حوضه‌های آبریز و دفاتر مستقل شرکت مدیریت منابع آب ایران

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. مر تال ص ی 29 وزارت رو : تاریخ ۸ ۱ / اه ۱ حوضه‌های آبریز و دفاتر مستقل شرکت مدیریت منابع آب ایران شرکت‌های آب منطقه‌ای, توسعه منابع آب و نیروی ایران و سازمان آب و برق خوزستان موضوع: ابلاغ راهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای, ضابطه شماره ۴۸۸-الف با سلام و احترام» در راستای اجرای وظایف حاکمیتی وزارت نیرو در تهیه و تدوین ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب و آبفا و استقرار نظام فنی و اجرایی کشور در این صنعت. با توجه به ضرورت انجام و اهمیت مطالعات اجتماعی از یک سو و ایجاد ظرفیت‌سازی‌های لازم در این زمینه در نهادهای کارفرمایی» مشاوره‌ای و پیمانکاری از سوی دیگر, به پیوست «راهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای» (ضابطه شماره ۴۸۸-الف)» برای بهره‌برداری لازم ابلاغ می‌شود. این معاونت با کسب تجربیات اجرایی حاصل از اجرای ضابطه یاد شده» در صورت نیاز نسبت به تجدید نظر و انجام اصلاحات لازم اقدام خواهد نمود. از این رو» ضروری است پس از گذشت یک سال از ابلاغ گزارشی از به کارگیری آن به دفتر توسعه نظام‌های فنی - بهره‌برداری و دیسپاچینگ برق آبی شرکت مدیریت منابع آب ایران ارسال نمایید. شایان ذکر است دسترسی به نشریات و ضوابط مورد اشاره از طریق وب سایت طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور به نشانی 110://۱۷۷/216781200270.۷:۳۳,1۲ نیز امکان‌پذیر می‌باشد. مد جوان‌بچت سب ۸ مشاور مدیر عامل در امور نظام های فنی .اجرایی و بهره برداری دفتر توسعه نظام های فنی, بهره برداری و دیسپاچینگ برقابی تهران, خیابان فلسطین شمالی, پلاک ۵۱۷ . تلفن : ۰ ۰۰ ۸۰ ۱۳۱-۴۳۶ . دورنگار: ۱۲۱-۸۸۹۱۶۶۰۰ شناسه ملی: ۱۰۳۲۰۸۵۸۶۵۰ کد اقتصادی: ۴ ۴۱۱۱۱۱ کدپستی: ۱۴۱۵۸۵۴۶۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- وزارت نیرو ی شرکت مدیریت منابع آب ایران 09 ۱ دفتر توسعه نظام‌های فنی: بهره‌برداری ۹ سا 5 و دسپاچینگ برقآبی راهنمای مطا لعات اجتماعی طرح های نشریه شماره ۴۸۸ - الف شروردین ماه ۱۴۰۲ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- راهنمای مطالعات احتماعی طرح‌های نشربه شماره ۴۸۸ - الف فروردین ماه ۱۳۴۰۲ -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی امروزه نقش و اهمیت ضوابط. معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب و مستمر آن‌ها در پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آن‌ها را ضروری و اجتناب‌ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوم و فنون در جهان امروزء تهیه ضوابط معیارها و استانداردها در هر زمینه به مجامع فنی - تخصصی واگذار شده است. با عنایت به مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران, تهیه استاندارد در بخش آب و ابفا به منظور استفاده کارآمد از منابع آب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و از این رو طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور برای نیل به این هدف. با مشخص کردن رسته‌های اصلی صنعت آب و آبفا اقدام به تشکیل مجامع علمی - تخصصی با عنوان کمیته‌های تخصصی نموده که نظارت بر تهیه این استانداردها را به عهده دارند. استانداردهای صنعت آب و آبفا با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین می‌گردد: - استفاده از تخصص‌ها و تجارب کارشناسان و صاحب‌نظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و مآخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاه‌های اجرایی. سازمان‌هاء نهادهاء واحدهای صنعتی, واحدهای مطالعه. طراحی و - ایجاد هماهنگی در مراحل تهیه. اجراء بهره‌برداری و ارزشیابی طرح‌ها - پرهیز از دوباره‌کاری‌ها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل سازمان ملی استاندارد ایران و سایر موسسات معتبر تهیه‌کننده استاندارد طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور به منظور تسهیل در امر استفاده از استانداردهاء. تدوین و با ترجمه نشریات و کتب تخصصی مرتبط با استانداردها را نیز در دستور کار خود داشته و نشریه حاضر در راستای نیل به آگاهی از نظرات کارشناسان و صاحب‌نظرانی که فعالیت آن‌ها به نوعی در ارتباط با تهیه استانداردهای صنعت آب و -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «راهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین ‌حوضه‌ای» [نشربه شماره ۴۸۸- الف ] مشاور پروژه: کاوه معصومی اعضای گروه تهیه کننده: محمد حب‌وطن شرکت مدیریت منابع آب ایران کارشناسی ارشد رشته‌های پژوهش علوم اجتماعی و هیدروژئولوژی ابراهیم حبیبی مجنده ‏ شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران ‏ کارشناسی آرشد مدیریت رسانه کاوه معصومی کارشناس آزاد دکترای جغرافیا و برنامسه‌ریسزی روستایی - برنامه‌ریزی آمایش کیفیت محیطی مناطق روستایی مریم نجیبی ربیعی کارشناس آزاد کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی رفاه اجتماعی اعضای گروه نظارت: محمد آرشدی وزارت نیرو کارشناسی مهندسی منابع آب بدین‌وسیله از جناب آقای انوش نوری اسفندیاری که با ارائه نظرات اصلاحی در تنظیم این ضابطه همکاری داشته‌اند. قدردانی می‌شود. اعضای گروه تاییدکننده (کمیته تخصصی اجتماعی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): محمد آرشدی وزارت نیرو کارشناسی مهندسی منابع آب علی باقری دانشگاه تربیت مدرس دکترای مهندسی عمران ابراهیم حبیبی مجنده ‏ شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران ‏ کارشناسی ارشد مدیریت رسانه محمد حب‌وطن شرکت مدیریت منابع آب ایران کارشناسی ارشد رشته‌های پژوهش علوم اجتماعی و هیدروژئولوژی بابک ربیعی‌فر سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور کارشناسی ارشد مهندس منابع طبیعی زهرا سلطانی شرکت مدیریت منابع آب ایران دکترای علوم اجتماعی الهام عزیززاده آرائی شرکت مدیریت منابع آب ایران کارشناسی ارشد میکروبیولوژی نجمه فولادی شرکت مدیریت منابع آب ایران کارشناسی ارشد مهندسی عمران-مهندسی آب -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول - کلیات ۱-۱- ضرورت ۲-۱- روش‌شناسی ۳-۱- فرایند انجام کار ۱-۳-۱- گردآوری و تهیه مدارک و سوابق مرتبط با موضوع ۲-۳-۱- گفت‌وگو با صاحب‌نظران ۴-۱- تعریف و دسته‌بندی انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۵-۱- معیارها و توصیه‌های بین‌المللی در خصوص انتقال آب ۱-۵-۱- معیارهای ارزیابی طرح‌های انتقال بین‌حوضه‌ای آب فصل دوم - انتقال آب در کشورهای منتخب ۱-۳- هند ۱-۱- ۲- ویژگی‌های اقلیمی و جغرافیایی ۲-۱-۲- ترتیبات نهادی ۳-۱-۲- مهم‌ترین طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۴-۱-۲- پروژه ملی اتصال رودخانه‌ها ۵-۱-۲ تاثیرات منفی اجتماعی و محیط زیستی پروژه‌های انتقال بین‌حوضه‌ای ۶-۱-۲- استاندارد مطالعات اجتماعی در پروزژه‌های انتقال بین حوضه‌ای ۷-۱-۲ جلسه نظرسنجی عمومی ۸-۱-۲- فرمت محتوای گزارش‌های تفصیلی پروژه ملی اتصال رودخانه‌ها ۲-۲- ایالات متحده آمریکا ۱-۲-۲ ویژگی‌های اقلیمی و جغرافیایی ۲-۲-۲ ترتیبات نهادی ۳-۲-۲- جایگاه انتقال آب در برنامه‌های تامین آب ایالات متحده آمریکا ۴-۲-۲ مهم‌ترین طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۵-۲-۳۲- استاندارد ارزیابی تاثیرات اجتماعی 0 محیط‌زیستی پروژه‌های انتقال بین‌حوضه‌ای ۱۱ ۱۳ ۱۳ ۱۶ ۱۶ ۳۱ ۳۳ ۳۳ ۳۴ ۳۵ ۳۶ ۳۹ ۳۶ ۳۶ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۳۲ ۳۲ ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۲- چین ۵۱ ۱-۳-۲- ویژگی‌های اقلیمی و جغرافیایی ۵۱ ۳-۳-۲ ساختار مدیریت منابع آب ۵۳ ۳-۳-۲- ترتیبات نهادی ۵۵ ۴-۳-۲- مهم‌ترین طرح انتقال آب بین حوضه‌ای ۵۸ ۳-۲- جمع‌بندی ۶۸ فصل سوم -انتقال آب در ایران ۷۵ ۱- ۳- سابقه‌ی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در ایران ۷۷ ۱-۱-۳- بسترهای قانونی انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۷۷ ۳-۱-۳- فهرست طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای در کشور ۷۸ ۲-۳- مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب در ایران ۸ ۱-۲-۳- مطالعات مرحله اول طرح نمک‌زدایی و انتقال آب از دریای خزر به استان سمنان ۸۳ ۲-۲-۳- طرح انتقال آب از خلیج فارس و دریای عمان به مرکز فلات ایران ۸ ۳-۲-۳ طرح انتقال آب از سرشاخه‌های کارون به استان‌های اصفهان, یزد و کرمان ۸۹ ۳-۳- جمع‌بندی از وضعیت مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ایران ۹۱ ۱-۳-۳- استخراج و تحلیل داده‌ها ۹1۲ ۲-۳-۳- یافته‌های برآمده از تحلیل محتوای مصاحبه‌ها ۹۴ کاستی‌های موجود ت ۴-۳-۳ - اعتبارسنجی نتایج ۱۱۰ فصل چهارم - شرح خدمات ۳ ۱- ۴- چارچوب مفهومی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای از دیدگاه اجتماعی باتوجه به شرایط حکمروایی آب در ایران ۱۱۵ ۳-۴- شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۱۳۰ ۱-۳-۴- شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی در مرحله مطالعات (پیدایش» توجیهی, طراحی پایه و طراحی تفصیلی) ۱۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۲-۴- شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی در مرحله‌ی اجرای طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۰ ۱۲۶ ۳-۲-۴- شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی در مرحله بهره‌برداری از طرح ۱۳۸ ۳-۴- پیش‌نیازها و الزامات تخصصی در حوزه‌ی علوم اجتماعی ۱۳۹ ۴-۴- معیارهای اجتماعی تصمیم‌گیری و فهرست شاخص پایش و ارزشیایی تاثیرات اجتماعی طرح‌های انتقالی آب ۱۳۰ پیوست ۱ - معیارهای اولیه و امتیازات نهایی کشورها ۱۳۷ پیوست ۲ - فهرست منابع و مآخذ شناسایی و بررسی‌شده ۱۳۳ پیوست ۳ - فرم بررسی منابع و استخراج اطلاعات ۱۳۹ پیوست ۴ - سوالات راهنمای مصاحبه (ویژه متخصصین و دست‌اندر کاران) ۱۵:۳ پیوست ۵ - شرح خدمات مطالعات مرحله اول طرح نمک‌زدایی و انتقال آب از دریای خزر به استان سمنان ۱۹۷ منابع و مراجع ۱۶۱ فهرست جدول‌ها جدول ۱-۱- مقایسه مولفه‌های اجرای مرور مرسوم و مرور سیستماتیک ۸ جدول ۲-۱ مراحل اصلی مرور نظام‌مند ۹ جدول ۳-۱- گروه‌بندی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای براساس شاخص مقیاس ۱۵ جدول ۱-۲- رویدادهای اصلی در ارزیابی تاثیرات محیطی و اجتماعی در ایالات متحده آمریکا ۵ جدول ۲-۲- عبارات کلیدی در تجربه کشورها ۶۹ جدول ۱-۳- فهرست طرح‌ها و پروژه‌های انتقال آب بین حوضه‌ای (در حال مطالعه. اجرا و بهره‌برداری) ۷۹ جدول ۲-۲- فهرست مقولات اصلی ۱۰۴ جدول ۳-۳- نقاط بروز و ظهور موضوعات و مسایل اجتماعی در طول عمر طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۱۸ جدول ۱-۴- فهرست نمایه‌ها (شاخص‌ها)» نشانگرها و داده‌ها و اطلاعات موردنیاز پایش و ارزشیابی :۱۳ جدول پ.۱-۱- معیارهای اولیه و امتیازات نهایی کشورها ۱۳۹ جدول پ.۱-۲- فهرست منابع و مأخذ شناسایی و بررسی شده ۱۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۱-۱- فرایند انجام کار ۱۰ شکل ۱-۲- نقشه موقعیت پروژه‌های طرح ملی اتصال رودخانه‌ها (بخش توسعه رودخانه‌های شبه‌جزیره) ۳۷ شکل ۲-۲- نقشه موقعیت پروژه‌های طرح ملی اتصال رودخانه‌ها (بخش توسعه رودخانه‌های هیمالیا) ۳۸ شکل ۳-۲- عملیات اجرایی سامانه انتقال آب کتسکیل ۱۹۱۱ ۴۴ شکل ۴-۲- تصویری نمادی از کانال آریزونا ۳۵ شکل ۵-۲- شمای کلی پروژه انتقال آب جنوب به شمال در چین ۵۹ شکل ۱-۳- ارتقای مرحله‌ای مفاهیم به مقولات ۹۳ شکل ۲-۳- جایگاه پایش و ارزشیابی در چرخه برنامه طرح/پروژه (فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمرء ۲۰۱۱) ۹۸ شکل ۳-۳- مقوله‌محوری ۱۰۳ شکل ۴-۳- مدل تبیینی مساله ۱۱۱ شکل ۱-۴- برهم‌کنش اقدامات نهاد حکمرانی آب در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و محیط بیرونی و نظام‌های فضایی در حوضه‌های مبدا و مقصد ۱۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۳/۹( ۱ مقدمه طی دهه‌های اخیر و در پاسخ به رشد روزافزون تقاضا برای آب شیرین» تلاش‌های گسترده‌ای در جوامع مختلف برای دست‌یابی به آب بیش‌تر انجام گرفته است. بهره‌برداری از آب‌های نامتعارف. شامل جمع‌آوری. تصفیه و بازچرخانی فاضلاب‌ها و پساب‌هاء شیرین‌سازی آب دریاء بهره‌برداری از منابع آب فسیلی و همچنین افزایش چشمگیر شمار طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای, از مهم‌ترین این تلاش‌ها بوده است. طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای همواره پتانسیل ایجاد آشفتگی و اختلال در ساختار فضایی -هم در حوضه مبدا و هم در حوضه مقصد- را دارند. با این حال, به‌رغم پیامدهای چالش‌آفرین آن به خصوص در عرصه اجتماعی, انتقال بین حوضه‌ای آب همچنان به عنوان راهکاری موثر مورد توجه برنامه‌ریزان توسعه در کشورهای مختلف قراردارد. دلیل این امر را باید در افزایش نیازهای آبی» پراکنش نامتوازن آب در اغلب کشورهای جهان و ضعف برنامه‌ریزی فضایی و توسعه نامتوازن منطقه‌ای, عدم تعادل‌های ساختاری در مسیرتوسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها و بالاخره تمایل همیشگی اکنون ده‌ها طرح انتقال بزرگ بین‌حوضه‌ای در سراسر جهان در حال بهره‌برداری است که بیش‌تر آن‌ها در استرالیا کاناداء. چین, هند و ایالات متحده آمریکا تمرکز یافته‌اند. طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای یک اندرکنش مهندسی - اکولوژیک برای کاهش فشارهای اقتصادی و اجتماعی در مناطق کم‌آب و تعادل بخشیدن به توزیع نامتوازن آب و نیازهای آتی در مقیاس‌های فرا ملی. ملی و منطقه‌ای از طریق بازتخصیص دوباره آب است. از سوی دیگرء اجرای طرح‌های بزرگ انتقال آب بین حوضه‌ای در زمره چالش برانگیزترین اقدامات مدیریت آب در کشورهای مختلف به خصوص در قلمرو رودخانه‌های مرزی و مشترک بوده است. ناتوانی در ارزیابی جامع و قابل اعتماد و منصفانه تاثیرات به غایت پیچیده محیط‌زیستی, اجتماعی و اقتصادی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و همچنین ضعف در مدیریت کارآمد پیامدهای بلندمدت آن‌ها بستر اصلی بروز مخالفت‌ها و نگرانی‌های گسترده در همه کشورها درباره سودمندی و توجیه‌پذیری اجرای آن‌ها بوده است. منتقدان انتقال آب بین‌حوضه‌ای معتقدند که مجریان این‌گونه طرح‌ها همواره در برابر اعمال نظارت کامل و موثر افکارعمومی بر پیدایش, طراحی, اجرا و بهره‌برداری از این طرح‌ها مانع‌تراشی می‌کنند و تمایلی به انتشار داده‌ها و اطلاعات شفاف در این‌باره ندارند. موضوع شفافیت و اطلاعات و آمار درباره پروژه‌های انتقال آب بین حوضه‌ای و فرایند تصویب و توجیه آن‌هاء یکی از نواقص جدی در رویه‌ها و اسناد بالادستی ناظر بر اجرای این پروژه‌ها در کشور محسوب می‌شود. گزارش‌های مطالعات توجیهی این طرح‌ها و پروژه‌ها در دسترس جامعه متخصصان قرار نگرفته و نظرسنجی از عموم درباره آن‌ها انجام نمی‌گیرد. بر این اساس کسی نمی‌تواند از نتایج مثبت و منفی این طرح‌ها مطمئن باشد. و از این رو تدوین روش‌های یکپارچه‌ترء جامع‌تر و شفاف‌تر برای ارزیابی تاثیرات دامنه‌دار و متنوع طرح‌های انتقال آب باید در شمار اولویت‌های مدیریت آب در کشورهایی که به دنبال اجرای آن‌ها هستند. قرارگیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای انتقال آب در طول تاریخ همواره یک راهبرد مکمل مدیریت آب بوده است که همجنان ادامه دارد. هواداران انتقال آب رشد اقتصادی» رفع کمبودهای آبی و کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای, امکان باز تخصیص و توزیع متوازن آب در پهنه سرزمینی و در شرایط محدودیت منابع آب. افزایش ارزش اقتصادی آب در حوضه‌های دریافت کننده آب نسبت به حوضه مبدا و بالاخره احیای حوضه‌های آبی تخریب شده را از جمله مهم‌ترین فایده‌های اجرای طرح‌های انتقال آب می‌دانند؛ اما مخالفان. تعمیق نابرابری‌های اقتصادی- اجتماعی, گسترش فقر و بروز بحران‌های محیط زیستی و افزایش نارضایتی اجتماعی در حوضه مبدا و کمک به توسعه نامتوازن منطقه‌ای و ایجاد عدم‌تعادل‌های ساختاری را از جمله مهم‌ترین زیان‌های ناشی از اجرای این‌گونه طرح‌ها ارزیابی می‌کنند. - هدف هدف از تدوین این راهنماء ارائه چارچوب واحد و کلی برای بهره‌گیری موثر و به موقع از خدمات تخصصی مشاورین صاحب صلاحیت در طول عمر طرح‌ها/ پروژه‌ها و ایجاد انسجام و هماهنگی در رابطه با انجام مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و کاهش موانع و مشکلات اجتماعی این‌گونه طرح‌ها و هم چنین تصریح دامنه کار و موضوعاتی است که در مراحل مطالعات. اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در قالب مطالعات اجتماعی باید مورد - دامنه کاربرد انجام یک مطالعه اجتماعی با شرح خدمات مناسب می‌تواند از طریق شناسایی و تحلیل نقش گروداران و تشخیص منافع هر یک از آن‌ها در فرایند اجرا و بهره‌برداری از طرح‌ها به افزایش فواید و کاهش هزینه‌ها و زیان‌های احتمالی طرح‌های انتقال آب و پایداری آن‌ها کمک شایان توجهی نماید. انجام این مطالعات در طرح‌های انتقال آب با توجه به انتشار و گردش سریع اطلاعات و تحرک جامعه مدنی و افزایش رقابت‌ها و تشدید تعارضات و مناقشات اجتماعی بر سر نحوه تخصیص و بهره‌برداری از منابع کمیاب آب شیرین از پیچیدگی و حساسیت زیادی برخوردار است که نمی‌تواند به برداشت‌های سلیقه‌ای و غیر تخصصی واگذار شود. این مساله بر اهمیت و ضرورت تدوین راهنمای مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای به نحو قابل ملاحظه‌ای افزوده است. علاوه بر این» با توجه به در دستور کار قرار داشتن تعدادی طرح بزرگ انتقال آب در بخش‌های مختلف کشور از منابع رودخانه‌ای و یا دریاهای خزر و عمان و تشدید حساسیت‌های اجتماعی در این باره» ضرورت تدوین این راهنما بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. دامنه کاربرد این راهنما شامل طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در کلیه مراحل مطالعه (شامل پیدایش, توجیهی, طراحی پایه و طراحی تفصیلی)» اجرا و بهره‌برداری بوده و مورد استفاده شرکت‌های مادرتخصصی حوزه آب و فاضلاب, شرکت‌های سهامی آب منطقه‌ای و شرکت‌های آب و فاضلاب. مشاوران و پیمانکاران»کارشناسان و متخصصین علوم اجتماعی و فعالان عرصه ارزیابی محیط‌زیستی طرح‌هاء سازمان‌های مردم- نهاد در حوزه آب و محیط زیست و تشکل‌های -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۳/۹( ۳ صنفی و سیاسی. دست اندرکاران رسانه‌ها و گروه‌های مختلف اجتماعی در جوامع ذی‌نفع خواهد بود. بر اساس آن‌چه که در بالا اشاره شد. تصریح می‌گردد که این راهنما با رویکرد به کارگیری در مراحل مختلف طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای تدوین شده است. به بیان دیگرء پس از اتمام مطالعات همه جانبه و انجام بررسی‌های لازم در ارتباط با انواع راه‌حل‌های جایگزین و مقایسه گزینه‌های مختلف تامین نیازهای آبی حوضه مقصد و ناگزیر بودن راهکار انتقال آب بین‌حوضه‌ای و تهیه مستندات لازم با قابلیت صحت‌سنجی از منظر تخصصی, این راهنما به کار گرفته می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -کلیات ۳/۹( ۷ ۱-۱- ضرورت محدودیت و چگونگی پراکنش منابع آب در جغرافیای ایران همراه با توسعه به شدت نامتوازن منطقه‌ای طی ۷۰ سال اخیرء پتانسیل بروز مشکلات و محدودیت‌های مختلف در رابطه با تخصیص و بهره‌برداری از منابع آب و مدیریت آن را گریزناپذیر کرده است. رشد سریع جمعیت و شهرنشینی و گسترش نامتناسب شهرهاء به همراه بارگذاری‌های صنعتی و بهره‌وری پایین آب در بخش‌های مختلف 9 ضعف مدیریت تقاضاء فشار بی‌سابقه 9 ویرانگری را بر منابع آب تجدیدپدذیر در سال‌های اخیر این مشکلات بحران‌های نگران کننده‌ای را در ابعاد اجتماعی. حقوقی. اقتصادی., محیط‌زیستی و مشکلات و به تبع آن اولویت آن‌ها در مناطق مختلف کشور یکسان نیست؛ اما به صورت زنجیره‌ای نظام مدیریتی کشور را درگیر نموده است. راهکار انتقال آب بین‌حوضه‌های مختلف آبریز کشورء در شمار آخرین راهکارهای مدیریت عرضه محور آب است که حسب تجارب ملی و بین‌المللی دارای پیامدهای گسترده و ناشناخته و بسیار دامنه‌داری در عرصه‌های مختلف و به ویژه عرصه اجتماعی است که به تدریج و در طول زمان بروز پیدا می کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که به‌رغشم حساسیت و اهمیت آثار اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای, در فرایند مطالعات و اجرا و بهره‌برداری از این طرح‌ها توجه در خور به این جنبه از موضوع نشده و اغلب از ابزار مطالعات اجتماعی به صورت کاملا کنترل شده و محدود و عمدتا در جهت توجیه طرح و به منظور پیشبرد منویات طراحان و مجریان این‌گونه طرح‌ها استفاده می‌شود. برنامه‌ریزی برای مدیریت پیامدهای آن. می‌تواند از بروز مشکلات بغرنج و پردامنه‌ای در سطح بین‌المللی, ملی و اجتماعی و عدم انجام ظرفیت‌سازی‌های لازم در نهادهای کارفرمایی و مشاوره‌ای و پیمانکاری و ضعف پژوهش‌های علمی و نظری و برخورد کاملا سلیقه‌ای با این موضوع در شرایطی که مدیریت آب در کشور تحت شدیدترین فشارهای سیاسی و اجتماعی برای تامین تقاضا در مناطق کم‌آب قرار داردء تهیه راهنمایی با موضوع مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین ‌حوضه‌ای ر بسیار صروری می‌سازد. تدوین این راهنما اگرجه برطرف کننده همه مشکلات 9 چالش‌های اجتماعی طرح‌های انتقال آب نمی‌باشد. اما بدون تردید می‌تواند به اخذ بهترین تصمیمات دراین باره کمک قابل توجهی نماید. روش شناسی ناظر بر انجام این مطالعات از نوع توصیفی- تحلیلی بوده و به روش اسنادی به انجام رسیده است. اما از آنجا که ممکن بود بررسی‌های اسنادی همه داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز به‌ویزه اطلاعات غیرمکتوب را پوشش ندهد از -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای روش‌های میدانی شامل مصاحبه با خبرگان و صاحب نظرآان امر در سطوح ملی نیز بهره گرفته شده است. با توجه به ماهیت موضوع در این مطالعات از مصاحبه‌های نیمه ساختارمند استفاده شده است. با توجه به وجود منابع متعدد داخلی و خارجی درباره موضوع این مطالعات. به منظور بررسی و استخراج و تحلیل منابع و اسناد از چارچوب «مرور نظام‌مند» استفاده شده است. - مرور نظام‌مند پتیکرو و رابرتز" در کتاب «مرور نظام‌مند در علوم اجتماعی: راهنمای کاربردی» اشاره می‌کنند که مرور نظام‌مند ادبیات تحقیق " اشاره به روش‌شناسی دارد که تلاش می‌کند مجموعه بزرگی از اطلاعات را قابل فهم نموده و به‌طور دقیق‌تری به پرسش‌های «چه چیزی تاثیرگذار است؟» و «چه چیزی تاثیرگذار نیست؟» پاسخ دهد. در مرور نظام‌مند. محقق دانش نسبی از موضوع و میدان پژوهش داشته و اصطلاحاء پژوهش را با سوال (سوال‌ها) با فرضیه (فرضیه‌ها) مشخص (یا تا حدی مشخص) آغاز می‌نماید. در این شبوه» جستجوی منابع باید دقیق و کامل انجام شود و به صورت عینی و غیرسوگیرانه باشد. این شیوه که در زمره رویه‌های مبتنی بر شواهد قرار می‌گیرد مبتنی بر چندین مرحله است که در تعریف سوییت و مونیهان " به نوعی مستتر است: «مرور نظام‌مند. ابزار روش‌شناختی شفاف و سیستماتیکی است که به گردآوری. ترکیب و تحلیل و ارزیابی یافته‌های مربوط به مطالعات پیشین معطوف به یک موضوع خاص یا سوال مشخص می‌پردازد. هدف این روش, کاهش سوگیری و خطای مربوط به هر مطالعه منفرد و غیرسیستماتیک است.» بسیاری از مراحل و مشخصه‌های مرور نظام‌مند را می‌توان با بررسی تفاوت‌ها میان این شیوه و مرور مرسوم ادبیات تحقیق ملاحظه نمود: جدول ۱-۱- مقایسه مولفه‌های اجرای مرور مرسوم و مرور سیستماتیک انواع مرور ادبیات مرور مرسوم و سنتی مرور نظام‌مند (مراحل) هدف را به دست آوردن فهم گسترده و توصیف وسیع از میدان پژوهش دارای هدف یا اهداف کاملا مشخص مرتبط با سوال پژوهش گستره تصویر بزرگ تمر کز محدود و مشخص عدم وجود مسیر تعریف شده که امکان خلاقیت و اکتشاف را جستجو از یک مطالعه به مطالعه دیگر و ادامه دار انتخاب هدفمند از طرف محقق وجود معیارهای از پیش تعیین شده برای ورود و خروج تحه وجود یک چک‌لیست. کیفیت روش‌شناختی پژوهش‌ها را در قالب جداول و پاسخ‌های کوتاه و خلاصه طرح‌ریزی مرور وجود فرایند شفاف و مستندسازری رویه‌ها لزومی به ارائه آن نیست در راستای شفافیت حتما باید ارائه شود 1- ۳۵۱1۵۲۵۷ 20 ۲۵۳۵۲۵ 66 ۳۳۵۵۵ ۸ ندع زگ هزوک ۵ط) ۱ ۵۱۵۳۵ لاه هایگ -2 5 116۵1۲6 5۹1۵۵۵ -3 4- 5۳۳۵۵۱ ۵ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -کلیات ۳/۹( ۹ مرور نظام‌مند با دیگر روش‌های مرورمنابع تفاوت‌هایی دارد که مهم‌ترین تفاوت را می‌توان در دو زمینه دلیل انجام مرور و شیوه انجام مرور ملاحظه نمود. در واقعء مرور نظام‌مند. مرور کامل (تمام) آثار منتشر شده است که برای پاسخ‌گویی به یک سوال مشخص به شیوه نظام‌مند انتخاب شده‌اند تا خطا و سوگیری را به حداقل برسانند. همان‌طور که اشاره شد. نقطه شروع این روش‌شناسی, پاسخ به یک سوال مشخص (یا نسبتا مشخص) است و می‌توان مراحل اصلی روش مرور نظام‌مند را در قالب جدول شماره (۲-۱) خلاصه نمود. جدول ۲-۱- مراحل اصلی مرور نظام‌مند چه چیزهایی می‌دانیم و نقاط کور دانش در چه مواردی است؟ چقدر تحقیقات مرتبط وجود دارد؟ طرح مرور را فراهم کنید. این شامل روش و پرود ل می‌شود. سوال یا سوالات را مشخص نمایید. کلمات کلیدی را گردآوری کنید. معیارهای ورود و خروج تحقیقات را در نظر بگیرید. شکل و فرم استخراج داده یا صفحه داده" را مشخص کنید. بررسی کنید که آیا رکوردها مرتبط هستند یا با انبوهی از یک رکورد مواجه می‌شود. اگر حالت دوم باشد بررسی کنید که آیا نیاز به تصحیح فرایند جستجو و اصلاح کلمات کلیدی هست یا خیر؟ ایا نیاز دارید که معیارهای ورود و خروج را اصلاح کنید؟ ایا نیاز دارید که سوال پژوهش را تغییر دهید؟ نتایج و تعداد را در جدول مستند کنید. عنوان و خلاصه را بررسی نموده و در صورت ارتباط موضوعی, آن را ذخیره نمایید. داده‌های مرتبط را بر روی ساختار و فرمتی که از پیش تعیین کرده‌اید بنویسید. می‌توانید به صورت دستی یا به صورت الکترونیکی مشخصات و تحلیل‌های هر سند را در قالب یک گزارش ترکیب کنید. این فرایند به شما کمک می‌کند تا متوجه شوید که اکنون چه چیزهایی را می‌دانید و چه چیزهایی را نیاز است که بدانید. یک گزارش متوازن. غیرجانبدارانه و بی‌طرفانه بنویسید که از ساختار مرور نظام‌مند تبعیت کند و فرایند گزارش‌هایی را نمایان سازد که به دیگر محققان اجازه می‌دهد تا در صورت لزوم برای اعتباریابی بتوانند مروری که شما انجام داده‌اید را مجددا تکرار کنند. گزارش و یافته‌ها را نشر دهید تا کنش‌ها و سیاست‌ها از آن‌ها بهره‌مند گردند. ۳-۱- فرایند انجام کار فرایند انجام کار شامل شناخت و تبیین دقیق مساله و ضرورت تهیه راهنماء بررسی اسناد مرتبط شامل بررسی قوانین» مقررات. سیاست‌ها و برنامه‌ها و گزارش‌ها و راهنماها و دستورالعمل‌های مرتبط داخلی و خارجی موجود و جایگاه و نقش مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای (داخلی) و شرح خدمات و روش‌های مورد استفاده, تعیین موضوعات اجتماعی اولویت‌دار (نقاط بروز و ظهور مسایل اجتماعی)» تدقیق پرسش‌های اصلی که در هر یک از مراحل طول عمر طرح, مطالعات اجتماعی و خدمات مربوطه باید به آن‌ها پاسخ دهد و سرانجام تدوین شرح خدمات به تفکیک مراحل مختلف از پیدایش تا بهره‌برداری و پایش و ارزیابی موضوعات اجتماعی در طرح‌ها بوده است. |- 131 641 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه/!ء با توجه به مطالب پیش گفته. مطالعات حاضر با طرح سوالات اصلی در چارچوب آدراکی موضوع شروع شده (مرحل اول مرور نظام‌مند) و پس از آن در راستای جمع‌آوری منابع اقدام کرده است. در جستجوی منابع از کلید واژه‌های انتقاز آب, انتقال بین حوضه‌ای, سامانه‌های انتقال آب. مطالعات اجتماعی حوضه‌های آبریز, آثار اجتماعی طرح‌های توسء منابع آب. جوامع محلی مستقر در کنار رودخانه‌هاء تنش‌های اجتماعی آب استفاده شده است. ارزیابی سریع مناب (مرحله دوم و سوم مرور نظام‌مند) در پیوست شماره ۲ و فرم استخراج منابع در پیوست شماره ۳ آمده است. فرایند انجا کار در شکل شماره ۱ قابل مشاهده است. تبیین روش شناسی و شیوه‌ی انجام ان ٍ جمع‌آوری و بررسی اسناد و منابع مرتبط ٍ سیاست‌ها. قوانین. مقررات معیارها و ضوابط بین‌المللی اسناد و گزارش‌های داخلی تحربیات بین‌المللی بارامترهاء شاخص‌ها. معرف‌ها. معیارهای اجتماعی تدوین شرح خدمات مطالعات اجتماعی در فازهای مطالعاتی. اجرایی. بهره‌برداری طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای شکل ۱-۱- فرایند انجام کار 7 بکاعز 0001 ماود ب 0۹10۵ همه بعجزاعلمعی اهنمود باه او دا آهنممد مادم 1 هنود بعا 0 ۷۵۵۲ 136-۵ - 1۵601۰ ۷۵63 , 0۵۲۵۲۵ - ۵ ِ ۵ 4 ۳ 1 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۳( از ۱-۳-۱- گردآوری و تهیه مدارک و سوابق مرتبط با موضوع - بررسی سیاست‌هاء قوانین و مقررات در این خصوص قانون توزیع عادلانه آب. برنامه‌های عمرانی کشورء راهبردهای توسعه بلندمدت منابع آب کشور- مصوب هیئت وزیران در سال ۰۱۳۸۲ سیاست‌های کلی نظام جمهوری اسلامی ایران درمورد منابع آب. سیاست‌های کلی نظام جمهوری اسلامی ایران در بخش مشارکت اجتماعی, دستورالعمل اجرایی ماده ۲۳ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت- درباره مطالعات اجتماعی طرح‌هاء آیین‌نامه اجرایی جزء ۲ بند الف ماده ۸۰ قانون برنامه ششم توسعه درباره ارزیابی تاثیرات اجتماعی طرح‌ها (مصوب هیئت وزیران در سال ۱۳۹۹)» سیاست‌های کلی نظام جمهوری اسلامی ایران درمورد آمایش سرزمین. مصوبات شورای عالی آب. برنامه‌های آمایش سرزمین در استان‌های درگیر با طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای (از جمله استان‌های خوزستان, چهارمحال و بختیاری, اصفهان. کرمان» یزد. خراسانرضوی» خراسان‌شمالی, خراسان‌جنوبی, تهران و کردستان, آذربایجان‌غربی و کرمانشاه و ایلام)» با هدف استخراج سیاست‌ها و ضرورت‌ها و الزامات اجتماعی طرح‌های توسعه آب جهت انعکاس آن‌ها در خروجی نهایی این مطالعات یعنی شرح خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب. مورد بررسی قرار گرفته است. - بررسی معیارها و ضوابط بین‌المللی با توجه به سابقه اجرای طرح‌های انتقال آب در کشورهای مختلف و اثرات ناشی از آن‌ها.ء این موضوع به یکی از آبیاری و زهکشی, یونسکوء کمیسیون جهانی سدها و معاهدات بین‌المللی آب‌های مرزی و مشترک مورد بررسی قرار - بررسی اسناد و گزارش‌های موجود داخلی در این زمینه رئوس و سرفصل‌های گزارش‌های موجود حاصل از انجام مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب و بین طرح‌های موجود سه نمونه بارز از طرح‌های انتقال آب در ایران («نمک‌زدایی و انتقال آب از دریای خزر به استان سمنان»» «انتقال آب از خلیج فارس و دریای عمان به مرکز فلات ایران» و «انتقال آب از سرشاخه‌های کارون به استان‌های اصفهان, یزد و کرمان») از منظر شرح خدمات و مطالعات اجتماعی انجام شده مورد بررسی تفصیلی قرار -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای به منظور بهره‌گیری از تجربیات دیگر کشورها در ارتباط با دستورالعمل‌ها و راهنماها و ضوابط مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای, علاوه بر بررسی اجمالی منابع در دسترس, تجربه سه کشور هند. آمریکا و چین به صورت تفصیلی بررسی شده است. به منظور انتخاب کشورهای موردنظرء از روش امتیازدهی و اجماع کارشناسی و یا به عبارتی شبه دلفی بر اساس معیارهای زیر استفاده شده است: * تعدد و تنوع تجربیات در طرح‌های انتقال آب * ابعاد پروژه‌های انتقال آب * شیوه تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی و مدیریت طرح‌های آبی (نظام حکمرانی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای) * دسترسی به منابع اطلاعاتی مورد نیاز سهم کشاورزی و آب شهری در هدف‌گذاری طرح‌های انتقال آب * مشابهت‌های تاریخی و جغرافیایی با ایران بدین منظور در ابتدا توسط هر یک از اعضای تیم مطالعاتی طرحء گروهی از کارشناسان و صاحب نظران حوزه آب تشکیل شده و از هر گروه خواسته شد تا کشورهایی را به منظور بررسی‌های تطبیقی پیشنهاد داده و دلایل پیشنهاد خود را ذکر نمایند. پس از جمع‌آوری و دسته‌بندی نظرات گروه‌های مختلف. آسامی کشورها و معیارها در جدولی در اختیار گروه‌ها قرار گرفت و از آن‌ها خواسته شد تا به هر یک از معیارها در کشور مورد نظر از یک تا ده امتیاز دهند. پس از آن امتیاز هر کشور در هر گروه بر مبنای ۱۰ محاسبه و در نهایت امتیاز نهایی هر کشور بر اساس حاصل جمع امتیازات مطالعاتی قرار گرفت. در پیوست شماره یک معیارهای اولیه گروه‌ها به همراه امتیازات نهایی کشورها در قالب یک جدول ارائه شده است. - منابع شناسایی‌شده بدیهی است که از نخستین گام‌های انجام مطالعات اسنادی, شناسایی و تهیه فهرست و گردآوری منابع مرتبط با موضوع است. پیوست شماره دو منابع شناسایی و گردآوری شده در مراحل آغازین مطالعات را نشان می‌دهد. بدیهی است فهرست تکمیلی در منابع و ماخذ آورده شده است. - فرم بررسی منابع و استخراج اطلاعات به منظور بررسی هدفمند منابع گردآوری شده, بر اساس اهداف طرح و بررسی شرح خدمات. فرم استخراج اطلاعات طراحی شده است که در پیوست شماره سه ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -کلیات ۳( ۳ ۳-۳-۱- گفت‌وگو با صاحب‌نظران همان گونه که پیش‌تر اشاره شد به منظور پوشش جامع‌تر مسایل اجتماعی مرتبط با طرح‌های انتقال آب در راهنمای مورد نظر و از آنجا که ممکن است بررسی‌های اسنادی همه داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز به ویژه اطلاعات غیرمکتوب را پوشش ندهد. با تعدادی از دست اندرکاران و صاحب نظران این حوزه نیزء مصاحبه نیمه ساختارمند به عمل آمده است. در پیوست شماره چهار مصاحبه‌نامه مورد استفاده ارائه شده است. ۴-۱- تعریف و دسته‌بندی انتقال آب بین‌حوضه‌ای انتقال | انحراف آب بین حوضه‌ای, انحراف بین حوضه‌ای آب. انتقال بین حوضه‌ای آب. انتقال بین رودخانه‌ای, انتقال آب در مقیاس بزرگ وانتقال آب از راه دور همه اصطلاحاتی هستند که برای توصیف اقدامات انسانی برای انتقال آب به کار می‌رود. در هر صورت. این اصطلاحات معنایی جز انتقال آب از یک منطقه به منطقه‌ای دیگر که تقاضای آب از منابع در دسترس فراتر رفته و یا به زودی فراتر خواهد رفت. ندارد. (بیسواس و همکاران ۱۹۸۳ ؛ قدرت نما ۱۳۸۳). انتقال آب بین منطقه‌ای دارای سابقه طولانی در سطح جهانی است و هدف آن حل مشکل کمبود آب در بخش‌های کشاورزی. شهری, صنعتی, تولید آنرژی و سایر تقاضاهای بشری است. (اسلامیان و دیگران ۱۳۹۱). بر این اساس انتقال آب یک راهبرد تاریخی مدیریت آب است که با هدف کاهش عدم تطابق‌ها میان مناطق مختلف, انجام می‌شود. بیش از ۰ سال پیش برای اولین بار بایلی‌ها. رومی‌ها و چینی‌ها شبکه‌های گسترده‌ای از کانال‌ها و خیلی پیش از آن ایرانی‌ها قنوات را با هدف توسعه اقتصادی در مناطق کم‌آب ساختند (اسلامیان و دیگران ۱۳۹۱). - هدف از اجرای طرح‌های انتقال آب * کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای با انتقال آب به منظور ارتقای شرایط اقتصادی در مناطق کم‌آب * تحقق پیمان‌نامه‌ها و توافق‌نامه‌های حقوقی و عرفی یا سایر تعهدات قانونی * تسهیل همکاری میان نواحی و مناطق و تقویت روابط دوستانه کشورها - انواع انتقال آب انتقال آب به سه معنای کلی می‌تواند صورت گیرد: * اول, آب می‌تواند از یک استفاده کننده یا یک کاربر (اهدا کننده) به دیگری (گیرنده) منتقل شود. مثال‌های رایج شامل موارد زیر است: ۵ انتقال آب از کشاورزی به مصارف شهری, ۵ انتقال حقوق آب از یک کاربر به دیگری, -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۵ از طریق تجارت آب. ۰ با انقضای مدت زمان تعیین شده آب بدون جبران خسارت به کاربر قبلی بازگردانده شود. * دوم موقتی و به صورت جایگزین ذخیره آب (تزریق مجدد آب‌های زیرزمینی. مخزن طبیعی یا انسان ساخت)» * سوم انتقال آب از یک مکان به مکان دیگر با استفاده از مسیرهای آب زیرزمینی,» آبراهه‌های طبیعی, کانال‌ها و پا خطوط لوله. به طور کلی و در عمل این روش‌ها در بیش‌تر موارد به صورت ترکیبی اجرا می‌شوند. همچنین انتقال آب را بر اساس محدوده جغرافیایی می‌توان به شرح زیر طبقه‌بندی نمود: * انتقال از یک حوضه به حوضه دیگر (حوضه مجاور و یا غیر مجاور). * انتقال از یک زیرحوضه به زیر حوضه دیگری در داخل یک حوضه (مجاور و یا غیر مجاور). آب انتقالی برحسب نوع و کیفیت منبع می‌تواند شامل موارد زیر باشد: ۹ پساب و فاضلاب سطحی و یا زیرزمینی به صورت خام و یا تصفیه شده ۹ آب شور انتقال آب برحسب نوع مسیر را می‌توان به شرح زیر دسته‌بندی کرد: با خطوط لوله زمینی» کانال‌های رو باز یا بسته * آبراهه‌های طبیعی انتقال آب برحسب مدت زمان انتقال را نیز می‌توان به شرح زیر طبقه‌بندی نمود: * انتقال دائمی ۹ موقت ۹ طولانی مدت ۹ کوتاه مدت میزان و زمان‌بندی آب انتقالی نیز به صورت انواع مختلف زیر می‌باشد: * فصلی پالس (تناوبی) به این ترتیب, طرح‌های انتقال آب به لحاظ هدف. روش,» حجم و زمان‌بندی ازتنوع بسیار زیادی برخوردارند. بر همین اساس ارزیابی اثرات آن‌ها مشابه و قابل گرته‌برداری نبوده و به طور کامل وابسته به شرایط خاص هر طرح است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات نمزم 1 ۵ انتقال آب بین حوضه‌ای توسط کارشناسان مختلف به صورت‌های گوناگون تعریف شده که یکی از بهترین این تعریف‌ها توسط بیسواس به این صورت بیان گردیده است: «انتقال آب بین‌حوضه‌ای یعنی جابجایی حجم زیادی از آب به صورت مصنوعی از یک ناحیه پر آب به سمت یک ناحیه کم آب به منظور توسعه اقتصادی و اجتماعی بیش‌تر در آینده که عمدتا به واسطه صنعت و کشاورزی صورت می‌پذیرد.» (بیسواس و همکاران ۱۹۸۳) در تعریف دیگر بیان شده انتقال آب بین حوضه‌ای انتقال فیزیکی آب از یک حوضه به حوضه دیگر است. که در این جابجایی یک حوضه آبریز به عنوان حوضه مبداء آب را از دست می‌دهد و حوضه آبریز دیگر به عنوان حوضه مقصد آب را به دست می‌آورد (قدرت‌نماء. ۱۳۸۳). همچنین برخی دیگرء طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای را از نظر ابعاد فیزیکی مطابق جدول (۳-۱) تقسیم‌بندی نموده‌اند. (شیکلومانف ۹*۹۹ ۱) شایان ذکر است که تقسیم‌بندی طرح‌ها از نظر حجم آب انتقالی و طول خط انتقال به طرح‌های کوچک. متوسط. بزرگ. خیلی بزرگ و عظیم الزاما نمی‌تواند تعیین کننده میزان اهمیت تاثیرات اجتماعی آن‌ها باشد؛ چرا که بر اساس تجارب موجود در ایران و جهان گاه اجرای یک طرح کوچک انتقال آب بین حوضه‌ای به لحاظ حجم آب انتقالی و یا طول مسیر انتقال, موجب بروز مخالفت‌ها و تنش‌ها و تاثیرات اجتماعی بزرگ و پر اهمیتی شده است. وجود تنوع قومی و فرهنگی و سابقه اختلافات اجتماعی و فرهنگی و سیاسی در یک کشور و هم چنین بعضا زمان اجرای طرح, معمولا صرف‌نظر از ابعاد فیزیکی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای, شرایط لازم را برای بروز مشکلات و تعارضات اجتماعی در رابطه با اجرای این گونه طرح‌ها فراهم می‌آورد. جدول ۳-۱- گروه‌بندی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای براساس شاخص مقیاس جم آب انتقالی (۷۷) خط انتقال (. 1) حجم آب انتقالی طول ل شاخص مقیاس (.۷۷1) (میلیارد مترمکعب در سال) بلومت به نظر می‌رسد با توجه به شرایط و سوابق موجود در انتقال آب بین‌حوضه‌ای در کشورمان می‌توان بر این تعریف بومی به اجماع رسید: انتقال آب بین حوضه‌ای, انتقال فیزیکی آب از یک حوضه آبریز به حوضه‌ای دیگر است که در این جابجایی یک حوضه آبریز به عنوان حوضه مبداء آب را از دست می‌دهد و حوضه آبریز دیگر به عنوان حوضه مقصد. آب را به دست می‌آورد. منابع آب انتقالی می‌تواند آب سطحی (رودخانه‌ها و مخازن مصنوعی یا طبیعی)» آب زیرزمینی و یا آب‌های بازیافتی و نامتعارف باشد و از نظر تقسیمات سیاسی ممکن است حوضه‌های مبدا و مقصد در یک استان یا بیش از یک استان (یا بیش از یک کشور) قرار گیرند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای طی دهه‌های آتی. در صورت اتمام همه پروژه‌های برنامه‌ریزی شده باید انتظار داشت که حجم آب منتقل شده توسط مگاپروژه‌های انتقال آب تا ‎٩‏ برابر افزایش یابد. از آنجا که کمبود آب به یک پدیده جهانی تبدیل می‌شود. طرح‌های بزرگ انتقال آب می‌توانند به عنوان یک راه حل مهندسی جدی برای پاسخ‌گویی به افزایش تقاضای آب در کشورهای در حال توسعه مطرح باشند. در حالی که این پروژه‌ها ممکن است نقش آساسی در تولید مواد غذایی و انرژی داشته باشند. نگرانی‌هایی درمورد هزینه‌های به حساب نیامده اجتماعی, محیط زیستی و اقتصادی آن‌ها وجود دارد. بر این اساس» چالش اصلی درباره به کارگیری این رهیافت مهندسی, رعایت الزامات و توسعه روش‌های هرچه کارآمدتر برای پیش‌بینی و ارزیایی جامع و دقیق پیامدهای محیط زیستی, اجتماعی, اقتصادی, سیاسی و آمنیتی این‌گونه طرح‌ها و مدیریت موثر این پیامدها در حوضه‌های مبدا و مقصد است. در این باره طی ۳۰ سال گذشته تلاش‌های عمده نظری بر شالوده جمع‌بندی از تجارب ملی و بین‌المللی از سوی محافل تخصصی و نهادهای بین‌المللی صورت گرفته است که مهم‌ترین آن‌ها به شرح زیر است: ۱-۵-۱ معیارهای ارزیابی طرح‌های انتقال بین‌حوضه‌ای آب الف - کمیته بین‌المللی آبیاری و زهکشی. دهمین کنگره.آتن -۱۹۷۸: نیازهای کنونی و آینده حوضه صادرکننده باید به طور کامل تامین شود.ء یعنی آبی که از یک حوضه یا یک منطقه صادر می‌شود. باید مازاد بر تامین تمام نیازهای قابل پیش‌بینی (منطقی) حوضه در آینده باشد. - نیازهای حوضه وارد کننده آب باید با این راهکارها به حداقل رسانده شود: بهره‌برداری از منابع دیگر آب حوضه که به استثنای شرایط خاص, باید ارزان‌تر از هزینه آب انتقال یافته پیشنهادی باشد؛ و صرفه‌جویی در مصارف کنونی آب بدون آسیب‌رسانی به بهره‌وری. - اثرات نامطلوب ناشی از انتقال آب بر تغییرات در رژیم هیدرولوژیک. بر منافع زیباشناختی و انسانی آب و بر املاک و اراضی که تحت تاثیر طرح‌های انتقال قرار می‌گیرند در حوضه صادر کننده آب باید به حداقل رسانده ب- معیارهای یونسکو در مورد طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای -۱۹۹۶ - معیار اول- حوضه مقصد حتی با انجام تمام اقدامات منطقی برای کاهش تقاضای آب. باز هم در تامین نیازهای کنونی و پیش‌بینی شده. با کمبود جدی روبرو باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -کلیات ۳/۹( ۷ - معیار دوم- توسعه آتی حوضه مبدا نباید به سبب کمبود آب. با محدودیت‌های قابل ملاحظه و غیر قابل جبران روبرو شود. با این حال, اگر حوضه مقصد زیان‌های وارده به حوضه مبدا را جبران نماید طرح انتقال آب ممکن است دارای توجیه شود. - معیار سوم- ارزیابی جامع پیامدهای محیط زیستی باید نشان دهد که سطح معقولی از قطعیت وجود دارد که طرح انتقال, به شکل اساسی کیفیت محیط زیستی را در حوضه مبدا و یا مقصد تخریب نمی‌کند. با این حال, چنانچه هزینه‌های جبران خسارت محیط زیستی فراهم شود. طرح انتقال آب ممکن است توجیه‌پذیر باشد. - معیار چهارم- ارزیابی جامع پیامدهای اجتماعی- فرهنگی باید نشان دهد که سطح معقولی از قطعیت وجود دارد که طرح انتقال آب سبب بروز اختلال اساسی اجتماعی- فرهنگی در حوضه مبدا و یا مقصد نخواهد شد. با این حال طرح انتقال, چنانچه بتواند پرداخت غرامت برای جبران زیان‌های اجتماعی- فرهنگی را متعهد - معیار پنجم- منافع خالص ناشی از اجرای طرح باید به شکلی عادلانه میان حوضه‌های مبدا و مقصد تقسیم شود. ج - معاهدات در حقوق بین‌الملل آب‌های مشترک ۱- کنوانسیون سازمان ملل در سال ۱۹۹۷ در رابطه با حقوق استفاده غیر کشتیرانی از آبراهه‌های بین‌المللی بر دو اصل کلیدی «حق همه کشورها در حوضه‌های مشترک برای استفاده از منابع آب به صورت منصفانه و معقول (ماده ۵)» و «عدم آسیب‌رسانی قابل‌ملاحظه به دیگر کشورها (ماده۷)» تاکید دارد. ۲- دستورالعمل چارچوب مدیریت آب اتحادیه اروپا در سال ۲۰۰۰ نیز شماری از معیارها را به شرح زیر آرائه می‌دهد: - اثربخشی هزینه‌های صرف شده - ضرورت مشارکت عمومی - گردش شفاف و آزادانه داده‌ها و اطلاعات د- کمیسیون جهانی سدهاء سال ۲۰۰۰ چهار آرزش بنیادی که باید در طرح‌های توسعه منابع آب به حساب آورده شوند: - عدالت و انصاف - کارایی اقتصادی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ه- قواعد برلین -۲۰۰۴ قواعد برلین بر پایه جمع‌بندی از قواعد هلسینکی (۱۹۹۶) و اصول کنوانسیون آب سازمان ملل متحد (۱۹۹۷) تدوین محیط زیست تاکید دارد. - شرایط ایجاد وضعیت برنده-برنده ترسیم یک چشم‌انداز روشن از روند تحولات در حوضه‌های مبدا و مقصد * امکان وجود تفاوت بسیار زیاد در ارزش افزوده آب در حوضه‌های مبدا و مقصد (تفاوت بهای آب در بخش‌های کشاورزی و شرب) * ایجاد فرصت‌های طلایی برای دولت‌ها در راستای اجرای الزامات قانونی و ارتقای راندمان مصرف آب در حوضه مقصد * ارزیابی دقیق وضعیت منابع و مصارف آب در حوضه مبدا (وضع موجود- افق توسعه) * موافقت ذی‌نفعان در حوضه مبدا حتی در طرح‌هایی که انتقال آب دارای فایده‌های زیاد اقتصادی در حوضه * ارزیابی دقیق کمی و کیفی منابع آب سطحی و زیرزمینی به صورت یکپارچه در حوضه‌های مقصد. * وجود نگرش‌های جامع. مبتنی بر منافع ملی, بی‌طرفانه و علمی و منصفانه در تصمیم‌سازی‌ها و تصمیم‌گیری‌ها. ۹ وجود توان مالی بالا برای اجرای پروژه در حوضه مقصد با توجه به هزینه‌های زیاد پروژه‌های انتقال آب. * قابل‌جبران بودن خسارات وارده به اشخاص ثالت. * وجود شفافیت لازم در چارچوب‌های قانونی. ۹ برآورد تمام اثرات مهم طرح انتقال در بلندمدت با دیدگاه چندرشته‌ای. * پرداخت غرامت به خسارت دیدگان به گونه‌ای که اجرای طرح موجب بهبود محسوس در وضعیت معیشت و زندگی آنان شود. * امکان سازگاری با تغییرات اقلیمی و انعطاف‌پذیری در میزان آب انتقالی در شرایط کم‌آبی و پرآبی. ۹ تعیین محدودیت زمانی برای انتقال آب در توافق‌نامه‌های منعقده میان حوضه‌های مبدا و مقصد به منظور فرصت دادن به حوضه مقصد برای ارتقای راندمان آب و سایر اصلاحات مورد نیاز برای تقویت مدیریت تقاضای آب. * _طولانی بودن زمان اجرای طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و اهمیت بهره‌برداری مرحله‌ای از آن‌ها. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول -کلیات کر ۹ * انتقال بین حوضه‌ای آب به عنوان آخرین گزینه تامین آب و ضرورت بررسی دقیق سایر گزینه‌های تامین آب در حوضه مقصد. جمع‌بندی از معیارهای ارزیابی جامع طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای با توجه به موارد بالا و نیز ملاحظات مرتبط با ضرورت پایداری سیستم‌های اکولوژیک. حکمروایی خوب و مدیریت یکپارچه منابع آب و مدیریت ریسک و عدم قطعیت و ایجاد وضعیت برنده < برنده در طرح را می‌توان به صورت زیر خلاصه نمود: * حسابرسی دقیق آب (تعیین مازاد و کمبود واقعی در حوضه‌های مبدا و مقصد) * توجه به پایداری اجتماعی, پایداری محیط زیستی و پایداری اقتصادی و قابلیت سازگاری طرح با تحولات محیط بیرونی و درونی ٩‏ حکمروایی خوب (اجماع‌سازی, قانون‌مداری, شفافیت. پاسخگویی. مسوولیت‌پذیری, عدالت و انصاف. اثربخشی و کارایی اقتصادی, مشارکت) ٩‏ احترام به حقوق آبی موجود و متوازن‌سازی آن با نیازها * دانش محور بودن طرح و نگرش چندرشته‌ای و توجه به مدیریت ریسک و عدم قطیت بر این اساس استحکام و توجیه‌پذیری یک طرح انتقال بین‌حوضه‌ای آب منطقا براساس معیاری که پایین‌ترین امتیاز را کسب نموده است (سنجش استحکام یک زنجیر براساس ضعیف‌ترین حلقه آن). صورت می‌گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ نتقال آب در کشورهای منتخب -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای مننتخب ۳( ۳۳ در این فصل تجربه سه کشور هند. ایالات متحده آمریکا و چین مورد بررسی قرار گرفته است. در این بررسی. هدف آشنایی و درس آموزی از تجربه این کشورها در ارتباط با اهداف. جایگاه و آثار اجرای طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای با تاکید بر جنبه‌های اجتماعی است. انتخاب این سه کشور از دل بررسی تجربه کشورهای بیش‌تری و بر اساس معیارهای معینی صورت گرفته که در این بخش به تفصیل آمده است. یادآور می‌شود که در بررسی تجربه کشورها هدف انجام یک «تحلیل تطبیقی و مقایسه‌ای» نبوده و صرفا آشنایی با تجربیات و درس آموزی از این تجربیات برای تدوین راهنمای مطالعات اجتماعی بوده است. در این راستاء موضوعات مورد تاکید در بررسی تجربیات کشورهای مختلف عبارت بودند از: - رویکرد نسبت به طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای (بایدها و نبایدها) - توجه به جنبه‌های اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای - محورهای اصلی مورد توجه در رابطه با مسایل اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای - نقاط قوت و ضعف طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای از دیدگاه اجتماعی - موارد تکمیلی ۱-۲ هند ۱-۱-۲- ویژگی‌های اقلیمی و جغرافیایی بوتان» چین و برمه هم‌مرز است. جغرافیای هند به‌طور کلی به سه بخش تقسیم می‌شود: فلات بلند هیمالیاء جلگه گنگ و شبه جزیره جنوب هند که مناطق مختلف کوهستانی, دره رودخانه‌ای. کویر» دشت و جنگل را در بر می‌گیرد. آب و هوای این کشور از آب و هوای گرمسیری در جنوب تا آب و هوای معتدل در شمال متغیر است. منابع آبی هند شامل رودخانه‌هاء کانال‌هاء آبگیرهاء دریاچه‌ها و سواحل غربی و شرقی اقیانوس هند و سایر خلیج‌ها است که برای بیش از ۶ میلیون نفر در بخش ماهیگیری اشتغال ایجاد کرده است. هند ششمین کشور تولیدکننده ماهی در سطح جهان و دومین تولیدکننده ماهی بومی در سطح جهان است. رودخانه‌های طویل هند. شامل براهماپوترا و سند ۲۹۰۰ کیلومترء گنگ ۲۵۰۰ کیلومترء گوداواری ۱۴۷۰ کیلومتر., یامونا ۱۳۷۰ کیلومترء نارماد! ۱۳۰۰ کیلومتر و کریشنا ۱۲۹۰ کیلومتر است. هند از آب و هوایی بسیار متنوع بهره می‌برد. از شمال به رشته‌کوه‌های هیمالیا ختم می‌شود و رودخانه‌های متعددی که از این بلندی‌ها سرچشمه می‌گیرند هوایی بارانی و خاکی بارور را به نواحی شمالی هند می‌بخشند. رودهای گنگ و براهماپوترا مهم‌ترین این رودخانه‌ها هستند که هر دو به خلیج بنگال سرازیر می‌شوند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای جمعیت کشور هند و اقتصاد آن از رشد سریعی برخوردار است و بنابراین برای تولید مواد غذایی بیش‌تر و به‌تبع آن توسعه اراضی بیش‌تر برای کشاورزی آبی» نیاز به آب بیش‌تری دارد. این کشور همچنین با مسایل و مشکلات جدی در زمینه سیل و خشکسالی مواجه بوده است. این مسایل تحت تاثیر تغییرات اقلیمی و همچنین توزیع نابرابر منابع آب در سطح کشورء تشدید می‌شود. دولت هند اجرای طرح‌های بزرگ انتقال آب بین‌حوضه‌ای از حوضه‌های پرأب به حوضه‌های کم‌آب را راهکاری برای رفع این مشکلات می‌داند. ۲-۱-۲- ترتیبات نهادی آژانس ملی توسعه آب هند در ژوئیه ۱۹۸۲ برای انجام مطالعات مربوط به میزان بهینه و مجاز بهره‌برداری از منابع آب رودخانه‌های شبه جزیره و نیز تهیه گزارش‌های امکان‌سنجی تاسیس شد. در سال ۰۱۹۹۰ وظیفه بخش مربوط به اژانس در ابتدا چنین برنامه‌ریزی کرده بود که پروژه اتصال رودخانه‌های شبه‌جزیره را تا سال ۲۰۳۵ و پروژه اتصال رودخانه‌های هیمالیا را تا سال ۲۰۴۲ تکمیل کند. در سپتامبر ۲۰۰۲ دادخواستی با اشاره به سخنرانی رییس‌جمهور هند در ۱۴ آگوست ۲۳ به دیوان عالی ارائه شد. او در این سخنرانی ضرورت اتصال رودخانه‌ها را مطرح کرده بود. دیوان عالی کشور از ۳۱ اکتبر ۲۰۰۲ تا ۸ آوریل ۲۰۰۵ مجموعه‌ای از دستورات و احکام را صادر کرد که شامل موارد زیر بود: - جدول زمانی طراحی شده برای اجرای این پروژه غیرقابل قبول بوده و برای حل این مساله. یک کارگروه در دسامبر ۲۰۰۲ تشکیل شد و جدول زمانی شروع ساخت و سازها تا سال ۲۰۰۷ و تکمیل آن تا پایان سال ۶ را تنظیم کرد. - تهیه گزارش های تفصیلی پروژه باید شامل ارزیابی دقیق اثرات محیط زیستی, برنامه مدیریت محیط زیستی و برنامه بازسازی و اسکان مجدد جوامع تحت تاثیر.ء باشد. برای انجام این کارء وزارت منابع آب هند در دسامبر ۴ یک کمیته تخصصی مرکب از فعالان محیط زیست. کارشناسان علوم اجتماعی و غیره را تشکیل داد. این کمیته در فرایند مطالعات مشاوره‌ای مشار کت خواهد کرد. فهرست خدمات این مطالعات و اطلاعات دیگر درباره کمیته در وب‌سایت آژانس ملی توسعه آب در دسترس است." گزارش‌های امکان‌سنجی باید بلافاصله پس از اتمام آن‌ها در یک وب‌سایت قرار داده می‌شد تا فعالان محیط‌زیستی و (۲۷/۸) رد۸ 00۵100۵0 ۷/۵۵۳ لمدونه لا -۱ 1 زاگ 096 هه 7 که ما نماه لام کم /0ا 0ع ۵0 //:۷0ط -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای مننتخب ۳( ۳۵ راستاء بیش‌تر گزارش‌های امکان‌سنجی تهیه شده برای بخش توسعه رودخانه‌های شبه‌جزیره در وب‌سایت اینترنتی معرفی شده قرار داده شده‌اند. وظیفه کارگروهی که در پاسخ به دستور دیوان عالی کشور ایجاد شده بود این بود که روش‌هایی را برای دست‌یابی به اجماع فوری در بین ایالت‌ها در زمینه تسهیم و انتقال آب پیشنهاد نماید و راهنماها یا استانداردهایی را برای ارزیابی هر یک از پروزه‌ها از نظر توجیه صرفه اقتصادی, تاثیرات اقتصادی- اجتماعی, تاثیرات محیط‌زیستی و تهیه برنامه اسکان مجدد. ارائه نماید. علاوه بر این» کارگروه موظف شد بخش‌ها و اجزای پروژه را از نظر تهیه و اجرای گزارش‌های تفصیلی پروزژه» اولویت‌بندی نماید و یک ساختار سازمانی مناسب برای اجرای پروژه و تامین بودجه آن ارائه نماید. این کارگروه بین سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۰۴ حدود ۱۵ جلسه برگزار کرده و دو گزارش در مورد فعالیت‌های خود به دولت ارسال کرده است. فعالیت‌های کارگروه در تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۰۴ به پایان رسید و یک بخش ویژه در زیرمجموعه وزارت منابع آب ایجاد شده است تا باقیمانده وظایف کارگروه را مراقبت و پیگیری نموده و سایر اقدامات مورد نیاز را انجام دهد. ۳-۱-۲- مهم‌ترین طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای مهم‌ترین پروژه‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای درحال بهره‌برداری در هند به شرح زیر هستند: ( قاسمی و وایت 2007) پروژه کانال کورنول- کوداپا: این پروژه که در سال ۱۸۶۳ به وسیله یک شرکت خصوصی شکل گرفت. آب رودخانه تونگابهادرا (شاخه‌ای از رودخانه کریشنا) را در منطقه کورنول به سمت جنوب شرق به منطقه کوداپا در حوضه رودخانه پنار منتقل می‌کند. طول این کانال ۳۰۴ کیلومتر و حداکثر ظرفیت انتقال آب آن ۸۵ مترمکعب در ثانیه (معادل ۲۷ میلیارد مترمکعب در سال) است که برای آبیاری ۵۲۷۵۰ هکتار اراضی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این طرح در سال پروژه پریار": این پروژه یکی از مهم‌ترین دستاوردهای مهندسی قرن نوزدهم است که آب را از حوضه رودخانه پریار به حوضه رودخانه وایگای در ایالت تامیل نادو منتقل می‌کند. یک سد وزنی سنگی- ملاتی بر روی رودخانه پریار و یک تونل به طول ۱۷۴۰ متر با ظرفیت انتقال ۴۱ مترمکعب در ثانیه (معادل ۱/۳ میلیارد مترمکعب در سال) احداث شده است تا آب را به سمت شرق به حوضه آبریز وایگای منتقل کند. این پروژه در سال ۱۸۹۵ تصویب شد و بر اساس اهداف اولیه خود وسعتی معادل ۵۷۹۰۰ هکتار از اراضی را تحت آبیاری قرار داد که بعدها تا ۸۱۰۰۰ هکتار افزایش یافت. این 1- ۳۳۵۳۵۵۱-۲۵۵3 )2۳۵[ 2- ۳۵۲۱۷۵۲ (1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای پروژه پارامبیکولام -آلیار: این پروژه در دهه ۱۹۶۰ و به دنبال توافقنامه سال ۱۹۵۸ دو ایالت کرالا و تامیل نادو اجرا شد. این پروژه چندمنظوره و پیجیده شامل ۷ رودخانه است که ۵ مورد از آن‌ها به سمت غرب و ۲ مورد از آن‌ها به سمت شرق جریان دارند و در آن تعدادی سد روی این رودخانه‌ها احداث و مخازن آن‌ها از طریق تونل‌هایی به هم مرتبط شده است. در این پروژه آب از حوضه رودخانه پارامبیکولام در ایالت کرالا به سمت شرق به حوضه‌های آلیار و چجاوری در ایالت تامیل‌نادو منتقل می‌شود و در نهایت آب انتقالی به اراضی تحت تاثیر خشکسالی در شهرستان کویمباتور در ایالت تامیل‌نادو و نیز منطقه چیتور در ایالت کرالا تحویل می‌گردد. آب انتقالی برای آبیاری ۱۶۲۰۰۰ هکتار اراضی مورد استفاده قرار می‌گیرد و نیز از طریق چهار نیروگاه به مبزان ۱۸۵ مگاوات انرژی برق آبی تولید می‌شود. پروژه تلوگو-گنگ : این پروژه به وسیله یک کانال اصلی به طول ۴۳۴ کیلومتر مخزن سد سریسایلام را بر روی رودخانه کریشنا در ایالت آندراپرادش به سد مخزنی پوندی در ایالت تامیل‌نادو متصل می‌کند. اهداف اصلی این پروژه عبارت است از: انتقال ۴۲۵ میلیون مترمکعب آب رودخانه کریشنا برای تامین آب کلانشهر چنای؛ انحراف و تنظیم ۸۲۱ میلیون مترمکعب آب رودخانه کریشنا برای آبیاری ۱۱۱۲۳۹۰ هکتار در بخش‌های کورئول و کوداپا در ایالت آندراپرادش؛ و انحراف و تنظیم ‎۸٩۰‏ میلیون مترمکعب آب رودخانه پنار در آندراپرادش برای آبیاری ۱۲۳۴۳۴ هکتار اراضی. پروژه اتصال رودخانه‌های راوی - بیاس- سوتلج و کانال ایندیرا گاندی ": به موجب پیمان آب‌های سند" در سال ۰ منابع آب سه رودخانه شرقی به هند اختصاص یافت. آب این رودخانه‌ها توسط سیستم‌های کانال به همدیگر متصل می‌شود. آب رودخانه راوی به سوی شرق و به سمت رودخانه بیاس و از آنجا به سمت رودخانه سوتلج منحرف می‌شود. رودخانه سوتلج آب را برای کانال ایندیرا گاندی در مرز پاکستان تامین می‌کند که ظرفیت این کانال ۵۲۴ مترمکعب در ثانیه بوده و سالانه ۱۰ میلیارد مترمکعب در سال آب تخصیصی از رودخانه‌های راوی و بیاس به ایالت راجستان را منتقل می‌کند. آب منحرف شده برای توسعه آبیاری در صحرای تار مورد استفاده قرار گرفته است. ساخت کانال ایندیرا گاندی در سال ۱۹۵۸ آغاز شد و در سال ۱۹۸۶ به اتمام رسید. ۴-۱-۲- پروژه ملی اتصال رودخانه‌ها در سال ۱۹۸۰ وزارت منابع آب هند یک «برنامه جچشم‌انداز ملی» برای توسعه منابع آب این کشور از طریق انتقال آب از حوضه‌های پرآب به حوضه‌های کم‌آب به روش اتصال رودخانه‌هاء ارائه داد. این برنامه (پروژه ملی اتصال رودخانه‌ها") دو ۱- ۳۵۳۵ ۳۱۵1۵- ۸[۱۷۵۳ 1 2- 1۵10۵2۷ 022۶2 1 1[ [۲۵0۵ ( 60200 101۵ عطا اصه کا رعلا ی ک-حمه ۳۵۱-۵ -3 ۷( ۷۷۵۲۵ 1۵05 -4 5- ۱1۵00 ۵[ 1۱۷۵۲-۳۱۲۵۶ [61 -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل دو ۰ م -انتقال آب در کشورهای منتخب م۳( صلی دارد: توسعه رودخانه‌های شبه‌جزیره و توسعه رودخانه‌های هیمالیا. یکی از ویژگی‌های این برنامه ایر ل آب از حوضه‌های پرآب به حوضه‌های کم‌آب اساسا به صورت ثقلی انجام می‌شود. ارتفاع پمپاژ مورد نیاز 7 ۸۳۸8۱۸۸ ۱ 52۸ ا/ پزد رر را وگ ۸8 عم ۸۲۱۵۸۸۱۸۱ ۱ ۱ ۰ 1۹۹ ۱۳۱۵۱۸۲ ۵2۴۸۸ ۹ 7 - زد‌واج۷ - (اداجاا3) پمعسد6 .9 * (00۷۷۱315۷۷/3۳31۳) 6003۷3۲ - (۳۱3۵۲۵ظ۱۵۱) ۷۵۳۵۳۵۵ . * 80۳/3 - 10.۳۵۵ * (0۳۱353937ز۸13037) ۳۲۱۹۳۳۵ - (ز||ا۵م۱۱۵۳۱۵۲۳۵) ۵۵۵۷۵۲۱ . * ۳۱۵۲۳۳۳۵۱ - ۵۳ اج - 23۸ 3۲۳ 11.۴۳ * (۳۱۱۲۳۱۳۸۵۱۵) ۳۲۱۹۳۳۵ - (۵۱۱۱م۵ ۳۱۵۲۳ ۱۳) 6003۷3۲۱ . * ۸3۲۳۳۵۵۵ - امد - 12.۳3۲ * (03 ۷/3۷/32 3ز۷۷1) ۳۲۱۹۳۱۳۵ - (۳۵۱3۷3۲3۲0) 60043۷3۲۱ .4 * ادزم(۴ - 93۳923 13.033 * 7۳ - (۸۱۳۳۱۵۸۱) ۳۳۱۶:۳۱۳۵ . 3 - 14.800 * 7۳ - (5۲153113) ۳۲۱۶۳۳۵ . [۵ ۲۱۵۲۱۵۷ - ۲۵۱۲۵۷۵۱۱ .15 * (50125[13) ۳۵۱۳۵۲ - (۸393۲[0۳۱353937) ۳۲۳۱:۳۱۵۵ . * ۷3۱۵۵۳ - ۸۳۵۳۵۳۵۷۱ - دطا 16.۳3 * (۶اع۸۵۸۳۱ 0۲2۵) 620۷6۲۷ -۳23|3۳-(50۳۵5:۱2) ۴۵۳۳۵۲ .8 4۵ م۲۳۲۸ شکل ۱-۲ نقشه موقعیت پروژه‌های طرح ملی اتصال رودخانه‌ها (بخش توسعه رودخانه‌های شبه جز بره) ۳۷ ۳ نباید از -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹ راهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه 86 5۵۱۶ 6۱۱۵۲۰ .8 ۱۵۶ - ۳۵۵۹۱ , 63 ۵۶ 13۵۲1۵65ظ1۲1 501۳6۲ - ۵03 50۳۵ ,9 3 - ۳۵۶۱ ., 63 > 11513 ۰ ۳۵۶۳ 530- 35 10,138 43) - 0303 , (۸|]06۲۳1316) ۳۵۲۵۵ -11513 - 003 و1و0ل.11 * ۵ - 0۱30۲23 ۵-5 12,۳۵۲۵۳ ۶ 3 53۲03 , 3 - 03۵۵3۲ - (۳۵۲/۵۴۵) 13.02093 0( - ۰.۷3۳۷3 [۷13۵113120] - ۱۱۵ 14.50۳۵۲۵۲۵۳ 528032۲12 - 351۳۵زد۴ , * ۳۳ 60۲۱۹۵ شکل ۲-۲- نقشه موقعیت پروژه‌های طرح ملی اتصال رودخانه‌ها (بخش توسعه رودخانه‌های هیمالیا) به کمک این طرح پیشنهادی, در نهایت میزان تامین آب برای مراکز جمعیتی بزرگ در منطقه شبه‌جزیره و بر توسعه آبیاری در ایالت‌های خشک. افزایش می‌یابد. ارزیابی‌های اولیه حاکی از آن است که پروژه ملی اتصال رودخانه: سالانه حجمی معادل ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد مترمکعب آب جدید برای حوضه‌های مواجه با کمبود آبء تامین خواهد ک تخمین زده می‌شود که ۲۵ میلیون هکتار اراضی جدید با آب سطحی آبیاری می‌شود و ۱۰ میلیون هکتار اراضی دیگر محل توسعه برداشت آب زیرزمینی می تواند آبیاری شود. این اقدامات. وسعت بالقوه اراضی آبی کشور هند را از ۱۱۳ : ۸ میلیون هکتار افزایش می‌دهد و همچنین به میزان ۳۴۰۰۰ مگاوات انرژی برق‌آبی تولید خواهد کرد. سایر منا پیش‌بینی شده عبارتند از: کنترل سیل, بهبود ظرفیت‌های کشتیرانی» توسعه صنعت شیلات. و کنترل کیفیت آب. با اب حال, پروژه ملی اتصال رودخانه‌ها با مخالفت‌های شدیدی از سوی برخی ایالت‌های درگیر در این برنامه. گروه‌هف محیط زیستی. جامعه دانشگاهی و غیره مواجه است. ای ای فا ۵ از ه فم 0 ی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای منتخب ۳/4( ۳۹ ۵-۱-۲- تاثیرات منفی اجتماعی و محیط زیستی پروژه‌های انتقال بین‌حوضه‌ای به‌طور کلی از مهم‌ترین تاثیرات منفی اجتماعی سدها و پروژه‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ی می‌توان به جابجایی اجباری مردم از خانه هاء مزارع» شهرها و مناطق آن‌ ها اشاره کرد. بررسی ۱۴۰ سد بزرگ و متوسط در هند حاکی از جابجایی ۵ نفر یا تقریبا ۳۱۳۴۰ نفر به ازای هر سد است. هرچند این نمونه آماری معرف واقعی برای کلیه سدهای هند نیست اما مشخص است که میلیون ها نفر با ساخت سدها جابجا شده‌اند که بیش‌تر آن‌ها از امکانات ناچیز و تاب‌آوری محدودی برخوردارند. بسیاری از این مردم جابجاشده به شهرهای بزرگی کشانده می‌شوند و در آنجا در مناطق حاشیه‌ای فقیر زندگی می‌کنند. این تاثیرات منفی اجتماعی شامل موارد زیر است: (قاسمی و وایت ۲۰۰۷) - از بین رفتن آماکن و میراث فرهنگی - از بین رفتن مناطق مسکونی و فضاهای عاطفی اجتماعی و جغرافیایی - آسیب‌های روانی» عدم قطعیت و ناامنی - تاثیرات بر روی سبک. استانداردها و کیفیت زندگی در بیش‌تر پروژه‌های سدسازی, معمولا بسته‌ها و برنامه‌های متنوعی برای جبران خسارت‌های وارده بر دارایی‌ها و معیشت افراد و خانوارها تهیه و اجرا می‌شود اما به ندرت تلاشی برای جبران خسارت‌های وارده بر منابع و دارایی‌های عمومی از قبیل موارد زیر صورت می‌گیرد: - دسترسی رایگان به آب و منابع دیگر رودخانه‌ها از جمله بستر رودخانه و ماهی؛ - چمنزارهاء جنگل‌هاء تالاب‌ها و تعداد زیادی از منابع طبیعی که منبع معیشت و درآمد افراد و خانوارها هستند. پروژه ملی اتصال رودخانه‌ها به عنوان یک ابرپروژه انتقال آب بین حوضه‌ای در هندء طیف وسیعی از عدم‌قطعیت‌ها را در ارتباط با تاثیرات منفی محیط زیستی, اقتصادی و اجتماعی آن نه تنها در داخل هند بلکه در بنگلادش به همراه دارد؛ به همین دلیل با تامل و تفصیل به آن پرداخته شده است. در سال ۰۱۹۷۴ کشور هند سد فراکا را بر روی رودخانه گنگ در نزدیکی مرز بنگلادش احداث کرد. این سد جریان‌های آب سطحی را که نقش حیاتی در فصول خشک داشت. به اراضی کشاورزی هند منحرف می‌کند و همین امر منشا تنش‌های زیادی بین این دو کشور بوده و منجر به پیمان سال ۱۹۹۶ شد که دولت هند را متعهد می‌کند جریان‌های آب سطحی فرامرزی را کاهش ندهد. پروژه ملی اتصال رودخانه‌ها همچنین با مخالفت سازمان‌های غیردولتی در نپال مواجه است که علیه آن کارزارهای جدی آغاز کرده‌اند. آن بخش از این پروژه ملی که شامل رودخانه‌های هیمالیا است - که مهم‌ترین منشا آب‌های مازاد هستند- با مشکلات بی‌شماری مواجه است که برخی از آن‌ها سازه‌ای- -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و فعال‌سازی زمین‌لرزه‌ها شود. رودخانه‌های بزرگ هیمالیا نقش مهمی در تاأمین رسوبات برای دلتاهای منطقه دارند که با احدات این سدها از میزان رسوبات حمل‌شده کاسته می‌شود و می‌تواند تاثیرات نامطلوبی بر حاصل‌ خیزی سیلاب‌دشت‌ها گذاشته و موجب از بین رفتن بوم سازگان‌های جانوری و گیاهی شود. در کنار اثرات نامطلوب سازه‌ای و فیزیکی این پروژه. آثار منفی محیط زیستی و اجتماعی نیز برای این پروژه متصور است. جنگل‌زدایی گسترده. سوءمد بر یت منابع زمین و آب. 9 بالارفتن سطح آب دریا در دلتای گنگ براهمایپوترا قبلا اثرات شدیدی بر تعادل اکولوژیکی آن داشته است. برآورد شده است که طی ۵ تا ۲۰ سال آینده ۱۵ درصد از زیستگاه‌های منطقه از بین می‌رود که منجر به جابجایی بیش از ۳۰ نفر خواهد شد. انحراف رودخانه‌های هیمالبا با میلیون نفر انسان شود. مخالفان این پروژه اظهار می‌کنند که در گذشته. «کمیسیون مرکزی آب» منابع آب 0 داده‌های مرتبط را با هدف تاثیر گذاری بر نتایج مطالعات امکان سنجی این پروژه. دست‌کاری کرده است. از این روی هیچ تضمینی وجود ندارد که گزارش‌های مطالعات آمکان‌سنجی این پروژه نیز عاری از اطلاعات نادرست و مخدوش, جعلیات و اقدامات فریبنده باشند. ۶-۱-۲ استاندارد مطالعات اجتماعی در پروژه‌های انتقال بین حوضه‌ای بررسی‌های اولیه حاکی از آن است که در کشور هند ضابطه و استاندارد جداگانه و مستقلی برای مطالعات اجتماعی پروژه‌های انتقال بین حوضه‌ای آب وجود ندارد ۳ عمدتاً ذدیل مطالعات ارزیابی انرات محیط‌زیستی" این پروژه‌ها قرار می گیرد. بررسی فهرست انتشارات دفتر استانداردهای هند" نشان می‌دهد استانداردی برای مطالعات اجتماعی پروژه‌های توسعه منابع آب از جمله انتقال بین حوضه‌ای آب وجود ندارد. یک برداشت کلی از فهرست خدمات مطالعات اجتماعی مربوط به این پروژه‌ها را آدراک نمود. ۸ -| ( ۷.110 00. ۷/۰۳15 ۷) کل هاگ 1۵۱۵0 آن باههظ -2 ۳- وب سایت آژانس ملی توسعه آب هند به آدرس :1010280/12 1/111 ۰31/001110 ۷/۵۰20 //:11۱0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای منتخب ۳/4( ۳۱ گزارش‌های مطالعات انجام شده در سایت آژانس ملی توسعه آب هند بارگذاری شده است که البته در بین آن‌ها گزارش مطالعات اجتماعی وجود نداشت. در مورد پروژه‌های بخش رودخانه‌های هیمالیا (بخش شمالی پروژه ملی اتصال رودخانه‌ها) نیز هنوز گزارش‌ها بارگذاری نشده‌اند. با این حال با مرور رئوس فهرست خدماتی که در این سایت بارگذاری شده است. یک محتوای کلی از فهرست خدمات مربوط به جنبه‌های اجتماعی این پروژه‌ها به دست آمد که به شرح زیر بوده و عمدتا برگرفته و همسو با محتوای «راهنمای تهیه ارزیابی اثرات محیط زیستی و برنامه مدیریت محیط‌زیستی»" در این رئوس فهرست خدمات. محتوای مطالعات اجتماعی عمدتا در دو بخش تنظیم شده است: ۱-۶-۱-۲ ارزیابی اثرات محیط زیستی مطالعات ارزیابی اثرات محیط‌زیستی در مراحل اجرا و بهره‌برداری پروژه‌ها با استفاده از روش‌های کیفی یا کمی و با استفاده از مدل‌های پیش‌بینی» انجام می‌شود. این مطالعه ارزیابی آثرات محیط‌زیستی باید کلیه موضوعات و مسایل محیط‌زیستی مرتبط را که متاثر از پروژه مورد نظر هستند. از جمله موارد زیر را در بر گیرد: - محیط هوایی - محیط آبی - محیط بیولوژیکی (آبزی و خشک‌زی) انچه در بخش محیط اجتماعی-اقتصادی مورد بررسی و توجه قرار می‌گیرد عمدتا شامل موارد زیر است: - تاثیر بر سلامت عمومی به واسطه بیماری‌های عفونی ناشی از ناقل‌های بیماری‌زا - تاثیر بر روی مکان‌های حساس مانند اماکن باستان‌شناختی و مکان‌های زیارتی و عبادت. و غیره - تاثیر بر گردشگری تاثیرگذاری بر سکونت گاه‌های انسانی ۳ ل ۵ ۳1۸ آ0 ۳۳۵,۵۵۵ ۲۵۶ 0010611065 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۲-۶-۱-۲ مطالعات اجتماعی - اقتصادی و ندوین برنامه بازسازی و اسکان مجدد اگرچه اثربخشی و پایداری فنی پروژه‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. اما توجیه و امکان‌پذیری نهایی هر کدام از پروژه‌های طرح اتصال رودخانه‌ها در گرو پیامدهای انسانی و اجتماعی- اقتصادی آن خواهد بود. بنابراین. برای دست‌یابی به یک ارزیایی معنی‌دار از اثرات پروژه بر اقتصاد منطقه, انجام یک تحلیل جامع اجتماعی - اقتصادی در منطقه تحت تاثیر پروژه در حوضه آبریز و حوزه نفوذ بالادست و پایین‌دست سد ضروری است. این مطالعه حکم یک بررسی پایه را خواهد داشت و اهداف و دستاوردهای اجتماعی-اقتصادی را که باید تحقق یابند. و نیز فرصت‌های بازار و اشتغال را که احتمالا با توسعه راه‌ها و سایر زیرساخت‌های پروژه ایجاد می‌شوند. ارائه و پیشنهاد خواهد داد. این پیشنهادها می‌توانند آرائه برنامه‌های کاربری اراضی (آمایش) و الگوهای کشاورزی سودمندتر از نظر اکولوژیکی, را هم شامل شوند. مطالعات اجتماعی - اقتصادی تفصیلی که برای جمعیت تحت تاثیر پروژه انجام می‌گیرد شامل مولفه‌ها و جنبه‌های ۱-۲-۶-۱-۲- پیمایش اجتماعی - اقتصادی برای مطالعه اجتماعی- اقتصادی این پروژه‌هاء باید پیمایش اجتماعی- اقتصادی در محل پروژه برای شناخت و بررسی مشخصات و ویژگی‌های اجتماعی و اقتصادی منطقه انجام گیرد. این منطقه مشتمل بر اراضی تحت نتاثیر پروژه که احتمالا زیر آب می‌روند یا تملک می‌شوند. و نواحی وسیع‌تری که در حوزه نفوذ پروژه هستند. شامل حوضه آبخیزء نواحی پایین‌دست سد تا محل تلاقی شاخه اصلی, حوزه نفوذ پروژه و مسیر کانال انتقال آب. می‌شود. جنبه‌های زیر باید در این - ویژگی‌های جمعیتی همراه گروه‌بندی‌های اجتماعی, تعداد و بعد خانوارها/ خانواده‌ها.ء نوع مسکن. امکانات بهداشتی و آموزشی. الگوهای مهاجرت. در صورت وجود - مالکیت زمین و دارایی‌ها - الگوی کشت فعلی در منطقه پروژه و تغییرات آن بعد از راه‌اندازی پروژه - شیوه‌های کشاورزی در منطقه از جمله دانش سنتی در مورد گونه‌های بومی - بهبود در تولید محصول و بهره‌وری - بهبود احتمالی در میزان دسترسی به آب‌های سطحی و زیرزمینی و منافع حاصل از پروژه برای کشاورزی آبی مصارف آب شرب. صنایع و نیروگاه‌های حرارتی - الگوی نهاده‌های کشاورزی - اقتصاد کشاورزی - فعالیت‌های غیرکشاورزی مانند پرورش دام و طیور و غیره -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای منتخب ۳/4( ۳۳ - وضعیت درآمد همراه با منابع درآمد <- وصعیت مخارج - سایر فعالیت‌های اقتصادی رایج در منطقه - دسترسی به زیرساخت‌ها و امکانات اجتماعی - دسترسی به زیرساخت‌ها و امکانات اقتصادی - مسایل جنسیتی (مسایل و مشکلات مربوط به روابط زن و مردء تبعیض‌های جنسیتی,» دسترسی زنان به منابع و اشتغال) ۲-۲-۶-۱-۲- داده‌های ثانویه اطلاعات ثانویه مورد نیاز که در سازمان‌های مختلف دولتی وجود دارد جممع‌آوری می‌شوند. اطلاعات مربوط به زیرساخت‌ها و امکانات در دسترس و غیره در مقیاس شهرستان/ بلوک/ روستا که در دولت ایالتی و مرکز سرشماری هند وجود دارند. نقشه‌های توپوگرافی موجود در سازمان نقشه‌برداری هند و تصاویر ماهواره‌ای موجود در آژانس ملی سنجش از دور" دیگر منابع اطلاعاتی مفیدی هستند که قبل از انجام پیمایش اجتماعی - اقتصادی در محل, باید جمع‌آوری شوند. بر اساس این اطلاعات. طراحی پرسشنامه و روش‌شناسی پیمایش میدانی نهایی می‌شود. ۳-۲-۶-۱-۲- طرح‌ریزی نمونه‌گیری پیمایش اجتماعی- اقتصادی باید شامل نواحی تحت تاثیر پروژه (جمعیت جابجا شده) و نواحی حوزه نفوذ پروژه (جمعیت منتفع از پروژه) گردد. نحوه انتخاب نمونه‌ها در این پیمایش باید به‌گونه‌ای باشد که خانوارها بر اساس تعداد مخازن ۳ طول کانال اصلی ۳ فرعی. بین جمعیت جابجاشده و جمعیت منتفع از پروژه توزیع شده باشند. ۴-۲-۶-۱-۲- پرسشنامه روستایی و بحث گروهی متمرکز می‌توانند در آرزیابی تاثیرات پروژه اتصال رودخانه‌ها مورد استفاده قرار گیرند. پرسشنامه تهیه شده باید تمامی جنبه‌های مرتبط فوق‌الذ کر را مورد توجه قرار دهد. قیمت فعلی زمین و دستمزدهای رایج در منطقه (۷15۸<) بر عع۸ 8 ددع5 ۵۵۲۵ ۱۵۵۵۵ -۱ ۷۵(۷؟ 50016 -2 3- ۸ 4- ۸۸ 5- ۳۵۵۵۹ 60۵۲۲ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای پروژه» از دیگر عواملی هستند که در جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز برای پیمایش اجتماعی - اقتصادی باید مد نظر قرار گیرند. این اطلاعات می‌تواند به ارزیابی هزینه تملک زمین موردنیاز اجرای طرح‌های توسعه‌ای کمک کند. ۵-۲-۶-۱-۲- جنبه‌های بازسازی و اسکان مجدد" به عنوان بخشی از جنبه‌های اجتماعی-اقتصادی پروژه‌هاء برنامه بازسازی و اسکان مجدد جمعیت تحت تاثیر این پروژه‌ها باید به‌درستی در قالب یک فرآیند سه مرحله‌ای مورد توجه قرار گیرد: - جابجایی جمعیت به سایت جدید در صورت لزوم - اسکان مجدد در سایت و احیای معیشت آن‌ها - بازسازی جوامع. که یک فرایند بلندمدت‌تر برای سازگاری اجتماعی و عاطفی با شرایط جدید است. در ضمن انجام مطالعات مربوط به بازسازی و اسکان مجدد. باید تکنیک‌هایی مانند آرزیابی سریع روستایی, ارزیابی همچنین شامل ثبت تصاویری از مناطقی که احتمالا زیر آب خواهند رفت. می‌شود. همچنین, باید اطلاعات مربوط به جنبه‌های زیر جمع‌آوری شود: الف- درک و دیدگاه خود مردم راجع به جنبه‌های سکونت‌گاهی و نوع امکاناتی که توقع دارند در منطقه جدید پس از اسکان مجدد. داشته باشند. ج- ترجیح و اولویت جمعیت تحت تاثیر درباره مکان اسکان جدید. که آیا نزدیک به محل زندگی فعلی آن‌ها باشد یا دور از آن. د- بررسی امکان مشارکت افراد تحت تاثیر در ساخت کانال/ مخازن. ه- الگوهای مهاجرت به داخل و خارج از منطقه پروژه. با در نظر گرفتن موارد فوق, یک بستهابرنامه دقیق بازسازی و اسکان مجده تهیه می‌شود و در این بین سیاست ملی بازسازی و اسکان مجدد مصوب ۲۰۰۷ که توسط وزارت توسعه روستایی هند تدوین شده است. حداقل معیارها و الزامات اساسی برای تهیه این بسته‌ها را تشکیل می‌دهد. با این حال, بر اساس همین سیاست ملی ۲۰۰۷ بسته‌های بازسازی و اسکان محجدد برای هر پروژه می‌توانند تنها محدود به چارچوب و معیارهای تعیین شده در این سیاست ملی نباشند؛ بلکه می‌توانند 1 له ۳۳6۵۱11۱۵110۵ -| (۳ 1 ۳۷1) ب۵ز|۳۵ 1۵۵۵1116161 عک ۵۵۱۱۵0 ۱00۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای منتخب ۳/4( ۳۵ افق وسیع‌تری داشته و الگوهای پیشرفته‌تری از جبران خسارت را در بر گیرند و در این راستاء معیارها و شاخص‌های مربوط به اهداف توسعه هزاره را که توسط کمیسیون برنامه‌ریزی هند تعریف شده است. مد نظر قرار دهند. برنامه بازسازی باید به‌نحوی تدوین شود که افراد تحت تاثیر و آسیب‌دیده به اندازه کافی جبران خسارت شوند و کلیه امکانات مورد نیاز برای یک زندگی بهتر شهری و روستایی شامل تاسیسات و فضاهای اقتصادی, اجتماعی, بهداشتی و تفریحی. شبکه‌های جاده‌ای. و غیره فراهم شود. ۶-۲-۶-۱-۲- اثرات اقتصادی پروژه اتصال رودخانه‌ها پروژه اتصال رودخانه‌ها هم تاثیر کوتاه‌مدت و هم بلندمدت بر اقتصاد منطقه خواهد داشت. تاثیر کوتاه‌مدت این پروژه بر اقتصاد کلی و به‌طور خاص بر اقتصاد منطقه‌ای به شکل افزایش فرصت‌های اشتغال و رشد بخش‌های خدماتی در منطقه خواهد بود. تاثیر این پروژه بر اقتصاد منطقه بستگی به این دارد که پیوندهای قبلی و بعدی بخش‌های ساخت و ساز و کشاورزی با بقیه بخش‌های اقتصادی تا چه اندازه قوی است. در میان‌مدت تا بلندمدت. تاثیر این پروژه بر اقتصاد منطقه به شکل افزایش میزان آب اافزایش اطمینان برای آبیاری خواهد بود که منجر به افزایش تولید محصولات کشاورزی می‌شود. تمامی این جنبه‌ها با جزییات مورد مطالعه قرار می‌گیرد. تاثیر پروژه اتصال رودخانه‌ها بر روی انواع مختلف خانوارها نظیر خانوارهای متکی به کشاورزی, کارگران سرمزرعه. حقوق‌بگیرهاء کاسب‌های خرده‌پا و غیره» باید مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. این تحلیل به ارزیابی پروژه کمک می‌کند. همچنین. باید تلاش شود تا وضعیت اشتغال در قبل 9 بعد از راه‌اندازی پروزه کانال انتقال آب ارائه شود. ۷-۲-۶-۱-۲- دریافت آب بها از بهره‌برداران " پیمایش اجتماعی-اقتصادی باید مسایل مربوط به دریافت آب بها/ بازگشت هزینه پروژه را مورد مطالعه قرار دهد. با فرض این‌که هزینه آب از سوی بخش صنعت و نیروگاه‌های تولید برق‌آبی قابل بازپرداخت است. تنها بخشی که نیاز به توجه در اخذ هزینه آب دارد. بخش کشاورزی و مصارف خانگی است. تمایل به پرداخت هزینه از سوی کشاورزان منتفع بابت آب جدید/ مطمئن باید در طی این پیمایش بررسی شود که این امر می‌تواند سازمان‌های دولتی را در نهایی‌کردن هزینه آب اخذ شده از بهره‌برداران کمک کند. مساله مهم دیگر که باید تا حد امکان مورد بررسی قرار گیرد این است که آیا می‌توان مسوولیت حفاظت و نگهداری از منابع آب و جمع‌آوری هزینه‌های دریافتی از بهره‌برداران را به گروه‌های 600۵5 1661001611 ۱1۱11۵13 -۱ 865 نآ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۷-۱-۲- جلسه نظرسنجی عمومی " برگزاری جلسه نظرسنجی عمومی یکی از مهم‌ترین جنبه‌ها و مولفه‌های اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در هند است. با اتمام مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی, مشاور باید کلیه اسناد. گزارش‌ها و سوابق مربوطه را برای نظرسنجی عمومی که در «قانون آلودگی هوا و آب» پیش‌بینی شده است به آژانس ملی توسعه آب هند ارسال کند. مشاور باید آژانس ملی توسعه آب را در جلسه نظرسنجی عمومی. از جمله در ارائه پاسخ و یا تهیه اطلاعات پشتیبان مورد گزارش‌ها را که ممکن است برای نظرسنجی عمومی لازم باشد. تهیه و ارائه کند. هزینه انجام جلسات نظرسنجی عمومی در منطقه پروژه از سوی آژانس به «هیات کنترل آلودگی ایالت» مربوطه پرداخت می‌شود. ۸-۱-۲- فرمت محتوای گزارش‌های آزم تفصیلی پروژه ملی اتصال رودخانه‌ها بر اساس محتوای گزارش‌های تفصیلی اجتماعی- اقتصادی پروژه‌های انتقال بین‌حوضه‌ای که بر اساس چارجوب‌های تعیین شده تهیه می‌شوند. می‌توان به الگوبی از رح خدمات مطالعات و بررسی‌های اجتماعی این پروژه‌ها دذست یافشت. چارچوب و محتوای کلی این گزارش‌ها به شرح زیر است: - ویژگی‌های اجتماعی - اقتصادی ۹ مشخصات و ویژگی‌های منطقه بر اساس داده‌های ثانویه موجود (این مشخصات شامل موارد زیر است: جمعیت به تفکیک مرد و زن» توزیع جمعیت. نسبت جنسی, میزان سواد. نحوه توزیع کارگران اصلی (در هندوستان, کارگرانی که بیش از شش ماه در سال کار می‌کنند) در گروه‌های مختلف صنعتی, توزیع خانوارها بر اساس دسترسی به برق, آب آشامیدنی سالم و سرویس بهداشتی, دسترسی به سایر زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی و غیره) * ویژگی‌های بارز پروژه اتصال رودخانه‌ها * _طرح‌ریزی و روش نمونه‌گیری (انتخاب روستاهاء انتخاب خانوارها) * اجرای آرزیابی سریع روستایی/ ارزیابی مشارکتی روستایی/ بحث گروهی متمرکز 8 م۵[ |۳۳ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای مننتخب م۱۳ ۳۷ * مشخصات و ویژگی‌های منطقه بر اساس پیمایش اولیه (این مشخصات شامل موارد زیر است: الگوی مالکیت زمین» الگوی کشت. شیوه های کشاورزی, اقتصاد کشاورزی» وضعیت اشتغال, منابع و استفاده از درآمد. الگوی مخارج. مشخصات و ویژگی‌های جمعیتی, الگوی سواداتحصیلات. دسترسی به زیرساخت‌های اجتماعی و فیزیکی» و غیره) - اثرات احداث کانال اتصال رودخانه‌ها آاثرات کوتاه مدت * اثرات درازمدت (تولید درآمد. مصرف. پس‌انداز و دارایی‌ها.ء توزیع درآمد و فقر بر اساس طبقات مختلف خانوارهاء تغییرات احتمالی در الگوی اشتغال در درازمدت) - بازسازی و اسکان مجدد روستاها * ارزیابی ضرر اقتصادی ناشی از جابجایی سکونت‌گاه‌ها ۹ درک و ذهنیت مردم نسبت به برنامه/بسته بازسازی * تهیه برنامه ابسته بازسازی و اسکان مجدد * روش‌ها و نحوه انتشار اطلاعات و آمارء مشورت و نظرسنجی عمومی - دریافت آب بها از بهره‌برداران و مشار کت مردم درک و ذهنیت مردم درباره پرداخت هزینه از سوی بهره‌برداران در قبال تامین آب مطمئن برای آبیاری * مشارکت مردم در حفاظت و نگهداری منابع آب و جمع‌آوری هزینه‌ها ۲-۲- ابالات متحده آمریکا ۱-۲-۲- ویژگی‌های اقلیمی و جغرافیایی ایالات متحده آمریکا" سومین کشور پرجمعیت دنیا و سومین کشور پهناور جهان است و از لحاظ نژادی و گوناگونی قومی- فرهنگی, متنوع‌ترین کشور جهان شناخته می‌شود. آمریکا از شرق با اقیانوس اطلس, در غرب با اقیانوس آرام از 0 آه دعاما؟ لعانمها 1۳۵ -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای شمال با کشور کاناداء و از جنوب با مکزیک همسایه است. این کشور از طریق پایگاه دریایی گوانتانامو نیز مرز مشترک کوچکی با کوبا دارد. آمریکا همچنین از طریق آلاسکا با روسیه هم مرز است. رودخانه میسیسیپی بزرگ‌ترین و مهم‌ترین رودخانه آمریکای شمالی و چهارمین رودخانه طولانی جهان در آمریکا قرار دارد. این رودخانه که به رودخانه میسوری می‌پیوندد. نقش تجاری و اقتصادی مهمی برای آمریکا دارد. قسمتی از آبشار نیاگارا در مرز بین آمریکا و کانادا قرار دارد و ازجاذبه‌های طبیعی توریستی در آمریکا به‌شمار می‌رود. آب و هوای ایالات متحده در بسیاری مناطق گرم است. در فلوریدا و هاوایی آب و هوا استوایی در آلاسکا قطبی, در گریت پلینز خشک. در سواحل کالیفرنیا مدیترانه‌ای و در گریت‌بیسین بیابانی است. وسعت محیط زیست طبیعی در ایالات متحده که شامل مناطق استوایی تا منطق سرد شمالی می‌شود موجب گستردگی گونه‌های طبیعی در این کشور شده‌است. در این کشور تاکنون بیش از ۱۷۰۰۰ هزار گونه گیاهی محلی شناسایی شده‌است که حدود ۵۰۰۰ گونه از آن متعلق به کالیفرنیا(زیستگاه بزرگ‌ترین» تنومندترین و کهن‌ترین درختان جهان) است. همچنین, تا به حال ۴۰۰ گونه پستانداره ۷۰۰ گونه پرنده, ۵۰۰ گونه خزنده و دوزیست و حدود ۹۰۰۰۰ گونه حشره در این کشور شناسایی شده‌اند.کشور آمریکا ۵۰ ایالت دارد که هر کدام از آن‌ها بنا بر سامانه فدرالی حاکم» دارای سطح بالایی از خودگردانی هستند. با پایان جنگ جهانی دوم ایالت‌های غربی آمریکا رشد بالایی را در اقتصاد و جمعیت تجربه کردند و همین امر سبب صنایع شد. کمبود آب رفته رفته نمایان گردید. آب را رونق بخشید. در این دوره افزون بر تامین آب شهرهاء رفع نیازهای دیگر نیز با شدتی بیش‌تر مورد توجه قرار این پروژه‌ها وظیفه انتقال آب برای شهرها را نیز عهده‌دار شدند. ابالات متحده آمریکا تفش عمده‌ای در این پیشرفت داشته است. توانایی نظام اقتصادی ایالات متحده در زمینه تامین و تجهیز منابع مالی, این امکان را فراهم ساخت تا آب اقتصادی - اجتماعی مناطق با حمایت و کمک‌های فنی - مالی ایالات متحده امریکاء در دهه‌های ۴۰ ۵۰ و ۶۰ میلادی در جهان به اجرا درامد. ۲-۲-۲- ترتیبات نهادی مصرف شده در یک من منطقه است؛ زیرا حفظ منابع آبی در دسترس در یک سطح خاص نقش مهمی در حفظ تعادل‌ها و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای منتخب ۳/4( ۳۹ کارکردهای اکولوژیک برعهده دارد. معمولا تلاش برای انتقال آب بین‌حوضه‌ای و انتخاب گزینه‌ها هنگامی که منابع آب یک منطقه برای تامین تقاضای موجود کافی به نظر نمی‌رسد. آغاز می‌شود. مقامات دولتی به طور معمول با جستجوی منابع آب جایگزین و ابزارهای لازم برای تامین یا تصویب قوانینی که انتقال بین حوضه‌ای را تسهیل می‌کند. نقش مهمی در این تلاش‌ها ایفا می‌نمایند. راهکارهای رفع کمبود آب محدود هستند و آثار هر کدام از آن‌ها قابل پیش‌بینی است. نمک‌زدایی آب دریا یکی از این راهکارهاست اماء بسیار گران است. مکان‌یابی و بهره‌برداری از سفره‌های آب زیرزمینی جدید. راهکار دیگری است اما نمی‌توان به آن اعتماد کرد و ذخایر آب موردنیاز را از این طریق تامین کرد. راهکارهای حفاظتی و مدیریت تقاضا اگر چه ممکن است مقادیر قابل توجهی از آب را صرفه‌جویی کند. اما اجرای آن دشوار است زیرا صرفه جویی معمولا به تلاش‌های هماهنگ بسیاری از گروداران وابسته است. با این همه. به‌رغم برخی از موانع و محدودیت‌هاء انتقال آب مازاد یک حوضه به حوضه‌ای دیگر اغلب جذاب‌ترین راهکار در گزینه تامین کمبودهای آبی است. تجربه نشان داده است که انتقال بین‌حوضه‌ای آب همواره از منظر محیط زیستی مساله‌ساز است. حتی اگر مطالعات لازم انجام شده باشد. علاوه بر این. اجرای طرح‌های انتقال آب از نظر سیاسی نیز پیچیدگی‌هایی دارد. بسیاری معتقدند که انتقال آب از طریق بازارهای آب دارای مزایای زیادی است. انتقال آب در چارچوب توافق‌های زمان‌دار و براساس آرزش اقتصادی آب با لحاظ منافع از دست رفته محیط‌زیستی و اقتصادی و اجتماعی در حوضه مبدا می‌تواند شرایط بسیار مناسبی را برای ایجاد یک وضعیت برد- برد میان حوضه‌های مبدا و مقصد ایجاد نماید. ایالت ویرجینیا را می‌توان به عنوان ایالتی پیشرو در این مورد ارزیابی نمود. در آمریکا همچون سایر کشورهاء متضرران انتقال آب در حوضه مبدا مستقر هستند. در عمل اغلب. جوامع ساکن در حوضه مبدا برای جلوگیری از انتقال بین حوضه‌ای از قدرت لازم برخوردار نیستند؛ زیرا معمولا انتقال آب بین حوضه‌ای یک تصمیم سیاسی در سطوح عالی است. حتی اگر انتقال آب پیشنهادی باشد که کاملا مورد توافق میان حوضه‌های مبدا و مقصد باشد. منطقه مقصد معمولا از قدرت و نفوذ سیاسی بیش‌تری نسبت به حوضه مبدا در ساختار قدرت برخوردار است. عواملی همچون انباشت بیش‌تر سرمایه مالی و زیرساخت‌های معمولا پیشرفته‌تر و تراکم بیش‌تر جمعیت در حوضه مقصد معمولا پشتوانه لازم را برای داشتن دست بالاتر در ساختار قدرت و نظام تصمیم‌گیری ایالتی فراهم آورد. تجمیع این شرایط در یک منطقه به سرعت به قدرت سیاسی تبدیل می‌شود. در شرایط توزیع نامتعادل و غیرعادلانه قدرت سیاسی, اغلب مخالفت‌های هواداران محیط زیست در ایالات متحده آمریکا و جوامع ساکن در حوضه مبدا نمی‌تواند مانع از اجرای طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای شود. با این حال, انتقال بین حوضه‌ای آب بین ایالات واقع در در دو نیمه شرقی و غربی ایالات مختلف آمریکا پدیده‌ای غرب ایالات متحده آمریکا به طور یکسان, ایالات با حساسیت زیادی از مزیت‌های طبیعی خود محافظت می‌کنند و با انتقال‌هایی که باعث کاهش ظرفیت‌های تامین آب آن‌ها می‌شود مخالفت می‌کنند. قابل توجه نبودن قیمت خرید آب. -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۰ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای سود نسبتا کم ناشی از فروش آب انتقالی برای ایالت مبدا زمینه را برای چانه زنی‌های سخت بین ایالات فراهم می‌کند. صادرات آب از حوضه مبدا می‌تواند کمبودهای پیش‌بینی شده در حوضه مقصد را برطرف کند. اما به همان اندازه می‌تواند از رشد اقتصادی- اجتماعی بالقوه حوضه مبدا بکاهد. با همین برداشت اتاق بازرگانی دانویل- پینسیلوانیا به پیشنهاد انتقال آب رودخانه دان به منطقه گرینزبورو تریاد در کارولینای شمالی اعتراض کرده است. در عین حال اتاق بازرگانی از تاسیس یک آژانس و تدوین قوانینی برای محافظت از منابع آب یک منطقه و ارائه روش‌های قانونی برای موافقان اجرای طرح‌های آب بین حوضه‌ای معتقدند که از منظر منافع ملی آمریکاء انتقال آب در برخی موارد کاملا ضروری بوده و باعث جلوگیری از هدررفت آبی می‌شود که بی‌استفاده به اقیانوس‌ها می‌ریزد. به نظر آن‌ها چنین انتقال‌هایی نه تنها استفاده موثر از آب را ترویج می‌کند که در عین حال می‌تواند زمینه رشد اقتصاد و اشتغال در دوره احداث طرح و توسعه فعالیت‌های اقتصادی را نیز در حوضه مبدا فراهم آورد. به خصوص اگر برای ذخیره و انتقال آب به یک سد نیاز باشد. ایجاد امکانات تفریحی در مخزن سد و اطراف آن کمک موثری به اقتصاد حوضه مبدا خواهد نمود. بدیهی است که این رویکرد با انتقاد گسترده فعالان محیط زیست روبرو است. در آمریکا وقتی ظرفیت منابع آبی از اوایل دهه ۶۰ میلادی در مناطق غربی شروع به کاهش نمود دادگاه عالی کالیفرنیا حکمی صادر کرد که بر طبق آن حجم آب قابل برداشت از رودخانه کلرادو محدودتر شد. ترس از کمبود آب. مهندسین و مسوولین سیاسی را به این فکر انداخت که از ایالات کلمبیا و می‌سی سی پی به طور وسیعی آب منتقل کنند. با مخالفت ایالات مذکورء این فکر پیش آمد که باید آب را از مناطق دورترء جایی که آب بیش تری وجود دارد. یعنی از کانادا وارد نمود. آن زمان. دوران طلایی مهندسی بود. دورانی که دست‌اندرکاران فکر می کردند که برای پاسخ‌گویی به تقاضا باید عرضه را شدت بخشید. در نتیجه برای جبران کاهش آب ناشی از استفاده بیش از حد منابع محلی, باید به انتقال حجم بسیار وسیع آب از مناطق دور دست تر اقدام نمود. افکار عمومی در کانادا با قاطعیت تمام به این طرح‌ها پاسخ منفی داد. آنان با خطرات ناشی از انتقال وسیع آب آشنایی کامل داشتند. مساله واگذاری حق کنترل آب. حق حاکمیت ملی کانادا را به طور آشکاری در برابر همسایه‌اش مخدوش می ساخت. چنین طرح‌هایی امروزه دوباره مطرح شده‌اند و مخالفین آن‌هاء چه در کانادا و چه در ایالات متحده, به موقتی بودن نتیجه کار و جنبه تسکین‌دهنده این اقدامات اشاره می‌کنند. از نظر مخالفان, متولیان آب نمی‌خواهند عادات نادرست مصرف‌کنندگان را تغییر دهند. آن‌ها معتقدند طرح‌های انتقال مشکلات آبی را حل نمی‌کنند. بلکه تنها مشکل را با هزینه‌های خیلی زیاد از جایی به جای دیگر از کشور منتقل می‌کنند. به اعتقاد اوتاوا نمی‌توان از حاکمیت ملی خویش در امر آب دست کشید و رفتار غیرمسوولانه مصرف‌کنندگان آمریکایی که آب را هدر می‌دهند. تشویق نمود. در سال ۲۰۰۰ کمیسیون مشترکی. که عهده‌دار رسیدگی به اختلافات مرزی این دو کشور است در مورد مساله آب. حق را به کانادا داد و تاکید کرد که این گونه انتقال‌های پر حجم آب تنها در صورتی می‌تواند مطرح شود که آخرین راه حل ممکن برای -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای منتخب ۳/4( ۴ تامین نیازهای آبی حوضه مقصد باشد و آن هم به شرط اینکه آب برداشته شده ظرف یک زمان مشخص و پس از رفع مشکلات با اعمال مدیریت تقاضا و مصرف. به مخزن اصلی‌اش بازگردانده شود. در مناطقی که حساسیت‌های سیاسی وجود دارد. جایی که «جوامع» با یک مرز سیاسی مشخص به طور سنتی از یکدیگر جدا می‌شوند. می‌توان رشد بازارهای آب ناحیه‌ای و منطقه‌ای را مشاهده نمود. مصرف کنندگان در برابر دریافشت آب انتقالی و خدمات مربوطه پول پرداخت می‌کنند. در دوره خشکسالی ۹۹-۱۹۹۸ در برخی از شهرها و شهرستان‌های ایالت ویرجینیا «مراکز ارائه خدمات یکپارچه آب و فاضلاب» در سطح مدیریت بر اساس مرزهای ایالتی ایجاد شد. پس از سال‌ها برنامه‌ریزی رقابتی و امتناع از مشارکت بین ایالتی. سرانجام شهرستان روانوک و شهر روانوک" پس از خشکسالی ۹۹-۸ توافق کردند که تمهیدات سازه‌ای و غیرسازه‌ای تازه‌ای را برای تقسیم آب میان خود اتخاذ نمایند. پس از خشکسالی سال ۲۰۰۲ دولت‌های محلی موظف شدند برنامه‌های تامین آب را برای تامین تقاضای پیش بینی شده تا سال در دو دهه اخیر لزوم در نظرگرفتن حفاظت از منافع کنونی و آتی ساکنان حوضه مبداء در بسیاری از قوانین مرتبط با انتقال آب از یک حوضه به حوضه دیگر مورد توجه قرار گرفته است. این قوانین فرصت‌های جبرانی مناسبی را برای گروداران حوضه مبدا به وجود آورده است. فرصت‌هایی که الزاما باید تا قبل از اجرای طرح‌های انتقال آب به درستی شناسایی و ارزش‌گذاری شوند. زیرا اگر حوضه مقصد وارد کننده به آب انتقالی وابسته شود ایجاد تغییر در شرایط اجرای طرح‌های انتقال در نظام حقوقی آمریکا بسیار دشوار خواهد بود. به‌علاوه» پس از اجرای طرح انتقال, انگیزه سیاسی کمی برای رهبران سیاسی حوضه وارد کننده در جهت پشتیبانی از پروژه‌های توسعه و یا اجرای سار اقدامات جبرانی در حوضه مبدا وجود خواهد داشت. قانون اساسی ایالات متحده صریحا صلاحیت اصلی رسیدگی به اختلافات بین ایالتی از جمله در خصوص انتقال آب را به دادگاه عالی ایالات متحده و تصمیم‌گیری در ارتباط با قوانین و مقررات تجاری بین ایالتی را به کنگره داده و دولت فدرال را ملزم به نظارت بر انطباق و یا عدم انطباق تصمیمات و اقدامات با قوانین ایالتی ازجمله نموده است. بر اساس رویه‌های جاری در دعاوی میان حوضه‌های مبدا و مقصد. نکته مهم از نظر قضات دیوان عالی لزوم ارائه مستندات کافی از سوی حوضه مبدا مبنی بر متحمل شدن خسارت‌های اقتصادی, محیط زیستی در اثر انتقال آب به حوضه مقصد است. به این ترتیب صرف اتکا به کارزارهای اجتماعی و فشارهای سیاسی نمی‌تواند بر رای دادگاه عالی اثر بگذارد. جالب این‌که پس از اجرای طرح‌های انتقال امکان طرح دعوی از سوی گروداران حوضه مبدا منوط به جبران خسارات وارده به گروداران حوضه مقصد است. |- ۳۵۵۵۵ 00۷ 2- 1۵۵۵۵ ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲۳ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۳-۲-۲- جایگاه انتقال آب در برنامه‌های تامین آب ایالات متحده آمریکا انتقال آب از یک حوضه به حوضه دیگر در ایالات متحده آمریکا یکی از راه‌های معمول افزایش منابع آب حوضه‌های خشک. تولید انرژی و تامین آب مورد نیاز شهرهای بزرگ بوده است. از مهم‌ترین دلایل این امر افزایش مستمرتقاضا برای آب با اهداف توسعه صنعتی و کشاورزی است. حتی در مناطق شرقی آمریکا که منابع کافی برای تامین این تقاضاها وجود دارد». همچنان توزیع محلی آب در چارچوب طرح‌های انتقال کوچک و متوسط محلی لازم است. ایالات متحده آمریکا از نظر منابع آبی از شرایط متفاوت و متنوعی برخوردار است. شرایط اقلیمی ایالات متحده به گونه‌ای است که کمبود آب به طور سنتی به عنوان مشکل ایالت‌های غربی تلقی می‌شود. شرایط اقلیمی مرطوب‌تر, ایالت‌های شرقی را به ندرت نیازمند اجرای طرح‌های انتقال آب نموده است. در نیمه شرقی آمریکا عمده مواردی که در موضوع انتقال آب مطرح است شامل واردات آب برای تامین نیاز شهرهاء به ویژه نیویورک و بوستون است. انگیزه‌های دیگر برای انتقال آب بین حوضه‌ای ناشی از تغییرات اقلیمی است که با بحث و جدل‌های قابل توجهی روبروست. به عنوان مثال, خشکسالی ۱۹۸۰ در ویرجینیا باعث ایجاد یک نبرد سیاسی بین شهرهای نورفولک و سافولک بر سر بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی شد. هر دو شهر مایل به استفاده از سفره‌های زیرزمینی عمیق در قلمرو سافولک بودند. سافولک از ترس عواقب نامطلوب طولانی مدت پمپاژ سعی کرد مانع صدور مجوز بهره‌برداری برای نورفولک شود. مناطقی که میزان برداشت آب در حوضه خود را به حداکثر رسانده‌اند معمولا از مدافعان اجرای طرح‌های «انتقال‌های آب بین حوضه‌ای»» ساخت سدها و مخازن و خطوط انتقال از سایر حوضه‌های آبی هستند. توسان در آریزونا از رودخانه کلرادو فاصله دارد. اما پروژه مرکزی آریزونا آب این رودخانه را به شهر انتقال داده است. حقیقتا این ضرب المثل که «آب به سمت پول سربالا می‌رود» درست است. در دهه‌های گذشته دنور درگیری‌های زیادی را با قسمت غربی کلرادو و لاس وگاس با جوامع بالادست نوادای شمالی بر سر آب داشته است. دادگاه‌ها مجبور شده‌اند برای حل اختلافات. احکام زیادی را صادر کنند و در برخی مواره بسته‌های آبی که جنگ‌های آب چند ایالت را حل و فصل می‌کنند. توسط کنگره آمریکا تصویب شده است. ۴-۲-۲- مهم‌ترین طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در سال ۰۱۸۳۴ مجلس قانون گذاری ایالت نیویورک به «نیویورک سیتی» اجازه داد تا در خارج از مرزهای خود به جستجوی آب بیردازد. در اوایل سال ۰۱۸۳۷ برداشت آب از دریاچه کروتون, واقع در شمال منهتن در یک منطقه روستایی واقع در ۶۰ کیلومتری شرق رودخانه‌هادسون تصمیمی بود که نیویورک آن را عملی ساخت. سدی برای ذخیره [- ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای منتخب ۳/4( ۳۳ آب بیش‌تر در دریاچه ساخته شد و پنج سال پس از آن. در سال ۱۸۴۲ با احداث سامانه‌ای به طول ۶۶ کیلومتر آب دریاچه به منهتن انتقال یافت. در آن زمان نیو کروتون یا سد کرنل به بهره‌برداری رسید. قسمت‌هایی از سیستم کروتون قدیم که اکنون با لوله کشی جایگزین شده‌اند. امروزه نیز به صورت محدود مورد استفاده قرار می‌گیرند. تا سال ۰۱۸۸۰ استفاده از رودخانه‌های راماپو" و نورسینک" در نیوجرسی امکان‌پذیر و توجهات به منابع آب واقع در غرب هادسون معطوف شد. در سال ۰۱۸۸۳ کمیسیون قنات کروتون" تصویب شد و ساخت سیستم انتقال کروتون جدید در سال ۱۸۸۵ آغاز شد. سیستم جدید انتقال کروتون عمدتا زیر زمینی (تونل) بود که بخشی از آن تونل تحت فشار بوده و از رودخانه هارلم در جنوب عبور می‌کرد. سامانه‌های طولانی انتقال آب در آمریکاء پیش از جنگ جهانی اول, در شهرهایی همچون نیویورک تا کوه‌های کتسکیل" در جنوب شرقی نیویورک و در ۳۵۰ کیلومتری شمال گسترش یافت. سامانه انتقال (قنات) کتسکیل, به عنوان بخشی از سیستم آبرسانی شهر نیویورک. آب را از کوه‌های کتسکیل به یونکرز" انتقال داده و در آنجا به قسمت‌های دیگر سیستم متصل می‌شود. در سال ۱۹۲۱ هیات برآورد و تخصیص منابع آب نیویورک به هیات تامین آب اجازه تحقیق در مورد لوازم سامانه رودخانه و شاخه‌های رودخانه دلاور"ء می‌توان از طریق تامین منابع مورد نیاز سامانه انتقال را اجرا نمود. در اواخر سال ۰ شهر نیویورک آب قابل اطمینانی از سامانه و سیستم کتسکیل دریافت کرد. در نهایت ساخت سیستم انتقال آب دلاور در اوایل سال ۱۹۳۷ آغاز و در سال ۱۹۶۴ کاملا به پایان رسید. طول کل سیستم ۱۹۰ کیلومتر است. طی دهه اخیرء سازمان حفاظت از محیط زیست در هماهنگی با جوامع دره‌هادسون همت خود را صرف برنامه‌ریزی برای احیای سامانه کتسکیل در هماهنگی نزدیک با جوامع شمال شهر نیویورک کرده است. سازمان حفاظت از محیط زیست همجنین با ۲۰ گروه از جوامع ذی نفع در شمال شهر که از سامانه کتسکیل آب می‌گیرند. همکاری کرده است. 010 -| 0 -2 -3 ۵ -4 [[زادای) -5 د۵۳ا۵۵ ۷ -6 7 610/26" -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ ۹ دمرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای شکل ۳-۲- عملیات اجرایی سامانه انتقال آب کتسکیل ۱۹۱۱ طولانی ترین سامانه انتقال آب بین حوضه‌ای آمریکا را می‌توان در کالیفرنیا یافت. در لس آنجلس نیز آب شیرین با سامانه‌ای (۳۷۵ + ۲۲۰ کیلومتر) از دره آوونز منتقل شد. در سانفرانسیسکو سامانه هچ هججی از کوه‌های یوسمیتی (۲۶۹ کیلومتر) گذر کرد و سامانه‌ای از رودخانه مکتلومن (۱۵۳ کیلومتر) به اوکلند اختصاص یافت. مدتی بعد. کالیفرنیای جنوبی آب رودخانه کلرادو را با سامانه‌ای به طول ۳۸۹ کیلومتر به نقاط دور دست انتقال داد. ایالات کالیفرنیاء آریزونا و اوتاء با ساختن لوله عظیم انتقال آب لس آنجلس در سال ۰۱۹۳۰ اجرای طرح‌های عظیم انتقال آب رودخانه کلورادو را آغاز نمودند و بدین ترتیب باعث خشک شدن دریاچه آوونز و نیز نابودی سکونت گاه‌ها دره اوونز در کالیفرنیا شدند. در حال حاضرء رودخانه کلرادوء مانند رودخانه های سیر دریا و آمو دریا در آسیای میانه فقط در برخی مواقع سال به دریا می‌پیوندد که این امر موجب بروز فجایع محیط زیستی مهمی همچون نابودی مناطق باتلاقی دلتای کلورادو شده است. یکی دیگر از پروژه‌ها احداث کانال از کلرادو تا منطقه آبیاری امپریال, در بیابانی که بین سن دیگو و مرز مکزیک واقع شده است. این پروژه توسط بسیاری از پروژه‌های ایالتی یا فدرال دیگر پی‌گیری و منجر به درهم آمیختگی حوضه‌های آبریز و دره‌های کالیفرنیا از شمال به جنوب شد. امروزه بیش از سه چهارم آب انتقالی برای آبیاری استفاده می‌شود و پیشرفت راندمان آب فرصتی را برای اختصاص مجدد آب برای سایر مصارف با ارزش بالاتر ایجاد کرده است. پروژه‌های مشابه دیگری در چندین ایالت غربی» به ویژه در کلرادو و آریزونا ساخته شده است. شهر دنورء کلرادو که در دامنه‌ های شرقی کوه‌های راکی واقع شده است. زیرساخت‌های عظیم و طولانی را برای انتقال آب از سمت غربی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای مننتخب ۳( ۵ محدوده ایجاد کرده است. به عنوان یک اقدام جبرانی برای ساکنان واقع در حوضه مبدا مخازنی صرفا برای استفاده آن‌ها احداث شده است (بلومکوئست و همکاران. ۲۰۰۴). پیش از این صرفا به بهره‌برداری از منابع آب محلی متکی بودند احداث شده است. همان‌طور که غالبا در مورد پروژه‌های بسیار پایین‌تری به کشاورزان فروخته می‌شود. اما بارزترین نمونه پروژه‌های چند منظوره انتقال آب در دره تنسی در شرق ایالات متحده یافشت می‌شود. اداره دره تنسی" طی یک برنامه گسترده و جامع که اجرای آن از اوایل دهه ۳۰ میلادی و در کشاکش بحران اقتصادی آغاز شد هدف احیا و رونق بخشیدن به اقتصاد و رفاه اجتماعی چندین ایالات را آماج گرفت. این پروژه ملی اقدامی اجرایی برای تحقق رویایی بود که در آن آب بتواند به مثابه موتور محرکه اقتصادی یک شیوه زندگی جدید و مدرن (توام با برق برای صنعت و خانه‌ها) را در مناطقی کم برخوردار شالوده‌ریزی نماید. تجربه عمران دره تنسی برای چندین دهه به یک نمونه بارز در این رابطه است. شکل ۴-۲- تصویری نمادی از کانال آریزونا ی -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۶ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای برخی دیگر از طرح‌های مهم انتقال اب بین حوضه‌ای در ایالات متحده آمریکا عبارتند از: - سیستم انتقال آب لس آنجلس (کالیفرنیا)»؛ از دریاچه اوونز تا کلانشهر لس آنجلس؛ برای آبرسانی عمومی - طرح انتقال آب کلرادو به لس آنجلس (کالیفرنیا)؛ انتقال از رودخانه کلرادو به کلانشهر لس آنجلس؛ برای نیازهای شرب و بهداشت شهرها - طرح عمران دره مرکزی (کالیفرنیا)؛ از رودخانه ترینیتی تا رودخانه ساکرامنتو. برای مصارف شهری - پروژه آب ایالتی کالیفرنیا (کالیفرنیا)؛ از رودخانه‌های ساکرامنتو و پر تا کالیفرنیای جنوبی. برای مصارف شهری - کانال تراوکی " (نوادا)؛ انتقال از رودخانه تروکی به رود کارسون؛ برای توسعه آبیاری - پروژه بزرگ تامیسون (کلرادو)؛ از رودخانه کلرادو تا سیستم پلات؛ برای آبیاری و تامین نیازهای شرب و - پروژه آرکانزاس (کلرادو)؛ از رودخانه کلرادو گرفته تا رودخانه آرکانزاس. برای توسعه آبیاری - پروژه مرکزی آریزونا (آریزونا)؛ انتقال از رودخانه کلرادو به رودخانه جیلا. برای توسعه آبیاری - سامانه سان خوان-چاما (نیومکزیکو)؛ از رودخانه کلرادو گرفته تا ریو گرانده؛ برای توسعه آبیاری و برای مصارف شهری - پروژه رودخانه کانادا (تگزاس)؛ از رودخانه کانادا تا رودخانه‌های قرمزء برزیل و کلرادو. برای مصارف شهری و - سامانه دریاچه تگزوما" (تگزاس / اوکلاهما)؛ از رودخانه سرخ تا رود ترینیتی. تامین نیازهای شهر دالاس - طرح تامین نیازهای آبی شهرنیویو رک (نیویورک)؛ از رودخانه دلاور - طرح انتقال آب از رودخانه روآنوک به ساحل ویرجینیا برای تامین نیازهای شهری - پروژه سنتی کوپر" (کارولینای جنوبی) با هدف تولید برق - طرح آب تگزاس (تگزاس)؛ سامانه پیشنهادی از رودخانه‌های می سی سی پی. آرکانزاس و وایت به دشت‌های بلند تگراس با هدف توسعه آبیاری ۳۳۵۵۵۵ -۱ 0 ۳۵0-6 -2 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای منتخب ۳/4( ۳۷ ۵-۳-۲ استاندارد ارزیابی تاثیرات اجتماعی و محیط زیستی پروژه‌های انتقال بین‌حوضه‌ای انگیزه اصلی از تصویب قانون سیاست ملی زیست‌محیطی ‏ در سال ۱۹۶۹ در کنگره‌ی امریکا توجه به مسایل و ارزیابی تاثیرات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بوده است. هنری اسکوپ جکسون " سناتور ایالت واشنگتن که اغلب به‌عنوان «پدر» این قانون شناخته می‌شود باعث گنجانده‌شدن «ساز و کاری محرک»" در آن شد که ارزیابی تاثیر محیط زیستی" زمانی که زمین یا قانون یا پول ملی در کار بود. الزامی‌شود. گنجانده شدن این ساز و کارء الزام قانونی بی‌نظیری بود و انجام ارزیابی تاثیر محیط زیستی را تضمین کرد. بر اساس این قانون مسوولان منتخب و رهبران جوامع محلی و برنامه‌ریزان منطقه‌ای و شهری باید مشخصات فنی طرح‌ها را برای پروژه‌های توسعه‌ی خصوصی یا دولتی تصویب یا رد کنند. ریچارد نیکسون, قانون سیاست ملی زیست‌محیطی سال ۱۹۶۹ را در اول ژانویه‌ی ۱۹۷۰ امضا کرد. کنگره‌ی ایالات متحده قانون سیاست ملی زیست محیطی را تا حد زیادی به‌این دلیل تصویب کرد که هزینه‌های اجتماعی و براساس این قانون. حامیان سیاست‌ها و طرح‌های توسعه که اجرای آن‌ها مستلزم استفاده از زمین یا پول یا مالیات ملی طرح پیشنهادی و همچنین جانشین‌های آن در محیط فیزیکی و محیط انسان ساخت است. پیوست کنند. این قانون همچنین ارائه برنامه‌های اقدام برای کاهش اثرات منفی را الزامی کرد. نکته‌ی کلیدی این قانون» پیش‌بینی تغییرء. چه در محیط طبیعی و چه در محیط انسانی بود. فایده‌ی اصلی آن این بود که بسیاری از طرح‌های بد. هرگز پیشنهاد داده نشدند یا حداقل با وسواس و دقت زیاد بررسی شدند. این قانون موجب شد که پیامدهای توسعه برای محیط انسانی و طبیعی, بخشی از فرایند برنامه‌ریزی قلمداد شود. در اوایل دهه ۰۱۹۷۰ ارزیابی تاثیرات اجتماعی به‌عنوان شاخه‌ای مستقل از علوم اجتماعی کاربردی مطرح گردید. در بهار سال ۰۱۹۹۴ کمیته‌ی میان‌سازمانی" انجمن پژوهش طراحی زیست‌محیطی " رهنمودها و اصول ارزیابی تاثیر اجتماعی " را برای نهادهای فدرال ایالات متحده منتشر ساخت. این نهادها می‌خواستند ارزیابی تاثیر اجتماعی را در فرایند اجرای قانون سیاست ملی زیست‌محیطی ادغام کنند. ۱- ۱1300 ۵[ ۳۷۱۳۵۵۵۵ ۳۵1۱۵۷ ۸۵1 2- ۲10 50000 ۰ 3- 1118826118 ۰ 4- ۸۸| 5- 116-0۲221720 [6۰ ۰ 3۵۵۵2۳ 0عاک116 ۳۵۷۱۲۵۵۵۵ -6 1 م1۵66 هام5 1۵۳ دا۵م ۳۳۵۵ 20 حع زا1016 -7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در فوریه‌ی ۰۱۹۷۰ دفتر مدیریت زمین در وزارت کشور ایالات متحده گزارش ارزیابی تاثیر زیست‌محیطی شش صفحه‌ای را به همراه درخواست تصویب طرح خط لوله آلاسکا ارائه کرد. دو روز بعد. انجمن حیات وحش," انجمن دوستان ارائه‌شده ناقص و ناکافی است؛ زیرا برای مثال به پیامدهای انتقال نفت داغ از طریق لوله‌ای که بر روی زمین قرار دارد. بر لایه یخ بسته زمین توجه نکرده است. به علاوه, برای اختلالی که خط لوله و جاده‌ای که قرار است در کنار آن کشیده شود. در مهاجرت سالانه‌ی گله‌های مختلف گوزن شمالی ایجاد می‌کند. هیچ تمهیدی اندیشیده نشده است. اگرچه در دادخواست مذکورء اشاره خاصی به این مساله وجود نداشت. برخی از ناظران شگفت‌زده بودند که آن‌همه کارگر طرح که برای کار بر روی خط لوله به شمال می‌آیند و خانواده‌های آنانء چگونه اسکان داده خواهند شد. همین موضوعات سبب شد تا سه سال بعد اجازه ساخت خط لوله صادر شود. تا اواسط کارء گزارش ارزیابی تاثیرات محیط یستی طرح از شش صفحه به هزاران صفحه بالغ شد. مهم‌تر این که به اغلب مشکلات محیط زیستی بالقوه, برای کسب رضایت دادگاه‌ها و شاکیان و کمپانی خط لوله‌ی آلاسکا" (مجموعه‌ای از کمپانی‌های نفتی کانادایی و امریکایی که صاحب قراردادهایی در پرودهو بی" بودند) توجه شد. برنامه‌ریزی آینده‌نگرانه موثر افتاد و همه‌ی طرف‌ها توافق کردند که فرایند قانون سیاست ملی محیط زیستی برای حامیان پروژه, امکان مواجهه و پرداختن به مشکلاتی را فراهم کرده است که در غیر این صورت. نادیده گرفته می‌شدند. تا زمانی که کشتی اکسون والدزء در مارس سال ۰۱۹۸۹ هزاران تن نفت را در خلیج پرینس ویلیام ساوند در آب رها کرد هیچ سیب محیط زیستی پیش‌بینی نشده‌ای برای فعالیت خط لوله رخ نداد. کمیته میان‌سازمانی, قانون سیاست ملی محیط زیستی آمریکا را در سال ۲۰۰۳ بازبینی کرد و با نام اصول و جمعیتی, تغییرات اجتماعی و تغییرات نهادی, تغییرات در امکانات زیرساختی و تغییرات در نیازهای اجتماعی دسته‌بندی شده است. این ارزیابی‌ها با این هدف صورت می گرفت که به شهروندان و رهبران اجتماع, حامیان پروژه‌هاء برنامه‌ریزان و مقامات حکومتی در تمام سطوح کمک کند تا تغییرات اجتماعی ایجادشده در اثر برنامه‌ریزی خود را درک ۱- سازمان‌های مدیریت زمین (ایالتی و استانی و ملی) آشاره به واحدهای دولتی دارد که زمین‌های عمومی. از جمله زمین‌های جنگلی ملی و ایالتی. پارک‌های ملی و تاسیسات نظامی را اداره و مدیریت می‌کنند ۰( هل [:/۷ -2 3- ۳۳۱۵۵۵۹ 0۲ ۰ 4- ۸۵| ۳1001106 (۰ 5- ۳۳۵۵۵۵ ۰ ۳۵1۵۵110 ,۳۵۷۱۲۵۵۵۵ کن] - 6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای منتخب ۳/4( ۳۹ کنند و با آن سازگار شده و با فرصت‌ها و پیامدهای اقدام توسعه‌ای یا تغییر و بازنگری در سیاست‌های پیشنهادی روبرو الزامی کرده است. در فرایند ارزیابی تاثیرات اجتماعی, پنچ گروه از کنشگران مشارکت دارند: مجری پروژه, نمایندگان جوامع ذی‌نفع. پژوهشگران و مهندسین مشاورء ناظر دولتی (که الب حامی و تصمیم‌گیرنده‌اند) و افکار عمومی. در هر حال, انجمن‌های عنوان کارگزاران دولت حضور موثری در تصمیم‌گیری‌ها و نظارت بر حسن اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های انتقال آب دارند. دولت‌ها به‌عنوان قانون گذار و داور برقراری عدالت را تضمین کرده و خط مشی و خطوط راهنما را مشخص و بر رعایت اجرای قوانین نظارت می‌کند. کارگزاران دولتی, یافته‌های ارزیابی را در سیاست‌های متخذه لحاظ می‌کنند و ارزیابی را انجام می‌دهند و تصمیم نهایی را مبنی بر اجازه پا ممنوعیت اجرای پروژه اتخاذ می‌کنند. دولت علاوه بر عمل به‌عنوان قانون گذار و ارزیاب و تصمیم‌گیرنده. می‌تواند نقش‌های دیگری نیز به‌عهده بگیرد (جهت‌دهی فنی, رهبری پروژه و تحلیل کننده نگرانی‌های جامعه) تا چشم‌انداز لازم را فراهم کرده و برنامه‌ریزان و افراد جامعه را به ایفای نقش‌های لازم تشویق کند. در طرح‌هایی که خود دولت حامی پروژه است نهادی دیگر یا نظام قضایی باید تضمین کند که ارزیابی تاثیر اجتماعی آن‌گونه که باید و شاید انجام شده است. جالب اینکه در مناطق روستایی ایلینویز, رهبران جامعه. عملا رویه ارزیابی تاثیرات اجتماعی خاص خود را ایجاد کرده‌اند. آنان این فرایند را شیوه‌ای برای درک بهتر افراد جامعه از اهداف پروژه و راهی برای مشارکت گروه‌های مختلف مردم در آداره آمور مربوط به خود آرزیابی می‌کنند. انجام ارزیابی تاثیر اجتماعی و استفاده از آن. میان نهادهای ملی ایالات متحده پیشرفتی یکنواخت نداشته است. مردم را به‌خوبی توسعه داده و از آن‌ها در فرایند ارزیابی تاثیرات طرح‌ها استفاده می‌کنند. با این حال فقدان هماهنگی میان قوانین و مقررات و ضعف چارچوب‌های نهادی که به‌طور خاص, تهیه‌ی گزارش‌های آرزیابی تاثیرات اجتماعی را الزام‌اور کنند» انجام بررسی‌های اجتماعی مکفی را با مشکلاتی مواجه ساخته است. ۷( ۳۳۵۱۵110 [۵ا ۳۷۱۲۵۵۵ کنا] -|۱ 0۰ ۳۷1۳۵۵۱۵ ۵۵ [۵ 0 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۰ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای جدول ۱-۲- رویدادهای اصلی در ارزیابی تاثیرات محیطی و اجتماعی در ایالات متحده آمریکا تصویب قانون سیاست ملی زیست‌محیطی (در اولین روز سال ۱۹۷۰ امضا شد.) گسترش قانون سیاست ملی زیست‌محیطی به ۱۶ ایالت تلاش‌های اولیه برای تهیه‌ی ارزیابی‌های تاثیر زیست‌محیطی از سوی گروه مهندسان ارتش روشن ساختن الزامات ارزیابی تاثیر زیست‌محیطی (1: 1۸) و ارزیابی تاثیر اجتماعی (51۸) از سوی دادگاه‌ها انتشار پیش‌نویس اصول راهنما برای تهیه گزارش‌های تاثیر زیست‌محیطی از سوی انجمن کیفیت محیطزیست (1: 0)) اولین ملاقات اعضای انجمن پژوهش طراحی زیست‌محیطی (1:18۸) در میلواکی. ویسکانسین و اولین گردهمایی دانشگاهیان و پژوهشگران درباره ارزیابی تاثیر اجتماعی ارائه نسخه نهایی اصول راهنمای انجمن کیفیت محیط‌زیست برای تهیه گزارش‌های ارزیابی تاثیر زیست‌محیطی وضع مقرراتی را برای ارزیابی‌های اجتماعی و زیست‌محیطی از سوی اکثر آزانس‌های زمین توجه و بررسی اصول و رهنمودهای ارزیابی تاثیر اجتماعی در فرایند ارزیابی تاثیر زیست‌محیطی توسط انجمن کیفیت محیط زیست انتشار نسخه‌ی تجدیدنظر و به‌روز شده اصول و رهنمودهای آرزیابی تاثیرات اجتماعی آیالات متحده از سوی کمیته‌ی میان‌سازمانی اصول و رهنمودها" در حالی که قانون سیاست ملی‌محیط زیستی مقرر می‌کند که ارزیابی تاثیرات اجتماعی طرحها باید انجام شودء اصول به‌رور شده انجمن کیفیت محیط زیست ایالات متنحده مصوب سال ۰.۹۸۶ به طور خاص آن ر الزامی نمی‌داند. با وجود این. اکثر سازمان‌ها در خلال توسعه 9 بسط شیوه‌های ارزیابی محیط زیستی. الزامات مربوط به ارزیابی‌های اجتماعی را نیز در کتابجه‌های راهنمای عملی‌شان گنجحانده‌اند. انجمن کیفیت محیطزیست ایالات متحده در سال ۰۱۹۷۳ اصول راهنمای اولیه را برای نوشتن گزارش تاثیرات محیط زیستی منتشر کرد؛ در سال ۱۹۷۸ به آن رسمیت بخشید و در سال ۱۹۸۶ آن را کاملا به روز کرد. روح و محتوای قانون سیاست ملی‌محیط زیستی در اصول زیر متجلی است: ۱( توصیف شفاف طرح‌های پیشنهادی ۲- رابطه اقدام پیشنهادی با برنامه‌های کاربری زمین ۳ تاثیر احتمالی بر محیط‌زیست ۵- تاثیرات نامطلوب اجتناب‌ناپذیر ۶- تاثیرات محلی کوتاه‌مدت در برابر تاثیرات اجتماعی بلندمدت 6 0 کع(م ۳۳۵۵ مان 60 [ه 13۳-0۳۵10 -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای مننتخب ۳۵ در ارزیابی تاثیرات محلی کوتاه‌مدت در برابر تاثیرات اجتماعی بلندمدت به این نکته توجه می‌شود که هنگام ساختن مخازن انتقال آب به ویژه در داخل پا محدوده شهرهاء ورود کارگران. اختلال‌های کوتاه‌مدت جدی در اجتماع محلی ایجاد می‌کند؟ اما تاثیرات اصلی ممکن است وخیم‌تر باشد؛ تاثیراتی مثل ورود بازدیدکنندگان آخر هفته. هزینه‌های حفظ زیرساخت فعلی و تامین اعتبار زیرساخت اجتماعی یا از دست‌رفتن مشاغلی که حداقل درآمد لازم برای معاش خانواده یا گذران زندگی از آن‌ها به‌دست می‌آید. راهبرد تعدیلی که برای مدیریت تاثیرات اجتماعی استفاده می‌شود. ریشه در قانون سیاست‌گذاری محیط‌زیستی ملی ایالات متحده دارد و سازمان‌های ملی و ایالتی ایالات متحده. به عنوان آژانس حفاظت زیست‌محیطی گروه مهندسان ارتش ایالات متحده و یا کتابجه خدمات جنگل‌های ایالات متحدهء بخش ۳۵.۹ و ۳۷.۲۱ آگوست ۱۹۸۵ به‌طور وسیع از آن استفاده می‌کنند. طرح‌های انتقال آب. یک فرصت طلایی را برای دولت فراهم می‌کند تا الزامات قانونی را برای استفاده بهینه از منابع آب به عنوان پیش نیاز طرح‌های انتقال آب در حوضه مقصد اعمال کند. در آمریکاء دولت بیمه یارانه‌ای سیلاب را تنها در اختیار جوامعی قرار می‌دهد که قوانین سیلاب‌دشت‌ها را رعایت کرده باشند. در این چارچوب حداقل‌هایی برای پارامترهایی مانند راندمان انتقال, درصد اتلاف در شبکه آب شهری, مصرف سرانه آب و غیره به عنوان پیش‌نیاز انتقال طرح در مقصد تعیین شده است. ۳-۲- چین کشور چین با ۱/۴ میلیارد نفرء پرجمعیت ترین کشور جهان و با مساحت تقریبی ۹/۶ میلیون کیلومتر مربع یکی از اقلیم چین گسترده و متنوع است. از کویر گوبی و تاکلاماکان در شمال خشک گرفته تا جنگل‌های نیمه گرمسیری در جنوب مرطوب. رشته کوه های هیمالیاء کاراکورام پامیر و تیان شان چین را از بسیاری از کشورهای آسیای جنوبی و مرکزی جدا می‌کند. رودخانه‌های یانگ تسه و زرد از طولانی‌ترین (به ترتیب سومین و ششمین) رودخانه‌های جهان به شمار می‌روند. چشم‌اندازهای جغرافیایی در چین بسیار متنوعند. در شرق, در امتداد سواحل دریای زرد و دریای چین شرقی. دشت‌های آبرفتی گسترده و پرجمعیتی وجود دارد. در حالی که در مرزهای فلات مغولستان در شمال, علفزارهای وسیع غالب است. جنوب چین تحت سلطه تیپه‌ها و رشته کوه‌های کم ارتفاع قرار دارد. در حالی که مرکز شرقی میزبان دلتاهای دو رودخانه مهم چین رود زرد و رودخانه پانگ تسه است. رودخانه های مهم دیگر عبارتند از ژی» مکونگ. براهماپوتراو امور. در غرب رشته کوه‌های مهم و مهم‌ترین آن‌ها هیمالیا قرار دارد. فلات‌های مرتفع در میان نواحی خشک تر شمال, -------- صفحهٔ بعد -------- او ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای مانند تاکلاماکان و صحرای گوبی واقع شده‌اند. بلندترین نقطه جهان, کوه اورست. در مرز چین و نیال قرار دارد. آب و هوای چین عمدتا تحت تاثیر فصول خشک و موسمی مرطوب قرار دارد که منجر به اختلاف دما در زمستان و تابستان می‌شود. یک مساله مهم زیست‌محیطی در چین گسترش بیابان‌های آن» به ویژه کویر گوبی است. اگرچه کاشت آسیاء از جمله ژاپن و کره گسترش یابد. وزارت حفاظت از محیط زیست. در سال ۲۰۰۷ اظهار داشت که چین سالانه ۰ کیلومتر مربع به دلیل بیابان‌زایی از دست می‌دهد. کیفیت آب. فرسایش و کنترل آلودگی به موضوعات مهمی در روابط چین با سایر کشورها تبدیل شده است. ذوب شدن یخچال های طبیعی در هیمالیا می‌تواند صدها میلیون نفر را با کمبود آب مواجه کند. طبق گفته مراجع دانشگاهی. برای محدود کردن تغییرات آب و هوایی, تولید برق از زغال سنگ در چین باید تا سال ۲۰۴۵ از بین برود. آمارهای رسمی دولت در مورد بهره‌وری کشاورزی در چین» به دلیل اغراق در تولید. غیر قابل اعتماد تلقی می‌شود. در بیش‌تر مناطق چین آب و هوای مناسب برای کشاورزی وجود دارد و این کشور بزرگ ترین تولید کننده برنج, گندم. گوجه فرنگی, بادمجان. انگورء هندوانه. اسفناج و بسیاری از محصولات دیگر در جهان بوده است. تامین آب به مناطق روستایی روبرو است. با این حال همواره افزایش یافته است. در این زمینه باید توجه داشت که تامین آب و دسترسی به آب بهداشتی در چین طی دو دهه گذشته به موازات رشد اقتصادی به طور قابل توجهی افزایش یافته است. تعداد افرادی که در سال ۲۰۱۵ به آب حداقلی دسترسی نداشته‌اند. ۶۳ میلیون نفر بوده است. اصطلاح «آب حداقلی» اصطلاح جدیدی است که از سال ۲۰۱۶ به کار گرفته شده و پیش از آن از «منبع آب بهبود می‌برند. علاوه بر این کمبود فصلی آب نیز اتفاق می‌افتد. 7 ۳۳۵۱۵۵11۵۲ ,۳۷۲۵۵۵۵ عاهاگ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای مننتخب ۳( ۵۳ مانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه. فاصله قابل توجهی بین مناطق شهری و روستایی وجود دارد. به عنوان مثال, در سال ۰۲۰۱۰ در مناطق شهری چین 7۹۵ به آب لوله کشی دسترسی داشتند. در حالی که سهم مناطق روستایی فقط 7۴۵ بود. ۲-۳-۲ ساختار مدیریت منابع آب مسوولیت مدیریت منابع آب بین تعدادی از نهادها در سطح ملی و محلی تقسیم شده است. در سطح ملی, وزارت منابع آب با تمرکز بر جنبه‌های کمی. مدیریت آب‌های سطحی را بر عهده دارد. وزارت حفاظت از محیط زیست (آژانس حفاظت از محیط زیست دولتی سابق) مسوولیت مدیریت کیفیت منابع آب را دارد و آب‌های زیرزمینی در قلمرو وزارت زمین و منابع قرار دارد. با این وجود. وزارت منابع آب و کمیسیون‌های حوضه رودخانه وابسته به آن در کلیه حوضه‌های بزرگ رودخانه, بازیگران اصلی مدیریت منابع آب هستند. قانون آب در سال ۲۰۰۲ بر مدیریت تقاضا و حفاظت از کیفیت آب تاکید دارد و بنابراین زمینه گذار از مرحله توسعهکه تقریبا منحصرا بر توسعه زیرساخت‌ها متمرکز شده است. به مرحله‌ای که توجه بیش‌تری را به مدیریت و حفاظت از منابع آب معطوف می‌کند. فراهم می‌سازد. علاوه بر مدیریت منابع, وزارت منابع آب همچنین احداث برخی زیرساخت‌های عمده مانند سدهاء شبکه‌های آبیاری و خطوط انتقال تامین آب شهری و صنعتی را نیز به عهده دارد. بر اساس اطلاعات مندرج در سایت وزارتخانه. همچنین در زمینه «تهیه توصیه‌هایی در زمینه تنظیم اقتصادی قیمت‌گذاری آب. مالیات. اعتبار و امور مالی» و همچنین «هماهنگی سرمایه گذاری‌های تامین آب برای شهرستان‌ها و روستاها» نیز مسوول است. هرچند در عمل به نظر می‌رسد این موارد توسط نهادهای دیگر انجام می‌شود. مسوولیت سیاست‌های آبرسانی در سطح ملی بین پنج وزارتخانه تقسیم شده است. دولت های استانی با تامین بودجه محدود برای تامین آب روستایی, نقش نسبتا محدودی در بخش آب بازی می‌کنند. دولت محلی نقش عمده‌ای را ایفا می‌کند. سهم قابل توجهی از بودجه را تامین می‌کند و صاحب شرکت‌های آبرسانی است که اصلی‌ترین ارائه‌دهنده خدمات در مناطق شهری هستند. در شهرهای کوچک ترء گاهی اوقات دولت محلی به طور مستقیم خدمات ارائه می‌دهد. کمیته‌های روستایی نیز سیستم‌های آبی را در مناطق روستایی اداره می‌کنند. تا حد زیادی, ساختار نهادی مدیریت آب از دوره اقتصاد برنامه‌ریزی شده قبل از ۱۹۷۸ به آرث رسیده است. مسوولیت‌ها بین نهادهای عمومی در سطح مرکزی و محلی و همچنین بین وزارتخانه‌های مختلف همپوشانی دارند. همچنین. هیچ تعریف روشنی از معنای اصطلاحاتی مانند «نظارت» و «مدیریت» که در قانون ذکر شده است. وجود ندارد. به طوری که «اغلب آدارات نمی توانند خود تفاوت هارا -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۴ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای مشارکت بخش خصوصی در تامین منابع مالی زیرساخت‌ها و مدیریت خدمات آب به طور گسترده ای انجام می‌شود. در سال ۰۲۰۰۷ بیش از ۵۰ پروژه آب و بیش از ۱۰۰ پروژه فاضلاب با مشارکت بخش خصوصی در چین انجام شده است. شرکت فرانسوی وئولیا به تنهایی قراردادهایی منعقد کرده است که خدمات رسانی به بیش از ۴۳ میلیون نفر را شامل می‌شود. همچنین در منطقه شنژن ۲۲ قرارداد شهری و ‎٩‏ قرارداد صنعتی را مدیریت می‌کند. شرکت‌های برجسته چینی که در زمینه تامین آب و خدمات آبرسانی فعالیت می‌کنند شامل اکثر شرکت‌های فاضلاب دولتی» گروه شرکت‌های سرمایه‌گذاری آب پکن گروه امور آب چین. شرکت اوربرایت اینترنشنال" و شرکت مهندسی و ساختمانی ساوند" در پکن هستند. مطالعه اقتصادسنجی توسط اقتصادد‌انان چینی در مورد تاثیر مشارکت بخش خصوصی بر عملکرد تامین آب شهری در ۳۵ شهر بزرگ طی دوره ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۸ نشان داده است که «مشار کت شرکت‌های خارجی و نه شرکت‌های خصوصی داخلی, به طور قابل توجهی عملکرد صنعت آب را بهبود می‌بخشد». شهر با الهام از تجربه تاسیسات آب در حوالی هنگ کنگ. یکی از اولین شهرهای کشور بود که در سال ۲۰۰۱ کلیه عملکردهای دولتی مربوط به آب را در یک سازمان دولتی متمرکزکرده است. به علاوه. عملکردهای نظارتی و عملیاتی از هم تفکیک شده‌اند. در سال ۲۰۰۳ اولین امتیاز خدمات عمومی شهری در چین در شنزن عرضه شد. این امتیاز ۳۰ ساله را شرکت فرانسوی و شریک چینی آن کپیتال واتر" برنده شدند. وئولیا به همراه کمیته شورای دولتی تنظیم و مدیریت املاک متعلق به دولت. که ۵۵/ سهام مشترک جدید ایجاد شده به نام شنژن واتر را در اختیار دارد. ۲۵/ و سرمایه آب ۰ سهام را در اختیار دارند. سرمایه گذاری مشترک در سطح ملی توسط وزارت بازرگانی تصویب شد. در سال ۲۰۰۹ سال ۲۰۰۱ به سرعت توسعه یافته است. میزان تصفیه فاضلاب در منطقه ویژه اقتصادی شنرّن از ۵۶/ به بیش از ۸۸/ در سال ۲۰۰۸ افزایش یافته است. که در بین شهرهای بزرگ و متوسط رتبه اول را دارد. در چین بانک توسعه آسیا پرونده شنژن را «الگویی برای اصلاح بازار محور در بخش آب شهری» خوانده است. در سال ۲۰۰۸ گروه آب شنژن ۱۷ پروژه آب در ۷ استان را توسعه داده و در آن سرمایه‌گذاری کرده است. [1-40 انآ 00۳۵ ۷۷/۵۱۵۲ ۳۵۲۳۵۹۵۹ مراد -2 110۳110۵1 ۳۷۵۲۳۲۱۵111 -3 4- ۵ 7۲ آاداام) -5 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای مننخب ۳( 2۵ - مناطق روستایی در مناطق روستایی, کمیته‌های روستا که تشکل‌هایی جامعه محور هستند. خدمات ارائه می‌دهند و اعضای آن بدون دستمزد کار می‌کنند. از فضولات انسانی به طور سیستماتیک برای کوددهی محصولات و سبزیجات استفاده می‌شود. در بسیاری از خانه هاء فضولات همه اعضای خانواده در طی پنج تا هفت روز به صورت سطلی جمع شده و سپس به مزرعه برده می‌شود و به صورت خام در محصولات زراعی استفاده می‌شود. این عمل یک سنت قدیمی است و از نظر تولید کشاورزی دارای ارزش اقتصادی زیادی است. - سازمان‌های غیردولتی اطلاعات اندکی در مورد فعالیت‌های سازمان های غیردولتی در زمینه تامین آب و آبرسانی در چین وجود دارد. ۳-۳-۲ ترتیبات نهادی از سال ۰۱۹۴۹ گام های قابل توجهی در توسعه سیاست‌ها و مقررات آب در چین برداشته شده است که در طول زمان منجر به ایجاد یک چارچوب حقوقی نسبتا پیجیده در مورد منابع آب شده است. چین ادعا می‌کند که تاکنون توانسته است یک سیستم حقوقی نسبتا مستحکم برای آب ایجاد کند که شامل ۴ قانونء ۱۹ آیین‌نامه اجراییء ۵۵ قانون وزیر و حدودا ۷۰۰ مقررات و قوانین فرعی دولتی است. چارچوب حقوقی موجود حاکم بر مدیریت آب از موارد زیر تشکیل شده است: ۱ یک سیستم حقوقی که ترکیبی از مدیریت منابع آب درچارچوب حوضه و مدیریت منابع آب مبتنی بر تقسیمات سیاسی ادرای منطقه را الزام می‌کند. ۲- یک سیستم قانونی حاکم بر مدیریت برنامه‌ریزی آب ۳- یک سیستم قانونی قابل استفاده برای مدیریت و حفاظت از منابع آب ۴ یک سیستم حقوقی که مدیریت و حمایت از تخصیص حق آب را الزامی می‌کند 7( -| ۳۵0۲ 8010-00-7 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۶ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۵- یک سیستم قانونی حاکم بر کنترل سیل و رفع خشکسالی ۶ یک سیستم حقوفی حاکم بر مدیریت رودخانه ۷ یک سیستم قانونی قابل اجرا برای جلوگیری و کنترل فرسایش خاک و آب ۸- یک سیستم حقوقی که مدیریت و حفاظت از پروژه‌های آب را الزام می‌کند ۹- یک سیستم حقوقی که برای ساخت و مدیریت پروژه‌های آب اعمال می‌شود ۰ یک سیستم حقوقی حاکم بر مدیریت هیدرولوژیکی ۱- یک سیستم حقوقی که اقدامات اجرایی مربوط به آب را تنظیم می‌کند ۱-۳-۳-۲ قوانین - قانون جمهوری خلق چین در مورد حفاظت از آب و خاک - قانون جمهوری خلق چین در مورد حفاظت از آب و خاک ۲-۳-۳-۲ آبین‌نامه‌های اجرابی - مقررات هیدرولوژیکی آیین‌نامه تنظیم آب رودخانه زرد - مقررات جبران خسارت زمین‌های مورد نیاز و اسکان مجدد جمعیت برای پروژه‌های بزرگ و متوسط هیدرولیکی و برق آبی - آیین‌نامه اداره حفاری شن و ماسه در مسیر رودخانه پانگ تسه - مقررات اسکان مجدد ساکنان رودخانه یانگ تسه برای ساخت پروژه سه گورخ - اقدامات موقت برای جبران خسارت در مناطق ممنوعه به دلیل حفاظت از سیل - آیین‌نامه‌های اجرای قانون جمهوری خلق چین در مورد حفظ آب و خاک - مقررات کنترل سیل - آیین‌نامه‌های تامین آب شهری - مقررات موقت پیشگیری و کنترل آلودگی آب در حوضه رودخانه هوایی - آیین‌نامه‌های نحوه مدیریت مخزن و ایمنی سدها -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای مننتخب ۳( ۱۷ - مقررات مدیریت صرفه‌جویی در مصرف آب در مناطق شهری - آیین‌نامه اداره حوضه دریاچه تای هو - ایین‌نامه جمهوری خلق چین در مورد مدیریت رودخانه ۳-۳-۳-۲ نکات برجسته سیاست‌ها و مقررات مربوط به آب ۱- ابتکار عمل قانون‌گذاری و سیاست‌گذاری. سیاست راهنمای دولت مرکزی در زمینه مدیریت آب و فلسفه ۲- اهداف اصلاح و توسعه برای بخش آب مشخص شده است. ابتکارات اصلی سیاستی که به منظور پیشبرد اصلاحات و توسعه بخش آب در نظر گرفته شده‌اندء به روشی جامع و منسجم پیش رفته‌اند و نقشی اساسی در ۴-۳-۳-۲- چالش‌ها چین از نظر شرایط ملی به طور کلی و رژیم آب به طور خاص یک مورد منحصر به فرد است. برای مقابله با چالش‌های پیچیده آب. این کشور نه تنها به یک بنیاد مهندسی محکم و پشتیبانی از فن‌آوری‌های پیشرفته. بلکه مهم‌تر از همه به یک چارچوب نهادی قوی نیاز دارد. دلهره‌آورترین چالشی که سیستم فعلی با آن روبرو است. عدم موفقیت منابع آب به عنوان یک عامل تولید برای تغییر الگوی رشد اقتصادی است. پتانسیل قیمت گذاری آب در بهبود تخصیص منابع. هنوز به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است. برای ایجاد انگیزه در همه اقشار جامعه برای سرمایه گذاری در توسعه زیرساخت‌های آب باید اقدامات سیستم حاکم بر توسعه حفاظت از آب در زمین‌های کشاورزی با تغییر در شیوه عملیات کشاورزی ناسازگار است. وزارت منابع آب چین نظرات اجرایی در مورد تقویت همه جانبه حاکمیت و قانون مدیریت آب را منتشر کرده است که در آن صراحتا بر ضرورت ایجاد یک چارچوب نظارتی مناسب برای منابع آب تاکید شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۵-۳-۳-۲ ضرورت‌ها اول. بهبود رویکرد قانون‌گذاری ضروری است. کیفیت کارهای مقدماتی قبل از تصویب قانون افزایش می یابد. برای قانون آب اعمال خواهد شد. برای تدوین برنامه قانون‌گذاری در زمینه آب و برنامه کاری سالانه. از نظر علمی رویکردی صحیح اتخاذ خواهد شد. این اسناد در ارائه راهنماهای عملی بسیار موترتر بوده و نیروی الزام آور بیش تری رابه خود اختصاص می‌دهند. تهیه کنندگان آیین‌نامه‌های آب باید با جوامع و مردم ارتباطات بیش‌تری داشته و نسبت به مسایل واقع بینی بیش‌تری کسب کنند. باید ویژگی کاربردوست بودن قوانین و هدفمندی و انسجام آن‌ها در راستای سازگاری منافع رقابتی گروداران مختلف افزایش یابد. دوم. شناسایی اولویت‌های قانون‌گذاری ضروری است. با توجه به نیاز به انطباق با رشد جدید اقتصادی, تغییر در شرایط منابع آب و دستورالعمل جدید در مورد کار با آب. تلاش‌های بسیاری برای انجام مطالعات مقدماتی باید انجام شود تا بتواند زمینه را برای توسعه یک نظام جامع حقوقی و استراتژیک آب فراهم نماید. اصلاحاتی در قانون آب و قانون کنترل سیل در زمان مناسب ارائه گردد. برای پاسخ‌گویی به فراخوان پیشرفت چشمگیر صرفه‌جویی در مصرف آب به منظور تامین معیشت مردم. تدابیری برای بهبود مقررات استفاده آب در کشاورزی و اطمینان از دسترسی به آب تلاش هایی برای بهبود مقررات آب در حال انجام است که در صرفه جویی در مصرف آب. مدیریت آب‌های زیرزمینی و تجارت صحیح آب موثر است. در راستای هدف غایی بهبود روش اداره جامعه. بهبود اساسنامه‌های مدیریت رودخانه‌ها و دریاچه‌هاء استخراج شن و ماسه در بستر رودخانه‌ها و مدیریت و حفاظت از پروژه‌های آب ضروری است. در راستای دستورالعمل های تقویت مدیریت حوضه آبخیزء اقدامات اساسی برای بهبود قوانین جامع خاص حوضه و قوانین مستقل سوم کیفیت قوانین افزایش می‌یابد. مطابق با تعهد به اتخاذ رویکردی علمی و دموکراتیک در وضع قوانین جدید. کیفیت بالاتر قوانین باید به عنوان کلید تلاش برای تقویت و بهبود قانون آب شناخته شود. بهبود سیستم پاسخگویی وارزیابی با مشارکت گسترده مردم باید در دستور کار قرار گیرد. ۴-۳-۲- مهم‌ترین طرح انتقال آب بین حوضه‌ای می‌کنند. پروژه انتقال آب جنوب به شمال به عنوان مهم‌ترین طرح انتقال بین حوضه‌ای در چین و بزرگ‌ترین طرح انتقال آب در جهان. در درجه اول برای هدانت آب از رودخانه بانگ تسه در حال توسعه است. -------- صفحهٔ بعد -------- قصل دوم - ۴-۳-۲- کانال بزر رودخانه , را از مخز برنامه‌ریز : سوم خاک و میانی با ۱- پروژه انتقال آب جنوب به شمال! وژه بزرگ‌ترین و جاه‌طلبانه‌ترین ابرپروژه انتقال آب بین حوضه‌ای در جهان است ( پوهلنر ۲۰۱۶). با اد گ پکن - هانگزو و رودخانه‌های موجود در حوضه رودخانه‌های هوأًی و های برای انتقال آب. مسیر ش انگ تسه را به سمت شمال می‌برد (شنگ و وبرء ۲۰۱۸). مسیر میانی " از طریق کانال‌های تازه احداث : ن دانژیانگ کوا ۰ واقع در رودخانه هان (شاخه رودخانه یانگ تسه) به پکن منتقل می‌کند. یک مسیر غر ی شده است. این پروژه در کل رودخانه‌های یانگ تسه. هوأی, زرد و های را به هم متصل می‌کند و تقر » ترتیب در سال ۲۰۱۳و ۲۰۱۴ به پایان رسیده است. (شکل ۵-۲). 8ااصن ۱۷۵ ۱۳۱۹۶۲ نزن 2 نف الا ۴ ۵ ۱ ادا ما۲۲ / 60۱038 ع ی و0 7۲ ۷۷۵۱۵۲ ۳۳۵21 5۱۸۹ / ۳۳/۹ وش وایان ۳ ۱۸۵6۴۵ 8 ۴۱9۱۵0۲۳۱ 9 ۸۳۹۱۵۵2۵ ۱۲ زا ۵ ۹ : ۳ هدارا / [۵! ۵ 5۳۸۵ و رد ۸ , و2۱۵۵ ۳ شکل ۵-۲- شمای کلی پروژه انتقال آب جنوب به شمال در چین 24۹ یج ستفاده از رقی" آب ر شرقی 1-7 2-7 3-7 0 -4 5- 7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۰ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۲-۴-۳-۲ تاثیرات اقتصادی یک سوال اصلی درباره این طرح آن است که آیا هزینه بسیار زیاد آن از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر است؟ برای پاسخ به این سوال از دیدگاه‌های مختلف. از خرد تا کلان استفاده شده است. برخی مانند هو و همکاران, در مورد تاثیرات اقتصادی طرح همانند یک سازه کلی و هزینه‌های ساخت آن بحث کرده‌اند. اما برخی دیگر با برآورد هزینه‌ها و مزایای زیست محیطی یا با ارزیابی انواع خدمات اکوسیستم. رویکرد پایداری جامع‌تری را در پیش گرفته‌اند. در مجموع چنین مطالعاتی عمدتا نتیجه‌گیری می‌کنند که پروژه انتقال آب جنوب به شمال, خدمات اکوسیستم را از مناطق تامین کننده آب به مناطق گیرنده آب منتقل می‌کند. لین و همکاران از روش ردپای آب و کسب درآمد از آن. برای مقایسه اثرات پروژه در مناطق تامین کننده و آب گیرنده, قبل و بعد از اجرای پروژه استفاده کرده‌اند. آن‌ها فرض کردند که مصرف آب در مناطقی که با کم آبی بیش‌تری مواجهند. تاثیر زیست محیطی بیش‌تری نسبت به مصرف آب در مناطقی با کم آبی کم‌تر دارد. بررسی آن‌ها نشان داد که اجرای شاخه‌های شرقی و غربی پروژه با هم می‌توانند دستاوردهای خالص زیست محیطی قابل توجهی را به بار آورند که با کسب درآمد از آن. می‌توان هزینه کل پروژه را توجیه کرد. برکوف از دو مدل اقتصادی استفاده کرده است: یکی از بانک جهانی, که پروژه را از نظر اقتصادی سودمند دانست و دیگری از صندوق جهانی حیات وحش, که مخالف آن بود. در حالی که تفاوت قابل توجهی بین این دو مدل وجود دارد. اما یک تفاوت قابل توجه در مقدار آب منتقل شده بودء در واقع» بانک جهانی مقادیر بیش‌تری را نسبت به صندوق جهانی حیات وحش تخمین زده بود. تفاوت قابل توجه دیگر در زمینه کارایی مصرف آب بود. برکوف طبق مدل بانک جهانی فرض می‌کند که افزایش بهره‌وری برای بزرگ ترین کاربر آب (کشاورزی) دارای بازده اقتصادی منفی است. در حالی که گزارش صندوق حیات وحش استدلال می کند که پتانسیل قابل توجهی برای افزایش بهره‌وری استفاده از آب هم چنان وجود دارد که نشان می‌دهد مدیریت درون حوضه‌ای آب یک مولفه اصلی در آرزیابی توجیه اقتصادی پروژه انتقال آب است. این موضوع در بررسی اخیرتر توسط فنگ و همکاران تکرار شد. آن‌ها دریافتند که اثر بخشی هزینه اجرای پروژه حداقل تا حدی به چگونگی تخصیص آب در حوضه بستگی دارد. با این وجود کرو - میلر اشاره کرد که رهبران دولت مرکزی پروژه انتقال جنوب به شمال را اساس رشد اقتصادی می‌دانند. که تلویحا این نظر را تایید می‌کند که کمبود آب رشد اقتصادی کشور را محدود می‌کند. با این حال برکوف. بر اساس تحلیل سناریوهای اجرای پروژه استدلال کرد که چنین چشم‌اندازهایی بسیار ساده‌انگارانه هستند و می‌توان بدون اجرای پروژه انتقال جنوب به شمال, رشد اقتصادی را حفظ کرد؛ اما اجرای سیاست‌های امکان پذیر برای رشد اقتصادی در صورت عدم تامین آب اضافی به احتمال زیاد نهادهای اجتماعی را تضعیف می‌کند و منجر به تخریب اضافی محیط زیست می‌شود. از سوی دیگرء اگرچه اجرای پروژه. کمبود آب در سطح ملی را -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای منتخب م۳( ۶ کاهش می‌دهد. اما نتیجه اصلی کمبود کاهش آب. در واقع حفظ کشاورزی کم ارزش است. برکوف نتیجه گرفت که هیچ موردی وجود ندارد که مزایای اقتصادی مستقیم کافی برای توجیه هزینه اجرای این برنامه را داشته باشد. با توجه به اجرای دو مسیر از سه مسیر این پروژه انتقال, هزینه‌ها و مزایای نسبی آن از این پس به طور مستقیم قابل اندازه گیری است و این اندازه گیری‌های مستقیم باید داده‌های مهمی را برای مقایسه و اعتبارسنجی مدل‌های اقتصادی بلندمدت پروژه فراهم کند. البته تا زمان انجام چنین کاری, درک ما از تاثیرات اقتصادی پروژه تا حد زیادی نظری باقی خواهد ماند. ۳-۴-۳-۲ استانداردهای ارزیابی تاثیرات اجتماعی بررسی‌های انجام شده نشان داده می‌ دهد که اجرای پروزه می‌تواند انتقال حلزون‌های آب شیرین حامل شیستوزومیازیس را از جنوب چین. جایی که شیستوزومیازیس یک نگرانی جدی است. به شمال چین افزایش دهد. آزمایش‌های انجام شده در این خصوص نشان داده است که اگر تغییر اساسی در آب و هوا ایجاد نشود. در صورت به طور کلی تحقیقات نسبتا کمی در زمینه انتقال بیماری وجود داشته است و تا زمانی که مطالعات جامع‌تری در مورد این موضوع انجام نشود. باید این یافته‌ها را به صورت آزمایشی درنظر گرفت. بررسی‌های انجام شده درمورد چگونگی تاثیر یا عدم تاثیر آب حاصل از اجرای پروژه بر جامعه در دو دسته قابل دسته نخست عمدتا فنی بوده و بر مدل‌سازی ساختارهای مدیریت پروزه تاکید می‌کند و نشان می‌دهد که ساختارهای اداری متصدی مدیریت پروزژه بسیار پیچیده و غیرشفاف هستند. دسته دوم مربوط به تاثیر پروزه بر این بررسی‌ها به ندرت کمی بوده و به شدت به تفسیر نویسنده از اسناد و رویدادهای در حال انجام متکی است. در حالی که تهیه کلیات در مورد چنین بررسی‌هایی که توسط محققینی از طیف‌های متنوع فکری انجام شده, دشوار است. اما می‌توان با ترکیب موضوعات مشترک بیان شده توسط کراوء کرو- میلرء راجرز و وببر نکته اصلی اکثر آن‌ها را توصیف کرد. این مقالات در مجموغ نشان می‌دهند که پروژه انتقال آب جنوب به شمال. با نشان دادن کمبود آب در شمال به عنوان یک نگرانی طبیعی, ملی (و نه منطقه‌ای) با یک راه حل آشکار مهندسی توجیه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای تامین و تخصیص آب پروژه در ابتدا توسط کمیسیون‌های حوضه رودخانه و دولت‌های محلی به ترتیب در مناطق تامین کننده آب و دریافت کننده آب پیشنهاد می‌شوند. این پیشنهادها توسط دولت مرکزی ارزیابی می‌شود. جایی که چندین سازمان و شرکت دولتی جنبه‌های مختلف پروژه را کنترل می‌کنند. با این حال, مشخص نیست که دولت های محلی تا چه اندازه می توانند بر تصمیم گیری نهایی تاثیر بگذارند. علاوه بر این توافق نامه‌های بین دولتی که در آن دولت‌های محلی در مناطق دریافت کننده آب. خسارات دولت‌های محلی را در مناطق تامین کننده آب جبران می کنند. اهمیت روزافزونی پیدا کرده‌اند. روابط مشترک مشابهی بین دولت های محلی و دولت مرکزی وجود دارد و برخی شواهد نشان می‌دهد که دولت مرکزی از پروژه انتقال آب جنوب به شمال برای اعمال وابسته ممکن است به یک ساختار مدیریتی منجر شود که هم چنان غیرشفاف بوده و در حال تغییر باشد. پروژه انتقال جنوب به شمال به احتمال زیاد تاثیرات قابل توجهی بر جوامع محلی خواهد گذاشت. اما در خصوص این تاثیرأت. بررسی و مطالعات انجام شده بسیار ضعیف است. بیش از ۳۰۰۰۰۰ نفر از ساکنان محدوده بلافصل مخزن دانژیانگ کو و سایر مناطق, به دلیل احداث پروژه جابجا شده‌اند یا می‌شوند. اگرچه بحث‌های زیادی در مورد چگونگی از بین رفتن آب رودخانه هان, ناشی از اجرای مسیر میانی پروژه و ایجاد اختلال در محیط زیست بر اثر آن وجود دارد. اما بررسی‌های وببر و همکاران نشان داده است که سیاست‌های توسعه محلی در مناطق تامین کننده آب تغییر یافته است که از جمله می‌توان به اسکان مجدد. توسعه حداقلی و کاهش استفاده از سموم دفع آفات اشاره کرد. با این حال, برکوف ادعا کرده است که پروژه انتقال آب جنوب به شمال می‌تواند با کاهش کمبود آب. مهاجرت از روستاها را در ناحیه دشت بنابراین. اجرای پروژه چندین نگرانی اجتماعی را در مقیاس‌های مختلف ایجاد می‌کند. به صورت محلی, ساخت پروزژه مستلزم آوارگی صدها هزار نفر است. از نظر نهادی, ساخت پروژه ساختارهای موجود مدیریت آب را تغییر خواهد داد. با این حال, اگر پروژه انتقال آب جنوب به شمال ساخته نشده بود. کشاورزان فقیر در مکان‌های منزوی‌تر در سراسر ناحیه دشت شمالی احتمالا دسترسی به آب مورد نیاز برای کشاورزی را از دست می‌دادند و این منطقه که به طور سنتی اراضی کشاورزی بوده است. تغییر می‌کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای منتخب م۳( ۶۳ از جمله تغییرات در مدیریت آب می‌توان به تغییرات رویکردی و ابزارهای مورد استفاده در مدیریت اشاره کرد. از زمان شروع ساخت و ساز پروژه در سال ۳۰۰۲ ابزارهای بازار همچون پرداخت برای خدمات اکوسیستم » انتشار کربن و مشارکت‌های عمومی و خصوصی" وارد گفتمان مدیریت آب شده است. بنگاه‌های دولتی " برای اجرا و مدیریت پروژه ایجاد شده‌اند. بررسی‌های پراکنده در مورد تمهیدات جدید حکمرانی آب نشان می‌دهد اجزایی از آزادسازی" همجون خصوصی‌سازی» کالایی سازی و ایجاد بازار آب به کار گرفته شده است که با شیوه‌های سنتی مدیریت آب در چین متفاوت است. نخست. دولت چین برخی عناصر از جعبه ابزار نئولیبرال را به روش خاص خود. یعنی پذیرش تکنیک‌ها و ردکردن ایدئولوژی نئولیبرالیسم. پذیرفته است. در واقع اتخاذ رویه‌های نئولیبرال, به معنای پذیرش رسمی ایدئولوژی نئولیبرال نیست. در سیاست‌های آبی در چین. منطق نئولیبرالی به طور گزینشی به عنوان ابزار عملی به جای ایده‌آل‌های سیاسی اتخاذ می‌شود. که منعکس کننده اصرار حزب کمونیست چین بر اعمال کنترل بر جامعه است. دوم معرفی عناصر جعبه ابزار نئولیبرال غالبا با تغییردر مقیاس‌های سلسله مراتنب قدرت مصادف می‌شود. تغییر سلسله مراتب قدرت اما در چین بسیار پیجیده است و چندان صادقانه و شفاف نیست. به عنوان مثال, آن‌ها ممکن است نوعی حاکمیت شبکه‌ای را ایجاد کنند که در آن مدل سلسله مراتبی از بالا به پایین به یک مدل شبکه‌ای تبدیل می‌شود که شامل نهادها و بازارهای دولتی و شبه دولتی بوده و منافع زیست محیطی را به نهادهای دولتی و بازار وارد می‌کند. هدف اصلی حزب در چین ثبات و حفظ حاکمیت است و بر این اساس, مهم‌ترین اولویت دولت مقابله با تهدیدهای بی‌ثبات کننده است که آب یکی از آن‌هاست. بنابراین» دولت با استفاده از هر وسیله‌ای که مناسب و در دسترس باشد - از جمله ابزارهای نئولیبرال و احیای مجدد حاکمیت - به طور عملی با تهدید کمبود آب مقابله می‌کند. می‌توان گفت دولت مرکزی تاثیرات محلی پروژه را با منافع ملی مبادله کرده است. انتخاب ساخت پروژه و متمرکز کردن کنترل یک منبع عظیم آب. تغییر ساختارهای حکمرانی محلی و توانمندسازی برای رشد جدید اقتصادی. تاثیرات ۱-5 2-۳ 5 -3 40 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۴ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۳-۴-۳-۲ ارزیابی اآثرات محیط زیستی وعده احیا و بهبود محیط زیست در ناحیه دشت شمالی" عامل مهمی در تصمیم‌گیری برای ساخت پروژه انتقال جنوب به شمال بوده است. بنابراین» یکی از سوالات اصلی مربوط به ساخت پروژه مربوط به رابطه بین هزینه‌های زیست‌محیطی و مزایای موجود در مقیاس‌های منطقه‌ای (به عنوان مثال, مناطق تامین کننده آب در مقابل مناطق دریافت کننده آب) و ملی است. بحث‌ها و بررسی‌های انجام شده دراین خصوص بسیار کامل‌تر از مباحث اجتماعی و اقتصادی است که در بالا اشاره شد. واضح است که اجرای پروژه باعث افزایش مشکلات زیست‌محیطی در مناطق تامین کننده آب خواهد شد. برخی از این مشکلات به این موضوع توجه دارند که آیا مناطق تامین کننده آب می‌توانند مقدار آب مورد انتظار را همیشه تامین کنند. گو و همکاران نشان داده‌اند که به منظور کاهش خطرات کمبود آب در مناطق تامین کننده آب مسیر انتقال میانی باید یک پروژه انتقال آب فرعی ساخته شده و حداقل ۱۰۰ مترمکعب در ثانیه از رودخانه پانگ تسه به رودخانه هان کیفیت آب و مقدار آب اغلب با هم مرتبط هستند. بر همین اساس مطالعات بسیاری بر روی رابطه بین برداشت‌های پروژه و کیفیت آب در مناطق تامین کننده آب. به ویژه شوری خور یانگ تسه و تخریب رودخانه هان متمرکز شده است. بررسی‌های اولیه نشان داده است که کاهش جریان در حوضه یانگ تسه می‌تواند مشکل موجود شوری خور را بدتر کند. این یافته‌ها توسط چن و همکاران نیز تایید شده است. آن‌ها دریافتند اجرای مسیر شرقی به تنهایی می‌تواند بین ژانویه و فوریه شور شدن خور را افزایش دهد. از سوی دیگرء مزایای بالقوه زیست‌محیطی در مناطق گیرنده آب. از هزینه‌های زیست محیطی در مناطق تامین کننده آب. کم‌تر روشن است. یک فرضیه این است که. اگرچه تاثیرات منفی در مناطق تامین کننده آب زیاد خواهد بود. اما مزایای بالقوه زیست محیطی در ناحیه دشت شمالی کم آب بیش‌تر خواهد بود. پیش فرض اساسی در چنین فرضیه‌ای این است که آب منتقل شده از کیفیت کافی برای استفاده برخوردار است. اما چندین مطالعه در مسیرهای میانی و شرقی بارهای آلودگی قابل توجهی را شناسایی کرده است. بررسی فریمن نشان داده است که برخی از جوامع محلی اگر مجبور به پرداخت هزینه‌های درمان باشند. از پذیرش آب آلوده خودداری خواهند کرد. با فرض حل این مشکلات کیفی, توانایی پروژه انتقال جنوب به شمال برای پرداختن به اهداف خاص زیست محیطی هنوز بحث برانگیز است. به عنوان مثال, مقالات نسبتا زیادی به افزایش سطح آب زیرزمینی در سراسر ناحیه دشت دا 4 ۸10۲1۳ -1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای مننتخب ۳( ۶۵ شمالی به عنوان یک هدف اصلی زیست‌محیطی اجرای پروژه متمرکز شده است. با این حال, میزان موفقیت پروژه در این خصوص هم چنان مشخص نیست. شو و همکاران اظهار داشته‌اند که پروژه انتقال جنوب به شمال برای جلوگیری از کاهش آب‌های زیرزمینی در مقیاس حوضه کافی نیست. در مقابل, ژانگ مطرح کرده است که اجرای مسیر میانی و آب تامین شده از آن می‌تواند خطر شور شدن ثانویه (شور شدن خاک ناشی ازآبیاری بیش از حد) را افزایش دهد. برکوف اشاره کرده است که به طور تاریخی در طول دوره کمبود آب در ناحیه دشت شمالی, آبیاری (کشاورزی) استفاده کننده آخرین منابع موجود بوده و قادر به جذب آب مازاد موجود است. یانگ و همکاران دریافتند که آب تامین شده از پروژه برای تامین خواسته های محلی در دشت هبی کافی نیست. از آنجا که نمی توان کل آب منتقل شده را هم برای استفاده مستقیم و هم برای حفاظت از محیط زیست در نظر گرفت. این اهداف تا حدی انحصار طلبانه به نظر می‌رسند. جهت‌دهی‌های توسعه‌ای نیز که این آب اضافی امکان‌پذیر می‌کند. احساس می‌شود. بر کوف ادعا کرد که پروژه انتقال جنوب به شمال پتانسیل کشاورزی را در سراسر ناحیه دشت شمالی حفظ خواهد کرد. چن و زی ادامه دادند که استفاده از آب تامین شده از مسیر میانی می‌تواند تاثیر کمی بر آب و هوای منطقه داشته باشد. یکی دیگر از خطرهای احتمالی افزایش کشاورزی در ناحیه دشت شمالی, شوری ثانویه است. این مبحث در سال‌های اولیه اجرای پروژه مورد توجه قرار گرفت. اما از آن زمان به بعد توجه چندانی بدان معطوف نشده است. با این حال, ادبیات شکل گرفته حول رابطه متقابل انتقال آب جنوب به شمال و جهت‌گیری‌های توسعه‌ای در آینده چندان غنی و گسترده نیست. بنابراین, در حالی که هزینه‌های زیست محیطی پروژه در مناطق تامین کننده آب نسبتا شناخته شده است. اما مزایای زیست محیطی در مناطق گیرنده آب چندان روشن نبوده و با عدم قطعیت‌های بسیاری مواجه است. همان‌طور که در بسیاری از بررسی‌ها بیان شده است میزان آب برداشت شده توسط پروژه تاثیرات منفی قابل توجهی بر رودخانه هان و دلتای پانگ تسه خواهد داشت. سودمندی آب منتقل شده در مناطق دریافت کننده آب شکل می‌گیرد. لین و همکاران پیشنهاد کردند که هزینه‌های زیست محیطی درمناطق تامین کننده آب می‌تواند با منافع بهبود محیط زیست در مناطق گیرنده آب جبران شود. چنین تجزیه و تحلیل‌هایی بر پایه این فرضیه اصلی استوار بود که اثرات زیست محیطی مصرف آب با فرمول نسبت استفاده از آب به میزان در دسترس بودن آب تعریف می‌شود. اولین قطره آن جریان آبی دارد. با این حال, حتی توزیع آب در مناطق جغرافیایی وسیع با شرایط آب و هوایی مختلف نمی تواند از نظر زیست محیطی در دراز مدت پایدار باشد. زیرا پروژه‌های بزرگ مقیاس ممکن است به طور اساسی -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۶ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای برکوف در خصوص پروژه انتقال جنوب به شمال بیان کرده است که ظرفیت آبیاری از نظر تاریخی بیش از مقدار آب موجود در دوره های خشک بوده است. که حاکی از آن است که هر نوع آب جدیدی که وارد سیستم می شود به احتمال زیاد توسط آبیاری (کشاورزی) جذب می‌شود و نه برای بهبود محیط زیست. گرچه ممکن است مداخله قوی دولت با قیمت گذاری بالا بتواند این آب را به طور خاص برای احیای محیط زیست تخصیص دهد. اما چنین سیاستی اهداف خلاصه, ارزیابی پایداری زیست محیطی پروژه انتقال جنوب به شمال باید بیش‌تر بر هزینه‌های موجود در مناطق تامین اجرای پروژه هستند. ۵-۴-۳-۲ تاثیرات گذشته و شرایط آینده پیش‌بینی و براورد تاثیرات اقتصادی, اجتماعی و زیست محیطی پروژه انتقال جنوب به شمال با عدم قطعیت‌های زیادی همراه است. در حالی که اکثر بررسی‌های انجام شده به طرز تحسین برانگیزی به سوالات تحقیق خود در رابطه با شرایط فعلی پاسخ می‌دهند. تعداد کمی آن را پروژه‌ای در نظر می‌گیرند که نه تنها با توجه به شرایط امروز بلکه بر بنابراین» هنگام پیش‌بینی تاثیرات پروژه انتقال آب جنوب به شمال, رشد سریع جمعیت و شهرنشینی نیز باید در نظر گرفته شود. به عنوان مثال, تاثیر اجرای پروژه بر سطح آب‌های زیرزمینی با توجه به تقاضای آب در آینده تعیین می‌شود. نه تقاضای امروز. بار آلودگی آب‌هایی که از مناطق تامین کننده آب برداشت می‌شود. با توجه به پوشش گیاهی 0 کاربری زمین در آینده تعیین می‌شود. نه امروز؛ و اینکه رودخانه هان برای تامین جریان آب به چه میزان آب نیاز دارد تا حدودی به تعداد کشاورزان پایین دست بستگی دارد. علاوه بر این. در حالی که کفایت پروژه انتقال آب به شرایط آینده بستگی دارد. چگونگی شرایط آینده یر (به عنوان مثال, تقاضای آب کشاورزی. پوشش گیاهی 9 کاربری رمین. شمار جمعیت در شمال و جنوب و غیره) نیزر بد نحوه مدیریت آب تامین شده از پروزه در کوتاه مدت وابسته است. این موارد نشان می‌دهد که علاوه بر بررسی و ارزیابی اترات پروزه انتقال در ابعاد مختلف اجتماعی. اقتصادی و زیست محیطی. ادغام و یکپارچه کردن آن‌ها و هم چنین وارد کردن عنصر زمان و مکان در ارزیابی‌ها ضروری است. درباره پروزه انتقال آب جنوب به شمال, پیش‌بینی رابطه متقابل اجرای پروزه و بهبود محیط ریست در ناحیه دشت که بیش‌تر بر روی حفاظت از محیط زیست تمرکز دارند بجای آن‌ها که تمرکزشان بر کاهش تنش آبی است. ضرورت دارد. صرف نظر از اینکه سیاست‌های اتخاذ شده صحیح است یا خیر, امکان‌سنجی سیاسی استفاده از آب حاصل از اجرای -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای مننتخب ۳( ۶۷ از یک طرفء همان‌طور که یانگ و زهندر اشاره کردند. وعده احیای محیط زیست در دشت شمالی عامل اساسی در تصمیم گیری برای اجرای پروژه بود و کنترل مرکزی آب حاصل از پروژه می‌تواند تحقق این وعده را آسان‌تر کند. با این حال. اگر نظر کلاو میلر که هدف اصلی اجرای پروژه را تامین منابع لازم برای رشد پایدار می‌داند. مبنا قرار گیرد. استفاده از آب حاصل از پروژه برای احیای محیط زیست غیرقابل تصور به نظر می‌رسد. ۶-۴-۳-۲- اثرات مقیاس و پایداری آب هزینه‌ها و منافع پروژه انتقال آب در دو مقیاس مکانی و زمانی اتفاق می‌افتد. در مقیاس محلی, مناطق تامین کننده آب هزینه‌های زیست محیطی و اجتماعی این پروژه را متحمل می‌شوند و هیچ یک از مزایای اکولوژیکی و اجتماعی را نمی‌بینند. رودخانه هان با کاهش دبی روبرو خواهد شد. در حالی که جوامعی که به آب آن متکی هستند. در حال رشد بوده و تقاضای آب بیش‌تری خواهند داشت. شوری دهانه یانگ تسه. به ویزه در ماه‌ها و سال‌های خشک. افزایش یافته و نگرانی‌های زیست محیطی دراین منطقه در حال حاضر بحرانی» جدی‌تر خواهد شد. گرچه ادعا می‌شود که هزینه‌های اکولوژیکی- اجتماعی در مناطق تامین‌کننده آب با توجه به مزایای مناطق برای کسانی که به شکل منفی از اجرای پروژه متاثر می‌شوند. چندان تسلی بخش نخواهد بود. برای زمینه‌سازی در خصوص هزینه‌های زیست محیطی نسبت به مزایای موجود در مقیاس‌های سازمانی, به ویژه از منظر عدالت زیست محیطی, تحقیقات بیش‌تری لازم است. مطالعاتی از این دست. چالش انتقال از الگوی مدیریت سنتی منابع آب به الگوی پایداری آب را نمایان می‌کند. از ابتدای شکل گیری, زمینه کاری مدیریت منابع آب از فقدان رویکردهای پویای زمانی و فضایی. که برای ارزیابی واقصی پروژه‌هایی مانند انتقال آب جنوب به شمال ضروری است. لطمه خورده است. به عنوان مثال, اساسی‌ترین معیار کمبود آب» شاخص سرانه آب هر نفر در یک سال بوده است و این واقعیت نادیده گرفته شده است که هم منابع آب وهم مشکل‌ساز نیست. اما تغییر پارادایم کمبود آب به پایداری آب متکی به شناختی است که هم تامین آب و هم مصرف آب را متغیر در نظر می‌گیرد. بنابراین, فقدان ملاحظات مکانی - زمانی در بررسی‌های انجام شده در خصوص پروژه انتقال آب جنوب به شمال نباید به عنوان شکست خاص برنامه‌ریزان پروژه تلقی شود. بلکه یک مثال زمینه‌ای دیگری است از این که چگونه تحلیل ایستا و خطی, به طور اساسی توانایی ما را در ارزیابی بلندمدت منابع آب محدود می‌کند. تا به امروزء با اجرای دو مسیر از سه مسیر طراحی شده» پروژه انتقال آب جنوب به شمال می‌تواند تا ۱۸/۵ کیلومترمکعب آب در سال جابجا کند. حتی بدون مسیر میانی انتظار می رود این رقم در آینده نزدیک به ۲۷/۸ کیلومترمکعب در سال برسد و باعث می‌شود این پروژه یکی از بزرگ‌ترین تلاش‌های بشر برای تغییر محیط زیست در -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۸ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای مقیاس‌های منطقه‌ای و فوق منطقه‌ای باشد. با این وجود. به‌رغم دهه‌ها مطالعه. هنوز عدم قطعیت‌های زیادی در مورد تاثیرات اقتصادی, اجتماعی و زیست محیطی پروژه وجود دارد. صرف نظر از عدم قطعیت‌های موجود. از بررسی مطالعات انجام شده می‌توان برخی نتیجه‌گیری‌های کلی را استنتاج کرد: دستاوردهای اقتصادی پیش‌بینی شده بسیار متفاوت است بدون اینکه درباره موفقیت اقتصادی پروژه در سطح ملی تضمینی وجود داشته باشد. بسته به سیاست‌های دولت مرکزی, این پروژه از منظر اجتماعی» چالش‌هایی را در مقیاس محلی و منطقه‌ای ایجاد می‌کند. هزینه‌های زیست محیطی پروژه در منطقه تامین کننده آب زیاد خواهد بود. در حالی که مزایای مناطق گیرنده آب وابسته به چگونگی تخصیص‌ها خواهد بود. این نتایج در کنار هم تصویری از یک پروژه عظیم را نشان می‌دهد که بعید است بدون ارزیابی جامع دوره‌ای و مدیریت پاسخگوء در طولانی مدت پایدار باشد. صرف نظر از این عدم اطمینان‌هاء پروژه انتقال آب جنوب به شمال ساخته شده است. بنابراین» به جای بررسی ضرورت اجرای پروژه باید به چگونگی مدیریت پایدار پروژه پرداخت. چنین کاری مستلزم به کارگیری دانش بین رشته‌ای و وارد کردن عنصر زمان است. پروژه انتقال آب جنوب به شمال و به طور کلی پایداری آب. اهمیت رویکردهای چند مقیاسی و میان رشته‌ای را در علم پایداری برجسته می‌کند. جمعیت‌هاء ساختارهای اجتماعی و دسترس پذیری منابع بر حسب فضا و زمان تغییر می‌کنند و اهداف سیالی را برای سیاست‌گذاران ایجاد می‌کنند که سعی دارند در مقیاس‌های زمانی ده ساله برنامه‌ریزی کنند. با این حال,ء این اهداف سیال, معیارهایی واقعی هستند که موفقیت یا شکست نسبی یک پروژه را تعیین می‌کنند. مقیاس «صحیح» یگانه‌ای برای طراحی و اجرای استراتژی‌های مدیریت پایدار وجود ندارد. اثرات متقابل مقیاس‌های منطقه‌ای (به عنوان مثال, تامین آب در مقابل دریافت آب) و ملی نشان می‌دهد که ابعاد اقتصادی, اجتماعی و زیست محیطی باید به طور هم‌زمان و در مقیاس‌های مختلف مکانی در نظر گرفته شوند تا پایداری پروژه انتقال آب جنوب به شمال به درستی مورد ارزیابی قرار گرفته و از آن اطمینان حاصل شود. تنها از طریق پایش مداوم و ارزیابی دوره‌ای پایداری, که اقدامات سیاستی مناسب و به موقع را به دنبال داشته باشد. می‌توان ریسک‌های زیست محیطی پروژه را به حداقل رساند. از عدالت اجتماعی آن اطمینان حاصل کرد و منافع اقتصادی آن را پایدار نگه داشت. ۳-۲۳- جمع‌بندی بررسی وضعیت و تجارب کشورهای منتخب نشان می‌دهد که بررسی‌های آثرات اجتماعی طرح‌های توسعه‌ای و حتی ارزیابی آثار زیست محیطی آن‌هاء پیوندی عمیق با نظام سیاسی و حکمرانی کشورها دارد. در کشور هند ارزیابی آثار اجتماعی طرح‌ها با جزییات بیش‌تری انجام شده و اطلاع‌رسانی عمومی درباره طرح‌های توسعه‌ای در دستور کار قرار دارد. در آمریکا به‌رغم پیش قراولی در شکل‌گیری مباحث ارزیابی اجتماعی. منطق بازار سهم عمده‌تری دارد و در چین اصولا مبحثی به نام ارزیابی اجتماعی وارد گفتمان رسمی دست اندرکاران نشده و در ارزیابی زیست محیطی نیز کیفیت آب خروجی طرح پایش می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آد با این وجود. ۱ اجتماعی طرح‌هاه طرح‌های توسعه‌او در جدول زیر مطالعات اجتماع موضوع رویکرد نسبت به طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای(بایدها و نبایدها) درباره طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای الزامات نهادی 9 زیستی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در کشورهای مننخحب ر هیچ یک از کشورهای مورد انتقال آب بین حوضه‌ای» و< و یا طرح‌های توسعه منابع آ: خلاصه یافته‌های بررسی تجار, مورد استفاده قرار گیرد. ارائه حدول ۲ آمریکا - انتقال بزرگ مقیاس به عنوان آخرین راه حل - سیاست صادرات و واردات و تشکیل بازارهای منطقه‌ای آب - انتقال آب بین حوضه‌ای به مثابه یک تصمیم سیاسی - مدیریت ایالتی منابع آب و نقش قدرت سیاسی ایالت‌ها در حوضه‌ای - دادگاه عالی ایالات متحده بین ایالتی - لزوم بازگرداندن آب برداشست شده به مخزن - شناسایی مزایا و منافع انتقال آب در مناطقی غیر از وارد کننده - لزوم اثبات منطقی و معقول بودن انتقال آب از منظر - حصول اطمینان از در دسترس بودن آب برای جوامع حوضه مبدا و سامانه انتقال م۱۳( ود نداشته و این مطالعات با شرح ب انجام می‌شود. ب کشورها در قالب عبارات کلیدی -۲- عبارات کلیدی در تجربه کشورها هند - انتقال آب بین حوضه‌ای به عنوان راهکاری برای مقابله با عوارض کشاورزی و شرب - ایجاد کارگروهی به دستور دیوان فوری به اجماع بین ایالت‌ها در خصوص تسهیم و انتقال آب فعالان محیط زیستی و کارشناسان علوم اجتماعی توسط وزارت منابع آب با هدف مشارکت در فرایید مطالعات <- لزوم دسترسی همگانی به گزارش‌های امکان سنجی از طریق بارگذاری آن‌ها در وب سایت و توجه به نظرات دریافتی ۶۹ برای «مطالعات اجتماعی یا ارزیابی خدمات و یا دستورالعمل‌های دیگر که می‌تواند در تدوین شرح خدمات - توزیع نامتوازن منابع آب و خاک و ناگزیر بودن طرح‌های انتقال آب - رشد روزافزون تقاضای غذایی جمعیت و کمبود منابع آب به ویژه در کلان شهرها -‏ طراحی و اجرای بزرگ‌ترین پروژه انتقال آب - توجیه طرح‌های انتقال آب با رویکرد تقدم کمیسیون های حوزه رودخانه و دولت های تصمیم نهایی با دولت مرکزی است و حدود تاثیر گزاری دولت‌های محلی نامشخص است. کننده آب توسط دولت محلی مصرف کننده زیر نظر و کنترل دولت مرکزی - وجود شواهدی مبنی بر اعمال قدرت دولت مرکزی بر دولت‌های محلی تحت پوشش - وجود برنامه‌های سخت‌گیرانه برای کنترل کود و سم مصرفی کشاورزان به منظور حفظ دولت‌های محلی تحت عنوان مشارکت در پروژه -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۳۰ 1 توجه به جنبه‌های اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای محورهای اصلی مورد توجه دررابطه با مسایل اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۳ ادامه جدول - الزامی بودن ارزیابی اجتماعی در طرح‌های انتقال آب - بررسی‌ها حاکی از آن است که در کشور آمریکا| ضابطه و استاندارد جداگانه و مستقلی برای مطالات اجتصاعی پروژه‌های انتقال بین حوضه‌ای آب وجود ندارد و عمدتا ذیل مطالعصات ارزیابی ارات محیط زیستی این پروژه‌ها قرار می‌گیرد. - تاثیر انتقال آب بر حقابه‌ها - لزوم توجه به آسیب‌های محیطی (سر و صدا. آلودگی و ...) در مرحله ساخت - تغییرات اجتماعی و نهادی - تاثیرات طرح در سطح خانواده و فرد - وضعیت اجتماعات در حال گذار - نیازهای زیرساختی و نیازهای اجتماع ۹ راهنمای مطاله سس ۳-۳- عبارات کلیدی در تجربه کشوره - لزوم ارائه گزارش برنامه مدیریت زیست محیطی و برنامه اسکان محدد - بررسی‌ها حاکی از آن است که در کشور هند ضابطه و استاندارد جداگانه و مستقلی برای مطالعات حوضه‌ای آب وجود ندارد و عمدتا ذیل مطالعات ارزیابی ارات محیط زیستی این پروزژه‌ها قرار می گیرد. بررسی فهرست انتشارات دفتر استانداردهای هند" نشان می‌دهد استانداردی برای مطالعات اجتماعی پروژه‌های توسعه منابع آب از جمله انتقال بین حوضه‌ای آب وجود ندارد. - جابجایی اجباری جمعیت به عنوان مهم‌ترین اثر اجتماعی ناشی از انتقال آب و ساخت سدها - از بسین رفتن اماکن و میسراث فضاهای عاطفی اجتماعی و - از بین رفتن منابع معیشتی موجود در منطقه - آسیب‌های روانی, عدم قطعیت و ناامنی - تاثیرات بر روی سلامت فیزیکی - تاثیرات بر روی استانداردهای زندگی, از خود بیگانگی اجتماعی, و درگیری و تعارض با جوامع میزبان 30۷.11(( ات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای 99393۹3۹3۹۹ ۳ - در مجموع و مطابق با بررسی‌های انجام شده. ابعاد فنی و اجرای سریع طرح‌های توسعه منابع آب و از جمله طرح‌های انتقال آب در اولویت بوده و مطالعه و بررسی اجتماعی به شکل مستقل و مفصل انجام - متاثر از سیستم سیاسی, افشای اطلاعات و به ویژه اطلاعات زیست محیطی طرح‌ها به سختی صورت می‌گیرد و جوامع را در وضعیت بی خبری از طرح قرار می‌دهد. - توجه به مسایل اجتماعی عمدتا به دلیل رفع موانع اجرای طرح و در زمان بروز موانع صورت می‌گیرد و نه به دلیل اهمیت و اولویت مسایل اجتماعی. - تمرکز بر جابجایی و اسکان جمعیت به عنوان اصلی‌ترین موضوع و مساله اجتماعی در طرح‌های انتقال آب - بیماری‌ها و انتقال آن‌ها از طریق طرح دومین موضوع اجتماعی در طرح‌های انتقال آب است. ۰ ) 51۵012۳05 10100 آ۵ ۵۳۵۵۵۶ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتفال آد موضوع بین‌حوضه‌ای از دیدگاه اجتماعی » در کشورهای منتخب ۳ ادامه حدول ۳/۹( 333333333 ۲-۳- عبارات کلیدی در تجربه کشوره - بی‌توجهی به جبران خسارات وارده بر منابع و دارایی‌های عمومی نظیر: دیگر رودخانه‌ها از جمله بستر رودخانه 9 ماهی؛ - چمنزارهاء جنگل‌ها.ء تالاب‌ها و منبع معیشت 9 درآمد افراد و9 خانوارها هستند. منابع زمین و آب. و بالارفتن سطح آب دریا و تاثیر آن‌ها بر تعادل اکولوژیکی و در نتیجه از دست بدأن‌ها بهره‌مندی جوامسع شهری و روستایی از برق تولیدی سدها و بی‌بهره ماندن جوامع متضرر کشاورزی مرغوب به عنوان غرامست به جمعیت جابحاشده به ندرت اتفاق افتاده است - ضرورت انجام یک تحلیل جامع اجتماعی - اقتصادی در منطقه تحت تاثیر پروژه در حوضه آبریز و حوره نفود بالادست 0 پایین‌دست سد - لزوم انجام پیمایش اجتماعی در حوزه نفوذ پروژه شامل حوضه محل تلاقی شاخه اصلی. حوزه نفود بروژه و مسیر کانال انتقال آب ۳۱ 3۹ ما - توجه صرف به اجرا زمان‌بندی پروژه و بی‌توجهی به انسجام زنان و سالمندان در برنامه جابجایی و پس از ا ن - عدم پایش و ارزیابی آثار تخریب محیط - عدم پایش و ارزیابی آثار اجتماعی بلندمدت ناشی از تغییرات حاصل از اجرای پروژه - عدم تصریح و آشاره روشن به طرح‌های انتقال آب در برنامه - (برنامه متصدی سیستم رودخانه از سال ۷ تا ۲۰۱۸ در ۳۱ استان اجرا شده که شعار آن تغییر و نوآوری در سیستم مدیریت محلی صرفا به عنوان حفاظت‌کننده کیفیت آب و اجرا کننده برنامه پاکسازی بوده‌اند. در این برنامه برای گروه‌های فقیر نیز از طریق - عدم آموزش جنبه‌های غیرسازه‌ای به مهندسان و بی‌توجهی ایشان به مسایل فرهنگی و چالش‌های ناشی از برخورد ۴ع۱ ۲ ۳۱۷۵۲ -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ و ۳ ادامه حدول ۹ ررززراهنمای مطالعات اجنما: ۲-۳- عبارات کلیدی در تجربه کشورها هند - مشخصات جمعیتی: تی‌داد و بعد خانوارها/ خانواده‌هاء الگوهای مهاجرت - مالکیت زمین و دارایی‌ها ان بعد از راه‌اندازی پروزه - شیوه‌های کشاورزی در منطقه از جمله داش سنتی در مورد گونه‌های بومی - بهبود در تولید محصول و بهره‌وری - بهبود احتمالی در میزان دسترسی به آب‌های سطحی و زیرزمینی و منافع حاصل از پروژه برای کشاورزی آبی. مصارف آب شرب. صنایع و نیروگاه‌های حرارتی - الگوی نهاده‌های کشاورزی - اقتصاد کشاورزی - فعالیت‌های غیرکشاورزی مانند پرورش دام و - وضعیت درآمد همراه با منابع درآمد - وضعیت مخارج سایر فعالیت‌های اقتصادی رایج در منطقه - دسترسی به زیرساخت‌ها و آمکانات اجتماعی - دسترسی به زیرساخت‌ها و امکانات افتصادی - مسایل جنسیتی امسایل و مشکلات مربوط به روابط زن و مرد. تبعیض‌های جنسیتی, دسترسی زنان به منابع و اشتغال | - استفاده اراطلاعات ثانویه در سازمان‌های مختلف دولتی شامل اطلاعات مربوط به زیرساخت‌ها و امکانات در دسترس در مقیاس‌های مختلف. نقشه‌های توپوگرافی موجود در سازمان نقشه‌برداری هند و تصاویر ماهواره‌ای موجود در انس ملی سنجش از ۱ دور 10۳ )۱۷۳5۸( می طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای او اش ما50 ۳۵۵۱۵ [31۵0۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم -انتقال آب در کشورهای مننتخب م۱۳ ۷۳۳ وتو ادامه جدول ۲-۲- عبارات کلیدی در تجربه کشورها - روش های مختلف جمع‌آوری داده: تکمیل پرسشنامه توس ط نمونه‌ها. ارزیابی روستایی " و بحث گروهی متمرکز" هزینه آب در بین بهره‌برداران _ بررسی امکان واگذاری مسوولیت حفاظظت 9 نگه‌داری از منابع آب و جمع‌اآوری هزینه‌های دریافتی از بهره‌برداران را به گروه‌های بهره‌برداران. - برگزاری جلسه نظرسنجی عمومی درباره ویژگی‌ها و آثار پروژه با حضور مشاور پروژه ۷۵۱۷ 5030|60 -۱ ۸ -2 ۸ -3 3 60۳۵۱۲ ۳۵۹ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ انتقال آب در ایران -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران م۳( ۷۲۷ ۱-۳- سابقه‌ی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در ایران توزیع ناهمگون مکانی و زمانی بارش و به تبع آن توزیع غیریکنواخت منابع آب در گستره کشور ایران موجب شده است بسیاری از مناطق مرکزی و شرقی کشور همواره با کمبود آب روبرو بوده و در عین‌حال. بیش‌تر مناطق شمالی و قسمت هایی از مناطق غربی کشور در سال های مرطوب با آب مازاد قابل برنامه ریزی مواجه شوند که یا از مرزها خارج شده و یا در دریاها تخلیه می‌شوند. بر همین اساس, موضوع انتقال آب از حوضه‌ها و مناطق پرآب به حوضه‌ها و مناطق کم‌آب همواره مدنظر برنامه‌ریزان و سیاستگذاران آب قرار داشته و وزارت نیرو به نمایندگی از دولت و به عنوان متولی تامین نیازهای آبی کشور. به استناد قانون توزیع عادلانه آب و با توجیه حفظ توسعه موزون در سطح ملی, در دوره‌های مختلف زمانی اقدام به اجرای طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای نموده است. نمونه‌هایی از این طرح‌ها در دوره قبل از ۱-۱-۳- بسترهای قانونی انتقال آب بین‌حوضه‌ای بر اساس ماده ۲۱ قانون توزیع عادلانه آب. تخصیص و اجازه بهره برداری از منابع عمومی آب برای مصارف شرب. کشاورزی. صنعت و سایر موارد منحصرا با وزارت نیرو است. به طور کلی, تحلیل وزارت نیرو بر این است که حفظ الگوی فعالیت در سطح مناطق پرآبی باشیم که چه بسا فاقد پتانسیل منابع دیگر نظیر خاک. معادن و صنایع باشند. از این رو انتقال بین‌حوضه‌ای آب به عنوان راهکاری مناسب جهت برقراری این توازن شناخته شده است و اقدام وزارت نیرو در خصوص صدور مجوزهای انتقال آب بین حوضه‌ای در راستای این ماده قانونی و عمل به وظیفه حاکمیتی آن در تامین نیازهای آبی کشور بوده است. در سند راهبردهای توسعه بلندمدت منابع آب کشور که در سال ۱۳۸۲ به تصویب هیات وزیران رسیده است. بر «انجام طرح‌های انتقال بین حوضه‌ای از دیدگاه توسعه پایدارء با رعایت حقوق ذی‌نفعان و برای تامین نیازهای مختلف مصرف مشروط به توجیهات فنی, اقتصادی, اجتماعی و منافع ملی» تاکید شده است. همجنین. در بند ه ماده ۱۷ قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی, اجتماعی و فرهنگی کشور تصریح شده است که «طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای باید از دیدگاه توسعه پایدارء با رعایت حقوق ذی‌نفعان و برای تامین نیازهای مختلف مصرف. مشروط به توجیه فنی, اقتصادی. اجتماعی و زیست محیطی و منافع ملی مورد نظر قرار گیرد». از سوی دیگرء با توجه به اینکه آب در قانون اساسی به عنوان یک انفال و سرمایه ملی تلقی شده است. دولت و وزارت نیرو این اختیار را دارد که وارد مقوله انتقال بین حوضه‌ای شوند. سیاست وزارت نیرو بر این بوده که منابع آب یک -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای بهره‌برداری از منابع آب را دارند. در این چارچوب. دولت پس از تامین نیازهای منطقی حوضه مبداء می‌تواند با رعایت ملاحظات محیط زیستی, اقتصادی و اجتماعی نسبت به اجرای طرح‌های انتقال آب از آن حوضه یا استان به حوضه‌ها با استان‌های دیگر اقدام نماید. با وجود این به نظر می‌رسد شفافیت لازم در مورد چارچوب‌های قانونی و معیارهای اولویت تصویب و اجرای این طرح‌ها همواره محل مناقشه بین صاحب‌نظران توسعه و عموم مردم باشد. به عنوان مثال, معیارهای توجیه‌پذیری اجتماعی, اقتصادی و محیط زیستی این طرح‌ها در آسناد و قوانین بالادستی به طور شفاف تبیین نشده است. از این رو در مواردی انتقال آب از حوضه‌هایی صورت گرفته است که خود در پایین‌دست حوضه چالش‌های توجیه آن‌هاء یکی دیگر از نواقص جدی در قوانین بالادستی ناظر بر این پروژه‌ها محسوب می‌شود. گزارش‌های مطالسات توجیهی این طرح‌ها و پروژه‌ها در دسترس عموم قرار نگرفته و نظرسنجی از عموم درباره آن‌ها انجام نمی‌گیرد. ۲-1-۳- فهرست طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای در کشور به طور کلی و با توجه به اطلاعات به دست آمده از وزارت نیرو در حال حاضر مجموعا ۴۵ طرح انتقال بین حوضه ای در مقیاس های مختلف در ایران وجود دارد که ۱۷ مورد از آن‌ها در حال بهره برداری. ۱۵ مورد در حال اجرا و ۱۳ مورد در حال ۷ میلیارد مترمکعب در دست بهره‌برداری, حدود ۲/۱۶ میلیارد مترمکعب درحال اجرا و حدود ۰/۸۲ میلیارد مترمکعب در دست مطالعه است. در جدول (۱-۳)» استان‌های مبدا و مقصد انتقال آب. حوضه‌های آبریز درجه دو مبدا و مقصد.ء وضعیت طرح از نظر مطالعاتی, اجرایی و بهره‌برداری. هدف طرح (کشاورزی. شرب. صنعت) و حجم سالیانه انتقال آب ارائه شده است. اولین پروژه انتقال آب بین حوضه‌ای مربوط به تونل کوهرنگ اول است که در سال ۱۳۳۳ با حجمی نزدیک به ۳۰۰ میلیون مترمکعب در سال (طبق آمار وزارت نیرو) به بهره‌برداری رسید. این پروژه برای بهره‌برداری کشاورزان اصفهان طراحی شد و بخشی از منابع آب استان چهارمحال و بختیاری و حوضه کارون بزرگ را برای کشاورزی در محدوده استان اصفهان منتقل می‌کند. پس از آن. طرح انتقال آب از سد طالقان (حوضه سفیدرود) به شبکه آبیاری دشت قزوین در سال ۶ به بهره‌برداری رسید. سایر طرح‌های انتقال آب بر اساس اطلاعات وزارت نیروء پس از انقلاب, اجرا و به بهره‌برداری رسیده‌اند. ۱- مقایسه شود با اقدام دولت هند در دسترسی آزاد عموم به گزارش‌های مطالعات طرح‌های انتقال بین حوضه‌ای که بر اساس حکم دیوان عالی آن کشور در سال ۲۰۰۲ قرار بر این شده که این گزارش‌ها در اختیار عموم برای اظهار نظر قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل لس سوم -انتقال آب در ایران ای جدول ۱-۳- عنوان طرح تونل چشمه لنگان و خدن5 تان انتقال آب دز به قمرود سد کمال صالح سد شهید (طرح ماربر) طرح ونک- سولکان بشار به شرب شیراز انتقال آب از سد ژاوه به قروه دهگلان انتقال آب از سد آزاد به سد فوچم سد جومان و سامانه انتقال سد سردشت و سامانه ۳۹ گت حخجم آب (م.م. م) -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۰ لس 2 3333333333 ادامه جدول ۳- عنوان طرح دریاچه ارومیه محرم) انتقال آب از سیستم تالار- سامانه انتقال آب مازندران - قطری سامانه انتقال آب و تصفیه شاهرود از سد کالپوش سد طالقان (خط آبرسانی به تهران و البرز) سد طالقان (شبکه آبیاری دشت قزوین) به استان همدان انتقال آب قزل اوزن به اردبیل عوضه‌ای ششگت حجم انتقال آب (م.م. م) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل -_ ۳ زه خزر کارو سوم -انتقال آب در ایران سس ادامه جدول ۳- عنوان طرح انتقال منابع آب زیرزمینی تهلاب به زاهدان انتقال آب از زاینده رود به کاشان طرح انتقال آب زاینده رود به برد طرح انتقال آب از سد صفا به کرمان انتقال آب از سد کارواندر به خاش کانال چالوس انتقال آب سد دوستی به استان خراسان جنوبی طرح انتقال آب ارس به آبرسانی به گناباد از دشت انتقال آب از سد خرسان ۳ به استان‌های یزد و کرمان ۲- مطالعات احتماع «ر آدامه. به بررسی و ارز به استان سمنان» و ا ن به استان‌های اصفهان - بازتاب دهنده تاز _ بهره‌برداری از منا - وجود و دسترسی ۸ خچچچجچج حجم آب (م.م. م) دریای ه‌های حوضه -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۲۳ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای - در جریان بودن مطالعات طرح بر اساس بررسی‌های انجام شده تا پیش از دهه اخیرء نشانه‌ای قابل اعتنا از توجه به جنبه‌های اجتماعی در مراحل مطالعاتی. اجرایی و بهره‌برداری از طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در ایران مشاهده نمی‌شود. بیان گزاره‌های کلی در زمینه فواید اجتماعی و اقتصادی اجرای این‌گونه طرح‌ها و انجام پیش‌بینی‌های جمعیتی به منظور برآورد میزان آب مورد نیاز جوامع شهری و روستایی در افق های زمانی مختلف. همه آن چیزی است که - در بهترین حالت - در اسناد مطالعاتی طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای ایران وجود دارد. در دهه اخیر با توجه به تشدید مشکلات آبی و بروز تنش‌های اجتماعی در حوضه‌های مختلف و افزایش دانش و آگاهی‌های عمومی در زمینه ابعاد اجتماعی طرح‌های انتقال آب. تحرک جامعه مدنی و گسترش فعالیت‌های تشکل‌های مردم نهاد و شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ای و جمع‌بندی از درس آموخته‌های جهانی و تقویت پایگاه‌های دانش و تدوین اسناد سیاستی و برنامه‌ای» وضع برخی قوانین و مقررات و دستورالعمل‌ها وا یین‌نامه‌های اجراییء توجه به جنبه‌های اجتماعی در مراحل مطالعه و اجرا و بهره‌برداری از این گونه طرح‌ها افزون گردید. اما این تغییر تا امروز کم‌تر در قالب شرح خدمات مستقل اجتماعی و تولید اسناد مرتبط و اقدامات کارفرمایی در مراحل اجرا و بهره‌برداری,» بازتاب یافته است. بررسی‌های انجام شده در این زمینه نشان می‌دهد که در دوره مورد آشاره تلاش‌هایی در جهت توجه به جنبه‌های اجتماعی در مرحله مطالعات طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای به خصوص در قالب مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی طرح‌ها صورت گرفته است. تکمیل ماتریس اثرات طرح بر محیط اجتماعی و انسان ساخت در دوره‌های ساخت و بهره‌برداری عمدتا از سوی کارشناسان غیرمرتبط با علوم اجتماعی و بر اساس برداشت‌های کلی و تجربی, فعالیتی نسبتا رایج در طرح‌های مهم انتقال آب بوده است. تهیه شرح خدمات مستقل و تخصصی از سوی برخی مشاورین و کارفرمایان, برگزاری نشست‌های کارشناسی برای بحث و تبادل نظر درباره پیامدهای اجتماعی طرح‌های بزرگ انتقال آب. تمرکز بر موضوع آب قابل برنامه‌ریزی در حوضه‌های مختلف آبی و ممنوعیت اجرای طرح‌های انتقال آب با هدف مصرف در بخش کشاورزی از جمله دستاوردهای این دوره به شمار می‌آید. از سوی دیگرء در این دوره اگرچه صدای نمایندگان جامعه مدنی در قالب موافقت و یا مخالفت با اجرای طرح‌های انتقال آب به خصوص طرح‌های بزرگ به طور بی‌سابقه‌ای به‌گوش می‌رسد؛ اما نشانه‌ای قوی از تلاش مجریان طرح‌ها برای جلب مشارکت سازمان یافته جوامع متاثر از اجرای طرح‌ها در فرایندهای تصمیم‌گیری همچنان وجود ندارد و رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی مهم‌ترین ابزار ارتباطی جوامع ذی‌نفع برای بیان درخواست‌ها و طرح نقطه‌نظرات و ارسال پیام‌های اقشار مختلف اجتماعی به تصمیم‌گیران و مجریان طرح‌هاست. هم‌زمان اعمال فشار سیاسی همه‌جانبه بر مدیریت آب کشور با استفاده از امکانات و ظرفیت‌های نمایندگان مجلس شورای اسلامی و دیگر نهادهای محلی قدرت. به شکل مضاعفی انجام بررسی‌های دقیق‌تر فنی و تبادل نظرهای کارشناسی و بهبود کیفیت انجام مطالعات طرح‌ها را با تاکید بر جنبه‌های اجتماعی و شفافیت در تصمیم‌گیری‌ها با محدودیت روبرو ساخته است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران ۳( ۸۳ در دهه اخیرء اگرچه موضوعات محیط زیستی در کانون مسایل مرتبط با اجرای طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای قرار دارد؛ اما بحث درباره پیامدهای مثبت و منفی اجتماعی طرح‌ها - البته در قالب احکام وگزاره‌های کلی غیرقابل رد و با انتقال آب در فضای اجتماعی و دسترسی به داده‌ها و اطلاعات طرح‌ها و انتشار آن‌ها به دلایل مختلف و به ویژه به دلیل شکنندگی و حساسیت‌های ایجاد شده در جامعه با محدودیت. احتیاط و ملاحظه‌کاری‌های زیان‌بار مدیریتی روبرو است. این محدودیت‌ها از یک سو مانع از مشارکت متناسب گروداران در فرایند مطالعات و شکل‌گیری گفتگوهای منطقی و سازنده در سپهر اجتماعی و شفافیت و پاسخ‌گویی در فضای تصمیم‌گیری شده و از سوی دیگر شرایط را برای رواج شایعات و گردش اطلاعات نادرست و غیردقیق و بروز داوری‌های غیرمنصفانه و تشدید تعارضات اجتماعی و مخالفت با اجرای طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای, فراهم ساخته است. با توجه به آنچه اشاره شد. گردآوری اطلاعات مورد نیاز در ارتباط با طرح‌های انتقال آب با محدودیت‌هایی روبرو بوده که طبیعتا نتایج بررسی‌های انجام شده در زمینه میزان توجه به جنبه‌های اجتماعی در فرایند مطالعات این طرح‌ها را تا حدودی با ریسک عدم‌دقت مواجه ساخته است. با عنایت به اسناد. گزارش‌ها و اطلاعات در دسترس, سه طرح نمونه از منظر شرح خدمات مطالعات اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است که نتایج آن به شرح زیر می‌باشد: ۱-۲-۳ مطالعات مرحله اول طرح نمک‌زدایی و انتقال آب از دریای خزر به استان سمنان طرح نمک‌زدایی و انتقال آب از دریای خزر به استان سمنان یکی از پرحاشیه‌ترین طرح‌های انتقال آب در ایران است که طی سال‌های اخیر همواره در مرکز توجه کنش گران اجتماعی و هواداران محیط زیست قرار داشته است. گذشته از مخالفت‌ها و موافقت‌ها با کیفیت انجام مطالعات و اهداف این طرح. بررسی‌ها نشان می‌دهد که طرح یاد شده دست کم در مرحله مطالعاتی از شرح خدماتی نسبتا گسترده در قلمرو اجتماعی برخوردار بوده است. طرح انتقال آب از خزر به استان سمنان به کارفرمایی شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران در شمار معدود طرح‌های انتقال آب در کشور است که انجام بررسی‌های اجتماعی را حداقل در حوضه مبدا و مسیر انتقال و پیش‌بینی‌های جمعیتی در استان سمنان و بررسی پیامدهای اجتماعی اجرا و بهره‌برداری از طرح را در قالب شرح خدمات مستقل مطالعات اجتماعی و تکمیل ماتریس ارزیابی اثرات را در چارچوب مطالعات محیط زیستی مورد توجه قرار داده است. بخش‌های پنجم و دوازدهم از شرح خدمات طرح به انجام مطالعات مستقل اجتماعی و پیش‌بینی‌های جمعیتی اختصاص دارد(پیوست شماره ۵). موضوعات اجتماعی مورد بررسی در شرح خدمات یاد شده محدوده‌های متاثر از احداث سیستم‌های آب شیرین کن‌هاء سیستم‌های ذخیره‌سازی و سامانه انتقال را شامل می‌شود. علاوه بر این» مشاور جهت تعیین میزان آب شرب مورد نیاز در مقاطع مختلف زمانی تا سال افق طرح موظف به انجام پیش‌بینی‌های جمعیتی در استان سمنان بوده است. بر اساس محتوای شرح خدمات در جریان انجام پیش‌بینی‌های جمعیتی مشاور علاوه بر منظور داشتن عوامل مرتبط با پویایی درونی جمعیت استان بر اساس پارامترهایی چون نرخ زاد و ولد و مانند این‌هاء موظف به در نظر گرفتن سایر عوامل موثر -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای بر تحولات جمعیتی, مانند اجرای طرح‌های توسعه اقتصادی با توجه به فرصت‌های ایجاد شده ناشی از انتقال آب خزر به استان و اثر آن بر ایجاد فرصت‌های شغلی تازه و سرمایه‌گذاری و افزایش توان نگهداشست و جذب جمعیت جویای کار است. آشکار است که در شرح خدمات مشاور موضوعاتی چون اطلاع‌رسانی و آگاهی بخشی به جوامع مورد مطالعه و دریافت نظرات آنان, تلاش برای جلب مشار کت و همراه نمودن جوامع ساکن در حوضه مبدا و مسیر انتقال در فرایندهای تصمیم‌گیری مربوط به تکوین سیمای طرح و نحوه اجرا و بهره‌برداری ازآن» شناسایی و گروه‌بندی زیان‌دیدگان و فایده‌برندگان بر اساس اصل عدالت و انصاف و راهکارهای ایحجاد وضعیت برد- برد چندان مورد توجه قرار نگرفته است 9 صرفا بر شناسایی و ارزش‌گذاری خسارات وارده و نحوه جبران آن و بالاخره ارائه راهکارهای کاهش پیامدهای منفی اجتماعی طرح تاکید شده است. در این شرح خدمات تم رکز بر معرفی کم‌زیان‌ترین گزینه برداشت. ذخیره‌سازی و مسیر آب بر اساس درس آموخته‌های جهانی به شرایط بهتری به لحاظ شرایط زیست و زندگی اجتماعی در اثر اجرای طرح., دست یابند و از این رو دلیلی برای موافقت و همراهی خود با طرح بیابند. علاوه بر این شرح خدمات مطالعات اجتماعی صرفا خدمات مر تبط با دوره مطالعه ر شامل شده و فعالیتی را برای دوره اجرا و بهره‌برداری از طرح در رابطه با موضوعات اجتماعی مورد توجه قرار نداده است. توصیه‌های کلی در راستای کاهش عوارض منفی اجتماعی طرح در دوره‌های اجرا و بهره‌برداری نیزر که معمولا در قالب ماتریس ارزیابی اترات محیط ریستی طرح ارائه می‌شود اغلب فاقد مستندات لازم است؛ چرا که محتوای مورد نیاز برای پشتیبانی از این ارزیابی‌ها اصولا در فرایند مطالعات اجتماعی با توجه به شرح ِ طرح را فاقد توجیه اقتصادی نماید. ۲-۲-۳ طرح انتقال آب از خلیج فارس و دربای عمان به مرکز فلات ابران بنا به نظر برخی از دست‌اندرکاران" تاخیر در انجام مطالعات اجتماعی می‌تواند ناشی از طولانی بودن زمان انجام دیگر: «شرح خدمات مطالعات اجتماعی برای دوره اجرا و بهره‌برداری بهتر است پس از مشخص شدن سیمای فنی طرح‌های انتقال آب و انجام بررسی‌های فنی- اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.» -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران ۳( ۸۵ به لحاظ اهمیت موارد مطرح شده در فرایند تدوین این راهنما و نیز ابعاد عظیم طرح مذکور و توان انرگذاری آن بر تحولات توسعه‌ای بیش از ۱۶ استان کم‌آب کشورء محتوای مطرح شده از سوی مشاور طرح در این بخش ارائه می‌گردد. محتوای شرح خدمات پیشنهادی مشاور مذکور هم به لحاظ رویکرد و هم به لحاظ روش‌شناسی و موضوعات مورد بررسی در دوره مطالعاتی اجرایی و بهره‌برداری از طرح و تاکید بر ضرورت تدوین یک برنامه پایش و ارزشیابی از اهمیت زیادی برخوردار است و گامی مثبت و رو به جلو در زمینه تدوین شرح خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های بزرگ انتقال آب بین‌حوضه‌ای در ایران به شمار می‌آید. گرچه در این شرح خدمات نیز مشاور به‌رغم تاکید بسیار بر ضرورت شکل‌گیری یک بازی همه برنده, باز هم در بخش راهکارها «ارائه راهکارهای کاهش و تسکین اثرات و پیامدهای اجتماعی برای گزینه‌های منتخب» را مطرح نموده که طبیعتا یک راهکار حداقلی برای خسارت‌دیدگان محسوب می‌شود. - ملاحظات و رئوس مطالعات اجتماعی * محدود بودن زمان اعتبار مطالعات اجتماعی *پویا بودن جوامع و تغییر و تحول مستمر در آن‌ها * تغییر منافع گروداران با گذر زمان و تحت تاثیر عوامل مختلف * غیرمتعارف و زمان بر بودن راه حل‌های آرائه شده توسط کارشناسان اجتماعی * عدم توجه مدیران با ملاحظات اجتماعی تا قبل از بروز عواقب اجتماعی و مشهود شدن آثار منفی * تنوع راه‌حل‌ها و اهمیت نگاه سیستمی و توجه به همه مولفه‌ها - الزامات و پیشنهادات جهت مطالعه و اجرای طرح از منظر اجتماعی * یکپارچه‌سازی کلیه بخش‌های اجتماعی شرح خدمات و ایجاد سرفصل مجزایی با عنوان ارزیابی پیامدهای * برقراری انسجام و ارتباط نظام‌مند بین بخش‌های محیط زیستی و اقتصادی طرح با بخش اجتماعی (توجه به تاثیرپذیری مسایل اجتماعی از موضوعات محیط‌زیستی و اقتصادی) * ضرورت توجه ویژه به مسایل حقوقی در سطح محلیء ملی و بین‌المللی (بررسی ابعاد حقوقی در مبداء مسیر و مقصد طرح انتقال) جلب مشارکت و مداخله گروداران به‌خصوص ذی‌نفعان محلی در طراحی و اجرای طرح * تلاش برای اتخاذ یک رویکرد همه‌برنده (حتی‌الامکان) * توجه ویژه به اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی و توجه به کلیه ابزارها * ایجاد کمیته راهبری چند رشته‌ای برای طرح (فنی, اجتماعی. اقتصادی, مالی و محیط زیست و ...) - ضرورت آرزیابی اجتماعی * ابزار(ی برای) برنامه‌ریزان» مدیران و تصمیم‌گیرندگان -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۶ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۹ دست‌یابی به اهداف مورد انتظار از طرح شناسایی و ارائه پاسخ مناسب به نگرانی‌ها و دغدغه‌های اجتماعی مرتبط با طرح * شناسایی به موقع و برنامه‌ریزی برای رفع. کاهش یا تسکین نارضایتی‌های احتمالی در سطوح مختلف و در محل‌های مختلف - الزام قانونی در سیاست‌های ابلاغی برنامه پنجم توسعه. دولت مکلف شده است برای تمامی طرح‌های مهم کشور پیوست انجام مطالعات ارزیابی تاثیرات اجتماعی برای طرح‌های بزرگ. نظیر انتقال آب بین‌حوضه‌ای به عنوان یک اجرایی جزء ۲ بند الف ماده ۸۰ قانون برنامه ششم توسعه درباره ارزیابی تاثیرات اجتماعی»" فراهم شده است. - آهداف و خروجی‌های مورد انتظار * شناسایی زمینه‌ها و عوامل اجتماعی- فرهنگی, نهادی. اقتصادی و حقوقی موثر بر طرح اعم از بازدارنده و * بررسی و پیش‌بینی تاثیرات اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی مثبت و منفی و تعارضات احتمالی ناشی از طرح در محدوده تحت تاثیر آن و علل آن * بررسی میزان پذیرش و مقبولیت طرح در بین ذی‌نفعان به‌ویژه مصرف‌کنندگان نهایی و جوامع محلی (موثر در انتخاب مسیر و انتقال آب) * ارزیابی پایداری طرح از منظر اجتماعی در بلندمدت و میزان رعایت عدالت اجتماعی در اجرای آن (تسهیم عادلانه منافع و مضرات ناشی از اجرای طرح) * ارائه راهکارهای کاهش پیامدها و تاثیرات منفی و افزایش تاثیرات مثبت ناشی از طرح * تدوین و ارائه دستورالعمل اجتماعی- فرهنگی برای اجرایی کردن طرح با کم‌ترین پیامدها و تعارضات اجتماعی- فرهنگی و ارائه نظام اجرایی و نظارتی و پایش ۱- مصوبه شماره ۳۴۷۲۳ات۵۵۶۱۸ه مورخ ۱۳۹۹/۴/۴ هیئت وزیران -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران ۳ ۸۷ علاوه بر این مشاور در سند یاد شده رئوس و شرح تفصیلی خدمات اجتماعی مورد نیاز را آن چنان که در ادامه آمده است به کارفرمای طرح اعلام نموده است: - رئوس شرح خدمات مطالعات اجتماعی * تدوین روش‌شناسی مبتنی بر تجارب جهانی و داخلی * بررسی رویکردها و تجارب جهانی و داخلی در خصوص ارزیابی پیامدهای اجتماعی طرح‌های مشابه * تدوین و ارائه روش‌شناسی ارزیابی پیامدهای اجتماعی طرح در دو سطح راهبردی (کلان) و جزییات کامل * گردآوری» بررسی و تحلیل مجموعه مطالعات اجتماعی صورت گرفته در حوزه جغرافیایی تحت‌تاثیر طرح و ارائه گزارش مدیریتی مبنی بر نتایج حاصل از مطالعات مذکور موثر در طرح حاضر * بررسی و ارزیابی ابعاد اجتماعی طرح‌های مشابه در حال بهره‌برداری در محدوده تحت تاثیر طرح (به‌ویژه طرح‌های نمک‌زدایی) به‌منظور اخذ بازخوردهای لازم جهت لحاظ نمودن آن‌ها در مطالعه و اجرای طرح * طراحی مدل مفهومی و مراحل انجام مطالعات ارزیابی تاثیرات اجتماعی * تدوین و ارائه گزارش آغازین مشتمل بر تحلیل تجارب و روش‌شناسی انجام مطالعات ارزیابی اجتماعی - بررسی» تدوین و تحلیل اسناد بالادستی از منظر اجتماعی * بررسی الزامات اسناد. قوانین و مقررات ملیء منطقه‌ای و محلی مرتبط از منظر اجتماعی * بررسی نتایج مطالعات آمایش سرزمین, مطالعات مدیریت یکپارچه نوار ساحلی؛ و طرح‌های جامع شهری موثر بر طرح و لحاظ نتایج به‌دست آمده در روند مطالعه طرح - تعیین محدوده و شناخت وضع موجود اجتماعی * شناخت سیمای اجتماعی و فرهنگی وضع موجود * بررسی و تحلیل مشخصات و ویژگی‌ها و تنوع فرهنگی محدوده تحت تاثیر طرح * بررسی, ارزیابی و تحلیل وضعیت سیاسی محدوده تحت تاثیر طرح - شناسایی و تحلیل ذی‌نفعان (در سطوح مختلف و گروه‌های مختلف) و تحلیل منافع آن‌ها * شناسایی و تحلیل اولیه گروه‌های ذینفع و ذی‌ضرر شامل افراد. گروه‌هاء سازمان‌ها و اجتماعات محلی و بررسی منافع اقتصادی, اجتماعی و سیاسی آن‌ها 1( ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۸ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای شناسایی و تحلیل اولیه دستگاه‌های اجرایی دولنی ذی‌مدخل (شرکت آب منطقه‌ای, سازمان جهاد کشاورزی, اداره کل منابع طبیعی, سازمان صنعت. معدن و تجارت استان؛ سازمان گردشگری و صنایع دستی. آداره کل حفاظت محیط زیست استان. سازمان صنعت. معدن و تجارت. اتاق بازرگانی» و .-) و رابطه متقابل آن‌ها * شناسایی و تحلیل اولیه نهادهای سیاسی ذی‌مدخل و موثر بر اجرای طرح * جمع‌بندی تحلیل ذی‌نفعان - شناسایی و برآورد تاثیرات (پیامدهای) اجتماعی طرح * دامنه‌یابی تاثیرات طرح * برآورد تاثیرات طرح * ارزیابی تمایل به پرداخت مصرف‌کنندگان نهایی مختلف با توجه به سناریوهای مختلف قیمت‌گذاری آب انتقالی - برنامه مدیریت پیامدها * تدوین توصیه‌هایی برای تقویت آثار مثبت و کاستن از عوارض منفی ناشی از اجرای طرح * اقدامات پیشنهادی برای جبران خسارات وارده به ذی‌نفعان متاثر از طرح * اولویت‌بندی اقدامات پیش‌نیاز اجرای طرح ۹ تدوین نظام تخصیص منابع آب انتقالی با لحاظ معیارها و شاخص‌های اجتماعی * شناسایی و تدوین مدل حل اختلاف و تناقضات اجتماعی محتمل * جمع‌بندی و تدوین معیارهای ارزیابی اجتماعی * ارزیابی گزینه‌ها بر مبنای معیارهای نهایی * ارائه راهکارهای کاهش و تسکین آثرات و پیامدهای اجتماعی برای گزینه‌های منتخب - تدوین و ارائه دستورالعمل اجرای طرح و پایش اجتماعی * پیشنهاد روش اجرای مناسب به دستگاه (های) مجری طرح * منطقه‌بندی محدوده مورد مطالعه از نظر اولویت اجرای طرح *پیشنهاد ساختار اجرایی و نظارتی مناسب جهت اجرای طرح با تاکید بر مشارکت مردم و نهادهای محلی از جمله تشکل‌های آب‌بران * طراحی و تدوین نظام پایش با هدف مراقبت‌های پس از اجرای طرح مهندس مشاور طرح در پایان به کارفرما پیشنهاد می‌کند: «از آنجا که یکی از موضوعات بسیار مهم و اثرگذار در طراحی و مکان‌یابی مسیرسامانه, مساله تمایل به پرداخت مصرف‌کنندگان نهایی است. از این روء این مساله به صورت خاص و در قالب یک کار بین‌رشته‌ای باید به صورت مشترک توسط بخش‌های اجتماعی و اقتصادی و مالی طرح انجام -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقا ل آب در ایران ۳/۹( ۸۹ گیرد.» بررسی رویکرد و شرح خدمات پیشنهادی مطالعات اجتماعی در این طرح از وجود نقاط قوت زیادی خبر می‌دهد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت است از: - توصیه به یکپارچه‌سازی مطالعات اجتماعی طرح در قالب پیوست اجتماعی - تاکید بر شناسایی و تحلیل گروداران (ذی‌نفعان در متن) - تاکید بر ضرورت حفظ ارتباط و توجه به اندرکنش موضوعات فنی, اقتصادی, محیط زیستی و اجتماعی در مطالعات طرح - پیشنهاد طراحی و استقرار سازوکاری برای پایش و ارزشیابی (در متن پایش) میزان پیشرفت و دستاوردهای اجتماعی طرح اما مهم‌ترین نقطه ضعف این طرح از منظر توجه به جنبه‌های اجتماعی, عدم هم‌زمانی انجام مطالعات اجتماعی طرح با مطالعه در بخش‌های فنی, محیط زیستی و اقتصادی و موکول کردن آن به آینده است. ۳-۲-۳- طرح انتقال آب از سرشاخه‌های کارون به استان‌های اصفهان. یزد و کرمان مجموعه طرح‌های انتقال آب از سرشاخه‌های کارون به حوضه‌های مجاور با سابقه‌ترین و بی‌گمان مناقشه برانگیزترین برنامه انتقال آب در کشور است. در سال‌های اخیر هم‌زمان با پیشی گرفتن مصارف آبی بر منابع در دسترس در بسیاری از حوضه‌های آبریز و ادامه خشکسالی‌هاء تنش‌ها و تعارضات اجتماعی بر سر آب. ابعادی سیاسی- امنیتی نیز به خود گرفته است. طرح انتقال آب از سرشاخه‌های کارون به استان‌های اصفهان. یزد و کرمان شامل تعدادی طرح و پروژه مطالعاتی, اجرایی و در دست بهره‌برداری مختلف است. تاکنون ۱۰ طرح انتقال آب از سرشاخه‌های کارون بزرگ (کارون و دز) به فلات مرکزی اجرا شده یا در حال اجرا هستند. این طرح‌ها دارای موافقان و مخالفان بسیاری بوده و بحث بر سر فواید و زیان‌های آن‌ها به ویژه در یک دهه اخیر به یک مساله‌ای اجتماعی بدل شده است. طرح انتقال آب کوهرنگ ۳ از جمله این طرح‌هاست که با هدف انتقال ۲۵۰ میلیون مترمکعب آب از سرشاخه‌های کارون به زاینده‌رود اجرا شده که پیش از تکمیل در حال بهره‌برداری است. مجوز این طرح در سال ۱۳۹۲ تحت فشارهای اجتماعی و سیاسی باطل شد. اما در سال ۱۳۹۶ درخواست منع توقیف عملیات اجرایی سد کوهرنگ از سوی سازمان محیط زیست به قوه قضاییه اعلام و مجوز ادامه عملیات اجرایی تمدید شد. این تصمیم بار دیگر موجی از شکایت‌ها و مخالفت‌های اجتماعی را با پیش‌گامی تشکل‌ها و انجمن‌های محیط زیستی برانگیخت و بر مشکلات طرح افزود. شایان ذکر است که طرح‌های تونل کوهرنگ ۱ و تونل کوهرنگ ۲ پیش‌تر با هدف انتقال آب از حوضه کارون به زاینده رود اجرا شده و به ترتیب در سال‌های ۱۳۳۲ و ۱۳۶۴ به بهره‌برداری رسیده‌اند. بررسی اسناد مکتوب و خاطرات شفاهی خبرگان صنعت آب درجریان مصاحبه‌هاء هیچ نشانی از انجام مطالعات اجتماعی در ارتباط با این دو طرح را به -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۰ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای یکی دیگر از پروژه‌های پرسابقه و بسیار بحث برانگیز در این حوضه پروژه انتقال آب از سرشاخه‌های کارون به دشت محدودیت‌های آبی در استان کرمان بار دیگر در سال ۱۳۹۳ با نظر وزارت نیرو دوباره به جریان افتاد که طبیعتا انتقادات آب از رودخانه کارون به استان‌های اصفهان. کرمان و یزد برنامه‌ریزی شد که تصمیم‌گیری درباره آن متاثر از مخالفت جوامع پایین ‌دست و وجود برخی مشکلات اجتماعی در محدوده محزن سد و نیزر برخی اشکالات فنی. برای بیش از یک دهه به طول انجامید. مطالعات اولیه این طرح در سال ۱۳۸۱ و با کارفرمایی شرکت سهامی آب منطقه‌ای اصفهان آغاز شد. در این مدت. سیمای فنی طرح بارها دستخوش تغییر شد اما این تلاش‌ها راه به جایی نبرد و در مقاطعی نهادهای قضایی به موضوع وارد شدند. سرانجام در سال ۱۳۹۷ گزینه‌های تازه‌ای در قالب ترکیبی از محل‌های برداشت با تمرکز بر برداشت از سد خرسان ۲ مطرح گردید که مطالعات آن در حال انجام است. این طرح شامل مجموعه‌ای از چند پروژه است که هدف آن انتقال سالانه ۵۸۰ میلیون مترمکعب آب از حوضه آبریز کارون به منظور تامین بخشی از نیازهای آبی میلیون مترمکعب سهم یزد و ۱۸۰ میلیون مترمکعب سهم استان کرمان است. تاکنون کارفرمای طرح یعنی شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران فراخوان‌های متعددی برای انتخاب مشاور برگزار نموده است که گاه پیشنهادهایی از سوی برخی مهندسین مشاور در ارتباط با انجام مطالعات اجتماعی در کنار مطالعات پیشنهادی برمی‌آید. اهمیت پرداختن به موضوعات اجتماعی در حوضه‌های میدا و مقصد و نیرز مسیر انتقال و محدوده مورد نیاز طرح و ارزش دارایی‌های داخل مخزن و از همه مهم‌تر تاکید بر بررسی آثرات اجتماعی طرح در دوره‌های اجرا و بهره‌برداری از نقاط قوت شرح خدمات پیشنهادی است که البته از اجرایی شدن آن در جریان مطالعات اطلاعی در دست در یک نتیجه‌گیری کلی. می‌توان بیان نمود که موضوعات اجتماعی به‌رغم حساسیت و اهمیت فوق‌العاده آن در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای, کم‌تر از سوی کارفرمایان طرح‌های انتقال آب مورد توجه قرار گرفته و در بهترین حالت به عنوان جزیی از مطالعات آرزیابی اثرات محیط زیستی و معمولا بدون به کارگیری کارشناسان و متخصصان علوم اجتماعی و انجام مطالعات لازم به آن توجه شده است. این در حالی است که تلاش‌های زیادی از سوی برخی مشاورین برای گنجاندن مطالعات اجتماعی در زمره مجموعه مطالعات طرح‌های انتقال آب صورت گرفته که اغلب بی‌اثر و یا کم‌اثر بوده است. بدون تردید نبود یک الزام قانونی شفاف برای انجام مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای - -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقا ل آب در ایران ۳/۹( ۹ وضعیتی مشابه با مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی با همه کاستی‌هایش- و نامشخص بودن متولی قانونی آن - نهادی مشابه سازمان محیط زیست با همه کاستی‌هایش - در ناکامی و یا کم اثر شدن تلاش‌های صورت گرفته در جهمت پرداختن به موضوعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آبء نقش مهمی داشته است. در عین‌حال, نمی‌توان از بیان این نکته چشم پوشید که با همه کاستی‌ها و کم توجهی‌ها نسبت به نقش و اهمیت مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای, جایگاه مطالعات اجتماعی در سایر طرح‌های مشابه از جمله در بخش طرح‌های توسعه راه و شهرسازی و توسعه شبکه بزرگراه‌های کشور و همچنین طرح‌های توسعه و بهره‌برداری از میادین نفت و گاز و خطوط انتقال به مراتنب نامطلوب‌تر است. به‌عنوان مثال» بررسی «شرح خدمات مشاور طرح‌های خطوط لوله انتقال نفت و گاز و تاسیسات افزایش و کاهش فشار- مرحله امکان‌سنجی از انتشارات وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران» در نشریه شماره ‎٩‏ معاونت آمور مهندسی و فناوری در سال ۱۳۸۱ نشان می‌دهد که موضوعات اجتماعی تنها در چارچوب تهیه گزارش ارزیابی آنرات با این حال, با تصویب و ابلاغ آیین‌نامه اجرایی جزء ۲ بند الف ماده ۸۰ قانون برنامه ششم توسعه از سوی هیشت وزیران در سال ۰۱۳۹۹ الزام و پشتوانه قانونی برای انجام مطالعات ارزیابی تاثیرات اجتماعی/ پیوست اجتماعی طرح‌ها و پروژه‌های توسعه‌ای فراهم شده است. ۳-۳- جمع‌بندی از وضعیت مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ابران داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز برای تدوین این راهنما به طورکلی به دو روش کتابخانه‌ای و میدانی فراهم شده است. در روش کتابخانه‌ای, استخراج اطلاعات موردنیاز به کمک فیش‌برداری از منابع مکتوب فارسی و غیرفارسی انجام پذیرفته است. در روش میدانی نیز ابزار منتخب برای گردآوری داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز, مصاحبه‌نامه و تکنیک مورد استفاده مصاحبه بوده است. هدف اصلی از انجام مصاحبه با دست اندرکاران و صاحب نظران, شناخت مهم‌ترین‌ترین نقاط بروز و ظهور موضوعات و مسایل اجتماعی در مراحل مختلف مطالعات و اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های انتقال آب کشور بوده است. حاصل این بررسی در قالب بند ۲-۳-۳ این راهنما ارائه شده است. بر اساس روش‌شناسی منتخب. روند مصاحبه‌ها تا آن‌جا ادامه یافت که تیم تدوین کننده راهنما به اشباع نظری! رسیده و متقاعد شد که داده‌های تازه حاوی نکته تازه‌ای نبوده و اثری بر نتایج به دست آمده ندارد. (دانایی‌فرد و امامی ۱-1۳۵0۲۵1۵ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۲ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۶ این روش اگرچه معمولا در تحقیقات نظریه‌پردازی داده بنیان مورداستفاده قرار می‌گیرد؛ اما درعین‌حال برای پژوهش‌هایی که به دنبال توسعه چارچوب‌های مفهومی که پژوهشگر از قبل مدنظر قرار داده» توصیه شده است. بدین ترتیب. در مجموع ۲۲ نفر از ۵۳ نفری که نام ایشان در فهرست اولیه موجود بود آمادگی خود را برای شرکت در مصاحبه اعلام داشتند. این افراد شامل ۴۷ درصد مدیران و کارشناسان دولتی و شرکت‌های وابسته به دولت و ۵۳ درصد مدیران و کارشناسان غیردولتی از شرکت‌های مهندسی مشاور و صاحب‌نظران مستقل و اساتید دانشگاه بودند. از نظر میزان تحصیلات. ۲۲ درصد از مصاحبه‌شوندگان دارای مدرک دکتری, ۵۷ درصد دارای مدرک کارشناسی ارشد و ۱ درصد دارای مدرک کارشناسی بودند. از نظر سابقه کار ۱۴درصد از مصاحبه‌شوندگان دارای سابقه کار ۱۰-۱۵ سال و ۲۸ درصد بین ۱۵-۲۰ سال و ۲۲ درصد بین ۲۰-۳۰ سال و ۲۶ درصد دیگر دارای بیش از ۳۰ سال سابقه کار بودند. از نظر جنسیت شرکت‌کنندگان در مصاحبه‌ها شامل ۸۳ درصد مرد و ۱۷ درصد زن بودند. از نظر سنی ۱۳ درصد این افراد در گروه ۳۰-۳۰ سال. ۱۸ درصد در گروه سنی ۳۴۰-۵۰ سال, ۲۲ درصد در گروه سنی ۵۰-۶۰ سال و ۳۶ درصد در گروه سنی ۶۰ سال به بالا قرار داشتند. ۱-۳-۳ استخراج و تحلیل داده‌ها با توجه به محدودیت‌های ناشی از شرایط پاندمی پس از انجام چند مصاحبه حضوری و ثبت اطلاعات در قالب فایل صوتی ترجیح داده شد تا مصاحبه نامه‌ها برای اشخاص ارسال و پاسخ‌ها به صورت مکتوب و پس از بازبینی و ویرایش نهایی از سوی مهمی که می‌توانستند منظور مصاحبه‌شونده را به بهترین شکل ممکن منتقل نمایند ازدرون پاسخ‌های مکتوب. آغاز شد. این فعالیت هم‌زمان پا انجام مصاحبه‌های جدید صورت گرفت تا در صورت وجود ابهام و نقصان در طرح پرسش‌هاء امکان اصلاح خطاهای احتمالی در مصاحبه‌های بعدی با ارائه توضیحات تکمیلی به مصاحبه شونده جدید وجود داشته باشد. داده‌های مورد نظر اغلب در قالب یک واژه کلیدی و یا ترکیبی از چند واژه و یا جملات کلیدی شناسایی, استخراج و کدگذاری شدند. مطالب استخراج شده به مانند گویه‌هایی در برابر هر سوال نوشته شدند و این روند تا پایان مصاحبه‌ها ادامه یافت. در گام بعد کدگذاری داده‌ها به روش پیشنهادی اشتراوس و کوربین (دانایی‌فرد و امامی, ۱۳۸۶) شامل کدگذاری بازا و کدگذاری محوری" انجام گرفت. این روش کمک کرد تا داده‌های به‌دست‌آمده طی فرایندی تبدیل به مصالحی شوند که 8 060 -1 8 اهزد۸ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران م۳( ۹۳ می‌توانند در شکل‌گیری چارچوب ادراکی که پژوهشگر به دنبال آن است- به کارآیند. برای کدگذاری بازء با بازخوانی شد. مفهومی که جوهره معنایی مشترک آن موضوعات را در خود داشت. «این برچسب‌های مفهومی درواقع ماده خام لازم برای تحلیل را فراهم آوردند.» (دانایی فرد و امامی ۱۳۸۶) در این تحقیق تعداد ۳۷ مفهوم از عبارات کلیدی مفاهیم استخراج‌شده در مرحله بعدی بر اساس اشتراکات و هم‌پوشانی‌های معنایی جنبه‌ای انتزاعی‌تر به خود گرفتند و به ۲۱ «مقوله» تبدیل‌شدند. مقوله‌های برآمده از مفاهیم تجمیع‌یافته و دسته‌بندی‌شده درواقع استخوان‌بندی چارچوب تحلیلی را تشکیل داده و در ارتباط با یکدیگر نوعی یکپارچگی مفهومی و منطقی را به دست می‌دهند. (شکل شماره ۲-۳) در انتخاب مقولات بر اساس توصیه لی(دانایی فرد و امامی ۱۳۸۶) ویژگی‌های زیر مدنظر قرارگرفته است: - به شکل منطقی در فرایند مفهوم‌سازی‌ها و تکوین مقولات پدیدار شده باشد. - تحلیل‌ها را در جهت شکل‌یابی یک چارچوب آدراکی یاری دهد. در این مرحله از میان مقولات به‌دست‌آمده یکی را که بیش از سایرین تکرار شده بود و از قدرت تبیین‌کنندگی و برقراری ارتباط بیش‌تری میان سایر مقولات برخوردار بود و در اغلب مفاهیم ردپایی از آن در نقطه نظرات مصاحبه شوندگان مشاهده می‌شد به عنوان مقوله محوری انتخاب شد. در این بررسی «کیفیت حکمرانی» به عنوان مقوله محوری شکل ۱-۳- ارتقای مر حله‌ای مفاهیم به مقولات -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۴ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۲-۳-۳- یافته‌های بر آمده از تحلیل محتوای مصاحبه‌ها در این بخش به ارائه مهم‌ترین یافته‌های به دست آمده از تحلیل محتوای مصاحبه با دست اندرکاران و صاحب نظران مر تبط با طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای در ابران پرداخته شده است. ید طور کلی. پیش‌نیاز و نقطه عریمت تحلیل محتوای مصاحبه‌هاء شناخت نقاط بروز و ظهور موضوعات و مسایل اجتماعی اولویت‌دار در طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای از دل واکاوی تجارب و دانسته‌های نظری و عملی مصاحبه‌شوندگان بدون نام بردن از طرحی خاص. بوده است. حاصل این واکاوی تهیه فهرست بلندی از موضوعات 9 مسایل اجتماعی بوده است که در جریان ایده‌پردازی. مطالعه. اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای بروز و ظهور می‌یابند. در ادامه به بیان مهم‌ترین یافته‌های برآمده از تحلیل محتوای مصاحبه‌ها پرداخته شده است. ۱-۲-۳-۳ انتقال آب بین‌حوضه‌ای؛ یک الزام راهبردی با آخرین راه‌حل نظرات افراد مورد مصاحبه در پاسخ به ‎٩‏ پرسش اصلی مندرج در مصاحبه نامه. طیف وسیعی از موضوعات مرتبط با ابعاد اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای در ایران را در بر می‌گیرد که به لحاظ رویکرد و نگرش به مساله. کم و بیش در یک راستا قرار دارند. به نظر می‌رسد گسترش جهانی پارادایم توسعه پایدار و تاکید آن بر ضرورت توجه توامان به ابعاد فنی, اقتصادی, اجتماعی و محیط زیستی در مداخلات توسعه‌ای, توانسته در ذهنیت و با حداقل در گفتار دست‌اندر کاران مدیریت آب در سراسر جهان و از جمله ایران. نوعی اشتراکات مفهومی ایجاد نماید. نشانه‌های این موضوع به روشنی در همسویی مصاحبه شوندگان با این گزاره که: «انتقال آب بین حوضه‌ای تنها به عنوان آخرین راه حل برای مشکل کم آبی در حوضه مقصد باید مورد توجه قرار گیرد.» و یا این گزاره که: «انتقال آب بین حوضه‌ای یک موضوع چند بعدی و طولانی مدت است و نیازمند جامع نگری در مطالعهءاجرا و بهره‌برداری است.» آشکار است. در این باره هرچند اکثریت مصاحبه شوندگان به دلیل «پراکنش ناهمگون منابع آب در پهنه جغرافیایی ایران و قرار گرفتن کشور در کمر بند خشک و کم آب جهان» و «الگوی توسعه اقتصادی ایران که طی بیش از ۷ دهه کشور را به مناطق برخوردار و نابرخوردار تقسیم نموده و شکاف‌های توسعه‌ای را در قالب توسعه‌ای نامتوازن بر کشور تحمیل نموده» و در نتیجه: «برخی از رشد یافته‌ترین مناطق کشور را با بحران‌های شدید محیط زیستی و آب و هوایی روبرو ساخته است.» انتقال آب بین حوضه‌ای را راه حلی غیر قابل چشم پوشی و مطرح به لحاظ منطقی, ارزیابی می‌کنند اما جملگی در عین حال فنی تلقی نموده‌اند و نه یک الزام راهبردی بی‌چون و چرا. اکثر مصاحبه شوندگان بر این باورند که: «انتقال آب بین‌حوضه‌ای برای مصارف کشاورزی و صنعتی, خود به تشدید توسعه نامتوازن و تراکم بیش‌تر جمعیت و به تبع آن نیاز بیش‌تر به انتقال آب خواهد انجامید. بنابراین. در بلندمدت و از منظر کلان هم در مبدا و هم در مسیر و مقصد به بقای -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران ۳/۹( 1۵ و فعالیتی و حجم آب قابل برنامه‌ریزی در حوضه مقصد را مقدم بر اجرای طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای» دانسته و بشری آن. امری موجه و از منظر اجتماعی قابل پذیرش از سوی جوامع ساکن در حوضه انتقال‌دهنده آب. ارزیابی نموده‌اند.» در این مورد. صاحب نظران به مصوبه شورای عالی آب در دولت یازدهم استناد می‌کنند. این مصوبه دلگرم کننده به نظر مصاحبه شوندگان در عین‌حال موجب شده تا «در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای جدید دیگرکسی چندان دغدغه انجام ارزیابی پیامدهای اجتماعی و فایده - هزینه‌های اجتماعی طرح‌ها را نداشته باشد. زیرا هصدف وسیله را توجیه می‌کند.» نکته بسیار مهمی که در جریان مصاحبه‌ها به طور مکرر دریافت شد توجه به «ماهیت چند بعدی و فرابخشی مدیریت می‌تواند: «کم و یا زیاد» ساختارها و سازمان فضایی جوامع متاثر را دگرگون نماید.» دگرگونی‌هایی که بنا به تجربه جهانی و ملی «الزاما جوامع متاثر را به سوی توسعه و سامان فضایی بهترء رهنمون نشده و برعکس در بسیاری موارد منجر به شکل‌گیری نوعی آشفتگی و بی‌نظمی فضایی " گردیده است.» به باور این دسته از صاحب نظران «تعریف طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای در چارچوب برنامه‌های آمایش سرزمین و با رویکردی فضایی به مداخلات توسعه‌ای, نقشی بسیار مهم در کامیابی این گونه طرح‌ها خواهد داشت.» بر این اساس, تا زمانی که تصمیم گیری‌ها و مداخلات توسعه‌ای در ایران از جمله در بخش آب به صورت جزیره‌ای و پراکنده و با رویکردی بخشی صورت می‌گیرد؛ دغدغه‌مندان توسعه باید بیش‌تر و تصمیم گیری در ارتباط با انتقال آب از حوضه‌های مرری و مشترک است که علاوه برجنبه‌های معمول ابعاد تازه‌ای ر در حوزه روابط بین‌الملل, حقوق بین‌الملل آب. همکاری و صلح و امنیت منطقه‌ای و هژمونی آبی را نیز ذیل سرفصل دیپلماسی آب در دستور کار تصمیم‌گیران قرار می‌دهد. در شرایط کنونی با شدت گرفتن بحران‌های آبی در بسیاری از بایستی در شمار اولویت‌های کاری مدیریت آب ایران قرار گیرد. 7 50۵۱۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۶ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای برخی از صاحب نظران بر این باورند که: «اصولا از منظر ملی و دیدگاه کلان انتقال آب بین‌حوضه‌ای تفاوتی با انتقال‌های درون حوضه‌ای ندارد و مشمول همان موازین و اصول است.» از نظر این گروه از صاحب نظران: «این وجود تعارض و ناسازگاری میان منافع ملی و محلی, کم‌رنگ شدن علایق ملی در برابر علایق محلی و منطقه‌ای, میزان واگرایی و همگرایی قومی و فرهنگی و پیشینه اختلافات اجتماعی در مناطق است که اغلب طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای را به لحاظ نوع واکنش جامعه با چالش روبرو می‌گرداند و گاه حتی سبب توقف آن‌ها می‌شود». توجه به موارد فوق در تدوین قانون تازه آب کشور و گشودن فصلی مستقل در باب موازین و رویکردها و الزامات انتقال آب بین‌حوضه‌ای از نظر اکثریت مصاحبه شوندگان موضوعی کاملا ضروری است. ۲-۲-۳-۳ کیفیت حکمرانی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای هیچ موضوعی بیش از کیفیت حکمرانی و نقش آن در نحوه طراحی و اجرای طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و پیامدهای منفی آن در اظهارات افراد مورد مصاحبه مورد توجه قرار نگرفته است. عدم شفافیت در فرایندهای تصمیم‌گیری. ضعف اطلاع‌رسانی از سوی مجریان طرح‌ها در بستری از نارضایتی عمومی و اختلافات قومی و فرهنگی و بی اعتمادی و فقر سرمایه اجتماعی به عنوان مهم‌ترین دلایل رواج شایعات و بروز تنش‌های اجتماعی و مختل شدن فضای گفتگوی اجتماعی درباره طرح‌های انتقال آب موضوع مهم دیگری است که از سوی مصاحبه شوندگان مطرح گردیده است. ناهماهنگی میان گروداران به ویژه نهادهای رسمی اجرایی و غیر آن. کم‌توجهی به اهمیت و ضرورت اجماع‌سازی و نبودن سیاست و برنامه‌ای مشخص و الزام‌آور برای شناسایی و مشارکت گروداران در مراحل مختلف طرح و ضعف اقتدار و توان تنظیم‌گری از نظر مصاحبه‌شوندگان در شمار مهم‌ترین کاستی‌های نظام حکمرانی آب در طرح‌های چندوجهی با اثرات دامنه‌دار انتقال بین‌حوضه‌ای قرار دارد. برخی از مصاحبه شوندگان اصولا بر این باورند که: «ایجاد اجماع میان گروداران در جوامع مبداء مسیر و مقصد پیش‌شرط اصلی اتخاذ راهبرد انتقال آب بین‌حوضه‌ای است.» بنا به نظر برخی مصاحبه شوندگان, در سطح کلان شورای عالی آب و سازمان برنامه و بودجه کشور و در سطح تامین و حفاظت. وزارت نیرو و در سطح مصرف. وزارت جهادکشاورزی و مصرف کنندگان آب شهری و صنعتی و در سطح حفظ و نگهداری, سازمان حفاظت محیط زیست ایران و سازمان جنگل‌هاء مراتع و آبخیزداری, ساختار حاکمیتی پیچیده‌ای را شکل داده‌اند که اختلاف و رقابت‌های سیاستی و مدیریتی و حتی تداخل و تضاد منافع میان آن‌ها کاملا مشهود است. علاوه بر این» در بدنه جامعه صورت‌بندی‌های پیچیده‌ای از مدیریت بهره‌برداری از منابع آب در غالب مصرف کنندگان آب شهری و صنعتی و کشاورزی وجود دارد که به تناسب در بروندادهای نهایی نظام حکمرانی آب ایفای نقش می‌کنند. مدیریت دولتی آب در ایران» به رغم اسناد سیاستی مجموعا به طور جدی تقسیم قدرت بین خود و سایر بازیگران را به رسمیت نشناخته و موضوع مشارکت و حکمرانی چندسطحی آب در حد فانتزی باقیمانده است. «بخش کشاورزی با مصرف 7۸۵ و حداقل ۳۰/ جمعیت کشور (جامعه روستایی) و با نظامات پیچیده حقابه‌بری که در هر گوشه‌ای به شکلی صورت‌بندی شده. بزرگ‌ترین مدعی حکمرانی آب در سطح محلی محسوب می‌شود و از قضا عمده تعارضات اجتماعی در سطح محلی در طرح‌های انتقال -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران ۳( 1۷ حوضه به حوضه از سوی بهره‌برداران کشاورزی بروز و ظهور می‌یابد.» همچنین, «عوامل قدرت محلی شامل استانداران و نمایندگان مجلس شورای اسلامی به عنوان بازیگرانی در نظام حکمرانی در فرآیندهای انتقال حوضه به حوضه مداخلات پیچیده‌ای دارند و به صورت حداکثری از اهرم‌های سیاسی و آداری برای پیشبرد منافع محلی و منطقه‌ای بهره می‌گیرند.» ابهامات قانونی و ضعف قانون‌مداری و امکان تصمیم‌گیری‌ها و رفتارهای سلیقه‌ای در نحوه مدیریت اقدامات توسعه‌ای از جمله طراحی و اجرای طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای بدون در نظر گرفتن جنبه‌های اجتماعی و پیشبرد اقدامات تا لحظه مواجهه با انواع موانع اجتماعی و محیط‌زیستی. یکی دیگر از جلوه‌های کیفیت نامطلوب حکمرانی در طرح‌های طراحی سازوکارهای حل اختلاف به مثابه یکی از ارکان مدیریت طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای است. بنا به نظر خبرگان: «در حالی که احتمال بروز انواع تعارضات و اختلافات در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای بسیار بالاست. معمولا در ساختار اجرایی این طرح‌ها کم‌ترین نشانه‌ای از تلاش برای طراحی و تاسیس نهادی برای حل اختلاف با اقدام دیگری که در ارتباط با بهبود کیفیت حکمرانی در طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای مورد توجه اکثریت مصاحبه شوندگان بوده همانا ضرورت تدوین رویه‌هاء موازین و راهنماها و دستورالعمل‌ها و از همه مهم‌تر شرح خدمات اجتماعی جامع برای کل طول عمر طرح‌های انتقال آب شامل مرحله مطالعات. اجرا و بهره‌برداری است. ایجاد و یا تقویت سازوکاری برای نظارت بر حفظ کیفیت انجام مطالعات و استفاده از خدمات کارشناسی متخصصین علوم اجتماعی در طرح‌ها و صدور مجوزهای لازم. موضوع دیگری است که مورد تاکید نخبگان قرار دارد. اهمیت ارزیابی یکپارچه پیامدهای گسترده این طرح‌ها به جای ارزیابی‌های جداگانه اقتصادی, اجتماعی و محیط زیستی به ویژه در ارتباط با ابر طرح‌های انتقال آب و طراحی و استقرار یک نظام پایش و ارزشیابی به مثابه بخش جدایی‌ناپذیر چرخه برنامه‌ریزی طرح/ پروژه (شکل شماره ۲-۳) به مثابه ابزاری برای اطلاع از میزان اثر بخشی اقدامات و پیشرفت طرح به سوی تحقق اهداف از پیش تعیین شده. از نظر مصاحبه شوندگان نقش بسیار مهمی بر بهبود و اصلاح نظام حکمرانی آب و ارتقای عملکرد آن خواهد داشت. بر این اساس, استفاده از نتایج ارزیابی‌های یکپارچه از پیامدهای مکانی- فضایی گسترده ابر طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای, ریسک تصمیمات نهاد حکمرانی آب را در خصوص اجرا و یا عدم اجرای طرح‌ها و مقایسه و انتخاب بهترین گزینه را به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌دهد. همچنین از نظر مصاحبه شوندگان, بازنگری مستمر در سیاست‌هاء اهداف و اقدامات مدیریت آب در طرح‌های انتقال بین‌حوضه‌ای بر اساس بازخوردهای دریافتی از نظام پایش و ارزشیابی» ابزاری کارآمد برای بهبود کیفیت تصمیمات. بازنگری در -------- صفحهٔ بعد -------- ۹۸ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای سیاست‌هاء اهداف و اقدامات و اطلاع از میزان پیشرفت و دستاوردهای طرح در دوره اجرا و بهره‌برداری است. بر پایه تجربیات و توصیه‌های نهادهای معتبر بین‌المللی همچون بانک جهانی و برنامه توسعه ملل متحد "و فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر" و کمیسیون بین دولتی اقیانوس‌شناسی یونسکو تهیه و اجرای برنامه‌های پایش و ارزشیابی می‌تواند نقش موثری در زمینه یادگیری جمعی و آسیب‌شناسی اقدامات و اصلاح مسیر و ایجاد شفافیت, مسوولیت‌پذیری, پاسخگویی و اعتمادسازی در جامعه ایفا نماید. بر اساس نظرات مصاحبه شوندگان: «اگر در حال حاضر هیچ‌گونه مستندی از نتایج واقعی اجرای پروژه‌های انتقال آب در ایران اعم از فایده‌ها و زیان‌های اجتماعی (و همجنین برنامه‌ریزی طرح/ پروژه بوده است.» ین ,0۹0۱۱۱۳۹۹10 کلوهد او۳۳۱ا وادانه 006 ۵ ۱۱۶۵۹5 0 ان ماه ]۱۵۳۹۵۱۹۱۹۱۱۱۵۱ 0۱ ۴۲۵۱۵۵۲ اممنشگا ۴۵۲ ۴۲۴۶۳۹۱0 )۳۵۱۱۱۵ ۹۱۲۹/([ ۳ ۳0 ۱۹6 2/07 ۲۳ ۱9۵ شکل ۲-۳- جایگاه پایش و ارزشیابی در چرخه برنامه طرح/پروژه (فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر. ۲۰۱۱) جلب همراهی و مشارکت گروه‌های مرجع در جوامع مبدا و مسیر انتقال و مقصد در جریان انجام مطالعات و اجرا و بهره‌برداری و اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی مستمر در ارتباط با طرح از نظر مصاحبه شوندگان می‌تواند تاثیرات مهمی در 1- ۷/۵۲1۵ 8۵0 4 89 ,۳۳۵۵۲۵6 10۵10061 ۱1۵100۹5 تعانهن] -2 [ 201 ,5001116۵ 0650601 1۵۵0 مه ددوی لعط ان ما۳۵ 11۵0 -3 4 ,۳۹۲0 ۲] ان دا ۲0 عنطا رد060 امام ماه -4 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران ۳( ۹۹ پیشگیری از بروز سوءتفاهم‌ها و رواج شایعات داشته باشد. «بنا به تجربه. گروه‌های مرجع و تشکل‌های مردم نهاد نقش مهمی در تبیین دلایل انتقال آب از حوضه مبداء برانگیختن حس نوع دوستی و آگاهی‌بخشی درباره ضرورت توجه به منافع ملی در برابر منافع محلی و منطقه‌ای دارند.» یک چنین رویکردی نمی‌تواند منحصر به جامعه مبدا و مسیر انتقال باشد. به نظر مصاحبه شوندگان تلاشی مشابه با هدف تقویت روحیه مسوولیت‌پذیری و آماده‌سازی افکار عمومی و متقاعد ساختن مدیران و مسوولین در جامعه مقصد برای حمایت از طراحی و اجرای اقدامات جبرانی و کمک‌های توسعه‌ای در جوامع دهنده آب و مسیر انتقال باید در دستور کار نظام حکمرانی آب در طرح‌های انتقال بین حوضه‌ای قرار گیرد. بدیهی است که این امر نمی‌تواند بدون تاسیس نهادهای فرابخشی مدیریتی در سطح حوضه‌های آبریز مبدا و مقصد با مشارکت همه گروداران محقق گردد. یک نکته بسیار مهم در این رابطه به باور بسیاری از مصاحبه شوندگان همانا گذار از رویکرد جبران خسارت در جامعه مبدا و مسیر انتقال به رویکرد مترقیانه برد- برد به معنای کمک به توسعه هم‌زمان جامعه مبدا و مقصد به ازای انتقال آب مازاد و در واقع به ازای انتقال فرصت‌های توسعه آتی جامعه مبدا به جامعه مقصد با مشارکت و همراهی همه گروداران به ویژه نفع برندگان است. تجربیات موفق در مقیاس جهانی به ما می‌آموزد که دولت‌ها در طرح‌هایی که با هدف تامین آب شرب به اجرا در می‌آیند موظف به قبول مسوولیت در ارتباط با پیشبرد هم زمان جریان توسعه در حوضه مبدا معادل ارزش دارایی‌های اکولوژیک انتقالی (ارزش آب انتقالی) به حوضه مقصد هستند. آن‌گونه که صاحب‌نظران در مصاحبه‌ها مطرح نموده‌اند: «در طرح‌های انتقال آب اغلب روال و سامان زندگی مردم در مبدا و در مقصد و مسیر انتقال دستخوش اختلال می‌گردد. بنابراین, لازم است برنامه‌ای برای ساماندهی شرایط زندگی در همه جوامع متاثر تهیه و اجرا شود.» و این که « جبران خسارت فقط شامل پرداخت خسارات مستقیم نبوده و باید متناسب با موارد از دست رفته نظیر دلبستگی‌ها و علایق جامعه مبدا و مقصد و همچنین ناظر بر دست‌آوردهای واقعی مورد انتظار از اجرای طرح برای آنان باشد.» و بالاخره این که «اگر حتی نتوان در چارچوب طرح انتقال آب منافعی را برای جوامع ساکن در حوضه مبدا و مسیر انتقال تعریف کرد. باید دولت اقدامات دیگری را هم زمان برای توسعه اقتصادی- اجتماعی جوامع ساکن در مبدا و مسیر انتقال مورد توجه قرار دهد.» برای دست‌یابی به هدف توسعه و آبادانی کشور راهی جز ایجاد توازن در فرایند توسعه و رفع بی‌عدالتی و نابرابری نیست. تنها از این طریق روند بحران‌ساز و ناعادلانه توسعه نامتوازن منطقه‌ای در ایران متوقف شده و راه به سوی برقراری عدالت فضایی هموار می‌گردد. ۳-۲-۳-۳ تاثیر الگوی توسعه اقتصادی و سایر عوامل کلان بر عملکرد حکمرانی آب از منظر مصاحبه‌شوندگان یکی از مقولات مهمی که به اشکال مختلف در نظرات مصاحبه شوندگان در ارتباط با طرح‌های انتقال بین‌حوضه‌ای قابل دریافت بوده موضوع الگوی توسعه اقتصادی و سایر عوامل بیرونی و کلان و اندرکنش آن‌ها با نهاد حکمرانی آب در ایران و از جمله حکمرانی طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای است. صرف‌نظر از تاثیر عوامل تاریخی و جغرافیایی بر ساختار و رفتار حکمرانی آب. مصاحبه شوندگان اشارات روشن قابل تاملی به رابطه میان الگوی توسعه اقتصادی ایران -------- صفحهٔ بعد -------- ۳.۰ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای طی هفت دهه اخیر و حکمرانی آب در ایران داشتند. توسعه نامتوازن باعث تمرکز امکانات اقتصادی, فرصت‌های شغلی و کسب درآمد و تسهیلات رفاهی, آموزشی و بهداشتی در برخی مراکز شهری خاص شده است. یک چنین شرایطی موجب شده تا از یک سو کانون‌های رشد و توسعه به صورت ادواری با بحران کم‌آبی و به ویژه در کلان شهرها مواجه شوند و هر بار با بهره گیری از همه اهرم‌های قدرت سیاسی و اقتصادی, ایده ناگزیری انتقال آب از حوضه‌های دور و نزدیک را مطرح نموده و با این تدبیر به چرخه بحران‌ساز مهاجرت و جذب بیش‌تر جمعیت. سرمایه و فعالیت و افزایش بازهم بیش‌تر نیازهای آبی» استمرار بخشند. حکمرانی آب هم ناتوان از ایستادگی در برابر فشارهای بیرونی همواره به عنوان نهادی سفارش پذیر» مساعی خود را برای عرضه آب بیش‌تر از جمله با توسل به انتقال آب از حوضه‌های دیگر به کار بسته است. عوامل بیرونی اغلب «از طریق فشارهای سیاسی بر کانون‌های قدرت و لابی‌گری در محافل تصمیم‌گیری, نظرات خود را بر نظام مدیریت آب کشور تحمیل می‌کنند.» مصاحبه‌شوندگان همجنین به مواردی اشاره داشتند که طی آن: «گاهی تحت لوای تامین آب شرب که یک حق بشری است و معمولا کسی نمی‌تواند با آن مخالفت کند طرح‌ها به اجرا در می‌آیند. اما بعدا به سایر مصارف اختصاص داده می‌شوند. این زمانی اتفاق می‌فتد که دیگر طرح اجرا شده و نمی‌توان آن را تعطیل کرد.» بر یک چنین بستری است که به نظر مصاحبه‌شوندگان «برونداد نهایی حکمرانی آب در رابطه با موضوع چالش آفرین انتقال آب بین حوضه‌ای را باید تا حدود زیادی به حساب اثرگذاری عوامل کلان بیرونی گذاشت.» از نظر مصاحبه‌شوندگان: «عدم توازن در توسعه منطقه‌ای و تقسیم کشور به مناطق برخوردار و نابرخوردار تاثیر زیادی بر تصمیمات و اقدامات مدیریت آب در خصوص طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای برجای نهاده است.» تصمیمات و اقداماتی که به نوعی احساس تبعیض و بی‌عدالتی در جوامع محروم دامن زده است. این احساس تبعیض و بی‌عدالتی هنگام که موضوع انتقال آب به حوضه‌ای دیگر - و اغلب برخوردارتر - مطرح می‌شود به سرعت واکنش‌ها و حساسیت‌های جوامع ساکن در حوضه مبدا را برانگیخته و شرایط را برای بروز نارضایتی و اعتراضات اجتماعی در مقیاس‌های گسترده‌تری» فراهم می‌سازد. ۴-۲-۳-۳ سرمایه اجتماعی سرمایه اجتماعی به منزله سطح روابط همکاری, انسجام و اعتماد افراد جامعه (اعم از اعتماد عمومی و نهادی) و بالاخره مشارکت اجتماعی تعریف می‌شود و در کنار سایر سرمایه‌هاء هم به عنوان برون‌داد و هم به عنوان درون‌داد توسعه به شمار می‌آید. به گونه‌ای که فقدان آن را حلقه مفقوده توسعهء نظم و پویایی جامعه دانسته‌اند. مدیریت صحیح منابع آب و حل مشکلات اجتماعی ناشی از کم آبی, به سطح بالایی از مشارکت. انسجام و اعتماد مردم به همدیگر (به عنوان بهره‌برداران آب) و نیز اعتماد مردم به دولت و نهادهای دولتی نیاز دارد. زیراء سرمایه اجتماعی یکی از عوامل تاثیرگذار در رفتار افراد دردوراهی انتخاب منافع جمعی و بلندمدت در مقابل منافع فردی و زودگذر محسوب می‌شود و بالا بودن آن در جامعه می‌تواند میزان توفیق و پایداری برنامه‌های توسعه‌ای دولت (از جمله طرح‌های توسعه منابع آب) را افزایش دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران ۳/۹( ۱۰۱ حوضه‌ای حتی با هدف تامین آب شرب در حوضه مقصد. همواره با مخالفت و اعتراضات شدید جوامع محلی در حوضه مبدا تا حد درگیری و تظاهرات و طرح نقدهای تند و یک سویه در فضای رسانه‌ای از سوی تشکل‌های مردم نهاد و نخبگان 9 نمایندگان جوامع ذی نفع و رواج گسترده شایعات و اخبار نامعتبر در فضای مجازی و قطبی شدن فضای گفتگوها همراه بوده است. صاحب‌نظران معتقدند: «وجود بی اعتمادی و فقر سرمایه اجتماعی. ضعف اطلاع‌رسانی. عدم آموزش‌های اجتماعی در باب رعایت اصول و آداب گفتگو در جامعه» از دلایل اصلی دو قطبی شدن و تیرگی فضای گفتگو و عدم شکل‌گیری گفتگوهایی سازنده و روشنگر در خصوص انتقال آب بین حوضه‌ای است. نبود رویه‌های سنجیده و قابل نظارت برای اطلاع‌رسانی شفاف و آگاهی بخشی به جوامع ذی‌ربط و جایگزینی آن با برخوردهای اداری- حقوقی و بخشنامه‌ای و بسنده نمودن به انتشار اخبار مبهم و ضد و نقیض و انجام مصاحبه‌های کوتاه با رسانه‌های رسمی صدمات است. طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای به ویزه ابر طرح‌های انتقال آب اترات معناداری در وصعیت زندگی مردم ساکن در حوضه‌های دهنده و گیرنده و حتی مسیرهای انتقال آب در کوتاه مدت. میان مدت و بلندمدت دارند. بسیاری از این طرح‌ها حتی در مقیاس جهانی به صورت بازی‌های برنده- بازنده بد اجراً در می‌آبند. بازی‌هایی که یک طرف آن معمولا جامعه بازنده حوضه مبدا قرار دارد که بخشی از دارایی‌های اکولوژیک و فرصت‌های رشد و توسعه آینده اقتصادی- سو جامعه‌ای برنده قرار دارد که با منابع آب دریافتی فرصت‌های تازه‌ای را برای رشد و توسعه 9 یا حل مشکلات جاری همبستگی ملی بر شالوده تعارضات ساختاری میان منافع محلی, منطقه‌ای و ملی. نابرابری در ساختار اقتصاد سیاسی و بی‌عدالتی فضایی در پهنه سرزمینی بنا به تجربه جهانی نقش بسیار مهمی در تشدید مخالفت‌های اجتماعی و سیاسی با انتقال آب بین‌حوضه‌ای حتی در شرایطی که جامعه مقصد نیاز مبرم به آب دارد ایفا می‌نماید. به نظر مصاحبه شوندگان رهبران و نخبگان مورد اعتماد جامعه مبدا و در قالب طراحی و اجرای برنامه‌های آموزشی - توجیهی و اطلاع‌رسانی شفاف به جامعه و ایجاد سازوکارهای حل اختلاف. تاثیر زیادی در افزایش اعتماد عمومی به مجریان و تقویت سرمایه مساله ضرورتا باید با طراحی و اجرای برنامه‌ای فرابخشی با مشارکت سایر نهادهای حاکمیتی. نه تنها برای جبران خسارات و فرصت‌های از دست رفته در جامعه مبدا که برای بهبود وضعیت زندگی آن‌ها همراه باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱.۳۲ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای از نظر مصاحبه شوندگان «اصلاح ساختار حکمرانی آب حداقل در مقیاس طرح و پروژه‌های انتقال آب از طریق تلاش برای جلب مشارکت گروداران در فرایندهای تصمیم‌گیری و استفاده از همه ظرفیت‌های نهادی در جوامع مبدا و مسیر انتقال و از همه مهم‌تر پاسخ‌گویی و مسوولیت‌پذیری و پایبندی مجریان به قانون و پرهیز از برخوردهای سلیقه‌ای و تلاش برای ایجاد مفاهمه و اجماع‌سازی میان گروداران بر اساس تجربه جهانی نقش مهمی در اعتمادسازی و تقویت سرمایه اجتماعی در جامعه مبدا و مسیر انتقال خواهد داشت. در این میان باید به این نکته مهم نیز توجه نمود که: «گفتمان اجتماعی در جوامع مبدا و مسیر انتقال اساسا با گفتمان اجتماعی در جامعه مقصد بسیار تفاوت دارد.» اگر در جامعه مقصد گفتمان اجتماعی و فرهنگی بر موضوعاتی چون صرفه‌جویی» تغییر رفتار مصرف کنندگان و تقویت مدیریت تقاضا و مصرف, و مسوولیت پذیری اخلاقی در ارتباط با حمایت از توسعه جامعه مبدا و مسیر انتقال و کاهش خسارات وارده در اثر اجرای طرح انتقال آب و یکپارچگی توسعه موضوعات اصلی اجتماعی را تشکیل می‌دهند در جامعه مبدا و مسیر انتقال موضوعات آگاهی بخشی, جلب همراهی نخبگان جوامع محلی در جهت دست‌یابی به بهترین گزینه‌های انتقال و شناسایی نیازها و فرصت‌ها و ظرفیت‌های توسعه اقتصادی- اجتماعی در قالب برنامه‌های توسعه محلی و تقویت احساس همبستگی ملی و پرهیز از دامن زدن به اختلافات قومی و فرهنگی. مهم‌ترین عناصر گفتمان اجتماعی نهاد مجری طرح‌های انتقال بین‌حوضه‌ای محسوب می‌شوند. یکی دیگر از موضوعات مهم در انجام بررسی‌های اجتماعی هم در حوضه مبدا و هم در مقصد و مسیر انتقال آب توجه به ضرورت شناسایی جوامع و گروه‌های متاثر از طرح, دسته‌بندی و تحلیل زیان‌دیدگان و فایده برندگان در جوامع مختلف است. به نظر مصاحبه شوندگان آرمان توسعه پایدار توجه ویژه‌ای به وضعیت و منافع اقشار آسیب‌پذیرء روستاییان فقیر و جمعیت حاشیه نشین اطراف کلان شهرهای تروتمند در جریان طراحی و اجرا و بهره‌برداری از طرح و توزیع فواید آن در جامعه مقصد را ضروری ساخته است. ۵-۲-۳-۳ پیچیدگی دست‌یابی به وضعیت برد - برد بی‌گمان مهم‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین موضوع مطرح شده در مصاحبه‌ها نحوه دست‌یابی به راهکارهایی است که بتوانند در فرایند تصمیم‌گیری و بهره‌برداری از طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای به شکلی منصفانه وضعیت برد- برد را از منظر اجتماعی فراهم آورند. در این رابطه. مهم‌ترین یافته‌های این بررسی عبارتند از: انتقال آب صرفا با هدف تامین نیازهای شرب و بهداشت جوامع واقع در حوضه‌های مجاور حتما از منظر ملی تعریف یک بازی برد- برد است. زیر حفاظت از سلامت و جان هموطنان در نقطه‌ای دیگر از کشور مطرح است. کمک به دیگران در قالب تامین آب شرب احساس خوبی را در فضای روحی و روانی جامعه دهنده آب ایجاد می‌کند. چنین تصمیمی منطبق بر آرزش‌های اخلاقی و فرهنگی این جامعه است. اما تبیین این جنبه‌ها از سوی گروه‌های مرجع برای جامعه هدف و تلاش برای اعتمادسازی و تقویت سرمایه اجتماعی در این موارد بسیار مهم است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران ۳/۹( ۱.۳ بلکه لازم است در همه مراحل طرح به شکلی نهادینه شده و با بهره‌گیری از همه ظرفیت‌های موجود در جوامع ذی‌ربط حضوری فعال داشته باشد. مطالعات اجتماعی نباید به صورت یک پیوست جدا افتاده و بی اهمیت انجام شود. توجه به نیازهای آبی حال و آینده درحوضه مبدا و یافتن راهی برای جبران فواید اجتماعی و اقتصادی و به منظور کاهش احساس تبعیض و نابرابری و مخالفت‌ها در جامعه مبدا باید قبل از پرداختن به ایده انتقال آب بین حوضه‌ای به عنوان اولین راه حل. همه گزینه‌های تامین آب 9 مدیریت تقاضا 9 مصرف آب در حوضه مقصد بررسی و اجرایی شود. فرصت‌های تازه‌ای را برای توسعه در حوصه مبدا مد نظر قرار گیرد. برای مثال, با انجام سرمایه‌گذاری‌های تازه متناسب با ارزش اقتصادی آب انتقالی و بر اساس نیازهای جوامع ساکن در حوضه مبدا می‌توان بستر لازم را برای اجرای موفق طرح حوصه گیرنده آب محقق گردد. بهره گیری از نظریه بازی‌ها در فرایند تصمیم‌گیری یکی از ابزارهای علمی است که می‌تواند ما را در این طرح‌ها به می‌توان طرحی را بر اساس نیازهای جوامع ساکن در دو حوضه و مسیر انتقال آب و در چارچوب «روش مبادله منطقه‌ای و استانی» تدوین نمود. در این چارچوب با توجه به برنامه‌های آمایش سرزمین, اصل یکپارچگی ملی و ضرورت توسعه ظرفیت‌های موجود در هر دو حوضه مبدا و مقصد. می‌توان درباره طرح انتقال آب بین‌حوضه‌ای. به صورت همه ۳-۳-۳ جمع‌بندی نقاط قوت و ضعف مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و تعیین کاستی‌های موجود همان گونه که پیش‌تر آشاره شد با بررسی پاسخ‌های مصاحبه شوندگان به ‎٩‏ پرسش مطرح شده. مجموعا ۲۶۷ عبارت کلیدی استخراج گردید. بازخوانی مکرر و تحلیل عبارات مذکور تیم پروژه را به استنتاج ۷۰ موضوع کلیدی و سپس ۲۷ مفهوم و سرانجام ۱ مقوله که مجموع موضوعات مطرح شده در مصاحبه‌ها را به صورت دسته‌بندی شده. تحت پوشش مفهومی معناداری قرار می‌دادند. هدایت نمود. این مقولات در جدول (۲-۳) ارائه شده‌اند: -------- صفحهٔ بعد -------- ۱.۴ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای پراکنش ناهمگون منایع اب 5 ساختار اقتماد سباسی جنبه حقوق بشری آب (شرب) الگوی توسعه اقتصاد دی(نوسازی آمرانه) ر ت و۳ 1 ۳ الگوی برنامه‌ر یزی(بخشی) ۱۲ ۱ مردم‌سالاری مشترک چرخه معیوب برنامه‌ریزی طرح/پروژه(نبود پایش و آرزشیابی) محوری یعنی «کیفیت حکمرانی آب» بنا نمود (شکل ۳-۳) پراکنش ناهمگون منابع آب جرخه برنامه‌ریزی طرح/یروژه الگوی توسعه اقتصادی (توسعه نامنوازن) تنوع قومی و فرهنگی ساختار اقتصادی سیاسی ضعف جامعه مدنی و تجربه مردمسالاری الگوی برنامه‌ریزی اعتماد و سرمایه اجتماعی ن تبعیض و نابرابری تغییرات آب و هوایی شبکه‌سازی و مدیریت ار تباطات شکل ۳-۳- مقولهمحوری حقیقت آن است که از هر سو که به موضوع انتقال آب بین‌حوضه‌ای در ایران بنگریم به نوعی با موضوع کیفیت حکمرانی آب با نظام‌های کلان (عوامل بیرونی) شامل عوامل جغرافیایی- تاریخی» ویژگی‌های نظام‌های اقتصادی, -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران م۳( ۱.۵ اجتماعی - فرهنگی, ساخت سیاسی, رژیم‌های حقوقی ناظر بر مالکیت. حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب و خاک. نظام برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری در سطوح کلان, منطقه‌ای و محلیء رویکردهای نظری و الگوی توسعه در ایران و محصول آن بررسی‌های مبدانی گویای این واقعیت است که در شکل‌یابی ساختار - کار کرد نهاد حکمرانی آب از جمله در سطح پروژه‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای, مجموعه‌ای از عوامل بیرونی و درونی نقش دارند. مهم‌ترین این عوامل به شرح زیر - پراکنش ناهمگون منابع آب در پهنه سرزمینی و قرارگرفتن بخش‌های بزرگی از ایران در قسمت‌های خشک و کم‌آب زمین, - پارادایم و الگوی توسعه اقتصادی متکی به درآمدهای نفتی و بهره‌برداری حداکثری از منابع آب و خاک. - توسعه نامتوازن و تقسیم کشور به مناطق برخوردار و نابرخوردار - بارگذاری جمعیت و فعالیت بی‌توجه به ظرفیت‌های اکولوژیک مناطق به ویژه منابع آب قابل برنامه‌ریزی. - گرفتار آمدن در چرخه بحران‌ساز «افزایش جمعیت و فعالیت - درخواست بیش‌تر برای امکانات و خدمات زیر بنایی - گسترش زیرساخت‌ها - مصرف آب بیش‌تر - افزایش تقاضای آب» - نظام تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی دولت محورء بالا به پایین. تمرکزگرا و بخشی‌نگر - مشارکت گریزی نهاد حکمرانی آب به پشتوانه وجود درآمدهای نفتی و یک دستگاه بزرگ اداری- قانونی - معضل اجماع سازی و هماهنگی میان گروداران بخش آب - مشکل شفافیت و پاسخگویی و مسوولیت‌پذیری در طراحی و اجرای طرح‌ها و پروژه‌ها - بی‌توجهی به پیامدهای اجتماعی اقدامات و توزیع فواید طرح میان گروه‌ها و اقشار مختلف اجتماعی - پایین بودن بهره‌وری و اثر بخشی اقتصادی طرح‌ها - حجم بالای اعتبارات طرح‌های انتقال آب و انگیزه‌های اقتصادی بیمانکاران. مجریان و مشاورین - ضعف قانون‌مداری میان گروداران کلیدی - فقدان جامع نگری و نگرش نظام‌مند به مداخلات توسعه‌ای - در حاشیه ماندن برنامه‌ریزی آمایش سرزمین و بی‌توجهی به پیامدهای فضایی مداخلات توسعه‌ای - لابی‌گری در دالان‌های قدرت سیاسی و اقتصادی و اثرپذیری مدیریت بخش آب -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای - عدم توجه به توسعه ظرفیت‌های نهادی در جوامع محلی با نگاهی به موضوعات بالا به روشنی آشکار می‌گردد که چرا در این بررسی مقوله «کیفیت حکمرانی» در سطح طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای به سطح یک مقوله محوری ارتقا یافته است. در شکل شماره (۴-۳) شماتیک روابط علّی میان مقولات اصلی با مقوله محوری به منظور تبیین و تفسیر مساله اصلی این مطالعه بر اساس الگوی کدگذاری محوری پیشنهادی کرسول نشان داده شده است.( (کرسول ۱۳۹۱). توجه به این مدل تبیینی به عنوان یک سرمشق, اهمیت به سزایی در فرایند تدوین شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای و نیز تعیین و اولویت‌بندی مطالبات مدیریت آب کشور از محیط بیرونی و بازیگران کلیدی در سطوح ملی. منطقه‌ای و محلی در ارتباط با طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای از مرحله ایده‌پردازی تا بهره‌برداری دارد. آن‌گونه که این الگو نشان می‌دهد. برونداد نهایی حکمرانی آب ایران در ارتباط با طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای به‌رغم سرمایه‌گذاری‌ها و تلاش‌های بسیار و برخی پیامدهای مثبت و البته کوتاه مدت در زمینه تامین نیازهای فزاینده بخش‌های مصرف به دلایل مختلف عمدتا در برگیرنده پیامدهای منفی و نگران‌کننده در مقیاس‌های کوتاه» میان و بلندمدت است. بی‌توجهی به پیامدهای منفی اجتماعی و اقتصادی برای جوامع ساکن در حوضه مبدا و مسیر انتقال و اجرای طرح‌های انتقال به صورت بازی‌های برد- باخت و تقسیم ناعادلانه منافع طرح‌های انتقال, کم‌توجهی به ضرورت تعریف منافعی ملموس برای مردمان حوضه مبدا و مسیر انتقال نه به منظور جبران زیان‌های وارده که در جهت کمک به توسعه این جوامع با رویکردی فرابخشی و فضایی به مداخلات توسعه‌ای, معمولا موجی از نارضایتی و احساس تبعیض و نابرابری را در جوامع ذی‌نفع ساکن در حوضه مبدا و مسیر انتقال و نیز در سطح افکار عمومی و جامعه مدنی و محافل کارشناسی به راه می‌اندازد. عدم اطلاع‌رسانی به موقع و آگاهی‌بخشی مستمر و عدم شفافیت و وجود ابهام در ارتباط با اهداف واقعی طرح‌ها و فرایندهای تصمیم‌گیری از یک سو و ضعف توان شبکه‌سازی در اطراف طرح و ناکافی بودن تلاش مجریان طرح‌ها در جهت ایجاد هماهنگی و اجماع میان - حداقل- گروداران کلیدی از سوی دیگرء بنا به تجربه بهترین شرایط را برای رواج شایعات و انجام داوری‌های غیرمنصفانه. ایجاد شک و تردید نسبت به نیات مجریان طرح‌هاء تیرگی فضای گفتگوها و بروز آنواع تهدیدات سیاسی- اجتماعی و امنیتی فراهم می‌آورد. در این میان لابی‌گری در راهروهای قدرت و اعمال فشار سیاسی در روند بررسی‌های کارشناسی و برخی تجربیات منفی از اجرای طرح‌های مشابه. عدم‌تامین به موقع مالی طرح‌ها و به فراموشی سپردن وعده‌های داده شده به ذی‌نفعان» طولانی شدن مدت زمان اجرای طرح‌هاء بر مشکلات و دشواری‌های مدیریت طرح‌های انتقال بین حوضه‌ای آب درمقایسه با سایر طرح‌های توسعه منابع آب می‌افزاید. بی‌توجهی به موضوع کلیدی و پراهمیت ضرورت آرزیابی جامع و یکپارچه پیامدهای اجتماعی, اقتصادی و محیط زیستی و فنی طرح‌های انتقال آب پیش از اجرای آن‌هاء به همراه ضعف شدید مدیریت تقاضا و مصرف آب به خصوص در حوضه‌های گیرنده و عدم‌توجه به اصل طلایی اجرای طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای آن هم با هدف تامین آب شرب به عنوان آخرین راه‌حل و نه اولین گزینه و هم چنین انفعال مجریان طرح‌ها در تعاملات برون بخشی برای مواجهه با پیامدهای خواسته و ناخواسته و دامنه‌دار -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انتقال آب در ایران ۳/۹4( بر فضایی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای به ویژه ابرطرح‌ها در جوامع متاثرء بر پیچیدگی الزامات حکمرانی آب به صورت به طور کلی» ضعف مشارکت بخش خصوصی و میلیون‌ها بهره‌بردار و مصرف کننده آب در فرایندهای تصمیم‌گیری در عین نقش موثر آنان. ضعف عمومی سازمان‌های مردم نهاد و بی‌توجهی به ظرفیت‌های نهادی در جوامع محلی و وجود تعارضات و رقابت های بین بخشی و درون بخشی و بین استانی نهاد حکمرانی آب در ایران را به طور کلی با معضل مشروعیت و اقتدار روبرو ساخته است که آثار خود را در طرح‌های انتقال بین حوضه‌ای به اشکال مختلف. نشان می‌دهد. مصرف را بر عهده گرفته است. بین حوضه‌ای نمی‌توان نقش و اثرگذاری عوامل زمینه‌ای, مانند پراکنش ناهمگون منابع آب در پهنه سرزمینی. ضعف جامعه مدنی, تنوع قومی و فرهنگی, ضعف سرمایه اجتماعی و رژیم مالکیت و حقوق بهره‌برداری از منابع آب و ناهمسویی و گاه ناسازگاری منافع ملی با منافع منطقه‌ای و محلی را نادیده پنداشت؛ موضوعاتی که مدیریت آن از دایره ماموریت‌ها و وظایف ذاتی و توان نهاد حکمرانی آب بیرون است. از آنجا که دلایل پیدایش یک چنین عواملی ریشه در ویزژگی‌های ساختاری و کارکردی نظام‌های کلان در هر کشوری دارد و معمولا در یک دوره تاریخی طولانی مدت پدیدار می‌گردند؛ اما مجموعه دلایل دیگری هم به عنوان عوامل و شرایط مداخله‌گر در بروز پیامدهای منفی و مثبت و اتخاذ این و با آن راهبرد و سیاست و اجرای اقدامات نهاد حکمرانی آب موثر است. در جریان این بررسی مشخص گردید که مهم‌ترین عوامل مداخله گر در اتخاذ راهبردها و سیاست‌های آبی از جمله در رابطه با اجرای طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای و پیامدهای مثبت و منفی آن عبارتند از: - هزمونی و دیپلماسی آب در حوضه‌های مرزی و مشترک - چرخه معیوب برنامه‌ریزی طرح/پروژه (ضعف پایش و ارزشیابی) - جنبه حقوق بشری آب (شرب) - رقابت‌های منطقه‌ای و محلی و بخشی - درآمدهای نفتی دولت (دولت خودکفا) - لابی‌گری سیاسی, رانت و فساد سرانجام و در تحلیل نهایی باید تاکید نمود که مجموعه عوامل و پیامدهای عملکرد نهاد حکمرانی آب ایران در ارتباط با طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای معلول یک مجموعه از عوامل جغرافیایی. تاریخی, اقتصادی و اجتماعی - فرهنگی, الگوهای حکومت گری. ملاحظات سیاسی - امنیتی» و بالاخره تغییرات آب و هوایی است. در بررسی حاضر این عوامل به -------- صفحهٔ بعد -------- ۱.۸ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای - جغرافیای طبیعی ایران (خشکی و کم آبی) - جغرافیای سیاسی ایران(نا امنی» وجود تهدیدات دائمی برون‌مرزی) - ساختار اقتصاد سیاسی - نظام تصمیم‌گیری‌دولت محور - پارادایم‌های توسعه اقتصادی (رشدگرایی و نوسازی آمرانه) - الگوی برنامه‌ریزی و مدیریت (نگرش بخشی) - تغییرات آب و هوایی - ترتیبات نهادی و الگوهای حکومت‌گری - ضعف یکپارچگی در نظام حکمرانی - روابط منطقه‌ای و بین‌المللی ایران - پارادیم‌های اجتماعی - فرهنگی بدیهی است که ایجاد تغییر و تحول در هر یک از عوامل موثر در ساخت‌یابی و کارکرد کنونی نهاد حکمرانی آب از جمله در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و بهبود آن نیازمند تغییرات رویکردی و شناسایی و طراحی مجموعه‌ای منسجم و یکپارچه و مورد اجماع از راهبردهاء سیاست گذاری‌هاء اهداف و اقدامات بلندمدت. میان‌مدت و کوتاه مدت در سطوح کلان. میانی و خرد است. اما این مهم نه چنان است که از عهده مدیریت بخش آب به تنهایی برآید؛ از این رو جلب نظر و همکاری و همراهی‌های دیگر گروداران در سطوح مختلف و از منظری فرابخشی پیش شرط دست‌یابی به موفقیت در جدول ۳-۳- نقاط بروز و ظهور موضوعات و مسایل اجتماعی در طول عمر طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ضعف اطلاع‌رسانی نشر اطلاعات مبهم و مخدوش در جامعه گرمی بازار شایعات رواج شایعات ایجاد امید و تقاضاهای کاذب ایجاد نگرانی و پرسش در جوامع متاثر ضعف اطلاع‌رسانی آغاز تحرک نهادها و افراد سیاسی ایجاد حساسیت در تشکل‌های جامعه گرمی بازار شایعات آغاز تحرک صاحبان سرمایه و افزایش تحرک نمایندگان, نخبگان و رهبران افزایش ارزش زمین افزایش ارزش زمین جوامع محلی تحرک نسبی جوامع محلی برای افزایش تعارضات و دعاوی حقوقی بر حوضه مبدا و مقصد تشدید تمایل به مهاجرت شکل‌گیری و تعریف نیازهای کاذب و بی‌اعتمادی جامعه محلی 0 مسوولان تصنعی) سیاسی درباره طرح و بهینه بودن آن افزایش جاذبه مهاجرتی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم -انه و اد مطالعات (طراحی پایه و طراحی ال آب در ایران سس امه جدول ۳-۳- نقاط بروز و ظهور موضوعا - عدم دسترسی جوامع متاثر به اطلاعات دقیق و بهنگام و معتبر - گرمی بازار شایعات - ایجاد نگرانی و طرح پرسش‌های اغلب بی‌جواب - افزایش تحرکات نهادها و افراد سیاسی - افزایش تحرکات تشکل‌های جامعه مدنی, نخبگان و رهبران جوامع محلی - عدم دسترسی و ارتباط آسان جامعه به مدیران و تصمیم‌گیران ذی‌ربط - ایجاد شکاف و تشکیل صفوف موافق و مخالف طرح در جامعه غیرمشارکتی و غیرشفاف کاملا اداری عدم شناسایی و تحلیل دقیق گروداران - عدم شناسایی دقیق اثرات اجتماعی طرح در جامعه مبدا - عدم توجه کافی به تنوع یابی مصارف - عدم در نظر گرفتن فرصت‌های توسعه از دست رفته آتی در اثر انتقال آب - عدم مشارکت گروداران به ویژه جوامع محلی در فرایندهای تصمیم‌گیری عدم احساس شرایط برد- برد بین حوضه مبدا و مقصد - افزایش احساس تبعیض و نابرابری - بروز تنش‌های اجتماعی - کاهش سرمایه اجتماعی - کاهش فرصت‌های اشتغال و کسب درآمد - ضرورت جابجایی جمعیت داخل مخزن سد و معزل جبران خسارت - افزایش مجادلات سیاسی و رایزنی‌ها - افزایش فشارهای سیاسی و اجتماعی به محافل کارشناسی و تصمیم‌گیری نبود ساز و کارهای گفتگو و مفاهمه - حضور افراد غریبه با فرهنگ بومی و تعارضات فرهنگی و اجتماعی ناشی از ۳/۹( س ۳ ت و مسایل اجتماعی در طول عمر طرح‌ه - ضعف اطلاع‌رسانی - ایحاد نگرانی - ایحاد امید و تقاضاهای تازه - افزایش ارزش زمین - شکل‌گیری تدریجی انتظارات و سیمای طرح از جانب صاحبان منافع - تشدید تمایل برای مهاجرت بهره‌مندی از منابع آب عبوری و سایر خدمات زیر بنایی و رفاهی - افزایش بهای زمین و مجادلات بر سر قیمت‌گذاری و تملک اراضی مورد نیاز طرح - آلودگی‌های صوتی ناشی از تردد ماشین‌آلات و خودروهای سنگین و انفجار - مخاطرات ترافیکی, اختلال در نتردد حضور افراد غریبه با فرهنگ بومی و تعارضات فرهنگی و اجتماعی ناشی از آن 1.۹ ۳ ای انتقال آب بین‌حوضه‌ای - ضعف اطلاع‌رسانی - گرمی بازار شایعات - ایجاد امید نسبت به بهبود شرایط رفاهی - ایجاد امید نسبت به بهبود شرایط اقتصادی - ایجاد تقاضاهای تازه - شکل‌گیری نیازهای کاذب و تصنعی - آغاز تحرک صاحبان سرمایه و افزایش تمایل به سرمایه‌گذاری - ایجاد فشارهای سیاسی برای اجرای طرح - افضرایش تحرکات و لابسی گری نمایندگان جوامع محلی در نهادهای - افزایش ارزش زمین - افزایش تعارضات و دعاوی حقوقی بر - عدم انجام بررسی‌های لازم در خصوص سایر راهکارهای تامین نیازهای آبی حوضه مقصد از جمله طراحی راه کارهای مدیریت تقاضا و مصرف بی‌توجهی به ضرورت پیروی از برنامه های آمایش سرزمین و آب قابل برنامه‌ریزی - ایجاد انگیزه برای جذب جمعیت نازه - افزایش تقاضا برای دریافت آب انتقالی - افزایش تحرکات سیاسی و لابی‌گری برای اطمینان از اجرای طرح - کاهش تمایل به مدیریت مصرف و تقاضا تضعیف تفکر توسعه کم آب بر برنامه‌ریزی بر اساس توان اکولوزیک سرزمین - ادامه روند بهره‌برداری با راندمان های پایین از منابع آب - اعمال نفوذ برای ایجاد تغییر در سیمای طرح - سهم خواهی گروداران سطح میانی (سازمان‌ها, نهادها و ...) -------- صفحهٔ بعد -------- 1۰ اد بهره‌برداری ۴-۳-۳ اع موسوم است ۱ نحوه انتخاب توسط سه نفر اصلاحاتی به امه جدول ۳-۳- نقاط بروز و ظهور موضوعا حوضه مبدا - سر باز کردن اختلافات قدیمی - ایجاه حس نامنی به دلیل حضور - رشد و توسعه نامتوازرن منطقه‌ای - کاهش اعتماد و سرمایه اجتماعی آب افزایش احساس تبعیص زج محرومیت - تشدید اختلافات کهنه قومی و فرهنگ میان جوامع ذی‌نفع - بروز ریسک‌های مرتبط با تخریسب تاسیسات و سازه‌های آبی به مثابه واکنشی به مشکلات اقتصادی- اجتماعی ی نتایج بررسی‌های انجام شده به دو کریمی و نصر ۱۳۹۲) از خدمات دو و استخراج عبارات. مفاهیم و مقولات درروش دوم میزان انطباق یافته‌ها با از افراد کلیدی مورد مصاحبه با دید ۳/۹( راهنمای مطالعات /< 33333333333 ت و مسایل اجتماعی در طول عمر طرحه - ایجاد حس ناامنی به دلیل حضور - احتمال ممانعت از اجرای طرح - تاثیرپذیری منابع محلی آب در اثر اجرا و بهره‌برداری از طرح - ریسک‌های ناشی از تخریب تاسیسات و سازه های آبی - مسدود شدن مسیرهای عبوری درآمدی ایجاد شده در دوره اجرای طرح روش صورت گرفته است. در روش نفر از محققان آشنا به موضوع به ء کلیدی و سرانجام پازخوانی تحلیل: نقطه نظرات مطرح‌شده از سوی مد تماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای یی - مهاجرت جمعیت از مناطق نابرخوردار و بعد از بهره‌برداری طرح - ناهمخوانی حقابه تخصیصی و انتظارات - بارگذاری های پیش‌بینی نشده برای دستورالعمل‌های لازم و کافی برای ۱ ۰.۰ ۰ اول که به روش «مرور همتا» نوان ناظرء برای بررسی و واکاوی ۳ ۳ تفا سیر از نجام شده استفاده ۷ ۳۵۵۳ -| -------- صفحهٔ بعد -------- عوامل زمینه‌ای - جغرافیای طبیعی ایران (خشکی کم آبی) - ساختار اقتصاد سیاسی راهبردها - نظام تصمیم گیری‌دولت‌محور - الگوی توسعه اقتصادی (نوسازی -گسترش دیوان سالاری - بازنگری مکرر در ساختار سازمانی - وابستگی زیاد به بودجه عمومی عامرانه) - الگوی برنامه‌ریزی و مدیریت - تغییرات آب و هوایی - ضعف ترتیبات نهادی شرایط مداخله گر - ضعف یکیارجگی در نظام از پار جگی در حکمرانی بخشنامه‌ای) - روابط منطقه‌ای و بین‌المللی ایران نظام‌های اجتماعی -فرهنگی - دیپلماسی آب در حوضه‌های مرزی مدیریت عرضه محورآب 0 خ بر وه (ضعف پاش : ارزشیابی) سادا2 22 - تفویت بحشی‌نگری در - جنبه حقوق بشری آب (شرب) مدیریت آب - رقابت‌های منطقه‌ای و محلی درامدهای نفتشی دولت (دولت خودکفا) - لابی‌گری سیاسی. رانت و فساد - شبکه‌سازی و مدیریت ار تباطات شکل ۴-۳- مدل تبیینی مساله ا سا - احساس تبعیض و نابرابری - بی‌اعتمادی. نارضایتی و تنش اجتماعی - چیرگی آراده سیاسی بر تصمیمات کارشناسی - ضعف اطلاع‌رسانی و گسترش شایعات - ضعف مدیریت ارتباطات و آگاهی‌بخشی - ضعف مدیریت مصرف و تقاضا برد- باخت) - توقف و یا طولانی‌شدن‌طرح‌های انتقال بین‌حوضه‌ای - انفعال در تعاملات فرابخشی - فروپاشی حکمرانی محلی آب - ضعف سازمان‌های مردم نهاد - ضعف مشارکت در نظام حکمرانی آب آب - دامن زدن به نابرابری‌های فضایی - تشدید رقابت‌های منطقه‌ای بر سر آب - چرخه بی‌پایان کمبود آب در فرایند توسعه نامتوازن - تامین آب مورد نیاز مناطق بحرانی (آب - مهار جریانات سیلابی و آب خروجی از توسعه ظرفیت‌های نهادی توسعه ظرفیت‌های نهادی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شرح خدمات ۳/۹( 1 ۱-۴- چارچوب مفهومی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای از دیدگاه اجتماعی باتوجه به شرایط حکمروابی آب در ابران مجریان طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای, طراحی و اجرای این طرح‌ها را راهکاری مفید برای باز توزیع منابع آب در قلمروهای سرزمینی می‌دانند. بر این اساس, انتقال آب از حوضه‌های پرآب به حوضه‌های کم‌آب می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای را برای رشد سرمایه‌گذاری و پیشرفت اقتصادی - اجتماعی, محرومیت‌زدایی و گسترش عدالت اجتماعی و در نهایت دست‌یابی به توسعه متوازن منطقه‌ای و کاهش شکاف‌های توسعه‌ای میان مناطق و نواحی مختلف یک کشور فراهم آورد. (شومیلوا ۲۰۱۸). اما بررسی اهداف ده‌ها طرح انتقال آب بین‌حوضه‌ای در مقیاس جهانی به روشنی نشان می‌دهد که اجرای طرح‌های انتقال آب حداقل از دهه هشتاد میلادی به این سو نه با هدف کاهش شکاف‌های توسعه‌ای میان مناطق و نواحی محروم. که با هدف تامین نیازهای فزاینده آبی جمعیت کلان شهرها و قطب‌های بزرگ صنعتی و مراکز تجاری رشد یافته. انجام گرفته و به این ترتیب به عاملی برای تعمیق شکاف‌های توسعه‌ای میان مناطق و نواحی و تشدید عدم‌توازن در فرایند رشد و توسعه اقتصادی- اجتماعی کشورها و گسترش بی‌عدالتی فقر و محرومیت در جوامع واقع در حوضه‌های دهنده آب. بدل شده است. (سنادون ۱۹۹۹) در قرن بیستم با توجه به رشد جمعیت و شهرنشینی و توسعه فعالیت‌های اقتصادی و ارتقای فناوری‌های آبی, اقدامات بشر برای انتقال آب در مقیاس‌های بزرگ گسترش بیش‌تری یافت. پروژه آریزونا و پروژه آب ایالتی کالیفرنیا در ایالات متحده»ء پروژه کانال ایندیرا گاندی و پروژه تلوگوگانگا در هند. پروژه انتقال آب سه شاخه (شرقی, میانه و غربی) از جنوب به شمال در چین. طرح ملی انتقال آب شرقی در نامیبیا و طرح کوه‌های برفی در استرالیا مثال‌هایی از این دست به شمار می‌آیند. حجم آب انتقالی در فاصله سال‌های ۱۹۰۰-۱۹۴۰ از ۲۲ به ۵۶ میلیارد مترمکعب و در سال‌های ۰ -۱۹۴۳۰ به ۲۵۷ میلیارد مترمکعب و در فاصله ۱۹۸۰-۱۹۸۶ یعنی ظرف شش سال به ۳۶۴ میلیارد مترمکعب در سال افزایش یافت. در همان دوره برآورد شده بود که این میزان تا سال ۲۰۲۰ به ۱۲۴۰ میلیارد مترمکعب در سال افزایش یابد(شیکلومانف ۱۹۹۹). بیش‌ترین حجم اجرای طرح‌های انتقال آب در این دوره به ترتیب مربوط به کشورهای کاناداء اتحاد جماهیر شوروی, هند. ایالات متحده آمریکا بوده است. اکنون حیات مهم‌ترین شهرهای ایالات متحده آمریکا شامل نیویورک. شیکاگوء لس آنجلس, اوکلند و سانفرانسیسکوء هیوستون» دالاس و میامی به طور عمده به منابع آب انتقالی از سایر حوضه‌ها وابسته است. (شیکلومانف ۱۹۹۹) به طور کلی انتقال آب در طول تاریخ همواره یک راهبرد مکمل برای مدیریت آب بوده است که همچنان هم ادامه دارد. هواداران انتقال آب رشد اقتصادی, رفع کمبودهای آبی و کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای, امکان باز تخصیص منابع آب در شرایط محدودیت منابع آبی, افزایش ارزش اقتصادی آب در حوضه‌های دریافت کننده آب نسبت به حوضه مبدا و بالاخره احیای حوضه‌های آبی تخریب شده را از جمله مهم‌ترین فایده‌های اجرای طرح‌های انتقال آب می‌دانند اما مخالفان آن تعمیق نابرابری‌های اقتصادی- اجتماعی, گسترش فقر و بروز بحران‌های محیط زیستی و افزایش نارضایتی در -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای حوضه مبدا و تشدید توسعه نامتوازن منطقه‌ای و ایجاد عدم تعادل‌های ساختاری را مهم‌ترین زیان‌های ناشی از اجرای این طرح‌ها اعلام می‌کنند. (شیکلومانف ۱۹۹۹) اجرای ابر طرح‌های انتقال آب در سراسر جهان نقشه شبکه آبراهه‌ای و سیستم هیدرولوژیک زمین را دستخوش تغییرات بزرگی ساخته و پیامدهای اقتصادی, اجتماعی و سیاسی و امنیتی گسترده و اغلب محاسبه نشده‌ای را در پی‌داشته است. به این دلیل اکنون طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای به یکی از مناقشه برانگیزترین اقدامات حکمرانی آب در کشورهای مختلف - هم در درون مرزهای سیاسی و هم در بیرون از آن یعنی حوضه‌های آبی مرزی و مشترک - اگرچه در ۲ دهه گذشته. بیش‌تر طرح‌های برنامه‌ریزی شده انتقال آب یا متوقف شده و یا با موانع جدی در اجرا روبرو شده‌اند؛ با این حال برنامه جهانی غذا سازمان ملل متحد (۲۰۰۷) در گزارش سالانه خود چنین نتیجه گرفته است که مدیریت آب باید نیاز به تامین منابع آب جدید را جبران کند. نشانه‌های بسیاری حکایت از آن دارد که احتمالا درخواست برای اجرای طرح‌های انتقال آب در مقیاس جهانی افزایش خواهد یافت و صدای ساکنان مناطق پرجمعیت و کم‌آب جهان بلندتر خواهد شد. به نظر گیچوکی و مک کورمیک (۲۰۰۸) در سال‌های آینده پرسش اصلی دراین باره نه اجرا و یا عدم اجرای این گونه طرح‌ها که چگونگی اجرا و مدیریت پیامدهای آن‌ها و نحوه بیشینه‌سازی منافع و کمینه‌سازی زیان‌های آن‌ها باشد. (شیکلومانف ۱۹۹۹) طرح‌های انتقال آب باید برای پرسش‌های زیر پاسخ‌های مناسبی ارائه دهند: - هرایک از انواع سیستم‌های انتقال آب برای چه شرایطی تجویز می‌شوند؟ - اثرات انتقال آب بر کشاورزی, امنیت غذایی و فقر چیست؟ - چه عواملی عملکرد موثر انتقال آب را تسهیل یا محدود می‌کند؟ - برای منطقی شدن و سودمندی بیش‌تر طرح, چه عواملی در چارچوب سیاسی, حقوقی و سازمانی و رویکردی - چگونه مطالعات می‌تواند در آگاهی از پیامدها و جلوگیری از بروز مشکلات پیش‌بینی نشده و ارائه راه حل برای آن‌ها مشارکت نمایند؟ - مستندات قابل صحت‌سنجی برای این که انتقال آب بین‌حوضه‌ای «تنها راه ممکن برای تامین نیازهای آبی کشورها با اقدامات خود در زمینه اجرای طرح‌های انتقال‌آب بین‌حوضه‌ای در مقیاس‌های مختلف به تناسب, چشم‌اندازهای طبیعی را دگرگون کرده و زمینه را برای وقوع تحولات گسترده‌تر در ساختارهای اقتصادی, اجتماعی, فرهنگی و سیاسی و نهادی مناطق و نواحی هدف. فراهم آورده‌اند. امروزه جوامع بشری به پشتوانه پیشرفت‌های علمی و استفاده از فناوری تازه به نحو بی‌سابقه‌ای دامنه مداخلات و دستکاری‌های خود در محیط طبیعی و از جمله در شرایط هیدرولوژیک زیست کره را گسترش داده‌اند. در سه دهه اخیر نظریه‌های فضایی در حوزه جغرافیای اجتماعی مداخلات -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شرح خدمات ۳/۹( ۷ توسعه‌ای به‌ویژه از سوی دولت‌ها و در قالب نظام‌های حکمرانی تمرکزگراء از بالا به پایین و غیردموکراتیک را یکی از جلوه‌های بارز تولید آمرانه فضا در جوامع بشری برمی‌شمارند که نه تنها به توسعه اقتصادی- اجتماعی پایدار و ساماندهی فضایی منتهی نشده که خلاف آمد انتظار برنامه‌ریزانء اغلب موجب بروز اختلال و یا بی‌نظمی فضایی! شده است. (معصومی, ۱۳۹۴ الف) پیامدهای زنجیره‌ای مثبت و منفی, و از نظر زمانی کوتاه. میان و بلندمدت طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای امکان‌پذیر نیست. همین مساله است که اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای را غالبا با ریسک‌ها و عدم‌قطعیت‌های فراوان در زمینه های مختلف فنی, اقتصادی, اجتماعی و محیط زیستی و برانگیختن امواج مخالفت‌ها و انتقادات اجتماعی روبرو می‌سازد. بدیهی است که این عدم‌قطعیت‌ها و ریسک‌ها در اجرا و بهره‌برداری از ابرطرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای به لحاظ ابعاد گسترده‌تر و پیچیده‌تر آن‌هاء مخاطره آمیزتر خواهند بود. ابرطرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای با ایجاد دست‌کاری‌های عظیم در سیستم‌های آبراهه‌ای و تغییر در میزان آب در دسترس, ساختارها و کارکردهای اکولوژیک و متناسبا ساختارها و کارکردهای اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و حتی سیاسی و امنیتی موجود را متاثر نموده و دستخوش اختلال کارکردی می‌سازد و در نهایت به استقرار ساختارهای فضایی تازه و اغلب نامتعادل و معیوبی کمک می‌نمایند(معصومی, ۱۳۹۴ الف). سعیدی (۱۳۶۷) در این رابطه تحلیل بسیار ماندگاری را در مقاله تحقیقی خود با عنوان «چشم‌انداز قنات, چشم‌انداز چاه» یک بررسی تطبیقی» ارائه داده است. بر این اساس نقش طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای به ویژه در مناطق خشک و کم‌آب جهان در «تولید فضا» موضوع بسیار مهمی است که ضرورت و اهمیت اتخاذ رویکردی مکانی - فضایی به طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای به ویژه ابرطرح‌های انتقال آب را یادآور می‌شود. از سوی دیگرء بررسی تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که سیاست‌ها و برنامه‌هاء قوانین و مقررات و نیز ساختار سازمانی و اداری و از همه مهم‌تر اقتدار نهاد حکمرانی آب در کشورها تاثیرات بسیار مهمی بر شیوه‌های مدیریت و برنامه‌ریزی و نحوه تصمیم‌گیری‌ها و چگونگی اجرای اقدامات و میزان و کیفیت کنشگری نقش آفرینان دارند(اندیشکده تدبیر آب ایران. ۱۳۹۳). علاوه براین ویژگی‌های ساختاری- کار کردی نهاد حکمرانی آب به شدت از نیروهای محرک" و عوامل بیرونی» نظیر عوامل اکولوژیک. اقتصادی, اجتماعی. سیاسی, فرهنگی و حقوقی و نیز ویژگی‌های تاریخی و جغرافیایی سرزمین تاثیر می‌پذیرند و به طور متقابل بر آن‌ها تاثیر می‌گذارند. بدون توجه به این جنبه‌ها هرگز نمی‌توان به‌گونه‌ای منسجم و همه‌جانبه, ویژگی‌های ساختاری-کارکردی و اقدامات حکمرانی آب در کشورهای مختلف از جمله در ارتباط با چگونگی ۱- 50۵۵ 7 2- 12۳۱۷۱۳8 65 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ایده پردازی, مطالعه و طراحی, اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای - به عنوان یکی از مصادیق پراهمیت مداخلات فضایی حکمرانی آب در کشورها را- به درستی تبیین نمود. در شکل ۱-۴ برهم کنش اقدامات نهاد حکمرانی آب از جمله در قالب طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای با نظام‌های فضایی موجود در حوضه‌های مبدا و مقصد و نقش عوامل بیرونی و نیروهای محرک را به عنوان چارچوب آدراکی این طرح تحقیقاتی نشان می‌دهد. طرح تهیه تدوین شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای با تمرکز بر جنبه‌های اجتماعی به مثابه بخشی لاینفک از تحولات فضایی. متکی بر این چارچوب ادراکی به انجام خواهد رسید. [ نهاد حکمرانی آب ْ | نظام‌های کلان ! | نیروهای محرک | و نظام اقتصادی چپیسح * رشد فعالست‌های اقتصادی رسد سهرسینی ۰ نظام اجتماعی و نظام فرهنگم زمار و تشکلات اب 8 رصان 2 9 ه افزایش رقابت و تقاضا برای آب شبرین و نظام حقو ۱ نش ی اْ * بخشی‌نگری در نظام برنامه‌ریزری کلان و نطام سباسی 9 ا سور و ساختا, قدرت و نظام تصمیم گمری 1 1 توسعه‌ی نامتوازن نهادهای مدنی ٩‏ سرمانه‌ی اجتماعی مشار کت قانون‌مداری مشروعیت و نظام مالکست ۰ ویرژگی‌های تاریخی ۰ جغراقیانی سیاسی دانش و فناوری اقتدا, ار آ ۸ 1 ۱ ز 9 موزرس و پروهس و تولنید دانسر ٩‏ مىراث فرهنگی ۱ | کارکردهای حکمروایی آن (نحوه‌ی مداخلات قضایی در قالب طرح‌های انتقال آن بین حوض‌ای | محیطی - اکولوژ یک کالبدی - فضایی احتماعی . فرهنگی اقتصادی نهادی . سیاسی أ ۱ ۱ ۳ ساختا ۸ 1 1 نطام قضابی در حوضه‌های مبدا و مقصد ای ۱ 9 , سالت و دینار, ۲۰۰۴ ۱( سعیدی. ۱۳۹۱ ۹ کار کرد ندیشکده‌ی تدبیر آب ایران. ۱۳۹۳ سح معصومی. ۹۳۹۵ ۱ 0 ۱ ۱ ۲۳ محیطی - اکولوژ یک کالبدی - قضایی احتماعی : فرهنگی اقتصادی نهادی - سباسی شکل ۱-۴- برهم کنش اقدامات نهاد حکمرانی آب در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و محیط بیرونی و نظام‌های فضایی در حوضه‌های مبدا و مقصد اگرچه تجربیات پرشمار ملی و بین‌المللی نشان می‌دهد که اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های انتقال آب با هدف توسعه کشاورزی و تامین نیازهای برنامه‌های توسعه صنعتی و شهری هرگز نتوانسته‌اند به تنهایی و بدون اتخاذ رویکردی نظام‌مند به مجموعه تحولات فضایی در قالب برنامه‌های آمایشی, توسعه‌ای متوازن و پایدار را برای جوامع هدف به ارمغان اورند؛ اما در ایران آب همواره نقشی کلیدی و بسیار مهم در پیدایش مدنیت و رشد و رونق اقتصادی و استمرار حیات اجتماعی و فرهنگی در این سرزمین داشته است. به گونه‌ای که تا پیش از عصر حاضر و به خصوص تا , پش از کشف و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شرح خدمات ۳/۹( ۹ استخراج نفت. ریخت‌شناسی جوامع شهری و روستایی بزرگ و کوچک در ایران و جمعیت‌پذیری مناطق و نواحی مختلف دراین سرزمین علاوه بر امنیت و موقعیت تجاری با میزان دسترسی به آب. قابل توضیح و تحلیل بود. ایران به دلیل شرایط خاص جغرافیایی در شرایطی ناهمگن و غیریکنواخت از نظر پراکنش منابع آب قرار دارد. به همین دلیل اندیشه انتقال آب از حوضه‌های پرآب‌تر به حوضه‌های کم‌آب‌تر در طول تاریخ همواره مطرح بوده است. این مساله به ویژه در جریان تحولات شتابان اقتصادی و اجتماعی دوران معاصر و تمرکز سرمایه‌گذاری‌های دولتی. فعالیت‌های اقتصادی و افزایش جمعیت در نواحی و مناطق خاصی ازکشور بی‌توجه به ارزیابی توان اکولوژیک و به خصوص آب قابل برنامه‌ریزی در کانون‌های رشدیافته اقتصادی, اکنون به صورت مبرم‌تری در برابر نظام تصمیم‌گیری کشور و بخش آب قرارگرفته است. مداخلات توسعه‌ای دولت‌ها در ایران در دهه‌های گذشته در جهت بهره‌برداری حداکثری از منابع طبیعی بروز بحران‌های اجتماعی را به دنبال داشته و به بیان دیگرء. سمت و سوی سیاست‌ها و برنامه‌های عمرانی و اولویت‌های سرمایه گذاری در نظام برنامه‌ریزی کشور به گونه‌ای بوده که نه تنها از آثار توزیع غیریکنواخت آب در فرایند توسعه منطقه‌ای نکاسته که در جهتی معکوس و با تمرکز نامناسب فعالیت و جمعیت در مناطق برخوردارتر بر عمق و دامنه نا برابری‌های منطقه‌ای افزوده و به مشکلات اجتماعی و محیط‌زیستی ناشی از محدودیت منابع آب در مناطق برخوردارتره ابعادی نگران کننده بخشیده است(معصومی, ۱۳۹۴ ب). دریک چنین شرایطی نه تنها اهداف مورد انتظار طرح‌های انتقال آب محقق نمی گردد که با مداخلات ناروای بیرونی و توجه صرف به اهداف بخشی و آثار اقتصادی (سعیدی, ۱۳۶۷) شرایط برای بروز نارضایتی‌های اجتماعی و احساس بی‌عدالتی و تبعیض و مهم‌تر از این‌ها بروز انواع مخاطرات سیاسی و امنیتی در حوضه مبداء فراهم می‌آید. با توجه به آنچه اشاره شد توجه به آثار و جنبه‌های اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای از اهمیتی راهبردی به لحاظ امنیت و منافع ملی برخوردارست. در این چارچوب. توجه وتمرکز بر موضوعات زیر از اولویت و اهمیت برخوردارست: - توجه به تفاوت میان تغییرات اجتماعی و تاثیرات اجتماعی از اهمیت زیادی برخوردار است. به نظر فن شوتن و همکارانش تغییرات اجتماعی ناظر بر وجوهی عینی, مانند تغییرات جمعیتی, اشتغال, سواد و آموزش, تغییرات نهادی و فرهنگی و رفاهی هستند که به واسطه آن‌ها محیط اجتماعی تغییر می‌کند. ممکن است این تغییرات هیچ ادراک تازه‌ای از وضعیت تغییر یافته را در کنش انسانی افراد یک جامعه در مقیاس فردی و اجتماعی ایجاد نکند و به این ترتیب موجد هیچ تاثیر اجتماعی نباشند. اما آن دسته از احساسات. ادراکات. تمایلات. رفتارها و شیوه‌ها و فرصت‌های متفاوتی که در اثر اجرای یک تغییر اجتماعی در زندگی فردی و جمعی افراد یک جامعه ایجاد می‌شوند. تاثیرات اجتماعی خوانده می‌شوند که البته خود نیز می‌توانند سبب شکل‌گیری دور تازه‌ای از تغییرات در محیط اجتماعی شوند. بر همین اساس, تغییرات یکسان در دو جامعه متفاوت می‌تواند تاثیرات اجتماعی متفاوتی را در پی داشته باشد(فاضلی ۱۳۸۹). -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای - شناخت و تحلیل نقش آفرینان در سپهر اجتماعی و فایده برندگان و زیان دیدگان در حوضه مبداء مسیر انتقال وحوضه مقصد - شناخت پیوندها و اشتراکات قومی < فرهنگی و پیشینه تاریخی بروز آنواع تعارضات قومی و فرهنگی میان جوامع ذی‌نفع - طراحی ساز و کارهای دارای اقتدار و کارآمد حل اختلاف در مراحل مختلف طراحی, اجرا و بهره‌برداری از طرح - شناخت و ارزیابی ظرفیت‌های نهادی موجود و چگونگی به کارگیری وتوسعه ظرفیت‌های نهادی به ویژه سازمان‌های مردم نهاد و رسانه‌های جمعی در فرایند تکوین سیمای طرح انتقال آب بین‌حوضه‌ای, اجرا و بهره‌برداری از آن - طراحی نظام اطلاع‌رسانی روان و شفاف متناسب با شرایط هر طرح و سازمان‌دهی گفتگوی اجتماعی درباره طرح - برنامه پایش و ارزشیابی آثار اجتماعی برای به‌روزرسانی سیاست‌هاء روش‌ها و موافقت‌نامه‌های منعقده و حتی - ارائه راهکارهای جبران منافع موجود و آتی از دست رفته در جوامع واقع در حوضه مبدا از محل منافع ایجاد شده در جوامع واقع درحوضه مقصد به منظور دست‌یابی به یک وضعیت برد- برد میان جوامع ذی‌نفع - و بالاخره بهره‌گیری حداکثری از دستاوردهای علوم اجتماعی برای گفتگو با همه نقش‌آفرینان و اجماع‌سازی در محیط طرح بر بنیان دانش, انصاف و مصالح اجتماعی ۲-۴- شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای در استفاده از این شرح کلی خدمات توجه به نکات زیر ضروری است: ۱- شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی مراحل مطالعاتی, اجرایی و بهره‌برداری طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای ۲- مرحله مطالعات در برگیرنده مراحل پیدایش. توجیهی, طراحی پایه و طراحی تفصیلی است. ۳- دامنه به کارگیری این شرح کلی خدمات «طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای» است. این موضوع به آن معناست که براساس مطالعاتی که پیش‌تر انجام شده, مستندات لازم در رابطه با این که انتقال آب بین‌حوضه‌ای یگانه راه‌حل ممکن برای تامین نیازهای آبی حوضه مقصد است. فراهم آمده است. این مستندات باید نشان دهد که مجری طرح همه راه‌های تامین نیازهای آبی حوضه مقصد را براساس ظرفیت‌های داخلی آن. مورد بررسی قرارداده و مطالعاتی همه جانبه از جمله در زمینه اجتماعی را به انجام رسانده اما هیچ کدام از راه‌حل‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای دارای توجیه‌پذیری لازم نبوده‌اند. این موضوع مهم‌ترین پیش‌فرض به‌کارگیری«شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای» است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شرح خدمات ۳( ۱۳ پایه و طراحی تفصیلی, اجرا و بهره‌برداری)» اهداف و ویژگی‌های مکانی - زمانی هر طرح می‌تواند شامل همه با قسمت‌هایی از موارد مندرج در «شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای» باشد. مشاور می‌تواند بر حسب نیاز و متناسب با نوع سازه طرح انتقال آب (کانال یا تونل) و مقیاس انتقال (بزرگ. مطالعات اجتماعی ویژه و اضافی را با ارائه توجیهات لازم و تایید کارفرما در شرح خدمات نهایی طرح مورد نظر, مورد نیاز موجود و نتایج یافته‌ها و مطالعات اجتماعی پیشین و یا مرتبط با موضوع به عهده کارفرما خواهد بود. ۷- اگر بخش‌هایی از این شرح کلی خدمات در زمان استفاده با ضوابط بخشنامه‌ها و آیین‌نامه‌های مصوب مراجع ذیصلاح کشور مغایرت داشته باشد؛ موارد مندرج در اسناد ابلاغ شده نافذ خواهند بود. کارفرمایی. مشاورین و پیمانکاران. بایستی به صورت آدواری (ترجیحا هر ۵ سال یکبار) مورد بازنگری قرار گیرد. این بازنگری‌ها ممکن است به صورت انتشار الحاقیه و یا ویرایش تازه انجام شود. ۹- این شرح کلی خدمات در برگیرنده روش‌شناسی (متدولوژی) انجام مطالعات اجتماعی نیست ۳ مشاورین خود باید روش‌های مناسب انجام خدمات را حسب مورد در فرایند مناقصه و یا پس از انعقاد قرارداد ارائه دهند. هدف از تدوین شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی, ارائه چارچوب واحد و کلی برای بهره‌گیری موئثر و به‌موقع از خدمات تخصصی مشاورین صاحب صلاحیت در طول عمر طرح‌ها/ پروژه‌ها و ایجاد انسجام و هماهنگی در رابطه با انجام مطالعات. اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای باید مورد توجه قرار گیرد. به روشنی ارائه داده و از این طریق فرایند ایجاد و ارتقای ظرفیت‌های کارشناسی لازم در همه نهادهای دست آندرکار به ویژه مهندسین مشاور را -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲۳ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۱-۱-۲-۴ پرسش‌های اصلی در این مرحله از طرح, مطالعات اجتماعی به دنبال یافتن پاسخ به پرسش و بررسی مسایل زیر است: ۱- جوامع متاثر از طرح در حوضه‌های مبداء مقصد و مسیر انتقال آب کدام است؟ آیا این جوامع همگی در درون مرزهای کشور سکونت دارند؟ ۲- ویژگی‌های اصلی اجتماعی-فرهنگی جوامع متاثر از طرح چیست؟ ۳ وضعیت و پیشینه وفاق و تضاد اجتماعی- فرهنگی در جوامع متاثر چیست؟ ۴ عوامل اجتماعی پیشران (تسهیل‌کننده) و مانع (مقاومت‌کننده) در ارتباط با طرح کدام هستند؟ ۵- ساز و کار اطلاع‌رسانی و شفافیت اطلاعات در باره طرح چگونه است؟ ۶ ساز و کار و ابزار گفت و گوی اجتماعی درباره طرح چگونه است؟ ۷ آیا طرح از سوی جامعه پذیرفته شده است؟ ۸- گروداران کلیدی طرح چه کسانی هستند؟ و نقش هر کدام در طرح چیست؟ ۹- منافع اجتماعی -اقتصادی طرح از نظر گروداران مختلف کدامند؟ ۰ با فرض ثابت بودن فواید اجتماعی طرح در حوضه مقصد. پیامدهای اجتماعی مستقیم و غیر مستقیم هر یک ۱ با فرض ثابت بودن فواید اجتماعی طرح در حوضه مقصد. پیامدهای اجتماعی کوتاه مدت. میان مدت و بلندمدت هر یک از گزینه‌های انتقال آب بر جوامع متاثر از طرح در حوضه مبدا و مسیر انتقال چیست؟ 7۲۳ از میان گزینه‌های موجود. کدام گزینه از منظر اجتماعی گزینه بهتری است؟ (اولویت‌بندی گزینه‌های مختلف) ۳- آیا جوامع متاثر از طرح. از اجرای گزینه بهینه اجتماعی حمایت می‌کنند؟ ۴- نظر سایر گروداران اصلی در ارتباط با گزینه‌های مطرح چیست؟ ۵- برنامه مدیریت کاهش و یا جبران خسارت شامل چه اقداماتی است؟ مسوولیت اجرای هر اقدام با کیست؟ ۶ برنامه ایجاد وضعیت برد-برد از منظر اجتماعی شامل چه اقداماتی است؟ و مسوولیت اجرای هر اقدام با ۷- چگونه می‌توان در زمان مناسب از نتایج اجتماعی اقدامات و میزان پیشرفت و تحقق دستاوردهای اجتماعی طرح آگاه شد و آسیب‌شناسی طرح را از دیدگاه اجتماعی انجام داد؟ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شرح خدمات ۳/۹( ۳۳ ۲-۱-۲-۴ شرح کلی خدمات ۱-۲-۱-۴ مبانی مطالعات ۱- عنوان طرح و تشریح سیمای طرح ۲ پیشینه و اهداف, طرح ۳ جایگاه طرح در برنامه‌ها و سیاست‌های آمایشی کشور و بخش آب ۳ الزامات قانونی و مقرراتی ناظر بر طرح ۵- شناسایی جوامع متاثر از اجرای طرح (تولید نقشه پراکنش سکونتگاه‌های انسانی متاثر از طرح) ۶ برنامه‌ریزی انجام مطالعات شامل: تهیه روش‌شناسی» شناسایی و تامین نیروی آنسانی مورد نیاز و نحوه تامین امکانات. تهیه فهرست داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز و نحوه گردآوری آن‌هاء تعیین خروجی‌ها و زمان‌بندی تحویل آن‌هاء تعیین بده و بستان اطلاعاتی با سایر گروه‌های تخصصی در چارچوب تیم پروژه ۷ انجام بازدید و بررسی‌های محلی و میدانی ۸- هماهنگی با کارفرما ۲-۳-۱-۲-۴- شناسایی منابع مکتوب و جمع آوری داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز موجود مربوط به جوامع متاثر از طرح ۱- اسناد و گزارش‌های مرتبط با جنبه‌های اجتماعی اقدامات توسعه‌ای در جوامع مبدا و مسیر انتقال آب ۲- مطالعات و پژوهش‌های موردی درباره ویژگی‌های اجتماعی, فرهنگی و تاریخی منطقه ۳ اسناد و گزارش‌های موردی درباره پیشینه همکاری‌ها و تعارضات اجتماعی, فرهنگی و سیاسی در منطقه با تاکید بر بهره‌برداری از منابع آب ۴--۳-۲-۱- بررسی ویژگی‌های جمعیتی. جامعه‌شناختی و قومی - فرهنگی در جوامع متاثر از طرح ۱- ویژگی‌های جمعیتی جوامع متاثر از اجرای طرح شامل بررسی روند تحول در شمار جمعیت و بعد خانوار و ۲- بررسی تنوع قومی- فرهنگی و مذهبی در جوامع متاثر از طرح (حوضه‌های مبدا و مسیر انتقال) ۳ شناسایی رهبران و معتمدین و خبرگان محلی در جوامع متاثر واقع در حوضه مبدا و مسیر انتقال آب ۵- بررسی وفاق و تضاد اجتماعی در جوامع متاثر واقع در حوضه مبدا و مسیر انتقال آب ۶ بررسی قشربندی اجتماعی در جوامع متاثر واقع در حوضه مبدا و مسیر انتقال آب -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۷ بررسی وضعیت فقر و گروه‌های آسیب‌پذیر در جوامع متاثر واقع در حوضه مبدا و مسیر انتقال آب ۸- ارزیابی وضعیت سرمایه اجتماعی در جوامع متاثر واقع در حوضه مبدا و مسیر انتقال آب ۹- ارزیابی کیفیت زندگی در جوامع متاثر واقع در حوضه مبدا و مسیر انتقال آب ۰ بررسی سبک زندگی (اوقات فراغت. مصرف کالاهای فرهنگی, الگوی مصرف و ...) در جوامع متاثر واقع در حوضه مبدا و مسیر انتقال آب ۱ بررسی وابستگی‌های معیشتی جمعیت حوضه مبدا به منابع آب انتقالی ۳ بررسی وابستگی غیرمعیشتی (ذهنی, فرهنگی و تاریخی و عرفی سلامت و بهداشت) جمعیت حوضه مبدا به منابع آب انتقالی ۳- شناسایی و تحلیل گروداران (ماتریس اهمیت و نفوذ) ۴ ارزیابی حکمرانی آب (نقاط قوت و ضعف) در سطح حوضه آبریز و سطوح محلی (حوضه مبداء حوضه., مقصد) ۵ آارزیابی میزان مشارکت گروداران در ساختار حکمرانی آب در سطح حوضه آبریز و سطوح محلی (حوضه مبداء حوضه. مقصد) ۶ بررسی سازو کارهای رسمی و غیررسمی حل اختلاف و مدیریت تعارضات در جوامع متاثر واقع در حوضه مبدا و مسیر انتقال آب ۷ شناسایی اماکن متبرکه و میراث فرهنگی, جاذبه‌های گردشگری در جوامع متاثر واقع در حوضه مبدا و مسیر انتقال آب ۸- تحلیل نظام انگیزشی گروداران کلیدی در حوضه‌های مبدا و مقصد ۹- تحلیل میزان آگاهی مردم از فواید و زیان‌های طرح در حوضه‌های مبداء مقصد و جوامع واقع در مسیر انتقال ۴-۲-۱-۳-۴- ارزیابی و برنامه‌ریزی مشارکتی مدیریت پیامدهای اجتماعی طرح ۱- ارزیابی مشارکتی تاثیرات اجتماعی گزینه‌های انتقال آب شامل میزان خسارات ناشی از احداث تاسیسات آبی در مبدا و مسیر انتقال و شناسایی خسارت دیدگان بر حسب نوع خسارت ۲- معرفی بهترین گزینه براساس نتایج ارزیابی تاثیرات اجتماعی گزینه‌های مطرح انتقال آب ۳ تدوین برنامه مدیریت! یا برنامه اقدامات مدیریتی شامل: اقداماتی که برای کاهش, اصلاح و جبران تاثیرات منفی و فرصت‌های از دست رفته توسعه در اثر انتقال آب از حوضه در مراحل مختلف طرح (اجرا و بهره‌برداری) ۱- در صورت موافقت با اجرای طرح -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شرح خدمات ۳/۹( ۳۵ باید اجرا شود.ء و هم چنین تعیین نقش و مسوولیت هر یک از گروداران ۴ تهیه چارچوب کلی برنامه برد- برد در جوامع متاثر واقع در حوضه مبدا و مسیر انتقال آب در راستای ایجاد وضعیت برد- برد برای ارائه و تصویب در نهادهای عالی ذی‌ربط (نظیر شورای عالی آب و شورای عالی آمایش سرزمین و شورای عالی شهرسازی و معماری) ۵ تدوین پیش‌نویس توافقنامه رسمی یا هر اقدام دیگر جهت تضمین توافقات و تعهدات نهادها در برنامه برد- برد به منظور پایداری در اجرای طرح. جهت تصویب در نهادهای عالی ذی‌ربط (نظیر شورای عالی آب و ...) ۵-۲-۱-۲-۴- تعیین و اندازه گیری شاخص‌های توسعه اقتصادی - اجتماعی جوامع دهنده آب و مسیر انتقال پیش از اجرای طرح شامل شاخص‌های مرتبط با سرمایه اجتماعی, کیفیت زندگی برای فراهم شدن امکان مقایسه آن با شرایط پس از اجرای طرح ۶-۲-۱-۲-۴- طراحی سازو کار پایش و ارزشیابی نتیجه محور به منظور آگاهی از پیشرفت اقدامات و میزان تحقق اهداف تعیین شده در مقایسه با شرایط پیش از اجرای طرح انتقال آب. اصلاح مسیر و انجام بازنگری‌های لازم با تمرکز بر تغییرات و تاثیرات اجتماعی ۷-۲-۱-۳-۴- طراحی و پیاده‌سازی یک سازوکار حل اختلاف با مشارکت گروداران اصلی ۴--۸-۲-۱- طراحی سازوکار اطلاع‌رسانی و آگاهی بخشی عمومی در ارتباط با طرح" ۹-۲-۱-۴ راه اندازی بستر ارتباطاتی در مجموعه کارفرما برای ارائه اطلاعات و دریافت بازخورد از عموم جامعه ۱۰-۲-۱-۳-۴- به کارگیری تسهیلگران اجتماعی و اصول تسهیلگری در فرایند مذاکره با جامعه محلی. کسب نظرات آن‌ها و اجماع بر سر جبران خسارات و تدوین برنامه برد- برد تبصره ۱. مشاور در اجرای محور ۵ (تهیه چارچوب کلی برنامه برد- برد) از بند شماره ۴-۲-۱-۲-۴. شرح خدمات موظف است با نظر کارفرما و هماهنگی نهادهای سیاسی و اجرایی منطقه, مناسب‌ترین نهاد نمایندگی‌کننده جامعه محلی را در هراسه محدوده مبداء مسیر انتقال و مقصد تعیین کند. تبصره ۲. مشاور طرح بر اساس شرح کلی خدمات ارائه شده برای مرحله مطالعه به شرح فوق و متناسب با شرایط طرح مورد مطالعه. می‌تواند شرح خدمات نهایی را برای هر یک از مراحل پیدایش, شناخت. توجیهی و طراحی پایه. به صورت مستقل تدوین و به کارفرما پیشنهاد نماید. ۱ درصورت موافقت با اجرای طرح ۲ رعایت ملاحظات ویژه در طرح‌های مرزی ضروری است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای تبصره ۳. خروجی مطالعات مرحله شناخت. تعیین کننده است. چنان‌چه در خروجی‌های این مطالعات موضوعاتی همچون جابجایی» اسکان مجدد. پرداخت خسارت. تملک اراضی و غیره ضرورت یابد انجام هر کدام از این بخش‌ها منطبق با استانداردهاء آیین‌نامه‌هاء راهنماها و ضوابط و در نهایت شرح خدمات موضوع مربوطه الزامی است. ۲-۲-۴- شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی در مرحله‌ی اجرای طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در این مرحله از طرح, خدماتی که مشاور می‌تواند ارائه دهد منتج از یافته‌ها و نتایج مطالعات مرحله قبلی است. قبل از آغاز مرحله اجرایی» کارفرمای طرح موظف است ضمن مرور گزارش‌هاء نتایج و یافته‌های مطالعاتی» مسایل اصلی طرح را شناسایی و منطبق با توصیه‌هاء راهکارها و الزامات تهیه شده. مشاور و پیمانکار منتخب را در جریان امر قرار دهد. بر این اساس, اولین گام در مرحله اجرایی, استخراج نتایج و یافته‌ها و کنترل مستندات است مبنی بر این که آیا الزامات موردنیاز در موافقتنامه طرح و سایر مستندات تولید شده است یا خیر؟ در این صورت مراحل بعدی متعاقب نتایج و یافته‌های مرحله قبلی پیگیری می‌شود. با این حال, چنان‌چه طرح‌های در حال اجرا در صورت عدم برخورداری از مطالعات مرحله قبلی قصد استفاده و بهره‌برداری از این خدمات را داشته خدمات مرحله اجرایی را پیگیری نمایند. شرح کلی فعالیت های اجتماعی در مرحله اجرایی طرح به شرح زیر است: - ارزیابی» بازنگری و تکمیل مطالعات طرح - بررسی میزان تامین الزامات پیش‌بینی شده و مورد نیاز و مصوب مطالعات و مستندات مراجع ذی‌ربط - انجام خدمات تسهیل‌گری - پیاده سازی سازوکارهای هماهنگی میان نقش‌آفرینان - تدقیق برنامه‌های اقدام تهیه شده در مرحله قبل - آسیب‌شناسی اجتماع محور عملیات اجرایی (فرصت‌هاء تهدیدات) بر اساس خروجی‌های برنامه پایش و ارزشیابی مستمر طرح و نظرات نقش‌آفرینان - اجرای برنامه‌های توان افزایی نقش آفرینان در این مرحله از طرح, کارشناسان اجتماعی باید به پرسش‌ها و مسایل زیر پاسخ دهند: ۱- با توجه به پویایی محیط اجتماعی, آیا اطلاعات و گزارش‌های حاصل از مرحله مطالعاتی دارای کفایت لازم است و یا باید مطالعات بیش‌تری انجام گیرد؟ ۲- آیا برنامه و اقدامات مشخص شده در مرحله مطالعات به همان گونه به اجرا درآمده است؟ ۳- برنامه‌ها و اقدامات و ملاحظات اجتماعی مورد نیاز برای بهره‌برداری پایدار از طرح کدام است؟ بر این اساس, شرح کلی خدمات اجتماعی طرح در دوره اجرا به شرح زیر است: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شرح خدمات ۳( ۳۷ ۱-۲-۲-۴ به‌روزرسانی یافته‌های جمعیتی, جامعه‌شناختی و قومی - فرهنگی در جوامع متاثر از طرح تبصره: در صورتی که مطالعات اجتماعی در مرحله قبلی انجام نگرفته باشد. اجرای بندهای ۳-۲-۱-۲-۴ شرح خدمات مرحله مطالعات ضروری است. در صورتی که مطالعات انجام گرفته نیاز به بازنگری و تکمیل و بهنگام سازی داشته باشد. به تناسب بخش‌هایی از شرح خدمات مطالعات اجتماعی انجام خواهد شد. ۲-۲-۳-۴- طراحی و پیاده سازی سازو کار پایش و ارزشیابی تغییرات و تاثیرات اجتماعی طرح در دوره اجرا تبصره - در صورتی که در مرحله مطالعاتی سازوکار پایش و ارزشیابی طراحی شده باشد. در مرحله اجرا صرفا پیاده‌سازی آن مورد توجه خواهد بود. ۳-۲-۲-۴ ارائه خدمات تسهیل‌گری در رابطه با: - گشایش مسیرهای عبوری و تملک اراضی مورد نیاز طرح - هماهنگی و همکاری میان نقش آفرینان - گردش روان داده‌ها و اطلاعات و دیدگاه‌ها و نظرات میان نقش آفرینان - حسن اجرای برنامه‌های جبران خسارت از سوی کارفرما و پیمانکار و پایبندی به توافقات و تعهدات نسبت به جوامع خسارت دیده - جلب رضایت خسارت دیدگان (پرداخت نقدی و غیرنقدی, مستقیم و غیرمستقیم. یک مرحله‌ای با چندمرحله‌ای خسارات. اجرای طرح‌های جایگزین. ارائه خدمات بهداشتی» آموزشی و رفاهی. مهارت افزایی و اشتغال در پروژه, کمک به بهبود شرایط اقتصادی-اجتماعی جوامع خسارت دیده با بهره‌گیری از ظرفیت‌های طرح انتقال آب) و انتقال نتایج به کارفرما - اخذ مصوبات لازم از نهادهای مسوول در خصوص اجرایی شدن چارچوب کلی برنامه برد- برد و انجام بازنگری و به‌روزرسانی‌های ضرور در برنامه اقدامات - فعال نمودن سازوکار مشارکتی حل تعارضات و اختلافات و شناسایی و ارائه راهکارهای اقناع و جلب رضایت مردم (اعم از روش‌های حقوقی و غیرحقوقی, رسمی و غیررسمی) - شناسایی و احصای موضوعات و مسایل اجتماعی که در مرحله بهره‌برداری طرح باید مورد بررسی قرار گیرند. ۴-۲-۲-۴ اجرای برنامه‌های توان افزایی نقش آفرینان کلیدی (دولتی و غیردولتی) در ارتباط با تامین نیازها و الزامات دوره‌ی اجرای طرح ۵-۲-۳-۴- پایش و ارزشیابی منظم تغییرات اجتماعی و پیش‌بینی تاثیرات اجتماعی آن و انتقال نتایج به کارفرمای طرح از طریق تعیین و آندازه‌گیری شاخص‌های توسعه اقتصادی- اجتماعی جوامع هدف در دوره اجرای طرح و ثبت جهت و میزان تغییرات آن‌ها در مقایسه با دوره پیش از اجرا (دوره مطالعات طرح) -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۸ ۹ م.راهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۳-۲-۴ شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی در مرحله بهره‌برداری از طرح در این مرحله فعالیت‌های اجرایی خاتمه یافته و طرح وارد مرحله بهره‌برداری شده است. عمده خدماتی که مشاور اجتماعی طرح می‌تواند در این مرحله ارائه نماید مبتنی بر پایش وارزشیابی میزان پیشرفت و اثربخشی برنامه اقدام مدیریتی در راستای جبران خسارات. کاهش پیامدهای منفی اجتماعی و اجرایی شدن چارچوب کلی برنامه برد- برد و نظارت بر انجام تعهدات و توافقات و مسوولیت‌های پذیرفته شده از سوی گروداران اصلی به ویژه نهاد مجری طرح و دستگاه‌های دولتی است. علاوه بر این» مشاور اجتماعی طرح باید همچنان بر استمرار و اثربخشی سازوکار مشارکتی حل اختلاف. و نظام پایش و ارزشیابی نتایج نظارت نماید و وظایف خود رابه تدریج با اجرای برنامه‌های آموزشی و توان افزایی و توسعه ظرفیت‌های نهادی در جوامع هدف. به نهادها و سازوکارهای مشارکتی ایجاد شده انتقال دهد. در این مرحله. عوامل اجرایی ساخت و ساز طرح با عوامل اجرایی بهره‌برداری و نگهداری جایگزین شده‌اند. همچنین, تمرکز مشاور اجتماعی طرح بر مدیریت ارتباطات و تعاملات فرابخشی» آسیب‌شناسی, مستندات و درس‌آموخته‌هاء. ساماندهی مدیریت داده‌ها و اطلاعات. و تهیه راهنماها و دستورالعمل‌های مورد نیاز است. بر این اساس» شرح کلی خدمات مرحله بهره‌برداری به شرح زیر می‌باشد: - جمع‌بندی نهایی فرایند کلی مطالعات اجتماعی طرح از ابتدا تا کنون - پایش و ارزشیابی برنامه‌ها و اقدامات جبرانی و ارائه نتایج به تصمیم‌گیران - انتشار شفاف نتایج (شکست‌ها و موفقیت‌ها) - مستند سازی و تولید دانش - مدیریت تعارضات - تسهیل‌گری در زمینه تعاملات فرابخشی طرح و مدیریت ارتباطات برای پیاده‌سازی برنامه برد- برد - کاوش ظرفیت‌های جدید و گسترش حیطه نقش‌آفرینی کارشناسان اجتماعی در این مرحله از طرح. کارفرما می‌تواند از خدمات متخصصان علوم اجتماعی در بازه‌های زمانی نا ۵ ساله (حسب مورد) برای پاسخ به پرسش‌ها و مسایل زیر دعوت به همکاری نماید: ۱(- نتایج اقدامات مرتبط با جبران خسارات و فرصت‌های اقتصادی- اجتماعی از دست رفته در جوامع حوضه مبدا و مسیر انتقال آاب چه بوده است؟ ۲ نتایج اقدامات مرتبط با پیاده‌سازی برنامه برد-برد در جوامع حوضه مبدا و مسیر انتقال آب چه بوده است؟ ۲- آثار انتقال آب بر تحولات جمعیتی, جامعه شناختی و فرهنگی در جوامع متاثر از طرح بر اساس موازین توسعه پایدار چه بوده است؟ ۴ اثرات بهره‌برداری از طرح بر کیفیت حکمرانی آب در حوضه مبداء مسیر انتقال و حوضه مقصد چه بوده است؟ به این ترتیب. شرح کلی خدمات مطالعات اجتماعی در مرحله بهره‌برداری از طرح انتقال آب بین‌حوضه‌ای به‌شرح زیر است: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - شرح خدمات ۳( ۳۹ ۱-۳-۲-۴ پایش و ارزشیابی تاثیرات اجتماعی و آسیب‌شناسی بهره‌برداری از طرح در جوامع مبدا و مسیر انتقال براساس موازین توسعه پایدار و انتقال نتایج آن به تصمیم‌گیران و مجریان طرح تبصره ۱. در صورتی که مطالعات اجتماعی در مرحله مطالعه یا اجرا انجام نگرفته باشد. اجرای بند ۳-۲-۱-۲-۴. شرح خدمات مرحله مطالعات ضروری است. در صورتی که مطالعات انجام گرفته نیاز به بازنگری داشته باشدء به تناسب بخش‌هایی از خدمات مورد نیاز اجرا می‌شود.) ۲-۳-۲-۴- پایش و ارزشیابی نتایج اقدامات مرتبط با جبران خسارات و فرصت‌های اقتصادی - اجتماعی ازدست‌رفته در جوامع حوضه مبدا در اثر انتقال آب. انجام آسیب‌شناسی و انتقال نتایج آن به تصمیم‌گیران و مجریان طرح ۳-۳-۳-۴ پایش و ارزشیابی نتایج اقدامات مرتبط با پیاده‌سازی برنامه برد - برد. آسیب‌شناسی و انتقال نتایج آن به تصمیم‌گیران و مجریان طرح ۴-۳-۲-۴- پایش و ارزشیابی اقدامات نقش آفرینان(دولتی) در اجرای توافقات صورت‌گرفته برای جبران خسارات و پیاده‌سازی برنامه‌ی برد - برد آسیب‌شناسی و انتقال نتایج آن به تصمیم‌گیران و مجریان طرح ۵-۳-۲-۴ پایش و ارزشیابی میزان رضایت جوامع خسارت‌دیده از نحوه انجام اقدامات جبرانی و پیاده‌سازی برنامه برد - ۶-۳-۲-۴- پایش و ارزشیابی نتایج اطلاع‌رسانی به جوامع ذی‌ربط و دیگر نقش آفرینان, آسیب‌شناسی و انتقال نتایج آن به تصمیم‌گیران و مجریان طرح ۷-۳-۲-۴- تهیه گزارش‌های آسیب‌شناسی به‌منظور اصلاح و بازنگری در سیاست‌های بهره‌برداری و اقدامات مجری طرح در ارتباط با جوامع ذی‌ربط و ارائه آن به تصمیم‌گیران و مجریان طرح ۸-۳-۲-۴ انجام نظرسنجی عمومی در سطح گروداران اصلی درباره‌ی اثرات و دستاوردهای طرح و ارائه توصیه‌هایی برای بهبود کارکردهای طرح بنا به درخواست تصمیم‌گیران و مجریان طرح ۹-۳-۲-۴ - تدوین درس‌آموخته‌ها و مستندسازی منظم نتایج اجتماعی - فرهنگی ناشی از بهره‌برداری از طرح و ارائه آن به تصمیم‌گیران و مجریان طرح ۳-۴۳- پیش‌نیازها و الزامات تخصصی در حوزه‌ی علوم اجتماعی مطالعات اجتماعی طرح‌های توسعه‌ای و به ویژه طرح‌های توسعه آب در جوامع روستایی, سال‌هاست با فقدان بانک اطلاعاتی و تولید متناوب داده‌های اجتماعی حاصل از سنجش متغیرهای جامعه شناختی مواجه است. واقعیت آن است که اطلاعات جمعیتی در سرشماری‌های ده‌ساله توسط مرکز آمار ایران تولید شده و وجود شبکه بهداشت و درمان که ثبت اطلاعات جمعیتی سالانه را نیز به ویژه در روستاها برعهده دارد. خلاءهای اطلاعات جمعیتی را پوشش می‌دهد. در این زمینه می‌توان ابراز داشت که ضعف مطالعات و تحلیل‌های جمعیتی, نه کمبود و فقدان اطلاعات در دسترس, بلکه نبود چارچوب تحلیلی و تخصصی به‌روز در کارشناسان و استفاده کنندگان این اطلاعات است. این در حالی است که تدوین -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ شرایط زمانی مشاورین انجاه و اقبال روزافزر موضوع باعث | برنمی‌آیند و از طرح‌های ان نمایه‌های ویژگی‌های اقتصادی می و آماری و سنجه‌های معتبر براه و مالی جاری شرح خدمات‌ها و قرارد دهنده و یا کارفرمایان سفارش دهن اص آن) برخوردارند که به‌رغم تجربه ل و تبیین آن‌ها چندان صاحب نظر طرح‌های توسعه و سکونت‌گاه‌ها و ج نی را در کارفرمایان و نمایندگان ای رود بعضی عبارات غیرتخصصی در ن سوی دیگر پاسخ‌گوی نیازهای طرح های اجتماعی تصمیم‌گیری و نقالی آب جدول ۱-۴- فهرست نمایه‌ها (شاخد نرخ باروری - میزان مرگ و میر - میزان خام تولد - بعد خانوار - ساختار سنی - نرخ اشتغال - نرخ بیکاری - ساختار درآمد م۳( راهنمای مطالعات اجتماعی طرحه سنجش این مفاهیم کاری تخصصی و بعضا زمان ده مطالعات. عمدتا از تخصص‌های دیگری غیر از : های ارزشمند میدانی فراوان اما در زمینه تعرب وامع انسانی و به تبع آن جدی‌تر شدن مسایل اجت مان در جهت توجه به موضوعات اجتماعی به وجود سرح‌های خدمات شده که از یک‌سو مشاورین از ع۵ ها و سوالات متولیان و تصمیم گیرندگان نیستند. داده‌ها و اطلاعات موردنیاز - نقشه تقسیمات سیاسیاداری - شمار جمعیت در مقاطع مختلف زمانی - شمار خانوار در مقاطع مختلف زمانی - میانگین تعداد فرزندانی که یک زن در طول زندگیش به دنیا می‌آورد - تعداد موالید زنده در هزار زن گروه سنی ۱۵ ۴۹۱ سال در یک سال معین - شمار جمعیت در گروه‌های سنی مختلف - شمار زنان - شمار مردان - شمار جمعیت وارد شده - شمار جمعیت در سن کار - سهم بخش‌های مختلف اقتصادی در اشتغال - سهم بخش‌های مختلف اقتصادی در در امد خانوارها ای انتقال آب بین‌حوضه‌ای بر است که معمولا با کارشناسان مسوول در ملوم اجتماعی (در انواع ب کشور به همجواری ماعی طرح‌ها انجامیده ده پیاده‌سازی آن‌ها اثیرات اجتماعی روش گردآوی داده‌ها و اطلاعات - منابع آماری رسمی (مرکز آمار ایران. مراکز بهداشت) - بررسی‌های کتابخانه‌ای 7 منابع آماری رسمی (مرکز آمار ایران. مراکز بهداشت. خانه‌های - بررسی‌های کتابخانه‌ای مصاحبه) -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل چهارم ‎ - و نمایه‌های وابستگی جمعیت به منابع آب تنوع قومی- وفاق اجتماعی رح خدمات و ادامه حدول ۱-۴- فهرست نمایه‌ها (شا - نرخ با سوادی کل(زنان. مردان) نرخ باسوادی زنان روستایی - نرخ با سوادی زنان شهری - نرخ با سوادی مردان روستایی - نرخ باسوادی مردان شهری - تراکم نسبی جمعیت روستایی شهری - سرانه آب تجدیدپذیر در حوضه - وابستگی نیازهای شرب و بهداشت به منابع آب انتقالی - وابستگی فعالیت‌های کشاورزی به منابع آب انتقالی - وابستگی فعالیت‌های صنعتی و معدنی به منابع آب انتقالی - تفریح و گردشگری به منابع آب -‏ نیازهای محیط زیستی - تنوع زبانی - تنوع مذهبی - تنوع قومی - اشتراک در عقاید رعایت آداب و رسوم -‏ گرایش نسبت به اهالی - تمایلات همکاری جویانه - وجود تضاد - تداوم تضاد - ثروت - درآمد - منزلت زم رس 3 خص‌ها). نشانگرها و داده‌ها و اطلاعات موردنیاز پایش و | داده‌ها و اطلاعات موردنیاز - شمار افراد با سواد به تفکیک جنس - شمار افراد واجب التعلیم (۶ سال به بالا) به تفکیک - مساحت محدوده مطالعاتی(کیلومتر مربع) - مساحت اراضی کشاورزی(هکتار) - جمعیت نقاط روستایی - شمار جمعیتی دارای زبان‌ها و گویش‌های مختلف - شمار پیروان مذاهب - شمار جمعیت اقوام و طوایف اصلی گویه‌های استاندارد گویه‌های استاندارد - دارایی‌ها ۱۳۱ سس روش گرد آوی داده‌ها و اطلاعات - منابع اماری رسمی (مرکز آمار ایران. مراکز بهداشت) - بررسی‌های کتابخانه‌ای - منابع آماری رسمی (مرکز آمار ایران. مراکز بهداشت) - بررسی‌های کتابخانه‌ای - تصاویر ماهواره‌ای - بررسی‌های کتابخانه‌ای (پرسشنامه. مشاهده و مصاحبه) - بررسی‌های کتابخانه‌ای (پرسشنامه. مشاهده و مصاحبه) -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۳ نمایه‌های بستر نهادی (بعد عینی) ادامه جدول ۱-۴- فهرست نمایه‌ها (شا - ارزیابی ظرفیت‌های سازمانی و اداری ارزیابی ظرفیت‌های قانونی و مقرراتی ارزیابی ظرفیت‌های نهادی در جوامع سس - سهم بناها و محوطه‌های حفاظت شده - سهم بناها و محوطه‌های تاریخی در - جایگاه هنرهای دستی - اسهم جمعیت زیر خط فقر - نسبت زنان سرپرست خانوار نسبت واحدهای مسکونی با مصالح بادوام - پوشش بیمه ای جمعیت الف -کیفیت آموزش - نسبت دانش‌آموز به کلاس درس - نسبت دانش‌آموز به آموزگار در - نسبت دانشجو به استاد - نسبت دانش‌آموزان دختر به کل دانش‌آموزان درمقاطع مختلف - نسبت جمعیت به ازای هر تخت - نسبت جمعیت به هر پزشک متخصص عمومی - نسبت جمعیت زنان به هر ماما - درصد مرگ و میر کودکان زیر ۵ سال ۹ ددردرراهنمای مطالعات اجتماعی طرحه 33333333 خص‌ها). نشانگرها و داده‌ها و اطلاعات موردنیاز پایش و | - ساختار اداری رسمی ذی‌ربط - قوانین و مقررات مرتبط با طرح - اسناد سیاستی و برنامه‌ای بالادستی -‏ شمار بهره‌مندان از بیمه بیکاری - شمار خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد امام - شمارخانوارهای یارانه بگیر نقدی - جمعیت تحت پوشش مهارت آموزی - شمار کودکان کار - شمار کودکان بی سرپرست - شمار دانش‌آموزان به تفکیک مقاطع تحصیلی و جنس - شمار آموزگاران برحسب مقاطع تحصیلی - شمار دانشجویان - شمار اساتید دانشگاه - شمار دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل - شمار پزشکان عمومی - شمار ماما - شمار مرگ و میر کودکان زیر ۵ سال - شمار کودکان زیر ۵ سال - شمار افراد تحت پوشش بیمه‌های تامین اجتماعی - شمار افراد تحت پوشش خدمات درمانی - میزان کالری مصرفی روزانه کل جمعیت مورد مطالعه و روستایی 111 ای انتقال آب بین‌حوضه‌ای و روش گردآوی داده‌ها 9 اطلاعات (پرسشنامه. مشاهده ۳ مصاحبه) - بررسی‌های کتابخانه‌ای مصاحبه) (مشاهده و مصاحبه) - بررسی‌های کتابخانه‌ای (مشاهده و مصاحبه) 7 م1۹۱۱۱۱۵۱۵- | -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل چهارم - لس نمایه‌های 33333333333 ادامه جدول ۱-۴- فهرست نمایه‌ها (شا سرانه کالری مصرفی ج- برخورداری از خدمات رفاهی دفع فاضلاب جمع‌آوری زباله سرانه فضای سبز در شهرها 7 سرانه فضاهای ورزشی - سرانه مهد کودک ر معرص ر سیل - برخورداری از شبکه راه های زمینٍ ۹ برخروداری از شبکه ریلی - دسترسی به راه‌های دریایی - دسترسی به شبکه برق خانگی - دسترسی به گاز خانگی اسهم انرژی‌های نو در مصرف انرزی ضریب پوشش رسانه‌های ارتباط جمعی 7 سرانه روزنامه‌ها هنری به کل مجلات ه- مشارکت سیاسی - میزان مشارکت در انتخابات ملی - میزان مشارکت در انتخابات شوراهای شهر و روستا - میزان پوشش جمعیتی سازمان‌های مردم - نهاد - نسبت زنان به کل رای‌دهندگان در م۳( خص‌ها). نشانگرها و داده‌ها و اطلاعات موردنیاز پایش و | داده‌ها و اطلاعات موردنیاز - مساحت فضاهای سبز شهری - مساحت فضاهای ورزشی مسقف - مساحت فضاهای ورزشی روباز 7 شمار واحدهای مسکونی با مصالح مقاوم شهری و روستایی - شمار کل واحدهای مسکونی شهری و روستایی - ظرفیت پذیرش مهد کودک‌ها دولتی و غیردولتی - جمعیت سکونتگاه‌های در معرض رخداد سیل - شمار خطوط تلفن ثابت و همراه (دایمی و اعتباری) - طول راه های اصلی و بزرگراهی و ظرفیت سالانه حمل بار و جابجایی مسافر - شمار فرودگاه ها و ظرفیت سالانه حمل بار و جابجایی مسافر جابجایی مسافر - شمار بنادر و شناورهای مسافری و بار بری و ظرفیت سالانه حمل بار و جابجایی مسافر میزان تولید آنرژی‌های نو - میزان کل انرژی مصرفی شمار ایستگاه های رادیویی قابل دریافت - شمار شبکه‌های تلویزیونی قابل دریافت - شمار خانوار های دارای شبکه‌های تلویزیونی ماهواره‌ای - شمار انجمن‌های علمی -فرهنگی به ثبت رسیده - شمار اعضای انجمن‌های علمی - فرهنگی به ثبت رسیده - وسعت فضاهای فرهنگی < هنری (سینماهاء سالن‌های نمایش و کنسرت. نمایشگاه‌ها و ...) - شمارگان نشریات روزانه توزیع شده (غیر مرجوعی) - شمارگان نشریات علمی- فرهنگی و هنری (غیر مرجوعی) - شمار جمعیت واجد شرایط شرکت در انتخابات - شمار جمعیت شرکت کننده در انتخابات محلی - شمار زنان شرکت کننده در انتخابات ملی - شمار زنان شرکت کننده در انتخابات محلی - شمار اعضای تشکل‌های مردم نهاد - شمار تشکل‌های مردم نهاد رسمی شمار مدیران دولتی - شمار زنان مدیر در تشکیلات دولتی ۱۳۳( یی روش گردآوی داده‌ها و اطلاعات -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۴ نمایه‌های (بعد ذهنی) ۳ ادامه جدول ۱-۴- فهرست نمایه‌ها (شا - اسهم اقلیت‌های قومی و مذهبی در مدیریت نهادهای حکومتی (اجرایی. - رضایت از درآمد - امید به آینده شغلی - رضایت از توزیع ثروت - رضایت از توزیع فرصت‌های اقتصادی هزینه‌های زندگی - رضایت از بهداشت محیط زندگی - حاکمیت قانون - رضایت از اجرای طرح _- احساس شادکامی 0 سرزندگی - احساس امنیت (شرایط محیط زیستی. - احساس آزادی - احساس مشارکت در فرایسد تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌های اجرایی - تعلقات محلی 5 آراسش روحخی و روانسی (نگرانی و ۹ راهنمای مطالعات اجتماعی طرحه« سس خص‌ها). نشانگرها و داده‌ها و اطلاعات موردنیاز پایش و | داده‌ها و اطلاعات موردنیاز - شمار مدیران وابسته به اقلیت‌های قومی و مذهبی در - شمار مدیران شرکت‌های خصوصی - شمار مدیران زن در شرکت‌های خصوصی - شمار زنان استاد در دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی - شمار زنان محقق در مرکز تحقیقاتی - شمار پزشکان زن - شمار پرستاران زن گویه‌های استاندارد ای انتقال آب بین‌حوضه‌ای جات روش گردآوی داده‌ها و اطلاعات (پر سشنامه. مشاهده و مصاحبه) -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل چهارم - ن نمایه‌های سرمایه سازو کارهای ادامه حدول ۱-۴- فهرست نمابه‌ها (شا - پنداشت از عملکرد نظام در رفع و - پنداشت از موفقیت نهادی در انجام دادن وظایف نهادی - پنداشت از نکویی جامعه (مطلوب بودن جامعه و وجود عدالت) سطح میانی: - اعتماد سازمانی - کیفیت خدمات‌رسانی -‏ عملکرد و پاسخ‌گویی سازمان‌ها به نیازها - آمادگی مشارکت در کمک به سازمان‌ها گروه‌های شغلی و حرفه‌ای) دگرخسواهی, پرهی زک اری و حرفه‌ای عام‌گرایی گروه‌های شغلی و حرفه‌ای - ویژگی‌هاو ارزش‌های اخلاقی مسوولان سطح خرد: - اعتماد عمومی ویژگی‌ها و ارزش‌های اخلاقی - عام‌ گرایی اجتماعی (شعاع اعتماد و تعاملات نزدیک و دورء از اعضای خانواده تا غرییه‌ها) - مشارکت اجتماعی - بده‌بستان اجتماعی - عرق ملی 7 رضایت از زندگی احساس امنیت - شیوه‌های رسمی - شیوه‌های غیررسمی م۳( 33333333 خص‌ها). نشانگرها و داده‌ها و اطلاعات موردنیاز پایش و | داده‌ها و اطلاعات موردنیاز گویه‌های استاندارد - موارد بروز اختلافات - مراجع حل اختلاف - دامنه و شدت بروز اختلافات (اعتراضات مدنی. درگیری و زد و خورد. خرابه کاری و ...) ۳۵( 3جججججججشجشججججججججتتتت روش گردآوی داده‌ها و اطلاعات بررسی‌های کتابخانه‌ای (پرسشنامه. مشاهده 9 مصاحبه) - بررسی‌های کتابخانه‌ای ( پر سشنامه. مشاهده و مصاحبه) -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۶ ی نمایه‌های حکمرانی ادامه حدول ۱-۴- فهرست نمابه‌ها (شا - اجماع محوری (میزان رضایت گروداران) - قانون مداری (میزان پای بندی به قوانین و مقررات از سوی گروداران) 7 مسوولیت‌پذیری در برابر اهداف طرح پاسخگویی در برابر تصمیمات و اقدامات شفافیت در اطلاعرسانی و - مشارکت گروداران در طرح (تحلیل گروداران) - کارایی و اثر بخشی طرح (ارزیابی پس از اجرا) - برابری و انصاف در توزیع فواید طرح - مدیریت حل تعارضات آبی - مبزان اقتدار و مشروعیت نهاد حکمرانی طرح - طراحی و استقرار نظام پایش و ارزشیابی اثرات اجتماعی طرح در حوضه‌های مبدا مقصد و مسبر پایش و ارزشیابی تهیه و اجرای برنامه مدیریت کاهش اثرات منفی اجتماعی - پایش و ارزشیابی تهیه و اجرای در نامه درور3- نود ۷/۰ ۷/۰ ۰ م۳( راهنمای مطالعات اجنماعی طرحه 33333333 خص‌ها). نشانگرها و داده‌ها و اطلاعات موردنیاز پایش و | داده‌ها و اطلاعات موردنیاز پرسش‌های استاندارد - گویه‌های استاندارد - نتایج سنجش دوره‌ای شاخص‌های اجتماعی در جوامع متاثر از طرح ای انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۳ روش گردآوی داده‌ها و بررسی‌های کتابخانه‌ای مصاحبه) -------- صفحهٔ بعد -------- نیو سب ۱ معیارهای اولیه و امتیازات نهایی کشور ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 3333 نام 1 ۰ ر جدول پ.۱-۱- معیاره گروه دوم دلایل تعدد و تجربیات متنوع در طرح‌های انتقال آب / برنامه‌ریزی متمرکرز و از بالا و نقش مهم دولت در مدیریت طرح‌های آبی / رشد شتابان اقتصادی و افزایش سریع نیازهای آبی/ سهم بالای کشاورزی و آب شرب شهری در هدف‌گذاری طرح‌های انتقال آب/ بزرگی مقیاس طرح‌های انتقال آب/ تجربیات متنوع و سابقه زیاد اجرای طرح‌های انتقال و انتشار گسترده اطلاعات/ حجم آب انتقالی تا سال ۲۰۱۵ معادل تجربیات متنوع و سابقه زیاد اجرای طرح‌های انتقال و انتشار گسترده اطلاعات/ سهم بالای کشاورزی در هدف گذاری طرح‌های انتقال آب/ حجم آب انتقالی تا سال ۲۰۱۵ معادل بالای نهادهای محلی در فرایند اس گروه چهارم دلایل دولت در برنامه‌ریزی, اجرا و بهره‌برداری در انتقال آب/ بروز تعارضات اجتماعی/ اقدامات توسعه‌ای ناشی از انتقال آب/ نقش ایالت‌ها و استان‌ها در انتقال بین حوضه‌ای / شرایط اقلیمی و تنوع آب و هوا/ شرایط اجتماعی و تنوع ویژگی‌های اجتماعی - هویت. قومیت. فرهنگ و ...- استفاده از تکنولوژی‌های روز و مدرن) ایران (تعداد و تنوع طرح‌های انتقال آب/ نقش دولت در برنامه‌ریزی, اجرا و بهره‌برداری در انتقال آب/ بروز تعارضات اجتماعی/ اقدامات توسعه‌ای ناشی از انتقال آب/ نقش ایالت‌ها و استان‌ها در انتقال بین حوضه‌ای / شرایط اقلیمی و تنوع آب و هوا/ شرایط اجتماعی و تنوع ویژگی‌های اجتماعی - هویت. قومیت. فرهنگ و ...- استفاده از تکنولوژی‌های روز و مدرن) ۱۳۹ شش جمع امتیاز -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۰ ۱ نام ؟ اس ر گروه دوم دلایل تجربیات متنوع و سابقه اجرای طرح‌های انتقال و انتشار گسترده اطلاعات/ بزرگی ابعادطرح‌های اجرا شده/ نقش بالای بنگاه‌های انتقال آب ً سهم بالای کشاورزی در طرح‌های انتقال آب/ بزرگی مقیاس طرح‌های انتقال آب/ حجم آب انتقالی تا سال ۲۰۱۵ معادل ۴۱ توقف طرح‌های انتقال آب به دلایل بط زیستی و اجتماعی و اقتصادی تصمیم گیری و نهاد حکمرانی آب/ کثرت طرح‌هایی که با هدف است/ حجم آب انتقالی تا سال ۵ معادل ۱۶میلیارد حوضه آبریز مشترک و مرزی! پر رنگ دولت و اهداف سیاسی - هیدرو هرمونی در اجرای طرح‌ها/ دشواری دسترسی به اطلاعات ؛ برنامه‌ریزی متمر کز و از بالا به پایین / ضعف نهادهای جامعه مدنی در فرایندهای تصمیم‌گیری و نهاد حکمرانی آب جنماعی طرح‌های انتقال آ, 333333333 ۳ گروه چهارم ایران (تعداد و تنوع طرح‌های انتقال آب/ نقش دولت در برنامه‌ریزی, اجرا و بهره‌برداری در انتقال آب/ تعارضات اجتماعی/ اقدامات تنوع آب و هوا/ شرایط اجتماعی و تنوع ویژگی‌های فرهنگ و ...- استفاده از تکنولوژی‌های روز و مدرن) ایران (تعداد و تنوع دولت در برنامه‌ریزی» اجرا و برور تعارضات اجتماعی ! اقدامات توسعه‌ای ناشی از اجتماعی و تنوع ویژگی‌های فرهنگ و ...- استفاده از تکنولوژی‌های روز و مدرن) ایران (تعداد و تنوع دولت در برنامه‌ریزی, اجرا و بهره‌برداری در انتقال آب/ برور تعارضات اجتماعی ! اقدامات توسعه‌ای ناشی از حوضه‌ای / شرایط اقلیمی و تنوع آب و هوا/ شرایط اجتماعی و تنوع ویژگی‌های اجتماعی -هویت. قومیت. فرهنگ و...- استفاده از تکنولوژی‌های روز و مدرن) وضه‌ای وت حمع -------- صفحهٔ بعد -------- لا نام 1 سس ر افریقای زات نهاب ی کشورها ا ادامه جدول پ.۱-۱- معیار گروه دوم دلایل کثرت طرح‌های انتقال با هدف آب انتقالی تا سال ۲۰۱۵ معادل بخش خصوصی در نهاد حکمرانی آب و فرایندهای تصمیم‌گیری مرتبط با طرح‌های انتقال آب کثرت طرح‌هایی که با هدف تامین آب شرب شهرها اجرا شده ۵ معادل ۲/۲میلیارد مترمکعب/ وجود سابقه توقف طرح‌های انتقال آب به دلایل نهادهای جامعه مدنی و بخش زن خصوصی و دولت در فرایندهای تصمیم‌گیری و حکمرانی آب نقش پر رنگ دولت در اجرای طرح‌های انتقال؛ سهم بالای کشاورزی در هدف‌گذاری طرح‌های انتقال آب/ همجواری جغرافیایی و وجودحوضه آبریز اجتماعی و فرهنگی/ حجم بالای آب انتقالی تا سال ۲۰۱۵ بالغ اجتماعی و سیاسی بالای نهادهای سنتی (قومی و مذهبی و محلی) و احزاب و انجمن‌ها در فرایندهای تصمیم‌گیری و نهاد حکمرانی آب 33333333 ۳ گروه چهارم ایران (تعداد و تنوع طرح‌های انتقال آب/ نقش دولت در برنامه‌ریزی, اجرا و بهره‌برداری در انتقال آب/ بروز تعارضات اجتماعی/ اقدامات توسعه‌ای ناشی از حوضه‌ای / شرایط اقلیمی 0 تنوع آب و هوا/ شرایط اجتماعی و تنوع ویژگی‌های تکنولوژی‌های روز و مدرن) ایران (تعداد و تنوع دولت در برنامه‌ریزی» اجرا و برور تعارضات اجتماعی/ اقدامات توسعه‌ای ناشی از تنوع آب و هوا/ شرایط اجتماعی و تنوع ویژگی‌های تکنولوژی‌های روز و مدرن) ایران (تعداد و تنوع دولت در برنامه‌ریزی» اجرا و بهره‌برداری در انتقال آب/ برور تعارضات اجتماعی/ اقدامات توسعه‌ای ناشی از تنوع آب و هوا/ شرایط اجتماعی و تنوع ویژگی‌های فرهنگ و ...- استفاده از تکنولوژی‌های روز و مدرن) ۱۴۳) ۱۴ ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۲ ۹ م.راهنمای مطالعات اجنماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای و ادامه جدول پ.۱-۱- معیارهای اولیه و امتیازات نهایی کشورها کشور کانادا حجم بالای آب انتقالی تا سال ۶ ۵ | مشابهت با شرایط کشور | ۶ | ۱۷ ۵ بالغ بر ۱۹۲ میلیارد ایران (تعداد و تنوع مترمکعب/ تمرکز بر تولید آنرژی طرح‌های انتقال آب/ نقش برقابی/ وجود سابقه توقف دولت در برنامه‌ریزی, اجرا طرح‌های انتقال آب به دلایل و بهره‌برداری در انتقال محیط زیستی و اجتماعی و آب/ بروز تعارضات اقتصادی/ نقش نسبتا متوازن اجتماعی/ اقدامات تصمیم‌گیری و حکمرانی آب استان‌ها در انتقال بین حوضه‌ای / شرایط اقلیمی و تنوع آب و هوا/ شرایط اجتماعی و تنوع ویژگی‌های اجتماعی - هویت. قومیت. فرهنگ و...- استفاده از تکنولوژی‌های روز و مدرن) -------- صفحهٔ بعد -------- در رسی شده -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ی ردیف ۲ - فهرست منابع و مأخدذ و تحلیلی بر طرح انتقال آب از دریای خزر به استان انتقال آب بین حوضه‌ای و ارائه راهکارها بررسی آثار اجتماعی حوضه‌ای سد بهشت آباد در استان انتقال آب بین حوضه‌ای و انتقال آب از دریا ننده م۳( - فهرست منابع و مآخذ شناسایی و بررسی : سوابق انتقال آب در ایران سوابق انتقال آب در جهان فرصت‌ها و تهدیدهای خزر و سمنان تحلیل طرح از نظر سیاسی تحلیل طرح از نظر اقتصادی تحلیل طرح از نظر فنی و اجرایی مواد قانونی در ایران معیارهای یونسکو معرفی مختصر برخی طرح‌های انتقال آب در ایران سیاست‌ها و مستندات قانونی انتقال آب در ایران تجربه بین‌المللی (مختصر) ضروزت انتقال آب در ایران (توازن اب و نیاز) الزامات قانونی در ایران آثار اقتصادی آثار اجتماعی معرفی و تاریخچه طرح بهشت آباد اثار اجتماعی سدهای بزرگ جهان (چین. افریقای جنوبی, کامبوج) وضعیت اجتماعی بهشت اباد سرمایه کشاورزی معیشت وابستگی به سرمایه طبیعی خدمات و زیرساخت‌ها نگرش خانوارها به احداث سد و عوامل موثر بر ان تاریخچه انتقال آب بین‌حوضه‌ای در جهان ابعاد منفی انتقال آب اسپانیا استرالیا افزریقای جنوبی و لسوتو ابعاد اجتماعی سیاسی انتقال آب انتقال آب از دریا معیارهای ارزیابی پروژه‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۳۳۳ سد ۵ سومین کنفرانس برنامه‌ریزی دانشگاه تهران حوضه‌ای (چالش‌ها و شهر کرد حوضه‌ای (چالش‌ها و شهر کرد فصلنامه پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی معاونت پژوهش‌های زیربنایی و آمور تولیدی مرکز پژوهش‌های مجلس ۱۳۵ ۳ سال ادن اس ار آذر ۱۳۹۲ خرداد ۱۳۹۳ خرداد ۱۳۹۳ شماره لاه ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۶ نج 3333333333333333 انتقال آب کندوکاوی درباره معیارهای آرزیابی جامع ارزیابی طرح‌های انتقال اب بین حوضه‌ای بر حوضه مبدا در حوضه سیروان کردستان ٩‏ 6۲5] 1۳3۹ 11۵۳-۳۵51 6 :۵۱10 ۵0۷ 3 7 3 آ۵ ۵۵ ۳2۹1 1۱۵۲ 40 ۱۳۵51۵6۲5 ٩۲۵۲1۷ ۵‏ ۱۵16۲ 0۵ 0۳۵۳۶1۶ ٩0۵1110۲۱ ۵‏ 8 - 0 6 2 ]اه دزدرا۵ ۸ 7 11116-۳251۱ ٩۱۹۱613‏ 1۳۵۹1۵6۲ 1113 م۳( راهنمای مطالعات | 333333333 موارد قانونی مرتبط در ایران معیارهای یونسکو بررسی نمونه کشورهای چین و دریاچه آرال, زاین آلمان (بسیار مختصر) خزر به دشت مرکزری تعریف انتقال آب بین حوضه‌ای چالش‌ها و مسایل انتقال اب با ذکر مثال‌هایی از افریقای جنوبی, لسوتو چین, اسپانیاء معیارهای ارزیابی جامع انتقال اب بین حوضه‌ای بررسی طرح اتصال رودخانه‌ها در هند این مقاله بر موضوع ضرورت آرزیابی همه جانبه پتانسیل‌های حوضه مبدا با توجه به نیازهای کنونی و آتی آن و نیز پتانسیل‌های آبی حوضه مقصد در شرایط انتقال آب بین حوضه‌ای در محدوده حوضه رودخانه سیروان تمرکز دارد. طرح‌های انتقال آب شهری جایگزین های انتقال آب شهری مقایسه اقتصادی لنتقال آب با راه‌حل‌های جنبه‌های محیط زیستی اجتماعی و سیاسی انتقا ل آب افزایش تقاضا و انتقال آب اثرات انتقال آب بر اکوسیستم ردپای آبی انتقال بین حوضه‌ای درس آموخته ها از طرح‌های انتفال آب (اسپانیاء آنریش. لسوتو) اجتماعی هم دیده شده بررسی طرح‌های آینده (یونان, برزیل, پرو حکمرانی در برنامه‌ریزی حوضه بررسی هیدرولوژیکی برخی طرح‌های انتقال آب در هند فاقد بررسی اثرات یا اشاره به مباحث اجتماعی 33333333 شده موج نامه انجمن علمی گروه مهندسی آب دانشگاه فردوسی مشهد نشریه علمی - پژوهشی 2 |10:۵0 |۲۸ - ۵۵ ۵1-۳۵1۵۳۵11 //:11۱0۹ 2 |[ 0- 00۵0511/21 ۷( ]۱۷/۷/۱ که ۵ نگ ۵ ۲۵۲۵(۵۵۱ 10021 بین‌حوضه‌ای وت آبان ۹۵ ۱۳۹۶ )از ناگ 0۱۵8 2015 ۸۵1 2009 200 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ردیف ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۲ -فهرست منابع و مخذ 7۲ ۱زک۵ ۳ ۵۲ا۳] 1۲۹۱7 [۱۵۳۲۵۱۱۵۲۵ 1 7 نک 0 00| 0 ۳۵۱۵۷۵ :۱۳۵۳۹۱۵۳۵ 110 7 ۵ ۱۵ لب ۸ 1 1۳۵۳۹۱۵۲ ۳۵۹۱۵ 5 20 ۵ 2)(03 7۲ راحن 1۱۵۳-13 1۳3107 خع۵ال 51 6ح) 1۵] ۸۵۹۱۳۵1۵۰ 640 61300 51۵6 4 ل21 ]1 ۷۵۲۷۱۵ [۵ 010 ۸ 7 ورزکن 1۵۳-3 1۳۵7 ۷۷11۳ بخ هناگ 7۳ ان هام۸ 1 0 50010-1100۳1011310 5000-1701111 وزی 1 ۱۱1۱1۱ ک 2 ]1۵۲ 40 00071[1165 7 0 کهوهالنش ۵ :1۳۵۹1۲۹ ۷۵۵۲ ۵۹1 1 ۳۵۷10۷ 1101۸106[ ۷5[ 01۳10 ۳]10113ز0ط ننده ۳/4( سوووو و -۱- فهرست منابع و مآخذ شناسایی و بررسی جمع‌بندی پنل‌ها و تیبین رویکرد ارزیابی به انتقال آب تجربه کشورها (اسپانیا اسپانیولی. فرانسه فرانسوی, آفزیقای جنوبی, آمریکا. هند. بنگلادش. روسیه. آتریش, آلمان. فنلاند) ارزیابی زیست محیطی رویکرد اخلاقی به انتقال آب معیارهای توجیه‌پذیر بودن انتقال آب مثال‌هایی از سوریه انواع انتقال آب. مثال‌هایی از آمریکاء شوروی محیطی و هیدرولوژیکی انتقال آب بر اساس مثال‌ها تعریف انتقال آب بین‌حوضه‌ای و انواع طرح‌های انتقال مثال‌هایی از بازنگری در انتقال آب و فاصلاب ارزیابی انتقال آب بررسی طرح‌های انتقال اب در استرالیاء امریکا؛ کاناداء چین و هند آینده طرح‌های انتقال آب انواع انتقال آب مرور اجمالی طرح‌های انتقال آب در جهان (هدف و حجم و طول انتقال در حدود ۲۰ کشور از پنج قاره) آثار اکولوژیکی. فیزیکی. شیمیایی. اجتماعی, اقتصادی و فرهنگی و سیاسی بر حسب موارد در کشورها طرح‌های انتقال و انحراف آب از بحث برانگیز ترین موضوعات در عرصه برنامه‌ریزی منابع آب به شمار می‌آیند. این طرح‌ها با خود راه های تازه‌ای برای عرضه آب به حوضه‌های دریافت کننده و چالش‌های بزرگی را برای حوضه‌های مبدا به ارمغان می آورند. این مقاله یک مطالعه کتاب سنجی (بررسی براساس کمیت کتاب) در باره تحقیقات جهانی انتقال اب در دوره زمانی ۱۹۰۰-۲۰۱۴ است. ه ناشر 110 ]1۵۲۵110/۵[ ۷۵۲۳۹ ۵ ۱۵۳ 1۳۵۳۵۳۵۵ 1000101 ۷( 0131131۵۵100 ما۸۵ ان ۷۷ ان 0 ۵1 1200۵71۵۱ 0 ۲10۹۵1۷11011 وه هه آن 011100 0110 5 ]11۷۱۳۵۲۲۱۱۵۱1۵ ۵۳۵[(۷ 111۷ 0عل ۲:3۳ دد۳۵ 1۳ ۰ ۵۵ج ۱۹۳۵۵۵۵۲ 1۰ 700102۷۷ ۲۵06 آ۵0 11۸۱۱ 4 دطلانان5 ۸00111101, 0 . 13002۵51. ۲1۳۵۵۹ ۱۳۷ وت سال ادن ۳ ار 09 از۲م۸ ۳ 00 2003 ۱999 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۳۸ ی نام منبع اد نا و و وا 11۸۲۹۱:۹5 ۷۷/۸111 ۷۷۵۱0 [0۳۵ا60 ۸ ندا00] ۹10۵00۳0 ۳ 10اا0گ ۲۵۵۳۵۱ -000[-۷۷/۵10۲ 1۳۵ 7 ۵۵۷ :1 م۳( راهنمای مطالعات 333333333 -۱- فهرست منابع و مآخذ شناسایی و بررسٍ این مطالعه نشان می‌دهد که میزان انتشار سالانه تحقیقات درباره انتقال آب بین حوضه‌ای پس از سال ۱۹۷۲ به طور پیوسته حال افزایش است. ایالات متحده آمریکا بیش‌ترین تعداد انتشارات را بخود اختصاص داده است. ۳۷/۴ درصد انتشارات صرفا مربوط به کشورآمریکا و ۴۶/۶درصد بقیه مربوط به همکاری های بین‌المللی بوده است. چین پس از سال ۲۰۰۱ نرخ رشد بالایی از نشریات را داشته. و از آمریکا پیشی گرفته است به طوری که در سال ۲۰۱۲ رتبه ۱ جهانی را به خود اختصاص داد. آکادمی علوم چین نقش است. توزیع جغرافیایی جهانی فعالیت‌های نشر نشان می‌دهد که شمار فزاینده‌ای از کشورهاء آژانس‌هاء و دانشمندان به بنگاه‌های شده‌اند. این شرایط فرصت‌های بسیاری را برای همکاری بین آن‌ها به وجود آورده که این مقاله براهمیت و ضرورت انتقال بین حوضه‌ای آب با توجه به رشد جمعیت و محدودیت‌های محیط زیستی رشد اقتصادی و تفیرات اقلیمی و اثرات و فواید آن در یک طرح نمونه(رودخانه جورجیا) پرداخته است در این اثر پژوهشی ضمن تعریف ابر پروژه‌های برای تهیه یک فهرست بالا بلند از مشخصات فنی. اهداف و توزیع جغرافیایی این گونه طرح‌هاء به عمل آمده است و به همین علت می‌تواند به عنوان یک بانک داده, به کار آید. نویسندگان این مقاله نقش ابر پروژه‌های انتقال آاب را در همبست آب. انرژی و غذا کلیدی ارزیابی نموده‌اند. اجتماعی طرح‌های انتقال آب شده 40 آه 11۳۱۱۹ ناو ری نوت ۱۱۱رد هه بین‌حوضه‌ای یی سال انتشار -------- صفحهٔ بعد -------- نیو ست ۳ فرم بررسی منابع و استخراج اطلاعات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳ - فرم بررسی منابع و استخراج اطلاعات ما و ۵ طرح نمونه مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای فرم استخراج اطلاعات اسناد ۲- عنوان سند: ۳- مرجع تهیه: ۳- سال تهیه: ۵- کشور مورد بررسی: ۶- حوضه آبریز مورد بررسی: ۷- پارامترها/ شاخص‌ها/ معرف‌های معیارهای اجتماعی مورد تاکید: (با ذکر تعاریف) ۰ روش بررسی: ۱- داده‌ها واطلاعات پایه مورد بررسی: ۳- خلاصه یافته‌ها: -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بو ست ۳ سوالات راهنمای مصاحنه (و یزه متخصصین و دستاندر کاران) -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۴ - سوالات راهنمای مصاحبه (ویژه منخصصین و دست‌اآندرکاران) ۱۴۰۳/۰۱/۰۹ 22 ۲- با توجه به تجارب جهانی و ملی لطفا نظر خود را در باره فواید و زیان‌های اجتماعی طرح‌های انتقال آب ۳ آیا در ایران نتایج واقعی طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای در حال بهره‌برداری تا به حال مورد پایش و ارزشیابی قرار گرفته است؟ اگرخیر توضیح دهید چرا؟ ۴ با انتشار اخبار مربوط به طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای از زمان ایده‌پردازی تا دوره بهره‌برداری جامعه بسرعت دو قطبی می‌شود و اغلب مجادلات و شایعات جای گفتگوهای سازنده و مفاهمه را می‌گیرد؟ چرا؟ ریشه‌های این موافقت‌ها و مخالفت‌ها کجاست؟ ۵- خصوصیات ساختاری- عملکردی حکمرانی آب در ایران (شامل تصمیم‌گیری در سطح ملی, از بالا به پایین. دولت‌محوری. استفاده از بودجه عمومی. مدیریت‌های استانی آب. ضعف مشارکت بخش‌های خحصوصی و حوضه‌ای نتفر دارد؟ باره نحوه اثر این عوامل بر پیامدهای اجتماعی این طرح‌ها به تفکیک توضیح دهید. ۷- از نظر شما چه تفاوتی میان انجام مطالعات اجتماعی در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای با طرح‌های توسعه منابع آبی که در داخل یک حوضه انجام می‌گیرد. وجود دارد؟ ۸- به نظر شما امکان اجرای موفقیت آمیز و کم‌خسارت طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در ایران به لحاظ -٩‏ چه راهکارهایی برای ایجاد یک وضعیت برد-برد از منظر اجتماعی میان جوامع ساکن درحوضه دهنده آب و جوامع حوصه گیرنده آب وجود دارد؟ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۶ ۹ مرزراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای دستکاری‌های گسترده در شبکه هیدرولوژیکی و آبراهه‌ای طبیعی در قالب ابرطرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای در ایران وجود دارد؟ در هر صورت توضیح دهید. از شما سپاسگزاریم -------- صفحهٔ بعد -------- ببوست ۵ نمک‌زدایی و انتقال آب از دریای خزر به استان سمنان -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۵ - شرح خدمات مطالعات مرحله اول طرح نمک‌زدایی و انتقال آب از دریای خزر به استان سمنان ۰ ۱۴۰۳/۰۱/۰۹ ۸۹ شرح خدمات مطالعات اجتماعی در حوضه مبدا و مسیر انتقال (اسناد طرح ۱۳۹۱) ۱- شناسایی جوامع انسانی متاثر از اجرای طرح (محدوده برداشت آب. ذخیره‌سازی و سامانه انتقال) ۲ بررسی پیشینه مطالعات مرتبط و استخراج داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز ۳- بررسی ویژگی‌های قومی. فرهنگی و اجتماعی جوامع متاثر از اجرای طرح (محدوده برداشت آب. ذخیره‌سازی و سامانه انتقال) ۴ بررسی روند تحولات جمعیتی در محدوده اجرای طرح (شمار جمعیت. میزان فعالیت و بیکاری, بار تکفل و مهاجرت) و آینده نگری تحولات شمار جمعیت شهری و روستایی در استان سمنان ۵- بررسی اندرکنش جوامع متاثر از اجرای طرح با منابع آب موجود در محدوده (بهره‌برداران آب کشاورزی و آبزی‌پروری» مصرف‌کنندگان آب شهری,» روستایی و صنعتیء مصارف گردشگری و برداشت شن و ماسه) ۶ بررسی وضعیت اراضی و تاسیسات واقع در مسیر اجرای سامانه انتقال» مخازن ذخیره‌سازی و برداشت آب بر اساس اطلاعات نقشه کاربری اراضی در مقیاس ۱:۲۳۵۰۰۰ و ۱:۵۰۰۰) ۷ انجام پیمایش‌های صحرایی به منظور تدقیق اطلاعات کاربری اراضی و شناخت چالش‌های عمده اجتماعی در جریان استملاک اراضی مورد نیاز طرح ۸- ارزشگذاری منابع و ثروت‌های مادی واقع در محدوده متاثر از احداث سیستم‌های آب شیرین‌کن. سیستم‌های ذخیره‌سازی و انتقال ٩‏ شناسایی طرح‌های توسعه (مطالعاتی و اجرایی) در محدوده مورد بررسی ۰ بررسی پیامدهای اجتماعی- فرهنگی ناشی از اجرای طرح در محل های برداشت. ذخیره‌سازی و سامانه انتقال ۱ مقایسه پیامدهای اجتماعی- فرهنگی و خسارات مادی گزینه‌های مختلف طرح و معرفی گزینه برتر از منظر اجتماعی- فرهنگی ۲- شناخت ریسک‌های اجتماعی مرتبط با اجرای طرح (اجرای گزینه منتخب) ۳- ارائه راهکارهای کاهش اثرات منفی اجتماعی ناشی از اجرای طرح (اجرای گزینه منتخب) ۴- انجام فعالیت‌های تکمیلی اجتماعی مرتبط با ارزیابی اثرات محیط زیستی ۵- تهیه گزارش‌های مطالعات اجتماعی طرح -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۰ 4۹ راهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای شرح خدمات مطالعات اجتماعی در حوضه مقصد (اسناد طرح ۱۳۹۱) - مطالعات نیاز آبی ۱ مطالعات جمعیتی استان سمنان ۲- سرشماری‌های سال ۵۵ تا ۱۳۹۰ ۳- سالنامه‌های آماری ۴- مطالعات انجام شده توسط سایرین ۵- نقشه های آماری و روستایی ۶ گزارش و نقشه های طرح‌های جامع. تفصیلی یا هادی ۷ بررسی و ارزیابی اطلاعات جمع‌آوری شده ۸- بررسی روند تغییرات جمعیت در گذشته ۹ پیش‌بینی روند افزایش جمعیت آینده شهرها و روستاهای مورد مطالعه در فرضیات مختلف ۰ مقایسه و تطبیق جمعیت پیش‌بینی شده با بخشنامه تعدیل وزارت نیرو و پیش‌بینی‌های مهندس مشاور شهرساز. و سایر مطالعات انجام شده در منطقه طرح -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۳/۹( ر(۱۶ منابع و مراجع ۱- اسلامیان». سید سعید و دیگران. ۱۳۹۱. انتقال بین حوضه‌ای و توسعه پایدار. اولین کنفرانس ملی راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار در بخش‌های کشاورزی, منابع طبیعی و محیط زیست. تهران: اداره کل پدافند غیرعامل ۲- اندیشکده تدبیر آب ایران.۱۳۹۳. به‌سوی چارچوب مفهومی و تحلیلی اصلاح حکمرانی آب. چاپ اول. تهران: انتشارات اتاق بازرگانی و صنایع و معادن و کشاورزی کرمان. ۳- دانایی‌فرد». حسن. امامی. سید مجتبی. ۱۳۸۶. استراتژی‌های پژوهش کیفی - نظریه‌پردازی داده بنیاد. تهران: اندیشه مدیریت راهبردی (اندیشه مدیریت). شماره ۲. ۴ دانش‌مهرء حسین و دیگران. ۱۳۹۸. درک معنایی نخبگان و ذی مدخلان محلی از طرح انتقال آب رودخانه زاب به دریاچه ارومیه. ارائه مدل داده بنیاد. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران دوره هشتم» شماره ۱ (پیاپی ۲۹). ۵- دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفا. ۱۳۹۹. اطلاعات طرح‌ها و پروژه‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای کشور. ۶- دلاورء علی. ۱۳۸۳۲. مبانی نظری و عملی پژوهش. تهران. رشد. ۷- دهاقانی, ابراهیم. عامری, محمدعلی. ۱۳۹۸. پیامدهای اجتماعی و امنیتی انتقال آب بین حوضه‌ای (مورد مطالعه: پهشت آباد چهارمحال و بختیاری به زاینده‌رود اصفهان). پژوهشنامه جغرافیای انتظامی. سال هفتم. شماره بیست و پنجم. ۸- سعیدی, عباس. ۱۳۶۷. چشم‌انداز قناتاچشم‌انداز چاه»؛ یک بررسی تطبیق. مجله رشد آموزش جغرافیا (۱۶). -٩‏ سعیدی, عباس۱۳۹۱. پویش ساختاری-کارکردی- رویکردی بدیل در برنامه‌ریزی فضایی. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی (۱). ۰-سعیدی, عباس, ۱۳۹۲. مفاهیم بنیادین در برنامه‌ریزی کالبدی-فضایی (بخش دوم). فصلنامه برنامه‌ریزی کالیدی- فضایی سال اول (۳). ۱-شمس‌الدینی, شهباز. ۱۳۹۱. بررسی آثار اقتصادی و اجتماعی انتقال بین حوضه‌ای آب. همایش ملی انتقال بین حوضه‌ای آب. شهر کرد: دانشگاه آزاد اسلامی. ۲-فاضلی, محمد. ۱۳۸۹. ارزیابی تاثیرات اجتماعی. چاپ اول. تهران: اداره کل مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری ۳-قدرت‌نماء ق. ۱۳۸۳. انتقال حوضه به حوضه‌ای آب. معیارها و سیاست‌ها. مجموعه مقالات انتقال بین حوضه‌ای آب و ۴-کرسول, جان. ۱۳۹۱. پویش کیفی و طرح پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد (روایت پژوهی» پدیدارشناسی» نظریه داده بنیاد. قوم‌نگاری, مطالعه موردی). ترجمه حسن دانایی‌فرد. حسین کاظمی. انتشارات صفار. ویرایش دوم. تهران. ۵- کریمی. صدیقه. نصرء احمدرضا. ۱۳۹۲. روش‌های تجزیه و تحلیل داده‌های مصاحبه.عیار پژوهش در علوم انسانی. شماره ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲ ۹ ازراهنمای مطالعات اجتماعی طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای ۳33333 ۶-معصومی, کاوه. ۱۳۹۴ الف. جایگاه حوضه آبریز در توسعه متوازن و پایدار منطقه‌ای. تهران: مرکز مطالعات راهبردی و آموزش وزارت کشور. ۷-معصومی, کاوه. ۱۳۹۴ ب. رابطه دولت - ملت؛ زمانی برای تغییر نقش‌ها. ویژه‌نامه اقتصادی شرق. ۸-مولائی, اصفر. ۱۳۹۳. تحلیلی بر طرح انتقال آب از دریای خزر به استان سمنان. سومین کنفرانس بین‌المللی 0 ۷/۵۹0۵ [۵ 131۳۵110 1۳۵۵۰ 1۵ 1۳۵۹16۲ اد ۷۷ جاحد 1 1990 .۵ بوطکامرد 1 پیش منط م۸۹ -۱9 ۵۰ ۲7۳۳۹۲0۰ 1۳۵۵۵1۰ ۷/۵00 جاح۵ 116 ۵5 101۹1066 عم 6۵۵۳۵۰1983 الا له م۲۱ ۰ کعحدل بع 0۵۵ منم کل ازک۸ خبط -20 ۲۰ 21211005 0ع11 ان 0۹ ۳010 م۵ 116۳۵110 20 ولگ عحم) ممعو دا ۸ :۷۷۵۱0۳ آن ۳ا 1۳۵ ٩1۳۵۳۵: 8‏ 01۷0۳0108 بکعا۵ ۷ 000 2004 1 ۵ا م۲ 6 با بجمعداشک ۷۷ ما۵5 ۱۵۳ظ -21 5 م60 ۷۷۵۵1۵100 6۵10۲200۰ ۵00 ۵۰ 10اه ۸۳17200۵ 10 ۵۵82011 :۷۷۵0 200 1۹110۹ ۰ ۳۹۵۲۵۲۵ 116 10۳ ۰( ب30 وانال 0ع۷1۵11) ۷۷15.20.10 ///:110 1 :خل هل ناک 1۵0۵0 ان ب۳۵ظ -22 40] ,۸۵۲۲۵۱۵ 1۳۵۵ دعال اک عحد) 1۳۵ ۵۵۳ ۷۷ 110-810 2007 1 ۷۷۳۱۵۶ ۵00 ۳۰ ما قطان -23 ۰ 171۷01۷ ۲۵0۳06 نع له 101۵ 200 ۵ م0۵00 مخعا5)۵ ۰ [20 ,5001611۵ 06۹001 ما 200 دحوم معط ان ۳۵۳۵0 امد ناما -24 ۰ ,17۳۳۹۲0 ان دودح ۲0 نامع م0 لماح مها +25 7 ۳۵۵۲۵۲۱۵ :1۳۵۵16 ۷۷۵67 131۳۵10 ,۸.2010 ۵01 ۸ بزاش یک نلعطد(۱۷۵ ۵۰۶ ۵۳۵۵۷2۶ -26 ۰ م1۵06 200 118221100 ان سول 10061۰ معحد 8 -ا رد0 0 0۳۵۳26 1۵۲ ۲۳۵0۵1100۹ نهاع0ع0) جر ص‌ناوم ما۵۹ عادو جنحد ۳ 2003 ۵۰ ا م۱۷۹7 -27 7۳ 0008۱2۵ 2003 ع۳ آ۵ ۲۳۳۵۵۵ مععاانصص0م ملد صدام معا 0۳۹16 از ۲۳۵ اه 1701۷0۹۶ ۳۵ اه ,2003 ,23-24 ا م۸ ۵اعط دام ما ابا[ 0ع۷1۵116) ما10 /ع8د ع 1 1/1 ۰1/001 ۷۵۵۰۵0۷ //:1۲ مجممعش۸ م1010 ۷۷۵0۳ م0 -28 ۰( ,30 [۳۲۵۵۲1۵ ۸ ندع06 5000 دوگ ۵۵ ۵ ۹۱۹ عنام مدرک 2006 ام ماع تمد 1۵۴ م۳ -290 1001/6 6006 5 ۵) تفا [۵۵0۲۵ ۱ ۷۷۵۲۵۲ ۵۲ 00 آهعنانامم عطا 200 ععمها 13510۵ ۲۵۳۰2016۰ ۵۵۵۶ا۳ -30 |۷۵ ,[۵ 00[ 116۵1005 بز|۳۵ 200 3۵2-۵ ,۳۵۷۱۳۵۵۵ (دطامان ما۵۹ ۵6۳ ‎٩001-0۳۵ 36 7 20 آ0 ۵ ۳۵ :۵01100 امه ۵ که کاحم جزح-1016۳ .2015 لفط سود هط یک ب10-[ ۱۵۵۵۵ -31 1۱۰ ۷۷۵1۲ 0۳۳۵ ۳۵۵218 200 ۲۵0۳:1۵18 دزد راد ۸ حدم ۸ ۷۷۵۱۵۳ ان حملوو ۳۵۵ آمدمناستاحدا 1۳۵ 2004 0۵۳ اعس۸ ۵۵ مادک -32 ۵۰ 0۷ اد ۷۷۵۳۵ 6 ۷1۸۵ 0-۳۵۵۱1۵۵0 ۸ ۳۳۵۳۵۵۵۵۰ تسه حصملناا ها 7 ]۵1-30۳ 5 حرط۷۱ با هام 00 8[ ۷۷۲۷۳20 اعقط :۷ لته ممطزل ,اک -33 8 ۵0 ۳۵۱۵۷ ۳۵۷۱1۳۵۳۳۵۲۵۱ 00110100 اد 200 کاعا 1 ,۵۳۵۵۲۹ نز۳۳۵ ما1۳ ۰ ]۷۷۵1 071۵1۰[ 7۳ 5 03۱۳۵ ان 001100۵1172110 200 ع اعد 00 ۷۷۳۳2019۰ اعم ۷۱ امه هل ماک -34 ۷۷۵1۰5 0206۰ 20 ۳۵0۷ ۳۳۵0 ما1 معا ۷۷ ابوک ‎٩‏ 0۳۵ اه خن 16 :۵ 00 7 2۱1۳1۳۵16 ۵ ۲۵۷۵ ۵۵۳۵۵۲ ۵۵۹۲ ۳۵ ان عدن که اعا 1۳۵ ۷۷67 1999 بشها مامممص ولا نک 35 ۷۷/۵ [۵ 131۳۵1100 ۵۲ ۳۵۵08 محصاطامم اعد اد امن ما تمه کاااعل و1 ۰ ,۳۹500 70] ,1۳۵051 ۷۷۵۱۵۲ رازه۵ 1۵16۲ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع همه 1 ۶۳ 7 501100 |۳۵۵۵ ۸ نداعز وم مدی ۷ ما10 ۷۷/۵00 لدطامان .2018 ملد اه 0100 دما نوک -36 ٩6۰‏ ۲۵۷ ۷/۵1۲-۳۵0۵-۲ 1۳6 40 ۱0000۴ 1۳6 ۵۵ 1۳۵۵1۵۲ ۷۵۵۲ 11-۵۹۵ ۵0 ان 1۳۵۵0 داوم ع ا( 100062007 512000 -37 6 ] 1۵۳ ۲۳1۳05 عط) ان اما ۵ معاانصهطاه کاحعط1 رک الا محصادیود ۲۷6۳ مملعاه 01 ۵0۲ 1000271161 کعم ننک اسان وش 200 ۵۵۲۵۱ ۵۲ باا ۲۳ ۳۵۵ دز 1000 معنام۵۹۵| ۲۳۸۶ ۰ ما5 ۳۳۲۵۵ 1۵ آ0 101۷۳۵] جصداهظ ,بخع م5 ۵51 10۳-8] 0۲ 0010 010001 ۸ 1999[ ۵ ۷۷۳۵ ۵00 ۸ 5 بخع100 0 نع ,520000 -36 [۵ 50010-۳۵1۱1 200 50010-۳000۵ ,۳۵10۵1۵ 1۳۳۲ نان آمذندمم۸ هه ۳۱۲۵ مشک 1۳۵06۳ (6 با[8] ۲۵۵۳۵ ۳۳۵۳۵۵۲ ۷۵۵000 1۵۳ 1۵۶۳ ک نع هد ,1۵۱1۵1100 ۰ 5۵۲۲۲ 100۰ ۲۵06 آ0 را ]1 با 10 ما۵۵ 10-8] ۵۲ 00۳۷10 لدط0آ0) ۸ 1999 .۵ با م۷۷ کوکلطظ بکع1۵ 0 م5000 -39 [50010-۳۵[[۲1۵ 200 5000-۳000۵ ,اف م۳۵10 1۳1۳ تن اند م۸ هه ۳۳۵ مشک 1۳۵6۳ 7 ۳۵ ال 00-0016 ۸ ۷۵۵0 1۲ 1۵۶ کد نام تصه ,۱011۵1100 )۸ م۵06۵ ۵۱۵10۵۰ ۲۳۹۳۳۵۵۲ 6 1۵۳ 1100اا0گ |۳۵۵۵ ۸ ندا[0 ۷:0 ما1 ۷۷6۳ امطاما0 بله اعر ما0۵ ۵ ناک -40 .۳1۹616۵ 13100 200 ۳۵۱0۵۷ ۳۳۵۵۵۵ ان عاا 107-1۹ ۳0۵2 را1-۳۵۵۵0-۳۵ ۷۷ )66 ۰ آ0 2711 0عل 15 .۱969.1970 ان (۸ ۵۲۳ م۸ زا۳۲۳۵ ,۳۵۷1۳۵۵۳۵۸۵ 31000۵ 1۳۵ ‎٩41- 5 ۵) 0۲ 1۳,۵5 ,۳۷۱۳۵۵ 200 باقاه50 ,۳۵۵۵۳۵ ۳۵ انبم ۸ 2017 باه اع 0 |[ ۷1۵ ,۷۷:0۵ -42 [۷۵ .[۵ 10۳ 1111 هدنگ ۳۳۹۳۵۳۷6۰ ب1 1( هانگ خ۸ نمزم ۳ ماک 1 ۷۷۳۳ 0۳۵طابا5