مزرعه یا نیاز خالص آبی؛ - تنوع منابع درآأمدی تشکل آب‌بران برای بهره‌برداری و نگهداری؛ - بودجه سالیانه بهره‌برداری, نگهداری و مدیریت؛ - هزینه کل هر نفر در تشکیلات آب‌رسانی؛ - مقدار سرمایه‌گذاری خارجی و سایر کمک‌ها به بخش آبیاری؛ - شاخص کفایت اعتبارات نگهداری و بهره‌برداری؛ - تناسب محصولات کشت‌شده با سیاست‌های قیمت‌گذاری دولت؛ - آگاهی بخش بهره‌برداری و نگهداری در مورد سیاست مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری» طرز عمل و پیشرفت کار در نقاط مختلف کشور؛ - نسبت هزینه نگهداری به درآمد؛ - نسبت تولید در واحد سطح به مقدار آب تحویلی یا بهره‌وری (۷۷][۳)؛ _ نسبت تولید در واحد سطح به هزینه آب مصرفی در واحد سطح؛ - نسبت هزینه‌های کل مدیریت. راهبری و نگهداری در هکتار؛ - درآمد حاصل از آب‌بها در واحد سطح؛ - ارزش نقدی تولید محصول در واحد سطح نسبت به خط فقر تعیین شده؛ - درصد سال‌هایی که به اعتقاد کشاورزان تولید محصول کافی یا رضایت‌بخش بوده است؛ - نسبت سوداوری یا نرخ بازده سرمایه‌گذاری؛ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- شاخص‌های ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی ۹۶/۱۱/۲۵ ۵ - سودآوری منابع؛ - کل توانمندی مالی دستگاه بهره‌بردار یا تشکل آب‌بران؛ - عملکرد تولید در واحد سطح؛ - اآرزش کل سالانه تولیدات کشاورزی؛ - متوسط درآمد به ازای هر مترمکعب آب آبیاری تحویل‌شده توسط تشکیلات سیستم به مصرف‌کنندگان آب؛ - هزینه تشکل‌های آب‌بران برای بهره‌برداری و نگهداری سامانه آبیاری (کل هزینه و هزینه به ازای هر هکتار)؛ - کل هزینه مدیریت. راهبری و نگهداری به ازای هر مترمکعب آب آبیاری تحویل شده؛ - نتایج حسابرسی مالی تشکل‌های آب‌بران؛ - میزان صورت‌حساب‌های پرداخت نشده آب؛ - نوع و میزان کمک‌های دولتی برای بخش بهره‌برداری؛ - کل هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری آبیاری. توسط دولت و تشکل‌های آب‌بران برای هر هکتار؛ - تعداد تشکل‌های آب‌بران که وظیفه و مسوولیت کامل یا بخشی از تامین مالی بهره‌برداری و نگهداری به آن‌ها منتقل شده است؛ - افزایش هزینه رفع اشکالات ناشی از به تعویق افتادن تعمیرات؛ - میزان سرمایه‌گذاری لازم برای اجرای عملیات بهره‌برداری و نگهداری؛ - آگاهی زارعین در مورد روند مالی تشکل آب‌بران و نتایج حسابرسی مالی؛ - تراز نرخ آب. قبل و بعد از انتقال مدیریت آبیاری؛ - نسبت سرمایه‌گذاری انجام شده برای بهره‌برداری و نگهداری توسط دولت به سرمایه‌گذاری انجام شده توسط تشکل‌های آب‌بران؛ - تشخیص و اثربخشی فرآیند برنامه‌ریزی و بودجه؛ - مقدار سرمایه‌ای که توسط تشکل‌های آب‌بران تولید و هزینه شده است؛ - شیوه اعمال مدیریت مالی تشکل‌های آب‌بران (دفترداری و حسابداری)؛ - امنیت تامین حقابه‌ها؛ - نرخ بازده داخلی مالی؛ - سود به دست آمده از مزرعه؛ - عملکرد جمع‌آوری آب‌بها؛ - نسبت بهای محصولات؛ - نسبت جمع‌آوری آب‌بها؛ - هزینه نسبی آب برای محصولات مختلف؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۵ راهنمای ارزبابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - نسبت نگهداری و بهره‌برداری؛ - ضریب راهبری و نگهداری؛ نسبت درآأمد محصول به هزینه آب؛ - توزیع مکانی در وضعیت درآمد مزرعه؛ - تخصیص حقابه به اعضای تشکل (بله - خیر)؛ - درصد هزینه‌های بازسازی که توسط زارعین پرداخت شده است؛ - هزینه بازسازی به ازای هر هکتار؛ - سرمایه‌گذاری و تولید دارایی تشکل آب‌بران؛ - گوناگونی منابع درآمدی تشکل‌های آب‌بران؛ - نقش سازمان‌های غیردولتی در فرآیند اصلاحی (شامل ارنقای مواد قانونی متناسب با نیاز)؛ - انتقال و کارایی آزادسازی, اعتمادپذیری در فرآیند مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری؛ - تعداد تشکل‌های آب‌بران که مسوولیت توزیع آب در سطحی مشخص به آن‌ها منتقل شده است؛ - تعداد تشکل‌های آب‌بران که مسوولیت نگهداری کانال در سطحی مشخص به آن‌ها منتقل شده است؛ - تعداد تشکل‌های آب‌بران که مسوولیت کامل یا بخشی از تامین مالی بهره‌برداری و نگهداری به آن‌ها منتقل شده است؛ - نسبت پیشنهادات داده شده توسط زارعین به آنچه که دولت اجرا کرده است؛ - درصد زارعینی که باور دارند. ارتباط بین تشکل آب‌بران و دستگاه بهره‌بردار کافی و موثر می‌باشد؛ - درصد تشکل‌های آب‌بران که طرح‌های سازه‌ای را بررسی و تایید کرده‌اند؛ دفعات مجادله و بحث در رابطه با مشکلات توزیع آب؛ - رضایت کشاورزان از عملکرد بهره‌برداری و نگهداری؛ - تعداد خانوار ساکن در محدوده قانونی تشکل‌های آب‌بران؛ - احساس وظیفه و تعلق کشاورزان برای مدیریت آبیاری؛ - درصد مشاهداتی که 2-۱۰ درصد بده هدف هستند (شاخص اتکاپذیری)؛ - رضایت زارعین از انجام بهره‌برداری و نگهداری (قبل و بعد)؛ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- شاخص‌های ارز بابی عملکرد سامانه‌های آبیاری وزهکشی ۹۶/۱۱/۲۵ ۷ - درصد هزینه‌های بازسازی که توسط زارعین پرداخت شده است؛ - نتایج بررسی اجتماعی تشکل آب‌بران؛ - نسبت اتکا به طول مدت زمان تحویل آب؛ - تولید محصول نسبت به نیاز غذایی خانوار؛ - تعداد شکایات مربوط به دسترسی به آب در ابتداء میانه و انتهای کانال‌ها؛ - درصد زارعینی که اطمینان دارند آب را در زمان لازم دریافت می‌دارند؛ - تعداد طرح‌هایی که انتقال مدیریت در سطح کانال‌های درجه ۲ صورت گرفته است؛ - تعداد بررسی‌های میدانی که در طول سال انجام یافته‌است؛ - رضایتمندی زارعین؛ - نسبت دستمزد سالانه آبیار به ارزش تولیدات؛ - پایداری اراضی آبیاری؛ - تعداد صاحبان زمین؛ - قابلیت اعتماد در توزیع آب؛ - توزیع به موقع آب؛ - رضایت کشاورزان از بازسازی؛ آگاهی کشاورزان در مورد انتظارات و تمایلات دولت برای مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - نیازها و وابستگی‌های تشکل‌های آب‌بران شامل: مسایل اجتماعی؛ آگاهی کشاورزان در مورد منافع» هزینه‌ها و خطرات مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری؛ - تعداد کارمندان به‌ازای هر هکتار اراضی آبیاری‌شده؛ - نحوه برخورد و پاسخگویی زارعین در قبال اصلاحات مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری؛ - رعایت پایه و اصول ایجاد حدود و مرزهای وظایف تشکل‌های آب‌بران (برای مثال مسایل هیدرولیکی. مسایل روستا و غیره)؛ - آگاهی کشاورزان در مورد حقوق و اختیارات جدید. وظایف و مسوولیت های زارعین در رابطه با مدیریت مشار کت‌مدارانه آبیاری؛ - تعداد رهبران تشکل‌های آب‌بران که با مباحثه و گفتگو انتخاب شده‌اند. در برابر آن‌هایی که بدون بحث و جدل, تعیین‌شده می‌باشند؛ - آگاهی کشاورزان درباره خط مشی مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری, طرز کار و پیشرفت آن در سایر نقاط کشور؛ - نقش و مسوولیت‌های دست‌اندر کاران مختلف در فرآیند مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری؛ - تاسیس بخش‌هایی برای مشاوره و رایزنی در مورد فرآیند مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری؛ - آیا خلاصه مذاکرات نشست و تصمیمات اتخاذ شده تشکل‌های آب‌بران, نگهداری می‌شود؟ - حجم کل آب تحویلی به مصرف‌کنندگان از طریق تشکیلات پروژه؛ - ضوابط مطلوب عضویت در تشکل‌های آب‌بران (نظری و عملی): - پذیرش رسمی برنامه اصلاحی مدیریت مشار کت‌مدارانه آبیاری؛ - حضور و شرکت رهبران تشکل‌های آب‌بران یا اعضا در نشست‌های آموزشی و دیدگاه‌های آن‌ها در مورد آموزش؛ - نسبت تامین مالی دستگاه مدیریت نگهداری و راهبری؛ - میزان منازعاتی که توسط تشکل آب‌بران حل‌شدنی است؛ - اجرای گام‌های مختلف و مولفه‌های فرآیند اصلاحی؛ - احساس وظیفه و تعلق کشاورزان برای مدیریت آبیاری؛ - حجم کل آب سالانه که توسط تشکیلات پروژه مدیریت شده است؛ - محصولات کشاورزی و سیاست‌های قیمت‌گذاری دولت؛ - نسبت سطح دانش فنی کارمندان؛ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- شاخص‌های ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی ۹۶/۱۱/۲۵ ۹ - وابستگی آب‌بران به سامانه آبیاری؛ - نسبت کارکنان به سطح زیرکشت؛ - ظرفیت پاسخگویی به درخواست آب‌بران؛ - تغییر در درآمد زارعین؛ - تغییر در دستمزدهای کشاورزان؛ - تعداد تشکل‌های ثبت‌شده آب‌بران؛ - شمار زارعین در تشکل‌های آب‌بران؛ - تعداد مواد آموزشی تولیدشده؛ - دوام سازمانی تشکل‌های آب‌بران؛ - فعالیت بازاریابی کارکنان تشکل آب‌بران؛ - انجام وظیفه کارکنان تشکل آب‌بران؛ - محدوده‌ای که فرآیند آزادسازی در شکل‌گیری تشکل‌های آب‌بران مورد استفاده قرار گرفته است (شامل؛ مصرف‌کنندگان پایین‌دست شبکه. مالکین کوچک. زنان, نقش‌آفرینان و غیره)؛ - شرکت اعضای تشکل آب‌بران در فعالیت‌های مدیریت مشار کت‌مدارانه آبیاری؛ - پشتیبانی سیاسی سطح بالا و تعهد برای روند اصلاحی مدیریت در سطوح مختلف و در مکان‌های مختلف مشار کت‌مدارانه آبیاری؛ گروه‌های کارء کمیته هماهنگی برنامه)؛ - شمار سیاست‌های متخذه وابسته به مدیریت مشار کت‌مدارانه آبیاری. مصوبات. قوانین» نظام‌نامه‌هاء مقررات و اصلاحات مصوب؛ - ماهیت و گسترش مشارکت دست‌اندرکاران مختلف در فرآیند اصلاحی مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری شامل؛ سازمان‌های غیردولتی, دانشگاه‌هاء موسسات. کشاورزان» مسوولین دولتی و غیره؛ - خط مشی دولت در مورد کمک‌های مالی آتی. یارانه و حدود اختیارات و شرایط نوسازی (بعد از مدیریت مشار کت‌مدارانه آبیاری)؛ - آمادگی اداره آبیاری برای فراهم نمودن پشتیبانی فنی و مشاوره‌ای از تشکل‌های آب‌بران؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۵ -راهنمای ارز بابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - معیارهای به‌کار گرفته توسط مجامع آب‌بران برای بهبود بازده روش‌های بهره‌برداری و نگهداری؛ شاخص حمایت اجتماعی از تشکل آب‌بران که در قالب درصد اعضای مجمع آب‌بران که از سران آن تشکل - تعداد تشکل‌های آب‌بران که دارای حساب بانکی می‌باشند؛ - تعداد نشست‌های آموزشی بخش آبیاری؛ - تعداد نشست‌های گروهی تشکل آب‌بران و نشست تشکل آب‌بران با بخش آبیاری؛ - اجرای راهکارهای هماهنگی مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری؛ - چه اقشاری از اعضا در نشست‌های تشکل‌های آب‌بران حضور می‌یابند؟ - درصد اعضای تشکل که در سامانه آبیاری صاحب زمین هستند؛ - سطوح مشارکت و سرمایه‌گذاری آب‌بران در بهره‌برداری و نگهداری آبیاری؛ - میزان مجازات و اقداماتی که تشکل آب‌بران برای افراد خطاکار اعمال می‌نماید؛ - تعداد سامانه‌های آبیاری (یا تعداد زیر واحدها) واگذار شده به تشکل‌های آب‌بران؛ - ظرفیت بخش کشاورزی برای ایفای نقش جدید (آموزش, انگیزش, منابع)؛ - اطلاعات مربوط به پروژه‌های پیشاهنگ مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری در کشور؛ - گام‌های تنظیم و پذیرش مسایل قانونی مرتبط با مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری؛ - انتقال و کارایی آزادسازی, اعتمادپذیری در فرآیند مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری؛ - حجم کار انجام شده در این سطح واگذاری و بالاتر از آن. که در هر انتقال اتفاق می‌افتد؛ - تعداد طرح‌هایی که انتقال مدیریت در سطح کانال‌های درجه ۲ صورت گرفته است؛ - تعداد کارکنان انتقالی از بخش بهره‌برداری و نگهداری به بخش‌های جدید؛ - درصد اعضای تشکل‌های آب‌بران که در انتخابات تشکل شرکت داشته‌اند؛ - تخصیص حقابه به اعضای تشکل (بله- خیر)؛ - تعداد رهبران تشکل‌های آب‌بران که آموزش دیده‌اند؛ - تعداد زارعینی که از مبارزات انتخاباتی آگاهی دارند؛ - درصد رهبران تشکل‌های مجمع آب‌بران که زن هستند؛ - درصد اعضای تشکل آب‌بران در گروه‌های مختلف تملک اراضی؛ - تعداد برنامه‌های آموزشی برای ماموریت‌های جدید کارکنان؛ - تعداد تشکل‌های آب‌بران که دارای انتخابات رقابتی بوده‌اند؛ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۱- شاخص‌های ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی ۹۶/۱۱/۲۵ )۱۳ - تعداد کارکنان مامور شده به بخش بازرسی و مشاوره‌ای فنی؛ - شاخص ظرفیت فنی که در قالب درصد کارکنان با مهارت‌های لازم برای پست‌هایشان اندازه‌گیری شده است؛ - دسترسی به اعتبارات برای نهاده‌های کشاورزی پس از مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری؛ - تعداد مجامع آب‌بران با برنامه‌های بهره‌برداری و نگهداری؛ - بازتاب سازمانی که در قالب نسبت وظایف اجرا شده به وظایف ضروری, مورد ارزیابی قرار می‌گیرد؛ - شاخص پایداری اعضای تشکل آب‌بران در قالب درصد اعضای تشکل که حقوق دراز مدت در اراضی آبی دارند؛ - تعداد کارمندان دولتی آموزش دیده در /۱813؛ - دفعات تکرار بازرسی فنی و مالی تشکل‌های آب‌بران؛ - ماهیت ارتباط بین بخش آبیاری و تشکل آب‌بران؛ - قلمرو و جهت‌گیری‌های تغییر یافته سازمان‌های دولتی؛ - حجم دستاوردها در مقابل اهداف؛ - حضورء مشارکت و دیدگاه‌های کارکنان بخش آبیاری در مورد نشست‌های آموزشی؛ - اجماع و پشتیبانی مدیریت مشارکت‌مدارانه آبیاری توسط دست‌اندر کاران مختلف؛ - تعداد تشکل‌های آب‌بران که نشست‌هایی را سازماندهی می‌کنند؛ - درصد آب‌بران که حق شرکت در انتخاب رهبران تشکل‌های آب‌بران را دارا می‌باشد؛ - تعداد طرح‌هایی که انتقال مدیریت در سطح سیستم اصلی انجام شده است؛ - درصد تشکل‌های آب‌بران که انتخابات آن‌ها با رای مخفی صورت گرفته است؛ - افزایش مشارکت تشکل‌های آب‌بران در تامین بودجه. از سایر منابع به غیر از آب‌بها؛ - سنجش سرویس‌دهی بر حسب تعداد خدمات داده شده به تعداد خدمات لازم؛ - تعداد زارعین واجد شرایط با مهارت‌های لازم برای اجرای /۲1۸؛ - تاسیس ادارات و واحدهای جدید سازمانی؛ - تعداد تشکل‌های آب‌بران که آموزش ویژه ترویج کشاورزی دیده‌اند؛ - انجام وظیفه کارکنان بخش آبیاری؛ - تعداد کارمندان دولتی که در مراحل مختلف فرآیند اصلاحات درگیر می‌باشند؛ - اطلاعات مربوط به برنامه‌های بین‌المللی مدیریت مشار کت‌مدارانه آبیاری (راهبردی, عملیاتی)؛ ۱- ۳3۳1100210 1۳۳1821100 1 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ست ۲ از ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- یی 3333333333 جدول نام شاخص نسبت عملکر ۲۲۱ شاخص‌وصول آب‌بها نسبت ماده‌خشک محصول به حجم آب ۱۳۵ ۳/۱/۳۵ پ.۱-۲- نام و نحوه محاسبه شاخص‌ها نحوه محاسبه مقدار بده طراحی سازه مورد نظر/ مقدار بده اندازه‌گیری شده تعداد کل سازه‌ها/ تعداد سازه‌های آماده به کار طول کل کانال‌ها یا لوله‌ها/ طول کانال‌ها یا لوله‌های آماده به کار طول کل جاده سرویس‌ها/ طول جاده سرویس‌های آماده به کار مقدار کل آب قرارداد بسته شده در یک سال/ مقدار آب تحویل شده واقعی در یک سال مقدار کل آب ورودی به منطقه/ مقدار کل آب زهکشی شده از منطقه حجم آب تحویلی در هر هکتار براساس مبانی طراحی/ حجم آب تحویلی واقعی در هر هکتار تعداد کل کار کنان؛/ تعداد کار کنان با تحصیلات عالی مقدار ساعات آموزشی مورد نیاز (نفر ساعت در سال)/ جمع ساعات آموزشی انجام شده (نفر ساعت در سال) تعداد کل آب‌بران/ تعداد آب‌بران عضو تشکل‌ها تعداد کل ماشین‌آلات/ تعداد ماشین‌آلات سالم کل سطح قابل کشت اولیه (پیش‌بینی شده در طرح)/ سطحی که در اثر عملیات آبیاری و مقدار بحرانی پارامتر موردنظر/ مقدار واقعی پارامتر موردنظر کل درآمد سالیانه شبکه/ کل هزینه سالیانه /۷1046:۸ شبکه 10 شبکه‌های مشابه یا بالاترین رکورد ثبت شده شبکه مورد ارزیا بی / (۳13۳1 شبکه کل آب‌بهایی که باید دریافت می‌شده/ کل آب‌بهای وصول شده تعداد کل آب‌بران/ تعداد آب‌برانی که از زمان و طول مدت آبیاری رضایت دارند تبخیر و تعرق پتانسیل الگوی کشت / تبخیر و تعرق واقعی الگوی کشت مقدار حجمی رطوبت خاک در شرایط ظرفیت نگهداری/ مقدار حجمی رطوبت اندازه گیری شده (واقعی) خاک در منطقه ریشه (]۳) شبکه‌های مشابه یا بالاترین رکورد ثبت شده شبکه مورد ارزیابی / (]۳1:) شبکه (سود خالص به ازای واحد حجم آب مصرفی: 2۲0] ۳۵۲ 30:۵111 ۳۵۱) ]۲:۳ -1 ۳ ۳۵۲ م00 :]۳ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- کار بر گ‌های نمونه محاسبه شاخص‌ ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - کاربرگ‌های نمونه محاسبه شاخص‌ها ۹۹/۳۵ ۳۹ - توضیح: جهت جمع‌آوری نظام‌مند اطلاعات مورد نیاز در ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی لازم است که تعدادی کاربرگ (فرم) تهیه و مورد استفاده قرار گیرد. در این قسمت تعدادی کاربرگ که می‌تواند برای جمع‌آوری و جمع‌بندی ممک است در طرح‌های گوناگون. تفاوت‌هایی با هم داشته باشند. نمونه کاربرگ‌های تهیه شده به‌شرح زبر می‌باشند: نحوه محاسبه: مقدار بده ی سازه مورد نظر/ مقدار بده اندازه‌گیری شده # به‌عنوان نمونه آبگیر درجه ۳ از آبگیر درجه ۲ کاربرگ پ.۲-۳- محاسبه شاخص نسبت اثربخشی سازه نحوه محاسبه: تعداد کل سازه‌ها/ تعداد سازه‌های آماده به کار" #+ با استفاده از کاربرگ تعمیرات سازه‌ها کاربرگ پ.۳-۳- محاسبه شاخص نسبت اثربخشی کانال یا لوله نحوه محاسبه: طول کل کانال‌ها یا لوله‌ها/ طول کانال‌ها با لوله‌های آماده به کار او ی آماده طول ۱ طول شاره قعیت تخریب ‏ ]. ۳ تست ظهارنظر با توجه به مقدار شاخص و محل تخریب: -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۰ ۵ ..راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی 2چچ-<چزچچ>»>»>»>»>]>]>ض»>-<ههه-<ج<حجججچچچچچچچچرز_]<<جحجححححجحککشط_ض_»-_>»>»ه><گ<«<ه<<«+<گححححححددحح کاربرگ پ.۴-۳- محاسبه شاخص نسبت اثربخشی جاده سرویس نحوه محاسبه: طول کل جاده سرویس‌ها/ طول جاده سرویس‌های آماده به کار (متر) (متر) جاده سرویس شفرم ال ال ال لا لا لا نا نا نا نا الا ان دا نا نا لد با الا ال ی ۹ کاربرگ پ.۵-۳- محاسبه شاخص نسبت عملکرد تحویل آب نحوه محاسبه: مقدار کل آب قرارداد بسته‌شده در یک سال/ مقدار آب تحویل شده واقعی در یک سال سس سرت تس سم اسر قرارداد بسته‌شده . تحوبل‌شده َ ۱ ب فرم شا اک نا اک شا اک نا اک شا اک نا اک شا اک نا اک ا ال ایا شش مجموع نمونه‌های از ال با مجموع درسع تیک ال الا کاربرگ پ.۶-۳ - محاسبه شاخص نسبت زهکشی‌سیستم نحوه محاسبه: مقدار کل آب ورودی به منطقه/ مقدار کل آب زهکشی شده از منطقه ۱ حجم آب ‏ حجم آب وارد | شاخص نسبت نام ردیف محل وروی ی اج خارج شده شده زهکشی توضیحات تاریخ ۲ تکمیل‌کننده ا ا لت اس لک نا ال با ال ال ال لا لد با ا اکلان ‏ ل ‏ نا لد ا ا ال اک ال با سل لا لا لا لا الا با -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - کاربرگ‌های نمونه محاسبه شاخص‌ها ۹۹/۳۵ )۱۳ سرا کاربرگ پ.۷-۳ - محاسبه شاخص نسبت حجم آب تحویلی نحوه محاسبه: حجم آب تحویلی در هر هکتار براساس مبانی طراحی/ حجم آب تحویلی واقعی در هر هکتار 8 مساحت ‏ حجم اب اس با سل با اما سا با ما اما سا با ما اما سا با ما یا اش لا اش تل ابا با کاربرگ پ.۸-۳- محاسبه شاخص سهم مشارکت آب‌بران نحوه محاسبه: تعداد کل آب‌بران | تعداد آب‌بران عضو تشکل‌ها شاخص مشارکت ۹ ۱ 1 ۱ ۳ ان ۹ فر ۱ م لش الا لب ابا سسشسشلتشسشممشش الا لب ابا سسشسشلتشسشممشش الا لب ابا سسشسشلتشسشممشش الا لا اب شنتشششسشسشسشش الا ی نحوه محاسبه: تعداد کل ماشین آلات/ تعداد ماشین آلات سالم نام ما شماره وضعیت ۱۱ یت ماشین ضحا نا نا کننده ذ ردیف م ماسین عکس در پروژه توضیحات ریخ م تکمیل‌کننده فرم لب ار ال لا لس چا ال بل سا ال بل سا ال بل سا لا ار سل ایا 0 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۲ ۵ ..راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی 2چچ-<چزچچ>»>»>»>»>]>]>ض»>-<ههه-<ج<حجججچچچچچچچچرز_]<<جحجححححجحککشط_ض_»-_>»>»ه><گ<«<ه<<«+<گححححححددحح کاربرگ پ.۱-۳- محاسبه شاخص نسبت تخریب اراضی نحوه محاسبه: کل سطح قابل کشت اولیه (پیش‌بینی‌شده در طرح)/ سطحی که در اثر عملیات آبیاری و زهکشی تخریب شده نام مسا که در اذ قابل کشت مانی که شاخص نام ردیف | ناحیه حت | سطحی 5 راثر کل سطح قابل 1 رای ۳ تخریب توضیحات , تاریخ اتکمیل کننده (هکتار) | عملیات آبیاری و اولیه (پیش‌بینی‌شده آن تخریب انجام , زهکشی تخریب‌شده در طرح) شده است سرا ابا شا هراجا میا لا ای لا الا کاربرگ پ.۱۱-۳- محاسبه شاخص ۲3۳1 نحوه محاسبه: (۲13۳1 شبکه‌های مشابه با بالاترین رکورد ثبت‌شده شبکه مورد ارزیا بی / (۲1381 شبکه ردیف ارزیابی و شبکه‌های مجاور و کل درآمد کل هزینه در آمد خالص توزیع شده ی توضیحات ناریخ اتکمیل کننده یا شبکه‌های مشابه) ر هر ر نوریع فرم ابا مس مس »ال ی ابا سس با ابا سس با ابا سس با با کش یا مالگین نار الا کاربرگ پ.۳- ۱۲- محاسبه شاخص وصول آب‌بها نحوه محاسبه: کل آب‌بهایی که باید دریافت می‌شده/ کل آب‌بهای وصول شده نام ِ شاخص ردیف ۱ نام ابگیر کل آب‌بهایی که باید توضیحات تاریخ اتکمیل‌کننده ۷ ا 2 | وصول شده ۱ جزبی , وصول می‌شده فرم اس سس ال سسکا ا سمسمسمسسل با ا سمسمسمسسل با ا سمسمسمسسل با لصللللصص ل ‏ ابا توضیح: در طرح‌های بزرگ می‌توان نواحی عمرانی یا آبگیرهای درجه ۲ از درجه ۱ را ملاک بررسی قرار داد. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - کاربرگ‌های نمونه محاسبه شاخص‌ها ۹/۳۵ ۱۳۳ چجچجچجچججججججججججچ<_<_<چچ_<<<<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<ج<جججججججججججججججشششهههههههههههههجج+++ششگشچگچگ]گکحکحسسسس<چ<م<<ممممم<م<گحححححححدددتتح نحوه محاسبه: تعداد کل آب‌بران | تعداد آب‌برانی که از زمان و طول مدت آبیاری رضایت دارند ردیف ‏ نام آبگیر | پر ام تعداد آب‌برانی که از زمان وا تعداد کل" **ص توضیحات تاریخ | تکمیل کننده طول مدت آبیاری رضایت دارند | آب‌بران ی فرم سب با ملس ایا را ا ‏ وا را ا ‏ وا سس را شش ما بسا ار اک کاربرگ پ.۳- ۱۴- محاسبه شاخص آموزش کار کنان نحوه محاسبه: مقدارساعات آموزشی مورد نیاز (نفر ساعت در سال)/ حمع ساعات آموزشی انجام‌شده (نفر ساعت در سال) 1 نام کار کنان شاغل در اساعات آموزشی (نفر ساعت در سال) نام تکمیل کننده ردیف , , توضیحات تاریخ , تا ششششسشسشس را الا سس رل اک با نا اب ال با با سل اساسا شش با شا اش رن ای انا نحوه محاسبه: عمق بحرانی آب زیرزمینی/ عمق واقعی آب زیرزمینی ردیف 6 ماحنت عمق آب (متر 1 مقد رِ توضیحات ر با ا ‏ ا ‏ ا شا را ا ‏ ای سا و سا و لس سل کاربرگ پ.۳- ۱۶- محاسبه شاخص آلودگی نحوه محاسبه: مقدار بحرانی پارامتر مورد نظر/ مقدار واقعی پارامتر موردنظر نام نا قدار واقعی پارامت 9 مورد سا اک دا الا شش لک سا سا با نا سا با نا الا اش الا ابا -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۴ ۵ ,.راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی وی کاربرگ پ.۳- ۱۷- محاسبه شاخص عدالت نحوه محاسبه: متوسط کل آب دریافتی/ متوسط آب دریافتی چارک پایین (مترمکعب در هکتار) مساحت | حجم آب شماره حجم آب دریاقتی نام ردیف نام‌ابگیر امختصات 1 , (متر مکعب در توضیحات تاریخ زیر دست| تحوبل‌شده عکس بازد ید کننده هکتار) رل شبنبش‌شب بش ‌شششششششلآ ۱ رل ششبلبش‌ش بش ‌شششششششلآ ۱ رل ششبلبشش‌ش بش ‌شششششششلآ ۱ بل شلی‌ششششبشبشش‌ششششل ۱ ل رل لگ ششششششسششبآ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- کاربرگ‌های نمونه آرزیابی وضصعیت نگهدا ری سامانه‌ی آبیاری و زهکشی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ - کاربرگ‌های نمونه ارز بابی وضعیت نگهداری سامانه‌ی آبیاری و زهکشی ۹۶/۱۱/۲۵ ۱۳۷ و اطلاعات کلی * پمپ‌های اصلی تعداد دستگاه نوع پمپ نام تجاری مدل سن (طول عمر) بده طراحی هر پمپ لیتر در ثانیه ارتفاع استاتیک پمپاز متر ارتفاع دینامیک پمپاز متر * پمپ‌های رزرو تعداد دستگاه نوع پمپ نام تجاری مدل سن (طول عمر) بده طراحی هر پمپ لیتر در ثانیه * برق ایستگاه هوایی دارد ل] ندارد ل] ایستگاه زمینی دارد ل] ندارد ل] * سازه سالم لا نیازمند تعمیر جزیی ل] نیازمند تعمیرات اساسی لا در حال تخریب [] در وضع خطرناک [] کاربرگ پ. ۲-۴- ساختار فیزیکی و عملکرد بند انحرافی اطلاعات کلی نوع بند جنس سن ارتفاع از بستر طول تاج سد آبگیری یک‌طرفه 3] دو طرفه ل] ارزیابی سازه‌ای * پایداری اثار تخریب سالم [] نیازمند تعمیر [] نیازمند تعمیر اساسی یا تعویض [] شستشوی پایین‌دست سرریز سالم لا نیازمند تعمیر ل] نیازمند تعمیر اساسی لا خطر واژگونی بدنه بی‌خطر لا کم‌خطر لا پرخطر لا خطر زیرشویی (۳۱1118) بی‌خطر لا کم‌خطر لا پرخطر لا -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۸ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی آچچجچججججججججججششششششججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججججهجهجهجهجهجچجچجچچچزهجگهگ«گ«<#گهزهزذهذگذگدگهگهگ--_-___-_-۷-۷-۷_>»>»->»->->«<«<ه«ج«<«<«<«<«ه«<گ<گ<گ<ج<«<گححححتت ادامه کاربرگ پ. ۲-۴- ساختار فیزیکی و عملکرد بند انحرافی اشغال گیر سالم و کافی ۲ نیازمند تعمیر 0] درزهای اصل ۶۱ سالم لا نیازمند تعمیر ل] نیازمند علاج‌بخشی لا دیوارهای جانبی پایین‌دست سالم لا نیازمند تعمیر ل] نیازمند تعویض لا نرده‌های ایمنی دارد ل] ندارد ل] ٩‏ آبگیرها مانور دریجه دارد 8 ندارد 8 قاب سالم لا دارای پوسیدگی لا نیازمند تعمیر لا نیازمند تعویض لا ورق سالم لا دارای پوسیدگی لا دارای تغییر شکل لا بالا بر سالم لا نیازمند روغن‌کاری لا نیازمند تعویض لا فرمان دستی یا موتوری بالایر سالم لا نیازمند تعویض ل] نیازمند تعمیر کامل لا آب‌بندی دریچه نوار سالم لا ندارد لا نیازمند تعویض لا * حوضچه رسوب‌گیر تله‌انداز سنگ عملکرد مناسب ل] نیازمند اصلاح ل] -------- صفحهٔ بعد -------- سس 2 ا 5 1 1 3 1 کج و هد د ۰ 3 2 > ی ز یر را را وا رد هک که که و را از ۳ 3 و 0 0 0 5 5ش چ 8 با : 1 1 بت 1 ِ : 3 1 1 0 5 :2 یوم ها ۹ له 3 ۳ 0 اک 0 ۰ (ه 4 ده 3 ۲ 3 ل 2 4 0 رود 9 1 ۰ 5 و کچ ود ۳ 0 1 0 زه : 2 سب ۵ 3 1 1 3 7 وه 5 ل : 5 5 1 1 0 ار 0 1 ره 0 1 2 ی 0 2 ار ۴ 0 ۱۳۹ ما د ای ۷ 3 ۹ 3 ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱/۳۵ ۱۴۰ 4 2 « له 72 2 1 ۰ : . ۰« 7 ۱ ۱ ی : ۳ ل وه ار 1 ۱ 1 و2 ( سا 1 124 3 ۹ ۱ 1 : 9 2 1 و ات و ده و و له هی ها و ج ان 2 ی 1 ۹ لد 3 زا نز نز نز ‎٩ که هی که هه هه هه هه زن و لا ورک اد نز رو شا با با با با (ا ]2 0 2 8 0 لا یا 2 یپ 3 1 3 ۹ 2 3 9 پا چم 2 2 چ 2 1 3 : 1 ی با شا که ۱ َ ۵ ۸ 1 : سا ۳3 1 5 ها ینک لا ل] 0 ۵۵ بط با لا 7 ز 3 3 5 7 و رل » ده ده اراد از ال هط وه وی 5 مت 5 ۵ ۱ لا ّ و 8 ز 3و 2 1 را و 1 و 2 2 در ۹ ا اس » ۹ 1 ۳ 0 3 لا رز 8 ۹ بر , و 1 0 3 سحی [م 3 ای : 1 ۹ 7 9 5 5 3 9 -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ - کار و رح 4 یک سا 3 ود : 5 تت 0 ات 1 : 2 5 با زگ 2 3 8 3 5 0 1 0 زگ 8 2 لا لت 7 3 5 3 5 : 3 7 4 9 زگ 3 3 2 . ی 0 20 (ه 2 3 [ و با 2 3 > 1 1 3 طًّ س 12 8 8 پا [ 37 ٌ با ۵ 9 : 5 5 : ۰ ۱۴۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ه انام کانال / ت طول پل اعرض پل وضعیت نرده‌های اوضعیت دال فوقانی | وضعیت وضعیت آب‌بندی تاریخ ۳ ردیف کیلومتر ملاحظات بازد ید کننده : زهکش (متر) | (متر) ام : دیواره‌ها | درز اتصا باز ح: ز ۸ ۳ متر) | (متر یمنی روی دال | زیر دال ۱ دیوار رز اتصال بازدید نس وا الا الا نا با عا لا ا ا ی ی ی 4 کب جا ات ۳ ۳ ۳ ۵ با با کب ۰ ت ظما, نظ : چ نماد مشکلات پل‌ها ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ نرده‌های آیمنی: سالم 1 بدون نرده 0 نیاز به نعمبردارد لا بریده شده است ] روی دال: روکش اسفالنی مناسب 7 روکش اسفالنی نیازمند نعمیر [] بدون روکش (بننی سالم) 0 بریدگی و زبری نامتعارف در بنن لا بیرون‌زدگی آرمانور فوقانی لا زیر دال: سالم 0 نرک در نکیه‌گاه لا نرک در میانه دال لا اسیب‌دیدگی جزیی در پوشش بننی ۲ بوشش بننی نیازمند نعمیر لا بیرون‌زدکی ارمانور نحنانی ل] وضعیت دبواره ها: سالم ] پریدگی پوسش لا شکسنگی لا نرک لا اپشسنگکی در بای دیواره‌ها 10 وضعیت آب‌بندی درز اتصال: واتر استاب سالم 19 وانر اسناب آسیب دیده 5 ماسه آسفالت یا ماستیک سالم 5 ماسه اآسقالت و یا ماستیک آسیب‌دیده 5 ِ_ یا -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴- کاربرگ‌های نمونه | 2 ۰ 2 5 هه 1 دی ۰ ما یه +32 12 یه ار در زد ( چ 3 0 0 ای : 0 کج : 3و + 9 0 0 0 0 و اد 3 و 1 را 0 ۹ 0 زگ ر 1 رزبابی وضعیت نگهداری سامانه‌ی آبیا 33333333333333 3 [ ص همه و 2 و زگ زا 3 ‎٩ 3 3 3 2 [8] [8 [8 2 [8 ها 2 لژ بر و در دا و 5ب 95 4 : 3 5 زف [8 1 98 پا 32 ی 19 98 ۱۳۳ 7 ما 19 5 3 1 -------- صفحهٔ بعد -------- َ/ کاربرگ پ. ۴- ۸- فرم بررسی ساختار فیزیکی روگذر لوله‌ای از کانال ۵ ۱ ۱ نوع مجرای مختصات وضعیت | . 9 ۱ وضعیت سازه | وضعیت سازه ۱ تاریخ ۹ 3 ردیف انام کانال | کیلومتر وضعیت رسوب‌گذاری در مقطع ملاحظات بازد ید کننده با ال لب لب اب نب ی ی لس 5 5 0 ت 5 مت 1 ۱ نمادها ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ نوع مجرای متقاطع: مسیل لا نهر سننی (درصورت آمکان نام) لا زهکش (درصورت امکان نام) لا غیره (نام ببرید) لا وضعیت لوله: سالم ] بوسیده (نعمیر) لا پوسیده (نعویض) (] نغییر شکل لا وضعیت رسوب‌گذاری در مقطع: بدون رسوب ] کم‌نر از ۲۵ درصد ل] کم‌نر از *۵ درصد لا کم‌نر از ۷۵ درصد لا مسدود 1 وضعیت سازه ورودی: سالم 0 بریدگی پوسش لا سکسنگی لا نرک لا خاک‌شسنگی در بالادست نبدیل بننی لا نخریب دیواره خاکی نبدیل ورودی لا وضعیت سازه خروجی: سالم لا بریدگی پوشش لا شکسنگی لا نرک لا آب‌شسنگی در پایین‌دست نبدیل خروجی لا نخریب دیواره خاکی نبدیل خروجی لا ِ_ [. و -------- صفحهٔ بعد -------- لیب نمونه ارز یابی وضعیت نگهداری 33333333333333 ۱ 2۸ ۹ هه مت : 3 0 0 ۹ ره 1 5 ۰9 زص > رک و تا( : ار 0 0 0 [8 4 دا ْ: و ۹ ال ند 0 با ۰ ۱ 5 3 تک [8 هو 15 و را ود 5 ا 0 3 4 [8 د تک [8 ۹3 یل 2 5 دب 04 [8 ۵ 1 1 5 [ 9 8 1 د 1 1 [ 9 ی 9 ۱۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- :/ ی ۳ : ۹ ی 8 و ری کاربرگ پ. ۴- ۱۰-ساختار فیزیکی سرریزجانبی رسوب‌گذاری در نمادها ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ وضعیت تاج سرریز: افزایش رقوم داده شده ل] بدون تغییر ل] نوع مقطع: لوله 0 باکسی 0 وضعیت رسوب‌گذاری در مقطع: بدون رسوب ل] کم‌تر از ۲۵ درصد لا کم‌تر از ۵۰ درصد لا کم‌تر از ۷۵ درصد ل] مسدود ل] وضعیت سازه ورودی: سالم ل] پریدگی پوشش ل] شکستگی ل] تراک ل] خاک‌شستگی در بالادست تبدیل بتنی ل] تخریب دیواره تبدیل خاکی ورودی ل] وضعیت سازه خروجی: سالم ل] پریدگی پوشش ل] شکستگی ل] ترک ل] خاک‌شستگی در بالادست تبدیل بتنی ل] تخریب دیواره تبدیل خاکی ورودی لأ -------- صفحهٔ بعد -------- ل‌ ل ل ل 3 : 2 2 3 3 4 ‌ِ 0 0 0 5 0 5 3 2 2 3 3 أ ۸ ی 72 هک و ( ( ۱ ۱ ل 5 ک 8 3 و ۱ ۱۴۳۷ |- 2- 1۹۳۱۵ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۸ نهک 4 لا 0 4 0 ی 5 > دم ۵ ا چ 3 53 7 3 1 ۹ ۳ > -------- صفحهٔ بعد -------- ی ۰ اظهار نظر ی‌وزهکشی ۱۱/۳۲۵/: ضعیت رسوب در کانال (ریز/ درشت دانه اهردو) ۳۹ وت نام بازد ید کننده -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۰ > -------- صفحهٔ بعد -------- ی کاربرگ‌های نمونه ارز بابی وضع 333333333333 و3 7 ۹ که 2 3 1 اد 9 ی ۳ 0 7 8 اد ال ۵2 3 0 زر رد ۵ 5 در و او 4 د 72 2 ( و و دد 5 ان ی 0 و 1 » لد 9 13 ۹9 ان ای ی 0 ۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۳ ی -------- صفحهٔ بعد -------- مثال‌هابی برای ارزیابی عملکرد سامانه‌های سطحی آبیاری و زهکشی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- مثال‌هایی برای ارزیابی عملکرد سامانه‌های سطحی آبیاری و زهکشی ‏ ۹۶/۱۱/۲۵ ۸۵ پ.۱-۵- یک مثال عملی برای ارزیابی سریع در یک شبکه آبیاری و زهکشی فرضی, مالک شبکه جهت شناخت و ارتقای وضعیت فعلی شبکه. تصمیم به اجرای طرحی برای ارزیابی عملکرد شبکه می‌گیرد. برای این منظور یک گروه سه نفره از ارزیاب‌های با تجربه. جهت اجرای طرح انتخاب می‌شوند. با توجه به کمبود وقت و همچنین محدودیت‌های مالی. مالک شبکه و گروه ارزیاب توافق می‌کنند که ارزیابی عملکرد شبکه از نوع سریع باشد. با توجه به اهمیت موضوعات زیست محیطی در شبکه. گروه ارزیاب به این نتیجه می‌رسد که در روند ارزیابی شبکه بایستی اهمیت بیش‌تری به این موضوع داده شود. در این ارتباط بین آرزیاب‌ها توافق می‌گردد که ارزش کمی شاخص محیط زیست تا *۱./ نسبت به جدول (پ. ۱-۵) افزایش یابد. هر یک از ارزیاب‌ها به‌طور مستقل شاخص‌های آرایه شده در جدول (پ. ۱-۵) را اندازه‌گیری کرده و ارزش کیفی و کمی آن‌ها را تعیین می‌کنند. جدول (پ. ۱-۵) جمع‌بندی نتایج را بعد از تعیین شاخص‌ها توسط ارزیاب‌ها نشان می‌دهد. در این جدول مقدار ارزش کمی شاخص محیط زیست *۱/ نسبت به جدول (پ. ۱-۵) افزایش داده شده است. جدول پ.۱-۵- خلاصه نتیجه ارزیابی سریع شبکه توسط ارزیاب‌ها و3 1 سیر یج ۱۳ سس سس مس هس 9 سس سس نت ۱- با اعمال ۱۰ درصد افزایش -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ [ ی 0 کل با توجه شاخص برر با توجه نهایی حاص اد ی ( را داکثر ارزش‌های کمی هر به جدول (پ.۱-۵) سی‌شده ۱/۵ ۰ ۱ اس به رابطه فوق و جد ل از ارزیابی عملکرد ۳/۳۵ ۱- خلاصه نتیجه ارزیا ابطه (الف)» امتیاز تیاز کمی نهایی < ارزیابی می‌گردد. جمی ۸ به می ی -------- صفحهٔ بعد -------- پ. ۰۵ در د ردیف 4- مثال‌هابی برای ار زب ک شبکه آبیاری و ز بکه از نظر وقت و بو دارد که ارزیابی شب های مندرج در جدول ی شده و چگونگی : 1 را 1 1 9 را 9 ۳ د ۵۷ رد آن می‌گیرد. به اندازه‌گیری مجموع ارزش کمی -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ لس و زهکشی سطحی س کسب شده ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵- مثال‌هایی برای ارزیابی عملکرد سامانه‌های سطحی آبیاری و زهکشی ‏ ۹۶/۱۱/۲۵ ۸۹ ادامه جدول پ.۲-۵ - تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی تفصیلی ۶/۰ | ۳ ۳/۱ ۳/۵ ۳ ۳۳ هتسه جک نسبت ماده‌خشک محصول به حجم آب آبیاری(۲۳1 موع حداکثر ارزش‌های کمی: ۱۰۰ با توجه به جدول (پ.۲-۵)» امتیاز کمی کسب شده توسط شبکه به شکل زیر قابل محاسبه خواهد بود: ۶ ده ۲ ُُل)-امتیاز کمی ۴» با توجه به رابطه فوق و جدول مذکورء امتیاز کمی نهایی حاصل از آرزیابی عملکرد تفصیلی شبکه مقدار ۵۰/۶ و امتیاز کیفی نهایی حاصل از ارزیابی» در حد «متوسط مایل به ضعیف» ارزیابی می‌گردد. با بررسی جدول (پ.۲-۵) اطلاعات مفید دیگری نیز قابل دریافت می‌باشد. به‌عنوان نمونه شبکه از نظر سازه‌ای در قبولی قرار ندارد. این گونه اطلاعات می‌توانند برای تعیین راهکارهای بهبود وضعیت شبکه به‌کار رود. جدول پ. ۳-۵ - جمع‌بندی تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به آرزش کمی در ارزیای تفصیلی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶۰ ردیف ۱۰ ۱۱ ۵ سس ۳-۵ - جمع‌بندی تبدیل ارزن نسبت اثربخشی کانال یا لوله شاخص تحصیلات کارکنان شاخص آموزش کارکنان سهم مشارکت آب‌بران نسبت ماشین‌آلات سالم -------- صفحهٔ بعد -------- لس لکرد سامانه‌های سطحی آبیا 3333333 ۳-۵ - جمع‌بندی تبدیل ارزن شاخص وصول آب‌بها شاخص اعتماد به توزیع آب ۱۶ سر -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶۲ ۵ ..راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی لا ادامه جدول پ. ۳-۵ - تبدیل ارزش کیفی شاخص‌ها به ارزش کمی در ارزیابی تفصیلی 9 -------- صفحهٔ بعد -------- نیو ست ۶ عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سعلحی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۶- فهرست خدمات ارزیابی تفصیلی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۹۶/۱۱/۲۵ ۳۵ پ.۱-۶- فهرست خدمات پ. ۱-۱-۶ اقدامات اولیه (پیش‌نیازها) پ.۱-۱-۱-۶- برنامه‌ریزی مراحل انجام کار - بررسی کلی موقعیت. وسعت و سابقه (عمر) طرح - بازدید اولیه و آشنایی اجمالی با طرح - مذاکره با کارفرما به منظور تعیین اهداف. ابعاد و اولویت‌های مطالعات - تعیین اجزای کار و نوع فعالیت‌های مورد نیاز - بررسی زمینه های کارشناسی مورد نیاز ارزیابی تفصیلی - برنامه‌ریزی در مورد نحوه انجام مطالعات و ترکیب گروه کارشناسی مربوطه پ.۲-۱-۱-۶- جمع آوری اطلاعات پایه و گردآوری گزارش‌ها. اطلاعات. مدارک و مستندات موجود پ.۱-۲-۱-۱-۶- جمع آوری نقشه‌ها - نقشه‌های توپوگرافی با مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰ ۰۱:۵۰ ۱:۲۵ یا بزرگ‌تر - نقشه‌های خاک‌شناسی, طبقه‌بندی اراضی و طبقه‌بندی قابلیت آبیاری اراضی - نقشه‌های زیست‌محیطی و باستان‌شناسی - نقشه‌های کاداستر (درصورت وجود)» کاربری اراضی" و کاربری آب" - پلان طرح و نقشه‌های سازه‌ها ۵ 2۳۵] -| ۵ ۷۷/۵1۵۲ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۶ ۵ راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی پ.۲-۲-۱-۱-۶- جمع آوری گزارش‌ها - جمع‌آوری گزارش‌های مطالعه مرحله امکان‌سنجی شامل گزارش‌های هوا و اقلیم‌شناسی, هیدرولوژی» منابع آب. منابع خاک. آبیاری 0 زهکشی. محیط ریست. نظام بهره‌برداری. اجتماعی 0 مشارکت‌های مرذدمی. پ.۳-۲-۱-۱-۶- عکس‌های هوابی و تصاویر ماهواره‌ای - عکس‌های هوایی با مقیاس ۱:۵۰۰۰۰. ۱:۲۰۰۰۰ یا ۱:۶۵۰۰ - تصاویر ماهواره‌ای با مقیاس مناسب و با وضوح کافی پ.۴-۲-۱-۱-۶- سایر اسناد و مدارک - گزارش بازدیدهای دوره‌ای - گزارش مربوط به سوانح و اتفاقات (نظیر سیل) - گزارش مربوط به تعمیرات - گزارش‌های موردی ارزیابی عملکرد - گزارش‌های مربوط به دوران خشکسالی پ.۳-۱-۱-۶- برنامه‌ریزی اخذ اطلاعات مورد نیازا - تعیین عوامل مورد نیاز جهت اندازه گیری با توجه به شاخص‌های مورد نظر - تعیین پراکندگی مکانی و فواصل زمانی اندازه‌گیری عوامل مورد نیاز - تهیه دستورالعمل کسب داده‌ها و اطلاعات یا اندازه گیری عوامل مورد نیاز - تهیه جداول ثبت نتایج اندازه‌گیری‌ها و پرسش‌نامه‌های مورد نیاز و فرم گزارش نتایج مربوطه - تعیین نیروی انسانی, تجهیزات و امکانات مورد نیاز به منظور اندازه‌گیری و کسب داده‌ها - برآورد هزینه اندازه گیری عوامل مورد نیاز ۱- کلیه اندازه گیری‌ها و نیز تهیه آمار و اطلاعات به عهده کارفرما می‌باشد که توسط عوامل خود یا از طریق مشاور تهیه کرده و در اختیار ارزیابان قرار می‌دهد. کارفرما می‌تواند انجام این کار را طی قرارداد جداگانه‌ای از مشاور اصلی که وظیفه ارزیابی را به عهده دارد درخواست کند. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۶- فهرست خدمات ارزیابی نفصیلی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۹۶/۱۱/۲۵ ۶۷ - نظارت بر انجام عملیات کسب داده‌ها و اطلاعات و نیز اندازه‌گیری‌ها پ.۴-۱-۱-۶- برنامه‌ریزی بازدیدهای میدانی - مذاکره و تبادل نظر با مسوولین. کشاورزان و نمایندگان بهره‌برداران - بازدید از برخی مزارع به صورت نمونه و بررسی وضعیت شبکه و تاسیسات و تجهیزات آن‌ها پ.۱-۴-۱-۱-۶- بازدید از کانال‌های خاکی - کانال‌ها و مقاطع هیدرولیکی آن‌ها و تشخیص تعمیرات لازم - بررسی وضعیت لایروبی کانال‌ها - بررسی میزان رسوب‌گذاری در کانال‌ها و ابنیه فنی - بررسی وضعیت و میزان رویش علف‌های هرز به ویژه نی و نتایج حاصل از علف‌زدایی - بررسی وضعیت خاکریز و سکوهای کانال - بررسی وضعیت شیب شیروانی کانال - بررسی وضعیت زهکش‌های جانبی خاکریزها - سایر موارد به تشخیص گروه ارزیاب پ.۲-۴-۱-۱-۶- بازدید از کانال‌های پوشش شده - بازدید عمومی کانال‌ها و تشخیص ضرورت تعمیر آن‌ها (نظیر شکستگی, نشست. ترک و ...) - بررسی وضعیت لایروبی کانال‌ها - بررسی میزان رسوب‌گذاری در کانال‌ها و ابنیه فنی مربوطه - بررسی وضعیت درزهای انقباض و انبساط و تشخیص ضرورت تعمیر آن‌ها به منظور آب‌بندی - کنترل خروجی زهکش زیر کانال‌ها (درصورت وجود) - سایر موارد به تشخیص گروه ارزیاب پ.۳-۴-۱-۱-۶- بازدید از زهکش‌های روباز - وضعیت لایروبی زهکش‌ها - میزان رسوب‌گذاری در زهکش‌ها و آبنیه فنی مربوطه - وضعیت و میزان رویش علف‌های هرز به‌ویژه نی و نتایج حاصل از علف‌زدایی -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - بررسی وضعیت خاکریز و سکوهای زهکش - بررسی وضع زهکش‌های جانبی خاکریزها - کنترل محل تخلیه زهکش‌های فرعی به زهکش‌های جمع‌کننده طبق ضوابط طراحی - میزان ته نشینی رسوبات در مقابل دهانه‌های خروجی زهکش‌ها - کنترل محل تقاطع زهکش‌ها - سایر ابنیه فنی زهکش‌های روباز پ.۴-۴-۱-۱-۶- بازدید از زهکش‌های زیرزمینی - کنترل چاهک‌های مشاهده‌ای منطقه به منظور کنترل سطح ایستابی - کنترل بده زهکش‌ها به منظور اطمینان از عدم گرفتگی آن‌ها - اندازه‌گیری هدایت الکتریکی (۲۳۲) و 011 زه‌آب زیرزمینی در محل تخلیه به زهکش‌های جمع‌کننده - بررسی عملکرد دریچه‌های بادبزنی خروجی پ.۵-۴-۱-۱-۶- بازدید از راه‌ها و ابنیه فنی - وضعیت عمومی سازه‌ها - وضعیت درز اتصال سازه به کانال یا زهکش - وضعیت ته نشینی رسوبات در داخل سازه و تبدیل‌های ورودی و خروجی آن - سالم بودن سازه‌های حفاظتی و ایمنی - نشست و شکستگی‌های سازه - وضعیت کلی جاده‌های بین مزارع - کیفیت شن‌ریزی راه‌ها و تشخیص نیاز به تجدید و مرمت آن - ضرورت گریدرزنی و اصلاح جاده‌ها - وضعیت شانه راه‌ها و شیب خاکریز آن‌ها به منظور پیش‌بینی آسیب‌دیدگی پس از بارندگی - ورودی و خروجی سازه‌های آبگذر زیر راه‌ها به منظور اطمینان از گذر سیلاب - جان پناه‌ها و ابنیه حفاظتی در نقاط مورد نظر -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۶- فهرست خدمات ارزیابی نفصیلی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۹۶/۱۱/۲۵ ۳۹ - وضعیت پل‌های ماشین‌رو و عابر پیاده - وضعیت زهکش جانبی راه‌ها به منظور اطمینان از عدم آب گرفتگی راه - سایر موارد به تشخیص گروه ارزیاب پ. ۶-۴-۱-۱-۶- بازدید از تجهیزات هیدرومکانیکی - تلمبه‌خانه‌ها - دریجه‌های کشویی. هادی‌ها و آستانه - دریجه‌های قوسی, هادی‌ها و آستانه - فرازبندهاء هادی‌ها و استانه - آشغال‌گیرهاء هادی‌ها و آستانه - بالابرهای مکانیکی و الکترومکانیکی - سایر موارد به تشخیص گروه ارزیاب پ.۵-۱-۱-۶- بازدید میدانی با دیدگاه مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری - وضعیت محل شرکت بهره‌بردار و کارکنان آن‌ها - سایر موارد به تشخیص گروه ارزیاب پ.۶-۱-۱-۶- بازدید میدانی با دیدگاه زیست‌محیطی - توجه به رنگ خاک محدوده‌های پیدایش شوره - منابع آلوده کننده _ نوع آلاینده‌ها - تعیین مساحت اراضی تخریب شده -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۰ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - سایر موارد به تشخیص گروه ارزیاب پ.۷-۱-۱-۶- بازدید میدانی با دیدگاه اجتماعی - اقتصادی - مصاحبه با مالکین» زارعین و بهره‌برداران - مصاحبه با گردانندگان تشکل‌های آب‌بران - بررسی وضعیت اراضی قبل و پس از اجرای طرح - وضعیت عملکرد محصولات و وضعیت رضایت مردم - سایر موارد به تشخیص گروه ارزیاب پ.۸-۱-۱-۶- تهیه گزارش اقدامات اولیه پ.۱-۸-۱-۱-۶- بررسی تفصیلی اطلاعات گردآوری شده و اندازه‌گیری شده - کلیات - وضعیت آب و هوایی شامل نوع اقلیم. درجه حرارت. بارندگی و تبخیر - بررسی اطلاعات گردآوری شده و اندازه گیری شده جهت کسب اطلاعات زیر باتوجه به دیدگاه‌های چهار گانه الف - دیدگاه منابع آب. خاک و کشاورزی الف - ۱- بررسی اطلاعات گردآوری شده و اندازه‌گیری شده جهت کسب اطلاعات مربوط به آبیاری - بررسی وضعیت کمی و کیفی منابع آب (سطحی و زیرزمینی) - بررسی نقشه‌های هم عمق آب زیرزمینی در صورت وجود - بررسی نقشه‌های خطوط هم تراز آب زیرزمینی در صورت وجود - بررسی الگو ترکیب و تراکم کشت و عملکرد محصولات - بررسی راندمان‌های آبیاری ( انتقال, توزیع. کاربرد) - بررسی نفوذپذیری خاک سطحی - بررسی لایه‌بندی و هدایت هیدرولیکی خاک - بررسی آرایش شبکه آبیاری و زهکشی - بررسی روش‌های آبیاری توصیه شده -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۶- فهرست خدمات ارزیابی نفصیلی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۹۶/۱۱/۲۵ 14 - کیفیت و مقدار آب ورودی آبیاری در وضع موجود و شرایط اجرای طرح میزان آب تخصیص یافته به پروژه به تفکیک منابع تامین آب - وضعیت کاربری اراضی در ترکیب کشت مرسوم قبل از اجرای طرح - وضعیت بیلان آب‌های سطحی و زیرزمینی منطقه طرح - بررسی شیوه تامین آب سطحی و زیرزمینی - وسعت اراضی تحت آبیاری - آب مورد نیاز ماهانه - بافت خاک و ظرفیت نگهداری آب در خاک - مشخصات ژئوتکنیکی مسیر کانال‌ها ( نوع خاک‌هاء شیمی خاک و ..) - عملکرد مورد انتظار محصولات الگوی کشت پیشنهادی - بررسی موضوع کم آبیاری - بده طراحی در هر بازه - تراز آب در هر آبگیر یا هر بازه - تعداد. نوع و مشخصات اجزای شبکه - مقدار آبی که باید توسط هر آبگیر درجه ۳ و هر آبگیر درجه ۴ تحویل گردد - مقدار بارندگی موثر در طول دوره کشت - سایر موارد به تشخیص گروه ارزیاب الف -۲- بررسی اطلاعات گردآوری شده 9 اندازه‌گیری شده جهفت کسب اطلاعات مربوط به منابع آب - مقدار آبی که به‌طور ماهانه و سالانه از منابع سطحی تخصیص یافته است - مقدار آبی که به‌طور ماهانه و سالانه از منابع آب زیرزمینی تخصیص یافته است - بررسی امکان تلفیق آب سطحی و زیرزمینی - عمق متوسط آب زیرزمینی - مقدار هدایت الکتریکی آب (۳۴) آبیاری - نسبت جذب سدیم آب (5۸14) - مقدار 13010 آب - مقدار ۲00 آب -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۷۳۲ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - وضعیت آخرین بیلان آب‌های سطحی و زیرزمینی منطقه طرح - تعیین مصارف آب (شرب» صنعت. کشاورزی و محیط زیست) - سایر موارد به تشخیص گروه ارزیاب الف -۳- بررسی اطلاعات گردآوری شده و اندازه‌گیری شده جهت کسب اطلاعات مربوط به منابع خاک - هدایت الکتریکی خاک (۳۴) - وضعیت سدیمی بودن خاک - طبقه‌بندی عمومی خاک - طبقه‌بندی خاک از نظر آبیاری - موارد پیشنهادی برای اصلاح خاک - سایر موارد به تشخیص گروه ارزیاب الف -۴- بررسی اطلاعات گرد آوری شده و اندازه‌گیری شده جهت کسب اطلاعات مربوط به کشاورزی - مقدار افزایش تولید محصولات الگوی کشت. پس از اجرای طرح - هزینه تامین آب آبیاری به تفکیک منابع سطحی و زیرزمینی - کل هزینه تولید محصول اصلی - کل هزینه تامین آب آبیاری - قیمت محصول اصلی در سر زمین - قیمت محصول اصلی در نزدیک‌ترین بازار - سایر موارد به تشخیص گروه آرزیاب الف -۵- بررسی اطلاعات گردآوری شده و اندازه‌گیری شده جهت کسب اطلاعات مربوط به زهکشی! - عمق بحرانی آب زیرزمینی ۱- شرح خدمات ارزیابی عملکرد سامانه‌های زهکشی زیرزمینی تحت (ضابطه شماره ۳۲۰) توسط سازمان برنامه و بودجه کشور منتشر شده است. انچه که در این‌جا گفته شده است بسیار مختصر بوده و تنها برای آگاهی در حدی است که به سامانه آبیاری و زهکشی سطحی مربوط می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۶- فهرست خدمات ارز بابی تفصیلی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۹۶/۱۱/۲۵ ۱۷۳ - ضرایب هیدرودینامیک اعمال شده در طراحی زهکش‌های زیرزمینی - پارامترهای طراحی زهکشی از جمله: نفوذ عمقی. ضریب زهکشی زیرزمینی» آب‌دهی ویژه, عمق تثبیت سطح ایستابی. عمق لایه محدود کننده, عمق زهکش‌ها و فواصل آن‌ها و عمق آبگذرترین لایه - وضعیت خروجی نهایی زهکشی - وضعیت زهکشی اراضی منطقه قبل از اجرای طرح و مقایسه با وضعیت کنونی - نتایج مطالعات آبشویی و اصلاح اراضی (منحنی‌های شوری و سدیم‌زدایی از خاک) - وضعیت زهکشی طبیعی اراضی شامل زهکش‌های طبیعی, رودخانه‌هاء آبراهه‌هاء میزان تخلیه از چشمه‌ها.ء قنات‌هاء چاه‌ها و سایر منابع تخلیه - علل زه‌دار بودن اراضی شامل؛ آبیاری» بارندگی, نشت از اطراف. تغذیه از کف و بررسی علل عدم امکان تخلیه شامل؛ وضعیت مورفولوژیکی اراضی, تراکم رودخانه‌ها و آبراهه‌ها. محدودیت زهکشی طبیعی اراضی - وضعیت پیش‌بینی شده برای تخلیه زه‌آب‌های سطحی و زیرزمینی به تخلیه‌گاه نهایی - چگونگی خروج زه‌آب‌ها (ثقلی یا پمپاژ) به تخلیه‌گاه نهایی - بررسی امکان استفاده مجدد از زه‌آب‌ها بررسی گزارش لایه‌بندی خاک الف -۶- بررسی اطلاعات گرد آوری یا اندازه گیری شده جهت کسب اطلاعات مربوط به مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری - بررسی مساحت تحت بهره‌برداری - بررسی نظام بهره‌برداری حاکم و مقایسه آن با نظام پیشنهادی - تعداد کل آب‌بران - تشکل‌هایی که تشکیل شده یا باید تاسیس شود - نحوه مشارکت آب‌بران در بهره‌برداری و نگهداری - رضایت بهره‌برداران از وضعیت بهره‌برداری و نگهداری - درآمد و هزینه سالانه واقعی سیستم - بودجه سالانه پیش‌بینی شده جهت مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری و نحوه تامین آن - هزینه بهره‌برداری و هزینه نگهداری به تفکیک - دستورالعمل بهره‌برداری و نگهداری شبکه - بودجه پیش‌بینی شده برای بهره‌برداری و نگهداری و محل تامین آن - مقدار آب‌بهایی که باید سالانه دریافت شود و مقدار واقعی آن -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۴ ۵ ,راهنمای ارزیابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - نحوه گردش آب در کانال‌ها یا لوله‌های درجه یک. دو سه و چهار - طول دوره‌ای از سال که آب تامین خواهد شد - دور آبیاری و نحوه اجرای آن در وضع کنونی - نحوه تخصیص و تحویل آب به آب‌بران - بررسی چارت سازمانی مدیریتی» بهره‌برداری و نگهداری - بررسی تعداد کارکنان متخصص (و نوع تخصص آن‌ها) کارکنان خدماتی و کارکنان بهره‌برداری - بررسی نحوه محاسبه و اخذ آب‌بها - بررسی حجم کل قرارداد سالیانه - تعداد سازه‌های معیوب سالیانه - کل آب تحویل شده به شبکه - تعداد آب‌برانی که از زمان و طول مدت آبیاری رضایت دارند - تعداد ساعاتی که کارکنان آموزش دیده‌اند - تعداد آب‌بران عضو تشکل‌ها - بررسی سیستم و روش‌های نگهداری - بررسی سیستم اتوماسیون و نیز بررسی امکان خودکارسازی طرح - فهرست ماشین‌آلات موجود و مورد نیاز - تعداد ماشین‌آلات سالم - دستورالعمل‌ها و روش‌های مدیریتی» بهره‌برداری و نگهداری - چگونگی و وضعیت سازماندهی رسیدگی و پاسخگویی به شکایات مشترکین - برنامه‌های تحویل و توزیع آب و چگونگی اجرای آن‌ها در سطوح مختلف شبکه - چگونگی و وضعیت زمان‌بندی درخواست و دریافت آب - چگونگی و وضعیت سامانه ارتباطی میان زارعین و مسوولین بهره‌برداری سطوح مختلف شبکه - برنامه و وضعیت بازرسی کانال و زهکش های اصلی و فرعی. ایستگاه‌های پمپاژ, سازه‌هاء تاسیسات و تجهیزات. - برنامه و وضعیت عملیات نگهداری شامل: سرویس. مرمت و تعمیر کانال‌ها.ء ایستگاه‌های پمیاژ زهکش‌ها.ء سازه‌هاء تاسیسات. تجهیزات و شیرآلات - وضعیت کانال‌هاء زهکش‌هاء ایستگاه‌های پمپاژ سازه‌ها.ء تاسیسات. تجهیزات و شیرآلات از نظر ظاهری و کار کردی -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۶- فهرست خدمات ارزیابی تفصیلی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ‏ ۹۶/۱۱/۲۵ ۳۵ ب - بررسی اطلاعات گرد آوری شده و اندازه‌گیری شده جهت کسب اطلاعات مربوط به محیط زیست - تغییرات شوری اراضی در محدوده شبکه - تغییرات سطح ایستابی در اراضی شبکه و بروز مشکلات ناشی از ماندابی شدن اراضی - تغییرات کیفی آب در پایین‌دست شبکه به ویژه از نظر شوری» مواد مغذیء 3010 ۲0 - منابع آلوده کننده و نوع آلاینده‌ها - بررسی کیفیت آب‌های سطحی و زیرزمینی و روند تغییرات آن‌ها در منطقه طرح - اهداف زیست‌محیطی پروژه - بررسی پهنه‌های آبی, تالاب‌هاء زیستگاه‌های پرندگان و حیات وحش و تغییرات آن‌ها - بررسی نوسانات سطح آب زیرزمینی و زهدار شدن اراضی - بررسی شوری اراضی و تغییرات آن - کیفیت فیزیکی آب ورودی و خروجی از نظر 5۲ 017 5۸1 ۰83010 ۲00 و ... - سابقه بروز آلودگی‌های شیمیایی» میکروبی و ... مرتبط با آبیاری یا زهکشی - وضعیت بهداشت عمومی در محدوده شبکه - تامین آب مورد نیاز محیط زیست قبل و بعد از احداث پروژه - تاثیر احداث پروژه بر وضعیت محیط زیست انسانی, جانوری و گیاهی منطقه ج - بررسی اطلاعات گردآوری شده و اندازه‌گیری شده جهت کسب اطلاعات اقتصادی و اجتماعی - تغییرات سطح زیرکشت و اثر آن بر درآمد زارعین - تغییرات الگوی کشت و اثر آن بر درآأمد زارعین - تغییرات عملکرد محصولات و اثر آن بر درآمد زارعین - تغییرات ارزش زمین در اثر آبی شدن - وضعیت عمومی اقتصادی کشاورزان - رضایت کلی آب‌بران از عملکرد دستگاه بهره‌بردار ۱- ۳۵۵۵ 20 ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۳۶ ۵ .راهنمای ارزپابی عملکرد شبکه‌های آبیاری و زهکشی سطحی - قابلیت اتکاء آب‌بران به مدت زمانی که به آن‌ها آب می‌رسد - قابلیت اتکاء آب‌بران به فواصل زمانی‌ای که آب دریافت می‌کنند - اهداف اقتصادی مورد نظر پروژه - هزینه تامین آب. احداث شبکه و تاسیسات مربوطه - هزینه‌های کارکنان مدیریتی» بهره‌برداری و نگهداری - هزینه آنرژی مصرفی - هزینه سازمان مدیریتی بهره‌برداری و نگهداری (آب. برق, گاز. تلفن» تعمیر و نگهداری و ...) - بودجه و اعتبارات امور مدیریتی» بهره‌برداری و نگهداری - درآمد حاصل از فروش آب و آب‌بهای دریافتی - سایر درآمدهای جانبی محتمل مانند ارائه خدمات جنبی, اجاره ماشین‌آلات - عملکرد محصولات. قیمت آن‌ها و درآأمد کشاورزی - سود حاصل از فعالیت‌های جنبی کشاورزی - اهداف اجتماعی مورد نظر پروژه - جمعیت از نظر تعداد. توزیع سنی و جنسی, سواد. مهارت و تغییرات آن - تعداد خانوار و متوسط اعضای آن - وضعیت اشتغال نیروی کار قبل و بعد از احداث پروژه - تشکل‌های موجود و نقش آن‌ها در امور مرتبط با شبکه آبیاری - مشارکت کشاورزان در آمور مدیریتی,» بهره‌برداری و نگهداری شبکه - وضعیت رضایتمندی کشاورزان از عملکرد شبکه د- ارزیابی تفصیلی عملکرد شبکه با دیدگاه‌های سازه‌ای. مدیریت. بهره‌برداری و نگهداری. زیست محیطی و اجتماعی اقتصادی - بررسی شاخص‌های آرزیابی تفصیلی در هریک از زیرمجموعه‌ها و زمینه‌ها (فهرست شاخص های ارزیابی تفصیلی در پیوست شماره یک راهنمای ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی ارائه شده است.) - انتخاب شاخص‌های ارزیابی تفصیلی در هریک از زیرمجموعه‌ها و زمینه‌ها - محاسبه شاخص‌های منتخب در هریک از زیرمجموعه‌ها - محاسبه نمره ارزیابی تفصیلی هریک از زیرمجموعه‌ها به صورت متوسط وزنی شاخص‌های آن - محاسبه نمره ارزیابی تفصیلی هریک از زمینه‌ها به صورت متوسط وزنی نمره زیرمجموعه - محاسبه نمره ارزیابی پروژه به صورت متوسط وزنی نمره‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۶- فهرست خدمات ارز بابی تفصیلی عملکرد سامانه‌های آبیاری و زهکشی سطحی ۹۶/۱۱/۲۵ ۱۷۷ - تجزیه و تحلیل نمرات ارزیابی تفصیلی شاخص‌هاء زیرمجموعه‌ها و زمینه‌ها - ارزیابی میزان انطباق مشخصات فنی شبکه با مشخصات پیش‌بینی شده در طرح از نظر نوعء کیفیت. ظرفیت. ابعاد. تعداد. راندمان و دیگر مشخصات فنی شامل: الف- آبگیرهای اصلی و فرعی و تاسیسات مربوط به آن‌ها ب- کانال, خطوط لوله آبرسان, سازه و تاسیسات مربوط به آن‌ها ج- کانال و خطوط لوله انتقال و توزیع اصلی و فرعی د- سازه‌ها و تاسیسات انتقال و توزیع اصلی و فرعی ه- ایستگاه‌های پمپاژ اصلی و فرعی و تاسیسات مربوط به آن‌ها (سیستم برق» منبع تامین انرژی و ...) و جاده‌های سرویس و نگهداری و دسترسی اصلی و فرعی ز- نوع و میزان انرژی مصرفی - ارزیابی میزان انطباق ویژگی‌های مدیریتی» بهره‌برداری و نگهداری شبکه با مشخصات پیش‌بینی شده در طرح - ارزیابی میزان انطباق ویژگی‌های اقتصادی - اجتماعی شبکه با مشخصات پیش‌بینی شده در طرح - تعیین عوامل و دلایل ضعف عملکرد سازه‌ای شبکه - تعیین عوامل و دلایل ضعف عملکرد مدیریتی» بهره‌برداری و نگهداری از شبکه - تعیین عوامل و دلایل ضعف عملکرد زیست‌محیطی شبکه - تعیین عوامل و دلایل ضعف عملکرد اقتصادی - اجتماعی شبکه 7 جمع‌بندی عملکرد سامانه در مقایسه با شرایط پیش‌بینی شده در طرح در زیرمجموعه‌ها و زمینه‌های طرح - ارائه توصیه‌های بهبود عملکرد سازه‌ای پروژه - ارائه توصیه‌های بهبود عملکرد مدیریتی» بهره‌برداری و نگهداری پروژه - ارائه توصیه‌های بهبود عملکرد زیست‌محیطی پروژه - ارائه توصیه‌های بهبود عملکرد اقتصادی اجتماعی پروزه - ارائه توصیه‌ها در زمینه‌ی اولویت‌بندی اجرای راهکارهای بهبود عملکرد و ارائه برنامه اجرایی آن‌ها - جمع‌بندی امکانات و محدودیت‌های سامانه آبیاری و زهکشی - ارائه پیشنهادات گروه ارزیاب به منظور کمک به ارتقای عملکرد سامانه - جمع‌بندی توصیه‌ها برای انجام مطالعات بهسازی یا نوسازی سامانه‌ی آبیاری و زهکشی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست وا زگان -------- صفحهٔ بعد --------