12368

جمهوری اسالمی ایران سازمان برنامه و بودجه کشور راهنمای ارزیابی پایداری پروژه های آبخوانداری (با معرف ی روش ارز ی اب ی ی دار ی پا SARpro و روش تصم می‌یر گیD- SARpro ) نشریه شماره698 :آخرین ویرایش02 - 11 - 1424 معاونت ،تولیدی فنی و زیربنایی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان امور نظام فنی و اجرایی . 0415 اصالح مدارک فنی :خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی معاونت تولیدی فنی و زیربنایی سازمان برنامه و بودجه کشور، با استفاده از نظر کارشناسان برجستته مبادرت به تهیه این نشریه کرده و آن را برای استفاده به جامعه ی مهندسی کشور عرضه ،نموده است. با وجود تتش فتراوان این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط .های مفهومی، فنی، ابهام، ایهام و اشکاالت موضوعی نیست از این رو، از شما خواننده ی گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هر گونه ایراد و اشکال فنی، مراتب را ب ه صورت :زیر گزار فرمایید 1 - شماره . بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید 2 - .ایراد مورد نظر را بصورت خالصه بیان دارید 3 - .در صورت امکان متن اصالح شده را برای جایگزینی ارسال کنید .کارشناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می .شود : نشانی برای مکاتبه تهران، میدان بهارستان، خیابان صفی علی شاه- مرکز تلفن33231 سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، امور نظام فنی و اجرایی Email: web: أ باسمه تعالی پیشگفتار سازمان برنامه و بودجه کشور به عنوان متولی توسعه پایدار کشور و نظام فنتی و اجرایتی ،یکپارچته بته استتناد متاده33 ) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور و تبصره ذیل بند3 - 1 ) متاده3 ) « ستند نظتام فنتی واجرایتی یکپارچته کشتور» ، موضوع تصویب نامه شماره34533 /ت93316ه مور خ49 / 43 / 1343 هیات محترم وزیران، با کمک دستگاه های اجرایی و توان متخصصان دانشگاهی و حرفه ای ،کشور به تهیه و ابشغ ضوابط ، نشتریات و مقتررات و مستتندات الزم در حتوزه هتای مختلت می پردازد. نیا در نشر هی با معرف ی مدلSARpro به عنوان چارچوب مرجع ارز ی اب یت پا یت ی دار پتروهه ی هتا آبختوان ی دار و چتارچوب SARpro D- به عنوان نظام پشت بان ی برنامه یزیر، تصم می ی ساز و تصم می یریگ، ی رو ی کرد نی نو را برا ی وند یپ ان یم ی اب ی ارز، تیری مد است ی و س گذار ی ارائه م ی کند نی . ا دو مدل مکمل، ضمن فراهم ساختن چارچوب ی استاندارد برا ی ستنشش، مقا ی سته و شی پا پروهه ها، نتا جی ی اب ی ارز را به مبنا یی قابل اتکا برا ی اولو تی ی بند پروهه ها، تخص صی منابع، ارز ی اب ی سرما هی گذار ی ها و بهبود مستمر برنامه ها تبد لی یم کنند . استقرار چن نی چارچوب ی، نه ی زم شکل یریگ نظام ی منسشم ب یرا ی اب ی ارز ی دار ی پا پتروهه ی هتا آبخوان ی دار را فراهم م ی آورد؛ نظام ی که با تبد لی داده ی ها پروهه به دانش مد یتیری، یم تواند تی ظرف یری ادگ ی، برنامه یزیر و تصم یم گیری را در سطوح مختل ارتقا .دهد علیرغم تش ، دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مشموعه صرف گردید، این مشموعه مصتون از وجتود اشتکال و ابهتام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست می شتود متوارد اصتشحی را به امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور ارستال کننتد. کارشناستان ستازمان پیشتنهادها ی دریافتت شتده را بررسی کرده و در صورت نیاز به اصشح در متن/نشریه ضابطه، با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناستان مشترب این حوزه، نسبت به تهیه متن اصشحی، اقدام و از طریق پایگاه اطشع رسانی نظام فنتی و اجرایت ی کشتور بترای بهتره بترداری عموم، اعشم خواهند کرد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابشغی معتبر، در باالی صفحات، تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات، تاریخ آن نیز اصشح خواهد شد. از اینرو ه مواره مطالب صفحات دارای تاریخ جدیدتر .معتبر خواهد بود حمید امانی همدانی معاون فنی، تولیدی و زیربنایی بهار0415 الف ب تهیه و کنترل « راهنمای ارزیابی پایداری پروژه های آبخوانداری» ] نشریه شماره698 ] اعضای گروه تهیه :کننده حنّانه محمدی کنگرانی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان دکترای سیاستگذاری منابع طبیعی حسن مقیم اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس دکترای آبخیزداری :نظارت علی نشفی نژاد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان دکترای آبخیزداری :تاییدکننده ابوالقاسم حسین پور سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور کارشناسی ارشد آبخیزداری :)اعضای گروه هدایت و راهبری (سازمان برنامه و بودجه کشور علیرضا توتونچی معاون امور نظام فنی و اجرایی فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه امور نظام فنی و اجرایی ت فهرست مطالب عنوان صفحه چارچوب و الزامات ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 1 هدف ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 2 دامنه کاربرد ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 2 مقدمه ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 3 1 - ضرورت معرف ی کی رو برا ی ی اب ی ارز ی دار ی پا پروهه ی ها آبخوان ی دار ................................ ................................ ................................ ............... 5 2 - معرف ی شاخص ی ها به کار گرفته شده در مدلSARpro ................................ ................................ ................................ ................................ ..... 3 3 - معرف ی SARpro و مراحل انشام آن ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 12 3 - ای مزا و نوآور ی ی ها روSARpro ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 22 5 -رو تصم یم گیری D- SARpro ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 26 منابع ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 33 ث فهرست جداول عنوان صفحه جدول1: مع ی ارها و شاخص ی ها ی هر ک از ابعاد چهارگانه منشور ی ی دار ی پا روSARpro ................................ ................................ ............. 3 جدول2: شاخص ی ها ی مع ار آب از بُعد مح طی ی ست یز ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 3 جدول3: شاخص ی ها ی مع ار تغ یی ر کاربر ی اراض ی از بُعد مح طی ی ست یز ................................ ................................ ................................ ....................... 2 جدول3: شاخص ی ها ی مع ار خاک از بُعد طی مح ی ست یز................................ ................................ ................................ ................................ ................... 2 جدول5: شاخص ی ها ی مع ار پوشش گ ی اه ی از بُعد مح طی ی ست یز ................................ ................................ ................................ ................................ .. 6 جدول9: شاخص ی ها ی مع ار جمع ی ت از بُعد اجتماع ی ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 6 جدول3: شاخص ی ها ی مع ار مهاجرت از بُعد اجتماع ی................................ ................................ ................................ ................................ .................. 14 جدول2: شاخص ی ها ی مع ار اشتغال از بُعد اقتصاد ی ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 14 جدول6: شاخص ی ها ی مع ار فقر از بُعد اقتصاد ی ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 11 جدول14: شاخص ی ها ی مع ار ظرف ی ت نهاد ی از بُعد نهاد ی ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 11 جدول11: شاخص ی ها ی مع ار مشارکت از بُعد نهاد ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 12 جدول12: وزن ی ها اختصاص داده شده به هر ی ک از مع ی ارها ی ده گانه روSARpro ................................ ................................ ................. 13 جدول13: ارز ی اب ی و امت ی ازده ی شاخص ی ها ی مع ار آب از بُعد مح طی یز ست در روSARpro ................................ ................................ ..... 13 جدول13: ارز ی اب ی و امت ی ازده ی شاخص ی ها ی مع ار تغ ی ر کاربر ی و تخر ی ب اراض ی از بُعد مح طی یز ست در روSARpro ..................... 15 جدول15: ارز ی اب ی و امت ی ازده ی شاخص ی ها ی مع ار خاک از بُعد مح طی یز ست در روSARpro ................................ ................................ . 19 جدول19: ارز ی اب ی و امت ی ازده ی شاخص ی ها ی مع ار پوشش گ ی اه ی از بُعد مح طی یز ست در روSARpro ................................ ................ 13 جدول13: ارز ی اب ی و امت ی ازده ی شاخص ی ها ی مع ار جمع ی ت از بُعد اجتماع ی در روSARpro ................................ ................................ ... 13 جدول12: ارز ی اب ی و امت ی ازده ی شاخص ی ها ی مع ار مهاجرت از بُعد اجتماع ی در روSARpro ................................ ................................ .. 12 جدول16: ارز ی اب ی و امت ی ازده ی شاخص ی ها ار ی مع اشتغال از بُعد اقتصاد ی در روSARpro ................................ ................................ .... 16 جدول24: ارز ی اب ی و امت ی ازده ی شاخص ی ها ی مع ار فقر از بُعد اقتصاد ی در روSARpro ................................ ................................ ............. 24 جدول21: ارز ی اب ی و امت ی ازده ی شاخص ی ها ی مع ار ظرف ی ت نهاد ی از بُعد نهاد ی در روSARpro ................................ ............................. 21 جدول22ی اب یز : ار و امت ی ازده ی شاخص ی ها ی مع ار مشارکت از بُعد نهاد ی در رو ................................ ................................ ............................ 22 جدول23: بازه ی ها عدد ی ی مع ار آب از بُعد مح ی ی ست ی ط ز ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 23 جدول23: بازه ی ها عدد ی ی مع ار کاربر ی اراض ی ا ز بُعد مح طی ی ست یز................................ ................................ ................................ ....................... 23 جدول25: بازه ی ها عدد ی ی مع ار پوشش گ ی اه ی از بُعد مح طی ی ست یز ................................ ................................ ................................ ...................... 25 جدول29: بازه ی ها عدد ی ی مع ار خاک از بُعد مح طی ی ست یز ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 25 جدول23: بازه ی ها عدد ی ی مع ار جمع ی ت از بُعد اجتماع ی ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 25 جدول22: بازه ی ها عدد ی ی مع ار مهاجرت از بُعد اجتماع ی ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 25 جدول26: بازه ی ها عدد ی ی مع ار اشتغال از بُعد اقتصاد ی ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 29 جدول34: بازه ی ها عدد ی ی مع ار فقر از بُعد اق تصاد ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 29 جدول31: بازه ی ها عدد ی ی مع ار ظرف ی ت نهاد ی از بُعد نها ید ................................ ................................ ................................ ................................ ... 29 جدول32: بازه ی ها عدد ی ی مع ار مشارکت از بُعد نهاد ی................................ ................................ ................................ ................................ .............. 29 ج جدول33: بازه ی ها عدد ی وضع ی ی دار ی ت پا ی ا کشس ی دار ی پا ابعاد مح طی ی ست یز ................................ ................................ ............................... 23 جدول33: بازه ی ها عدد ی وضع ی ی دار ی ت پا ی ا کشس پا ی دار ی ابعاد اجتماع ی ................................ ................................ ................................ ....... 23 جدول35: بازه ی ها عدد ی وضع ی ی دار ی ت پا ی ا کشس پا ی دار ی ابعاد اقتصاد ی و نهاد ی ................................ ................................ ....................... 23 جدول39: بازه ی ها عدد ی و تع یی ن وضع ی ی دار ی ت پا ی ا کشس پا ی دار ی نها یی ................................ ................................ ................................ ....... 22 جدول33: دسته ی بند پروهه ی ها ی آبخ زدار ی بر اساس نوع عارضه ................................ ................................ ................................ ............................ 34 جدول32: مع ی ارها ی تصم می یریگ بر اساس مدل د ی- سارپروD-SARpro ) ................................ ................................ ................................ .. 34 جدول36: چگونگ ی برآورد هز ی نه پروهه ی ها نقطه یا و پهنه یا در مدلD-SARpro ................................ ................................ .................... 31 جدول34: چگونگ ی برآور د تراکم پروهه ی ها نقطه یا و پهنه یا در مدلD-SARpro ................................ ................................ ..................... 31 ح فهرست نمودار عنوان صفحه نمودار1: فرا ی ند تصم می یریگ بر اساس مدل د ی- سارپروD-SARpro ) ................................ ................................ ................................ ........... 32 سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 0 چارچوب و الزامات پ روهه های آبخوان داری از مهم ترین ابزارهای مدیریت پایدار منابع آب و خاک و از ارکان اساسی افزایش تاب آوری حوزه های آبخیز در برابر مخاطراتی نظیر خشکسالی، افت سطح آب های زیرزمینی، فرسایش خاک و سیشب به شمار می .روند این پروهه ها، عشوه بر نقش مؤثر در تغذیه آبخوان ها و حفاظت از منابع طبیعی، در ارتقای امنیت آبی، حفظ کارکردهای اکولوهیکی، پایداری فعالیت های اقتصادی و بهبود شرایط اجتماعی و اقتصادی مناطق نیز نقشی تعیین کننده دار ند. ازاین ،رو ارزیابی میزان تحقق اهداف و پایداری دستاوردهای آنها، یکی از الزامات اساسی مدیریت منابع آب و خاک و پیش نیاز ارتقای اثربخشی سرمایه گذاری های عمومی در این بخش است. با وجود اجرای گسترده پروهه های آبخوان داری در کشور، ارزیابی آنها تاکنون عمدتاً بر پایه رو ها، معیارها و شاخص های متفاوت انشام شده است. نبود یک چارچوب ملی، استاندارد و قابل استناد، عشوه بر محدود کردن امکان مقایسه عملکرد پروهه ها، تحلیل اثربخشی سرمایه گذار ی ،ها و انتقال تشربیات و استفاده نظام مند از نتایج ارزیابی در فرآیندهای برنامه ریزی را نیز با چالش مواجه ساخته است ؛ چراکه در رویکردهای نوین مدیریت، ارزیابی صرفاً ابزاری برای سنشش عملکرد گذشته نیست، بلکه بخشی از چرخه حکمرانی، یادگیری سازمانی و بهبود مستمر م حسوب می شود. از این منظر، نظام ارزیابی زمانی اثربخش خواهد بود که عشوه بر سنشش وضعیت پروهه ها، بتواند اطشعات معتبر، قابل مقایسه و قابل اتکا را برای تخصیص منابع، اولویت بندی برنامه ها و اصشح تصمیمات مدیریتی فراهم آورد. برهمین اساس، این نشریه با هدف استقرا ر چارچوبی علمی و کاربردی برای ارزیابی پایداری پروهه های آبخوان داری تدوین شده است. در این چارچوب، مدل SARpro به عنوان مرجع ارزیابی پایداری، امکان سنشش نظام مند پروهه ها را در مراحل پیش از اجرا و پس از اجرا بر پایه مشموعه ای از معیارها و شاخص های استاندارد فراهم می سازد. این مدل با بهره گیری از داده ها و اطشعات متداول پروهه ها طراحی شده و ضمن برخورداری از پشتوانه علمی، قابلیت استقرار در فرآیندهای اجرایی کشور را دارد. در کنار آن، چارچوب D-SARpro با بهره گیری از نتایج حاصل از ارزیابی، زمینه پشتیبانی از برنامه ،ریزی تصمیم سازی و تصمیم گیری را فراهم می کند. این چارچوب امکان استفاده از نتایج ارزیابی را در اولویت بندی پروهه ،ها تخصیص اعتبارات، ارزیابی گزینه های سرمایه گذاری، بازنگری برنامه ها و پایش میزان تحقق اهداف توسعه ای فراهم می سازد و ارتباطی نظام مند میان ن ظام ارزیابی و نظام برنامه ریزی ایشاد می کند. نوآوری این نشریه، ارائه دو مدل مکمل و به هم پیوسته است که ارزیابی پایداری و بهره برداری مدیریتی از نتایج آن را در قالب یک نظام منسشم تلفیق می کنند. بدین ترتیب، ارزیابی از یک فعالیت مقطعی و پسینی به ابزاری راهبرد ی برای بهبود مستمر و ارتقای اثربخشی سرمایه گذاری ها تبدیل شده و زمینه استقرار نظام تصمیم گیری مبتنی بر شواهد را در سطوح مختل مدیریتی فراهم می آورد. 0 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری هدف هدف اصلی این نشریه، ارائه چارچوبی استاندارد برای ارزیابی پایداری پروهه های آبخوان داری و استقرار نظامی یکپارچه برای سنشش، مقایسه، تحلیل و پایش عملکرد این پروهه .ها در مراحل مختل چرخه عمر آنها است اهداف اختصاصی این نشریه عبارت اند از: o تبیین مبانی نظری، اصول، معیارها و شاخص های ارز یابی پایداری پروهه های آبخوان داری؛ o ارائه روشی استاندارد، شفاف و تکرارپذیر برای ارزیابی پروهه ها در مراحل پیش و پس از اجرا؛ o تشریح فرآیند اجرایی ارزیابی، نحوه امتیازدهی، وزن دهی و تحلیل نتایج؛ o ایشاد مبنایی مشترک برای مقایسه و پایش عملکرد پروهه ها در سطوح مختل ؛ o شناسایی نقاط قوت و ضع و تحلیل عوامل مؤثر بر پایداری پروهه ها به منظور بهبود مستمر عملکرد؛ o استفاده از داده ها و اطشعات متداول موجود در پروهه ها برای تسهیل استقرار نظام ارزیابی؛ o فراهم سازی پشتوانه ای علمی برای اولویتت بنتدی پتروهه هتا، تخصتیص منتابع و اعتبتارات، ارزیتابی گزینته هتای سرمایه گذاری و بازنگری برنامه ها؛ o تقویت ارتباط میان نظام ارزیابی، نظام برنامه ریزی و فرآیندهای تصمیم سازی و تصمیم گیری؛ o ارتقای اثربخشی سرمایه گذاری ها و افزایش کارایی برنامه هتای آبختوان داری در راستتای تحقتق متدیریت پایتدار منابع آب و خا.ک دامنه کاربرد این نشریه به عنوان مرجع ارزیابی پایداری پروهه های آبخوان داری، در کنار سایر ضوابط و دستورالعمل های فنی مرتبط، در تمامی مراحل چرخه عمر پروهه، از شناسایی و اولویت بندی تا مطالعات امکان سنشی، طراحی، اجرا، بهره ،برداری، پایش ارزیابی عمل کرد و بازنگری، قابل بهره برداری است. چارچوب ارائه شده در این نشریه با استفاده از داده ها و اطشعات متداول موجود در فرآیندهای مطالعاتی، اجرایی و نظارتی، امکان استقرار نظامی یکپارچه برای ارزیابی پایداری پروهه ها را در دستگاه های اجرایی فراهم می سازد. نتایج ح اصل از اجرای این چارچوب می تواند در مقایسه عملکرد پروهه ها، سنشش میزان تحقق اهداف، ارزیابی اثربخشی سرمایه گذاری ،ها تحلیل عوامل مؤثر بر موفقیت یا ناکامی پروهه ها، بهبود مستمر برنامه ها و توسعه نظام پایش عملکرد مورد استفاده قرار گیرد. عشوه بر این، نتایج ار زیابی در چارچوبD-SARpro قابلیت بهره برداری در فرآیندهای برنامه ریزی، تصمیم سازی و سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 3 تصمیم گیری، ازجمله اولویت بندی پروهه ها، تخصیص اعتبارات، برنامه ریزی سرمایه گذاری، تدوین و بازنگری برنامه های توسعه ای را دارد. کاربران اصلی این نشریه شامل مدیران، کارشناسان، مهندسان مشاور، پیمانکاران، ناظران، ارزیابان دستگاه های اجرایی و نظارتی مرتبط با مدیریت منابع طبیعی و آبخوان داری، از جمله سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، سازمان برنامه و بودجه کشور، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو، دانشگاه ها، مراکز پژوهشی و سایر نهادهای ذی .ربط هستند 4 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری مقدمه ب ا وجود تصو بی دستور کار 21 که بر ی تدو،ن ارائه و هب کارگ یری شاخص ی ها ی دار ی پا دی تأک داشته و رغم ی عل گذشت شیب از دو دهه از ،آن هنوز اجماع ی جهان و همه جانبه در خصوص شاخص ها و مع ی ارها ی ن یی تب کننده ارز ی اب ی ی دار ی پا به دست نی امده است. ا گرچه در سال های ،اخیر رو های متعدد داخلی و خارجی از سوی پژوهشگران و نهادهای بین المللی برای ارزیابی پایداری مرتبط ارائه شده است؛ اما این رو ها ًعموما در مقیاس جهانی و منطقه ای بوده و توانایی ارزیابی پایداری در مقیاس ناحیه ای و ی محل را ندارند .از آنشا یی که پروهه های آبخوان ی دار ازجمله پروهه های عمرانی هستند که در ابعاد مختل اثربخشی دارند .بر این ،اساس ارزیابی پایداری این پروهه ها با استفاده از یک شاخص واحد امکان پذیر نبوده و الزم است برای ارزیابی پایداری آن ،ها از مشموعه شاخص های ترکیبی استفاده شود .همچنین با توجه به ابعاد مختل اثربخشی پروهه های آبخوان ی دار که در مشموع شامل ابعاد محیط ،زیستی اقتصادی و اجتماعی می ،باشند به کارگیری ترکیبی از شاخص های محیط ،زیستی اقتصادی و اجتماعی برای ارزیابی پایداری این پروهه ها ضروری است .افزون بر ،این در خصوص پروهه ها موضوع مقیاس رو ارزیابی نیز بسیار از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ چراکه اثربخشی پروهه های آبخوان ی دار در مقیاس محلی نمود می یابد و ،به تبع آن استفاده از رو های ارزیابی پایداری در مقیاس جهانی یا ملی برای سنشش پایداری آنها امکان پذیر نیست. در واقع، به صراحت م ی توان گفت که اگرچه رو ی ها با استاندارد و مقبول تی باال ی برا ی اب ی ارز ی دار ی پا ی محل پروهه ها ازجمله پروهه ی ها آبخوان ی دار )وجود دارد؛ اما با توجه به اهم تی نیا گونه پروهه ها، اثربخش ی کوتاه مدت آنها و ضرورت آشنا یی بخش ی ها ی دولت و خصوص ی با فرا ند ی ی اب ی ارز ی دار ی پا، الزم است هرچه عی سر تر پروهه ی ها آبخوان ی دار از منظر پا ی دار ی مورد ی اب ی ارز قرار رند یگ. نخستین گام در ارزیابی پایداری این پروهه ،ها تدوین شاخص های ترکیبی متناسب با آنهاست؛ زیرا همان طور که اشاره ،شد تاکنون چنین شاخص ها و معیارها یی برای پروهه های منابع طبیعی و آبخیزداری، به ویژه پروهه های آبخوان ی دار تبیین و تعری نشده اند .به ،طورکلی شاخص های پایداری زمانی که به صورت ترکیبی استفاده می ،شوند ابزارهای ارزشمندی برای ارزیابی عملکرد کشورها و پروهه ها و همچنین مقایسه آن ها درزمینه پایداری محسوب می گردند .بر اساس این، در این مشموعه ابتدا معیارها و شاخص های متناسب با شرایط و اهداف پروهه های منابع طبیعی و ،آبخیزداری با تکیه بر اجماع نظر نخبگان و صاحب نظران این ،عرصه تبیین و تعری شده و سپس با طراحی فرایندی ،ساده عملیاتی و قابل فهم برای همه سطوح ،کارشناسی روشی جدید جهت ارزیابی پایداری پروهه های آبخوانداری ارائه گردیده است . رو ابداعی که به اختصار ) رو سارپرو1 نامید ه می شود، یک رو ارزیابی پایداری است که بر اساس مدل منشوری چهار وجهی )با در نظر گرفتن 1 SARpro method سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 5 ابعاد چهارگانه محیط ،زیستی ،اجتماعی اقتصادی و نهادی تبیین شده است .در این ، رو برای هریک از ابعاد چهارگانه مدل ،منشوری معیارهایی متناسب با شرایط و اهداف پروهه های آبخوان ی دار در مقیاس ی محل تعری شده و سپس برای هر ،معیار شاخص های مربوطه با توجه به نیاز ،ها مطالعات متداول و اثر بخشی ،ها سادگی جمع آوری اطشعات تبیین شده است .اساس این رو بر پایه 14 ار ی مع و 33 شاخص کمّی و کیفی استوار گردیده است .از سو ی دیگر، نبود رو های ارزیابی پایداری ویژه این گونه پروهه ها در مقیاس محلی، یکی از معضشت و مشکشت اساسی در ارزیابی پایداری آن ها به شمار می .آید بر همین اساس، روSARpro که یک رو بومی برای ارزیابی پایداری پروهه های آبخوان ی دار ،در مقیاس محلی است توسط نویسندگان این نشریه، ابداع و معرفی می شود که اساس آن مدل چهاروجهی منشوری متشکل از ابعاد چهارگانه با تأکید بر بُعد )نهادی و با بهره گیری از شاخص های ترکیبی.بنیان نهاده شده است 0 - ضرورت معرفی یک روش برای ارزیابی پایداری پروژه های آبخوان ی دار ،امروزه آبخوان ی دار1 به عنوان یکی از کارآمدترین راهکارهای سازگاری با کمبود آب، مهار خشکسالی و کاهش خسارات ناشی از سیل شناخته می شود. ایران سرزمینی با اقلیم خشک و نیمه خشک است که از میانگین بارندگی ساالنه بسیار کمی برخوردار می باشد، به طوری که متوسط بارندگی ساالنه در خشکی های کره زمین حدود294 میلی متر برآورد می گردد، در حالی که این مقدار در ایران به کمتر از254 میلی متر می رسد ؛ بنابراین، بارندگی ساالنه در ایران کمتر از یک سوم میانگین جهانی است. با توجه به این شرایط، راهکار آبخوان دار ی به عنوان یکی از رویکردهای کلیدی احیا و تقویت سفره های آب زیرزمینی در چند دهه اخیر مدنظر قرار گرفته است. اگرچه در ،شرایط طبیعی تغذ هی آبخوان ها در جریان چرخه هیدرولوهیکی انشام می ؛ شود اما در شرایط کم آب ی و اقلیم خشک ایران ضروری است که تغذیه مصنوعی آبخوان ها از طریق رو های مختل صورت پذیرد. از جمله متداول ترین رو هایی که به احیا و تغذیه مشدد آبخوان ها منشر می شوند Fred, 2006 )، می توان به حوضچه های تغذیه، پخش سیشب، انواع بندهای خ اکی و سنگی، چاه های تغذیه و کانال های تغذیه اشاره کرد Kavuri et al., 2011 ). به عبارت دیگر، به هر نوع عملیات سازه ای2 ست یز یا سازه یا3 زیست )مهندسی ،که قادر باشد آب سیشب را به تأخیر انداخته و فرصت زمان مناسب برای نفوذ آن به درون آبخوان فراهم آورد آبخوان دار ی گفته می .شود به طورکلی، اثرات مثبت فعالیت های آبخوان داری بر احیای منابع آب، احیا و تقویت پوشش گیاهی، تقویت خاک، بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی دسترنج و ،همکاران 1343؛ ،احمدوند و همکاران1343؛ مراد ی ،و همکاران1342؛Ramak et al., 2021 Hassan et al., 2023; Kashefi et al., 2025; Jin et al., 2024 ) .بر کسی پوشیده نیست 1 Aquifer management 2 Mechanical 3 Biomechanical 8 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری ،در این زمینه شمار قابل توجهی از پژوهش های داخل ی نیب و الملل ی نشان داده اند که عملیات آبخوان ی دار مشروط به انشام مراحل مطالعاتی دقیق می تواند در بازه ، های زمانی مختل نقش مؤثر ی در مدیریت پایدار منابع آب ایفا کند . در همین ،راستا طی چند دهه اخیر، به ویژه در یک دهه گذشته استقبال چشمگیر بخش دولتی و خصوصی از مقوله آبخوان ی دار افزایش یافته است. در میان بخش خصوصی، مشارکت گروه های مختل ا زجمله کشاورزان، دامداران، باغداران و حتی کارخانه داران صاحبان صنایع کوچک و بزرگ) و معدن داران در اجرای پروهه های آبخوان ی دار به صورت مشارکتی یا ،خودیاری بی سابقه بوده است. به عبارت دیگر، در شرایط اقلیمی کنونی کشور، فعالیت های آبخوان ی دار به طور بی سابقه ای مورد توجه همزمان از سوی بخش های دولتی و خصوصی قرار گرفته است. با توجه به افزایش روزافزون نیاز به منابع آبی و تشدید تنش های اقلیمی انتظار می رود این روند در آینده ،ای نزدیک.دوچندان خواهد شد ،با وجود این هنوز بسیاری از جنبه های فعالیت های آبخوان ی دار به طور کافی مورد تحقیق و پژوهش قرار نگرفته و یا کمتر مورد توجه بوده و شه ی درنت پرسش های بسیاری در این زمینه بی پاسخ مانده است. از مهم ترین مسائل ی که در رابطه با فعالیت های آبخوان ی دار قابل طرح می باشد ، میزان پایداری این فعالیت ها است . درواقع، مهم ترین و اساسی ترین مس ئله ای که در مقوله آبخوان داری مطرح می شود ، این است که این گونه فعالیت ها تا چه اندازه با اصول و مفاهیم توسعه پایدار منطبق هستند؟ از سوی دیگر ،پرسش اساسی آن است که فعالیت های آبخوان دار ی نسبت به سه رکن اساسی پایداری محیط زیستی، اقتصادی و اجتماعی UNDP, 2015)، چه رو یک ردی داشته و آیا این فعالیت ها را می توان ذاتاً پایدار تلقی کرد ؟ به عبارت دیگر، اگرچه فعالیت های آبخوان ی دار قابلیت پاسخگویی به نیازها را در کوتاه مدت و میان مدت دارند ؛ اما آیا این فعالیت ها در بلندمدت نیز می توانند پایدار باقی بمانند سا و پ خگوی نیازها باشند؟ همچنین، آیا این پروهه ها در رفع نیاز نسل کنونی، از امکانات و پتانسیل های متعلق به نسل آتی سهم آیندگان) استفاده می کنند و یا پس از ی سپر شدن عمر مفیدشان، همچنان قادر به پایداری اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی در محیط هستند ؟ آیا پروهه های آبخوان ی دار ًصرفا راهکاری مقطعی محسوب می شوند که نقشی تسکین دهنده دارند بدون آنکه بتوانند در بلندمدت پایدار باشند ؟ با توجه به آنچه بیان شد ، بحث ارزیابی پایداری1 فعالیت های آبخوان ی دار ، به عنوان یک نکته مبهم و مغفول مانده در اجرای این پروهه ها مطرح است به و جرئت می توان آن را حلقه گمشده این مقوله برشمرد. روSARpro نیز درراستای تکمیل این حلقه و با توجه به نیاز بخش اجرا به یک رو علمی، کاربردی، آسان، عملیاتی و منطبق با فضای حاکم بر بخش اجرایی، توسط نویسندگان این نشریه.ابداع و ارائه گردید در این ، رو برای هریک از ابعاد چهارگانه مدل ،منشوری معیارهایی متناسب با شرایط و اهداف پروهه های آبخوان ی دار تبیین و تعری شده و سپس برای هر یک از ،معیارها شاخص های مربوطه با توجه به نیاز ،ها مطالعات ،متداول اثر بخشی ها و سادگی جمع .آوری اطشعات تعیین گردیده است همچنین برای ، این رو 14 معیار و33 شاخص کمّی و کیفی مطابق با جدول1 .ارائه شده است 1 Sustainability Evaluation سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 7 جدول0 :ی مع ارها و شاخص ی ها کی هر از ابعاد چهارگانه منشور ی ی دار ی پا روشSARpro بُعد طی مح ی ست یز اجتماع ی اقتصاد ی نهاد ی ار ی مع تعداد شاخص ار ی مع تعداد شاخص ار ی مع تعداد شاخص ار ی مع تعداد شاخص آب 5 تی جمع 5 اشتغال 3 تی ظرف نهاد ی 5 کاربر ی اراض ی و تخر یب اراض ی 3 مهاجرت 3 فقر 3 مشارکت 2 خاک 3 پوشش ی اه یگ 5 تعداد ار ی مع : 01 تعداد شاخص : 44 0 - معرفی شاخص های به کار گرفته شده در مدلSARpro در مدل سارپرو تعداد33 شاخص در چهار بُعد محیط زیستی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی) انتخاب و مورد استفاده قرار گرفته است. در جداول2 تا11 ، ضمن معرفی شاخص ی ها یاد شده بر اساس نوع معیار و ابعاد چهارگانه مدل منشوری پایداری ، رو تهیه، محاسبه و استخراج هر یک از شا خص ها را به تفکیک ارائه می .دهند جدول0 :شاخص ی ها ار ی مع آب از بُعد طی مح ی ست یز بُعد معیار شاخص توضیحات طی مح ست یز آب سطح ریز کشت آبی ساالنه این شاخص، کمّی بوده و اطشعتات آن از ستازمان جهتاد کشتاورزی استتان مربوطته و یتا مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان مربوطه قابل دستیابی است. افزون بر این، با استفاده از تصاویر ماهواره ای نیز قابل اندازه گیری می .باشد برداشت بی رویه از منابع آب این شاخص، کمّی بوده و اطشعات آن از شرکت سهامی آب منطقه ای استان مربوطته و یتا .اداره امور آب شهرستان مربوطه قابل دستیابی است وجود مشکل آب شرب در روستا این شاخص کیفی بوده و اطشعات آن با استفاده از پرسشتنامه و یتا مصتاحبه بتا ستاکنان روستا های) منطقه به دست می آید. در صورت تعدد روستا در منطقته، میتانگین وضتعیت روستاها در نظر گرفته می .شود حفر چاه های جدید این شاخص، کمّی بوده و اطشعات آن از شرک ت سهامی آب منطقه ای استان مربوطته و یتا اداره امور آب شهرستان مربوطه قابل دستیابی است. شایان ذکر استت کته افتزایش تعتداد چاه های حفر شده، بر مبنای سال1353 مدنظر یم باشد ؛ اما سال مبنا با توجه به مشحظات منطقه، قابل .تغییر است توسعه سامانه های آبیاری تحت فشار این شاخص، کمّی بوده و اطشعتات آن از ستازمان جهتاد کشتاورزی استتان مربوطته و یتا مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان مربوطه قابل دستیابی است. همچنین در صورت تعتدد روستاهای هدف، این شاخص بر اساس میزان توسعه سامانه های آبیاری تحت فشار به کتل اراضی روستاهای هدف سنشیده می شود. 6 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری جدول3 :شاخص ی ها ار ی مع ر یی تغ کاربر ی اراض ی از بُعد طی مح ی ست یز بُعد معیار شاخص توضیحات طی مح ست یز تغییر کاربری اراضی و تخریب اراضی توسعه اراضی زیر کشت این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از سازمان جهاد کشاورزی استان مربوطه و یتا مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان مربوطه قابتل دستتیابی استت. در صتورت عتدم وجود آمار، می توان با استفاده از تصاویر ماهواره ای ازجمله تصتاویر گوگتل ار ) در .دو بازه زمانی مورد نظر، میزان توسعه اراضی زیر کشت را تعیین کرد تصرف اراضی ملّی ) تخریب اراضی این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستتان مربوطه قابل دستیابی است. همچنین تهیه آن با استفاده از تصتاویر متاهواره ای نیتز امکان پذیر می باشد. شایان ذکر است که منظور از محدوده ممیزی، محدوده اراضتی .مستثنیات است حضور دام این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از اداره منابع ط بیعی و آبخیزداری شهرستتان مربوطه قابل دستیابی است. همچنین قابل استخراج از مطالعات اقتصادی- اجتمتاعی نیز می .باشد اعمال خلع ید از اراضی تصرفی این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از اداره کل منابع طب عی ی و آبخیزداری استتان مربوطه و یا اداره منابع طبیعی و آبخیزداری .شهرستان مربوطه قابل دستیابی است جدول4 :شاخص ی ها ار ی مع خاک از بُعد طی مح ی ست یز بُعد معیار شاخص توضیحات طی مح ست یز خاک افزایش تولید در هکتار افزایش )عملکرد این شاخص کمّتی بتوده و اطشعتات آن از ستازمان جهتاد کشتاورزی استتان مربوطته و یتا متدیریت جهتاد کشتاورزی شهرستتان مربوطته قابتل دستتیابی استت. شتایان ذکتر استت کته مبنتای ایتن شتاخص، عملکترد محصتول گنتدم بته عنتوان یتک محصتول فراگیتر متی باشتد. در صتورت نبتود محصول گندم در منطقه هدف، می .توان محصول غالب منطقه را جایگزین کرد حاصلخیزی خاک این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل .دستیابی است طبقه بندی قابلیت اراضی این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل .دستیابی است شوری خاک این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل .دستیابی است مصرف آب کشاورزی این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل .دستیابی است سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 9 جدول5 :شاخص ی ها ار ی مع پوشش گ ی اه ی از بُعد طی مح ی ست یز بُعد معیار شاخص توضیحات طی مح ست یز پوشش گیاهی بهره برداری مشاز از مراتع این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل .دستیابی است میزان تولید ساالنه این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیتزداری قابتل دستتیابی استت و میزان تولید ساالنه از مراتع مدنظر می .باشد تنوع گونه های گیاهی این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل .دستیابی است درصد تاج پوشش این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل .دستیابی است زادآوری و تشدیدحیات طبیعی این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری ق ابل .دستیابی است جدول8 :شاخص ی ها ار ی مع جمع یت از بُعد اجتماع ی بُعد معیار شاخص توضیحات اجتماعی جمعیت جمعیت این شاخص کمّی بوده و اطشعتات آن از نتتایج سرشتماری سراستر ی نفتوس و مستکن و همچنتین از سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان مربوطه قابل دستیابی است. شایان ذکر است که افزایش تی جمع .روستا باید با متوسط جمعیت روستایی استان مربوطه مقایسه شود بُعد خانوار این شاخص کمّی بوده و اطشعتات آن از نتتایج سرشتماری سراستر ی نفتوس و مستکن و همچنتین از سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان مربوطه قابل دستیابی است. شایان ذکر استت کته بُعتد ختانوار از محاسبه نسبت کل جمعیت به تعداد خانوارهای ساکن در روستا های) منطقه به دست می .آید جمعیت فعّال این شاخص کمّی بوده و اطشعتات آن از نتتایج سرشتماری سراستر ی نفتوس و مستکن و همچنتین از سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان مربوطه قابل دستیابی است. شایان ذکر استت کته بُعتد ختانوار از محاسبه نسبت کل جمعیت به تعداد خانوارهای ساکن در روستا های) منطقه به دست می آید. شتایان ذکر است که جمعیت فعّال از مشموع افراد شاغل و افراد بیکار به دست می .آید ترکیب سنی جمعیت این شاخص ک مّی بوده و اطشعات آن از نتایج سرشماری سراسر نفوس و مسکن و همچنین از ستازمان مدیریت و برنامه .ریزی استان مربوطه قابل دستیابی است تراکم جمعیت این شاخص کمّی بوده و اطشعتات آن از نتتایج سرشتماری سراستر ی نفتوس و مستکن و همچنتین از سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان .مربوطه قابل دستیابی است 01 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری جدول7 :شاخص ی ها ار ی مع مهاجرت از بُعد اجتماع ی بُعد معیار شاخص توضیحات اجتماعی مهاجرت رضایت از زندگی )این شاخص کیفی بوده و اطشعات آن با استفاده از پرسشنامه و یا مصتاحبه بتا ستاکنان روستتا های منطقه به دست می آید. در صورت تعدد روستا در منطقه، میتانگین وضتعیت روستتاها در نظتر گرفتته می .شود نرخ مهاجرت این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از نتتایج سرشتماری سراستر ی نفتوس و مستکن و همچنتین از سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان مربوطه قابل دستتیابی استت. شتایان ذکتر استت کته منظتور از مهاجرت، مهاجرت از روستا به شهر می .باشد درصد مهاجرت فصلی کارگران )این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن با استفاده از پرسشنامه و یتا مصتاحبه بتا ستاکنان روستتا های منطقه به دست می آید. در صورت تعدد روستا در منطقه، میتانگین وضتعیت روستتاها در نظتر گرفتته می .شود تمایل به مهاجرت جوانان )این شاخص کیفی بوده و اطشعات آن با استفاده از پرسشنامه و یا مصتاحبه بتا ستاکنان روستتا های منطقه به دست می آید. در صورت تعدد روستا در منطقه، میتانگین وضتعیت روستتاها در نظتر گرفتته می .شود جدول6: شاخص ی ها ار ی مع اشتغال از بُعد اقتصاد ی بُعد معیار شاخص توضیحات اقتصادی اشتغال اشتغال در بخش خدمات این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل دستیابی است. همچنین منظور از این شاخص، اشتغال در بخش هایی غیر از کشاورزی و صنعت می .باشد اشتغال در بخش کشاورزی این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل دستیابی است. همچنین منظور از این شاخص، اشتغال در بخش های مرتبط با کشاورزی، منابع طبیعتی و جوامتع روستتایی است مانند زارعت؛ باغداری؛ دامداری؛ مرتع دار ی؛ جنگلداری؛ شیشت، اکوتوریستم و صتنایع دستتی حل م.ی نرخ اشتغال این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از نتایج سرشماری سراستر ی نفتوس و مستکن و همچنتین از سازمان مدیریت و برنامه ،ریزی استان مربوطه قابل دستیابی است. شایان ذکر است که نرخ اشتتغال از نسبت شاغلین به جمعیت فعّال اقتصادی ده ساله و بیشتر به دست می .آید بار تکفّل این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل دستتیابی استت. شتایان ذکر است که بار تکفّل از نسبت جمعیت شاغل15 ساله و بیشتر به کل جمعیت به دست می .آید سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 00 جدول9 :شاخص ی ها ار ی مع فقر از بُعد اقتصاد ی بُعد معیار شاخص توضیحات اقتصادی فقر خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی دولت این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل دستیابی است. شتایان ذکر است که منظور از این شاخص، خانوارهای تحت پوشش نهادهایی همچون کمیته امتداد امتام ره) و بهزیستی می .باشد نرخ بیکاری این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از نتایج سرشماری سراسری نفوس و مستکن و همچنتین از سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان مربوطه قابل دستیابی است. شایان ذکر است که نرخ بیکاری از نسبت بیکاران به جمعیت فعّال اقتصادی ده ساله و بیشتر به دست می .آید میانگین درآمد خا نوار این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل دستیابی است. شایان ذکر است که میانگین درآمد خانوار از نسبت مشموع درآمدهای تمام خانوارها به تعداد خانوارها در منطقه به دست می .آید میانگین درآمد خانوار از بخش کشاورزی این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن در چارچوب مطالعات آبخیزداری قابل .دستیابی است جدول01 :شاخص ی ها ار ی مع تی ظرف نهاد ی از بُعد نهاد ی بُعد معیار شاخص توضیحات نهادی ظرفیت نهادی تعداد نهادهای مردمی این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از فرمانداری شهرستان مربوطته قابتل دستتیابی است. در صورت تعدد روستا در منطقه، میانگین روستاها در نظر گرفته می .شود تعداد نهادهای دولتی مرتبط و فعّال .این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از استانداری استان مربوطه قابل دستیابی است تعداد شرکت های خصوصی مرتبط و فعّال این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از سازمان جهاد کشاورزی و اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مربوطه و یا اداره جهاد کشاورزی و اداره منابع طب عی ی و ،آبخیزداری شهرستان مربوطه قابل دستیابی است. در صورت تعدد روستا در منطقه میانگین روستاها در نظر گرفته می شو د. شایان ذکر است که منظور از شرکت های خصوصی، پیمانکاران و سرمایه گذاران منطقه می .باشد تعداد روستائیان عضو تشکل های روستایی این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان مربوطه و اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی شهرستان مربوطه قابل دستیابی است. در صورت تعدد روستا در منطقه، میانگین روستاها در نظر گرفته می .شود دوره های آموزشی توانمندسازی روستاییان این شاخص کمّی بوده و اطشعات آن از سازمان جهاد کشاورزی و اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مربوطه و یا اداره جهاد کشاورزی و اداره منابع طبیعی و ،آبخیزداری شهرستان مربوطه قابل دستیابی است. در صورت تعدد روستا در منطقه میانگین روستاها در نظر گرفته می .شود 00 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری جدول00 :شاخص ی ها ار ی مع مشارکت از بُعد نهاد ی بُعد معیار شاخص توضیحات نهادی مشارکت نهادهای مشری پروهه ها این شاخص کیفی بوده و اطشعات آن از طریق پرسشنامه و یا مصاحبه با کارشناسان .و مدیران نهادهای دولتی مرتبط قابل دستیابی است نهادهای تصمیم گیر این شاخص کیفی بوده و اطشعات آن از طریق پرسشنامه و یا مصاحبه با کارشناسان .و مدیران نهادهای دولتی مرتبط قابل دستیابی است نهادهای ناظر این شاخص کیفی بوده و اطشعات آن از طریق پرسشنامه و یا مصاحبه با کارشناسان .و مدیران نهادهای دولتی مرتبط قابل دستیابی است تمایل مردم به مشارکت در نگهداری پروهه این شاخص کیفی بوده و اطشعات آن از طریق پرسشنامه و یتا مصتاحبه بتا ستاکنان روستا ها ی) منطقه قابل دستیابی است. در صورت تعدد روستتا در منطقته، میتانگین وضعیت روستاها در نظر گرفته می .شود تمایل مردم به اجرای مشدد همین پروهه این شاخص کیفی بوده و اطشعات آن از طر یق پرسشنامه و یا مصاحبه با ساکنان روستا های) منطقه قابل دستیابی است. در صورت تعدد روستا در منطقه، میانگین وضعیت روستاها در نظر گرفته می .شود تمایل مردم به مشارکت در پرداخت هزینه نگهداری پروهه این شاخص کیفی بوده و اطشعات آن از طر قی پرسشنامه و یا مصاحبه با ساکنان روستا های) منطقه قابل دستیابی است. در صورت تعدد روستا در منطقه، میانگین وضعیت روستاها در نظر گرفته می .شود تمایل بخش خصوصی به سرمایه گذاری این شاخص کیفی بوده و اطشعات آن از طر یق پرسشنامه و یا مصاحبه با کارشناسان و مدیران نهادهای دولتی مرتبط قاب.ل دستیابی است نزاع ها و اختشفات مردمی بر سر آب و زمین این شاخص کیفی بوده و اطشعات آن از طر یق پرسشنامه و یا مصاحبه با کارشناسان .و مدیران نهادهای دولتی مرتبط قابل دستیابی است 3 - معرفیSARpro و مراحل انجام آن در این ، رو تبیین و تعری معیارها و شاخص ها در سه گام زیر تدوین گردید: 1 - تهیه فهرست معیارها و شاخص :ها این فهرست بر اساس مرور مقاالت و منبع معتبر داخلی و ختارجی و نیتز استناد و گزار .های موجود تهیه شد 2 - نظرسنشی از صاحب نظران: در این گام فهرست تهیه شده در مرحله قبل، با استتفاده از رو دلفتی و گلولته برفتی در اختیار صاحب نظران و کارشناسان اجرایی پروهه آبخوان دار ی قرار داده شد ضد تا نسبت به آن ها اظهار .نظر کنند 3 - در گام سوم و پس از چند مرحله نظرخواهی از صاحب نظر ان به رو دلفی، فهرست نهایی معیارها و شاخص ها تهیته گردید. همچنین به منظور اجرای این رو نیاز به وزن دهی معیارها، امتیازدهی شاخص ها و محاستبه میتزان پایتداری هریک از ابعاد چهارگانه می باشد که در زیر تشریح شده :اند سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 03 الف- وزن دهی معیارها برای وزن دهی معیارهای ای ن رو استفاده از بازه یک تا چهار انشام پذیرفته و وزن نهایی هر معیار، بر اساس میانگین وزن های تعیین شده توسط صاحب نظران محاسبه گردیده است. همچنین وزن میانگین هر معیار، پس از گرد شدن به عنوان وزن نهایی آن معیار در نظر گرفته شده است. جدول12، وزن اختصاص یافته به معیارهای ده گانه را نشان می دهد. جدول00 :وزن ی ها اختصاص داده شده به هر کی از ی مع ارها ی ده گانه روشSARpro بُعد محیط زیستی اجتماعی اقتصادی نهادی ار ی مع وزن ار ی مع وزن ار ی مع وزن ار ی مع وزن آب 4 تی جمع 3 اشتغال 3 تی ظرف نهاد ی 3 کاربر ی اراض ی و تخر بی اراض ی 3 مهاجرت 3 فقر 4 مشارکت 4 خاک 0 پوشش ی اه یگ 0 تعداد ار ی مع : 14 ب- امتیازدهی شاخص ها در این رو ، برای طبقات داخلی هریک از33 شاخص، با توجه به نوع شاخص، امتیازهای در نظر گرفته شده است. درخصوص شاخص هایی که دارای طبقه بندی استاندارد بودند نیز امتیازات دقیقاً مطابق با طبقه بندی موجود اعطا گردید؛ اما برای شاخص های فاقد طبقه بندی استاندارد، طبقه بندی جدید تعری و تبیین شد . همچنین برای هر شاخص، حداقل امتیاز به وضعیت« پایداری یلیخ ی ضع » و حداکثر امتیاز برای وضعیت«پایداری خیلی خوب» .داده شد نکته قابل توجه این که برای طبقه بندی داخلی شاخص ها، از منابع علمی مرتبط داخلی و خارجی استفاده گردید . چگونگی ارزیابی و امتیازدهی شاخص های روSARpro در قالب ول ا جد 13 تا22 ارائه.شد 04 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری جدول03 : ی اب ی ارز و ی امت ازده ی شاخص ی ها ار ی مع آب از بُعد طی مح ست یز در روش SARpro بعد ار ی مع شاخص نوع داده واحد توض ی حات از ی امت طی مح ست یز آب (وزن ار ی مع= 4 ) سطح ریز کشت آب ی انه ی سال ّ ی کم هکتار سطح ریز کشت ی آب انه ی سال شی افزا ی افته اما کم ی آب احساس ی نم شود. 3 سطح یز رکشت ی آب انه ی سال شی افزا افته ین اما کم ی آب احساس ی نم شود. 2 سطح یز رکشت ی آب انه ی سال کاهش ی افته اما کم ی آب احساس ی نم شود. 1 سطح یز رکشت ی آب انه ی سال شی افزا ی افته اما کم ی آب احساس یم شود. 4 سطح یز رکشت ی آب انه ی سال کاهش ی افته اما کم ی آب احساس یم شود. 1 - برداشت اضاف ی از منابع آب ّ ی کم مترمکعب برداشت اضاف ی از منابع آب وجود ندارد. 5 برداشت اضاف ی از منابع آب کاهش ی افته است. 3 برداشت اضاف ی از منابع آب تغ یر یی .نکرده است 3 برداشت اضاف ی .از منابع آب وجود نداشته اما االن وجود دارد 2 برداشت اضاف ی از منابع آب شدت افته ی است. 1 وجود مشکل آب شرب در روستا کیفی- مشکل آب شرب در روستا وجود نداشته و ندارد. 2 مشکل آب شرب در روستا وجود داشته اما شدت ،آن کاهش ی افته است. 1 مشکل آب شرب در روستا وجود داشته و شدت ،آن یر یی تغ نکرده است. 4 مشکل آب شرب در روستا به تازگ ی به وجود آمده است. 1 - مشکل آب شرب در روستا وجود داشت اما اکنون شدت ی افته است. 2 - حفر چاه ی ها دی جد ّ ی کم حلقه چاه ی ها دی جد حفر نشده و درخواست ی ی برا آن وجود ندارد. 3 چاه ی ها دی جد حفر نشده اما درخواست ی ها ی کم ی برا آن وجود دارد. 3 چاه ی ها دی جد حفر نشده اما درخواست ی ها ی اد یز ی برا آن وجود دارد. 2 چاه ی ها دی جد حفر شده است. 1 توسعه سامانه ی ها ی ار ی آب نی نو کیفی- سامانه ی ها ی ار ی آب نی نو وجود نداشته اما توسعه ی افته است. 5 سامانه ی ها ی ار ی آب نی نو وجود داشته و به شدت توسعه ی افته است. 3 سامانه ی ها ی ار ی آب نی نو توسعه ی کم ی افته است. 3 سامانه ی ها ی ار ی آب نی نو وجود داشته اما توسعه ین افته است. 2 سامانه ی ها ی ار ی آب نی نو وجود نداشته و ندارد. 1 سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 05 جدول04 : ی اب ی ارز و ی امت ازده ی شاخص ی ها ار ی مع ری تغ کاربر ی و تخر بی اراض ی از بُعد طی مح ست یز در روشSARpro بُعد ار ی مع شاخص نوع داده واحد توض ی حات از ی امت طی مح ست یز ر یی تغ کاربر ی و تخر بی اراض ی (وزن ار ی مع= 3 ) سطح اراض ی زی رکشت ّی کم هکتار سطح اراض ی زی رکشت یر یی تغ ین افته است. 3 سطح اراض ی زی رکشت توسعه ی کم ی افته .است 2 سطح اراض ی زی رکشت توسعه ی اد یز ی افته است. 1 تصرّف اراض ی ّ ی مل ّی کم هکتار تصرف اراض ی وجود داشته ی ول اکنتون کتاهش ی افتته است 2 تصرف اراض ی وجود نداشته و ندارد. 1 تصرف اراض ی ی مل وجود داشته و یر یی تغ نکرده است. 4 تصرف اراض ی ی مل وجتود داشتته امتا اکنتون افتزا یش داشته است. 1 - تصرف اراض ی ی مل وجود نداشته اما اکنون وجود دارد. 2 - حضور دام ّی کم واحد دام تعداد دام کمتر از تی ظرف مرتع است. 3 تعداد دام متناسب با تی ظرف مرتع است. 3 تعداد دام یب شتر از تی ظرف مرتع اما کمتتر از دو برابتر تی ظرف آن است. 2 تعداد دام شیب از دو برابر تی ظرف مرتع است. 1 خلع دی از اراض ی تصرّف ی ّ ی کم هکتار اراض ی تصرف ی نداشته و ای هی کل اراض ی تصرف ی خلع دی شده است. 5 24 درصد از اراض ی تصرف ی خلع دی شده است. 3 54 درصد از اراض ی تصرف ی خلع دی شده است. 3 34 درصد از اراض ی تصرف ی خلع دی شده است. 2 کمتر از 34 درصد از اراضت ی تصترف ی خلتع د یت شتده است. 1 08 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری جدول05 : ی اب ی ارز و ی امت ازده ی شاخص ی ها ار ی مع خاک از بُعد طی مح ست یز در روشSARpro بُعد معیار شاخص نوع داده واحد توضیحات امتیاز محیط زیست خاک (وزن معیار = 0 ) تولید در هکتار کمّی کیلوگرم در هکتار تولید در هکتار محصوالت زراعی و باغی بیش از دو .برابر افزایش یافته است 3 تولید در هکتار محصوالت زراعی و باغی افزایش قابل .توجهی یافته است 2 تولید در هکتار محصوالت زراعی و باغی افزایش .اندکی یافته است 1 تولید در هکتار محصوالت زراعی و باغی تغییری نکرده.است 4 تولید در هکتار محصوالت زراعی و باغی کاهش یافته .است 1 - پایداری ذرات خاک کمّی دسی زیمنس/ متر .پایداری ذرات خاک افرایش یافته است 2 ذرات خاک پایدار نبوده اما اکنون پایداری کم تا .متوسط دارد 1 .پایداری ذرات خاک تغییری نکرده است 4 .پایداری ذرات خاک کاهش یافته است 1 - .ذرات خاک پایدار نبوده و نیست 2 - شوری خاک کمّی دسی زیمنس بر متر .شوری خاک کمتر شده است 2 .خاک شور نبوده و اکنون نیز فاقد شوری است 1 .شوری خاک تغییری نکرده است 4 .شوری خاک زیاد شده است 1 - .خاک شور نبوده اما اکنون شور شده است 2 - فرسایش خاک کمّی تن در هکتار فرسایش ختاک وجتود داشتته امتا اکنتون شتدت آن .کاهش یافته است 2 .فرسایش خاک وجود نداشته و ندارد 1 .فرسایش خاک وجود داشته و تغییری نکرده است 4 فرسایش ختاک وجتود داشتته امتا اکنتون شتدت آن .افزایش یافته است 1 - فرسایش خاک وجود نداشته امتا اکنتون ایشتاد شتده .است 2 - سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 07 جدول08 : ی اب ی ارز و ی امت ازده ی شاخص ی ها ار ی مع پوشش ی اه یگ از بُعد طی مح ست یز در روشSARpro بُعد معیار شاخص نوع داده واحد توضیحات امتیاز محیط زیست پوشش گیاهی (وزن =معیار0 ) بهره برداری مشاز از مراتع کمّی کیلوگرم بهره .برداری مشاز از مراتع افزایش یافته است 3 بهره .برداری مشاز از مراتع تغییر محسوسی نداشته است 2 بهره .برداری مشاز از مراتع کاهش یافته است 1 تولید ساالنه مراتع کمّی درصد تولید ساالنه مراتع.افزایش یافته است 3 .تولید ساالنه مراتع تغییری نکرده است 2 .تولید ساالنه مراتع کاهش یافته است 1 تنوع گونه های گیاهی کیفی گونه تنوع گونه .های گیاهی افزایش یافته است 3 تنوع گونه .های گیاهی تغییری نیافته است 2 تنوع گونه های گیاهی.کاهش یافته است 1 درصد تاج پوشش کمّی درصد .درصد تاج پوشش افزایش یافته است 3 .درصد تاج پوشش تغییری نکرده است 2 .درصد تاج پوشش کاهش یافته است 1 زادآوری و تشدید حیات طبیعی کمّی گونه .زادآوری و تشدیدحیات طبیعی افزایش یافته است 3 زادآوری .و تشدیدحیات طبیعی تغییری نکرده است 2 زادآوری و تشد دی ات یح .طبیعی کاهش یافته است 1 جدول07 : ی اب ی ارز و ی امت ازده ی شاخص ی ها ار ی مع جمع تی از بُعد اجتماع ی در روشSARpro بُعد ار ی مع شاخص نوع داده واحد توض ی حات از ی امت اجتماع ی جمع یت (وزن ار ی مع = 3 ) تی جمع ّی کم نفر تی جمع منطقه شی افزا افته ی است. 3 تی جمع منطقه یر یی تغ نکرده است. 2 تی جمع منطقه کاهش افته ی است. 1 بُعد خانوار ّی کم نفر بُعد خانوار شی افزا افته ی است. 3 بُعد خانوار یر یی تغ نکرده است. 2 بُعد خانوار کاهش افته ی است. 1 تی جمع فعّال ی رو ی ن )کار ّی کم نفر تعداد تی جمع فعال شی افزا افته ی است. 3 تعداد تی جمع فعال یر یی تغ نکرده است. 2 تعداد تی جمع فعال کاهش افته ی است. 1 بی ترک ی سن تی جمع ّ ی کم درصد درصد گروه ی سن 36 - 15 سال شی افزا افته ی است. 3 درصد گروه ی سن 36 - 15 سال ر یی تغ نکرده است. 2 درصد گروه ی سن 36 - 15 سال کاهش افته ی است. 1 تراکم تی جمع ّی کم نفر بر کی لومترمربع تراکم تی جمع شی افزا افته ی است. 3 تراکم تی جمع یر یی تغ نکرده است. 2 تراکم تی جمع کاهش افته ی است. 1 06 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری جدول06 : ی اب ی ارز و ی امت ازده ی شاخص ی ها ار ی مع مهاجرت از بُعد اجتماع ی در روشSARpro بُعد ار ی مع شاخص نوع داده واحد توض ی حات از ی امت اجتماع ی مهاجرت (وزن ار ی مع = 3 ) تی رضا از زندگ ی کیفی - تی رضا از زندگ ی شی افزا ی افته است. 3 تی رضا از زندگ ی یر یی تغ نکرده است. 2 تی رضا از زندگ ی کمتر شده است. 1 نرخ مهاجرت ّی کم درصد درصد مهاجران واردشتده بته روستتا یب شتتر از درصتد مهاجران خارج شده از روستا است. 3 درصد مهتاجران واردشتده بته روستتا برابتر بتا درصتد مهاجران خارج شده از روستا است. 2 درصد مهتاجران واردشتده بته روستتا کمتتر از درصتد مهاجران خارج شده از روستا است. 1 درصد مهاجرت فصل ی کارگران ّ ی کم درصد درصد مهاجرت فصل ی کارگران به روستتاها/ شتهرها ی اطراف کاهش ی افته است. 3 درصد مهاجرت فصل ی کارگران به روستتاها/ شتهرها ی اطراف یر یی تغ ین افته است. 2 درصد مهاجرت فصل ی کارگران به روستتاها/ شتهرها ی اطراف شی افزا ی افته است. 1 لی تما به مهاجرت جوانان کیفی - لی تما به مهتاجرت بته شتهر در م ان یت جوانتان وجتود داشت ؛ اما از ب ین .رفته است 2 لی تما به مهتاجرت بته شتهر در م ان یت جوانتان وجتود داشت ؛ اما کاهش ی افته .است 1 لی تما به مهاجرت به شهر در ان یم جوانان وجود داشت و یر یی تغ نکرده است. 4 لی تما به مهاجرت به شهر در ان یم جوانان وجود داشت و شی افزا ی افته است. 1 - سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 09 جدول09 : ارزیابی و امتیازدهی شاخص های معیار اشتغال از بُعد اقتصادی در روشSARpro بُعد ار ی مع شاخص نوع داده واحد توض ی حات از ی امت اقتصاد ی اشتغال (وزن ار ی مع= 3 ) اشتغال در بخش خدمات ّ ی کم درصد اشتغال در بخش خدمات وجود داشت ؛ اما اکنون کتاهش ی افتته .است 2 اشتغال در بخش خدمات وجود نداشته و ندارد. 1 اشتغال در بخش خدمات وجود داشته و یر یی تغ نکرده است. 4 اشتغال در بخش خدمات وجود داشت ؛ اما اکنون افزا شی ی افتته .است 1 - اشتغال در بخش خدمات وجود نداشت ؛ اما اکنتون ا ی شتاد شتده .است 2 - اشتغال در بخش کشاورز ی ّ ی کم درصد اشتغال در بخش کشاورز ی شی افزا ین افتته امتا مشتاغل مترتبط یلی تبد و خدمات ی کشاورز ی شی افزا ی افته است. 2 اشتغال در بخش کشتاورز ی تغ یر ییت نکترده استت ؛ امتا اکنتون اشتغال در بخش کشاورز ی نی گز ی جا ری سا .مشاغل شده است 1 اشتغال در بخش کشاورز ی کتاهش ین افتته و مشتاغل ختدمات ی غی رمرتبط زین نی گز ی جا آن نشده اند. 4 اشتغال در بخش کشاورز ی کتاهش ن ی افتته استت؛ امتا مشتاغل خدمات ی غی رمرتبط شی افزا ی افته است. 1 - اشتغال در بخش کشاورز ی کاهش ی افته و مشاغل خدمات ی غ ر یت مرتبط نی گز ی جا آن شده اند. 2 - نرخ اشتغال ّی کم درصد نرخ اشتغال شی افزا ی افته است. 3 نرخ اشتغال یر یی تغ نکرده است. 2 نرخ اشتغال کاهش ی افته است. 1 بار تکفل ّی کم نفر بار تکفل کاهش ی افته است. 3 بار تکفل ر یی تغ نکرده است. 2 بار تکفل شی افزا ی افته است. 1 01 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری جدول01 : ی اب ی ارز و ی امت ازده ی شاخص ی ها ار ی مع فقر از بُعد ا قتصاد ی در روشSARpro بُعد ار ی مع شاخص نوع داده واحد توض ی حات از ی امت اقتصاد ی فقر (وزن ار ی مع= 4 ) خانوارها ی تحت پوشش نهادها ی یتی حما دولت ّ ی کم تعداد خانوار تعداد خانوارها ی تحت پوشش نهادهتا ی حمتا یتی دولتت کاهش ی افته است. 2 تعداد خانوارها ی تحت پوشش نهادهتا ی حمتا یتی دولتت وجود نداشته و ندارد. 1 تعداد خانوارها ی تحت پوشش نهادهتا ی حمتا یتی دولتت یر یی تغ نکرده است. 4 تعداد خانوارها ی تحت پوشش نهادهتا ی حمتا یتی دولتت شی افزا ی افته است. 1 - خانوارها ی تحت پوشش نهادها ی حمتا یتی دولتت وجتود نداشت ؛ .اما اکنون وجود دارد 2 - نرخ ی کار یب ّ ی کم درصد نرخ ی کار یب کاهش ی افته است. 3 نرخ ی کار یب یر یی تغ نکرده است. 2 نرخ ی کار یب شی افزا ی افته است. 1 نی انگ یم درآمد خانوار ّ ی کم ون یلیم ال یر نی انگ یم درآمد خانوار شی افزا ی افته است. 3 نی انگ یم درآمد خانوار یر یی تغ نکرده است. 2 نی انگ یم درآمد خانوار کاهش ی افته است. 1 نی انگ یم درآمد خانوار از بخش کشاورز ی ّ ی کم ون یلیم ال یر نی انگ یم درآمد خانوار از بخش کشتاورز ی افتزا شی ی افتته است. 3 نی انگ یم درآمد خانوار از بخش کشاورز ی تغ یر ییت نکترده است. 2 نی انگ یم درآمد خانوار از بختش کشتاورز ی کتاهش ی افتته است. 1 سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 00 جدول00 : ی اب ی ارز و ی امت ازده ی شاخص ی ها ار ی مع تی ظرف نهاد ی از بُعد نهاد ی در روشSARpro بُعد ار ی مع شاخص نوع داده واحد توض ی حات از ی امت نهاد ی تی ظرف نهاد ی (وزن ار ی مع= 3 ) تعداد نهادها ی مردم ی ّ ی کم تعداد نهادها ی مردم ی فعّال نبودند ؛ .اما اکنون فعّال هستند 2 تعداد نهادها ی مردم ی فعّال شی افزا افته ی است. 1 تعداد نهادها ی مردم ی فعّال یر یی تغ نکرده است. 4 تعداد نهادها ی مردم ی فعّال کاهش افته ی است. 1 - نهادها ی مردم ی فعّال بودند ؛ اما اکنون فعّال ن ی ستند. 2 - تعداد نهادها ی ی دولت مرتبط و فعّال ّ ی کم تعداد تعداد نهادها ی ی دولت فعال در موضوع آب کاهش افته ی است. 3 تعداد نهادها ی ی دولت مرتبط و فعّال در موضوع آب یر یی تغ نکرده است. 2 تعداد نهادها ی ی دولت مرتبط و فعّال در موضوع آب شی افزا افته ی است. 1 تعداد شرکت ی ها خصوص ی مرتبط و فعّال ّ ی کم تعداد شرکت ی ها خصوص ی مرتبط و فعّتال در موضتوع آب فعتال نبودنتد امتا اکنون فعال هستند 2 تعداد شرکت ی ها خصوص ی مرتبط و فعّال در موضوع آب افتزا شی ی افتته است. 1 تعداد شرکت ی ها خصوص ی مرتبط و فعّال در موضوع آب یر یی تغ نکرده است. 4 تعداد شرکت ی ها خصوص ی مرتبط و فعّال در موضوع آب کتاهش ی افتته است. 1 - شرکت ی ها خصوص ی مترتبط و فعّتال در موضتوع آب حضتور نداشتته و ندارند. 2 - تعداد روستائ ان ی عضو تشکل ی ها روستائ ی ّ ی کم تعداد روستائ ان ی عضو تشکل ی ها روستائ ی نبودند ؛ .اما اکنون هستند 2 تعداد روستائ ان ی عضو تشکل ی ها روستائ ی شی افزا افته ی است. 1 تعداد روستائ ان ی عضو تشکل ی ها روستا یی یر یی تغ نکرده است. 4 تعداد روستائ ان ی عضو تشکل ی ها روستا یی کاهش افته ی است. 1 - روستائ ان ی عضو تشکل ی ها روستا یی بودند ؛ اما اکنون ن ی ستند. 2 - دوره ی ها آموزش ی توانمندساز ی روستائ ان ی ّ ی کم تعداد تعداد دوره ی ها آموزش ی توانمندساز ی روستائ ان ی شی افزا افته ی است. 2 دوره ی ها آموزش ی توانمندساز ی روستائ ان ی بترا ی نی اولت بتار آغتاز شتده است. 1 تعداد دوره ی ها آموزش ی توانمندساز ی روستائ ان ی یر یی تغ افته ین است. 4 تعداد دوره ی ها آموزش ی توانمندساز ی روستائ ان ی کاهش افته ی است. 1 - دوره ی ها آموزش ی توانمندساز ی روستائ ان ی برگزار نشده و ی نم شود. 2 - 00 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری جدول 00 :ی اب ی ارز و ی امت ازده ی شاخص ی ها ار ی مع مشارکت از بُعد نهاد ی در روSARpro (در دو صفحه ارائه شده است) بُعد ار ی مع شاخص نوع داده واحد توض ی حات از ی امت نهاد ی مشارکت (وزن ار ی مع= 4 ) (ادامه در صفحه بعد) نهادها ی مشر ی پروهه ها کیفی - مشری اصلی پروهه ها نهادهای مردمی.هستند 3 مشری اصلی پروهه .ها نهادهای مردمی و دولتی هستند 3 مشری اصلی پروهه .ها نهادهای خصوصی و دولتی هستند 2 مشری پروهه .ها تنها نهادهای دولتی هستند 1 نهادها ی تصم یم گیر کیفی - نهادهای مردمی، تصمیم .گیرندگان اصلی هستند 3 نهادهای مردمی و دولتی، تصمیم .گیرندگان اصلی هستند 3 نهادهای دولتی و خصوصی، تصمیم .گیرندگان اصلی هستند 2 نهادهای دولتی تنها تصمیم .گیرندگان هستند 1 نهادها ی ناظر یفیک - .نهادهای مردمی ناظران اصلی هستند 3 .نهادهای مردمی و دولتی ناظران اصلی هستند 2 .نهادهای دولتی تنها ناظران هستند 1 لی تما مردم به مشارکت در نگهدار ی پروهه کیفی - مردم به مشارکت در نگهداری پروهه تمتایلی نداشتتند ؛ امتا اکنتون .دارند 5 تمایل مردم به مشارکت در نگهداری پروهه .افزایش یافته است 3 تمایل مردم به مشارکت در نگهداری پروهه .تغییری نکرده است 3 تمایل مردم به مشارکت در نگهداری پروهه .کاهش یافته است 2 مردم به مشارکت در نگهداری پروهه .تمایلی نداشتند و ندارند 1 لی تما مردم به اجرا ی مشدد نی هم پروهه کیفی - مردم فقط مایلند کهًمشددا .همین پروهه اجرا شود 3 .مردم نسبت به اجرای همین پروهه تمایل نداشتند اما اکنون دارند 2 .تمایل مردم به اجرای مشدد همین پروهه افزایش یافته است 1 .تمایل مردم به اجرای مشدد همین پروهه تغییری نکرده است 4 تمایل مردم به اجرای مشدد همین.پروهه کاهش یافته است 1 - .مردمی هیچ تمایلی به اجرای مشدد همین پروهه نداشته و ندارند 2 - .مردم از اجرای پروهه ناراضی هستند 3 - لی تما مردم به مشارکت در پرداخت نه ی هز نگهدار ی پروهه کیفی - مردمًکامش مایل به مشارکت در پرداختت هزینته نگهتداری پتروهه .هستند 5 تمایل مردم به مشارکت در پرداخت هزینه نگهداری پروهه افتزایش .یافته است 3 تمایل مردم به مشارکت در پرداخت هزینه نگهداری پروهه تغییری .نکرده است 3 سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 03 بُعد ار ی مع شاخص نوع داده واحد توض ی حات از ی امت تمایل مردم به مشارکت در پرداخت هزینه نگهداری پروهه کتاهش .یافته است 2 مردم مایل به مشارکت در پرداخت هزینه نگهداری پتروهه نبتوده و .نیستند 1 لی تما بخش خصوص ی به سرما هی گذار ی کیفی - تمایل بخش خصوصی به سرمایه .گذاری افزایش یافته است 2 بخش خصوصی تمایل به سرمایه گذاری نداشته اما اکنون.دارد 1 تمایل بخش خصوصی به سرمایه .گذاری تغییری نکرده است 4 تمایل بخش خصوصی به سرمایه .گذاری کاهش یافته است 1 - بخش خصوصی تمایل به سرمایه گذاری داشتته استت؛ امتا اکنتون .ندارد 2 - نزاع ها و اختشفات مردم ی بر سر آب و نی زم کیفی - نزاع ها و.اختشفات مردمی بر سر آب و زمین کاهش یافته است 2 نزاع .ها و اختشفات مردمی بر سر آب و زمین وجود نداشته و ندارد 1 نزاع .ها و اختشفات مردمی بر سر آب و زمین تغییری نکرده است 4 نزاع .ها و اختشفات مردمی بر سر آب و زمین افزایش یافته است 1 - نزاع ها و اختشفات مردمی بر ستر آب و زمتین وجتود نداشتت ؛ امتا .اکنون وجود دارد 2 - ج- محاسبات پایداری هریک از معیارها و ابعاد برای به دست آوردن وضعیت پایداری هر یک از ابعاد چهارگانه، نخست وضعیت پایداری هر یک از معیارهای آن بُعد محاسبه شد. برای هر معیار، ابتدا بر اساس کمترین و بیشترین امتیاز محتمل کسب شده، تفاضل این دو .محاسبه گردید سپس نتیشه بر عدد پنج مطابق با طبقه بندی پرسکات آلن1) تقسیم شد تا بازه های وضعیت پایداری هر معیار در پنج طبقه خیلی خوب، خوب، متوسط، کم و خیلی کم بر اساس طبقه بندی لیکرت2) مشخص گردد .با توجه به داده های ارائه شده برای معیار آب کمترین امتیاز محتمل = 4 و بیشترین امتیاز محتمل= 16) است . اختشف کمترین و بیشترین امتیاز محتمل برابر با 16 16 = 4 - 16 )می باشد . مقدار عددی16 در پنج طبقه مساوی به صورت جدول23 قابل تقسیم است . هر یک از بازه ها ی طبقه بندی شده معرف یکی از وضعیت های پایداری است .در اینشا باید اشاره کرد که چنانچه مقدار عددی محاسبه شده در )ستون بازه عددی برابر با مقدار حداکثری بازه باشد ، آن مقدار متعلق به همان طبقه در نظر گرفته می شود. برای نمونه، اگر مقدار عددی به دست آمده برای مع یار آب برابر با 3/9 ، شش و هفت دهم) باشد با توجه به اینکه این مقدار هم 1 Perscott Allen 2 Likert scale 04 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری مرز طبقه II ) کم و طبقه III ) متوسط ،)است، بر اساس قاعده تعری شده تعلق مقدار حداکثری بازه همان طبقه طبقه III ) متوسط انتخاب می گرد د. به عبارت دیگر، در صورت منطبق بودن عدد ب ه دست آمده بر مرز باالیی یک طبقه، یک طبقه باالتر برای آن در نظر گرفته می .شود جدول03 :بازه ی ها عدد ی ار ی مع آب از بُعد طی مح ی ست یز طبقه بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری وزن معیار I 2/3 - 4 1 خیلی ضعی 3 II 9/3 - 2/3 2 ضعی III 3/ 11 -9/3 3 متوسط IV 2/ 15 - 3/ 11 3 خوب V 16 - 2/ 15 5 خیلی خوب پس از مشخص شدن امتیاز پایداری معیار آب به عبارتی تعیین وضعیت پایداری آن)، امتیاز مذکور در وزن معیار آب وزن برابر با3) ضرب می :شود تا امتیاز نهایی معیار آب به دست آید. رابطه مربوطه به صورت زیر است امتیاز نهایی هر معیار = وزن معیار * امتیاز پایداری معیار برای نمونه، اگر امتیاز پایداری معیار آب برابر با3 باشد به معنای قرارگیری در طبقهIII یا وضعیت پایداری متوسط) با توجه به وزن3 برای این معیار، امتیاز نهایی معیار آب به صورت12 = 3 × 3) محاسبه می .شود جداول23 تا 32، بازه های عددی معیارهای مختل را در این رو نشان می دهند. پس از تعیین امتیاز نهایی هر معیار برای هر بُعد مورد نظر و جمع امتیازهای نهایی معیارهای آن بُعد، امتیاز نهایی ابعاد مختل به دست می آید. برای نمونه برای بُعد محیط زیستی، امتیاز نهایی معیاره.ای آب، کاربری اراضی، پوشش گیاهی و خاک با یکدیگر جمع شوند جدول04 :بازه ی ها عدد ی ار ی مع کاربر ی اراض ی از بُعد طی مح ی ست یز طبقه بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری وزن معیار I 9/3 - 1 1 خیلی ضعی 3 II 2/9 -9/3 2 ضعی III 2/2 - 2/9 3 متوسط IV 3/ 11 - 2/2 3 خوب V 13 - 3/ 11 5 خیلی خوب سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 05 جدول05 :بازه ی ها عدد ی ار ی مع پوشش گ ی اه ی از بُعد طی مح ی ست یز طبقه بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری وزن معیار I 3 - 5 1 خیلی ضعی 2 II 6 - 3 2 ضعی III 11 - 6 3 متوسط IV 13 - 11 3 خوب V 15 - 13 5 خیلی خوب جدول08 :بازه ی ها عدد ی ار ی مع خاک از بُعد طی مح ی ست یز طبقه بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری وزن معیار I 2/3 - _ 3 - 1 خیلی ضعی 2 II 9/4 - _ 2/3 - 2 ضعی III 9/2 _ 9/4 - 3 متوسط IV 2/5 _ 9/2 3 خوب V 6 _ 2/5 5 خیلی خوب جدول07 :بازه ی ها عدد ی ار ی مع جمع یت از بُعد اجتماع ی طبقه بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری وزن معیار I 3 - 5 1 خیلی ضعی 3 II 6 - 3 2 ضعی III 11 - 6 3 متوسط IV 13 - 11 3 خوب V 15 - 13 5 خیلی خوب جدول06 :بازه ی ها عدد ی ار ی مع مهاجرت از بُعد اجتماع ی طبقه بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری وزن معیار I 2/3 - 2 1 خیلی ضعی 3 II 9/5 - 2/3 2 ضعی III 3/3 -9/5 3 متوسط IV 2/6 - 3/3 3 خوب V 11 - 2/6 5 خیلی خوب 08 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری جدول09 :بازه ی ها عدد ی ار ی مع اشتغال از بُعد اقتصاد ی طبقه بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری وزن معیار I 3/4 _ 2 - 1 خیلی ضعی 3 II 2/2 _ 3/4 2 ضعی III 2/5 _ 2/2 3 متوسط IV 9/3 _ 2/5 3 خوب V 14 _ 9/3 5 خیلی خوب جدول31 :بازه ی ها عدد ی ار ی مع فقر از بُعد اقتصاد ی طبقه بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری وزن معیار I 3 - 1 1 خیلی ضعی 3 II 5 - 3 2 ضعی III 3 - 5 3 متوسط IV 6 - 3 3 خوب V 11 - 6 5 خیلی خوب جدول30 :بازه ی ها عدد ی ار ی مع تی ظرف نهاد ی از بُعد نها ید طبقه بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری وزن معیار I 3/3 - _ 3 - 1 خیلی ضعی 3 II 2/4 - _ 3/3 - 2 ضعی III 2/3 - 2/4 3 متوسط IV 3/3 - 2/3 3 خوب V 11 - 3/3 5 خیلی خوب جدول30 :بازه ی ها عدد ی ار ی مع مشارکت از بُعد نهاد ی طبقه بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری وزن معیار I 3 _ 2 - 1 خیلی ضعی 3 II 14 - 3 2 ضعی III 19 - 14 3 متوسط IV 22 - 19 3 خوب V 22 - 22 5 خیلی خوب سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 07 د- محاسبه پایداری محل ی پس از محاسبه و تعیین امتیاز نهایی هر یک از ابعاد چهارگانه محیط ،)زیستی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی1 امتیاز هر بُعد با بازه های مربوط به وضعیت پایداری یا کشس پایداری آن بُعد که در جداول33 تا35 آورده شده است) مطابقت داده می .شود به این ترتیب، وضعیت پایداری هر بُعد و به عبارتی امتیاز پایداری آن مشخص می گردد. سپس با جمع امتیاز نهایی هر چهار بُعد و مطابقت حاصل با جدول39 ، وضعیت پایداری یا کشس پایداری منطقه تحت تأثیر ساخت سازه آبخوان دار ی تعیین می .شود جدول33 :بازه ی ها عدد ی وضع تی ی دار ی پا ای کالس ی دار ی پا ابعاد طی مح ی ست یز کالس پایداری بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری I 2/ 16 - 11 1 خیلی ضعی II 9/ 22 - 2/ 16 2 ضعی III 3/ 33 -9/ 22 3 متوسط IV 2/ 39 - 3/ 33 3 خوب V 55 - 2/ 39 5 خیلی خوب جدول34 :بازه ی ها عدد ی وضع تی ی دار ی پا ای کالس ی دار ی پا ابعاد اجتماع ی کالس پایداری بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری I 2/ 14 -9 1 خیلی ضعی II 9/ 15 - 2/ 14 2 ضعی III 3/ 24 -9/ 15 3 متوسط IV 2/ 25 - 3/ 24 3 خوب V 34 - 2/ 25 5 خیلی خوب جدول35 :بازه ی ها عدد ی وضع تی ی دار ی پا ای کالس ی دار ی پا ابعاد اقتصاد ی و نهاد ی0 کالس پایداری بازه عددی امتیاز پایداری معیار وضعیت پایداری I 9/ 19 - 12 1 خیلی ضعی II 2/ 21 -9/ 19 2 ضعی III 2/ 25 - 2/ 21 3 متوسط IV 3/ 34 - 2/ 25 3 خوب V 35 - 3/ 34 5 خیلی خوب 1 . در مدل منشوری وزن چهار بعد.برابر و معادل یک است 2. جدول دو بعد اقتصاد ی و بعد نهاد ی به علت مشابهت وزن آن ،ها ی کسان است. 06 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری جدول38 :بازه ی ها عدد ی و ن یی تع وضع تی ی دار ی پا ای کالس ی دار ی پا نها یی کالس ی دار ی پا بازه عدد ی از ی امت ی دار ی پا ار ی مع وضع تی ی دار ی پا I 2/3 - 3 1 یلیخ ی ضع II 3/ 14 - 2/3 2 ی ضع III 9/ 13 - 3/ 14 3 متوسط IV 2/ 19 -9/ 13 3 خوب V 24 - 2/ 19 5 یلیخ خوب 4 - مزایا و نوآوری های روشSARpro رو SARpro دارای مزایا و نوآوری های متعددی به شرح زیر است: الف- ارزیابی پایداری در چهار بُعد محیط ،زیستی0 ،اجتماعی0 اقتصادی3 و نهادی4 با توجه به این ،که برای تبیین این رو از مدل منشوری پایداری5 استفاده شده است؛ بنابراین عشوه بر سه بُعد محیط زیستی، اجتماعی و اقتصادی که در اکثر رو ها مورد نظر بوده اند، بُعد نهادی نیز لحاظ شده است. درواقع، در این رو برای نخستین بار ارزیابی بُعد نهادی در کنار سه بُعد دیگر مح طی ی ست یز، اجتماع ی و اقتصاد ی ) مورد ارزیابی قرار می .گیرد ب- امکان مقایسه کارا یی سازه ها با استفاده از این ، رو می توان کارایی پروهه های مختل آبخوان ی دار را مقایسه کرد .به عبارت ،دیگر عموماً در سایر رو ،ها کل حوزه آبخیز مورد ارزیابی پایداری قرار می گیرد و پروهه های آبخوان ی دار اجرا شده در آن حوضه جداگانه ارزیابی نمی شوند؛ اما در رو ابداعی مستقیماً پایداری پروهه های آبخوان ی دار مورد ارزیابی قرار می گیرد. ج- سادگی محاسبات در محاسبات تبیین و تعری شده برای رو ابداعی، از هیچ گونه محاسبات سنگین و پیچیده ریاضی استفاده نشده است؛ بلکه محاسبات بسیار ساده بوده و از چهار عمل اصلی فراتر نمی رود. ازاین رو، استفاده از این رو برای کلیه سطوح کارشناسی امکان پذیر بوده و اجرای آن مستلزم نرم افزار خاصی نمی .باشد د- سهولت و سادگی جمع آوری اطالعات 1 Environmental 2 Social 3 Economic 4 Institutional 5 Prism of Sustainability Model سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 09 در این رو تش شده است تا کلیه اطشعات مربوط به شاخص ها بر اساس رو های مرسوم و متداول در مطالعات پروهه های آبخوان ی دار در سطح کشور تدوین شود. این رو ها شامل گزار ها و مطالعات ،موجود سایت رسمی آمار کشور و زین گفتگوها ی رو در رو با اهالی در قالب پرسشنامه های تنظیمی می باشند ؛ به عبارت دیگر، هیچ گونه آزمایش پیچیده و پرهزینه، محاسبات سخت ریاضی یا تحلیل های پیچیده برای جمع آوری اطشعات مرتبط با شاخص های این رو مورد نیاز .نیست ھ- امکان ارزیابی پایداری در زمان ها و ابعاد مختلف رو ابداعی SARpro )به گونه ای تبیین شده است که می ،توان با استفاده از آن ارزیابی را در دو زمان پیش و پس از ساخت پروهه های آبخوان ی دار انشام داد؛ در این رویکرد هریک از ابعاد مدل منشوری محیط ،زیستی ،اجتماعی اقتصادی و نهادی )به طور مشزا و مستقل از ،یکدیگر برای هر دو بازه زمانی پیش و پس از ساخت پروهه ، مورد ارزیابی پایداری قرار می .گیرند 5 - روش تصم یم گیر یD- SARpro 1 پس از محاسبه میزان پایداری پروهه های آبخوان دار ی، تصمیم گیری درخصوص ادامه یا توق پروهه های مورد نظر و یا پروهه های مشابه در همان منطقه و یا مناطق مشابه) برای یک مدیر و یا تصمیم گیرنده کار ساده ای نخواهد بود. چراکه پروهه های آبخوان دار ی، عشوه بر ماهیت و نقش ،پذیری متغیرهای متعدد اقتصادی اجتماعی، محیط زیستی و نهادی در تصمیم گیری درباره ادامه اجرا و یا عدم اجرای آنها، درعین حال اجرای آنها هزینه بر و زمان بر است؛ ضمن آنکه مکان یابی صحیح و نیز تراکم آنها در هر منطقه از اهمیتی فراوان برخوردار می باشد. براین اساس، یک مدیر یا تصمیم گیرنده تنها به استناد پایداری باالی یک پروهه نمی تواند اجرای دوباره آن را در همان منطقه یا مناطق مشابه تشویز کند. درواقع، برای تصمیم گیری درباره اجرای مشدد یا توقّ اجرای یک پروهه، به متغیرهای دیگری فراتر از پایداری نیاز است. مدلD- SARpro به همین منظور طراحی شده است تا به مدیر و یا تصمیم گیرنده کمک کند که با دیدی بازتر و تخصصی تر، تصمیم به اجرای دوباره و یا توق پروهه بگیرد. بر اساس این مدل، عشوه بر میزان پایداری پروهه که از مدلSARpro به دست می آید، دو معیار بودجه صرف شده برای اجرای پروهه و تراکم پروهه های) اجراشد ه در منطقه دیگر نیز در تصمیم گیری .نقش دارند دراین راستا، برای محاسبه تراکم پروهه ها، ابتدا مطابق جدول33، پروهه ها به دو دسته نقطه ای و پهنه ای تقسیم می شوند سپس مطابق جدول32 و با توجه به وضعیت های مختل پایداری، تصمیم گیری درباره بودجه و تراکم صورت می .پذیرد در ادامه ، چگونگی انشام محاسبات مرتبط با تراکم و میزان بودجه پروهه های) اجراشده مطابق با جداول شماره 36 و34) توضیح داده شده است. درنهایت، فرایند تصمیم گیری بر اساس مدل دی- سارپرو در نمودار1 تبیین گردیده .است 1 Decision-making with SARpro (D-SARpro) 31 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری جدول37 :دسته بند ی پروژه ی ها ی آبخ زدار ی بر اساس نوع عارضه ردیف نوع پروژه توضیحات 1 نقطه ای شامل کلیه پروهه های سازه ای مکانیکی) مانند چکدمها، حوضچه های مصنوعی، بندهای خاکی و غیره بوده و به عنوان عارضه های نقطه ای با توجه به مرکز ثقل آن ها) قابل .شناسایی و برداشت زمینی هستند 2 پهنه ای شامل کلیه پروهه های زیست سازه ای بیومکانیک) و زیستی بیولوهی) آبخیزداری بوده و به عنوان عارضه های پلی گونی یا سطحی، قابل شناسایی و برداشت زمینی می .باشند جدول36 :ی مع ارها ی تصم می یریگ بر اساس مدل د ی- ( سارپروD-SARpro ) فی رد نام ار ی مع طبقه ار ی مع شرح طبقه چگونگ ی محاسبه 1 ی دار ی پا پروهه کم زان یم ی دار ی پا بر اساس خروج ی مدل پا ی دار ی SARpro به دست م ی دیآ. بر اساس مدل پا ی دار ی SARpro متوسط اد یز 2 نه ی هز پروهه کم نه ی هز پروهه کمتر از14 درصد از اعتبارات کل آبخوان ی دار شهرستان است. چگونگ ی برآورد نه ی هز پروهه ی ها نقطه یا و پهنه یا در یپ وست 1 آورده شده است. متوسط نه ی هز پروهه ب ین 14 تا54 درصد از اعتبارات کل آبخوان ی دار شهرستان م ی باشد. اد یز نه ی هز پروهه ب ی شتر از54 درصد از اعتبارات کل آبخوان ی دار شهرستان است. 3 تراکم پروهه کم تراکم پروهه ی ها اجراشده کمتر از 34 درصد از کل مساحت حوزه زی آبخ موردنظر را به خود اختصاص داده است. چگونگ ی برآورد تراکم پروهه ی ها نقطه یا و پهنه یا اجراشده در یپ وست 2 آورده شده است. متوسط تراکم پروهه ی ها اجراشده 34 تا 54 درصد از کل مساحت حوزه زی آبخ موردنظر را به خود اختصاص داده است. اد یز تراکم پروهه ی ها اجراشده یب شتر از 54 درصد از کل مساحت حوزه زی آبخ موردنظر را به خود اختصاص داده است. سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 30 جدول39 :چگونگ ی برآورد نه ی هز پروژه ی ها نقطه یا و پهنه یا در مدلD-SARpro ردیف نوع پروژه چگونگی محاسبه واحد 1 نقطه ای قیمت نورم1 مربوطه بر اساس فهرست )بهای سال جاری ریال × )حشم سازه مترمکعب ریال 2 پهنه ای قیمت نورم مربوطه بر اساس فهرست )بهای سال جاری ریال × )سطح پروهه هکتار ریال تبدیل هزینه پروهه های نقطه ای و پهنه ای به صورت نسبت هزینه مساحت واحد (ریال)ای نقطه های پروهه هزینه (ریال)ای پهنه پروه ه های هزینه (هکتار) نظر آبخیزمورد حوزه مساحت ریال هکتار جدول41 :چگونگ ی برآورد تراکم پروژه ی ها نقطه یا و پهنه یا در مدل D-SARpro 1 واهه «نورم» [ Norm ] در فارس ی به معنا ی «قاعده» ای «ار ی مع» می باشد ی و م تواند در نه ی زم ی ها مختلف ی به کار رود. د ر متون علم ی و پژوهش ی، «نورم» ممکن است به معنا ی استانداردها ی اندازه یریگ، مشک ها ای ی مع ارها ی ی اب ی ارز زین به کار رود لغت نامه دهخدا). 30 01 / 00 / 0414 راهنمای ی اب ی ارز ی دار ی پا پروژه های آبخوانداری نمودار0 :ند ی فرا تصم می یریگ بر اساس مدل د ی- ( سارپروD-SARpro ) سازمان برنامه و بودجه کشور 01 / 00 / 0414 33 منابع 1- Fred, H. Jr. (2006). Artificial Reserve of Aquifers. Retrieved from online library. /doi/10.1111/gwat.1963.1.issue-1/issuetoe2-8-20-10. 2- Hassan, W. H., Ghanim, A. A., Mahdi, K., Adham, A., Mahdi, F. A., Nile, B. K., ... & Ritsema, C. (2023). Effect of artificial (pond) recharge on the salinity and groundwater level in Al-Dibdibba Aquifer in Iraq using treated wastewater. Water, 15(4), 695. 3- Jin, Z., Tang, S., Yuan, L., Xu, Z., Chen, D., Liu, Z., & Chen, L. (2024). Areal artificial recharge has changed the interactions between surface water and groundwater. Journal of Hydrology, 637, 131318. 4- Kashefi, K., & Amirnia, S. (2025). Investigating the Performance of Hydraulic Structures (Artificial Recharge) in the Bushehr Plain, Dashestan County, Bushehr Province. Journal of Civil Aspects and Structural Engineering, 2(2), 135-154. 5- Kavuri, M., Boddu, M., & Annamdas, V. G. M. (2011). New methods of artificial recharge of aquifers: A review. poster presented at the 4th International Perspective on Water Resources & the Environment (IPWE), National University of Singapore (NUS), Singapore, 4-6. 6- Ramak, Z., & Zeidalinejad, N. (2021). A Review on the Artificial Recharge of the Aquifers as a Process against Groundwater Stresses. Iranian Journal of Rainwater Catchment Systems, 9(2), 35-56. 7- UNEP 2015. UNEP Environmental, Social and Economic Sustainability Framework. United national environment programmer. 1 - احمدوند، مصطفی، آیت اله کرمی و مریم آفریدونی 1343 ). دیدگاه روستاییان پیرامتون اثترات طترح آبخیتزداری چَغل در شهرستان کهگ هی لو ی ،پژوهش ی ها ی آبخ زدار ی، سال سی و هشتم، شماره3 ، 152 - 132 . 2 - ،دسترنج ،علی حمزه نور و امین صالح پور جم 1343 ). بررسی اقدامات آبخیزداری با استتفاده از متاتریس ارزیتابی اثرات سریع(RIAM) در آبخیز خانیک گناباد. پژوهش های آبخیزداری ، سال سی و هشتم، شماره3 ، 15 - 1. 3 - مرادی، مشتبی ، کمال ،گنشعلی پور مهسا ندری و پردیس خرمی 1342 .) اثر جریتان هتای آب ستطحی در بهبتود کیفیت سفره های آب زیرزمینی بررسی موردی آبخوان دشت کمیشان استان مرکزی ،)شانزدهم ین همتا یش ی ملت ی ار ی آب. 3 - مقیم، حسن، محمدی کنگرانی، حنانه، حلی ساز، ارشک1343 .)سنشش پایداری بُعد نهادی طرح های آبخوانداری در مقیاس محلی با رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی در روستاهای کتویه، کال و بهرستان، جنوب استان فارس، مشله پژوهش های آبخیزداری ، دوره33، شماره 2 ، صفحات32 - 22 . 5 - مقیم، حسن، محمدی کنگرانی، حنانته، حلتی ستاز، ارشتک1362 .) ارزیتابی پایتداری محلتی بتا روIUCN در زمان های پیش و پس از اجرای پروهه )ی تغذیه مصنوعی مطالعه متوردی: روستتای کتال/ استتان فتارس ، نشتر یه محیط زیست طبیعی ، دوره32 ، شماره3 ، صفحات523 - 515 . 9 - مقیم، حسن، محمدی کنگرانی، حنانه، حلی ساز، ارشک1362 .) ارزیابی پایداری زیستت محیطتی پتروهه ی تغذیته )مصنوعی کتویه جنوب استان فارس ،مشله تحقیقات منابع آ،ب ایران دوره15 ، شماره3 ، صفحات263 - 223 . خواننده گرامی ،امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور با گذشت بیش از پنجاه سال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی ،خود افزون بر نهصد عنوان ضابطه و نشریه تخصصی- ،فنی در قالب آیین ،نامه ،معیار ،دستورالعمل مشخصات فنی عمومی و مقاله، به صورت تالیف و ،ترجمه تهیه و ابالغ کرده .است نشریه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه ،شده تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت های عمرانی به کار برده شود. فهرست و متن کامل ضوابط و نشریه های منتشر شده در سال های ،اخیر ذیل نشانی برای عموم قابل دستیابی می .باشد Guidelines for the Sustainability Assessment of Managed Aquifer Recharge Projects [NO. 896] Authors & Contributors Committee: Hannaneh Mohammadi Kangarani Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources Ph.D. in Natural Resource Policy Hassan Moghim Fars Prov. Natural Resources & Watersed Management Department. Ph.D. in Watershed Management Supervisory: Ali Najafi Nejad Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources Ph.D. in Watershed Management Confirmation: Abolghasem Hosseinpour Natural Resources and Watershed Managemnet Organization M.Sc. in Watershed Management Steering Committee (Plan and Budget Organization): Alireza Tutunchi Deputy of Technical and Executive Affairs Department Farzaneh Agharamezanali Head of Criteria Codification Group, Technical and Executive Affairs Department Islamic Republic of Iran Plan and Budget Organization Islamic Republic of Iran Plan and Budget Organization Guidelines for the Sustainability Assessment of Managed Aquifer Recharge Projects (Introducing the SARpro Sustainability Assessment Method and the D-SARpro Decision-Making Method) IR-Code 896 Last Edition: 02-08-2025 Deputy of Technical, Production & Infrastructure Affairs Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources Department of Technical & Executive Affairs این نشریه: با معرفی مدل SARpro به عنوان چارچوب مرجع ارزیابی پایداری پروهه های آبخوان داری و چارچوب D-SARpro به عنوان نظام پشتیبان برنامه ،ریزی تصمیم سازی و تصمیم گیری، رویکردی نوین را برای پیوند میان ارزیابی، مدیریت و سیاست گذاری ارائه می کند. این دو مدل مکمل، ضمن فراهم ساختن چارچوبی استاندارد برای سنشش، مقایسه و پایش پروهه ها، نتایج ارزیابی را به مبنایی قابل ات کا برای اولویت بندی پروهه ،ها، تخصیص منابع ارزیابی سرمایه گذاری ها و بهبود مستمر برنامه ها تبدیل می کنند .استقرار چنین چارچوبی، زمینه شکل گیری نظامی منسشم برای ارزیابی پایداری پروهه های آبخوان داری را فراهم می آورد؛ نظامی که با تبدیل داده های پروهه به دانش ،مدیریتی می تواند ظرفیت یادگیری، برنامه ریزی و تصمیم گیری را در سطوح مختل ارتقا دهد.