یا گید بخار و ظرف تحت فشار

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. سازه های غیر ساختمانی/١٦١ جدول ٧-٣ نه یشیب مقاومت مصالح برا ی طراح ی لرزه یا گید بخار و ظرف تحت فشار مصالﺢ حداقل نسبتy /F u F بیشینه نسبت مقاومت مصالﺢ درصد بیشینه مقاومت برای مصالﺢ حدیده شده درصد الف شکل،پذیر )مانند فوﻻد (آلومینیوم، مس ٣٣/ب١ پ ٠٩ پ ٠٧ نیمه شکل پذیر ٢/ت١ پ ٠٧ پ ٠٥ غیرشکل،پذیر )مانند چدن (سرامیک، فایبرگﻼس کاربرد ندارد ث ٥٢ ث ٠٢ :توضیحات الف. اتصاﻻت حدیده شده به ظرف یا تکیه.گاه ب. حداقل ٠٢% .ازدیاد طول طبق استاندارد مشخصات مصالﺢ .پ. نسبت به حداقل مقاومت مشخصه تسلیم مصالﺢ ت. حداقل ٥١% .ازدیاد طول طبق استاندارد مشخصات مصالﺢ .ث. نسبت به حداقل مقاومت مشخصه کششی مصالﺢ ٧-٤-٥-٢ اجزای داخلی و آستر نسوز اجزای داخلی ظروف تحت فشار از قبیل آستر نسوز، سیکلون ها، سینی ها و غیره باید برای تحمل نیروهای زلزله تعیین شده در این آیین نامه طراحی شوند. رویکرد دیگر طراحی اجزای داخلی با مقاومتی کمتر از ظرف تحت فشار است طوریکه قبل از آسیب زدن به ظرف تحت فشار خراب شوند، م شروط به آنکه پیامد خرابی آن ها ظرف تحت فشار را با خطر روبرو نکند. در دیگ های بخار و ظروف تحت فشار حاوی مایعات، چنانچه احتمال برود که خرابی اجزای داخلی عملکرد ظرف تحت فشار را مختل نماید، ﻻزم .است اثر تﻼطم مایع در زلزله روی اجزای داخلی بررسی گردد ٧-٤-٥-٣ جرم مﺆثر در صورتی که طبق بخش ٢١-٢-٤-٢ شرایط وقوع تﻼطم موجود باشد، باید اثر آن در محاسبه جرم مؤثر مواد ذخیره شده لحاظ گردد. تغییر وزن حجمی مواد در اثر فشار یا درجه حرارت باید مد نظر قرار .گیرد ٧-٤-٥-٤ نگهدارنده ها و اجزای الحاقی اجزای الحاقی باید ضوابط فصل ٨ را برآورده نما یند. عﻼوه بر این، الزامات زیر را باید در خصوص اجزای الحاقی و نگهدارنده های ی ها گید :بخار و ظروف تحت فشار رعایت کرد -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٦١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. )الف( اجزای الحاقی و نگهدارنده هایی که بارهای لرزه ای را منتقل می کنند باید با مصالحی شکل پ ذیر که برای کاربرد مورد نظر و شرایط محیطی مناسب ه.ستند ساخته شوند )ب( طراحی میل مهارها باید مطابق با بخش ٧-٢-٤١ .انجام شود )پ( طراحی اجزای الحاقی و نگهدارنده ها باید به نحوی انجام شود که به ازای همه دامنه ی ها بارها و تغییرمکانهای رفت و برگشتی لرزه ای، شکل.پذیر باقی بمانند )ت( در مورد اجزای الحاقی باید تأثیر بالقوه نایکسان بودن واکنش ی ها تکیه گاهی قائم، متفاوت بود ن سختی نسبی عضوهای تکیه گاهی، یکسان نبودن جزئیات ساخت، گُوِه گذاری غیریکنواخت در گاه هیکت ها ، و نامنظم بودن گاه هی تک ها .بر ظرف تحت فشار و سازه نگهدارنده بررسی گردد ٧-٤-٦ ظروف ذخیره افقی با تکیه گاه ز ینی ٧-٤-٦-١ جرم مﺆثر اثر تغییرات وزن حجمی مواد ذخیره شده باید برای محاسبه جرم مؤثر در نظر گرفت. در محاسبه نگهدارنده ،ها گاه هی تک ی ها زینی و میل مهارها و در کنترل پی در برابر واژگونی ناشی از زلزله، باید مواد درون ظرف را به صورت جرم صلب و در مرکز ثقل هندسی مخزن فرض.کرد ٧-٤-٦-٢ طراحی ظرف :در تحلیل این ظروف )الف( در مورد ظروف تحت فشار با نسبت طول به قطر کمتر از ٦ باید اثر تغییرشکلهای برشی تیر عمیق .را در محاسبه زمان تناوب ارتعاش و توزیع تنش در نظر گرفت برای تخمین زمان تناوب طبیعی و لنگر ،واژگونی می توان در مورد ظرف افقی با نسبت طول به قطر برابر یا بیشتر از ٦ از روش های ،ساده شدهً مثﻼ تیر روی گاه هی تک ی ها .ساده زینی استفاده کرد )ب( اثر خمش و کمانش موضعی پوسته ظرف تحت فشار را در محل گاه هی تک ی ها زینی ناشی از بار زلزله باید بررسی کرد. لحاظ کردن تأثیر فشار.داخلی در افزایش ظرفیت کمانشی پوسته مجاز نیست )پ( اگر ظرف تحت فشارًتوأما برای ذخیره گاز و مایع مورد استفاده قرار می گیرد، طراحی ظرف و سازه .نگهدارنده را باید در دو حالت با فشار گاز و بدون آن )با فرض تخلیه اضطراری گاز( به انجام رساند -------- صفحهٔ بعد -------- 9 ۱ 8 ۰ مه اجزای یر سازه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٦١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٨-١ کلیات ٨-١-١ گستره در این فصل ضوابط طراحی لرزه رد یا هزاسریغ یازجا یا تأسیسات صنعت نفت ارائه شده است. اگرچه این اجزا همراه با سازه تکیه گاهی مدل ن می شوند ، ممکن است در زلزله تحت نیروهای قابل توجهی قرار .گیرند در موارد ی که وزن کی جزء غ ی رسازه یا بزرگ تر ای مساو ی ٠٢ درصد وزن مؤثر لرزه ای جزء غی رسازه یا و سازه تکیه گاهی، W ،باشد، ﻻزم است برای برآورد نیروی لرزه ای و طراحی آن به فصل ٧ )سازه ها ی غیرساختمان .ی( مراجعه شود مثال هایی از تجهیزات مکانیکی و برقی در صنعت نفت عبارت اند از: پمپ، لوله کشی، کانال ی تأس ی سات ، پله برقی، تسمه نقاله، دودکش کوچک، آنتن ،، جرثقیل، رایانه صفحه کنترل ، ترانسفورماتور، سیس تم برق اضطراری، سیستم های مخابراتی و ارتباطی، سیستم حفاظت در برابر حریق )شامل س یستم اعﻼ م حریق ، دیتکتورها، سنسورها و شیرآﻻت(، ظرف جوشان، مبدل حرارتی، ماشین آﻻت دوار، مخازن و دودکش های کوچک )در صورتی که نسبت جرم آن ها به جرم سازه مطابق شرایط این فصل باشد(. نمونه هایی از اجزای معماری عبارت اند از: اجزای ر پله اه ، دیوار جداکننده، تیغه ی کوتاه و بلند، نمای پیش ساخته، تاب لو .و عﻼئم، سیستم روشنایی و سقف کاذب این فصل نیروهای مربوط به مهار اجزای غیر سازه ای و پایداری آن ها را ارائه می دهد. در تجهیزات صنعت نفت، نیروهای داخلی مورد نیاز برای طراحی تجهیز توسط سازن ده تعریف در طراحی آن بکار گرفته می شود. در طراحی این تجهیزات عﻼوه بر نیروهای داخلی باید نیروهای خارجی وارد بر آن ها مانند نیروهای لرزه ای، باد، اثرات دما و غیره نیز منظور شود. در کنار این امر رعایت ضوابط و ی ها بی ترک ب ار مندرج در فصل ٢ این آیین نامه الزامی .است طراحی لرزه ای اجزای غیر سازه ای با توجه به نوع حساسیت آن ها به شتاب یا حساس به شتاب و تغییر مکان، طبق تعاریف بند ٨-٢-٧ انجام می شود. بر این اساس، در طراحی اجزای غیر سازه ای و اتصاﻻت آن ها ، باید ظرفیت ﻻزم برای جزء و مهارهای آن ها در مقابل تقاضای لرز ه ای مطابق بند ٨-٣ تأمین .شود همچنین ضوابط خاص اجزای معماری طبق بند ٨-٦ و ضوابط خاص اجزای مکانیکی و برقی طبق بند ٨-٧ باید در طراحی این اجزا، رعایت شود. در طراحی اجزایی که در معرض جابجایی جانبی نسبی قرار دارند، باید ظرفیت کافی برای تحمل این جابجایی ها طبق بند ٨-٣-٤ .فراهم شود -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٥٦١ در مواردی که از تکیه گاه های ویژه برای کنترل ارتعاش تجهیزات در زمان بهره برداری استفاده می ش ،ود ﻻزم است ظرفیت این تکیه گاه .ها برای حمل بارهای ناشی از زلزله مطابق الزامات این فصل محاسبه شود در صورتی که اجزای غیرسازه ای خارج از ساختمان قرار داشته باشند، طراحی پی این اجزا باید مطابق با الزامات فصل ٥ این آیین نامه انجام گیرد. در محاسبه نیروهای مبن دیاب یا هزاسریغ یازجا یحارط یا ترکیب انواع تﻼش های موجود در دوره بهره برداری مانند اثرات دما، فشار یا ارتعاش ذاتی دستگاه مبنای .عمل باشد در این آئین نامه منظور از اجزا ی ریغ سازه ا:ی، اجزایی با مشخصات زیر است ١. اجزا یی که در داخل سازه وجود دارند و ای سازه، هی تک گاه آن ها .است ٢. اجزا یی که در رون یب ) سازه قرار دارند به جز موارد ی که در گروه سازه ها ریغ ی ساختمان ی قرار رند یگیم ( و به صورت دائم به یس ستم های مکان یکی و الکتر یکی متصل هستند. ٣. اجزا یی که بخش ی از س ی ستم خروج ی ک از ی سازه هستند. استثنا: *در صورت ی که نسبت دوره تناوب اصل ی جزء غ ی رسازه ای و اتصال آن )به سازه( به دوره تناوب ی اصل سازه تک ی گاه هی )شامل جرم متمرکز جزء یغ رسازه یا (کمتر از ٥/٠ ای شیب از ٢ باش ـــ،د توان یم سازه تکیه گاهی را مطابق الزامات فصل ٧ طراح ی .نمود *ضوابط طراح ی و محدود تی های خاص ی برا کش د دو ها، مخازن و لوله ها که با توجه به نسبت وزنی آن ها ،در محدوده شمول این فصل قرار ندارند به بی ترت در فصل ی ها ١١ ،٢١ ٣١ و ارائه شده است. * اجزای غیر سازه:ای زیر از اعمال مقررات این فصل مستثنی هستند ١- اجزای مکانیکی و برقی در گروه طراحی لرزه ای1 D .با ضریب اهمیت جزء برابر یک ٢- اجزای مکانیکی و برقی در سازه های گروه های طراحی لرزه ای2 D و3 D :با برقراری تمام شرایط زیر الف- .ضریب اهمیت جزء برابر یک باشد ب- اتصال جزء به کانال ها، لوله کشی و نظایر آن انعطاف:پذیر بوده و یکی از دو شرط زیر موجود باشد ب-١ ( وزن جزء ٠٠٨١ نیوتن یا کمتر بوده و مرکز جرم آن حداکثر ٠٢/١ متر باﻻتر از ترازی باشد ،که جزء بر آن متکی است ب-٢ ( وزن جزء حداکثر ٠٩ وتن ین یا در سیستم های گسترده، وزن آن ٠٧ نیوتن بر متر یا کمتر .باشد ٨-١-٢ تعاریف تعار فی ریز در فصل اجزا ی ریغ سازه یا به کار رفته است: -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٦١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. اجزاء یغ رسازه یا: اجزای غیرسازه ای )تجهیزات مکانیکی، برقی و اجزای معماری(، اجزایی هستند که به سازه متصل بوده و جزء سیستم سازه.ای باربر اصلی نیستند زلزله طرح: زلزله یا که شدت آن دو سوم نه یشیب زلزله مورد نظر سک یر محور ) R (MCE باشد. سی ستم ی ها لرزه یا مشخﺺ شده: آن دسته از اجزا ی غی رسازه یا که دی با بر اساس ضوابط فصل ٨ نیا نامه ن یی آ طراح ی شوند و ب ری ض اهم تی جزء pI ی برا آن ها شیب از ١ باشد. یی تغ رمکان نسﺒ ی طرح: یی تغ رمکان نسب ی طبقه در اثر زلزله طرح در نقطه یا مشخص در پﻼن سازه )مرکز جرم ای طی مح ساختمان( یی تغ رمکان نسﺒ ی طﺒقه: یی تغ رمکان ی افق در ی باﻻ طبقه نسبت به ن یی پا آن در نقاط ی هک در ارتفاع در کی امتداد قرار دارند. نسﺒت یی تغ رمکان نسﺒ ی طﺒقه: یی تغ رمکان نسب ی طبقه تقس می بر ارتفاع طبقه sx h گاه هی تک جزء: اعضا ی سازه یا، مجموعه یا از اعضا ای اعضا ی دی تول شده کارخانه یا شامل ،مهارها قاب ،ها هی پا،ها زها ی آو ای گاه هی تک ی ها ینیز که بارها ی ی ثقل و ی ات ی عمل را نیب جزء به سازه منتقل یم کنند. سازه ی ها گاه هی تک و عرشه تجه زات ی: مجموعه یا از اعضا ای اعضا ی ی تول دشده کارخانه یا به جز هی تک گاه ی ها ی کپارچه شامل و نه محدود به قاب های خمش ی، قاب های مهاربند ی ،شده عرشه ساخته شده از اعضا ی فوﻻد ی، ی ها هی پا با ارتفاع شیب از ٦/٠ متر ای ید وارها یی که کی ای چند جزء یغ رسازه یا نگه یم دارند. گاه هی تک یس ستم توز عی: اعضا یی که ی برا یس ستم های عی توز مت او مق لرزه یا قائم ای ی افق فراهم یم،کنند شامل و نه محدود به ی آو،زها ،مهارها پی پا رک ها و مجموعه گاه هی تک ی ها لوله ها اتصاﻻت انعﻄاف ری پﺬ: آن دسته از اتصاﻻت نیب تجه زات ی که اجازه حرکت دوران ی ای انتقال ی را بدو ن زوال عملکرد ی می دهند .اتصاﻻت ی ون ی،ورسال اتصاﻻت آکاردئون ی و شلنگ ی ها ی فلز انعطاف ری پذ نمونه یی ها از اتصاﻻت انعطاف ری پذ هستند. ی ها هریگ اﺻﻄکاک ی: یا له ی وس که ی برا مهار کی جزء یغ رسازه یا ی برا مقاومت در برابر بارها ی اعمال ی در کی جهت ای یب شتر به اصطکاک متکی باشد .در نیا ها ره یگ اصطکاک به صورت مکان یکی و نه به کمک بارها ی ی ثقل جاد یا یم شود. تراز نی زم :کی تراز مرجع ی افق که ی نما نده تراز تمام شده نی زم در محل تماس با ساختمان در هی کل دی وارها ی خارج ی باشد . سی ستم ی ها مکان یکی و الکتر یکی مدوﻻر پ یش :ساخته مجموعه یا از اجزا ی مکان یکی و الک یکی تر شیپ ساخته و به طور کامل ای ی جزئ محصور. -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٧٦١ سازه یغ رساختمان ی: سازه یا ریغ از کی ساختمان که مطابق یکی از انواع معرف ی شده در فصل ٧ و بر اساس محدود ی ها تی فی تعر شده در آن فصل اجرا شده باشد. تراز باﻻتر از سﻄح نی زم: تراز ی که کف ای سقف ی رو آن تراز در هر نقطه یپ از رامون سازه شیب از ٨/١ متر باﻻتر از تراز نی زم قرار دارد . مقاومت طرح: مقاومت اسم ی ضرب در بی ضر کاهش مقاومت ϕ مقاومت اسم ی :مقاومت کی عضو ای سطﺢ مقطع که بر اساس الزامات و فرض ات ی روش های طرح مقاومت ی در نیا نامه ن یی آ )ای کی مرجع گر ید (بدون در نظر گرفتن بی ضر کاهش مقاومت محاسبه یم شود. گاه هی تک: ،اعضا مجموعه یا از اعضا ای اعضا ی دی تول شده کارخانه یا شامل مهاربند ها ی، قاب،ها هی پا،ها ی آو،زها هی تک گاه ی ها ینیز ای ی ها هی پا مورب و بست ی ها مربوط که ی رو ین نیب اجزا ی غی رسازه ای و ملحقاتشان را به سازه منتقل یم کنند. جزء انعﻄاف ری پﺬ: جزء یغ رسازه یا که ود ی پر ی اصل آن شیب از ٦٠/٠ هی ثان است. جزء ﺻلﺐ: جزء یغ رسازه یا که ود ی پر ی اصل آن کمتر ای برابر با ٦٠/٠ هی ثان است. جزء :مستحکم کی جزء غ ی رسازه ای که پس از وقوع زلزله طرح ای ی رو دادها ی لرزه یا بزرگ تر )بر اساس داده ی ها تجرب ی از زلزله ی ها گذشته ای آزمایش های لرزه ای گذشته( به طور پیوسته به خدمت رسانی .ادامه دهد طبقه ی بند کی جزء غ ری سازه ای به عنوان مستحکم دی با بر اساس مقا سه ی جزء خاص با اجزا ی ی دارا مقاومت و سخت ی مشابه باشد. موتورها ی AC و کمپرسورها نمونه ای از اجزای مستحکم .هستند ٨-١-٣ نمادها عﻼئم و اختصارات مورد استفاده در روابط و بندهای این فصل به ترت یب الفبا در فهرست زیر آورده شده :است a :ضریب بازتاب ai :بیشینه شتاب در تراز نصب جزء غیر سازه ایi ah :ضریب بزرگنمایی نیرو به صورت تابعی از ارتفاع سازه bp :عرض شیشه ی مستطیلی Cm :ضریب بزرگنمایی اصﻼح شده ی جزء غیر سازه ای Cp : ضریب بزرگنمایی برش پایه ی جزء غیر سازه ای C1 :میانگین فاصله آزاد دو لبه قائم شیشه با قاب خود C2 :میانگین فاصله آزاد دو لبه افقی شیشه با قاب خود -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٦١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. d :قطر میله Dc :جابجایی نسبی سازه بین باﻻ و پایین شیشه که موجب تماس شیشه با قاب خود می .شود Dp : جابجایی نسبی بین نقاط اتصال جزء غیرسازه ای به سازه DpI :جابجایی نسبی طراحی لرزه ای D1,2,3 :گروه ی ها طراحی لرزه ای سازه1 D ، 2 D و3 D Ev :نیروی زلزله قائم طرح Fp :نیروی طراحی لرزه ای Fpi : نیروی وارد بر مرکز جرم قسمتi جزء غیرسازه ای g :شتاب ثقل زمین h :ارتفاع متوسط سقف از تراز پایه hi : ارتفاع ترازi از تراز پایه hp :ارتفاع شیشه ی مستطیلی hav :میانگین ارتفاع نقاط اتصال جزء غیر سازه ای به سازه از تراز پایه I :ضریب اهمیت سازه Ip :ضریب اهمیت جزء غیر سازه ای kp :سختی مجموعه ی جزء صنعتی و اتصال آن به سازه li :فاصله ی مرکز جرم قسمتi جزء غیر سازه ای از محل اتصال n :تعداد ترازها، طبقات، جرم های متمرکز یا جرم های جزء غیر سازه ای n :تعداد تقسیمات جزء غیرسازه ای Rpo : ضریب مقاومت جزء Ru , R :ضریب رفتار سازه نگهدارنده Rb :ضریب کاهش ناشی از شکل پذیری سازه Sa : شتاب طیفی سازه در زمان تناوب اصلی بر حسبg SDS : پارامتر شتاب طیفی )بر حسبg ) ( نظیر زمان تناوب کوتاه ٢/٠ ثانیه( در زلزله ی طرح، با نسبت میرایی ٥% T :زمان تناوب سازه Tp : زمان تناوب جزء Ta : زمان تناوب اصلی سازه تکیه گاهی Vp :برش پایه یا جمع برش های موجود در تکیه گاه های جزء غیرسازه ای W : وزن مؤثر لرزه ای سازه -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٩٦١ wi : وزن مؤثر لرزه ای طبقه، تراز یا قسمتi wp :وزن بهره برداری جزء wpi : وزن قسمتi جزء غیر سازه ای z :ارتفاع مهار نسبت به تراز پایه a :جابجایی جانبی نسبی مجاز طبقه f :جابجایی نسبی مجاز لرزه ای در دیوارهای نما و تیغه های داخلی دارای شیشه δj : تغییرمکان جانبی طرح سازه در ترازهایj µp :پارامتر شکل پذیری جزء eq :ضریب شکل پذیری معادل p :ضریب شکل پذیری جزء غیر سازه ای ρ : ضریب(افزونگی )نامعینی 0 :ضریب اضافه مقاومت ٨-١-٤ گروه های طراح ی لرزه ای ی برا اهداف ا ین ،فصل گروه طراح ی لرزه یا اجزا ی غی رسازه یا برابر با گروه طراحی لرزه ای سازه ی مربوط به آن ها قرار داده می شود . اگر جزء غیرسازه ای به طور هم زمان مربوط به دو سازه ،ی مجاور باشد گروه طراحی لرزه ای باﻻتر باید برای جزء مورد نظر استفاده شود. برای تعیین گروه طراحی لرزه ای سازه مربوطه باید به فصل ٤ این آیین نامه .مراجعه شود ٨-١-٥ ضریﺐ اهمیت اجزای غیر سازه ای ضریب اهمیت اجزای غیر سازه،ای PI ، برای تجهیزات زیر برابر با ٥/١ و در سایر موارد برا ١ بر :است - اجزایی که با توجه به ضرورت تأمین ایمنی جانی باید عملکردشان بعد از زلزله ادامه یابد مانند تجهیزات آتش ،نشانی ها ریش ی من یا ی خودکار .قطع جریان و پله فرار - اجزایی که حاوی مواد خطرناک، سمی، بسیار سمی، آتش زا یا منفجرشونده با احتمال آسیب به عموم و م حیط زیست می .باشند - اجزایی که کی در سازه با گروه کاربری و خطرزایی IV قرار داشته یا از طریق یک تکیه گاه به آن متصل هستند یا اجزایی که ی برا ادامه فعالیت بدون وقفه ی سازه ای از تأسیسات ضرور،ی مورد نیاز باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٧١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٨-١-٦ سی ستم ی ها مکان یکی و الکتر یکی مدوﻻر پ یش ساخته مدول ی ها مکان یکی و الکتر یکی شیپ ساخته به ارتفاع ٨/١ متر و بلندتر که مطابق ضوابط این فصل از پیش صﻼح یت سنجی نشده اند و مدول هایی که ی حاو ای مهارکننده اجزا ی مکان یکی و الکتر یکی ه ستند ) مانند اتاقک یی ها ی حاو ای مهارکننده اجزا ی غی رسازه یا هستند(دی ، با مطابق با مقررات مربوط به سازه ی ها یغ رساختمان ی فصل ٧ طراح ی .شوند اجزا ی ریغ سازه ای موجود ای مهار شده در س ی ستم های مدوﻻر با ید مطابق با فصل ٨ طراح ی .شوند ٨-١-٧ ضوابط اختصاﺻی سازنده هرگاه ضوابط اختصاصی ارائه شده توسط سازنده براساس تنش مجاز یا مقاومت مجاز بیان شده باش ،د نیروهای طراحی لرزه ای باید با سایر بارها طبق بند ٨-٢-٢ ترکیب و ضمن رعایت الزامات فصل ٢ با مقادیر مجاز مشخص شده در ضوابط اختصاصی کنترل شوند. در هر حال جزییات باید طبق ضوابط اختصاصی با مسئولیت سازندهًکامﻼ رعایت شود و با معیارهای شدت لرزه یا منطقه ساختگاه مطا بقت داشته باش د. به عﻼوه کنترل ضوابط این فصل به منظور تعیین حداقل نیروی ناشی از زلزله ی ،طرح بررسی اثرات اندرکنش جزء غیرسازه ای، کنترل جابجایی ها و طراحی مهارهای تکیه .گاهی الزامی است در صورتیکه مرجع طراحی جزء مبتن ی بر روش تنش مجاز باشد، ﻻزم است نیروی زلزله حاصل از بندهای ١-٣-٨ ،٢-٣-٨ ٨ یا-٣-٣ بسته به مورد، در ٧/٠ ضرب شده و به همراه آثار بارهای مرده، زنده و بهره.برداری در طراحی جزء به کار گرفته شود ٨-١-٨ کاربرد ضوابط اجزا ی غی رسازه یا ی برا سازه ی ها یغ رساختمان ی سازه ی ها یغ رساختمان ی )شامل قفسه ها و مخازن (که توسط ری سا سازه ها نگهدار ی می شوند دی با مطابق فصل ٧ نیا نامه ن یی آ طراح ی شوند .در صورت ی که مطابق ضوابط فصل ٧ محاسبه ی نی روها ی لرزه ای بر اساس فصل ٨ ﻻزم باشد و مقاد یر a و po R در جدول ٨-٢ یا ٨-٣ ،ارائه نشده باشد عبارت ൤ ௔ ோ೛೚൨ در رابطه ٨-١ دی با برابر باu /R٥/٢ در نظر گرفته شود .پارامتر u R در این رابطه ی برا سازه غ ی رساختمان ی از جداول ٧-١ به دست م یآید. -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/١٧١ ٨-٢ الزامات عمومی طراحی ٨-٢-١ مستندات اجرا در طراح ی اجزا ی غی رسازه یا ای گاه هی تک و اتصال آن ها باید جزئیات اشاره شده در جدول ٨-١ توسط طراح متخصص یذ صﻼح در مستندات اجرا که ی برا استفاده،مالک نهادها ی ئ مس ول، پ ی مانکاران و با زرسان تهیه یم شوند .، آورده شود جدول ٨-١ الزامات ی دارا کاربرد برا ی اجزا ی معمار ی، برق ،ی مکان یکی، گاه هی تک و اتصاﻻت جزء غی رسازه ای ،)جزء،اتصال گاه هی تک( الزامات عموم ی طراح ی )٨-١( الزامات و رو ین جابجا یی )بند ٨-٣( الزامات مهارها )بند ٨-٥( الزامات اجزا ی معمار ی )بند ٨-٦( الزامات اجزا ی مکان یکی و ی برق )بند ٨-٧( اجزا ی معمار ی و ،اتصاﻻت گاه هی تک ی ها مربوط به اجزا ی معمار ی * * * * اجزا ی مکان یکی و ی برق * * * * گاه هی تک ها و اتصاﻻت مربوط هب اجزا ی مکان یکی و ی برق * * * * :*الزامات ی دارا کاربرد برای جزء مورد نظر ٨-٢-٢ ترکیﺒات بار در طراحی اجزای غیرسازه ای، تکیه گاه و اتصاﻻت آن ها که در گستره مورد نظر این فصل قرار دارند باید اثرات ناشی از ترکیب های بار مندرج در فصل ٢ این نامه ن یی آ متناسب با نوع جزء در فصل یاد شده، در نظر گرفته شوند. در صورت استقرار جزء مکانیکی یا برقی روی جداساز لرزه ای، رعایت ضوابط مندرج د ر فصل ٠١ .الزامی است ٨-٢-٣ ضوابط اختصاﺻی سیستم های نامتعارف در صورت استفاده از سیستم ها ی زیر عملکرد آن ها باید توسط آزمایش های جداگانه تأیید شود. این آزمایش ها باید ظرفیت مورد نیاز مورد نظر این آیین نامه را در برابر سطوح لرزه ای تعریف شده بر اساس -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٧١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. روش های ،آزمایشگاهی معتبر نشان دهند. در صورت فقدان استاندارد مورد نیاز برای انجام این آزمایش شیوه ی انجام آزمایش باید بر اساس شرایط بار گذاری و انتظارات عملکردی سیستم، توسط مهندس طراح تعریف گردد ١- سی ستم هایی که استفاده از آن ها در تأسیسات و سازه های صنعت نفت در کشور نامتعارف .است ٢- سیستم هایی که فاقد ضوابط کنترل طراحی لرزه.ای هستند ٣- سی ستم هایی که در کشورها ی غی رلرزه ای دی تول و طراحی مطابق ضوابط آن ها انجام شده است. ٨-٢-٤ گواهی ویژه لرزه ای برای اجزای غیر سازه یا خاص برای اجزای غیرسازه ای در گروه طراح ی لرزه ای 2 D و3 D به شرح زیر به جز موارد استثنا در بند ٨-٧-٣ باید گواهی ویژه طراحی لرزه دروم درکلمع ﺢطس و تیفرظ یا هزرل یحارط هژیو یهاوگ .دوش رداص یا انتظار جزء را بر اساس بارگذاری لرزه ای در سطوح اعﻼم شده نشان می دهد و باید توسط شرکت سازنده یا آزمایشگاه معتبر و مورد تأیید :کارفرما صادر شده باشد ١- اجزا ی فعال ای اجزایی که باید پس از زلزله ی طرح فعال باقی بمانند: ادامه ی فعالیت این اجزا پس از زلزله طرح باید توسط سازنده گواهی شود. صدور این گواهی باید تنها بر اساس انجام آزمایش میز لرزان یا مشاهدات تجربی سازگار با زلزله طرح طبق بند ٨-٢-٦ ،باشد مگر اینکه بتوان نشان داد جزء مربوطه از اجزای مشابه گواهی شده، مقاوم تر است. اجزای فعال عبارت اند از اجزایی که دارای قطعات دوار یا متحرک هستند یا به جریان انرژی از جمله برق متصل.اند ٢- اجزای حاوی مواد خﻄرناک که ضریﺐ اهمیت آن ها، pI، برابر با ٥/١ است: حفظ محتویات این اجزا در حین و پس از زلزله طرح باید توسط سازنده گواهی شود. صدور این .گواهی باید بر اساس آزمایش میز لرزان یا تحلیل یا اطﻼعات تجربی سازگار با زلزله طرح باشد ٣- اجزا ی غی رفعال که حاو ی مواد خﻄرناک ن ی ستند: صدور گواه ی نامه لرزه یا ی برا نیا اجزا واند تیم تنها بر اساس تحل لی انجام گ رد ی . در روند طراح ی طبق بند ٨-٣-١ ، ضر یب ൤ ௔ ோ೛೚൨ دی با برابر با ٥/٢ در نظر گرفته شود. در صورت ی ،که زمان تناوب جزءp T ، کمتر ای مساو ی ٦٠/٠ هی ثان باشد، ا نی بی ضر توان ی را م برابر با ١ در نظر گرفت. همچن نی ی برا اجزا ی باﻻتر از سطﺢ ی زم،ن مقدارb R دی با برابر با ٣/١ .در نظر گرفته شود -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٣٧١ ٨-٢-٥ خرابی متوالی برای اجزای غیرسازه ای با ضریب اهمیت ٥/١ متصل به یک سازه ی ضروری، باید ارتباطات داخلی عملکردی و فیزیکی بین اجزای مختلف یا تکیه گاه های آن ها و اثرات هریک بر دیگری بررسی شود، به نحوی که خرابی اجزای دیگر باعث اختﻼل در عملکرد جزء غیرسازه.ای مورد نظر نشود در موارد ی که نتایﺞ لی تحل ای آزما یش ، حالت دیگری را ﻻزم ندانسته باشد ، فاصله آزاد مورد ن از ی ی برا افشانه ی ها یس ستم آبپاش نبا دی کمتر از موارد مشخ ص شده در بخش ٨-٢-٥-١ در نظر گرفته شود. ٨-٢-٥-١ فاﺻله آزاد نیب تجه ی،زات یس ستم ی ها توز یع، گاه هی تک ها و افشانه ی ها یس ستم ی ها آبپاش فاصله آزاد هر افشانه یا شاخه سی ستم آبپاش با موارد ز ری دی با حداقل ٥/٧ متر ی سانت :باشد ١- تجه زات ی ثابت شامل گاه هی تک ها و مهار آن ها ٢- ری سا یس ستم ی ها عی توز شامل گاه هی تک ها و مهار آن ها :استثنا در آبپاش یی ها که با استفاده از لنگ یش انعطاف ری پذ نصب یم شوند ی از ین به تی رعا الزام حداقل فاصله نی در ا بند ن ست ی. ٨-٢-٦ تعیین ظرفیت بر اساس آزمایش یا مشاهدات تجربی برای تعیین ظرفیت لرزه ای جزء غیرسازه ای و اتصاﻻت آن به جای استفاده از روابط مندرج در آیین نامه های مربوطه می توان از آزمایش جزء یا استفاده از نتایﺞ آزمایشگاهی بر روی نمونه های مشاب ه بهره برد. روش انجام آزمایش باید پیشاپیش به تأیید مراجع ذیصﻼح برسد. در هر حال ظرفیت حاصل از آزمایش نباید از مقادیر تقاضای لرزه ای محاسبه شده در بنـــدهای ٨-٣-١ الی ٨-٣-٣ و ٨-٣-٤ .)تغییر مکان نسبی( کمتر باشد ٨-٢-٧ مشخصات پاسخ لرزه ای جزء غیرسازه ای اجزای غیرسازه ای بر اساس پاسخ در دو امتداد اصلی عمود برهم در راستای افق به شکل زیر دسته ب ندی می:شوند حساس به شتاب: اجزای غیرسازه ای مهارشده یا مستقر شده در طبقات که در معرض آسیب ناشی از نیروی اینرسی یا شتاب هستند باید به عنوان اجزای حساس به شتاب دسته .بندی شوند -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٧١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. حساس به شتاب-یی تغ رشکل: به اجزای غیرسازه ای که در معرض آسیب ناشی از شتاب یا نیروی اینرسی و به طور هم زمان آسیب ناشی از تغییرشکل هستند، باید به عنوان حساس به شتاب-ت غییرشکل دسته.بندی شوند طراحی اجزای غیرسازه ای با توجه به حساسیت آن ها به شتاب یا به شتاب-تغییرمکان باید براساس یک ی از دو دیدگاه زیر ا نجام:شود ١. طراحی جزء غیرسازه ای برای تحمل شتاب در ترازی که جزء به سازه اصلی متصل است. این اجزای غیرسازه ای باید بر اساس بند ٨-٣ .طراحی شوند ٢. طراحی جزء غیرسازه.ای برای تحمل شتاب یا تغییرمکان جانبی مورد انتظار این اجزای غیرسازه ای باید بر اساس بند ٨-٣ طراحی.شوند ٨-٣ مقاد ری تقاضا ی لرزه یا در اجزا ی غی رسازه ای در این بند سه روش برای برآورد نیروی لرزه ای به اجزای غیرسازه .ای ارائه شده است» روش بار جانبی معادل « )بند ٨-٣-١ ( برای اجزای غیرسازه ای در گروه1 D و2 D طراحی لرزه) ای طبق بند ٨-١-٤ ( به کار برده می .شود»روش ان درکنشی تفصیلی « )بند ٨-٣-٢ ( برای اجزای غیرسازه ای در گروه3 D طراحی لرزه ای و»روش تحلیل دینامیکی غیرخطی « )بند ٨-٣-٤ ( برای کلیه اجزای غیرسازه ای قابل استفاده است. در به کارگیری»روش اندرکنشی تفصیلی « ﻻزم است مجموع بارهای به دست آمده بر جزء از بار حاصل از روش .بار جانبی معادل کمتر نباشد در غ یرا ی نصورت ﻻزم است بارها ی ی جانب در روش تفص یلی با حفظ تناسب طور ی اس ی مق گردند که مجموع آن ها حداقل مساو ی بار جانب ی در»روش بار جانب ی معادل« .باشد ٨-٣-١ روش بار جانﺒی معادل ی رو ین ی افق طراح ی لرزه ا ی جزء، p F ، باید به نسبت جرم جزء عی توز شود . ضر بی افزونگ ی، ρ، توان ی را م برابر با ١ در نظر گرفت. جهت ن ی رو ی p F دی با به گونه یا باشد که یب نی شتر اثر را بر جزء، ت اه گاه ه کی و اتصاﻻت آن وارد نما ید . ،در صورتی که جزء امتدادهای اصلی مشخصی داشته باشد به عنوان نی گز ی جا می توان ٠٠١ درصد ن ی رو ی p F را کی در امتداد اصلی ٠٣ و درصد آن را در امتداد متعامد وارد کرد، به نحوی که بیشترین نیاز لرزه ای در جزء ایجاد شود . ی رو ین ی افق طراح ی لرزه یا از رابطه ریز محاسبه یم شود: -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٥٧١ ٨-١ 𝐹௣= 0.4𝑆஽ௌ𝐼௉𝑊௉൤𝑎௛ 𝑅௕ ൨ቈ𝑎 𝑅௣௢ ቉ ﻻزم نیستp Fاز مقدار حاصل از رابطه ی ٨-٢ بیشتر .در نظر گرفته شود همچنین این نیرو نباید کمت ر از مقدار حاصل از رابطه ی ٨-٣ باشد. ٨-٢ P P DS P W I S F 6. 1  ٨-٣ P P DS P W I S F 3 . 0  در نیا روابط: p F: نیروی طراحی لرزه ای DS S پارامت ر شتاب طیف طراحی در دوره تناوب کوتاه مطابق تعریف فصل سوم، pI : ضریب اهمیت جزء مطابق بند ٨-١-٣، P W :وزن بهره برداری جزء که نه یشیب وزن دوره بهره بردار ی ،است ha : ضریب بزرگنمایی نیرو به صورت تابعی از ارتفاع در سازه مطابق بند ٨-٣-١-١، b R :بی ضر کاهش ناشی از شکل پذیری سازه مطابق بند ٨-٣-١-٢، a :بی ضر بازتاب جزء مطابق بند ٨-٣-١-٣، po R : ضریب مقاومت جزء مطابق بند ٨-٣-١-٤ .است ٨-٣-١-١ ،ضریﺐ بزرگنمایی با ارتفاعh a بی ضر بزرگنما یی با ارتفاع برای اجزای غیرسازه ای که تراز تکیه گاه آن ها هم سطﺢ یا پایین تر از سطﺢ زمین است برابر با ١ است. در غیر این صورت این ضریب را می توان با استفاده از رابطه ٨-٤ یا به صورت محافظه کارانه از رابطه ٨-٥ .تعیین نمود ٨-٤ 𝑎௛= 1 + 𝑎ଵቀ𝑧 ℎቁ+ 𝑎ଶቀ𝑧 ℎቁ ଵ଴ ٨-٥ 𝑎௛= 1 + 2.5 ቀ𝑧 ℎቁ 1 1 / 2.5 a a T   2 2 [1 (0.4 / ) ] 0 a a T    :در این روابط z ،: ارتفاع نقطه اتصال جزء از تراز پایه. در مواردی که جزء در زیر تراز پایه قرار داشته باشدz باید برابر با صفر در نظر گرفته شود. مقدار ௭ ௛ ﻻزم نیست از ١ ،بیشتر منظور شود -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٧١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. h: میانگین ارتفاع بام نسبت به تراز پایه و a T: زمان تناوب اصلی سازه ی تکیه گاهی که برابر مقدار کوچک تر برای ارتعاش جانبی در دو امتداد اصلی افقی سازه است. به جای آن می توان از زمان تناوب تجربی کوچک تر بین دو امتداد مزبور طبق فصل ٤ ای ٧ استفاده کرد. برای سازه با ترکیبی از سیستم های باربر لرزه ای، باید سیستم باربر لرزه ای که کوتاه ت رین دوره تناوبa T را ایجاد می.کند، در نظر گرفته شود در صورتی که سیستم باربر لرزه ،ای ناشناخته باشدa T را می توان از رابطه ٧-٤ و با استفاده از پارامترهای مقدار تقریبی دوره تناوب برای»کلیه سیستم های سازه ای دیگر« .تعیین نمود ٨-٣-١-٢ ﺐی ضر کاهش ناش ی از شکل پﺬ یری ، سازهb R بی ضر کاهش ی ناش از شکل یری پذ سازهb R، بر اساس رابطه ٨-٦ محاسبه یم شود: ٨-٦ 𝑅௕= ൤1.1 𝑅௨ 𝐼௘. Ω଴ ൨ ଵ ଶ ≥1.3 در نیا رابطه: I= ضر بی اهم تی سازه تکیه گاهی جزء طبق فصل ٤ u R= ضر بی رفتار سازه تکیه گاهی جزء از جدول ٤-٥ ای ٧-٢ و 0 Ω =بی ضر اضافه مقاومت سازه تکیه گاهی جزء، مطابق جدول ٤-٥ یا ٧-٢ .است برای اجزای غیرسازه ای واقع در تراز پایه یا پایین تر از آن، مقدارb R باید برابر ١ در نظر گرفته شود. اگر سیستم باربر لرزه ای سازه در جداول ٤-٥ ای ٧-٢ ،آورده نشده باشدb R برای اجزای باﻻتر از سطﺢ زمین باید برابر ٣/١ در نظر گرفته شود، مگر آنکه پارامترهای طراحی لرزه ای برای سیستم باربر لرزه ای ت وسط نهاد ذیصﻼح تأیید .شده باشد در صورتی که سیستم باربر جانبی سازه تکیه گاهی مرکب از سیستم های مختلفی در ارتفاع باشد، ب اید کوچک تر ین مقدارb R بین سیستم های مزبور در نظر گرفته شود. در مورد سازه های غیرساختمانی اگر طبق ٧-٢ ی برا کی یس ستم ،خاص پارامترها ی طراح ی لرزه یا متفاوت ی بر اساس ارتفاع مجاز ارائه شده ،باشد می توان مقدارb R با را استفاده از مقادیرu R و0 Ω برای حالت»با افزایش ارتفاع مجاز « .تعیین کرد ٨-٣-١-٣ ﺐی ضر ،بازتاب جزءa ضریب بازتاب جزء غیرسازه ای برای اجزای معماری مطابق جدول ٨-٢ و برای اجزای مکانیکی و برقی مطابق جدول ٨-٣ در نظر گرفته می شود. در این دو جدول مقادیر ضریب بازتاب جزءa برای دو موقعیت .ارتفاعی مطابق تعریف ذیل جداول یاد شده ارائه شده است -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٧٧١ برای اجزای مکانیکی و برقی که به واسطه یک عرشه روی سازه ی تکیه گاهی قرار داده می شوند، ضر یب بازتاب جزء باید از ردیف های مربوطه در جدول ٨-٣ استخراج شود. در مورد سازه ی عرشه باید ضوابط مربوط به سیستم های باربر جانبی مورد نظر این آیین نامه مندرج در فصول ٤ و ٧ و بنــدها ی ٨-٧ و ٥-٧-٨ ،٦-٧-٨ و ٨-٧-٧ .رعایت شود در محاسبات ضریب بازتاب برای سیستم های توزیع در جدول ٨-٣ ، دو دسته مقادیر یکی برای جزء غیرسازه ای )مانند لوله، داکت و کانال ها( و دیگری برای تکیه گاه های آن ارائه شده است. در مورد تکیه گاه های این سیستم باید ضوابط بند ٨-٧-٧ و ٨-٧-٨ .نیز رعایت شود ٨-٣-١-٤ ضریﺐ مقاومت جزء غیرسازه ای ، po R مقادیر ضریب مقاومت جزء غیرسازه ،ایpo R ، در جداول ٨-٢ و ٨-٣ .ارائه شده است ٨-٣-١-٥ ی رو ین لرزه یا قائم جزء غیرسازه ای به همراه گاه ه کی ت ها و اتصاﻻت آن دی با به طور هم زمان ی برا ی رو ین اثر زلزله ی قائم طرح، v E، ن یی تع شده در فصل سوم ا نی نامه ن یی آ و نیروی افقیp F طراح ی شود. اعمال نیا رو ین ی برا طراح ی پانل ی ها سقف ای کف کاذب الزام ی ست ین. ٨-٣-١-٦ نیروهای ریغ لرزه ای در صورتی که نیروهای ریغ لرزه یا وارد بر جزء غیرسازه ای بزرگ تر ازp F باشند، باید از این نیروها برای طراحی جزء استفاده نمود، اما در عین حال ضوابط مربوط به جزییات و محدودیت های ارائه شده در این . فصل نیز باید رعایت شوند ٨-٣-٢ روش اندرکنشی تفصیلی در روش اندرکنشی ساده گستردگی جرم جزء غیرسا زه ای و انعطاف پذیری آن همانند شکل ٨-١ در نظر گرفته می شود. در این روش نیروهای داخلی باید بر اساس توزیع نیروی جانبی وارد بر جزء در بند ٨-٣-٣-١ محاسبه شده و در طراحی آن به کار برده می شود. همچنین ﻻزم است جزء غیرسازه ای برای جابجایی نسبی لرزه ای طبق بند ٨-٣-٤ ، همراه با تغییرمکان .های جانبی ناشی از سایر بارها، کنترل شود -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٧١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. الف ب شکل ٨-١ نمایش شکل مود اول فرضی اجزای غیرسازه ای با اتصال در یک یا دو نقﻄه ٨-٣-٢-١ نیروی جانﺒی معادل توزیع نیروی جانبی از رابطه ٨ ی-٧ بدست می:آید ٨-٧ 𝐹௣௜= 𝑤௣௜𝑙௜ ∑ 𝑤௣௜𝑙௜ ௡′ ௜ୀଵ 𝑉௣ :که در آن pi F : نیروی وارد بر مرکز جرم قسمتi جزء. تقسیم بندی جزء بر اساس توزیع جرم در آن انجام می،شود pi w : وزن قسمتi جزء )مطابق با شکل ٨-١( il: فاصله ی مرکز جرم قسمتi جزء از نقطه ی اتصال در حالتی که تنها یک نقطه ی اتصال موجود باشد )شکل ٨-١- الف(، یا فاصله مرکز جرم قسمتi جزء از نقطه ی اتصال پایینی یا باﻻیی در حالتی که دو نقطه ی اتصال وجود داشته باشد )شکل ٨-١- ب( برای حالت اخیر، پس از تعیین محل جابجایی جانبی حداکثر جزء در اثر بار جانبی متناسب با وزن قسمت ،ها، برای نقاط باﻻتر از محل مزبورil برابر فاصله ی قسمتi از نقطه ی اتصال باﻻیی و برای سایر قسمت هاil برابر فاصله ی قسمتi از نقطه ی اتصال پایینی است )شکل ٨-١- (ب n’ : تعداد جرم های جزء که طبق شکل ٨-١ به صورت متمرکز در نظر گرفته شده اند و p V: برش پایه یا جمع مقادیر برش های موجود در تکیه گاه های جزء است که از رابطه ی٨-٨ محاسبه می.شود ٨-٨ p p p a p W C I S V   :که در آن -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٩٧١ a S : شتاب طیفی سازه در زمان تناوب اصلی بر حسبg )شتاب ثقل( طبق فصل سوم، p W : ،وزن بهره برداری جزء P C: ضریب بزرگنمایی طبق رابطه ٨ ی-٢١ با رعایت ضوابط بند ٨-٣-٢-٢ و : پارامتری که از رابطه ٨ ی-٩ بدست می:آید ٨-٩                     03 .0 1 03 .0 125 .0 )1 1 2 ( 25 1 33 1 125 .0 5.0 1 2 5.0 T T T T T T eq eq eq     :که در آن T: زمان تناوب طبیعی سازه و eq : ضریب شکل پذیری معادل که از رابطه ٨ ی-٠١ بدست می آید ٨-٠١ 1 ) ( 1               p eq n n n n    :که در آن : ضریب شکل پذیری سازه نگهدارنده طبق رابطه ٨ ی-١١، p : ضریب شکل ،پذیری جزء1 0   ،و زمان تناوب جزءpT، از رابطه ی ٨-١٢ بد ست می آید، n : تعداد طبقات سازه و n: تعداد تقسیمات جزء غیرسازه ای طبق شکل ٨-١ .است ٨-١١                 5.0 )1 ) ( 5.0 5.0 2 0 0 T R T R u u  که در آنuR و0  .به ترتیب ضرایب رفتار و اضافه مقاومت سازه نگهدارنده هستند ضریب بزرگنماییP C در رابطه ٨-٨ :عبارت است از ٨-٢١ 0 2 0 5. 12 0025 .0 2 1      W W C p p :که در آن W : وزن مؤثر لرزه ای سازه و -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٨١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. 0: متغیری است که از رابطه ٨ ی-٣١ بدست می:آید ٨-٣١ 𝜑଴= 𝑊ℎ௔௩ ∑ 𝑤௜ℎ௜ ௡ ௜ୀଵ :که در آن ih : ارتفاع ترازi ،سازه از تراز پایه av h: میانگین ارتفاع نقاط اتصال جزء غیرسازه ای به سازه از تراز پایه و iw : وزن مؤثر لرزه ای ترازi .سازه است در مورد اجزای غیرسازه ای با بیش از دو نقطه ی اتصال، برای هر ناحیه ی بین دو نقطه ی اتصال مجاور می.توان از این روش استفاده کرد محدودیت های روابط ٨-٢ و ٨-٣ برای جمع کل نیروهایpi F .نیز برقرار است ٨-٣-٢-٢ ضریﺐ بزرگنمایی اﺻﻼح شده ،در صورتی که زمان تناوب جزءP T، محاسبه شده یا معلوم باشد، به جای ضریب بزرگنماییP C طبق رابطه ٨ ی-٢١ ، که به طور محافظه کارانه با فرض تشدید بدست آمده، می توان از ضریب بزرگنمایی اصﻼح ی شدهm C ، حاصل از نمودار شکل ٨-٢ استفاده کرد. پارامترb در شکل ٨-٢ از رابطه ٨ ی-٤١ تعیین می .شود ٨-٤١ W W b p / 2 1 0   شکل ٨-٢ تغییرات ضریﺐ بزرگنمایی اﺻﻼح شده با نسﺒت زمان های تناوب -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/١٨١ ٨-٣-٣ تحلیل دینامیکی غی رخﻄ ی به جای نیروهای تعیین شده بر اساس بند ٨-٣-١ می توان از روش تحلیل دینامیکی غیرخطی فصل ٤ برای تعیین نیروی طراحی لرزه درک هدافتسا یا. هزاسریغ یازجا یا در این تحلیل اگر جزء غیرسازه ای به طور صریﺢ همراه با سازه مدل نشود، نیروی طراحی لرزه ،ایp F ، باید از رابطه ٨ ی-٥١ :محاسبه شود ٨-٥١ 𝐹௣= 𝐼௣𝑊௣𝑎௜ቈ𝑎 𝑅௣௢ ቉ در نیا رابطهia نه یشیب شتاب در تراز نصب جزء غیرسازه ای(i) است که توسط لی تحل دینامیکی غی رخط ی تحت مجموعه ای از حداقل ٧ زلزله سازگار با طیف .به دست آمده است مقدارia باید برابر با میانگین مقادیر بیشینه شتاب در محل نصب جزء، حاصل از تحلیل ها باشد. ﻻزم است مقادیر کران باﻻ و پایین نیرویp F با استفاده از روابط ٨-٢ و ٨-٣ .رعایت شود در صورت استقرار جزء مکانیکی یا برقی روی جداساز لرزه ای، رعایت ضوابط مندرج در فصل ٠١ الزامی .است -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٨١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. جدول ٨-٢ ضرایﺐ بازتاب و رفتار اجزای معماری Ω0p po R a اجزای معماری ** * ٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ قاب های سبک با ارتفاع کمتر از ٣ متر ٢ ٥/١ ٤/١ ٤/١ قاب های سبک با ارتفاع بیشتر از ٣ متر ٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ ساختمان با دیوار بنایی مسلﺢ ٥/١ ٥/١ ٨/٢ ٢/٢ سایر دیوارها و دیوارجداکننده ١/٥٧ ١/٥ ٢/٢ ١/٨ طره ی مهار نشده یا مهارشده به سازه در زیر تراز مرکز جرم خود، مانند جان پناه، تیغه ی ٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ طره ی مهار شده که در باﻻی تراز مرکز جرم خود به سازه مهار شده است مانند جان پناه ، دودکش، و دیوارهای غیرسازه.ای خارجی ٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ دیوارها و اتصاﻻت داخلی پنل ها ٠/١ ٥/١ ٨/٢ ٢/٢ ادوات اتصال ٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ نما با اعضاء و ملحقات دارای قابلیت تغییرشکل محدود و اتاق پشت بام )چنانچه جدا از اسکلت اﺻلی ساخته شده ٠/٢ ٠/٢ ٤/١ - سیستم باربر جانبی با ضریب رفتار بیشتر از ٦ ٥٧/١ ٠/٢ ٢/٢ - سیستم باربر جانبی با ضریب رفتار بین ٤ ٦ تا ٥/١ ٠/٢ ٨/٢ - سیستم باربر جانبی با ضریب رفتار کمتر از ٤ ٥/١ ٥/١ ٨/٢ - سایر سیستم ها ٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ سقف کاذب ٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ قفسه های قرار گرفته روی کف طﺒقات )مانند کتابخانه( با ٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ تجهیزات آزمایشگاهی ٢ ٠/٢ ٠/١ ٠/١ کف کاذب ویژه ٥/١ ٥/١ ٨/٢ ٢/٢ سایر کف ی ها کاذب ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ ملحقات و قﻄعات تزیینی ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ عﻼئم و تابلوهای اعﻼنات ٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ سایر اجزای ﺻلﺐ دیوارهای غیرسازه ای و دیوارجداکننده داخلی اعضای طره ای اجزای دیوار غیرسازه ای خارجی و اتصاﻻت آن کف کاذب سایر اجزای انعﻄاف پﺬیر -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٣٨١ ٢ ٥/١ ٤/١ ٤/١ با اعضا و اتصاﻻت دارای قابلیت تغییرشکل زیاد ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ با اعضا و اتصاﻻت دارای قابلیت تغییرشکل متوسط ٥/١ ٥/١ ٨/٢ ٢/٢ با اعضا و اتصاﻻت دارای قابلیت تغییرشکل کم ٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ پله ها و مسیرهای دسترسی که شامل سیستم باربر لرزه ای می ن باش د ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ اتصاﻻت پله ها و مسیرهای دسترسی جدول ٨-٣ ضرایﺐ بازتاب و رفتار تجهیزات مکانیکی و برقی Ω0p po R aتجهیزات مکانیکی و برقی ** * ٠/٢ ٠/٢ ٤/١ ٤/١ سیستم تهویه ی مطبوع هوایی، دمنده ، هواساز، دستگاه تهویه، جعبه ی توزیع ه وا و سایر تجهیزات مکانیکی ساخته شده از ورق فوﻻدی ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ سیستم تهویه ی مطبوع آبی، دیگ بخار، کوره ،، مخزن تحت فشار جو، چیلر آب گرم کن ، مبدل حرارتی، تبخیرکننده، جداساز هوا، تجهیزات فرایندی، و سایر تجهیزات ساخته شده از مصالﺢ با قابلیت تغییرشکل زیاد ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ ،کولر، مبدل حرارتی خنک شونده با هوا، واحدهای متراکم کننده، کولرهای خشک رادیاتورهای مجزا و سایر اجزای مکانیکی نصب شده بر روی تکیه گاه های فوﻻد ی متصل به سازه ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ موتور، توربین ، پمپ ، کمپرسور، و مخازن تحت فشاری که روی ساق فوﻻدی قرار ندارند و مشمول ضوابط فصل هفتم .نیز نیستند ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ مخازن تحت فشار متکی بر ساق فوﻻدی که مشمول ضوابط فصل هفتم نیس.تند ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ تجهیزات آسانسورها و باﻻبرها ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ ژنراتور، باتری ، مبدل، معکوس ،کننده، موتور، ترانسفورماتور و سایر تجهیزات ب رقی ساخته شده از مصالﺢ با قابلیت تغییرشکل زیاد ٠/٢ ٠/٢ ٤/١ ٤/١ تأسیسات کنترل موتورخانه، تابلو برق، جعبه ی ابزار دقیق، جعبه ی اتصال و سایر تجهیزات ساخته شده از ورق فلزی ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ تجهیزات، رایانه ، ابزارآﻻت و کنترل کننده های مخابراتی ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ دودکش روی سقف، برج خنک کن و دکل برق دارای مهار جانبی در ترازی پایین ت ر از مرکز جرم خود ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ دودکش سقفی، برج خنک کن و دکل برق دارای مهار جانبی در ترازی باﻻتر از مرکز جرم خود ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ تجهیزات و اتصاﻻت روشنایی ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ سایر تجهیزات برقی و مکانیکی -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٨١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ تسمه ی ها نقاله ٥٧/١ ٣/١ ٢/٢ ٨/١ تجهیزات و سیستم های جداسازی شده با استفاده از نئوپرن، و کف های جداسازی شده با نئوپرن دارای میراگرهای اﻻستومری یا ضربه گیرهای ارتجاعی پیرامونی ٥٧/١ ٣/١ ٢/٢ ٨/١ تجهیزات و سیستم های جداسازی شده با استفاده از فنر، و کف های جداسازی شده دارای میراگرهای اﻻستومری یا ضربه گیرهای ارتجاعی پیرامونی ٥٧/١ ٣/١ ٢/٢ ٨/١ تجهیزات و سیستم های به صورت داخلی جداسازی شده ٥٧/١ ٣/١ ٢/٢ ٨/١ تجهیزات جداسازی شده ی معلق شامل تجهیزات در مسیر داکت، و تجهیزات معلق به صورت داخلی جداسازی شده جدول ٨-٣ (ضرایﺐ بازتاب و رفتار تجهیزات مکانیکی و برقی )ادامه Ω0p po R aتجهیزات مکانیکی و برقی ** * عرشه و سازه ها ی نگهدارنده تجهیزات ٠/٢ ٥/١ ٠/١ - عرشه و سازه ی نگهدارنده تجهیزات با ٢/٠< Tp/Ta یا ٦٠/٠ ≤ Tp ثانیه ٠/٢ ٥/١ ٤/١ ٤/١ سیستم باربر لرزه ای با ضریب رفتار بزرگ تر ٣ از ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ سیستم باربر لرزه ای با ضریب رفتار کمتر یا مساوی ٣ ٥/١ ٥/١ ٨/٢ ٢/٢ سایر سیستم ها تکیه گاه ی ها سیستم توزیع ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ اعضای کششی و کابل ها - مهاربندها ی صلب فوﻻدی سرد نورد شده- مهاربندها ی فوﻻدی نورد شده و سایر مهاربندهای صلب ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ مهارهای جانبی خمشی ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ تکیه گاه ی ها یا طره قائم مانند یه پا های T شکل لوله یا قاب و های خمشی مهارشده توسط سقف یا کف سیستم ها ی توزیع ٠/٢ ٠/٣ ٠/١ ٠/١ لوله کشی مطابق استانداردASME – B31، همراه با تجهیزات در مسیر با اتصاﻻت جوشی یا لحیمی ٠/٢ ٠/٢ ٠/١ ٠/١ لوله کشی مطابق استانداردASME – B31، همراه با تجهیزات در مسیر ساخته شده از مصالﺢ دارای قابلیت تغییرشکل زیاد یا محدود با اتصاﻻت رزوه ای ، چسبی، کوپلینگ فشاری یا شی اری ٠/٢ ٠/٢ ٠/١ ٠/١ لوله کشی یر غ مطابق با استانداردASME – B31، همراه با تجهیزات در مسیر ساخته شده از مصالﺢ دارای قابلیت تغییرشکل زیاد یا محدود با اتصاﻻت جوشی یا لحیمی تجهیزات و سیستم های دارای جداساز ارتعاشات ١ -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٥٨١ ٥٧/١ ٠/٢ ٢/٢ ٨/١ لوله کشی یر غ مطابق با استانداردASME – B31، همراه با تجهیزات در مسیر ساخته شده از مصالﺢ دارای قابلیت تغییرشکل زیاد یا محدود با اتصاﻻت رزوه ای ، چسبی، کوپلینگ فش اری یا شیاری ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ لوله کشی ساخته شده از مصالﺢ دارای قابلیت تغییرشکل کم مانند چدن، شیشه، و پﻼستیک غیرشکل پذیر ٠/٢ ٠/٢ ٠/١ ٠/١ کانال همراه با تجهیزات در مسیر ساخته شده از مصالﺢ دارای قابلیت تغییرشکل زیاد با اتصاﻻت جوشی یا لحیمی ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ کانال همراه با تجهیزات در مس یر ، ساخته شده از مصالﺢ دارای قابلیت تغییرشکل محدود یا زیاد، با اتصاﻻتی غیر از اتصاﻻت جوشی یا لحیمی ٥٧/١ ٥/١ ٢/٢ ٨/١ کانال همراه با تجهیزات در مسیر ساخته شده از مصالﺢ دارای قابلیت تغییرشکل کم مانند چدن، شیشه و پﻼستیک غیرشکل پذیر ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ لوله ی برق، سینی ها و کانال ی ها کابل ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ باس داکت ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ لوله ی فاضﻼب ٠/٢ ٥/١ ٠/١ ٠/١ سیستم ها) ی انتقال بادیPneumatic (لوله ای ١ اجزای نصب شده بر روی جداساز ارتعاشات .باید در هر امتداد افقی دارای ادوات جاذب ارتعاش یا ضربه گیر باشند در صورتی که فاصله آزاد اسمی بین قاب تکیه گاهی تجهیز و مهار بیش از ٦ میلی متر باشد نیروی طرح باید برابر p 2F در نظر گرفته شود. در صورتی که فاصله آزاد اسمی بین قاب تکیه گاهی تجهیز و مهار در اسن اد اجرایی بیش ا ز ٦ میلی متر نباشد نیروی طرح را توان یم برابرp F در نظر گرفت. * مستقر در تراز زمین یا پایین تر از آن ** مستقر بر روی یک سازه در تراز باﻻتر از سطﺢ زمین ٨-٣-٤ جابجایی نسﺒی اجزای غیرسازه ای مشمول این فصل باید برای جابجایی نسبی لرزه ،ای طرحpI D، ه مراه با تغییر مکان های .جانبی ناشی از سایر بارها، از نظر پایداری و مقاومت کنترل شوند جابجایی نسبی لرزه،ای طرحpl D ، از رابطه ٨-٦١ بدست می.آید ٨-٦١ 𝐷௣ூ= 𝐷௣× 𝐼௉ که در آنp D ، جابجایی نسبی بین نقاط اتصال جزء غیرسازه ای به سازه است که طبـق روابط ٨-٧١ الی ٨-٠٢ به دست می .آید اثرات یی تغ رمکان ی ها نسب ی لرزه یا دی با به نحو مناسب در بی ترک با یی تغ رمکان ی ها ی ناش از سا یر بارها منظور .شود -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٨١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٨-٣-٤-١ تغییرمکان نسﺒی در یک سازه در حالتی که جزء غیرسازه ای در امتداد ارتفاع در نقاط متعددی به سازه متصل شده باشد، تغییر مکان ،نسبی آنp D ، در یک امتداد بین هر دو تراز اتصال متوالیj وj+1 به سازه طبق رابطه ٨ ی-٧١ محاسبه می:شود ٨-٧١ 𝐷௣= δ௝ାଵ−δ௝ به جای استفاده از رابطه ٨ ی-٧١ ، p D را می توان از رابطه ٨ ی-٨١ :نیز به دست آورد ٨-٨١ 𝐷௉= (ℎ௝ାଵ−ℎ௝) ∆௔ ℎ௦ jδ وj+1 δ : تغییرمکان جانبی طرح سازه در ترازهایj وj+1 طبق فصل ٤، jh وj+1 h :ارتفاع دو اتصال متوالی جزء به سازه در ترازهایj وj+1 ،نسبت به کف طبقه a  : جابجایی جانبی نسبی مجاز طبقه طبق فصل ٤ و sh: ارتفاع کف تا کف طبقه ای که جزء غیرسازه.ای به آن متصل است مقاد ری جابجا یی نسبی باﻻ باید برای طراحی جزء غیرسازه ای که از تراز جداسازی لرزه ای می گذرد نی ز منظور.شوند ٨-٣-٤-٢ تغییرمکان نسﺒی بین سازه ها برای اجزای غیرسازه ای متصل به دو سازهAوB ، یکی در ترازi و دیگری در ترازj ، جابجایی نسبی در یک امتداد بین دو نقطه ی اتصال جزء غیرسازه ،ای به دو سیستم مزبورp D، از رابطه ٨ ی-٩١ تعیین می:شود ٨-٩١ 𝐷௉= |𝛿௜|஺+ ห𝛿௝ห஻ که در آنiδ وjδ تغییرمکان جانبی طرح دو سازه در ترازهایi وj .هستند به جای استفاده از رابطه ٨ ی-٩١ ، p D را می توان از رابطه ٨ ی-٠٢ :نیز به دست آورد ٨-٠٢ 𝐷௉= ൬ℎ௜∆௔ ℎ௦ ൰ ஺ + ቆℎ௝∆௔ ℎ௦ ቇ ஻ مقادیر جابجایی نسبی باﻻ باید برای طراحی جزء غیرسازه ای که از درز انقطاع سازه می گذرد نیز منظ ور .شوند -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٧٨١ ٨-٤ زمان تناوب جزء غیرسازه ای زمان تناوب اصلی جزء غیرسازه ای شامل تکیه گاه ها و اتصاﻻت آن به سازه بر اساس رابطه ٨-١٢ محاسبه می شود، مشروط بر اینکه جزء، تک گاه هی ها و اتصال آن را بتوان با یک سیستم جرم و فنر یک درجه آزادی .مدل کرد ٨-١٢ 𝑇௣= 2𝜋ඨ 𝑊௣ 𝐾௣. 𝑔 :در این رابطه p T ،= زمان تناوب اصلی جزء p W= وزن بهره،برداری جزء g= شتاب جاذبه و p K= سختی جانبی جزء غیرسازه ای در محل مرکز جرم آن با احتساب انعطاف پذیری تکیه گاه ها و اتصا ﻻت .آن است به عنوان روش جایگزین می ،توان زمان تناوب اصلیp T ، را بر اساس نتایﺞ آزمایش یا با انجام لی تحل مستدل و قابل صحت سنجی ن یی تع کرد. ٨-٥ مهار اجزای غیرسازه ای ٨-٥-١ ضوابط کلی مهار چنانچه اتصال جزء غیرسازه ای به تکیه گاه آن ی له ی وس به مهارهای منبسط شونده ی کوتاه، مهارهای شیمیایی کوتاه یا مهارهای درجا با انعطاف پذیری کم انجام شود، ضریب رفتارpR در روابط ٨-١ و ٨-٧ حداکثر برابر با ٥/١ منظور می شود. مهارهای مدفون در بتن یا مصالﺢ بنایی مسلﺢ باید قادر به تحمل ،کمترین نیرو بین مقاومت اتصال ٣/١ برابر نیروی محاسبه شده ی اتصال و حداکثر نیرویی که می توان د از جزء به اتصال منتقل شود، باشد. در تعیین نیروی میل مهار اتصال باید شرایط نصب از جمله اثر برون محوری نیروها نیز منظور شود. توزیع نیرو در میل مهارهای اتصال باید با توجه به سختی اتصال و نحوه باز توزی ع نیرو در میل مهارها پس از تسلیم، انجام.شود اجزای غیرسازه ای باید به سازه ی تکیه گاهی خود طبق ضوابط فصل هجدهم مبحث نهم مقررات ملی ساختمان )مهار به بتن(، مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان ایران و سایر ضوابط فنی معتبر مانندACI -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٨١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. و TMS 402 .متصل یا مهار شده باشند اتصال جزء به سازه باید بدون استفاده از مقاومت اصطکاکی تأمین شده در اثر بار ثقلی، طراحی شود. بین جزء و سازه باید یک مسیر پیوسته برای انتقال نیرو با .مقاومت و سختی کافی فراهم شود هرگاه این نیروها برای اعضا یا اتصاﻻت سازه واقع در مسیر انتق ال نیرو کنترل کنند ه ،باشند این اعضا و اتصاﻻت باید برای نیروهای مزبور طراحی شوند. استفاده از مهار فشنگی )مهار پرچی( به بتن یا فوﻻد به منظور انتقال کشش و برای سازه ی بنای ی، منوط به ارائه گواهی مقاومت لرزه ای طبق بند ٨-٢-٣ .است استفاده از این مهارها در تکیه گاه صفحات عایق صدا یا پانل های کشویی سقف های کاذب یا اجزای طویلی که بار بهره برداری هریک از بست های اه آن به بتن از ٤/٠ کیلونیوتن و به فوﻻد از ١/١ .کیلونیوتن بیشتر نشود، مجاز است از گیره های اصطکاکی برای انتقال نیرویی عﻼوه بر زلزله نباید استفاده نمود. استفاده از گیره ه ایC شکل برای تیر ها یا اعضای بال پهن برای آویزها مجاز است به شرطی که برای جلوگیری از شل شدن اتصاﻻت رزوه ای، از بست های اضافی یا مهره.های قفلی استفاده شود مهار به مصالﺢ بنایی باید به گونه ای انجام شود که ظرفیت اتصال جزء غیرسازه ای به مهار از ظرفی ت تسلیم مهار بیشتر نباشد .در غیر این صورت نیروی طراحی مهار باید حداقل ٥/٢ برابر نیروی ضریب دار منتقل شده توسط اتصال در نظر گرفته شود. ٨-٥-٢ ضوابط طراحی مهار برای طراحی اتصاﻻت باید از نیرویp F و تغییر مکان نسبی مندرج در بند ٨-٣ استفاده شود. طراحی ات صاﻻت اجزای غیر سازه ای به بتن و مصالﺢ بنایی باید طبق ضوابط فصل هجدهم مبحث نهم مقررات ملی ساختمان )مهار به بتن(، مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان و سایر ضوابط فنی معتبر مانندACI و TMS 402 .صورت گیرد در صورتی که بر اساس ضوابط یاد شده نیاز به استفاده از ضریب اضافه مقاومت باشد، باید از ضریب0P Ω مندرج در جدول ٨-٢ و ٨-٣ .استفاده شود ٨-٦ ضوابط خاص اجزای معماری ٨-٦-١ کلیات اجزای معماری به همراه تکیه گاه و اتصاﻻت آن ها باید عﻼوه بر بندهای قبلی، ضوابط این بند را نیز ت أمین .نمایند -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٩٨١ ٨-٦-٢ ضوابط خاص طراح ی ی برا اجزا ی ی آو خته اجزای آویخته با زنجیر یا معلق شامل سقف های کاذب معلق، سینی کابل برق، لوستر سقفی، پنکه سقفی و مانند آن است. برای این اجزاء، در صورت تأمین شرایط زیر، رعایت ضوابط بندهای ٨-٣ در مورد نیرو :و جابجایی ﻻزم نیست ١- نیروی طراحی این اجزاء ٤/١ برابر وزن بهره برداری آن ها و به سمت پایین در نظر گرفته شود و هم زمان با آن نیروی جانبی مساوی با ٤/١ برابر وزن بهره برداری آن ها در راستایی افقی که بیشترین تأثیر .را دارد، اعمال شود ٢- اندرکنش آن با سازه و اجزای مجاور طبق بندهای ٨-٢-٥ در نظر .گرفته شود ٣- اتصال جزء معماری به سازه قابلیت چرخش ٠٦٣ درجه را در صفحه.ی افقی دارا باشد ٨-٦-٣ تغییر شکل قائم ناشی از چرخش اتصاﻻت در صورت امکان چرخش اتصاﻻت اعضای سازه ی طره ای، تغییر شکل قائم ناشی از آن باید در طراحی جزء معماری در نظر .گرفته شود ٨-٦-٤ دیوار غیرسازه ای خارجی و اتصاﻻت آن دیوار غیرسازه ای خارجی که به سازه متصل شده یا سازه را محصور کرده است، باید به نحوی طراحی شود که جابجایی های نسبی ذکر شده در بند ٨-٣-٤ و تغییرشکل های حرارتی را تحمل نماید. ا ین جزء باید به طور مستقیم یا با استفاده از اتصاﻻت مکانیکی با قابلیت انتقال کشش به سازه، طبق ضوابط زیر :مهار شود ١- اتصاﻻت جزء باید قادر به تحمل جابجایی نسبی حاصل از بند ٨-٣-٤ یا ٥١ میلیمتر، هر کدام که .بیشتر است، باشد ٢- انعطاف پذیری اتصال برای پذیرش جاب جایی نسبی طبقه و حرکت دیوار در صفحه خود باید به کمک یکی از روش های مختلف از قبیل استفاده از سوراخ لوبیایی، اجزای فوﻻدی انعطاف پذیر )خم شونده( ی ا لغزشی با رعایت شرایط زیر تأمین :شود - عضو متصل شونده باید ظرفیت شکل پذیری و چرخشی ﻻزم را برای جلوگیری از شکس ت ترد .در ناحیه جوش داشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٩١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. - تمام ادوات اتصال مانند پیﭻ، میخ، مهار، جوش و بدنه ی اتصال باید برای سهم خود از نیروی pF وارد بر مرکز جرم دیوار، طبق بند ٨-٣.، طرح شوند در صورتی که مهار توسط تسمه های فوﻻدی مدفون در بتن یا مصالﺢ بنایی مسلﺢ تأمین شده باش،د این تسمه ها باید به میلگردها متصل شده یا دور آن ها قﻼب شوند و به طور کلی به نحو مؤثر ی قادر به انت قال نیرو به میلگردها بوده یا اطمینان حاصل شود که اولین سازوکار خرابی، بیرون کشیده شدگی مهار ن خواهد .بود وقتی اتصال دیوار به تکیه گاه ها از طریق میله های رزوه شده و سوراخ های لوبیایی صورت می گیرد، نس بت طول آزاد به قطر میله نباید از ٤ بیشتر باشد. اندازه سوراخ های لوبیایی باید به گونه ای تنظیم شود که .ممانعتی برای تغییرمکان نسبی کل طبقه در امتداد صفحه دیوار را تحمل کند وقتی اتصال دیوار برای تحمل تغییرمکان نسبی طبقه از طریق خمش میله های رزوه شده تأمین یم ،شود باید رابطه ٨-٢٢ :برقرار باشد ٨-٢٢ (𝐿𝑑 ൗ)/𝐷௉ூ≥0. 24 :که در آن L ،: طول آزاد میله بر حسب میلی متر pI D: تغییرمکان نسبی لرزه ای طراحی بر حسب میلیمتر و d: قطر میله بر ح سب میلی.متر است ٨-٦-٥ خمش خارج از ﺻفحه برای اجزای مسطﺢ، باید تغییرشکل و خمش خارج از صفحه در اثر نیروهای حاصل از بند ٨-٣ نیز .ارزیابی شود. این مقادیر نباید از ظرفیت اجزاء تجاوز نمایند ٨-٦-٦ سقف کاذب سقف کاذب با مساحت کمتر از ٥١ متر مربع در صورتی که با اتصاﻻت و مهار ج انبی مناسب به سقف و دیوار پیرامون خود متصل باشد نیاز به تحلیل لرزه ای ندارد. همچنین سقف کاذب متشکل از صفحات گچی واقع در یک تراز که با پیﭻ یا میخ به پیرامون خود متصل شده و بین دیوارها یا قاب های افقی مهار شده به سقف باﻻیی قرار گرفته، نیاز به تحلیل در برابر .زلزله ندارد ،وزن سقف کاذبp W، برابر مجموع وزن شبکه بندی سقف، قطعات آن، سیستم های روشنایی متصل به آن و سایر تجهیزاتی که توسط سقف نگهداری می ،شوند در نظر گرفته می شود. این مقدار نباید کمت ر از -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/١٩١ 2 kN/m ٢/٠ در نظر گرفته شود. نیروی لرزه ایp F باید توسط اتصاﻻت سقف کاذب به طور مطمئنی به سازه منتقل.شود به جای تعبیه سوراخ های بزرگ در اطراف آبفشان های سیستم آتش نشانی سقف، می توان این سیست م را با شبکه .ی سقف کاذب به عنوان یک واحد یکپارچه طراحی نمود در مورد صفحات قی عا صوت یا پانل های کشویی سقف کاذب عﻼوه بر ضوابط سازنده ، رعایت موارد زیر :نیز الزامی است ١. عرض بال نبشی یا ناودانی محیطی صفحات نباید از ٠٥ میلی .متر کمتر باشد هرگاه از گیره های اضافی محیطی استفاده ،شود باید کاربرد آن ها با آزمایش تأیید شود. در هریک از دو جهت افقی متعامد، یک انتهای شبکه سقف باید به نبشی یا ناودانی محیطی متصل بوده و انتهای دیگر باید به اندازه ٠٢ میلی متر در امتداد افق تا دیوار فاصله آزاد داشته باشد تا بتواند آزادانه .روی عضو محیطی بلغزد ٢. در سقف های با مساحت بیش از ٠٣٢ مترم ربع، باید از درز انقطاع یا تیغه های تمام قد که سقف کاذب را قطع نموده و آن را به قطعات کوچک تر از ٠٣٢ مترمربع و با نسبت ابعادی کمتر از ٤ در پﻼن تقسیم می کند، استفاده شود. مگر اینکه تحلیل دقیق سقف کاذب نشان دهد عرض آزاد پیش بینی شده روی اعضای محیطی، برای حر کات آزادانه .ی سقف کافی است هریک از قطعات تقسیم شده باید شرایط ردیف ١ را تأمین .نمایند ٨-٦-٧ کف کاذب وزن مؤثر ،کف کاذبp W ،، برابر مجموع وزن سیستم کف ٠٠١% وزن تجهیزاتی که به آن متصل شده اند ٥٢ و% وزن تجهیزاتی که روی آن قرار گرفته اما به آن متصل نیستند. نیروی لرزه ایp F باید از تراز روی کف کاذب به سازه ی نگهدارنده منتقل شود. اثر واژگونی تجهیزات متصل به کف کاذب نیز باید در طراحی آن در نظر گرفته شود. توانایی اتصاﻻت لغزشی روی ستونک ها برای تحمل اثرات واژگونی باید .بررسی شود برای بررس ی واژگونی هر ستونک، حداکثر بار محور ی هم زمان دی نبا از سهم Wp اختصاص داده شده به آن ستونک.تجاوز کند ٨-٦-٧-١ کف کاذب ویژه یک کف کاذب، ویژه نامیده می:شود هرگاه در طراحی آن ضوابط زیر رعایت شده باشد -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٩١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ١- اتصاﻻتی که برای تحمل نیروهای زلزله در نظر گرفته شده اند شا مل بست های مکانیکی و مهار در بتن طبق بند ٨-٥،، جوشی یا اتصال تماسی باشند ٢- در تحمل و انتقال نیروی زلزله از بست برقی ١١ یا فشنگی، چسب، یا اصطکاک ناشی از بار ثقلی ،ثقلی به تنهایی استفاده نشده باشد ٣- در طراحی مهاربندهای کف کاذب، اثر کمانش اعضای فشاری در نظر گرفته شده ب،اشد ٤- اعضای مهاربندی و ستونک ها از مقاطع استاندارد سازه ای یا مکانیکی با مشخصات مکانیکی معین باشند. استفاده از لوله.های برق برای این منظور مجاز نیست ٥- از پایه های زیر کف که برای تحمل نیروهای محوری ناشی از زلزله طراحی شده و به ستونک ای ه تکیه گاهی اتصال داده شده.اند، استفاده شده باشد ٨-٦-٨ تیغه ی جداکننده طراحی تیغه های جداکننده باید مطابق با ضوابط فصل ٦ استاندارد ٠٠٨٢ .انجام پذیرد غه یت ی ها متصل به سقف و هر تیغه ی با ارتفاع بیش از ٨/١ متر باید عمود بر صفحه خود، به سازه مهار شود. این مهاربن دی باید مستقل از مهاربندی جانبی سقف کاذب باشد. فاصله ی مهارها باید به گونه ای باشد که جابجای ی افقی باﻻی تیغه به ضوابط جابجایی مجاز سقف طبق فصول ٢ ،٤ ٧ و برای سقف های کاذب یا دیگر ضوابط این فصل برای سایر سقف.ها، محدود شود ضوابط این بند ﻻزم نیست در مورد تیغه:های واجد همه شرایط زیر رعایت شود ١- تیغه با ارتفاع کمتر یا مساوی ٧/٢ ،متر ٢- تیغه ای که وزن یک متر طول آن از حاصل ضرب daN٠٥ در ارتفاع تیغه )بر حسب متر( بیشتر ،نباشد ٣- تیغه ای که نیروی افقی لرزه ای وارد بر سطﺢ آن از2 daN/m٥٢ .بیشتر نباشد ٨-٦-٩ نما و دیوار شیشه ای ش یشه در دیوارهای نما و تیغه های داخلی شیشه ای باید به گونه یا طراحی و نصب شود که بتواند تغییر مکان ی ها نسبی محاسبه شده در این بند را بدون شکستگی یا در رفتگی تحمل نماید. در صورتی که ١١ Power-actuated fasteners -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٣٩١ شیشه به قاب خود چسبیده باشد، ضوابط استانداردهای اختصاصی مربوطه مانندASTM-C1087 نیز .باید اعمال شود جابجایی نسبی لرزه ای در دیوارهای نما و تیغه های داخلی شیشه ای باید رابطه ٨ ی-٣٢ :را برآورده نماید ٨-٣٢ ) 15 , . 25 . 1 max( mm D I p f    :که در آن f : جابجایی نسبی لرزه ای که در آن فروپاشی شیشه در دیوارهای نما و تیغه های داخلی شیشه ای روی می دهد و می توان آن را طبق توصیهAAMA501.6 ،یا با تحلیل سازه تعیین کرد p D : جابجایی نسبی طراحی طبق بند ٨-٣-٤ که باید بین باﻻ و پایین جزء شیشه.ای محاسبه شود I : ضریب اهمیت سازه طبق فصل ٤ . :در موارد زیر رعایت ضوابط این بند ضروری نیست ١- شیشه با قاب دور خود فاصله ی آزاد کافی دارای داشته باشد به طوری که تماس شیشه با قاب حداقل تا جابجایی نسبی برابر باp D 25 .1 اتفاق نیفتد. جابجایی نسبی سازه بین باﻻ و پایین شیشه که موجب تماس شیشه با قاب خود می،شودc D، در مورد یک شیشه ی مستطیلی درون یک قاب دیواری مستطیلی، از رابطه ٨ ی-٤٢ بدست می:آید ٨-٤٢ 𝐷௖= 2𝑐ଵ(1 + ℎ௣𝑐ଶ 𝑝௣𝑐ଵ ) ≥1.25𝐷௉ூ :که در آن ph ،: ارتفاع شیشه مستطیلی pb : عرض شیشه،مستطیلی 1c : میانگین فاصله ی آزاد دو لبه ی قائم شیشه با قاب خود و 2c: میانگین فاصله ی آزاد دو لبه.ی افقی شیشه با قاب خود است ٢- شیشه ی یکپارچه ی حرارت دیده ی کامل در گروه های کاربری و خطرزاییII تاIV که در ارتفاعی حداکثر برابر با ٣ متر از کف پیاده.رو قرار داشته باشد ٣- شیشه ی لمینیت حرارت دیده ٢١ که ضخامت ﻻیه های داخلی آن از ٥٧/٠ میلیمتر کمتر نباشد و درون یک قاب دیواری کشویی مهار شده باشد. برای مهارسازی شیشه بین دور تا دور محیط ٢١ Annealed or heat-strengthened laminated glass in single thickness -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٩١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. آن و قاب باید از نوار ﻻستیکی آب بندی که در عرض حداقل ٥١ میلیمتر با شیشه در تماس است یا از سیستم مهاری تأیید شده.ی دیگر، استفاده شود ٨-٦-٠١ راه پله ها و رمپ های فرار در طراحی لرزه ای راه پله و رمپ فرار دو رویکرد مجاز است. در رویکرد اول، این اجزا جزئی از سازه اصلی در نظر گرفته شده و با آن مدل ازی س و تحلیل می شوند. در این حالت راه پله و رمپ فرار جزء غیرسازه ای محسوب نمی شوند. در رویکرد دوم، با استفاده از اتصاﻻت مناسب، از تحمیل نیرو از سازه اصلی به این اجزا تا حد امکان جلوگیری می.شود در رویکرد دوم، پله ها و رمپ های فرار باید طوری طراحی شوند که ب توانند تغییرمکان های نسبی لرزه ا ی pI D )بخش ٨-٣-٤ ( و تغییر شکل های دیافراگم را تحمل کنند. این اجزاء باید به وسیله اتصاﻻت مناسب :با مشخصات زیر به سازه متصل شوند ١. اتصاﻻت لغزش ی با سوراخ کت یه هاگ ،قل ی یا شی را اراد ی اه ی ی ها لغزش ی با مانع محدودک ننده جابجا یی و اتصاﻻت ی که جابجا یی را با یی تغ رشکل اجزا ی ی فلز تأمین می کنند. این ا تصاﻻت دی با ی برا یی تغ رمکان pI D که از ٥١ متر یلیم هم کمتر نباشد طراح ی دن شو . طراح ی دی با به گونه ای انجام شود که نیا جزء یغ رسازه ای گاه هی تک ﻻزم ی برا تحمل وزن خود را از دست ندهد ای از وقوع ضربه نیب آن و سازه اصل ی جلوگ یری شود. ٢. استفاده از تکیه گاه.های لغزشی بدون مانع محدودکننده جابجایی مجاز نیست ٣. گاه هی تک ی ها ی فلز مخصوص باید برای دوران نظیر تغییرمکان های نسبی لرزه ای برابر باpI D ٥/١ که از ٥٢ میلی متر کمتر نباشد، طراحی شوند. مقاومت این تکیه گاه های فلزی نباید با برش .پیﭻ، شکست جوش یا دیگر مدهای شکست تُرد محدود شود ٨-٦-١١ خرپشته و سازه های روی بام سازه های نصب شده روی بام که ادامه ی سیستم سازه ای اصلی ساختمان نیستند باید مطابق این بند طراحی شوند. نیروی طراحی لرزه ،ای افقیp F ، باید مطابق بند ٨-٣ و با استفاده از ضرایب جدول ٨-٢ .محاسبه شود اگر سازه های روی بام با ادامه دادن سیستم سازه ای اصلی ساختمان ایجاد شده باشد باید مطابق مفاد فصل ٤ نیا آیین نامه، همراه با سایر بخش .های ساختمان تحلیل و طراحی شود -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٥٩١ ٨-٦-١١-١ یس ستم ی ها باربر لرزه ای برای سازه ها ی روی بام سی ستم باربر لرزه یا سازه ی ها نصب شده ی رو بام دی با با یکی یس از ستم ی ها معرف ی شده در جدول ٤-٥ ٧ یا-١ .تطابق داشته باشد یس در ستم سازه ای به کار رفته دی با محدود ی ها تی ذکر شده در ول ا جد مذکور رعایت شود . ،برای کنترل محدودیت ارتفاعی ارتفاع سازه ی رو بام دی با از تراز بام تا ارتفاع نی انگ یم سقف سازه ی نصب شده ی رو بام در نظر گرفته شود. در صورتی که سازه ی نصب شده روی بام دارای سیستم باربر از دسته ی»سایر سیستم ها «در جداو ل فوق باشد، ارتفاع آن نباید از ٥/٨ .متر بیشتر شود ٨-٧ ضوابط خاص تجهیزات مکانیکی و برقی ٨-٧-١ کلیات در طراحی لرزه ای تجهیزات مکانیکی و برقی و تکیه گاه های آن ها ضوابط این بند باید منظور شود. طراحی اتصال این تجهیزات و تکیه گاه آن ها به سازه باید با رعایت ضوابط بند ٨-٥ و ٨-٧-٥ انجام .شود در صورت ی که جزء مکانیکی یا برقی روی جداگر ارتعاشی در راستا ی قائم ی )برا طی شرا ب هره بردار ی (جزء قرار گرفته ،باشد ﻻزم است در مجاورت جزء در هر دو راستای افقی ضربه گیر نصب شود .چنانچه فاصله ی آزاد بین جزء غیرسازه ای یا تکیه گاه آن با ضربه گیر بیش از ٦ میلیمتر باشد، نیروی طراحی جزء غیرسازه ای باید بهp F 2 شی افزا داده ،شود در غیر این صورت نیروی طراحی را می توان برابر باp F فرض نمود. همچنین در مواردی ک ه امکان واژگونی تجهیز وجود دارد باید در محل تکیه .گاه آن از قیدهای قائم استفاده شود غﻼف جداگر ارتعاشی و قیدهای جابجایی باید از مصالﺢ شکل پذیر باشند. برای کاهش اثر ضربه بین ضربه گیر و تجهیزات می توان از بالشتک های ساخته شده از مصالﺢ ویسکواﻻستیک یا مصالﺢ مشابه با .ضخامت مناسب استفاده کرد برای تجهیزات سبک ،روشنایی عﻼئم نورانی راهنما و پنکه های سقفی که به لوله یا کانال متصل ن بوده و به طریقی از سازه آویزان هستند، در صورت تأمین شرایط زیر رعایت ضوابط بند ٨-٧-٤ .ﻻزم نیست ١- جزء غیرسازه ای به طور هم زمان برای نیروی جانبی و قائم برابر با ٤/١ برابر وزن جزء طراحی شود. نیروی افقی باید در راستایی اثر داده شود که بحرانی.ترین شرایط را ایجاد نماید ٢- اثرات اندرکنش لرزه ای باید مطابق بند ٨-٣-٣ .در نظر گرفته شود ٣- اتصال جزء به سازه باید امکان چرخش ٠٦٣ درجه ا.ی را در صفحه افقی فراهم سازد -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٩١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. در طراحی لرزه ای تجهیزات مکانیکی و برقی باید به اثرات دینامیکی اجزاء و محتویات آن ها اتص و اﻻت .مربوطه توجه کرد ٨-٧-٢ تجهیزات مکانیکی در تجهیزات مکانیکی باp I بزرگ تر ١ از عﻼوه بر رعایت ضوابط نیرو و تغییر مکان نسبی در ب ند ٨-٣ باید تمهیداتی برای حذف ضربه ی ناشی از زلزله یا کاهش اثرات آن پیش بینی شود. حذف امکان ضربه برای تجهیزات ساخته شده از مصالﺢ غیرشکل پذیر یا مصالحی که در شرایط بهره برداری )مانند دماهای زیر صفر( شکل پذیری آن ها کاهش می.یابد، الزامی است همچنین باید بارهای ناشی از سایر اجزای متصل به این تجهیزات یا بارهای ناشی از تغییرمکان ها ی نسبی متفاوت بین نقاط تکیه گاهی آن ها در نظر گرفته شود. در تجهیزات دارای جداسازی لرزه ای باید تغییر مکان نسبی بین نقاط طرفین سیستم جداسازی لرزه.ای در طراحی منظور شود ٨-٧-٣ ﺻدور گواهینامه لرزه ای برای سیستم سرمایش، گرمایش و تهویه هوا ) HVACR ( صدور گواهینامه لرزه ای برای تجهیزات سیستم سرمایش، گرمایش و تهویه هوا که با الزامات فصول ١ تا ٠١ استانداردANSI/AHRI-1270-1271 مطابقت داشته باشد، با رعایت ضوابط زیر صورت می :گیرد ١. برای تجهیزات فعال )تجهیزاتی که در هنگام کار دارای حرکت مکانیکی هستند یا در آن جریان برق وجود دارد( صدور گواهینامه منحصر اً با استفاده از آزمایش میز لرزان یا داده های تجربی مجاز است؛ ٢. در مورد اجزای غیرفعال صدور گواهینامه از طریق انجام مطالعه تحلیلی نیز مجاز است. در تحلیل این اجزا نیروی لرزه ،ای افقی طرحp F باید مطابق بند ٨-٣-١ با در نظر گرفتن൤ ௔ ோ೛బ൨ برابر با ٥/٢ محاسبه شود. مقدارb R برای اجزای غیرفعال باﻻتر از تراز پایه باید برابر با ٣/١ در نظر گرفته شود. در صورتی که زمان تناوب جزء غیرسازه ،ایp T ،کوچک تر یا مساوی ٦٠/٠ ،باشد൤ ௔ ோ೛బ൨ را می توان برابر ١ .در نظر گرفت ٣. اجزای غیر سازه را تفر هقباس هک یتازیهجت) مکحتسم یا آن ها در زلزله های گذشته مناسب بوده مانند ها نی ماش ،تورب ها نی ، موتورهای برق، کمپرسورها و پمپ ها (تأیید شده تلقی می شوند .و نیازی به صدور گواهینامه ندارند -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٧٩١ ٨-٧-٤ تجهیزات برقی در تجهیزات برقی باp I بزرگ تر ١ از عﻼوه بر تی رعا ضوابط رو ین و تغییر مکان نسبی طبق بند ٨-٣ ، باید :ضوابط تکمیلی زیر نیز رعایت شود ١- برای جلوگیری از ضربه بین اجزای مجاور در اثر زلزله تمهیداتی در نظر ،گرفته شود ٢- در طراحی تجهیزاتی که خطوط خدماتی متصل به آن ها به سازه مجزای دیگری) غیر از سازه نگهدارنده تجهیز( نیز متصل هستند ﻻزم است بار وارده از جانب این خطوط به تجهیز مورد .توجه قرار گیرد، ٣- باتری های مستقر بر قفسه ها با استفاده از قیدهای دورپیﭻ برای اطمینان از عدم سقوط ها نآ ، مهار شوند. برای جلوگیری از آسیب دیدن جعبه های باتری، ﻻزم است جداکننده هایی بین مهارها و باتری تعبیه شود. قفسه،ها باید ظرفیت کافی برای باربری جانبی را داشته باشند ٤- سیم پیﭻ های داخلی ترانسفورماتورهای نوع خشک باید به تکیه گاه خود در داخل ترانسفورماتو ر ،اتصال مقاوم در برابر کشش داشته باشند ٥- جعبه کنترل، تجهیزات رایانه و سایر تجهیزاتی که امکان حرکت روی ریل دارن د، باید به رمز ت تثبیت کننده .مجهز باشند ٦- جعبه برق باید از استانداردهای معتبر مرتبط تبعیت نماید. جزئیات اتصال جعبه برق به سازه تکیه گاهی یا دیوار باید برای تحمل نیروهای لرزه ای طراحی شده و انجام آن ًصرفا بر عهده .مجری گذاشته نشود ٧- در صورتی که مشخصات مربوطه ت وسط سازنده ارائه نشده باشد، طراحی لرزه ای اتصاﻻت تجهیزات الحاقی به جزء غیرسازه ای با وزن بیش ازkg٥٤ .باید انجام گیرد ٨- کانال، سینی کابل یا سایر اجزای مشابه در سیستم توزیع برق که هم زمان به سازه هایی متصل هستند که می توانند نسبت به هم جابجا شوند و یا به طرف ین تراز جداسازی لرزه ای اتصال دارند، باید بتوانند تغییرمکان های نسبی لرزه ای ذکر شده در بند ٨-٣-٤ .را تحمل کنند ٨-٧-٥ تکیه گاه تجهیزات ی برا طراح ی تکیه گاه های تجه زات ی مکان یکی و ی برق عﻼوه بر رعا تی ضوابط ن رو ی و جابجا یی د بن ٨-٣ ، دی با ضوابط اضاف ی ریز زین تی رعا شوند: -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٩١ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ١- در مورد تکیه گاه هایی که توسط تولیدکننده تجهیز به همراه آن عرضه می شود، باید مدارکی که نشاندهنده ی کفایت لرزه ای این تکیه گاه از طریق آزمایش توسط سازنده تجهیز است، ارائه شود. در غیر این صورت این تکیه گاه ها هم باید تحت نیروها و جابجایی های ذکر شده در این فصل ارزیابی .شوند ٢- ی برا تجه زات ی با5 . 1  P I، اثرات موضع ی عی توز تنش در ادوات اتصال دی با بررس ی شود. ٣- در مورد تجهیزاتی که ادوات اتصال با تجهیزات به صورت یکپارچه ساخته شده اند ، در صورتی که مدارک و مشخصات فنی نشان دهنده کفایت این ادوات در برابر زلزله باشد، به استثنای تجهیزات با5 . 1  P I ، نیازی به کنترل مجدد آن ها طبق ضوابط این آیین نامه نیست. ٤- در صورتی که جزء مورد نظر بیش از یک نقطه تکیه گاهی داشته باشد، باید تغییرم کان های ن سبی بین .این نقاط در طراحی جزء در نظر گرفته شده باشد ٥- ،مصالﺢ مورد استفاده برای اتصال جزء و ادوات آن باید با شرایط کاری جزءًمثﻼ ،کار در دماهای پایین .تطابق داشته باشد ٦- گاه هی تک لرزه ای دی با به گونه یا ساخته شود که همواره به جزء متصل ی باق بماند. ٧- ی ها تی تقو ﻻزم مانند استفاده از سخت کننده ها و واشرها ی مخصوص )مخروط ی(٣١ در اتصاﻻت پیچی روی ورق های فوﻻدی باید برای انتقال نیروهای لرزه ای از جزء به سازه انجام شود . هرگاه جزء مورد نظر دارای گواهینامه لرزه ای باشد، ادوات اتصال باید مطابق با گواهینامه مزبور طبق مﻼحظات سازن ده نصب شوند. در صورتی که جزء مورد نظر فاقد گواهینامه لرزه ای باشد، این استحکامات باید طراحی .شوند ٨- هرگاه اجزا روی جداساز ارتعاشی قرار داشته باشند، باید برای مقید کردن آن ها در برابر تغییرمکان های بزرگ، از قیودی در دو راستای افقی و در صورت نیاز به جلوگیری از واژگونی، در راستای قائم استفاده شود. برای کاهش اثرات ضربه بین جزء و قیود تغییرمکانی باید از بالشتک های ویسکواﻻستیک استفاده شود. محفظه جداسازها و ادوات مقیدکننده باید از مصالﺢ شکل.پذیر ساخته شده باشد ٨-٧-٦ سازه ی ها گاه هی تک و عرشه تجه زات ی عرشه و ازه س ی ها گاه هی تک تجه زات ی دی با مطابق مفاد ا نی بند طرح شوند. ن ی رو ی طراح ی لرزه یا ی افق، p F، دی با مطابق بند ٨-٣-١ ٨ تا-٣-٣ و با استفاده از ضرا یب ارائه شده در جدول ٨-٣ ن یی تع شود . ٣١ Belleville washers -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/٩٩١ سی ستم ی ها باربر لرزه یا ی برا عرشه ها و سازه ی ها ی گاه هی تک دی با با یکی از سی ستم ی ها معرف ی شده در جدول ٨-٣ و محدودیت های ذکر شده در آن تطابق .داشته باشند ﻻزم است طراحی و جزییات اجرایی سیستم باربر لرزه ای مذکور مطابق با الزامات مشخص شده در مراجع یا مدارک مربوط به آن سیستم .صورت پذیرد در صورتی که ٢/٠< a /T p T یا ٦٠/٠ ≤ p T باشد، عرشه و سازه ی نگهدارنده تجهیزات که بر روی یک ساختمان یا سازه ی غیرساختمانی قرار دارند را می توان با در نظر گرفتن ١= a و ٥/١= po R و ٢= 0 Ω طراحی نمود. در برآورد مقدارp T برای عرشه یا سازه نگهدارنده تجهیزات باید اثرات جرم و سختی اجزای .نگهداری شونده هم منظور شود ٨-٧-٧ گاه هی تک ی ها یس ستم توز یع به گاه هی تک ی ها یس ستم عی توز بر اساس نوع س ی ستم هی تک گاه از جدول ٨-٣ کی بی ضر کاهش ی ناش از شکل اختصاص داده م ی شود. تکیه گاه های قائم و جانبی برای سیستم های توزیع، مانند سیستم ها ی تکیه گاه آویز دوزنقه ای، باید برای نیروی لرزه ای و تغییرمکان های نسبی لرزه ای معرفی شــــــده در بند ٨-٣ .طراحی شوند به جز در موارد ی که در ادامه ذکر شده باشد ، سیستم های توزیع باید برای مقاومت در برابر نیروهای لرزه ای قائم، جانبی و طولی مهار شوند. سهم ی رو ین لرزه یا گاه هی تک های یس ستم ی ها عی توز و یس ستم ی ها گاه هی تک زی آو دوزنقه یا دی با بر اساس وزن یس ستم عی توز اختصاص داده شده به آن ها ، تعیین شود. سهم هر تک گاه هی از وزن س ی ستم عی توز دی با شامل وزن اتصاﻻت و تجه زات ی نیب ری مس .نیز باشد ٨-٧-٨ سیستم های توزیع در سیستم های توزیع برق ی و مکانیکی باید عﻼوه بر تی رعا ضوابط رو ین و تغییر مکان نس ـــــ ــ بی طبق بند ٨-٣ ، ضوابط تکمیلی زیر نیز رعایت شود. در مواردی که سیستم های توزیع برقی و مکانیکی بر تکیه گاه های مشترکی تکیه دارند، ﻻزم است از سخت رانه یگ نی تر ضوابط زیر برای طراحی این تکیه گاه ها .استفاده شود -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٠٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٨-٧-٩ سیستم های توزیع برق مجراهای کابل با بعد کوچک تر از ٥٦ میلی متر ﻻزم نیست برای نیرو و تغییرمکان های بند ٨-٣ طراحی شود. در حالتی که=1.5 pI باشد، در محل عبور از درزهای انقطاع سازه باید تمهیدات مناسب برای تحمل تغییرمکان های نسبی لرزه ای در نظر .گرفته شود مجاری کابل با قطر بزرگ تر از ٥٦ میلی متر و متصل به تابلو، جعبه برق یا سایر تجهیزات در معرض تغییرمکان نسبی لرزه ،ایpI D، باید مجهز به اتصاﻻت انعطاف پذیر بوده یا برای نیروها و تغییرمکان ه ای نسبی لرزه ای ذکر شده بند ٨-٣ .طراحی شوند ٨-٧-٠١ کانال ها کانال های تهویه مطبوع و سایر کانال ها بای د برای نیرو و تغییر مکان نسبی مقرر شده در بند ٨-٣ طراحی .شوند کانال هایی که حمل کننده مواد سمی یا گازهای قابل اشتعال نبوده و برای کنترل دود به کار نمی روند در صورت احراز کلیه شرایط زیر نیازی به طراحی لرزه :ای ندارند الف- تمهیدات ﻻزم برای اجتناب از ضربه با دیگر کانال ها یا اجزای مکانیکی اندیشیده شده ،و یا محافظت کافی از این اجزا در صورت وقوع ضربه فراهم شده باشد ب- ،اتصال سیستم توزیع به سازه قابلیت انتقال کشش داشته باشد ج- سطﺢ مقطع کانال کمتر از ٦٥/٠ مترمربع باشد و د- وزن کانال مساوی یا کمتر از ٠٠٣ .نیوتن بر متر باشد اجزایی که در مسیر کانال واقع شده اند و وزن آن ها از ٠٣٣ وتن ین بیشتر است )مانند پنکه، مبدل های حرارتی و مرطوب کننده(، باید به طور مستقل از کانال در جهت جانبی مهار شده باشند. این مهارها باید برای نیروهای ذکر شده در بند ٨-٣ طراحی شوند. در طراحی این مهارها وزن ملحقات سیستم .کانال نیز در صورت وجود باید در نظر گرفته شود در صورتی که وزن اجزای واقع در مسیر کانال از ٠٣٣ نیوتن کمتر باشد و این اجزا دارای مهار جانبی مستقل نباشند، باید توسط مهار مکانیکی با قابلیت ان تقال کشش به کانال ها متصل شده باش.ند لوله و کانال متصل به این اجزا باید دارای انعطاف پذیری کافی برای تحمل تغییرمکان های نسبی لرزه ای ذکر شده در بند ٨-٣-٤ .باشد -------- صفحهٔ بعد -------- اجزای غیر سازه ای/١٠٢ ٨-٧-١١ لوله ها برای طراحی لرزه ای لوله ها ﻻزم است به ضوابط و مفاد فصل ٣١ این آیین.نامه مراجعه گردد ٨-٧-٢١ خﻄوط خدماتی در فاصله بین سازه های مجاور یا بخش هایی از یک سازه که امکان حرکت مستقل دارند، خطوط خدماتی باید دارای انعطاف پذیری مناسب به منظور تحمل تغییر مکان نسبی طبق بند ٨-٣-٤ باشند. احتمال گسست خطوط خدماتی در سازه ها با گروه کاربری و خطرزاییIV باید مورد .بررسی قرار گیرد آسیب پذیری خطوط خدماتی زیرزمینی و محل خروج آن ها از سطﺢ زمین در خاک نوع ٤ )طبق استاندارد ٠٠٨٢ ( و ساختگاه با33 . 0  DS S .باید مورد بررسی دقیق قرار گیرد ٨-٧-٣١ باﻻبرها و پله های برقی اسکلت نگهدارنده باﻻبر و پله برقی و تجهیزات جانبی آن ها باید الزامات نیرو و تغییرمکان بند ٨-٣ را .برآورده سازد باﻻبرهایی که سرعت بهره برداری آن ها از ٥٤ متر در دقیقه بیشتر است، باید به کلید لرزه ای مجهز باشند. کلیدهای لرزه ای باید مطابق با الزاماتASME A17.1 باشند. هرگاه نصب کلید لرزه ای در مجاورت یک ستون امکان پذیر نباشد، کلید موردنظر باید دارای حسگر در دو امتداد افقی متعامد بوده و شتاب آستانه به کار افتادن آن در حالت نصب در محدوده تراز پایه ی ساختمان رویg٢/٠ و در بقیه حاﻻت رویg٥/٠ .تنظیم شده باشد در ی تأس ی سات که از کار انداختن باﻻ بر موجب به خطر افتادن ایمنی جانی افراد خواهد شد، استفاده از باﻻبر پس از به کار افتادن کلید لرزه:ای تنها باید به شرطی انجام شود که ١- سرعت باﻻبر از سرعت بهره.برداری آن بیشتر نباشد ٢- پیش از سوارشدن افراد، باﻻبر یک بار از باﻻ به پایین و سپس از پایین به باﻻی مس یر خود .حرکت داده شود تا از قابل استفاده بودن آن اطمینان حاصل شود .همچنین در رو و زیر اتاق باﻻبر و وزنه تعادل باید صفحه محافظ نصب شده باشد -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۲ یبین‌نامه طراحی لرزه‌ای ناسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشریه شماره ۰۳۸) ۱۴-۷۸ سایر تجهیزات برقی و مکانیکی در طراحی تجهیزات مکانیکی حاوی مواد خطرناک و با ضریب اهمیت ۱:۵ و ظروف جوشان و مخازن تحت فشار به روش تنش مجازء باید از مشخصات مکانیکی زیر استفاده شود: ۱- برای تجهیزات ساخته شده از مصالح شکل‌پذیرء مانند فولاد. آلومینیوم یا مس. ۹۰ درصد ۲- برای تجهیزات ساخته شده از مصالح شکل پذیر و با اتصالات رزوه‌ای. ۷۰ درصد حداقل تنش برای تجهیزات ساخته شده از مصالح غیرشکل‌پذیر و با اتصالات رزوه‌ای. ۸ درصد حداقل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل نیهم سازه‌های دارای حداساز لرزه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٠٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٩-١ کلیات هـر سـازه ی جداسـازی شـده و هـر قسـمتی از آن بایـد مطـابق بـا الزامـات ایـن بخـش و الزامـات کاربردی این آیین.نامه، طراحی و سـاخته شـود کلیـه مـدارک و گـزارش هـای مـرتبط بـا ایـن فصـل می بایست توسـط گروهـی کـه خبرگـی آنهـا توسـط کارفرمـا بـه تأئیـد رسـیده اسـت، در چـارچوب قـانون و مقـررات کشـور و همچنـین آئـین نامـه هـای ابﻼغـی وزارت نفـت، مـورد ارزیـابی و بـازنگری .قرار گیرد ٩-١-١ تعاریف تعـاریف زیـر فقـط در مـورد سـازه هـای جداسـازی شـده ی لـرزه ای، موضـ ،بخـش ایـن ِمقـررات ِوع قابل کاربرد است که مفاد آن در کنار تعاریف فصل ی ها ٢ ،٣ ٤ و قرار می.گیرد .تراز پایه اولین کف سازه ی جداسازی شده که در باﻻی تراز جداسازی قرار می .گیرد .تراز جداسازی مـرز میـان بخـش بـاﻻیی سـازه، کـه جداسـازی شـده، و بخـش پـایینی سـازه، کـه به صورت صلب با زمین حرکت می .کند .تغییرمکـان نسـﺒی طﺒقـه تفاضـل مقـدار جابجـایی تـراز سـقف یـک طبقـه از مقـدار جابجـایی .تراز کف همان طبقه .جابجــایی بیشــینه بیشــینه جابجــایی جــانبی کــه بــرای طراحــی ســامانه ی ج داســازی مــورد اسـتفاده قـرار مـی گیـرد. ایـن کمیـت، مـوارد جابجـایی هـای افـزوده ی ناشـی از پـیچش واقعـی و پـیچش تصـادفی را در بـر نمـی گیـرد. جابجـایی بیشـینه بایـد بـه طـور جداگانـه بـرای خصوصـیات .کران باﻻ و خصوصیات کران پایین محاسبه گردد جابجــایی بیشــینه.ی کــل بیشـنه جابجـایی جـانبی کـل، شـامل جابجـایی افـزوده ی ناشـی از پــیچش واقعــی و پــیچش تصــادفی، کــه بــرای صــحت ســنجی پایــداری ســامانه ی جداســازی یــا اعضــای آن، طراحــی فاصــله هــای آزاد ســازه، و آزمــایش بــار قــائم نمونــه هــای اولیــه ی دســتگاه جداساز، مورد نیاز اسـت. جابجـایی بیشـینه ی کـل بایـد بـه طـور جداگانـه بـرای خصو صـیات کـران .باﻻ و خصوصیات کران پایین محاسبه گردد .دستگاه جداسـاز یـک عضـو سـازه ای از سـامانه ی جداسـازی کـه در راسـتای جـانبی انعطـاف پـذیر و در راستای قـائم بسـیار سـخت اسـت و امکـان وقـوع تغییرشـکل هـای جـانبی بـزرگ تحـت بارهـای -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٥٠٢ طراحی لرزه ای را فـراهم مـی کنـد. یـک دسـتگاه جداسـاز مـی توانـد بـه عنـوان بخشـی از سـامانه ی .انتقال وزن سازه یا به عنوان عضوی اضافه بر آن مورد استفاده قرار گیرد زوال برگشت. پـﺬیر عامـل کـاهش خصوصـیات سـختی در حـین بارگـذاری چرخـه ای یـا کـارکرد محصــوﻻت ﻻســتیکی، از جملــه جداســازهای اﻻســتومری، اســت. بخشــی از ایــن زوال بــه مــرور زمان، بازیابی می .شود سـامانه.ی جداسـازی مجموعـه ای از اعضـا کـه تمـامی دسـتگاه هـای مسـتقل جداسـازی، تمـامی اعضایی که نیـروی بـین اعضـای سـامانه ی جداسـازی را انتقـال مـی دهـد، و تمـامی اتصـال هـای بـه دیگـر اعضـای سـازه ای را در بـر مـی گیـرد. هـم چنـین، سـامانه ی جداسـازی، شـامل سـامانه ی مهـار در برابر باد و دسـتگاه هـای اتـﻼف انـرژی نیـز مـی شـود. در صـورتی کـه بـرای رعایـت الزامـاتِ ایـن بخش، از سـامانه هـا و دسـتگاه هـای مهـار جابجـایی نیـز اسـتفاده شـده باشـد، ایـن مـوارد نیـز جـزو سامانه ی جداسازی محسوب می.گردد سامانه.ی مهـار جابجـایی مجموعـه ای از اعضـا ی سـازه ای کـه در هنگـام زلزلـه ی نـادر )بیشـینه زلزله(ی مورد نظر جابجایی جانبی سازه های جداسازی شده را محدود می.کند سامانه.ی مهار در برابـر بـاد مجموعـه ای از اعضـای سـازه ای کـه مهـار سـازه ی جداسـازی شـده ی لرزه ای در برابـر بارهـای بـاد را فـراهم مـی کنـد. سـامانه ی مهـار در برابـر بـاد هـم مـی توانـد بخشـی جدایی ناپذیر از دستگاه.های جداسازی و هم یک دستگاه مستقل باشد سختی مﺆثر. مقـدار نیـروی جـانبی ایجـاد شـده در سـامانه ،ی جداسـازی، یـا در هـر عضـوی از آن .تقسیم بر جابجایی متناظر با آن میرایـی مـﺆثر. مقـدار میرایـی ویسـکوز معـادل، متنـاظر بـا انـرژی اتـﻼف شـده در حـین پاسـخ چرخه ای سامانه.ی جداسازی است ٩-١-٢ نمادها :نمادهای بکار رفته در این فصل به شرح زیر هستند b :کوتاه نی تر بُعد پﻼن سازه )میلی متر( که عمود برdاندازه گیری می شود BM :ضریب عددی ارائه شده در جدول ٩-١ متناظر با نسبت میرایی مؤثر سامانه ی جداسازیM β Cvx :ضریب توزیع در ارتفاع d :بلندترین بُعد پﻼن سازه )میلی متر( که عمود برbاندازه گیری می شود -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٠٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. DM :جابه جایی بیشینه )میلی متر( در مرکز سختی سامانه ی جداسازی در راستای مورد بررسی که با رابطه ٩-٥ ن یی تع د شو یم D'M :جابه جایی بیشینه )میلی متر( در مرکز سختی سامانه ی جداسازی در راستای مورد بررسی که با رابطه ٩-٦١ ن یی تع د شو یم DTM :جابه جایی بیشینه ی کل )میلی متر( یک عضو سامانه ی جداسازی شامل جابه جایی انتقالی م رکز سختی و مؤلفه ی جابه جایی ناشی از پیچشی در راستای مورد بررسی که با رابطه ٩-٧ تعیین می شود e :خروج از مرکزیت واقعی اندازه گیری شده )میلی متر( در پﻼن، بین مرکز جرم سازه ی باﻻی سطﺢ جداسازی و مرکز سختی سامانه،ی جداسازی به عﻼوه ی خروج از مرکزیت تصادفی )میلی متر( که ٥% بلندترین بُعد پﻼن سازه در راستای عمود بر راستای اعمال نیروی مورد بررسی، در نظر گرفته می شود Eloop :انرژی اتﻼف) شدهkN-mm( در یک دستگاه جداساز در حین یک چرخه ی کامل بارگذاری در محدوده ی تغییرمکان آزمایش بین+ Δ تا- Δ که به عنوان محیط بسته ی چرخه ی منحنی نیرو- تغییرمکان اندازه گیری می شود F + :نیروی بیشینه) ی مثبتkN( در یک دستگاه جداساز در حین یک تک چرخه ی آزمایش نمونه ی اولیه در دامنه ی جابجایی نظیر+ Δ F - :نیروی بیشینه) ی منفیkN( در یک دستگاه جداساز در حین یک تک چرخه ی آزمایش نمونه ی اولیه در دامنه ی جابجایی نظیر– Δ x F :نیروی لرزه) ای جانبیkN( در طبقه یا ترازxکه با رابطه ٩-٣١ تعیین می شود hi, h1, hx :ارتفاع )متر( باﻻی تراز جداسازی مربوط به طبقه یا ترازi،l، یاx hsx :ارتفاع طبقه زیر ترازx keff :سختی مؤثر) kN/mm( یک دستگاه جداساز که با رابطه ٩ ی-٧١ تعیین می شود kM :سختی مؤثر) kN/mm (سامانه ی جداسازی در راستای افقی مورد بررسی L :اثر بار زنده در فصل ٩ N :تعداد دستگاه های جداسازی PT :نسبت دوره ی تناوب مؤثر انتقالی سامانه ی جداسازی به دوره ی تناوب مؤثر پیچشی سامان هی جداسازی که از تحلیل دینامیکی یا از رابطه ٩-٨ به دست آمده، و نباید کمتر ٠ از/١ در نظر گرفته شود rI :شعاع ژیراسیون )میلی(متر سامانه ی جداسازی R1 :ضریب عددی مربوط به نوع سامانه ی مقاوم لرزه ای قرار گرفته در باﻻی سامانه ی جداسازی Tfb :اولین دوره ی تناوب )ثانیه( سازه ی باﻻی تراز جداسازی که با فرض شرایط گیرداری پایه محاسبه می شود TM :دوره ی تناوب مؤثر )ثانیه( سازه ی جداسازی شده ی لرزه ای در جابجایی بیشینهM Dدر راستای مورد نظر که با رابطه ٩-٧ تعیین می شود -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٧٠٢ Vb :نیرو یا برش کل جانبی لرزه) ای طراحیkN( سامانه ی جداسازی و اعضای قرار گرفته در زیر سامانه ی جداسازی که با رابطه ٩-٩ تعیین می شود Vs :نیرو یا برش کل جانبی لرزه) ای طراحیkN( وارده بر اعضای قرار گرفته در باﻻی تراز پایه که با رابطه ٩-٩ و محدودیت های بند ٩-٥-٤-٣ تعیین می شود Vst :نیرو یا برش کل کاهش نیافته ی جانبی لرزه) ای طراحیkN( وارده بر اعضای قرار گرفته در باﻻی تراز پایه که با رابطه ٩-١١ تعیین می شود W :وزن مؤثر لرزه) ایkN( سازه ی باﻻی سطﺢ جداسازی که در بند ٤-٩-٤ تعیین می شود Ws :وزن مؤثر لرزه) ایkN( سازه ی باﻻی سطﺢ جداسازی که در بند ٤-٩-٤ تعیین شده و وزن مؤثر لرزه) ایkN( تراز پایه از آن کسر شده است wi, wl, wx :بخشی از وزن مؤثر لرزه) ایkN( که به ترازi،l، یاxاختصاص داده شده است xi ،yi :فاصله های افقی )میلی(متر از مرکز جرم تا دستگاه جداسازiام در هر دو راستای محورهای افقی سامانه ی جداسازی y :فاصله ی)میلی متر( بین مرکز سختی سامانه ی جداسازی و عضو موردنظر که در راستای عمود بر راستای بارگذاری لرزه ای مورد بررسی اندازه گیری می شود eff :نسبت میرایی مؤثر سامانه ی جداسازی که با رابطه ٩-٨١ تعیین می شود M :نسبت میرایی مؤثر سامانه ی جداسازی در جابجاییM Dکه با رابطه ٩-٤ تعیین می شود Δ+ :جابجایی بیشینه ی مثبت )میلی متر( در دستگاه جداساز طی هر چرخه ی آزمایش نمونه اولیه Δ- :جابجایی بیشینه ی منفی )میلی متر( در دستگاه جداساز طی هر چرخه ی آزمایش نمونه اولیه max :ضریب اصﻼح خصیصه برای محاسبه ی مقدار بیشینه ی خصیصه ی مورد نظر در جداساز، برای منظور نمودن تمامی عوامل ایجاد تغییر در خصیصه ی جداساز که در بند ٩-٢-٨-٤ تعیین شده است min :ضریب اصﻼح خصیصه برای محاسبه ی کمینه مقدار خصیصه ی مورد نظر در جداساز، برای منظور نمودن تمامی عوامل ایجاد تغییر در خصیصه ی جداساز که در بند ٩-٢-٨-٤ تعیین شده است (ae,max) :بی ضر اصﻼح خص صه ی ی برا محاسبه نه یشیب ی مقدار خص ی صه ی مورد نظر در جداساز، برا ی منظور نمودن اثرات عمر باﻻ و شرا طی طی مح ی که در بند ٩-٢-٨-٤ تعیین شده است (ae,min) :بی ضر اصﻼح خص صه ی ی برا محاسبه ی کمینه مقدار خص ی صه ی مورد نظر در جداساز، برا ی منظور نمودن اثرات عمر باﻻ و شرا طی طی مح ی که در بند ٩-٢-٨-٤ تعیین شده است λ(spec,max) :بی ضر اصﻼح خص صه ی ی برا محاسبه نه یشیب ی مقدار خص ی صه ی مورد نظر در جداساز، برا ی منظور نمودن تغییرات مجاز در هنگام تولید بر روی خصوصیات میانگین یک مجموعه از جداسازهای با ابعاد یکسان که در بند ٩-٢-٨-٤ تعیین شده است -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٠٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. λ(spec,min) :بی ضر اصﻼح خص صه ی ی برا محاسبه نه یشیب ی مقدار خص ی صه ی مورد نظر در جداساز، برا ی منظور نمودن تغییرات مجاز در هنگام تولید بر روی خصوصیات میانگین یک مجموعه از جداسازهای با ابعاد یکسان که در بند ٩-٢-٨-٤ تعیین شده است λ(test,max) :بی ضر اصﻼح خص صه ی ی برا محاسبه نه یشیب ی مقدار خص ی صه ی مورد نظر در جداساز، برا ی منظور نمودن شی افزا دما، نرخ بارگذار ی، و زوالِ برگشت ر پذی که در بند ٩-٢-٨-٤ تعیین شده است λ(test,min) :بی ضر اصﻼح خص صه ی ی برا محاسبه نه یشیب ی مقدار خص ی صه ی مورد نظر در جداساز، برا ی منظور نمودن شی افزا دما، نرخ بارگذار ی، و زوالِ برگشت ر پذی که در بند ٩-٢-٨-٤ تعیین شده است ∑𝐸ெ :کل انرژی اتﻼف شده) kN-mm (در سامانه ی جداسازی طی یک چرخه ی کامل پاسخ در ،جابجایی بیشینه DM ෍|𝐹஽ ା|௠௔௫ :مجموع قدرمطلق) مقدار نیروkN (،بر روی تمام دستگاه های جداساز، در یک جابجایی مثبت برابر با DM ෍|𝐹஽ି|௠௔௫ :مجموع قدرمطلق مقدار) نیروkN (،بر روی تمام دستگاه های جداساز، در یک جابجایی منفی برابر با DM ٩-٢ الزامات عمومی طراحی ٩-٢-١ ضریﺐ اهمیت به کلیه ی قسـمت هـای ،سـازه از جملـه سـازه ی بـاﻻی سـامانه،ی جداسـازی طبـق جـدل ٤-٣ یـک رده ی ریسـک اختصـاص داده مـی شـود . ضـریب ،اهمیـت eI، بـرای سـازه ی جداسـازی شـده ی لـرزه،ای صرف نظر از رده ی ریسک تخصیص ،داده شده ٠/١ در نظر گرفته می شود. ٩-٢-٢ پیکربندی هـر سـازه ی جداسـازی شـده کـه ترکیـب بنـدی سـازه ای آن در بـاﻻی سـامانه ی جداسـازی، طبـق جدول ٤-٢ ) نـامنظم پیچشـی )الـف( بـا نسـبت نـامنظمی پیچشـیTIR (بزرگ تـر ٤ از/١ باشـد، یـا طبــق مــوارد تعریــف شــده در جــدول ٤-١ دارای نــامنظمی در ارتفــاع از نــوع الــف، ب، ج یــا چ باشد، نامنظم سازه ای تلقی می.گردد -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٩٠٢ ٩-٢-٣ ضریﺐ افزونگی بــر اســاس الزامــات بنــد ٤-٧ ، یــک ضــریب ،افزونگــیρ، بــه ســازه ی بــاﻻی ســامانه ی جداســازی اختصاص مـی یابـد . بـرای سـازه هـای جداسـا زی شـده ی لـرزه ای کـه مطـابق بنـد ٩-٢-٢ نـامنظمی سازه ای ،ندارد، ضریب افزونگیρ، می تواند برابر ٠/١ .در نظر گرفته شود ٩-٢-٤ سامانه ی جداسازی ٩-٢-٤-١ شرایط محیﻄی عــﻼوه بــر الزامــات مربــوط بــه بارهــای قــائم و بارهــای جــانبی ناشــی از بــاد و ،زلزلــه ســامانه ی جداســازی بایــد مشخصــه هـای ﻻزم بــرای مقابلــه بــا ســایر شــرایط محیطــی .را نیــز دارا باشــد از جمله ی این عوامل می توان بـه اثـرات ،عمـر بـاﻻ، خـزش ،خسـتگی افـزایش دمـای ،حـین کـارکرد و قرار گرفتن در معرض رطوبت یا مواد آسیب .زا، اشاره نمود ٩-٢-٤-٢ نیروهای باد ســازه هــای جداســازی شــده بایــد بتوانــد در تمــامی ترازهــای بــاﻻتر از تــراز جداســازی، در برابــر بارهـای طراحـی ،بـاد مقاومـت کنـد .در تـراز جداسـازی، بایـد از یـک سـامانه ی مهـار در برابـر بـاد استفاده شود تـا مقـدار جابجـایی جـانبی در سـامانه ی جداسـازی را بـه مقـداری معـادل تغییرمکـان نسبی طبقات در سازه ی باﻻی تراز جداسازی، مطابق بند ٩-٥-٦.، محدود نماید ٩-٢-٤-٣ مقابله با آتش مقاومـت سـامانه ی جداسـازی در مقابـل آتـش حـداقل بایـد به انـدازه ی میـزان حفاظـت مـورد نیـاز برای ستون،هـا ،دیوارهـا یـا سـایر اعضـای بـاربر ثقلـی، در همـان محـدوده از سـازه، بـرای مقابلـه بـا آتش باشد. ٩-٢-٤-٤ نیروی جانﺒی بازگرداننده پیکربندی سامانه ی جداسازی بایـد بـه گونـه ای باشـد کـه بتوانـد در جابجـایی بیشـینه، بـه ازای هـر دو خصوصــیات کــران بــاﻻ و کــران پــایین ســامانه ی جداســازی، نیــروی جــانبی بازگرداننــده ای حــداقل بــه مقــدار0.025W بیشــتر از مقــدار نیــروی جــانبی در ٠٥% جابجــایی بیشــینه، ایجــاد .نماید -------- صفحهٔ بعد -------- ٠١٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٩-٢-٤-٥ مهار جابجایی در پیکرب نـدی سـامانه ی جداسـاز ی د یـ نبا مـانعی وجـود داشـته باشـد تـا جابجـا یی جـانب ی ناشـی از جنبش ی ها زلزله ی نـادر بـه مقـدار ی کمتـر از جابجـا یی ی نه ی شـ یب کـل، TM D، محـدود گـردد؛ مگـر نکه یا تمام ی ی مع ارها ی زیر در طراح ی سازه ی جداساز ی شده ی لرزه ا ی، منظور شده باشد: ١. پاسخ سـازه در برابـر زلزلـه ی ،نـادر مطـابق بـا الزامـات تحل ل یـ ید نـام یکی بنـد ٩-٦، بـا در نظــر گــرفتن صــر ﺢی مشخصــه ی هــا یغ رخطــ ی ســامانه ی جداســاز ی و ســازه ی بــاﻻ ی سامانه ی جداساز.ی محاسبه شود ٢. تی ظرف نهـا یی سـامانه ی جداسـاز ی و اعضـا ی قـرار گرفتـه در ر یـ ز تـراز جداسـ از،ی فراتـر از مقاومت و جابجا یی مورد نیاز برای پاسخ سازه در زلزله ی نادر باشد. ٣. ی دار ی پا و شـکل یری پـذ مـورد از یـ ن بـرای سـازه ی بـاﻻ ی تـراز جداسـاز ی در برابـر زلزلـه ی ،نادر بررس ی و تأمین شد ه باشد. ٤. هــیﭻ مهــار جابجـایی، نبایــد شی پــ از رســ دن ی ســامانه ی جداســازی بــه مقــدارTM 0.6D عمل نماید. ٩-٢-٤-٦ پایداری در برابر بارهای قائم هـر عضـو از سـامانه ی جداسـازی بایـد بـه گونـه ای طراحـی شـود کـه تحـت بـار قـائم طراحـی، در جابجـایی افقـی معـادل جابجـایی بیشـینه ی کـل، پایـدار باشـد . بـار ،قـائم طراحـی بـرای بـار قـائم بیشـینه از ترکیـب بـار ٢ بنـد ٩-٢-٧-، و ١ بـرای بـار قـائم کمینـه از ترکیـب بـار ٣ بنـد ٩-٢-٧-١ ، محاسبه می شود. ٩-٢-٤-٧ واژگونی ضـریب ایمنـی بـرای واژگـونی ،کلـی سـازه نسـبت بـه تـراز جداسـازی بـرای ترکیـب بارهـای مـورد ،نیاز نبایـد ٠ از/١ کمتـر باشـد .تمـامی شـرایط بارگـذاری ثقلـی و لـرزه ای بایـد مـورد بررسـی قـرار گیـرد. نیروهـای لـرزه ای بـرای محاسـبات واژگـونی بـر اسـاس جنـبش هـای زلزلـه ی نـادر محاسـبه گردد، و برای نیروی بازگرداننده ی قائم ازW استفاده شود. برکنش موضعی در هیﭻ یـک از اعضـا مجـاز نیسـت، مگـر اینکـه نشـان داده شـود، تغییرشـکل هـای به وجود آمده باعـث افـزایش تـنش یـا ایجـاد ناپایـداری در دسـتگاه هـای جداسـاز یـا سـایر اعضـای سازه نمی .گردد -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/١١٢ ٩-٢-٤-٨ بازبین ی و جایگزینی کلیــه ی مــوارد ،زیــر بایــد بــه عنــوان بخشــی از برنامــه ی بازرســی طــوﻻنی مــدت و جــایگزینی :محسوب گردد ١. برای بازرسی و ،جـایگزینی بایـد دسترسـی بـه تمـامی اجـزای سـامانه ی جداسـازی فـراهم باشد. ٢. پـیش از صـدور مجـوز بهـره بـرداری از سـازه ی جداسـازی شـده ی لـرزه ای، بایـد مجموعـه ی کــاملی از بازدیــدهای نهــایی توســط یــک کارشــناس طــراح ذیصــﻼح از قســمت هــای جداسازی شـده ی سـازه و اجزائـی کـه بـا تـراز جداسـازی تﻼقـی دارد، انجـام پـذیرد. ایـن بازدیدها بایـد شـرایط حرکـت آزادانـه و بـدون ممانعـت سـازه تـا مقـدار جابجـایی بیشـینه ی کل، و برای اجزاء تﻼقی کنند ه بـا تـراز جداسـازی، امکـان همـراه شـدن بـا ایـن حرکـت تـا رسیدن به جابجایی بیشینه ی کل را مورد تأیید .قرار دهد ٣. برنامــه ی پــایش، بازرســی و نگهــداری از ســامانه ی جداســازی بایــد توســط کارشــناس طراح ذیصﻼحی که مسئول طراحی سامانه ی جداسازی .است، تدوین گردد ٤. ایجـاد هرگونـه تغییـر در سـازه، و انجـام تعمیـر یـا بهسـازی در تـراز سـامانه ی جداسـازی از جمله اجزاء تﻼقی کننـده بـا تـراز جداسـازی، بایـد تحـت نظـارت یـک کارشـناس طـراح ذیصﻼح انجام پذیرد. ٩-٢-٤-٩ کنترل کیفیت برنامــه ی آزمــایش کنتــرل کیفیــت بــرای دســتگاه های جداســاز بایــد توســط کارشــناس طــراح ذیصﻼحی کـه م سـئول طراحـی سـازه اسـت تـدوین گـردد، بـه گونـه ای کـه دربرگیرنـده ی الزامـات آزمایش های تولید در بند ٩-٨-٥ .باشد ٩-٢-٥ سامانه ی سازه ای ٩-٢-٥-١ توزیع افقی نیرو بـا اسـتفاده از یـک دیـافراگم افقـی یـا اعضـای سـازه ای دیگـر بایـد ارتبـاط اعضـای بـاﻻی تـراز جداسـازی بـه گونـه ای تـأمین گـردد کـه مقاومـت و شـکل پـذیری مناسـب بـرای انتقـال نیروهـا از یک قسمت سازه به قسمت های دیگر .آن وجود داشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- ٢١٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٩-٢-٥-٢ کمینه فاﺻله های آزاد ساختمان نـه ی کم فاصـله هـای آزاد نی بـ سـازه ی جداسـاز ی شـده و ید وارهـا ی حائـل ا یـ ری سـا موانـع دائمـی اطراف ساختمان دی نبا کمتر از جابجایی بیشینه ی کل باشد. ٩-٢-٥-٣ سازه های غیرساختمانی طراح ی لرزه ای و سـاخت سـازه ی هـا یغ رسـاختمان ی د یـ با بق ا طـ م بـا الزامـات فصـل ٧ بـا اسـتفاده از نی روهـا و جابجــا یی ی هــا طراحـ ی کــه طبـق بنـد ی هــا ٩-٥ ا یــ ٩-٦ محاسـبه شـده باشـد، انجـام پذیر د . ٩-٢-٥-٤ قاب های فوﻻدی معمولی با مهاربند هم گرا قاب هـای فـوﻻدی معمـولی دارای مهاربنـد هـم مرکـز مـی توانـد در سـازه هـای جداسـازی لـرزه ای شـده بـه عنـوان سـامانه ی بـاربر لـرزه ای در گـروه طراحـی لـرزه ای1 D تـا بیشـینه ارتفـاع ٠٥ متـر مورد استفاده قرار گیرد، با این شرط که تمامی الزامات طراحی زیر رعایت گردد: ١. مقدار I R که در بند ٩-٥-٤ تعریف شده است، برابر ٠/١ منظور گردد. ٢. مقدار جابجـایی بیشـینه ی کـل ) TM D ( کـه در رابطـه ٩-٧ تعیـین شـده اسـت، بـا ضـریب ٢/١ افزایش داده شود. ٩-٢-٥-٥ اتصال های سامانه ی جداسازی برای طراحی اتصال های بـا انتقـال لنگـر در اعضـای سـازه ی فـوﻻدی سـامانه ی جداسـاز لـرزه ای کـه در ترازی پـای ین تـر از تـراز پایـه قـرار دارد، اسـتفاده از الزامـات قاب هـای خمشـی فـوﻻدی معمـولی .مجاز است ٩-٢-٦ اعضای سازه ها و اجزای غیرسازه ای قسـمت هـا یـا بخـش هـایی از یـک سـازه ی ،جداسـازی شـده اجـزای غیرسـازه ای دائمـی و قطعـات الحاقی آن ها، و قطعات الحاقی تجهیـزات دائمـی کـه متکـی بـه یـک سـازه اسـت، بایـد بـرای مقابلـه بــا نیروهــا و جابجــایی هــای لــرزه ای تعیــین شــده در ایــن فصــل و الزامــات مــرتبط از فصــل ٨ ، طراحی شود . -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٣١٢ ٩-٢-٦-١ اجزاء در تراز جداسازی یا باﻻی آن اعضـای سـازه هـای جداسـازی شـده ی لـرزه ای و اعضـای اجـزای غیرسـازه ای یـا بخـش ،هـایی از آن که در تـراز جداسـازی یـا بـ اﻻتر از آن قـرار گرفتـه، بایـد بـرای مقابلـه بـا بیشـینه پاسـخ دینـامیکی آن اعضا یا اجزای مورد نظر که از تحلیل تاریخچه زمانی محاسبه شده است، طراحی گردد. استثنا :اعضای سـازه هـای جداسـازی لـرزه ای شـده و اعضـای اجـزای غیرسـازه ای یـا بخـش هـایی از آن، که متناسب با مبـانی متعـارف طراحـی سـازه هـا یـا فصـل ٨ بـرای مقابلـه بـا نیروهـا و جابجـایی هـای لرزه ای طراحی شده است، نیازی به رعایت این . بند ندارد ٩-٢-٦-٢ اجزای تﻼقی کننده با تراز جداسازی اعضای سازه هـای جداسـازی شـده و اعضـای اجـزای غیرسـازه ای یـا بخـش هـایی از ،آن کـه بـا تـراز جداســازی ،تﻼقــی دارد بایــد بــه گونــه ای طراحــی شــود کــه بتوانــد جابجــایی بیشــینه ی کــل را تحمل نموده، و در طوﻻنی مدت با هرگونه جابجایی ماندگار دائمی .سازگار گردد ٩-٢-٦-٣ اجزای زیر تراز جداسازی اعضای سازه های جداسازی شـده و اعضـای اجـزای غیرسـازه ای یـا بخـش هـایی از آن، کـه پـایین تـر از تراز جداسازی قـرار دارد، بایـد مطـابق بـا الزامـات طراحـی متعـارف سـازه هـا فصـل ٨ طراحـی و .ساخته شود ٩-٢-٧ اثرات بار لرزه ای و ترکیﺐ های بار تمامی عضـوهای سـازه ی جداسـازی ،شـده از جملـه آن یی هـا کـه بخشـی از سـامانه ی بـاربر لـرزه ای ،نیست بایـد بـا اسـتفاده از اثـرات بـار لـرزه ای بنـد ٢ -٢ -٣ و ترکیـب بارهـای اضـافه ی بنـد ٩ -٢ -٧ -١، بـرای طراحـی سـامانه ی جداسـازی و هـم چنـین بـرای آزمـایش دسـتگاه های جداسـاز نمونـه اولیـه .طراحی شود ٩-٢-٧-١ ترکیﺐ های بار قائم دستگاه جداساز بارهای ،قـائم میـانگین بیشـینه و کمینـه بـرای هـر نـوع دسـتگاه ،جداسـازی بایـد از طریـق اعمـال نیروهای لـرزه ای ،افقـی E Q، ناشـی از جنـبش هـای زمـین در زلزلـه ی نـادر و ترکیـب هـای کـاربردی بار قائم در زیر محاسبه شود: -------- صفحهٔ بعد -------- ٤١٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ١. بار قائم میانگین: بار قائم میانگین از ترکیب بار زیر به دست می آید؛ 1.0D + 0.5L که در آنD بار مرده، وL بار زنده مطابق تعریف استاندارد ٠٠٨٢ است؛ ٢. بار قـائم بیشـینه: بـار قـائم بیشـینه از ترکیـب بـار زیـر بـه دسـت مـی آیـد کـه در آن بـار لرزه ای متشکل از بار لرزه ی افقی و بار لرزه ی قائم مطابق رابطه ی زیر است؛ 1.2D + Ev + Eh + L + 0.15S که در آنS ،بار بـرفh E بـار افقـی لـرزه ای، وv E اثـر بـار قـائم لـرزه ی اسـت کـه از رابطـه ی زیر تعیین می:گردد Ev = 0.12 SMS D وMS S کمیــت شــتاب طیفــی در زلزلــه ی نــادر )برحســبsec - g (، بــرای نســبت میرایــی ٥% در دوره ی تناوب کوتاه معادل ٢/٠ .ثانیه است ٣. بار قائم کمینه: بار قائم کمینـه از ترکیـب بـار زیـر بـه دسـت مـی آیـد کـه در آن بـار لـرزه ای متشکل از بار لرزه ی افقی و بار لرزه ی قائم مطابق رابطه ی زیر است؛ 0.9D - Ev + Eh که در آن اثر بار قائم لرزه ی همان رابطه ی ارائه شده در همین بند، مورد ٢ می.باشد ٩-٢-٨ خصوﺻیات سامانه ی جداسازی ٩-٢-٨-١ انواع اجزای سامانه ی جداسازی تمـامی اجـزای سـامانه ی جداسـازی بایـد از نظـر مشـابهت در نـوع و انـدازه ی دسـتگاه ،جداسـاز و مشـابهت در نــوع و انـدازه ی دسـتگاه میراگـر مکمـل آن، در صــورتی کــه ایــن دســتگاه هـا نیــز از اجزای سامانه ی جداسازی باشد، طبقه بندی و گروه بندی .شود ٩-٢-٨-٢ خصوﺻیات اسمی دستگاه جداساز خصوصــیات اســمی دســتگاه جداســاز بایــد بــر اســاس خصوصــیات میــانگین در ســه چرخــه ی آزمـایش نمونــه ی اولیــه کــه در مــورد ٢ در بنــد ٩-٨-٢-٢ مشــخص شــده اســت، تعیــین گــردد . مـی تـوان تغییـر در خصوصـیات دسـتگاه جداسـاز بـه دلیـل حضـور بـار قـائم را از طریـق میـانگینِگیـری ِ خصوصیات محاسبه شـده بـا اسـتفاده از سـه ترکیـب بـار ،قـائم تعریـ ف شـده در بنـد ٩-٢-٧-١ ، بـر -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٥١٢ اسـاس یـک الگـوی تـک چرخـه،ی تغییرشـکل بـرای هـر مقـدار جابجـایی، در الـزام وجـود ِصـورت بند ٩-٨-٢-٢.، تعیین نمود اســتثنا: در صــورتی کــه مقــادیر انــدازه گیــری شــده ی ســختی و میرایــی مــؤثر بــرای دســتگاه جداسـاز در ترکیــب بــار ١ از بنــد ٩-٢-٧-١ بــا مقــادیر حاصــل از ِمیــانگین مقــادیر انــدازه گیــری شـده بـرای ســه ترکیـب بـار قـائم در بنــد ٩-٢-٧-١ ، کمتــر از ٥١% تفـاوت داشـته باشـد، آنگــاه خصوصـیات اسـمی طراحـی مـی توانـد فقـط بـر اسـاس ترکیـب بـار ١ از بنـد ٩-٢-٧-١ محاسـبه شود. ٩-٢-٨-٣ کرانه ی خصوﺻیات اجزای سامانه ی جداسازی کرانـه ی خصوصــیات اجـزای سـامانه ی جداســازی بایـد بــرای تمـامی انــواع دســتگاه های تشـکیل دهنــده ی ســامانه ی جداســازی تعیــین شــود .کرانــه،ی خصوصــیات بایــد تغییــر در کلیــه ی خصوصیات اجزاء اشاره شده در ذیل را در بر گیرد: ١. ارزیــابی تغییــر در خصوصــیات دســتگاه نمونــه ی جداســاز از طریــق آزمــایش نمونــه ی ،اولیــه مــو رد ٢ از بنــد ٩-٨-٢-٢، ناشــی از تغییــرات ﻻزم در ِبــار قــائم ،آزمــایش نــرخ بارگــذاری یــا تــأث یر ،ســرعت در آزمــایش اثــر افــزایش دمــا ِحــین حرکــت چرخــه،ای تاریخچــه ی ،بارگــذاری ِزوال برگشــت پذیر )ِافــت مــوقتی خصوصــیات مکــانیکی طــی چرخه های پیـاپی(، و سـایر عوامـل بـالقوه ی تغییـرات کـه توسـط آزمـایش نمونـه ی اولیـه قابل اندازه گیری ،است ٢. بر اسـاس میـزانِ رواداری مجـاز در مشخصـه هـای تولیـد، کـه طبـقِ الزامـات بنـد ٩-٨-٥ ، سازنده برای قابل پذیرش بودن تولید دستگاه های جداساز ارائه نموده است، و ٣. مـواردی ماننـد عمـر بـاﻻ و اثـرات ،محیطـی از جملـه ،خـزش ،خسـتگی ،آلـودگی ِافـزایش دمای حینِ کـارکرد و مـدت زمـان قـرار گـرفتن در معـرض آن دمـا و فرسـودگی در طـول عمر .سازه، را شامل گردد ٩-٢-٨-٤ ضریﺐ های اﺻﻼح خصیصه بایــد از ضــریب هــای بیشــینه و کمینــه ی اصــﻼح خصیصــه) λ (بــرای منظــور نمــودن تغییــر در پارامترهای اسـمی طراحـی بـرای هـر نـوع دسـتگاه جداسـا ز، بـرای در نظـر گـرفتن اثـرات ناشـی از گـرم شـدن در حـینِ حرکـت چرخـه ای دینـامیکی، سـرعت و نحـوه ی بارگـذاری، زوالِ برگشـت پـذیر و ،بازیــابی ،تغییــر نمــودن خصوصــیات بــاربری محصــول، دمــا عمــر بــاﻻ، قــرار داشــتن در معــرض -------- صفحهٔ بعد -------- ٦١٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. محــیط، و ،آلــودگی اســتفاده نمــود. هنگــامی کــه اطﻼعــات ِمخــتص ِآزمــایش کیفیــت توســط ،تولیدکننـده مطـابق بـا بنـد ٩-٨، مـورد تائیـد کارشـناس طـراح ذیصـﻼح قـرار ،گرفـت می تـوان از این داده ها برای تعیـین ضـریب های اصـﻼح خصیصـه اسـتفاده ،نمـود و نیـازی بـه اعمـال کران هـای بیشــینه و کمینــه ی رابطــه هــای ٩-١ ٩ و-٢ نیســت .هنگــامی کــه اطﻼعــات ِمخــتص ِآزمــایش کیفیـت مطـابق بـا بنـد ٩-٨ ، توسـط کارشـناس طـراح ذیصـﻼح مـورد تأییـد ،قـرار نگیـرد اعمـال کران های بیشینه و کمینه ی رابطه های ٩-١ ٩ و-٢ الزامی است. ضـریب هـای اصـﻼح خصیصـه ) λ(، بایـد بـرای هـر نـوع دسـتگاه جداسـاز تعیـین گـردد، و هنگـامی کــه بــر روی پارامترهــای اســمی طراحــی اعمــال مــی،شــود در دامنــه ی جابجــایی مــورد نیــاز از M 0.5D ± تا ،مقدار جابجایی بیشـینه M D ± کـه شـامل خـود جابجـایی بیشـینه نیـز مـی شـود، پاسـخ هیســترتیک ســازه بایــد کــامﻼً پوشــش داده شــود. ضــریب هــای اصــﻼح خصیصــه بــرای شــرایط ،محیطـی مـی توانـد از اطﻼعـاتی کـه در ًلزومـا آن هـا الزامـات مشـابهت در ب نـد ٩-٨-٢-٧ رعایـت .نشده است، نیز به دست آید برای هـر نـوع دسـتگاه ،جداسـاز بـا منظـور نمـودنِ ضـریب هـای اصـﻼح خصیصـه، بیشـینه ضـریب اصﻼح ،خصیصهmax λ، و کمینـه ضـریب اصـﻼح ،خصیصـه min λ، بایـد بـه ترتیـب مطـابق رابطـه هـای ٩-١ ٩ و-٢ تعیین :گردد ٩-١ 𝜆௠௔௫= ቆ1 + ൬0.75 × ቀ𝜆(௔௘,௠௔௫) −1ቁ൰ቇ× 𝜆(௧௘௦௧,௠௔௫) × 𝜆(௦௣௘௖,௠௔௫) ≥1.8 ٩-٢ 𝜆௠௜௡= ቆ1 −൬0.75 × ቀ1 −𝜆(௔௘,௠௜௡)ቁ൰ቇ× 𝜆(௧௘௦௧,௠௜௡) × 𝜆(௦௣௘௖,௠௜௡) ≤0.6 که (ae,max) λ و(ae,min) λ ضـریب اصـﻼح خصیصـه بـه ترتیـب بـرای محاسـبه ی بیشـینه و کمینـه مقـدار خصیصه ی مورد نظر در جداساز، برای منظور نمودن اثرات عمر باﻻ و شرایط محیطی است؛ (test,max) λ و(test,min) λ ضـریب اصـﻼح خصیصـه بـه ترتیـب بـرای محاسـبه ی بیشـینه و کمینـه مقـدار خصیصــه ی مــورد نظــر در جداســاز، بــرای منظــور نمــودن ِافــزایش دمــا، نــرخ بارگــذاری، و زوال برگشت پذیر است؛ (spec,max) λ و(spec,min) λ ضـــریب اصـــﻼح خصیصـــه بـــرای محاســـبه ی بیشـــینه و کمینـــه مقـــدار خصیصـه ی مـورد نظـر در ،جداسـاز بـرای منظـور نمـودن تغییـرات مجـاز در هنگـام تولیـد بـر روی خصوصیات میانگین یک مجموعه از جداسازهای با ابعاد یکسان است؛ -------- صفحهٔ بعد -------- سازه‌های دارای جداساز لرزهی/ ۲۱۷ استثنا: اگر آزمایش نمونه‌ی اولیه بر روی نمونه‌ای با مقیاس کامل انجام شود که شرایط آزمایش دینامیکی در بند ۳-۲-۸-۹ را برآورده می‌سازد. آنگاه مقادیر ضریب‌های اصلاح خصیصه باید بر اساس داده‌های آزمایش تعیین گردد. و نیازی به اعمال کران‌های بیشینه و کمینه‌ی رابطه‌های ‎۱-٩۹‏ و ‎۲-٩۹‏ نیست. ۵-۸-۲-۹ کران بالا و کران پایین رفتار نیرو-تغییرمکان اجزای سامانه‌ی جداسازی برای هر نوع از اجزای سامانه‌ی جداسازی باید یک مدل ریاضی از کران بالای رفتار (چرخه‌ای) نیرو-تغییرمکان تدوین گردد. رفتار کران بالای نیرو-تغییرمکان اجزای سامانه‌ی جداسازی که اساساً دستگاه‌های هیسترتیک است (برای نمونه, دستگاه‌های جداساز) باید با استفاده از مقادیر بیشینه‌ی خصوصیات جداساز که بر اساس ضریب‌های اصلاح خصیصه در بند ۴-۸-۲-۹ محاسبه شده. مدل گردد. رفتار کران بالای نیرو-تغییرمکان اجزای سامانه‌ی جداسازی که اساسا دستگاه‌های ویسکوز (لزج) هستند (برای نمونه. میراگرهای ویسکوز مکمل) باید برای هر نوع از اجزای سامانه‌ی جداسازی باید یک مدل ریاضی از کران پایین رفتار (چرخه‌ای) نیرو-تغییرمکان تدوین گردد. رفتار کران پایین نیرو-تغییرمکان اجزای سامانه‌ی جداسازی که اساساً دستگاه‌های هیسترتیک است (برای نمونه, دستگاه‌های جداساز) باید با استفاده از مقادیر کمینه‌ی خصوصیات جداساز که بر اساس ضریب‌های اصلاح خصیصه در بند ۴-۸-۲-۹ محاسبه شده. مدل گردد. رفتار کران پایین نیرو-تغییرمکان اجزای سامانه‌ی جداسازی که اساسا دستگاه‌های ویسکوز (لزج) هستند (برای نمونه. میراگرهای ویسکوز مکمل) باید ۶-۸-۲-۹ خصوصیات سامانه‌ی جداسازی در جابجایی‌های بیشینه برای محاسبه‌ی سختی مور / سامانه‌ی جداسازی در جابجایی بیشینه. ,(ل/ باید با منظور نمودن هر دو رفتار کران بالا و کران پایین نیرو- جابجایی برای تمامی دستگاه‌های جداساز, از رابطه ‎۳-٩۹‏ استفاده شود: | 2۱۳۸ +۳۸۱ان2 ۳-۹ سر 1 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ٨١٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. بــرای محاســبه ی میرایــی مــؤثر، M β، ســامانه،ی جداســازی در جابجــایی بیشــینه M D، برحســب میلـی،متـر بایـد بـا منظـور نمـودن هـر دو رفتـار کـران بـاﻻ و کـران پـایین نیـرو- جابجـایی بـرای تمامی دستگاه های جداساز، از رابطه ٩-٤ :استفاده شود ٩-٤ 𝛽ெ= ∑𝐸ெ 2𝜋𝑘ெ𝐷ெ ଶ که ∑𝐸ெ = کــل انــرژی اتــﻼف شــده در ســامانه،ی جداســازی طــی یــک چرخــه ی کامــل پاســخ در ،جابجایی بیشینه M D؛ ∑𝐹ெ ା = مجمـوع قـدر مطلـق مقـدار نیـرو، بـر روی تمـام دسـتگاه های جداسـاز، در یـک جابجـایی مثبت برابر با M D؛ ∑𝐹ெି = مجمـوع قـدر مطلـق ،مقـدار نیـرو بـر روی تمـام دسـتگاه های جداسـاز، در یـک جابجـایی منفی برابر با M D. ٩-٢-٨-٧ کران باﻻ و کران پایین خصوﺻیات سامانه ی جداسازی در بیشینه جابجایی تحلیــل ســامانه ی جداســازی و ســازه بایــد بــه طــور جداگانــه بــرای کــران بــاﻻ و کــران پــایین ،خصوصـیات انجـام شـود و بایـد مقـدار غالـب بـرای هـر پـارامتر پاسـخ مـورد نظـر بـرای ،طراحـی مورد استفاده ،قرار گیرد. عﻼوه بر این تحلیل باید با تمامی موارد زیر مطابقت داشته باشد: ١. برای روش نیروی جانبی ،معـادل و بـه منظـور تعیـین کمینـه نیروهـا و جابجـایی هـا بـرای تحلیل ،دینامیکی متغیرهـای زیـر بایـد بـه طـور جداگانـه بـرای کـران بـاﻻ و کـران پـایین خصوصــیات ســامانه ی جداســازی محاســبه شــود: M k و M β در بنــد ٩ -٢ -٨ -٦ )رابطــه هــای ٩-٣ و ٩-٤ ،( M D در بنـــد ٩ -٥ -٣ -١ )رابطـــه ٩ -٥،( M T در بنـــد ٩ -٥ -٣ -٢ )رابطـــه ٩ -٦ ،( TM D در بنـــد ٩-٥-٣-٣ )رابطـــه ٩-٧ ،( b V در بنـــد ٩-٥-٤-١ )رابطـــه ٩-(، و ٩ s V وst V در بند ٩-٥-٤-٢ )رابطه های ٩-٠١ ٩ و-١١ .( ٢. محـدودیت هـایs V کــه در بنـد ٩-٥-٤-٣ تعیـین شــده اسـت، بایـد بــه طـور جداگانـه بـرای هـر دو کـران بـاﻻ و کـران پـایین خصوصـیات سـامان ه ی جداسـازی ارزیـابی شـود، و باید بحرانی .ترین مقادیر مورد نیاز، مﻼک قرار گیرد ٣. برای روش نیروی جانبی معـادل و بـه منظـور تعیـین کمینـه نیروهـای بـرش طبقـه بـرای تحلیـل طیفـی، توزیـع بـار در ارتفـاع سـازه در بنـد ٩-٥-٥ ، بایـد بـه طـور جداگانـه بـرای کـران بـاﻻ و کـران پـایین خصوصـیات سـامانه،ی جداسـازی محاسـبه شـود .ایـن ارزیـابی -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٩١٢ نیازمنـد محاسـبه ی مسـتقل 1 F، x F، vx C و k بـه ترتیـب در رابطـه هـای ٩-٢١ تـا ٩-٥١ .است ٩-٣ خﻄر لرزه ای ٩-٣-١ کمیت های پاسخ شتاب طیفی و طیف پاسخ کمیـت هـای پاسـخ شـتاب طیفـی در زلزلـه) ی نـادرMS S وM1 S( و طیـف پاسـخ زلزلـه ی نـادر بایـد مطابق با الزامات فصل ٣ .تعیین گردد ٩-٣-٢ جنﺒش های زمین برای تحلیل تاریخچه زمانی در مـواردی کـه مطـابق بنـد ٩-٦-٣-٤ از تحلیـل تاریخچـه زمـانی پاسـخ بـرای طراحـی سـازه هـای جداسازی لرزه ای شـده اسـتفاده مـی،شـود بایـد مفـاد بنـد ٣-٠١ ٤ و-٢١-٢ اعمـال ،گـردد بـا ایـن تفاوت که دامنه ی زمان تناوب باید مطابق موارد زیر تعیین :گردد بایـد محـدوده ی دوره ی تنـاوب، متنـاظر بـا دوره ی تنـاوب ارتعـاش سـازه بـه گونـه ای تعیـین گـردد که به طـور مـؤثر ی در پاسـخ دینـامیکی جـانبی سـازه نقـش داشـته باشـد. کـران بـاﻻی محـدوده ی دوره،ی تنــاوب بایــد بزرگ تــر یــا مســاوی M .25T 1 کــه بــا اســتفاده از خصوصــیات کــران پــایین سـامانه ی جداسـازی تعیـین شـده اسـت، باشـد. کـران پـایین محـدوده ی دوره ی تنـاوب، بایـد بـه گونـه ای تعیـین شـود کـه کمینـه تعــداد مودهـای ﻻزم بـرای دسـتیابی بـه ٠٩ درصـد مشـارکت جرمـی در هـر راسـتای اصـلی افقـی را شـامل گـردد، و نیـز نبایـد از fb T فراتـر رود. هنگـامی کـه در تحلیل ها پاسخ قـائم مـد نظـر ،قـرار گیـرد کـران پـایین محـدوده ی دوره ی تنـاوب کـه بـرای اصـﻼح مؤلفه ی ها قائم جنـبش زمـین مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیـرد، نبایـد از هـیﭻ کـدام از دو مقـدار ذیـل کمتـر :باشـد ١/٠ ثانیـه، و کمتـرین دوره ی تنـاوبی کـه در آن مشـارکت جرمـی مـؤثر در راسـتای قائم اتفاق می.افتد ٩-٤ انتخاب روش تحلیل طراحـی سـازه هـای جداسـازی شـده ی لـرزه،ای بـه جـز آن یی هـا کـه در بنـد ٩-٤-١ تعریـف شـده اســت، بایــد بــا اســتفاده از روش هــای دینــامیکی بنــد ٩-٦ انجــام شــود .در مــواردی کــه از -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٢٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. میراگرهـای ویسـکوز مکمـل اسـتفاده مـی،شـود بایـد از روش هـای تحلیـل تاریخچـه زمـانی در بند ٩ -٤ -٢ -٢ استفاده گردد. ٩-٤-١ روش نیروی جانﺒی معادل بـرای طراحـی سـازه ی جداسـازی شـده ی لـرزه ای، اسـتفاده از روش نیـروی جـانبی معـادل در بند ٩ -٥ مجاز است مشروط بر اینکه تمـامی مـوارد زیـر بـرآورده گـردد. ایـن الزامـات بایـد بـه طـور جداگا نه برای خصوصیات کـران بـاﻻ و کـران پـایین سـامانه ی جداسـازی مـورد ارزیـابی قـرار ،گیـرد و الزامات محدود کننده تر .باید مﻼک عمل قرار گیرد ١. سازه در ساختگاه ی با زمین هایی از نوعI ، II وIII .قرار گرفته باشد ٢. دوره ی تنــاوب مــؤثر ســازه ی جداســازی شــده در ،جابجــایی بیشــینه M D، کمتــر یــا مساوی ٠/٥ ثانیه باشد. ٣. سازه ی باﻻی تـراز جداسـازی دارای چهـار طبقـه یـا کمتـر باشـد، یـا ارتفـاع سـازه از تـراز پایه کمتر از ٠٢ متر باشد. استثنا: در صـورتی کـه در جداسـازها، هـیﭻ گونـه کشـش یـا نیـروی برکنشـی بـه وجـود نیاید، می توان از این محدوده.ها فراتر رفت ٤. میرایــی مــؤثر ســامانه ی جداســازی در ،جابجــایی بیشــینه M D، کمتــر یــا مســاوی ٠٣% باشد. ٥. دوره ی تنـاوب مـؤثر سـازه ی جداسـازی ،شـده M T، کـه بـا یـک تحلیـل مـودی منطقـی محاسبه شده اسـت، بـیش از سـه برابـر دوره ی تنـاوب اﻻسـتیک سـازه ی بـاﻻی سـامانه ی جداسازی با فرض پایه ی .ثابت باشد ٦. ســازه ی بــاﻻی ســامانه ی جداســازی، مطــابق بنــد ٩-٢-٢ ، نــامنظمی ســازه ای نداشــته باشد. ٧. سامانه ی جداسازی تمامی معیارهای زیر را دارا باشد: آ .سختی مـؤثر سـامانه ی جداسـازی در ،جابجـایی بیشـینه بزرگ تـر از یـک سـوم سـختی مؤثر در ٠٢% جابجایی بیشینه باشد. .ب ســامانه،ی جداســازی توا نــایی تولیــد نیــروی بازگشــتی، مطــابق بنــد ٩-٢-٤-، را ٤ داشته باشد. .ج ســامانه،ی جداســازی جابجــایی بیشــینه ی حاصــل از زلزلــه را بــه مقــداری کمتــر از جابجایی بیشینه،ی کل TM D، محدود نکند. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/١٢٢ ٩-٤-٢ روش های دینامیکی مـی تـوان از روش هـای دینـامیکی در بنـد ٩-٦ ، بـه گونـه ای کـه در ایـن بنـد ،مشـخص شـده اسـت استفاده .نمود ٩-٤-٢-١ روش تحلیل طیفی فقـط در صـورتی اسـتفاده از روش تحلیـل طیفـی بـرای طراحـی یـک سـازه ی جداسـازی شـده ی لــرزه،ای مجــاز اســت کــه ســازه ســاختگاه و ســامانه ی جداســازی مــوارد ١، ٢، ٣، ٤ و ٦ از معیارهای بند ٩-٤-١ را داشته باشد. ٩-٤-٢-٢ روش تحلیل تاریخچه زمانی از روش تحلیـل تاریخچـه زمـانی مـی تـوان بـرای طراحـی هـر سـازه ی جداسـازی شـده ی لـرزه ای استفاده نمود. برای طراحـی تمـامی سـازه هـای جداسـازی شـده ی لـرزه ای کـه بـا معیارهـای بنـد ٩ -٤ -٢ -١، مطابقت ندارد، باید از این روش استفاده نمود . -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٢٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٩-٥ روش نیروی جانﺒی معادل ٩-٥-١ کلیات در مواردی که بـرای طراحـی سـازه هـای جداسـازی شـده ی لـرزه ای، از روش نیـروی جـانبی معـادل استفاده شود، باید الزامات این بند اعمال گردد. ٩-٥-٢ مشخصه های تغییرشکل سامانه ی جداسازی کمینـه جابجــایی هـا و نیروهـای جـانبی طراحـی در برابـر زلزلــه، بایــد بـر اســاس مشخصــه هـای تغییرشکلی سامانه ی جداسازی تعیـین گـردد .در صـورتی کـه بـرای رعایـت الزامـات ایـن آئـین نامـه از ســامانه ،ی مهــار در برابــر بــاد اســتفاده شــده باشــد تــأث رات ی ســامانه ی مهــار در برابــر بــاد در مشخصـه هـای تغییرشـکلی سـامانه ی جداسـازی منظـور شـود. مشخصـه هـای تغییرشـکل سـامانه ی جداسازی بایـد بـر اسـاس آزمایش هـای نمونـه ی اولیـه ای کـه مطـابق بـا بنـد ٩-٨ انجـام مـی،شـود به درســت ی تعیــین گــردد، و بایــد ضــریب های اصــﻼح ،خصیصــه مطــابق بنــد ٩-٢-٨-٤ بــرای آن .محاسبه شود تحلیل سـامانه ی جداسـازی و سـازه، بایـد بـه طـور جداگانـه بـرای خصوصـیات کـران بـاﻻ و کـران پایین انجام ،شود و باید شـرایط بحرانـی تـر حـاکم بـر هـر پـارامتر پاسـخ ،مـورد نظـر بـرای طراحـی مورد استفاده قرار گیرد. ٩-٥-٣ کمینه جابجایی های جانﺒی مورد نیاز برای طراحی ٩-٥-٣-١ جابجایی بیشینه سـامانه ی جداسـازی بایـد بـه گونـه ای طراحـی و سـاخته شـود تـا در بحرانـی تـرین راسـتای پاسـخ ،افقـی، حـداقل تـاب تحمـل جابجـایی بیشـینه M D کـه از رابطـه ٩-٥ بـا خصوصـیات کـران بـاﻻ و کران پایین محاسبه می،شود :را داشته باشد ٩-٥ 𝐷ெ= 𝑔𝑆ெଵ𝑇ெ 4𝜋ଶ𝐵ெ که g =شــتاب ) ثقــل برحســب2 mm/s ( ،در صــورتی کــه جابجــایی بیشــینه M D ، برحســب) mm ( محاسبه شود؛ -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٣٢٢ M1 S = کمیــت شــتاب طیفــی در زلزلــه ی نــادر )برحســبsec - g( بــرای نســبت میرایــی ٥% در دوره ی تناوب ١ ثانیه که در فصل ٣ تعیین می شود؛ M T = دوره ی تنــاوب مــؤثر ســازه ی جداســازی شــده ی لــرزه ای )برحســب sec( در جابجــایی نه یشیب ، M D، در راستای مورد بررسی که با رابطه ٩-٦ تعیین می شود؛ و M B =ضـریب عـددی ارائـه شـده در جـدول ٩-١ بـرای نسـبت میرایـی مـؤثر سـامانه ی جداسـازی M β در ،جابجایی بیشینه M D. ٩-٥-٣-٢ دوره ی تناوب مﺆثر در جابجایی بیشینه دوره ی تنـاوب مـؤثر سـازه ی جداسـازی ،شـده M T، در ،جابجـایی بیشـینه M D، بایـد بـا اسـتفاده از مشخصـه هـای تغییرشـکلی کـران بـاﻻ و کـران پـایین سـامانه ی جداسـازی و رابطـه ٩-٦ محاسـبه شود: ٩-٦ 𝑇ெ= 2𝜋ට ௐ ௄ಾ௚ که W =وزن مؤثر لرزه ای سازه ی باﻻی تراز ،جداسازی که در بند ٤-٩-٤ تعریف شده است؛ M k =ســختی مــؤثر ســامانه ی جداســازی )برحســبkN/mm (، در جابجــایی بیشــینهM D، کــه در رابطه ٩-٣ تعیین شده است؛ و g =شتاب ثقل، برحسب ) 2 mm/s (در صورتی که M k برحسب ) kN/mm ( .است جدول ٩-١ ضریﺐ عددی متناسﺐ با نسﺒت میرایی مﺆثر در جابجایی بیشینه نسبت میرایی مؤثر ، M β ضریب کاهش دامنه ،ی طیف طراحیM B ≥ ٢ ٨/٠ ٥ ٠/١ ٠١ ٢/١ ٠٢ ٥/١ ٠٣ ٧/١ ٠٤ ٩/١ ≤٠٥ ٠/٢ الف( ضریب ،میرایی باید بر اساس نسبت میرایی مؤثر سامانه ی جداسازی که مطابق با الزامات بند ٩-٢-٨-٦ محاسبه می ،شود برآورد گردد. ب( ضریب ،میرایی برای مقادیر نسبت میرایی مؤثر ی که در جدول نیامده است، بر اساس درون یابی خطی تعیین ود ش. -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٢٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٩-٥-٣-٣ جابجایی بیشینه ی کل جابجــایی بیشــینه،ی کــل TM D، بــرای اعضــای سـامانه ی جداســازی بــا منظــور نمــودن جابجــایی افــزوده ی ناشـی از پــیچش واقعـی و پــیچش تصـادفی، بـر اســاس توزیــع مکــانی سـختی جـانبی سـامانه ی جداسـازی و نامناسـب تـرین موقعیـت خـروج از مرکزیـت جرمـی تعیـین مـی گـردد. بـرای اعضـای یـک سـامانه،ی جداسـازی جابجـایی بیشـینه،ی کـل TM D، نبایـد کمتـر از مقـدار تعیـین شده در رابطه ٩-٧ ، در نظر گرفته شود: ٩-٧ 𝐷்ெ= 𝐷ெቈ1 + ቆ𝑦 𝑃்ଶቇ 12𝑒 𝑏ଶ+ 𝑑ଶ቉ که M D =جابجـایی بیشـینه در مرکـز سـختی سـامانه ی جداسـاز ی در راسـتای مـورد بررسـی، کـه بـا رابطه ٩-٥ تعیین می گردد؛ y =فاصـله ی بـین مرکـز سـختی سـامانه ی جداسـازی و عضـو مـورد نظـر) برحسـبmm ( کـه در راستای عمود بر راستای بار لرزه ای مورد بررسی اندازه گیری می ؛ شود e =خـروج از مرکزیـت واقعـی انـدازه گیـری شـده در پـﻼن، بـین مرکـز جـرم سـازه ی بـاﻻی تـراز جداسازی و مرکـز سـختی سـامانه،ی جداسـازی بـه عـﻼوه ی خـروج از مرکزیـت تصـادفی کـه برابـر ٥ با% بلندترین بُعد پﻼن سـازه در راسـتای عمـود بـر راسـتای نیـروی مـورد بررسـی در نظـر گرفتـه می شود )برحسبmm(؛ b =کوتاه نی تر بُعد پﻼن سازه )برحسبmm ( که در راستای عمود بر d اندازه گیری می شود؛ d =بلندترین بُعد پﻼن سازه )برحسبmm(؛ و T P =نســبت دوره ی تنــاوب مــؤثر انتقــالی ســامانه ی جداســازی بــه دوره ی تنــاوب مــؤثر پیچشــی سـامانه ی جداسـازی کـه از طریـق تحلیـل دینـامیکی محاسـبه شـده یـا از رابطـه ٩-٨ بـه دسـت آمده است، و نباید کمتر ٠ از/١ .در نظر گرفته شود ٩-٨ 𝑃்= 1 𝑟ଵ ඨ∑ (𝑥௜ ଶ+ 𝑦௜ ଶ) ௜ୀଵ ே 𝑁 که xi ، yi =فاصله هـای افقـی )برحسـبmm ( از مرکـز جـرم تـا دسـتگاه جداسـاز i ام در راسـتای هـر دو محور افقی سامانه ی جداسازی؛ N =تعداد دستگاه های جداساز؛ -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٥٢٢ Ir =شــعاع ژیراســیون ســامانه ی جداســازی )برحســبmm ( کــه بــرای ســامانه های جداســازی بــا ابعاد پﻼن مستطیل شکلb×d، برابر است با. جابجایی بیشینه،ی کل TM D ، نباید از M 1.15D کمتر .در نظر گرفته شود ٩-٥-٤ کمینه نیروهای جانﺒی موردنیاز برای طراحی ٩-٥-٤-١ سامانه ی جداسازی و اعضای سازه ای قرار گفته در زیر ِتراز پایه سامانه ی ،جداسازی پـی، و کلیـه ی اعضـای سـازه ای قـرار گرفتـه در زیـر ِتـراز پایـه بایـد بـا منظـور نمودنِ کلیه ی ضوابط طراحـی بـرای یـک سـازه ی جداسـازی نشـده، بـه گونـه ای طراحـی و سـاخته شود کـه ایسـتادگی ﻻزم در برابـر کمینـه نیـروی جـانبی لـرزه ،ایb V ، را داشـته باشـد. ایـن نیـرو از رابطه ٩-٩ بـا اسـتفاده از خصوصـیات هـر دو کـران بـاﻻ و کـران پـایین بـرای سـامانه ،ی جداسـازی تعیین می:گردد ٩-٩ 𝑉௕= 𝐾௠𝐷ெ که M k =سـختی مـؤثر سـامانه ی جداسـازی در جابجـاییM D )برحسـبkN/mm ( ، طبـق رابطـه ٩-٣ ؛ و M D =جابجــایی بیشــینه در مرکــز ســختی ســامانه ی جداســازی در راســتای مــورد بررســی )برحسبmm ( طبق رابطه ٩-٥. مقـدار b V نبایـد کمتـر از بیشـینه ی نیـروی ایجـاد شـده در سـامانه ی جداسـازی در هـر موقعیـت جابجـایی، از جابـه ،جـایی صـفر تـا خـود مقـدار جابجـایی بیشـینهM D ، طبـق تعریـف بنـد ٩-٥-٣ ، .در نظر گرفته شود بارهـای واژگـونی بـر روی اعضـای سـاما نه،ی جداسـازی پـی و اعضـای سـازه ای قـرار گرفتـه در زیـر تراز ،پایه ناشـی از نیـروی جـانبی لـرزه ایb V بایـد بـر اسـاس توزیـع نیـرو در ارتفـاع مطـابق بنـد ٩ -٥ -٥ تعیـین گـردد، بـا ایـن تفـاوت کـه در رابطـه ٩ -٣١ بـه جـای s V بایـد از نیـروی جـانبی کـاهش نیافتـه ی طراحی لرزه،ای st V، استفاده .گردد ٩-٥-٤-٢ اعضای سازه ای قرار گرفته باﻻتر از تراز پایه سـازه ی بـاﻻی تـراز پایــه بایـد بـا منظــور نمـودن کلیــه ی الزامـات کـاربردی بـرای یـک سـازه ی جداسـازی نشـده، بـرای کمینـه نیـروی ،بـرشs V ، طراحـی و سـاخته شـود. ایـن نیـرو مطـابق -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٢٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. رابطــه ٩ -٠١ بــا اســتفاده از خصوصــیات هــر دو کــران بــاﻻ و کــران پــایین بــرای ســامانه ی جداسازی، تعیین می:گردد ٩-٠١ 𝑉௦= 𝑉௦௧ 𝑅ଵ که I R =ضـریب عـددی متناسـب بـا نـوع سـامانه ی بـاربر لـرزه ای کـه در بـاﻻی سـامانه ی جداسـازی قرار گرفته است؛ و st V =کل نیرو یا بـرش کـاهش نیافتـه ی جـانبی طراحـی لـرزه ای اعضـای بـاﻻتر از تـراز ،پایـه کـه از رابطه ٩-١١ تعیین می .گردد ضریب I R بر اساس نوع سـامانه ی بـاربر لـرزه ای سـازه ی بـاﻻی تـراز پایـه در راسـتای مـورد نظـر بـه صـورت سـه هشـتم مقـدار R ارائـه شـده در جـدول ٤-٥ بـرای همـین سـامانه ی بـاربر جـانبی بـا پایه ی ثابت تعیین می گردد، اما نباید بزرگ تر ٠ از/٢ یا کوچک تر ٠ از/١ .در نظر گرفته شود استثنا: اسـتفاده از مقـدار I R بـیش ٠ از/٢ مجـاز اسـت، مشـروط بـر اینکـه در راسـتای مـورد نظـر مقـدار مقاومـت سـازه ی بـاﻻی تـراز پایـه کـه بـر اسـاس محاسـبات تحلیـل اسـتاتیکی غیرخطـی تعیین شـده، در مقـدار جابجـایی بـام متنـاظر بـا بیشـینه تغی یرمکـان نسـبی طبقـه، از b 1.1V کمتـر نباشد. بیشـینه تغییرمکـان نسـبی طبقـه، بایـد از هـر دو مقـدار، تغییرمکـان نسـبی طبقـه ناشـی از زلزله ی نادر و مقدارsx 0.015h .کمتر باشد کـل نیـرو یـا بـرش کـاهش نیافتـه ی جـانبی لـرزه ای بـر روی اعضـای بـاﻻتر از تـراز ،پایـه بایـد بـا اسـتفاده از خصوصـیات کـران بـاﻻ و کـران پـایین سـامانه،ی جداسـازی طبـق رابطـه ٩-١١ تعیـین :گردد ٩-١١ 𝑉௦௧= 𝑉௕൬𝑊௦ 𝑊൰ (ଵିଶ.ହఉ௠) که W = وزن مؤثر لرزه ای سازه ی باﻻی تراز جداسازی )برحسبkN ،( طبق تعریف بند ٤ -٩ -٤؛ و s W = وزن مـؤثر لـرزه ای سـازه ی بـاﻻی تـراز جداسـازی )برحسـبkN ،( طبـق تعریـف بنـد ٤ -٩ -٤ کـه وزن مؤثر لرزه ای ) kN (تراز پایه از آن کسر شده است. ِ هنگامی که میانگین فاصـله ی بـاﻻی جداسـازها تـا زیـر طبقـه ی تـراز پایـه کـه در بـاﻻی جداسـازها قـرار دارد، از ٠٩ سـانتی متـر بیشـتر باشـد، بایـد وزن مـؤثر لـرزه ای s W در رابطـه ٩-١١ ، برابـر بـا W در نظر گرفته شود. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٧٢٢ اســتثنا: در سـامانه های جداسـازی کـه رفتـار هیسـترتیک آن هـا در انتقـال از مرحلـه ی پـیش از تسـلیم یـا پـیش از لغـزش بـه مرحلـه ی پـس از تسـلیم یـا پـس از لغـزش، بـا یـک تغییـر ناگهـانی همــراه اســت، در رابطــه ٩-١١ ) عبــارت نمــاییM β 2.5 – 1( بایــد ) بــا عبــارتM β 3.5 – 1 ( جــایگزین شود. ٩-٥-٤-٣ محدودیت هایs V مقدار s V نباید کمتر از هیﭻ کدام از موارد زیر اختیار شود: ١. نیروی جانبی لرزه ای مورد نیاز بـر اسـاس بنـد ٤-٠١-٤ بـرای سـازه ای بـا پایـه ی ثابـت بـا همــان وزن مــؤثر لــرزه ،ایs W ، و دوره ی تنــاوبی برابــر بــا دوره ی تنــاوب ســامانه ی ،جداسازی M T، که با خصوصیات کران باﻻ محاسبه شده است؛ ٢. برش پایه متناظر با بار باد ضریب دار طراحی؛ و ٣. نیــروی جــانبی لــرزه ،ایst V، کــه از رابطــه ٩-١١ محاســبه شــده و در آنb V معــادل نیـروی ﻻزم بـرای فعـال سـازی کامـل سـامانه ی جداسـازی اسـت. مقـدارb V بـزرگ تـرین مقدار حاصل از خصوصیات کران باﻻ یا موارد ذیل، هر کدام که بزرگ تر بود، می:باشد a( ٥/١ برابر خصوصیات اسمی برای سطﺢ تسلیم یک سامانه ی نرم شونده، b( ظرفیت نهایی سامانه ی مهار ،در برابر باد c( نیروی اصطکاک آغاز به حرکت در یک سامانه،ی لغزشی یا d( نیرو در جابجـایی صـفر یـک سـامانه ی لغزشـی، در پـی حرکـت دینـامیکی طـی یک چرخه ی کامل تا M D. ٩-٥-٥ توزیع قائم نیرو نیـروی جـانبی لـرزه ایVs ، محاسـبه شـده بـا اسـتفاده از خصوصـیات کـران بـاﻻ و کـران پـایین سامانه ی جداسازی، باید در ترازهـای بـاﻻتر از تـراز پایـه، در ارتفـاع سـازه بـا اسـتفاده از روابـط زیـر توزیع :گردد ٩-٢١ 𝐹ଵ= (𝑉௕−𝑉௦௧) 𝑅ଵ ٩-٣١ 𝐹௫= 𝐶௩௫𝑉௦ ٩-٤١ 𝐶௩௫= 𝑤௫ℎ௫ ௞ ∑ 𝑤௜ℎ௜ ௞ ௡ ௜ୀଶ ٩-٥١ 𝑘= 14𝛽ெ𝑇௙௕ -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٢٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. که 1 F =نیروی جانبی لرزه ای وارده در تراز ١، یعنی تراز پایه؛ x F =نیروی جانبی لرزه ای وارده در ترازx، که x> 1؛ vx C =ضریب توزیع قائم؛ s V =کل نیرو یا بـرش جـانبی طراحـی لـرزه ای اعضـای بـاﻻتر از تـراز پایـه کـه توسـط رابطـه ٩-٠١ با رعایت محدودیت های بند ٩-٥-٤-٣ تعیین شده است؛ x w i w =بخشی از s W که در تراز i یا x قرار دارد یا به آن اختصاص یافته است؛ xh ih =ارتفاع تراز i یا x از تراز جداسازی؛ و fb T =دوره ی تنـاوب اصـلی سـازه ی بـاﻻی تـراز جداسـازی )برحسـبsec ( کـه بـا اسـتفاده از یـک تحلیل ،مودی منطقی با فرض شرایط پایه ی ثابت محاسبه شده باشد. استثنا: می تـوان بـرای محاسـبه ی نیـروی جـانبی لـرزه ایx F، بـه جـای اسـتفاده از معـادﻻت ٩ -٠١ و ٩ -٣١، از تحلیــل تاریخچــه زمــانی مــدل متعــارف تیــر- ســتون بــرای ســازه و توصــیف متمرکــز سـامانه ی جداسـازی، نتـایﺞ میـانگین نیـرو در تــرازx در راسـتای مــوردنظر را بـه دسـت آورد، بـا این شرط که مقدار برش پایه در تراز پایه به مقدارI /R b V .مقیاس شده باشد ٩-٥-٦ محدودیت های تغییرمکان نسﺒی طﺒقه بیشــینه تغییرمکــان نســبی طبقــه بــرای ســازه ی بــاﻻی ســامانه ی ج داســازی نبایــد از مقــدار sx 0.015h فراتـر رود. تغییرمکـان نسـبی طبقـه بایـد از طریـق رابطـه ٤-٦١ محاسـبه شـود کـه در آن d C بـرای سـازه ی جداسـازی شـده برابـر بـاI R منظـور مـی شـود کـه در بنـد ٩-٥-٤-٢ تعریـف .شده است ٩-٦ روش های تحلیل دینامیکی ٩-٦-١ کلیات در مواردی کـه از تحلیـل دینـامیکی بـرای طراحـی سـازه هـای جداسـازی شـده ی لـرزه،ای اسـتفاده می،شود باید الزامات این بند اعمال گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٩٢٢ ٩-٦-٢ مدل سازی مدل های ریاضـی بـرای سـازه ی جداسـازی ،شـده شـامل سـامانه ی ،جداسـازی سـامانه ی بـاربر لـرزه ای، و سـایر اعضـای سـازه،ای بایـد بـا بنـد ٤ -٩ و هـم چنـین الزامـات بنـدهای ٩ -٦ -٢ -١ ٩ و -٦ -٢ -٢ مطابقـت داشته باشد. ٩-٦-٢-١ سامانه ی جداسازی سـامانه ی جداسـازی بایـد مطـابق بـا بنـد ٩ -٢ -٨ ، بـا اسـتفاده از مشخصـه هـای تغییرشـکلی مدل سـازی شود .جابجـایی هـا و نیروهـای جـانبی بایـد بـه طـور جداگانـه بـرای خصوصـیات کـران بـاﻻ و کـران پـایین سـامانه ی جداسـازی کـه در بنـد ٩-٢-٨-٥ تعریـف شـده ،اسـت محاسـبه شـود. سـامانه ی جداسازی باید با جزئیات کافی مدل سازی شود تا بتواند تمامی موارد زیر را :در نظر بگیرد ١. توزیع مکانی دستگاه های جداسازی؛ ٢. حرکـت در هـر دو ،راســتای افقـی و پــیچش ســازه ی بـاﻻی تــراز جداسـازی بـا منظــور نمودن نامناسب ترین موقعیت برای خروج از مرکزیت جرم؛ ٣. نیروهای واژگونی و برکنش بر روی هر کدام از دستگاه های جداساز؛ و ٤. اثـرات بـار قـائم، بـار دوجهتـه ، و در صـورتی کـه خصوصـیات نیـرو- تغییرمکـان سـامانه ی جداسازی به یک یا چند مورد از ها نیا وابسته .باشد، نرخ بارگذاری را جابجـایی بیشـینه ی ،کـل TM D، در تـرا ز سـامانه ی جداسـازی بایـد بـا اسـتفاده از مـدلی از سـازه ی جداسـازی شـده محاسـبه گـردد کـه مشخصـه هـای نیـرو- تغییرشـکل غیرخطـی اعضـای سـامانه ی جداسازی و سامانه ی باربر لرزه ای در آن منظور شده است. ٩-٦-٢-٢ سازه ی جداسازی شده مـی تــوان بــرای محاسـبه ی بیشــینه جابجــایی هـر ،طبقــه و نیروهـا و جابجــایی هـای طراحــی در اعضــای ســامانه ی بــاربر لــرزه،ای از یــک مــدل اﻻســتیک خطــی بــرای ســازه ی جداســازی شــده استفاده نمود، مشروط بـر ایـن کـه تمـامی اعضـای سـامانه ی بـاربر لـرزه ای سـازه ی بـاﻻی سـامانه ی ،جداسازی به طور کامل اﻻستیک باقی بماند. نیروی جانبی طراحی برای سامانه هـای بـاربر لـرزه ای بـا اعضـای بـه طـور کامـل اﻻسـتیک از جملـه سامانه هـای مـنظم سـازه ای، کـه البتـه بـه ایـن محـدود نمـی شـود، نبایـد کمتـر از ٠٠١% مقـدارs V باشد که مطابق بندهای ٩-٥-٤-٢ ٩ و-٥-٤-٣ محاسبه .شده است -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٣٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. تحلیـل سـازه و سـامانه ی جداسـازی بایـد بـه طـور جداگانـه بـرای خصوصـیات کـران بـاﻻ و کـران پایین انجام ،شود و باید شـرایط بحرانـی تـر حـاکم بـر هـر پـارامتر پاسـخ ،مـورد نظـر بـرای طراحـی مورد استفاده قرار گیرد. ٩-٦-٣ توﺻیف روش ها ٩-٦-٣-١ کلیات تحلیل طیفـی بایـد مطـابق بـا بنـد ٤ -١١ و الزامـات بنـد ٩ -٦ -٣ -٣ انجـام شـود .تحلیـل تاریخچـه زمـانی باید مطابق با الزامات ب ٩ ند-٦-٣-٤ انجام شود . ٩-٦-٣-٢ جنﺒش های زمین در زلزله ی نادر جنبش هـای زمـین در زلزلـه ی نـادر در بنـد ٩-٣ ، بایـد بـرای محاسـبه ی مـوارد زیـر مـورد اسـتفاده قــرار گیــرد: نیروهــا و جابجــایی هــای جــانبی ســازه ی جداســازی شـده، جابجــایی بیشــینه ی کــل ســامانه ی جداســازی، و نیروهــای هــر دســتگاه جداســاز، اتصــال هــای دســتگاه جداســاز، و قــاب نگهدارنـده ای کـه بـرای مقابلـه بـا نیازهـایP-Δ جداسـاز درسـت در بـاﻻ و پـایین دسـتگاه هـای جداسازی تعبیه می شود. ٩-٦-٣-٣ روش تحلیل طیفی تحلیل طیفـی بایـد بـا اسـتفاده از یـک مقـدار نسـبت میرایـی مـودی بـرای مـود اصـلی در راسـتای مورد نظر کـه نبایـد از دو مقـدار نسـبت میرایـی مـؤثر سـامانه ی جداسـازی و ٠٣% میرایـی بحرانـی ،بیشـتر باشـد انجـام شـود. مقـادیر نسـبت میرایـی مـودی بـرای مودهـای بـاﻻتر بایـد بـه گونـه ای انتخاب شـود کـه بـرای تحلیـل طیفـی سـازه ی بـاﻻی سـامانه ی جداسـازی بـا فـرض پایـه ی ،ثابـت .مناسب باشد برای تعیـ ین جابجـایی بیشـینه ی کـل در تحلیـل طیفـی، مـدل تحلیلـی سـاخته شـده بایـد تحـت تحریــک هم زمــان ٠٠١% جنــبش زمــین در راســتای افقــی بحرانــی، و ٠٣% جنــبش زمــین در راســتای افقــی عمــود بــر آن، قــرار داده شــود. جابجــایی بیشــینه ی ســامانه ی جداســازی بایــد از طریق جمع برداری دو جابجایی متعامد محاسبه گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/١٣٢ ٩-٦-٣-٤ روش تحلیل تاریخچه زمانی تحلیل تاریخچه زمـانی بایـد بـرای مجموعـه ای از زوج جنـبش هـای زمـین کـه مطـابق بنـد ٩-٣-٢ ، انتخــاب و مقیــاس شــده اســت، انجــام پــذیرد. هــر زوج از جنــبش،هــای زمــین در حــالی کــه نامناسـب تـرین موقعیـت قرارگیـری خـروج از مرکزیـت بـرای جـرم در نظـر گرفتـه ،شـده اسـت بـه طــور هم زمــان ،بــه مــدل تحلیلــی سـاخته شــده اعمــال مــی گــردد .بیشــینه جابجــایی ســامانه ی جداسازی باید برای هر گام زمانی، از طریق جمع برداری دو جابجایی متعامد محاسبه شود . پارامترهـای پاسـخ مـورد نظـر بایـد بـرای هـر جنـبش زمـین در تحلیـل تاریخچـه زمـانی، محاسـبه ،گردد و مقدار میانگین برای طراحی پارامتر پاسخ ،مورد نظر مورد استفاده .قرار گیرد ٩-٦-٣-٤-١ خروج از مرکزیت تصادفی جرم پاسخ پیچشی ناشـی از عـدم تقـارن در جـرم و سـختی بایـد در تحلیـل هـا منظـور گـردد. عـﻼوه بـر ،این خـروج از مرکزیـت تصـادفی نیـز بایـد بـه طـور جداگانـه در هـر یـک از دو راسـتا ی متعامـد در تراز مورد بررسی، شـامل جابجـا نمـودن مرکـز جـرم از موقعیـت محاسـبه شـده بـه میـزان ٥% عـدُب .دیافراگم در نظر گرفته شود بـرای محاسـبه ی اثـرات خـروج از مرکزیـت تصـادفی مـی،تـوان بـر روی مقـادیر نیروهـا تغییرمکـان هـای نســبی طبقــات، و تغییرشــکل هــای محاســبه شــده از تحلیلــی کــه ،در آن تنهــا از مرکــز جــرم محاسـباتی اسـتفاده شـده، از ضـریب هـای بـزرگ نمـایی اسـتفاده نمـود، مشـروط بـر اینکـه نشـان داده شود، ایـن ضـریب هـای بـزرگ نمـایی تمـامی حالـت هـای خـروج از مرکزیـت جرمـی را پوشـش می .دهد ٩-٦-٤ کمینه جابجایی ها و نیروهای جانﺒی ٩-٦-٤-١ سامانه ی جداسازی و اعضای سازه یا قرار گرفته در زیر تراز پایه سامانه ی ،جداسازی پی، و تمـامی اعضـای سـازه ای قـرار گرفتـه در زیـر تـراز ،پایـه بایـد بـا اسـتفاده از تمـامی الزامـات کـاربردی بـرای یـک سـازه ی جداسـازی نشـده و نیروهـای بـه دسـت آمـده از تحلیل دینـامیکی بـدون ،اعمـال ضـریب کاهشـی طراحـی ،شـود امـا نیـروی جـانبی طراحـی نبایـد کمتر از ٠٩% مقدارb V محاسبه شده از رابطه ٩-٩ .در نظر گرفته شود -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٣٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. بیشـینه جابجـایی کـل سـامانه ی جداسـازی نبایـد کمتـر از ٠٨% مقـدارTM D ، کـه در بنـد ٩ -٥ -٣ -٣ ،تعیین شده اسـت، در نظـر گرفتـه شـود مگـر اینکـه اجـازه داده شـود تـا M D' بـه جـای M D مـورد استفاده قرار گیرد که ٩-٦١ 𝐷ெ ᇱ= 𝐷ெ ට1 + (𝑇𝑇ெ) ⁄ ଶ و M D =جابجـایی بیشـینه در مرکـز سـختی سـامانه ی جداسـازی در راسـتای مـورد بررسـی )برحسـب mm( طبق رابطه ٩-٥ است؛ T =دوره ی تنــاوب اﻻســتیک ســازه ی بــاﻻی ســامانه ی جداســازی بــا احتســاب پایــه ی ثابــت )برحســبsec( اســت. بــرای محاســبه ی دوره ی تنــاوب اصــلی می تــوان از فرمــول هــای تقریبــی دوره ی تنــاوب، همــان طور کــه در بنــد ٤-٠١-٣ بــا احتســاب ضــریبu C ،محاســبه شــده اســت استفاده نمود؛ و M T =دوره ی تنــاوب موثرســازه ی جداســازی شــده ی لــرزه ای، در جابجــاییM D در راســتای مــورد بررسی )برحسبsec ( طبق رابطه ٩-٦ .است ٩-٦-٤-٢ اعضای سازه ای قرار گرفته در باﻻی تراز پایه با توجه بـه روش و محـدودیت هـای خـاص ایـن ،بنـد اعضـای سـازه ای کـه بـاﻻتر از تـراز پایـه قـرار گرفته است، بایـد بـا اسـتفاده از الزامـات کـاربردی بـرای یـک سـازه ی جداسـازی نشـده و نیروهـای بـه دسـت آمـده از تحلیـل دینـامیکی کـاهش یافتـه بـا ضـریب I R ، محاسـبه شـده طبـق بنـد ٩ -٥ -٤ -٢، .طراحی گردد برای ،تحلیـل طیفـی بـرش طراحـی در هـر طبقـه، نبایـد کمتـر از بـرش طبقـه ی حاصـل از اعمـال نیروهای محاسبه شده با رابطـه ٩-٣١ اختیـار گـردد کـه مقـدار b V برابـر بـا بـرش پایـه ی بـه دسـت آمده از تحلیل طیفی در .راستای مورد نظر است بـرای تحلیـل تاریخچـه ی زمـانی سـازه هـای مـنظم، مقـدار b V نبایـد کمتـر از ٠٨% مقـدار تعیـین شـده طبـق بنـد ٩ -٥ -٤ -، و ١ مقـدار s V نبایـد کمتـر از ٠٠١% محـدودیت هـای تعیـین شـده در بند ٩ -٥ -٤ -٣ .باشد -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٣٣٢ برای تحلیـل تاریخچـه ی زمـانی سـازه هـای ،نـامنظم مقـدار b V نبایـد کمتـر از ٠٠١% مقـدار تعیـین شـده طبـق بنـد ٩ -٥ -٤ -، و ١ مقـدار s V نبایـد کمتـر از ٠٠١% محـدودیت هـای تعیـین شـده در بند ٩ -٥ -٤ -٣ .باشد ٩-٦-٤-٣ مقیاس سازی نتایج در صــورتی کــه نیــروی برشــی جـانبی ضــریب دار اعمــال شــده بــر روی اعضــای ســازه ای کــه بــا اســتفاده از روش طیــف پاســخ یــا روش تاریخچــه زمــانی ،محاســبه شــده اســت کمتــر از کمینــه مقــدارهای تعیــین شــده در بنــدهای ٩-٦-٤-١ ٩ و-٦-٤-٢ باشــد، تمــامی پارامترهــای طراحــی باید .به طور متناسب افزایش داده شود ٩-٦-٤-٤ محدودیت های تغییرمکان نسﺒی طﺒقه بیشـینه تغییرمکـان نسـبی طبقـه متنـاظر بـا نیـروی جـانبی ،طراحـی از جملـه جابجـایی ناشـی از تغییرشـکل قـائم سـامانه ی ،جداسـازی بایـد بـا هـر یـک از محـدودیت هـای زیـر مطابقـت داشـته باشد: ١. در مـواردی کـه تحلیـل طیفـی مـورد اسـتفاده ،قـرار گیـرد مقـدار بیشـینه تغییرمکـان نسبی طبقه در سازه ی باﻻی سامانه ی جداسازی نباید از sx 0.015h .فراتر رود ٢. در مواردی که تحلیـل تاریخچـه زمـانی بـر اسـاس مشخصـه هـای غیرخطـی نیـرو - تغییرمکـان اعضای سامانه ی بـاربر لـرزه ای مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیـرد، مقـدار بیشـینه تغییرمکـان نسبی طبقه ی سازه ی باﻻی سامانه ی جداسازی نباید ازsx 0.02h فراتر رود. تغییرمکــان نســبی طبقــه بایــد بــا رابطــه ٤-٦١ محاســبه شــود کــه در آنd C بــرای ســازه ی جداسازی شده برابر با I R منظور می شود که در بند ٩-٥-٤-٢ تعریف شده است. اگـر نسـبت ) تغییرمکـان نسـبی طبقـه از مقـدارI 0.01/R( فراتـر رود، بایـد اثـرات ثانویـه ی بیشـینه جابجـایی جـانبی سـازه ی بـاﻻی سـامانه ی جداسـازی در ترکیـب بـا نیروهـای ،ثقلـی مـورد بررسـی قرار گیرد . ٩-٧ بازبینی مستقل طراحی بـازبینی طراحـی سـامانه ی جداسـازی و برنامـه هـای آزمـایش مربـوط بـه آن بایـد بـه طـور مسـتقل توسط یـک یـا چنـد فـرد دارای آگـاهی از مـوارد ،زیـر کـه حـداقل یکـی از آن هـا کارشـناس طـراح -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٣٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ذیصـﻼح باشـد، انجـام پـذیرد . بـازبینی طراحـی سـامانه ی جداسـازی بایـد شـامل مـوارد زیـر ،باشـد اما به آن ها محدود نمی شود: ١. معیارهـای طراحـی ،پـروژه شـامل طیـف هـای ویـژه ی سـاختگاه و تاریخچـه هـای زمـانی جنبش زمین. ٢. طراحــی ،اولیــه شــامل انتخــاب دســتگاه هــای جداســازی، تعیــین ،جابجــایی بیشــینه جابجایی بیشینه،ی کل و مقدار نیروی جانبی. ٣. بازبینی اطﻼعـات صـﻼحیت و ضـریب هـای اصـﻼح خصیصـه ی مناسـب بـرای تولیدکننـده و دستگاه جداسازی انتخاب شده. ٤. برنامه آزمایش نمونه ی اولیه ) بند ٩-٨-٢.( ٥. طراحـی نهـایی کـل سـامانه ی سـازه ای و تمـامی تحلیـل هـای تکمیلـی، از جملـه مدل سـازی جداسازها برای ،تحلیل تاریخچه زمانی در صورتی که انجام شده باشد. ٦. برنامه آزمایش تولید محصول دستگاه جداساز ) بند ٩-٨-٥.( ٩-٨ انجام آزمایش ٩-٨-١ کلیات مشخصــه هــای تغ ر ییــ فــرم و مقــادیر میرایــی ســامانه ی جداســازی مــورد اســتفاده در طراحــی و تحلیل سازه هـای جداسـازی شـده ی لـرزه ای بایـد پـیش از سـاخت، براسـاس آزمایش هـای نمونـه هـای انتخـابی از ،اجـزا طبـق،مـوارد بیـان شـده در ایـن بنـد تعیـین گـردد. در صـورتی کـه در هنگـام طراحی از سامانه ی مهـار در برابـر بـاد اسـتفاده شـده باشـد، اجـزای سـامانه ی جداسـازی کـه مـورد آزمایش قرار می گیرد باید شامل سامانه ی مهار در برابر باد باشد . آزمایش هـای مشـخص شـده در ایـن بنـد بـرای ایجـاد و اعتبـار بخشـیدن بـه خصوصـیات آزمایشـی دســتگاه های جداســاز و ســامانه ی جداســازی اســت کــه مطــابق بنــد ٩-٢-٨ بــرای تعیــین خصوصیات طراحی سامانه ی جداسازی مورد استفاده قرار می گیرد. ٩-٨-١-١ آزمایش های ﺻﻼحیت تولیدکننـدگان دسـتگاه جداسـازی بایـد نتـایﺞ آزمایش هـای صـﻼحیت، تحلیـل اطﻼعـات،آزمـایش و مطالعــات علمــی تکمیلــی کــه امکــان تعیــین کمّــی اثــرات ناشــی از افــزایش دمــای ناشــی از چرخــه ی حرکــت دینــامیکی، ســرعت بارگــذاری، زوال برگشــت پــذیر، تنــوع و عــدم قطعیــت در -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٥٣٢ خصوصـیات بـاربری محصـول، دمـا، عمـر بـاﻻ، قرارگیـری در معـرض محـیط زیسـت، و آلـودگی را فـراهم مـی سـازد، تحویـل نماینـد. آزمـایش صـﻼحیت بایـد بـرای انـواع ،اجـزاء مـدل،هـا ،مصـالﺢ و ابعـادی کـه بـرای سـاخت اسـتفاده مـی شـود، قابـل انجـام باشـد .آزمـایش صـﻼحیت بایـد بـر روی اجـزای سـاخته شـده توسـط همـان تولیدکننـده ای کـه اجـزای مـورد اسـتفاده در سـاخت را فـراهم می،کند انجـام شـده باشـد . در صـورت اسـتفاده از نمونـه هـای مقیـاس شـده در آزمـایش ،صـﻼحیت باید از اصول مقیاس سازی و مشابه سازی برای تفسیر اطﻼعات استفاده شود. ٩-٨-٢ آزمایش های نمونه اولیه آزمایش های نمونه اولیه بایـد بـه طـور جداگانـه بـر روی دو نمونـه ی بـا ابعـاد کامـل )یـا مجموعـه ای از نمونــه،هــا در صــورت لــزوم (از هــر نــوع و انــدازه ی غالــب دســتگاه جداســاز در ســامانه ی ،جداســازی انجــام شــود .در صــورت اســتفاده از ســامانه ی ،مهــار در برابــر بــاد در هنگـام طراحــی نمونه های آزمایش باید شامل چنین سامانه ی مهار در برابر باد باشد. نمونه هـای آزمـایش شـده نبایـد در اجـرا مـورد اسـتفاده قـرار گیـرد، مگـر اینکـه توسـط کارشـناس طراح ذیصﻼح که مسئول طراحی سازه .است، مورد پذیرش قرار گرفته باشد ٩-٨-٢-١ ثﺒت برای هر چرخه از هر ،آزمایش باید رفتار نیرو- تغییرمکان نمونه،ی آزمایش ثبت شود . ٩-٨-٢-٢ توالی و چرخه ها هر یک از توالی آزمایش هـای زیـر بایـد بـرای تعـداد چرخـه هـای ،توصـیه شـده در حضـور یـک بـار قائم برابر با میانگین بار مـرده بـه عـﻼوه نصـف اثـرات ناشـی از بـار زنـده بـر روی تمـام دسـتگاه های جداسـاز از یـک نـوع و ،ابعـاد مشـابه انجـام شـود . پـیش از انجـام ایـن آزمـایش،هـا بایـد مجموعـه آزمایش های تولید، مشخص شده در بند ٩-٨-٥ ، بر روی هر جداساز انجام شود: ١. بیســت چرخــه ی بارگــذاری کامــل رفــت و برگشــتی تحــت نیــروی جــانبی متنــاظر بــا نیروی طراحی باد. ٢. توالی مورد )الف( یا مورد )ب( اشاره شده در زیر باید اجرا شود: أ( سـه چرخـه ی کامـل بارگـذاری رفـت و برگشـتی در هـر یـک از جابجـایی هـای فزاینـــده ی زیـــر : M 0.25D ، M 0.5D ، M 0.67D ، وM 1.0D کـــه در آنM D در بند ٩ -٥ -٣ -١ یا بند ٩-٦ ، هر کدام که مرتبط بود، تعیین شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٣٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ب( تــوالی ،زیــر بــه صــورت دینــامیکی در دوره ی تنــاوب مــؤثر ، M T، اجــرا شــود : بارگــذاری پیوســته یــک چرخــه ی کامــل رفــت و برگشــتی در هــر یــک از جابجـــایی هـــای افزایشـــی زیـــر : M 1.0D ، M 0.67D ، M 0.5D ، وM 0.25D، و بـــه دنبــال آن بارگــذاری پیوســته ی یــک چرخــه ی کامــل رفــت و برگشــتی در M 0.25D ، M 0.5D ، M 0.67D ، وM 1.0D . یــک زمــان توقــف بــین ایــن دو تــوالی بارگذاری مجاز است. ٣. سه چرخه ی کامل بارگذاری رفت و برگشتی در ،بیشینه جابجایی M 1.0D . ٤. توالی مورد )الف( یا مورد )ب( اشاره شده د ر زیر باید اجرا شود: (الف) M B MS S /( M1 S٠٣ بـار، امـا نـه کمتـر از ٠١ ،بـار اجـرای چرخـه ی بارگـذاری کامل رفت و برگشتی در ٥٧/٠ برابر ،بیشینه جابجاییM 0.75D . ب( انجـام آزمـایش مـورد )الـف(، بـه صـورت دینـامیکی در دوره ی تنـاوب مـؤثر، M T .این آزمایش ممکـن اسـت متشـکل از مجموعـه هـای جداگانـه ای باشـد کـه تعـداد چرخـه هـای پیوسـته ی بارگـذاری در هـر کـدام از آن هـا کمتـر از پـنﺞ چرخه نباشد. اگر یک دستگاه ،جداساز یک عضـو از سـامانه ی انتقـال بـار قـائم نیـز باشـد، آنگـاه مـورد ٣ از تـوالی آزمایش هـای چرخـه ای مشـخص شـده در ،بـاﻻ بایـد بـرای دو مـورد بـار قـائم اضـافه تـر، مشـخص شـده در بنـد ٩-٢-٧-١ ، نیـز انجـام شـود .مقـدار بـار افزایشـی حاصـل از اثـر واژگـونی ،زلزلـه E Q، بایـد برابـر یـا بیشـتر از بیشـینه پاسـخ نیـروی ناشـی از اوج زلزلـه ی قـائم در آن مقـدار جابجـایی باشـد کـه آزمـایش در آن انجـام مـی شـود. در ایـن آزمـایش،هـا بـار قـائم ترکیبـی بایـد بـر اسـاس نیـروی متعـارف یـا میـانگین رو بـه پـایین اعمـال شـده بـر روی تمـام دسـتگاه های جداسـاز از یـک نـوع بـا ابعـاد مشـابه، در نظـر گرفتـه شـود .مقـادیر بـار قـائم و جابجـایی بـرای هـر آزمـایش بایـد بزرگ تـر از مقـادیری باشـد کـه از طریـق تحلیـل بـا اسـتفاده از مقـادیر کـران بـاﻻ و کـران پـایین خصوصــیات ســامانه ی ،جداســازی مطــابق بــا بنــد ٩-٢-٨-٥ تعیــین شــده اســت .دوره ی تنــاوب مؤثر M T باید مقـدار کمتـر از دو دوره ی تنـاوبی باشـد کـه توسـط تحلیـل بـا اسـتفاده از خصیصـه هـای کران باﻻ و کران پایین تعیین شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/٧٣٢ ٩-٨-٢-٣ آزمایش دینامیکی آزمایش هـای مشـخص شـده در بنـد ٩-٨-٢-٢ بایـد بـه صـورت دینـامیکی در دوره ی تنـاوب مـؤثر، M T که مقدار کمتـر بـه دسـت آمـده بـا اسـتفاده از خصیصـه هـای کـران بـاﻻ و ،کـران پـایین اسـت .انجام شود در صورتی که آزمـایش نمونـه اولیـه بـر روی جداسـازهای هـم انـدازه کـه الزامـات بنـد ٩-٨-٢-٧ در آن هـا مراعـات شـده، بـه صـورت دینـامیکی انجـام شـده باشـد و آزمـایش در بارهـای مشـابه انجـام شـده و در آن اثـرات ،سـرعت دامنـه ی ،جابجـایی و اثـرات افـزایش دمـا منظـور شـده باشـد، نیـازی بـه انجـام آزمـایش دینـامیکی نخواهـد بـود. اطﻼعـات آزمـایش دینـامیکی پیشـینی بـر روی نمونـه اولیه باید برای تعیـین ضـریب هـای تنظـیم م قـادیر میـانگین سـه چرخـه یdk و loop E بـرای در نظـر گـرفتن اخـتﻼف در سـرعت انجـام آزمـایش و اثـرات افـزایش دمـا، مـورد اسـتفاده قـرار گیـرد کـه ضریب های(test,min) λ و(test,max) λ را تعیین می کند. تنها در صورتی که آزمـایش در مقیـاس کامـل امکـان پـذیر ،نباشـد مـی تـوان از نمونـه هـای اولیـه بـا مقیاس کاهش یافتـه بـرای تعیـین ـیّکم خصوصـیات وابسـته بـه سـرعت جداسـازها اسـتفاده نمـود . نمونـه هـای اولیـه ی بـا مقیـاس کـاهش یافتـه بایـد از همـان نـوع و ،مصـالﺢ باشـد و بـا فراینـدها و کیفیت مشابه نمونه هـای اولیـه ی بـا مقیـاس ،کامـل سـاخته شـود، و بایـد بـا فرکانسـی کـه نشـان دهنـده نرخ بارگذاری نمونه اولیه در مقیاس کامل است آزمایش شود. ٩-٨-٢-٤ دستگاه های جداساز وابسته به بار دوجهته اگـر خصوصـیات نیـرو- تغییرمکـان دسـتگاه های جداسـاز نشـانگر وابسـتگی بـه بـار دوجهتـه ،باشـد باید گـام هـای افزایشـی ضـریب بیشـینه ر یی تغ مکـان ، M D ، در دو راسـتای متعامـد بـه شـرح زیـر بـه آزمایش هــای تعیــین شــده در بنــد ٩-٨-٢-٢ و بنــد ٩-٨-٢-٣ ) :افــزوده گــردد ٥٢/٠ و ٠/١ ،٥/٠ ٠ و/١) ،(٧٦/٠ ٠ و/١) ( و ٠/١ و ٠/١.( اگر از نمونه هـای اولیـه بـا مقیـاس کـاهش یافتـه بـرای تعیـین خصوصـیات وابسـته بـه بـار دوجهتـه اســتفاده مــی،شــود بایــد الزامــات بنــد ٩-٨-٢-٧ بــرآورده گــردد؛ نمونــه هــای اولیــه بــا مقیــاس کاهش یافته بایـد از همـان نـوع و مصـالﺢ بـوده و بـا همـان فراینـدها و کیفیـت نمونـه هـای اولیـه در مقیاس ،کامل تولید شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٣٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. اگـر سـختی مـؤثر یـک دسـتگاه جداسـاز تحـت بارگـذاری دوجهتـه بـیش از ٥١% بـا سـختی مـؤثر آن تحــت بارگــذاری یک جهتــه متفــاوت باشــد، بایــد خصوصــیات نیــرو- تغییرمکــان آن دســتگاه .جداساز را وابسته به بار دوجهته در نظر گرفت ٩-٨-٢-٥ بیشینه و کمینه بار قائم دستگاه های جداسازی که بـار قـائم را انتقـال مـی،دهـد بایـد تحـت یـک چرخـه ی کامـل بارگـذاری رفت و برگشتی در جابجـایی بیشـینه ،ی کـلTM D، بـا هـر یـک از بارهـای قـائم بیشـینه و کمینـه ی رو به پـایین، تعیـین شـده در بنـد ٩-٢-٧-١، کـه امکـان اعمـال بـر روی هـر کـدام از جداسـازهای ،با نـوع و ابعـاد مشـابه را دارد قـرار گیـرد .مقـادیر بـار محـوری و جابجـایی بـرای هـر آزمـایش بایـد مقـادیر بزرگ تــر محاســبه شـده از طریــق تحلیــل بـا اســتفاده از خصوصــیات کـران بــاﻻ و کــران پایین سامانه ی جداسازی، طبق بند ٩-٢-٨-٥ .، باشد :استثنا به جـای اینکـه یـک آزمـایش بـا اسـتفاده از مقـادیر پـوش انجـام شـود، انجـام دو ،آزمـایش هـر یـک بـرای ترکیبـی از بـار قـائم و جابجـایی افقـی کـه بـه ترتیـب از تحلیـل مبتنـی بـر مقـادیر کـران بـاﻻ و کـران پـایین خصوصـیات سـامانه ی ،جداسـازی مطـابق بنـد ٩ -٢ -٨ -٥،، بـه دسـت آمـده اسـت قابل قبول می باشد. ٩-٨-٢-٦ سامانه های مهار در برابر باد اگـر قـرار اسـت از سـامانه ی مهـار در برابـر بـاد اسـتفاده ،شـود ظرفیـت نهـایی آن بایـد از طریـق آزمایش تعیین گردد. ٩-٨-٢-٧ آزمایش دستگاه های جداساز مشابه در صورتی که یک دستگاه ،جداسـاز بـا یـک دسـتگاه دیگـر جداسـاز کـه آزمـایش شـده اسـت قابـل ،مقایسه باشد اگـر تمـامی معیارهـای زیـر رعایـت شـده باشـد نیـازی بـه انجـام آزمایش هـای نمونـه اولیه برای آن دستگاه :جداساز نیست ١. طراحـی جداسـاز از نظـر ابعـاد حـاکم بـر ،دسـتگاه بـیش از ٥١% بزرگ تـر و بـیش از ٠٣% کوچک تر از نمونه اولیه ی آزمایش شده ی پیشین نباشد؛ ٢. طراحی دستگاه جداساز از همان نوع و مصالﺢ باشد؛ ٣. انـرژی اتـﻼف شـده در هـر ،چرخـه loop E، بـرای دسـتگاه جداسـاز طراحـی شـده، کمتـر از ٥٨% مقدار برای دستگاه جداساز آزمایش شده ی پیشین نباشد؛ -------- صفحهٔ بعد -------- سازه‌های دارای جداساز لرزه‌ای/ ۲۳۹ ۴ دستگاه جداساز طراحی شده توسط همان تولیدکننده با استفاده از روش‌های مشابه یا سخت گیرانه‌تر ثبت‌شده برای تولید و کنترل کیفیت. ساخته شده باشد؛ ۵ برای جداسازهای از نوع لاستیکی, نباید دستگاه جداساز طراحی شده نه تحت کرنش برشی بزرگ‌تر و نه تنش قائم بزرگ‌تری نسبت به مقادیر نمونه اولیه‌ی آزمایش شده‌ی پیشین قرار گیرد؛ و قائم یا سرعت لغزش بزرگ‌تری نسبت به مقادیر نمونه اولیه‌ی آزمایش شده‌ی پیشین با مصالح لغزشی مشابه قرار گیرد. هنگامی که نتایج آزمایش‌های دستگاه‌های جداساز مشابه برای تبیین خصوصیات دینامیکی. مبتنی بر بند ۳-۲-۸-۹ مورد استفاده قرار می‌گیرد. علاوه بر موارد ۲ تا ۴ فوق, معیارهای دهنده‌ی سرعت بارگذاری در مقیاس کامل است. مورد آزمایش قرار گیرد. ۸ ضریب مقیاس آبعادی برای ساخت نمونه‌های با مقیاس کاهش‌یافته نباید بزرگ‌تر از نمونه‌های اولیه‌ی جداساز طبق بند ۲-۸-۹ تعیین گردد. در صورت لزوم» سختی موْثر یک دستگاه جداسازء 4,7 باید برای هر چرخه‌ی بارگذاری طبق رابطه ۰۱۷-۹ محاسبه شود: ۹ ای ۷۱ ۱۸*۱۳ که ۲و "ال به ترتیب نیروهای مثبت و منفی در بیشینه جابجایی مثبت *۸ و بیشینه در صورت لزوم میرایی موْثرء (.] یک دستگاه جداساز باید برای هر چرخه‌ی بارگذاری توسط رابطه ۱۸-۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٤٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٩-٨١ 𝛽௘௙௙= 2 𝜋 𝐸௟௢௢௣ 𝑘௘௙௙(|∆ା| + |∆ି|)ଶ کــه انــرژی اتـﻼف شـده در هــر چرخــه ی ،بارگـذاریloop E، و ســختی مــؤثر، eff k، بایـد بـر اسـاس بیشینه مقادیر آزمایش در جابجایی های+ Δ و- Δ تعیین گردد. در صـورت ،لـزوم بایـد ،سـختی پـس از تسـلیمdk، بـرای هـر دسـتگاه جداسـاز بـرای هـر چرخـه ی بارگذاری با استفاده از مفروضات زیر محاسبه شود: ١. باید فـرض شـود کـه یـک چرخـه ی آزمـایش دارای مشخصـه هـای هیسـترتیک دو خطـی بــا مقــادیر 1k ، dk ، of ، yf ، eff k ، وloop E همــان طــور کــه در شــکل ٩-١ نشــان داده ،شــده است. ٢. چرخـه ی محاسـبه شـده بایـد همـان مقـادیر سـختی مـؤثر ، eff k ، و همـان ظرفیـت اتـﻼف انرژی در هر چرخه ی ،بارگذاری loop E، مشابه چرخه ی آزمایش را داشته باشد. ٣. مقـدار فـرض شـده ی1k بایـد بـه صـورت چشـمی انطبـاق مناسـبی بـا سـختی اﻻسـتیک دستگاه جداساز در حین باربرداری، بﻼفاصله پس از M D، داشته باشد. استفاده از روش های متفاوت برای بـرازش ایـن چرخـه مجـاز اسـت، بـرای نمونـه، بـرازش یـک خـط راسـت بـه طـور مسـتقیم بـر روی منحنـی هیسـترزیس بـرای dk، و ادامـه ی آن تـاM D و سـپس تعیین 1k از طریق انطباقloop E . شکل ٩-١ خصوﺻیات اسمی برای مدل دوخﻄی نیرو- تغییرمکان جداساز ٩-٨-٤ کفایت نمونه ی آزمایش در صورتی که تمـامی شـرایط زیـر بـرآورده ،شـود کـارآیی نمونـه هـای آزمـایش بایـد مناسـب تلقـی گردد: (جابجایی )اینﭻ نیرو ) Klps ( -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای جداساز لرزه ای/١٤٢ ١. ظرفیـت مقاومـت در برابـر نیـرو در نمودارهـای نیـرو - تغییرمکـان بـرای تمـامی آزمایش هـای تعیین شده در بند ٩-٨-٢ ، مثبت افزایشی باشد. ٢. میـانگین سـختی ،پـس از تسـلیم dk، و انـرژی اتـﻼف شـده در ،چرخـهloop E، بـرای سـه چرخـه ی آزمـایش مشـخص شـده در مـورد ٣، بنـد ٩-٨-٢-٢ ، بـرای یـک بـار قـائم برابـر بـا میـانگین بـار مـرده بـه عـﻼوه نیمـی از اثـرات بـار زنـده، شـامل اثـرات افـزایش دمـا و ســرعت بارگــذاری، مطــابق بنــد ٩-٢-٨-٣ ، بایــد در محــدوده ی مقــادیر اســمی طراحــی قـرار گیـرد. ایـن محـدوده ی مقـادیر اسـمی طراحـی بـر اسـاس محـدوده ی مجـاز بـرای جداســاز مســتقل تعریــف مــی شــود و بــه طــور معمــول ٥% ± بزرگ تــر از محــدوده ی (spec,min) λ و(spec,max) λ برای میانگین تمامی جداسازها در نظر گرفته می .شود ٣. بـرای هـر گـام از آزمـایش در جابجـایی هـای M 0.67D و M 1.0D، کـه در مـورد ٢ و مـورد ٣ در بنـد ٩-٨-٢-٢ مشـخص شـده و بـرای هـر مقـدار بـار قـائم کـه در بنـد ٩-٨-٢-٢ مشخص ،شـده مقـدار سـختی ،پـس از تسـلیمdk، در هـر یـک از چرخـه هـای آزمـایش بـا یـک جابجـایی یکسـان، بایـد در محـدوده ی تعریـف شـده توسـط مقـدار اسـمی سـختی پس از تسلیم که در ضریب های(test,min) λ و(test,max) λ ضرب شده باشد، قرار گیرد. ٤. بـرای هـر ،نمونـه تغییـری بـیش از ٠٢% در سـختی مـؤثر اولیـه در چرخـه هـای آزمـایش که در مورد ٤ در بند ٩-٨-٢-٢ مشخص ،شده .رخ ندهد ٥. بـرای هـر نمونـه ،آزمـایش مقـدار سـختی ،پـس از تسـلیمdk، و انـرژی اتـﻼف شـده در ،چرخــهloop E، بــرای هــر چرخــه ِاز آزمـایش مــورد ٤ )الــف( در بنــد ٩-٨-٢-٢ ، بایــد در محــدوده ی مقــادیر اســمی طراحــی، تعریــف شــده توســط(test,min) λ و(test,max) λ، قــرار .گیرد ٦. بـرای هـر ،نمونـه در میرایـی مـؤثر ،اولیـه کاهشـی بـیش از ٠٢% در چرخـه هـای آزمـایش که در مورد ٤ بند ٩-٨-٢-٢ مشخص ،شده رخ ندهد. ٧. تمـامی نمونـه هـای اعضـای بـاربر قـائم سـامانه ی جداسـازی هنگـامی کـه مطـابق بنـد ٩ -٨ -٢ -٥ آزمایش می .شود، پایداری خود را حفظ کند اسـتثناء: کارشـناس طـراح ذیصـﻼح اجـازه دارد محـدوده ی مـورد ٣ ، مـورد ٤، و مـورد ٦ را بـرای در نظــر گــرفتن ضـریب هــای تغییـر خصوصــیات در بنـد ٩-٢-٨-٤ کــه بــرای طراحــی ســامانه ی جداسازی استفاده می،شود تنظیم کند. -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٤٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٩-٨-٥ آزمایش های تولید کارشــناس طــراح ذیصــﻼح بایــد یــک برنامــه ی آزمــایش بــرای دســتگاه های جداســازی کــه در ســاخت و اجــرای ســازه مــورد اســتفاده قــرار مــی،گیــرد تنظــیم نمایــد .برنامــه ی ،آزمــایش بایــد سـازگاری مقـادیر انـدازه گیـری شـده ی خصوصـیات اسـمی دسـتگاه جداسـاز را بـا انجـام آزمـایش ٠٠١% جداسـازها در ترکیـب فشـار و بــرش، در مقـدار جابجـایی نــه کمتـر از دو- سـوم جابجـایی ،بیشینهM D .، که با استفاده از خصوصیات کران پایین محاسبه شده است، ارزیابی نماید میـانگین نتـایﺞ تمـامی آزمـایش هـا بایـد در محـدوده ی مقـادیر تعریـف شـده توسـط(spec,max) λ و (spec,min) λ کـه در بنـد ٩-٢-٨-٤ تبیـین ،شـده اسـت قـرار گیـرد .اسـتفاده از محـدوده ی متفـاوت از مقـادیر بـرای دسـتگاه های جداسـاز جداگانـه و بـرای مقـدار میـانگین تمـامی دسـتگاه های جداسـاز از یک نوع مشخص مجاز است، مشـروط بـر ایـن کـه تفـاوت هـا در محـدوده هـای مقـادیر در هنگـام طراحـی هـر عضـو سـامانه ی ،جداسـازی همـان گونـه کـه در بنـد ٩-٢-٨-٤ توصـیف شـده ،اسـت .منظور گردد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دهم سازه‌های دارای مبراگر -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٤٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٠١-١ کلیات هـر سـازه ی دارای سـامانه ی میرایـی و متعلقـات آن بایـد مطـابق بـا الزامـات ایـن آئــین نامـه و اصـﻼحات خواسـته شـده در ایـن فصـل طراحـی و سـاخته شــود. در موقعیــت هـایی کــه در یــک سازه ی جداسازی شـده ی لـرزه ای، در تـراز جداسـازی ،میراگـر نصـب شـده باشـد، مقـادیر جابجـایی سرعت و شتاب در این تـراز بایـد مطـابق بـا فصـل ٩ ایـن آئـین نامـه تعیـین گـردد. کلیـه مـدارک و گزارش های مرتبط بـا ایـن فصـل مـی بایسـت توسـط گروهـی کـه خبرگـی آنهـا توسـط کارفرمـا بـه تأئیــد رســیده اســت، در چــارچوب قــانون و مقــررات کشــو ر و همچنــین آئــین نامــه هــای ابﻼغــی .وزارت نفت، مورد ارزیابی و بازنگری قرار گیرد ٠١-١-١ تعاریف تعـاریف زیـر فقـط در مـورد سـازه هـای دارای سـامانه ی میرایـی کـاربرد دارد کـه مفـاد آن در کنـار تعاریف فصل های ٢ ،٣ ٤ و قرار می.گیرد اعضا ی رو ین کنتـرل: اعضـایی کـه ظرف ت یـ تغ ر ییـ فـرم ر یـ غ اﻻسـت کی قابـل رش ی پـذ در آن هـا بـا کاهش قابل مﻼحظه ی مقاومت همراه است. دسـتگاه میرایـی یـک عضـو سـازه ای تغییرشـکل پـذیر از سـامانه ی میرایـی اسـت کـه در هنگـام وقوع حرکـت نسـبی در هـر یـک از دو انتهـای ،آن انـرژی مسـتهلک مـی کنـد. ایـن دسـتگاه شـامل تمــامی قطعــات، از جملــه پین،هـا پیﭻ،هـا صــفحات ،اتصـال قســمت هــای افـزوده،ی مهاربنــدها و سایر اجزای متصـل کننـده ی آن بـه سـازه مـی باشـد .دسـتگاه های میرایـی مـی توانـد در فـرم خطـی یا غیرخطـی عمـل نمایـد، و مـی تـوان آن هـا را بـر اسـاس وابسـتگی بـه جابـه جایی یـا وابسـتگی بـه سرعت، یا ترکیبی از آن دو دسته بندی نمود. دســتگاه میرایــی وابســته بــه جابجــایی: پاسـخ نیرویـی یــک دسـتگاه میرایـی وابسـته بــه جابجایی به طـور اصـولی، تـابعی از جابجـایی نسـبی بـین دو انتهـای دسـتگاه اسـت . ،بـه طـور کلـی پاسخ دستگاه میرایی مستقل از سرعت نسبی دو انتهای دستگاه، یا فرکانس تحریک است. دستگاه میرایی وابسـته بـه سـرعت: رابطـه نیـرو-جابجـایی بـرای دسـتگاه میرایـی وابسـته بـه سرعت به طور اصـولی تـابعی از سـرعت نسـبی بـین دو انتهـای دسـتگاه ،اسـت و هـم چنـین مـی توانـد تابعی از جابجایی نسبی بین دو انتهای دستگاه نیز باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٥٤٢ سامانه ی میرایی مجموعـه ای از اعضـای سـازه ای اسـت کـه شـامل دسـتگاه هـای ،میرایـی مسـتقل تمامی اعضای سازه ای یا مهاربنـدهای موردنیـاز بـرای انتقـال نیـرو بـه پایـه ی سـازه یـا بـه سـامانه ی باربر لرزه ای می باشد . ٠١-١-٢ نمادها :نمادهای بکار رفته در این فصل به شرح زیر هستند B1D : ضریب عددی، مشخص شده در جدول ٠١-١ ، برای نسبت میرایی مؤثر متناظر باmD  برای مود نوسان اصلی و زمان تناوب سازه برابر با1D T باشد B1E : ضریب عددی، مشخص شده در جدول ٠١-١ ، برای نسبت میرایی مؤثر متناظر با V  + I و زمان تناوب سازه برابر با1 T باشد B1M : ضریب عددی، مشخص شده در جدول ٠١-١ ، برای نسبت میرایی مؤثر متناظر باmM  برای مود نوسان اصلی و زمان تناوب سازه برابر با1M T باشد BmD : ضریب عددی، مشخص شده در جدول ٠١-١ ، برای نسبت میرایی مؤثر متناظر باmD  و زمان تناوب سازه برابر باm T باشد BmM : ضریب عددی، مشخص شده در جدول ٠١-١ ، برای نسبت میرایی مؤثر متناظر باmM  و زمان تناوب سازه برابر باm T باشد BR : ضریب عددی، مشخص شده در جدول ٠١-١ ، برای نسبت میرایی مؤثر متناظر باR  و زمان تناوب سازه برابر باR T باشد BV+I :ضریب عددی، مشخص شده در جدول ٠١-١ ، برای نسبت میرایی مؤثر متناظر با مجموع میرایی ،ویسکوز مود نوسان اصلی سازه در راستای مورد نظرVm  ،برای مود اول به اضافه ی ،میرایی ذاتی I ، و زمان تناوب سازه برابر با1 T باشد CmFD :ضریب نیرو ، مشخص شده در جدول ٠١-٢ CmFV :ضریب نیرو مشخص شده در جدول ٠١-٣ Cs1 :ضریب پاسخ لرزه ای مود نوسـان اصـلی سازه در راستای مورد نظر، برای مود اول بند ٠١-٧-١-٢-٤ یا ٠١-٧-٢-٢-٤ Csm :ضریب پاسخ لرزه ای مود نوسانmام سـازه در راستـای مورد نظـر، برای مـود اول بند ٠١-٧-١-٢-٤ یا برای مودهای باﻻتر بند ٠١-٧-١-٢-٦ CSR :ضریب پاسخ لرزه ای باقی مودهای نوسان سازه در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٢-٢-٨ D1D :جابجایی مرکز سختی تراز بام سازه ناشی از زلزله ی طرح در مود نوسان اصلی در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٢-٣-٢ -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٤٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. D1M :جابجایی مرکز سختی تراز بام سازه ناشی از زلزله ی نادر در مود نوسان اصلی در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٢-٣-٥ DmD :جابجایی مرکز سختی تراز بام سازه ناشی از زلزله ی طرح در مود نوسانmام در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-١-٣-٢ DmM :جابجایی مرکز سختی تراز بام سازه ناشی از زلزله ی نادر در مود نوسانm ،ام در راستای مورد نظر بند ٠١-٧-١-٣-٥ DRD :جابجایی مرکز سختی تراز بام سازه ناشی از زلزله ی طرح در باقی مودهای نوسانی در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٢-٣-٢ DRM :جابجایی مرکز سختی تراز بام سازه ناشی از زلزله ی نادر در باقی مودهای نوسانی در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٢-٣-٥ DY :جابجایی در مرکز سختی تراز بام سازه در لحظه ی تسلیم موثر سامانه ی باربر لرزه ای، بند ٠١-٧-٣-٣. Eloop :سطﺢ یک چرخه ی هیسترزیس بار-جابجایی، بند ٠١-٦-٢-٥ fi :نیروی جانـبی در تـرازiسـازه به طور تقریبـی مطابـق بند ٤-٠١-٤،توزیع شده است بند ٠١-٧-٢-٢-٣ Fi1 :نیـروی اینرسـی در ترازi)یا جرم متمرکزi ،( در مــود نوسان اصلی سازه در راستای مورد نظر بند ٠١-٧-٢-٢-٩ im F :نیروی اینرسی در تـرازi)یا جرم متمرکزi( در مــود نوسـانm ،ام سازه در راستای مورد نظر بند ٠١-٧-١-٢-٧ iR F :نیروی اینرسی در ترازi)یا جرم متمرکزi ،( در باقی مودهای نوسانی سازه در راستای مورد نظر بند ٠١-٧-٢-٢-٩ ih :ارتفاع ترازiاز تراز پایه، بند ٠١-٧-٢-٢-٣ n h :ارتفاع سازه ی ساختمان، بند ٠١-٧-٢-٢-٣ eI :ضریب اهمیت لرزه ای که طبق بند ٤-٣ تعیین شده است H q :ضریب تنظیم چرخه ی،هیسترزیس طبق تعریف بند ٠١-٧-٣-٢-٢-١ DSD Q :نیروی مورد نیاز در یک عضو سامانه ی میرایی برای مقابله با نیروهای طراحی لرزه ایِ دستگاه های میرایی وابسته به جابجایی، بند ٠١-٧-٤-٥. E Q :نیروی طراحی لرزه ای در هر عضو از سامانه ی میرایی ، بند ٠١-٧-٤-٥ mDSV Q :نیروی مورد نیاز یک در عضو از سامانه ی میرایی برای مقابله با نیروهای طراحی لرزه ایِ دستگاه ای ه میرایی وابسته به سرعت، ناشی از مود نوسانm ام سازه در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٤-٥. mSFRS Q :نیرو در یک عضو از سامانه ی باربر لرزه ای برابر با نیروی لرزه ای طراحی در مود نوسانmام سازه در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٤-٥. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٧٤٢ D1 S :پارامتر شتاب طیفی )بر حسبg( در زمان تناوب یک ثانیه در زلزله ی طرح، با نسبت میرایی ٥% DS S :پارامتر شتاب طیفی )بر حسبg ) ( نظیر زمان تناوب کوتاه ٢/٠ ثانیه( در زلزله ی طرح، با نسبت میرایی ٥% M1 S :پارامتر شتاب طیفی )بر حسبg( در زمان تناوب یک ثانیه در زلزله ی نادر، با نسبت میرایی ٥% MS S :پارامتر شتاب طیفی )بر حسبg ) ( در زمان تناوب کوتاه ٢/٠ ثانیه( در زلزله ی نادر، با نسبت میرایی ٥% 0 T :ضریب وابسته به نوع خاک از جنس زمان،تناوب ٠٢%نسبت دامنه ی شتاب طیفی ١ ثانیه به دامنه) ی شتاب طیفی پریود کوتاهDS S/ D1 S٢/٠( ، بند ٠١-٧-٣-١. 1 T :زمان تناوب مود اصلی در راستای مورد نظر. 1D T : زمان تناوب مؤثر مود نوسان اصلی سازه )برحسب ثانیه( در جابجایی ناشی از زلزله ی طرح در راستای مورد نظر، طبق تعریف بند ٠١-٧-١-٢-٥ یا ٠١-٧-٢-٢-٥ 1M T :زمان تناوب مؤثر مود نوسان اصلی سازه )برحسب ثانیه( در جابجایی ناشی از زلزله ی نادر در راستای مورد نظر، طبق تعریف بند ٠١-٧-١-٢-٥ یا ٠١-٧-٢-٢-٥ m T : زمان تناوب مؤثر مود نوسانm ،ام سازه )برحسب ثانیه( در راستای مورد نظر بند ٠١-٧-١-٢-٦ R T :زمان تناوب باقی مودهای نوسانی سازه )برحسب ثانیه( در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٢-٢-٧ S T :ضریب وابسته به نوع خاک از جنس زمان،تناوب نسبت دامنه ی شتاب طیفی ١ ثانیه به دامنه ی ) شتاب طیفی پریود کوتاهDS S/ D1 S(، بند های ٠١-٧-١-٢-٤ ،٠١-٧-١-٢-٦ ،٠١-٧-٢-٢-٤ ، ٠١-٧-٣-٢-٢-١ و ٠١-٧-٣-٤. V :نیروی برش لرزه ای در راستای مورد نظر، بند ٠١-٢-١-١ 1 V :مقدار نیروی برش طراحی لرزه ای برای مود نوسان اصلی سازه در راستای مورد نظر، که در بند ٠١-٧-٢-٢-١ یا بند ٠١-٧-٢-٢-٢ تعیین شده است m V :مقدار نیروی برش طراحی برای مود نوسانmام سازه در راستـای مورد نظر، بند ٠١-٧-١-٢-٢ min V :مقدار کمینه ی مجاز برش پایه که می تواند برای طراحی سامانه ی باربر لرزه ای سازه در راستای مورد نظر مورد استفاده قرار گیرد، بند ٠١-٢-١-١ R V :مقدار نیروی برش طراحی لرزه ای برای باقی مودهای نوسانی سازه در راستای مورد نظر، که در بند ٠١-٧-٢-٢-٦ تعیین شده است i w :وزن مؤثر لرزه ای کفiام سازه، بند ٨١-٧-١-٢-٢ 𝑊ഥଵ :وزن مؤثر لرزه ای مود نوسان اصلی سازه، که با رابطه ٠١-٦-ب برای مود اول تعیین شده است 𝑊ഥ௠ :وزن مؤثر لرزه ای مود نوسانmام سازه، بند ٠١-٧-١-٢-٢ -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٤٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. m W : بیشینه انرژی کرنشی مود نوسانmام سازه در راستای مورد نظر در جابجایی ،های مودیim  ، بند ٠١-٧-٣-٢-٢-١ mj W :کار انجام شده در دستگاه میراییiام در یک چرخه ی کامل پاسخ دینامیکی متناظر با مود نوسانmام سازه در راستای مورد نظر در جابجایی ،های مودیim  ، بند ٠١-٧-٣-٢-٢-١ 𝑊ഥோ :وزن مؤثر لرزه ای باقی مودهای نوسانی سازه، که با رابطه ٠١-٤٣ تعیین شده است α :ضریب توان سرعت که نیروی دستگاه میرایی را به سرعت دستگاه میرایی مرتبط می د کن HD  :بخشی از نسبت میرایی مؤثر سازه در راستای مورد نظر ناشی از رفتار هیسترتیک پس از تس لیم سامانه ی باربر لرزه ای و اعضای سامانه ی میرایی در تقاضای شکل پذیری مؤثر، D μ ، بند ٠١-٧-٣-٢-٢ HM  :بخشی از نسبت میرایی مؤثر سازه در راستای مورد نظر ناشی از رفتار هیسترتیک پس تس از لیم سامانه ی باربر لرزه ای و اعضای سامانه ی میرایی در تقاضای شکل پذیری مؤثر، M μ ، بند ٠١-٧-٣-٢-٢ I :بخشی از نسبت میرایی مؤثر سازه ناشی از اتﻼف انرژی ذاتی توسط اعضای،سازه ج در ابجایی تسلیم مؤثر سامانه ی باربر لرزه ای یا در موقعیتی بسیار نزدیک به آن ، بند ٠١-٧-٣-٢-١ mD  :میرایی مؤثر کل مود نوسانmام سازه در راستای مورد نظر در جابجایی ناشی از زلزله،ی طرح بند ٠١-٧-٣-٢ mM  :میرایی مؤثر کل مود نوسانmام سازه در راستای مورد نظر در جابجایی ناشی از زلزله ی نادر، بند ٠١-٧-٣-٢ R  :میرایی مؤثر کل باقی مودهای نوسانی سازه در راستای مورد نظر، که طبق بند ٠١-٧-٣-٢ )با استفاده ٠ از/١ = D μ و ٠/١= M μ( تعیین شده است Vm  :بخشی از نسبت میرایی مؤثر مود نوسانmام سازه در راستای مورد نظر ناشی از اتﻼف انرژی ویسکوز توسط سامانه ی ،میرایی در جابجایی تسلیم مؤثر سامانه ی باربر لرزه ای یا در موق عیتی بسیار نزدیک به آن ، بند ٠١-٧-٣-٢-٣ 1  :ضریب مشارکت مود نوسان اصلی سازه در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-١-٢-یا ٣ ٠١-٧-٢-٢-٣ برای مود اول m  :ضریب مشارکت مود نوسانmام سازه در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-١-٢-٣ R  :ضریب مشارکت باقی مودهای نوسانی سازه در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٢-٢-٧ i :تغییرشکل اﻻستیک ترازiسازه ناشی از نیروی جانبی،اعمال شدهif، بند ٠١-٧-٢-٢-٣ i1D  :تغییرشکل مرکز سختی ترازiدر مود اصلی سازه ناشی از زلزله ی طرح در راستای،مورد نظر بند ٠١-٧-٢-٣-١ iD  :تغییرشکل کلی مرکز سختی ترازiدر مود اصلی سازه ناشی از زلزله ی طرح در راستای،مورد نظر بند ٠١-٧-٢-٣ -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٩٤٢ iM  :تغییرشکل کلی مرکز سختی ترازiدر مود اصلی سازه ناشی از زلزله ی نادر در راستای،مورد نظر بند ٠١-٧-٢-٣ im  :تغییرشکل مرکز سخــتی ترازiدر مود نوسانmام سازه در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٣-٢-٣ imD  :تغییرشکل مرکز سختی ترازiدر مود نوسانmام سازه ناشی از زلزله ی طرح در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-١-٣-١ iRD  :تغییرشکل مرکز سختی ترازiدر باقی مودهای نوسانی سازه ناشی از زلزله ی طرح در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٢-٣-١ 1D  :تغییرمکان نسبی طبقه در مـود اصـلی سـازه ناشـی از زلزلـه ی طـرح در راسـتای ،مـورد نظـر بند ٠١-٧-٢-٣-٣ D  : ،تغییرمکان نسبی کل ناشی از زلزله ی طرح در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٢-٣-٣ M  : ،تغییرمکان نسبی کل ناشی از زلزله ی نادر در راستای،مورد نظر بند ٠١-٧-٢-٣ mD  :تغییرمکان نسبی طبقه در مود نوسانیmام سازه ناشی از زلزله ی طرح در راستای،مورد نظر بند ٠١-٧-١-٣-٣ RD  :تغییرمکان نسبی طبقه در باقی مودهای نوسانی سازه ناشی از زلزله ی طرح در راستای مور،د نظر بند ٠١-٧-٢-٣-٣ (ae,max) λ :ضریب درنظرگرفتن تغییرات احتمالی خصوصیات میراگر به مقادیری باﻻتر از مقادیر اسمی، ناشی از اثرات پدیده ی عمر طوﻻنی و محیط؛ این ضریب، از حاصل ضرب تمامی اثرات جداگانه ی پدیده ی عمر طوﻻنی و محیط به دست می آید؛ بند ٠١-٢-٤-٥ (ae,min) λ :ضریب درنظرگرفتن تغییرات احتمالی خصوصیات میراگر به مقادیری پایین تر از مقادیر اس،می ناشی از اثرات پدیده ی عمر طوﻻنی و محیط؛ این ضریب، از حاصل ضرب تمامی اثرات جداگانه ی پدیده ی عمر طوﻻنی و محیط به دست می آید، بند ٠١-٢-٤-٥ max  :ضریب درنظرگرفتن تمامی تغییرات احتمالی خصوصیات میراگر به مقادیری باﻻتر از مقادیر ا،سمی بند ٠١-٢-٤-٥ min  :ضریب درنظرگرفتن تمامی تغییرات احتمالی خصوصیات میراگر به مقادیری پایین تر از مقادیر اسمی، بند ٠١-٢-٤-٥ (spec,max) λ :ضریب منظور نمودن تغییرات مجاز خصوصیات میراگر در هنگام تولید، به مقادیری باﻻتر از م قادیر اسمی، که توسط کارشناس طراح ذیصﻼح تعیین می گردد، بند ٠١-٢-٤-٥ (spec,min) λ :ضریب منظور نمودن تغییرات مجاز خصوصیات میراگر در هنگام تولید، به مقادیری پایین تر از مقادیر اسمی، که توسط کارشناس طراح ذیصﻼح تعیین می گردد، بند ٠١-٢-٤-٥ (test,max) λ :ضریب درنظرگرفتن تمامی تغییرات احتمالی خصوصیات میراگر به مقادیری باﻻتر از مقادیر اسمی که از آزمایش های نمونه اولیه به دست آمده، و حاصل ضرب تمامی اثرات ناشی از آزمایش ،ها است بند ٠١-٢-٤-٥ -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٥٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. (test,min) λ :ضریب درنظرگرفتن تمامی تغییرات احتمالی خصوصیات میراگر به مقادیری پایین تر از مقادیر اسمی که از آزمایش های نمونه اولیه به دست آمده؛ و حاصل ضرب تمامی اثرات ناشی از آزمایش ه ا است، بند ٠١-٢-٤-٥  :تقاضای شکل پذیری مؤثر سامانه ی باربر لرزه ای در راستای مورد نظر D  :تقاضای شکل پذیری مؤثر سامانه ی باربر لرزه ای در راستای مورد نظر ناشی از جنبش های زمی ن در زلزله ی طرح، بند ٠١-٧-٣-٣ M  :تقاضای شکل پذیری مؤثر سامانه ی باربر لرزه ای در راستای مورد نظر ناشی از جنبش های زمی ن در زلزله ی نادر، بند ٠١-٧-٣-٣ max  :مقدار بیشینه ی مجاز تقاضای شکل پذیری مؤثر سامانه ی باربر لرزه ای در راستای مورد نظر ناشی از جنبش های زمین در زلزله ی طرح، بند ٠١-٧-٣-٤ i1  :دامنه ی جابجایی در ترازiدر مود نوسان اصلی سازه در راستای مورد نظر که در تراز بام به مقدار واحد مقیاس شده است، بند ٠١-٧-٢-٢-٣ im  :دامنه ی جابجایی در ترازiدر مود نوسانیmام سازه در راستای مورد نظر که در تراز بام به مقدار واحد مقیاس شده است، بند ٠١-٧-١-٢-٢ iR  :دامنه ی جابجایی در ترازiدر باقی مودهای نوسانی سازه در راستای مورد نظر که در تراز بام به مقدار واحد مقیاس شده است، بند ٠١-٧-٢-٢-٧ 1D  :سرعت طبقه ناشی از مود نوســان اصلی ســازه در زلــزله،ی طــرح در راستای مورد نظر بند ٠١-٧-٢-٣-٤ D  :سرعت کل طبقه در زلزله ی طرح در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-١-٣-٤ M  :سرعت کل طبقه در زلزله ی نادر در راستای مورد نظر، بند ٠١-٧-٢-٣ mD  :سرعت طبقه ناشــی از مــود نوســانیmام سازه در زلزله،ی طــرح در راستــای مورد نــظر بند ٠١-٧-١-٣-٤ RD  :سرعت طبقه ناشی از باقی مـــودهای نوسانی ســـازه در زلــزله،ی طرح در راستای مورد نظر بند ٠١-٧-٢-٣-٤ } -------- صفحهٔ بعد -------- سازه‌های دارای میراگر/ ۲۵۱ جدول ۱-۱۰ ضریب میرایی. (+ء 0( ۶( ۰ رد( وت بدوت] (هنگامی که زمان نناوب سازه بزرگ‌نر با مساوی 70 باشد) نسبت میرایی موْثر. [] ضریب کاهش دامنه‌ی طیف طراحی. ۶ سر ۰/۸ ۵ ۱۰ ۱۰ ۱1۲ ۳۰ ۱/۵ ۳۰ ۱/۸ ۴۰ ۳/۱ ۵۰ از ۶۰ ۳/۷ ۷۰ ۳/۰ ۸۰ ۳/۳ ۹۰ ۳/۶ ۱۰۰ ۴/۰ ۲-۰ الزامات کلی طراحی ۱-۲-۰ الزامات سامانه‌ی باربر لرزه‌ای و سامانه‌ی میرایی در طراحی سازه. باید الزامات اصلی برای سامانه‌ی باربر لرزه‌ای و سامانه‌ی میرایی» مطابق آنچه در بندهای بعدی تعریف شده است. در نظر گرفته شود. سامانه‌ی باربر لرزه‌ای باید مقاومت لازم برای پاسخگویی به نیروهای تعریف شده در بند ۱۱-۲-۱۰ را داشته باشد. می‌توان برای کنترل تغییرمکان نسبی طبقه از سامانه‌ی میرایی در کنار سامانه‌ی باربر لرزه‌ای استفاده نمود. ۱-۱-۲-۰ سامانه‌ی باربر لرزه‌ای سازه‌های دارای سامانه‌ی میرایی. باید در هر راستای جانبی دارای یک سامانه‌ی باربر لرزه‌ای باشد که با یکی از انواع سامانه‌های ارائه شده در استاندارد ۰۲۸۰۰ مطابقت داشته باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٥٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. طراحـی سـامانه ی بـاربر لـرزه ای در هـر راسـتا بایـد بـه گونـه ای انجـام پـذیرد کـه ضـابطه ی بـرش پایـه ی کمینـه در ایـن بنـد و بسـته بـه روش تحلیـل انتخـاب شـده، یکـی از مـوارد زیـر را بـرآورده :نماید الف( در صورت استفاده از روش تاریخچه ی زمانی پاسخ غیرخطی )بند ٠١-٣ (، رعایت الزامات بند ٠١-٤ ؛ یا ب( در صورت استفاده از روش طیف پاسخ )بند ٠١-٧-١ (، یا روش نیروی جانبی ) معادل ٠١- ٧-٢ (، رعای ت الزامات بند ٠١-٧-٤. بــرش پایــه ی لـرزه ای مـورد اسـتفاده بـرای طراحـی سـامانه ی بـاربر لـرزه ای نبایـد کمتـر از min V ،باشد که در آن min V مقدار بزرگ تر به دست آمده از رابطه های ٠١-١ ٠١ و-٢ است: ٠١-١ ٠١-٢ که در آن V برش پایه ی لرزه ای در راستای مورد نظر مطابق با بند ٤-٠١ تعیین می گردد، وV+I B، ضریب عددی ارائه شده در جدول ٠١-١ است. برای تعیین این ضریب، نسبت میرایی مؤثر برابر با مجموع نسبت میرایی ویسکوز مود اصلی سازه در ،راستای مورد نظر Vm β )برای مود اول(، به اضافه ی نسبت میرایی ،ذاتی Iβ، و زمان تناوب سازه برابر اب 1 T .است اســتثنا: در صــورت وجــود هــر یــک از شــرایط زیــر، بــرش پایــه ی لــرزه ای کــه بــرای طراحــی سامانه ی باربر لرزه ای مورد استفاده قرار می گیرد نباید کمتر از V در نظر گرفته شود: ١. در راســتای ،مــورد نظــر در پیکربنــدی دســتگاه هــای ســامانه ی میرایــی بــرای تحمــل پیچش در هر طبقه کمتر از دو دستگاه .میرایی استفاده شده باشد ٢. ســامانه ی بــاربر لــرزه،ای دارای نســبت نــامنظمی ) پیچشــیTIR (بزرگ تــر ٤ از/١ ، یــا نامنظمی در ارتفاع از نوع )ب( در جدول ٤-١ .است ٠١-٢-١-٢ سامانه ی میرایی دستگاه های میرایی و تمامی اجزای ﻻزم برای اتصال دستگاه های میرایی به اعضای دیگر سازه به گ ونه ای طراحی شود که در مقابل بارهای ناشی از زلزله ی نادر، اﻻستیک باقی بماند .اعضای دیگر سامانه ی میرایی می تواند در زلزله ی نادر پاسخ غیراﻻستیک داشته باشد، در صورتی که از طریق تحلیل یا انجام آزمایش نشان داده شود که پاسخ غیراﻻستیک این اعضا بر روی عملکرد سامانه ی میرایی تأثیر منفی ن دارد. در -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٣٥٢ این صورت، چه از روش تحلیل طیفی در بند ٠١-٧-١ یا روش نیروی جانبی معادل در بند ٠١-٧-٢ استفاده شده باشد، پاسخ غیراﻻستیک باید مطابق با الزامات بند ٠١-٧-٤-٦ محدود گردد. اعضای نیروکنترل در سامانه ی میرایی برای نیر وهای لرزه ای که ٠٢% نسبت به مقادیر به دست آمده از میانگین پاسخ جنبش های زمین در زلزله ی نادر افزایش داده شده، طراحی .گردد ٠١-٢-٢ خﻄر لرزه ای ٠١-٢-٢-١ کمیت های شتاب طیفی و طیف زلزله کمیــت هــای شــتاب طیفــی، یعنــی DS S ، D1 S در ســطﺢ زلزلــه ی طــرح، و MS S وM1 S در ســطﺢ زلزله ی نادر، و هم چنین طیـف هـای زلزلـه ی طـرح و زلزلـه ی نـادر بایـد مطـابق بـا الزامـات فصـل ٣ ، تعیین شود. ٠١-٢-٢-٢ جنﺒش های زمین برای تحلیل های تاریخچه ی زمانی در مـواردی کـه بـرای طراحـی سـازه های دارای سـامانه ی میرایـی از تحلیـل تاریخچـه زمـانی پاسـخ مطابق بـا بنـد ٠١-٣ اسـتفاده ،شـود مفـاد بنـد ٣-٠١ ٤ و-٢١-٢ اعمـال مـی،گـردد بـا ایـن تفـاوت کــه بـرای تعیـین دامنــه ی زمـان تنـاوب بـرای مقیـاس سـازی یـا انطبـاق، از خصوصـیات اسـمی دسـتگاه های میرایـی در سـطﺢ زلزلـه ی نـادر، بخـش ٠١-٢-٤-٤ ، اسـتفاده مـی گـردد .جنـبش هـای زمین برای زلزله ی طرح برابر با دو سوم جنبش های زمین در زلزله ی نادر در نظر گرفته می شود. ٠١-٢-٣ انتخاب روش تحلیل تحلیــل و طراحــی ســازه هــایی کــه در آن هــا بــرای تــأمین مقاومــت لــرزه ای از ســامانه ی میرایــی ،اســتفاده شــده اســت بایــد از روش تحلیـل تاریخچــه ی زمــانی غیرخطــی در بنــد ٠١-٣ اســتفاده .شود استثناء: بـرای تحلیـل و طراحـی ایـن سـازه هـا اسـتف اده از روش تحلیـل طیفـی در بنـد ٠١-٧-١، مشـروط بـه رعایـت تمـامی محـدودیت هـای بنـد ٠١-٢-٣-١ ، یـا روش نیـروی جـانبی معـادل در بند ٠١-٧-٢ ، مشروط به رعایت تمامی محدودیت های بند ٠١-٢-٣-٢ .، مجاز است -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٥٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٠١-٢-٣-١ روش تحلیل طیفی اسـتفاده از روش تحلیـل طیفـی در بنـد ٠١-٧-١ بـرای تحلیـل و طراحـی مجـاز اسـت، مشـروط بر اینکه تمامی شرایط زیر رعایت گردد: ١. سامانه ی میرایـی در هـر راسـتای ،اصـلی حـداقل دارای دو دسـتگاه میرایـی در هـر طبقـه برای مقابله با پیچش .باشد ٢. نسبت میرایی مؤثر ،کـل بـرای مـود اصـلی سـازهmD β ،بـرای مـود اول در راسـتای مـورد نظر بیش از ٥٣% .نباشد ٠١-٢-٣-٢ روش نیروی جانﺒی معادل اســتفاده از روش نیــروی جــانبی معــادل در بنــد ٠١-٧-٢ بــرای تحلیــل و طراحــی مجــاز ،اســت مشروط بر اینکه تمامی شرایط زیر رعایت گردد: ١. ســامانه ی میرایــی در هــر راســتای ،اصــلی دارای حــداقل دو دســتگاه میرایــی در هــر طبقه .برای تحمل پیچش باشد ٢. نسبت میرایی مؤثر ،کـل بـرای مـود اصـلی سـازهmD β ،بـرای مـود اول در راسـتای مـورد نظر بیش از ٥٣% .نباشد ٣. سـامانه ی بـاربر لـرزه ای دارای نـامنظمی در ارتفـاع از نـوع )الـف( یـا )ب( طبـق جـدول ٤ -١، یا نامنظمی در پﻼن از نوع )الف( یا )ب( طبق جدول ٤-٢ .نباشد ٤. دیافراگم کف،طبقات طبق تعریف بند ٤-٣١ ، صلب باشد. ٥. ارتفاع سازه ی باﻻی تراز پایه از ٠٣ متر فراتر نرود. ٠١-٢-٤ سامانه ی میرایی ٠١-٢-٤-١ طراحی دستگاه میرایی ،طراحی تولید و نصب دستگاه های میرایـی بایـد بـر مبنـای پاسـخ گـویی بـه جنـبش هـای زمـین در زلزله ی نادر و هم چنین بررسی تمامی موارد زیر انجام شود: ١. افت چرخه ی کم تعداد ناشی از جابجایی های بزرگ در اثر بارهای لرزه .ای ٢. افت چرخه ی پُـر تعـداد ناشـی از جابجـایی،هـای کوچـک در اثـر بـار بـاد بارهـای حرارتـی یا دیگر بارهای چرخه.ای -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٥٥٢ ٣. نیروها یا جابجایی های ناشی از بارهای .ثقلی ۴ . چسـبیدگی در بخـش،هـایی از دسـتگاه بـه دلیـل خـوردگی یـا ،سـایش تخریـب ،زیسـتی ،رطوبت یا قرار گرفتن در معرض مواد .شیمیایی ۵ . قـرار گـرفتن در معـرض شـرایط ،محیطـی ،بـرای نمونـه، دمـا ،نـم، رطوبـت تـابش ) ماننـد نور ماوراء بنفش(، و مواد واکنش زا یا خورنده )مانند آب شور( .و موارد دیگر در سـامانه ی میرایـی نبایـد از دسـتگا ه هـای دارای سـطﺢ تمـاس دو فلـز کـه احتمـال وقـوع جـوش سرد در سطﺢ لغزش آن ها .وجود دارد، استفاده گردد دسـتگاه هـای میرایـی کـه در معـرض خرابـی ناشـی از خسـتگی در چرخـه ی کـم تعـداد قـرار دارد باید بتواند بدون ،لغـزش حرکـت یـا رفتـار چرخـه ی غیراﻻسـتیک در برابـر نیروهـای بـاد ایسـتادگی کند. دسـتگاه ِطراحـی های میرایـی بایـد بـه گونـه ای باشـد کـه در بـر گیرنـده ی اثـرات ناشـی از دامنـه ی شـرایط ،دمـایی سـایش ،دسـتگاه رواداری،هـای سـاخت و سـایر اثراتـی باشـد کـه مطـابق بـا بنـد ٠١-٢-٤-٤ ، مـی توانـد باعـث تغییـر خصوصـیات دسـتگاه در طـول عمـر طراحـی آن گـردد. دمـای محـیط بایـد دمـای متعـارف خـدمت رسـانی دسـتگاه .میرایـی باشـد دامنـه ی دمـای طراحـی بایـد محدوده ی دمای خدمت رسانیِ کمینه و بیشینه ی ساﻻنه ی دستگاه .میرایی را پوشش دهد ٠١-٢-٤-٢ حرکت چند محوره محـل هـای اتصـال دسـتگاه هـای میرایـی بایـد انعطـاف ﻻزم بـرای وفـق یـافتن بـا جابجـایی هـای هم زمان ،در راستاهای مختلف طولی جانبی و قائم سامانه ی میرایی را داشته باشد. ٠١-٢-٤-٣ بازرسی و آزمایش دوره ای باید دسترسـی ﻻزم بـرای بازرسـی و حـذف کلیـه ی دسـتگاه هـای میرایـی فـراهم باشـد . کارشـناس طـراح ذیصـﻼح کـه مسـئول طراحـی سـازه اسـت، بایـد بـرای حصـول اطمینـان از پاسـخ مطلـوب دستگاه های میرایـی در طـول عمـر طراحـی، برنامـه ی ،بازرسـی نگهـداری و آزمـایش بـرای هـر نـوع دسـتگاه میرایـی را تـدوین نمایـد. سـطﺢ بازرسـی و آزمـایش بایـد بـر اسـاس تاریخچـه ی خـدمت رسـانی دستگاه های میرایی و احتمال بروز تغییر در خصوصیات در طول عمر دستگاه تنظیم شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٥٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٠١-٢-٤-٤ خصوﺻیات اسمی طراحی خصوصــیات اســمی طراحــی بــرای دســتگاه های اتــﻼف انــرژی بایــد از اطﻼعــات آزمــایش نمونــه اولیه ی مخـتص پـروژه یـا آزمایش هـای نمونـه اولیـه ی پیشـین کـه بـر روی دسـتگاه هایی بـا نـوع و ا ندازه ی مشابه انجـام شـده، بـه دسـت آیـد. خصوصـیات اسـمی ،طراحـی طبـق بنـد ٠١ -٦ -٢ -٤ )٢،( بـر اسـاس اطﻼعـات حاصـل از آزمایش هـای نمونـه اولیـه کـه در بنـد ٠١-٦-٢-٢ )٢ ،( مشـخص شـده تعیـین مـی شـود. ﻻزم اسـت ایـن خصوصـیات اسـمی طراحـی همـان طور کـه در بنـد ٠١-٢-٤-٥ اشاره شده است، با ضرایب تغییر خصیصه یا ضرایب ﻻندا) λ (اصﻼح شود. ٠١-٢-٤-٥ بیشینه و کمینه ی خصوﺻیات میراگر برای در نظر گـرفتن تغییـر در کمیـت هـای اسـمی طراحـی بـرای هـر نـوع دسـتگاه ،میرایـی بـرای منظـور نمـودن اثـرات گرمـایش ناشـی از حرکـت دینـامیکی چرخـه،ای سـرعت ،بارگـذاری مـدت دوام بارگــذاری لــرزه ای و ،بــاد تغییرپــذیری و عــدم قطعیــت در خصوصــیات دســتگاه در هنگــام ،تولیـد دمـای ،عملیـاتی پدیـده ی عمـ،ر طــوﻻنی و قـرار گـرفتن در معــرض محـیط و آلــودگی، از ضرایب بیشینه و کمینـه ی اصـﻼح خصیصـه ) λ (اسـتفاده مـی شـود . بـرای توسـعه ی ضـرایب اصـﻼح خصیصـه ﻻزم اســت از اطﻼعـات آزمـایش صـﻼحیت تولیـد کننــده، مطــابق بــا بنـد ٠١-٦-١-١ و اطﻼعات آزمایش نمونه ،اولیه مطابق با بند ٠١-٦-٢، استفاده شود. مقـادیر بیشـینه و کمینـه ی ضـرایب اصـﻼح خصیصـه ) λ (بـرای هـر دسـتگاه، مطـابق بـا رابطـه های ٠١-٣-الــف و ٠١-٣- ،ب توســط کارشــناس طــراح ذیصــﻼح تعیــین مــی،شــود و بــرای منظــور نمـودن تغییـر کمیـت هـا نسـبت بـه خصوصـیات اسـمی، در تحلیـل و طراحـی مـورد اسـتفاده قـرار می گیرد. ٠١-٣-الف 𝜆௠௔௫= ቆ1 + ൬0.75 × ቀ𝜆(௔௘,௠௔௫) −1ቁ൰ቇ× 𝜆(௧௘௦௧,௠௔௫) × 𝜆(௦௣௘௖,௠௔௫) ≥1.2 ٠١-٣-ب 𝜆௠௜௡= ቆ1 −൬0.75 × ቀ1 −𝜆(௔௘,௠௜௡)ቁ൰ቇ× 𝜆(௧௘௦௧,௠௜௡) × 𝜆(௦௣௘௖,௠௜௡) ≤0.85 که (ae,max) λ = ضــریب درنظرگــرفتن تغییــرات احتمــالی خصوصــیات میراگــر بــه مقــادیری بــاﻻتر از مقــادیر اســمی، ناشــی از اثــرات پدیــده ی عمــر طــوﻻنی و محــیط؛ ایــن ضــریب، از حاصل ضــرب تمامی اثرات جداگانه ی پدیده ی عمر طوﻻنی و محیط به دست می آید؛ -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٧٥٢ (ae,min) λ = ضـریب درنظرگـرفتن تغییـرات احتمـالی خصوصـیات میراگـر بـه مقـادیری پـایین تـر از مقــادیر اســمی، ناشــی از اثــرات پدیــده ی عمــر طــوﻻنی و محــیط؛ ایــن ضــریب، از حاصل ضــرب تمامی اثرات جداگانه ی پدیده ی عمر طوﻻنی و محیط به دست می آید؛ (test,max) λ = ضــریب درنظرگــرفتن تمــامی تغییــرات احتمــالی خصوصــیات میراگــر بــه مقــادیری بـاﻻتر از مقـادیر اسـمی کـه از آزمایش هـای نمونـه اولیـه بـه دسـت آمـده؛ و حاصل ضـرب تمـامی اثرات ناشی از آزمایش ها است؛ (test,min) λ = ضــریب درنظرگــرفتن تمــامی تغییــرات احتمــالی خصوصــیات میراگــر بــه مقــادیری پایین تـر از مقـادیر اسـمی کـه از آزمایش هـای نمونـه اولیـه بـه دسـت آمـده؛ و حاصل ضـرب تمـامی اثرات ناشی از آزمایش ها است؛ (spec,max) λ = ضــریب منظــور نمــودن تغییــرات مجــاز خصوصــیات میراگــر در هنگــام تولیــد، بــه مقادیری باﻻتر از مقادیر اسمی، که توسط کارشناس طراح ذیصﻼح تعیین می گردد؛ و (spec,min) λ = ضــریب منظــور نمــودن تغییــرات مجــاز خصوصــیات میراگــر در هنگــام تولیــد، بــه مقادیری پایین تر از مقادیر اسمی، که توسط کارشناس طراح ذیصﻼح تعیین می.گردد اسـتثنا: در صـورتی کـه اطﻼعـات بـه دسـت آمـده از آزمـایش، توسـط کارشـناس طـراح ذیصـﻼح بررسـی دقیـق شـد ه و مـورد پـذیرش قـرار گیـرد، اسـتفاده از مقـادیر کوچـک تر ٢ از/١ بـرای max λ و مقادیر بزرگ تر از ٥٨/٠ برای min λ مجاز است. بــرای تحلیــل و طراحــی هــر دســتگاه، خصوصــیات بیشــینه و کمینــه ی کمیــت هــای هــر مــدل تحلیلی به ترتیب مطابق با رابطه ٠١-٤- الف و رابطه ٠١-٤-ب به شرح زیر تعیین می:شود ٠١-٤-الف max λ × خصوصیات اسمی طراحی = خصوصیات بیشینه طراحی ٠١-٤-ب min λ × خصوصیات اسمی طراحی = خصوصیات کمینه طراحی بــرای تحلیــل و ،طراحــی مقــادیر بیشــینه و کمینــه ی خصیصــه بــرای هــر کمیــت ﻻزم در مــدل تحلیلی، متناسب بـا روش انتخـابی بـرای تحلیـل تعیـین مـی گـردد. بـرای حالـت تحلیـل و طراحـی بیشینه، بایـد تمـامی مقـادیر بیشـینه ی ضـرایب ،سـرعت ،سـختی ،مقاومـت و اتـﻼف انـرژی در نظـر ،گرفتــه شــود و بــرای حالــت تحلیــل و طراحــی کمینــه، بایــد تمــامی مقــادیر کمینــه ی ضــرایب ،سرعت ،مقاومت سختی و اتﻼف انرژی در نظر گرفته شود. ﻻزم اســت مقــادیر بیشــینه و کمینــه ی ،خصوصــیات بــرای بارهــا و جابــه جایی های متنــاظر بــا شرایط زلزله ی طرح و زلزله ی نادر به طور جداگانه تعیین گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٥٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٠١-٢-٤-٦ نامعینی در سامانه ی میرایی اگر در هـر طبقـه از سـاختمان در دو راسـتای اصـلی، کمتـر از چهـار دسـتگاه اتـﻼف انـرژی نصـب ،شـده باشـد یـا در دو سـمت مرکـز سـختی هـر طبقـه در هـر راسـتای ،اصـلی کمتـر از دو دسـتگاه ،قرار داده شده باشـد تمـامی دسـتگاه های اتـﻼف انـرژی بایـد بتوانـد جابجـایی هـایی برابـر بـا ٠٣١% بیشینه جابجـایی محاسـبه شـده بـرای ،آن دسـتگاه تحـت زلزلـه ی نـادر را تحمـل کنـد. دسـتگاه هـای وابسته به سرعت بایـد بتوانـد نیـرو و جابجـایی متنـاظر بـا سـرعتی برابـر بـا ٠٣١% بیشـینه سـرعت محاسبه شده برای آن ،دستگاه تحت زلزله ی نادر را تحمل کند. ٠١-٣ روش تحلیل تاریخچه ی زمانی غیرخﻄی خصوصـیات سـختی و میرایـی دسـتگاه های میرایـی کـه در مـدل هـای تحلیلـی مـورد اسـتفاده قـرار می گیرد، باید مبتنـی بـر آزمـایش دسـتگاه های میرایـی، مشـخص شـده در بنـد ٠١-٦ باشـد، یـا بـر اسـاس نتـایﺞ آن هــا مــورد تأییــد قــرار گیــرد. در صــورت لــزوم، بــرای منظــور نمــودن وابســتگی دســتگاه بــه ،فرکــانس دامنــه و مــدت دوام بارگــذاری لــرزه ای، ﻻزم اســت مشخصــات غیرخطی نیرو - سرعت - جابجایی دستگاه های میرایی به صراحت مد .ل شود در تحلیــل تاریخچــه ی زمــانی غیرخطــی بــرای ســامانه ی بــاربر لــرزه ای و ســامانه ی میرایــی می بایست از مدل هـای ریاضـی مناسـب کـه در ایـن بنـد بیـان شـده ،اسـت اسـتفاده نمـود. چنـین مــدلی بایــد بــه صــراحت رفتــار هیســترتیک غیرخطــی تمــامی اعضــا و اتصــاﻻتی کــه رفتــار غیراﻻسـتیک دارد را بـه شـیوه ای منطبـق بـا ،اطﻼعـات در دسـترس از نتـایﺞ آزمایشـگاهی در نظـر گیرد .اطﻼعات آزمایشـی نبایـد بـه محـدوده هـایی فراتـر از سـطوح تغییرشـکل هـای آزمـایش ،شـده تعمیم داده شود .اگر نتایﺞ تحلیـل هـا نشـان دهـد کـه امکـان وقـوع کـاهش در سـختی یـا مقاومـت عضو وجود دارد، مدل های هیسترتیک باید این اثرات را .منظور کند اسـتثنا: اگـر بـا انتخـاب مقـدار ٠/١ بـرای ضـریب کـاهش ،مقاومـت φ، نیـروی محاسـبه شـده در عضــوی از ســامانه ی بــاربر لــرزه ای یــا ســامانه ی میرایــی ٥ از/١ برابــر مقاومــت مــورد انتظــار آن تجاوز ،نکند آن عضو می تواند به صورت خطی مدل شود. نسـبت میرایـی ذاتـی سـازه نبایـد بیشـتر ٣ از% میرایـی بحرانـی در نظـر گرفتـه ،شـود مگـر اینکـه اطﻼعات آزمـایش در سـطﺢ تغییرشـکل متنـاظر بـا جابجـایی مـؤثر تسـلیم در سـامانه ی بـاربر لـرزه ای یـا در موقعیتی بسیار نزدیک به آن از مقادیر باﻻتری پشتیبانی کند. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٩٥٢ تحلیل باید برای هر دو سـطﺢ زلزلـه ی طـرح و زلزلـه ی نـادر انجـام شـود .در تحلیـل زلزلـه ی طـرح نیازی به منظـور نمـودن اثـرات خـروج از مرکزیـت تصـادفی نیسـت .نتـایﺞ حاصـل از تحلیـل سـازه در مقابل زلزله ی طرح بـرای طراحـی سـامانه ی بـاربر لـرزه ای مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیـرد. نتـایﺞ حاصـل از تحلیـل سـازه بـرای زلزلـه ی نـادر بـرای طراحـی سـامانه ی میرایـی مـورد اسـتفاده قـرار می .گیرد ٠١-٣-١ مدل رفتاری دستگاه میرایی مــدل های ریاضــی دســتگاه های میرایــی وابســته بــه جابجــایی بایــد شــامل رفتــار هیســترتیک دسـتگاه،ها متنـاظر بـا اطﻼعـات آزمـایش ،باشـد و تمـامی تغییـرات مـؤثر در سـختی، مقاومـت، و حتــی شــکل چر خــه هــای هیســترتیک را در نظــر گیــرد . مــدل های ریاضــی دســتگاه های میرایــی وابسته به سرعت بایـد شـامل ضـریب سـرعت متنـاظر بـا اطﻼعـات آزمـایش باشـد .اگـر خصوصـیات دستگاه میرایی با زمان یـا دمـا، یـا هـر دوی آن هـا، تغییـر ،کنـد ایـن رفتـار بایـد بـه صـراحت مـدل شـود .اعضـای انعطاف پـذیر دسـتگاه های میرایـی کـه واحـدهای میراگـر را بـه سـازه متصـل می کنـد باید در مدل منظور شود. اسـتثنا: اگـر انتظـار مـی رود کـه در طـول تحلیـل تاریخچـه ی زمـانی، خصوصـیات دسـتگاه هـای میرایــی تغییــر مــی،کنــد پاســخ دینـامیکی را مــی تــوان بــر اســاس پــوش حاصــل از خصوصــیات بیشـینه و کمینـه ی ،دسـتگاه مبتنـی بـر بنـد ٠١-٢-٤-٥ ، تعیـین نمـود. تمـامی ایـن مـوارد حـدی حاصـل از تغییـر در خصوصـیات دسـتگاه بایـد همـان شـرایط متنـاظر بـا مدل سـازی صـریﺢ رفتـار وابسته به زمان دستگاه ها را .پوشش دهد ٠١-٣-٢ خروج از مرکزیت تصادفی جرم خـروج از مرکزیـت ذاتـی ناشـی از عـدم تقـارن در جـرم و سـختی بایـد در تحلیـل بـرای زلزلـه ی نادر در نظر گرفتـه شـود . عـﻼوه بـر ،ایـن در هنگـام تحلیـل بایـد خـروج از مرکزیـت تصـادفی در دو راسـتای مسـتقل متعامـد در تـراز هـر دیـافراگم شـامل انتقـال مرکـز جـرم از محـل محاسـبه شـده به اندازه ی ٥% بُعد .دیافراگم در هر راستا منظور گردد اســتثنا: مـی تـوان اثـرات خـروج از مرکزیـت تصـادفی را از طریـق تعیـین ضـرایب بزرگنمـایی و اعمــال آن هــا بــر روی نیروهــا، تغییرمکــان نســبی طبقــات، و تغییرشــکل هــا منظــور نمــود. ایــن -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٦٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ضـرایب اجـازه مـی دهـد نتـایﺞ بـه دسـت آمـده از یـک تحلیـل بـا پیکربنـدی خـروج از مرکزیـت محاسباتی، مقادیر پوش حاصل از ت .مامی حاﻻت خروج از مرکزیت جرم، را در بر گیرد ٠١-٣-٣ کمیت های پاسخ بیشـینه مقـادیر هـر کمیـت پاسـخ مـورد نظـر بایـد بـرای هریـک از جنـبش هـای زمـین کـه بـرای تحلیـل تاریخچـه ی زمـانی مـورد اسـتفاده قـرار گرفتـه، محاسـبه شـود .کمیـت هـای پاسـخ بایـد ،شامل نیروهـا جابجـایی هـا و سـرعت هـا )در مـورد دسـتگاه هـای وابسـته بـه سـرعت ( بـرای تمـامی دسـتگاه هـای میرایـی باشـد. مـی بایسـت مقـدار متوسـط هـر کمیـت پاسـخ مـورد نظـر، حاصـل از نتــایﺞ مجموعــه ی جنــبش هــای زمــین در زلزلــه ی طــرح یــا مجموعــه ی جنــبش هــای زمــین در زلزله .ی نادر، برای طراحی مورد استفاده قرار گیرد ٠١-٤ شرایط بار لرزه ای و معیارهای پﺬیرش برای روش تاریخچه ی زمانی غیرخﻄی بـرای روش تحلیـل تاریخچـه ی زمـانی غیرخطـی در بنـد ٠١-٣ ، سـامانه ی بـاربر لـرزه،ای سـامانه ی ،میرایـی شــرایط ،بارگــذاری و معیارهــای پــذیرش بــرای کمیــت هــای پاســخ مــورد نظــر بایــد بــا الزامات زیربند های زیر مطابقت داشته باشد. ٠١-٤-١ سامانه ی باربر لرزه ای سامانه ی باربر لـرزه ای بایـد الزامـات مربـوط بـه مقاومـت در بنـد ٤-٥ را بـا اسـتفاده از هـر دو مـورد زیر برآورده :کند ١. برش پایه ی لرزه،ای min V، همان طور که در بند ٠١-٢-١-١ ارائه شده ،است و ٢. تقاضاهای حاصل از تحلیل تاریخچه ی زمانی غیرخطی تحت زلزله ی طرح. تغییرمکـان نسـبی طبقـات بایـد بـا اسـتفاده از مـدل ترکیبـی سـامانه ی بـاربر لـرزه ای و سـامانه ی میرایی تحت جنـبش هـای زمـین در زلزلـه ی نـادر محاسـبه شـود . خـروج از مرکزیـت تصـادفی نیـز باید .منظور گردد بیشـینه تغییرمکــان نســبی طبقــه در زلزلــه ی نـادر نبایـد ٣ از%، و هــم چنــین از محــدودیت هـای تغییرمکــان نســبی طبقــات در جــدول ٤-٠١ ، کــه در ضــریبd 1.5R/C یــا ٩/١ ، هــر کــدام کــه -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/١٦٢ کوچــک تر اســت، ضــرب شــده باشــد، فراتــر رود. مقــادیرd C و R بــرای قــاب ســاختمانی تحــت بررسی باید از جدول ٤-٥ ، گرفته شود. ٠١-٤-٢ سامانه ی میرایی دستگاه های میرایی و اتصـاﻻت آن هـا بایـد از لحـاظ ظرفیـت و انـدازه بـه گونـه ای باشـد کـه تحمـل ،نیروها جابجایی ها و سـرعت هـای ناشـی از جنـبش زمـین در زلزلـه ی نـادر را داشـته باشـد. اعضـای نیرو-کنتـرل در سـامانه ی میرایـی بایـد بـرای نیروهـای لـرزه ای ٠٢% بزرگ تـر از میـانگین نیروهـای پاسخ در برابر جنبش های زمین در زلزله .ی نادر طراحی شود ٠١-٤-٣ ترکیﺐ اثرات بار اثرات ناشـی از بارهـای ثقلـی و نیروهـای لـرزه ای بـر روی سـامانه ی میرایـی بایـد مطـابق بـا بنـد ٢ -٢ -٣ ، با اثر نیروهای افقـی لـرزه ای E Q ترکیـب ،شـود بـا ایـن تفـاوت کـه E Q بایـد از تحلیـل زلزلـه ی نـادر محاسـبه شـود .هنگـامی کـه از ترکیـب بارهـایی اسـتفاده می شـود کـه شـامل بـار زنـده اسـت، مـی تـوان بــرای تحلیــل تاریخچــه ی زمــانی غیرخطــی از ضــریب بــار ٥٢% بــرای بــار زنــده .اســتفاده نمــود ضــریب ،نــامعینی ρ، بــرای تمــامی مــوارد بایــد برابــر ٠/١ باشــد، و نیــازی نیســت بــرای طراحــی سامانه ی میرایی اثر بار لرزه ای شامل اضافه مقاومت بند ٢-٢-٤ اعمال گردد. ٠١-٤-٤ معیارهای پﺬیرش برای کمیت های پاسخ مورد نظر اجـزای سـامانه ی میرایـی بایـد بـا معیارهـای طراحـی مقاومـت ایـن راهنمـا بـا اسـتفاده از نیروهـای لـرزه ای و شـرایط بارگـذاری لـرزه ای محاسـبه شـده از روش تحلیـل تاریخچـه ی زمـانی غیرخطـی در برابر زلز له ی نادر و انتخاب مقدار ٠/١ برای ضریب کاهش ،مقاومتφ، ارزیابی شود. ٠١-٥ بازبینی طراحی بازبینی مستقل طراحی سامانه ی میرایی و برنامه ی آزمایش های مربوطه باید توسط یک یا چند ف رد مستقل که دانش ﻻزم در موارد زیر را داشته باشند، انجام ،پذیرد؛ حداقل یکی از مرورگران باید مهندس طراح ذیصﻼح باشد .بازبینی طراحی سامانه ی میرایی باید به عنوانِ حداقل، شامل تمامی موارد ر زی باشد: ١. معیارهــای طراحــی پــروژه شــامل طیــف هــا و تاریخچــه ی زمــانی جنــبش هــای زمــین مختص ساختگاه؛ -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٦٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٢. طراحی مقـدماتی سـامانه ی بـاربر لـرزه ای و سـامانه ی ،میرایـی شـامل انتخـاب دسـتگاه هـا و کمیت های طراحی آن ؛ ها ٣. مــرور داده هــای آزمــایش تولیدکننــده و ضــرایب اصــﻼح خصیصــه بــرای تولیدکننــده و دستگاه انتخاب شده؛ ٤. برنامه ی آزمایش نمونه ی اولیه )بند ٠١-٦-٢(؛ ٥. طراحــی نهــایی کــل ســامانه ی ســازه ای و تحلیــل هــای ،پشــتیبان شــامل مدل ســازی دستگاه هـای میرایـی بـرای تحلیـل تاریخچـه ی زمـانی پاسـخ، در صـورتی کـه انجـام شـده باشد؛ و ٦. برنامه ی آزمایش مربوط به تولید دستگاه میرایی )بند ٠١-٦-٣.( ٠١-٦ آزمایش ٠١-٦-١ کلیات رابطــه ی نیــرو- ســرعت- جابجــایی و خصوصــیات ،میرایــی کــه در بنــد ٠١-٢-٤-٤ بــه عنــوان خصیصه های اسـمی طراحـی دسـتگاه میرایـی منظـور شـد، یـا بایـد توسـط آزمایش هـای مطـابق بـا بنـد ٠١-٦-٢ ،تأییـد شـود، یـا مبتنـی بـر آزمایش هـای پیشـین دسـتگاه هـایی باشـد کـه الزامـات مشابهت بند ٠١-٦-٢-٣ .را دارد برای تأیید خصوصـیات نیـرو- سـرعت- جابجـایی دسـتگاه های میرایـی کـه بـرای تحلیـل و طراحـی ،فـرض شـده اسـت هـم چنـین بـرای نشـان دادن عم لکـرد پایـدار تمـامی دسـتگاه ها تحـت تحریـک لــرزه،ای بایــد آزمایش هــای نمونــه ی اولیــه، تعیــین شــده در بنــد ٠١-٦-٢ ، انجــام پــذیرد .ایــن آزمایش ها باید پیش از تولید دستگاه ها انجام پذیرد. الزامات آزمایش برای تولید در بند ٠١-٦-٣ تعیین شده است. خصوصیات اسمی دسـتگاه کـه از آزمـایش نمونـه ی اولیـه ،تعیـین شـده بایـد بـا معیارهـای پـذیرش مبتنــی بــر(spec,max) λ و(spec,min) λ از بنــد ٠١-٢-٤-٥ ، مطابقــت داشــته باشــد .ایــن معیارهــا بایــد تغییرات احتمالی در خصوصیات مصالﺢ را در نظر گیرد. خصوصـیات اسـمی دسـتگاه کـه از آزمـایش تولیـد محصـول، در بنـد ٠١-٦-٣، تعیـین شـده، بایـد بــا معیارهــای پــذیرش مبتنــی بــر(spec,max) λ و(spec,min) λ از بنــد ٠١-٢-٤-٥ ، مطابقــت داشــته باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٣٦٢ روش های ساخت و کنترل کیفیـت بایـد بـرای تمـام نمونـه هـای اولیـه و دسـتگاه هـای ،تولیـد شـده مشابه هم باشد. ایـن روش هـا پـیش از سـاخت دسـتگاه هـای نمونـه ی اولیـه بایـد توسـط کارشـناس طراح ذیصﻼح مورد تأیید .قرار گیرد ٠١-٦-١-١ آزمایش های ﺻﻼحیت تولیدکننـدگان دســتگاه میرایـی، بـرای دریافـت تأییـد از کارشـناس طـراح ذیصـﻼح، بایـد نتـایﺞ آزمایش هـای صـﻼحیت، تحلیـل اطﻼعـات ،آزمـایش و مطالعـات پشـتیبان کـه بـرای تعیـین ـیّکم اثـرات گرمـایش ناشــی از حرکـت دینـامیکی چرخــه ای، ســرعت ،بارگــذاری مـدت دوام بارگـذاری لـرزه ای و ،بـاد تغییرپـذیری و عـدم قطعیـت در خصوصـیات دسـتگاه ،تولیـد شـده دمـای ،عملیـاتی عمر طوﻻنی، قـرار گـرفتن در معـرض محـیط و آلـودگی، مـورد اسـتفاده قـرار گرفتـه اسـت را ارائـه کنند .آزمایش هـای صـﻼحیت بایـد بـرای ع نـو هـا، مصـالﺢ، و پاسـخ نیـرو- سـرعت- جابجـایی اجـزاء که در فرآیند ساخت پیشنهادی مورد استفاده قرار گرفته است، مناسب و اجرایی باشد. ٠١-٦-٢ آزمایش های نمونه ی اولیه آزمایش های زیر باید بـه طـور جداگانـه بـر روی دو دسـتگاه میرایـی بـا مقیـاس کامـل از هـر نـوع و هر اندازه که در فرآیند طراحـی از آن هـا اسـتفاده ،شـده اسـت بـه ترتیـب ذکـر شـده در زیـر، انجـام شود. استفاده از نمونـه هـای نماینـده بـا ابعـاد و انـدازه هـای مختلـف بـرای هـر نـوع دسـتگاه، در آزمـایش نمونه ی اولیه مجاز است، مشروط بر اینکه هر دو شرط زیر رعایت شود: ١. روش های ساخت و کنترل کیفی بـرای تمـامی نـوع هـا و انـدازه هـای دسـتگاه هـایی کـه در سازه استفاده می .شود، مشابه باشد ٢. آزمایش نمونه های نماینـده بـا ابعـاد و انـدازه هـای مختلـف، مـورد تأییـد کارشـناس طـراح ذیصﻼح که مسئول طراحی ،سازه است قرار گیرد. نمونه های آزمایشـی نبایـد در سـازه مـورد اسـتفاده ،قـرار گیـرد مگـر اینکـه مـورد تأییـد کارشـناس طـراح ذیصـﻼح کـه مسـئول طراحـی سـازه اسـت، قـرار گرفتـه و الزامـات مربـوط بـه آزمایش هـای نمونه ی اولیه و آزمایش های تولید را برآورده کند. -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٦٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٠١-٦-٢-١ ثﺒت داده ها رابطه نیرو- تغییرمکان برای هر چرخه در هر آزمایش باید به صورت الکترونیکی ثبت شود. ٠١-٦-٢-٢ توالی و چرخه های آزمایش بـرای تمــامی تـوالی هــای آزمـایش ،در زیــر هــر دســتگاه میرایــی بایـد تحــت اثـرات بــار ثقلــی و محـیط هـای دمـایی باشـد کـه معـرف شـرایط نصـب شـده ی دسـتگاه اسـت. در آزمـایش لـرزه،ای برای جابجایی دستگاه هـا بایـد از مقـدار محاسـبه شـده در جنـبش هـای زمـین در زلزلـه ی نـادر کـه در اینجا بیشینه جابجایی دستگاه نامیده می شود، استفاده گردد. پـیش از انجـام تـوالی آزمایش هـای نمونـه ی ،اولیـه تعریـف شـده در ایـن ،بنـد بایـد یـک آزمـایش ،تولیـد محصـول مطـابق بـا بنـد ٠١-٦-٣، انجـام ،شـود و داده هـای ایـن آزمـایش بایـد بـه عنـوان مبنا برای مقایسه با آزمایش های بعدی بر روی میراگرهای تولیدی مورد استفاده .قرار گیرد ١. هر دستگاه میرایـی بایـد در معـرض تعـداد چرخـه هـای مـورد انتظـار در بـار بـاد طراحـی قـرار گیـرد، کـه کمتـر از ٠٠٠٢ چرخـه ی پیوسـته ی بـار بـاد بـا برگشـت کامـل نباشـد . دامنه ی بار باد بایـد در دامنـه هـای مـورد انتظـار در طوفـان بـاد طراحـی ،باشـد و بایـد در فرکانسی برابر با معکوس ،زمان تناوب سازه1 T /١ اعمال شود. استفاده از پروتکل های بارگذاری جـایگزین کـه معـرف بـار بـاد طراحـی بـه گونـه ای باشـد کـه جابجـایی کـل بـاد را بـه اجـزاء مـورد انتظـار ،اسـتاتیکی شـبه اسـتاتیکی و دینـامیکی آن تقسیم کند، مجاز است. استثنا: اگر دسـتگاه های میرایـی تحـت تـأثیر نیروهـا یـا جابجایی هـای ناشـی از بـاد قـرار ،نگیـرد یـا اگـر نیـروی بـاد طراحـی کمتـر از نیـروی تسـلیم یـا نیـروی لغـزش دسـتگاه ،باشد نیازی به انجام این آزمایش ها .نیست ٢. هر دستگاه میرایی بایـد بـه دمـای محـیط برسـد و بـا سـری زیـر متشـکل از چرخـه هـای سینوسی با برگشت کامل، در فرکانسی برابر با1 T /٧٦,٠ بارگذاری شود. )الف (ده چرخه ی جابجـایی بـا برگشـت کامـل در دسـتگاه اتـﻼف انـرژی، بـا جابجـایی معادل ٣٣/٠ برابر جابجایی دستگاه در زلزله ی نادر؛ )ب (پنﺞ چرخه ی جابجـایی بـا برگشـت کامـل در دسـ تگاه اتـﻼف ،انـرژی بـا جابجـایی معادل ٧٦/٠ برابر جابجایی دستگاه در زلزله ی نادر؛ -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٥٦٢ )پ (سه چرخه ی جابجـایی بـا برگشـت کامـل در دسـتگاه اتـﻼف ،انـرژی بـا جابجـایی برابر جابجایی دستگاه در زلزله ی نادر؛ و )ت (در صـورتی کـه در آزمـایش )پ(، نیـروی ایجـاد شـده در دسـتگاه اتـﻼف انـرژی کمتـر از نیـروی حاصـل از تحلیـل تحـت زلزلـه ی نـادر باشـد، بایـد آزمـایش )پ (در فرکانسی تکـرار شـود کـه نیرویـی برابـر یـا بیشـتر از نیـروی تحلیلـی در زلزلـه ی نـادر ایجاد نماید. ٣. در مـواردی کـه خصوصـیات دسـتگاه میرایـی بـا دمـای کـارکردی تغییـر می،کنـد بایـد آزمایش هــای بنــد ٠١-٦-٢-٢ مــوارد ٢ )الــف( تــا ٢ )ت(، حــداقل بــر روی یــک ،دســتگاه در حــداقل دو دمــای دیگــر )شــامل دمــای کمینــه و دمــای بیشــینه( ، انجــام شــود، بــه طوری که کل دامنه.ی تغییرات دمای طراحی را در بر گیرد اســتثناء: اسـتفاده از روش هـای جـایگزین بـرای آزمـایش دسـتگاه هـای میرایـی مجـاز است، مشر وط بر اینکه تمامی شرایط زیر رعایت شود: )الــف (روش هــای جـایگزین ،آزمــایش معــادل الزامــات آزمــایش چرخــه ای ایــن بنــد باشد؛ )ب (روش هـای ،جـایگزین مـوارد وابسـتگی پاسـخ دسـتگاه میرایـی بـه دمـای ،محـیط فرکانس بارگذاری و افزایش دما در طول آزمایش را در بر گیرد؛ )ج (روش هـای جـایگزین مـورد تأییـد کارشـناس طـراح ذیصـﻼح کـه مسـئول طراحـی سازه است، قرار گیرد. ٤. اگــر خــواص نیــرو- تغییرشــکل دســتگاه میرایــی بــرای تغییــر فرکــانس آزمــایش از 1 T /٧٦/٠ بـه 1 T /٥/٢ در هـر جابجـایی کمتـر یـا مسـاوی بـا بیشـینه جابجـایی ،دسـتگاه بـیش از ٥١% تغییـر ،کنـد آنگـاه آزمـایش هـای پیشـین)٢)الـف (الـی ٢)پ ((نیـز بایـد در فرکانس هایی برابر با 1 T /٠/١ و 1 T /٥/٢ انجام شود. اســتثنا: هنگــامی کــه بــه دلیــل محــدودیت های دســتگاه آزمــایش، انجــام آزمــایش دینـامیکی در مقیـاس کامـل امکان پـذیر ،نباشـد اسـتفاده از نمونـه های اولیـه بـا مقیـاس کاهش یافتــه بــرای تعیــین خصوصــیات وابســته بــه ســرعت دســتگاه های میرایــی مجــاز است، مشـروط بـر اینکـه از اصـول مقیاس سـازی و مشـابهت در طراحـی پروتکـل آزمـایش و دستگاه های با مقیاس کاهش یافته استفاده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٦٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٠١-٦-٢-٣ آزمایش دستگاه های مشابه اگـر بـرای یـک دسـتگاه میرایـی بـه خصـوص، یـک واحـد آزمـایش شـده ی پیشـین وجـود داشـته باشـد، در صـورتی کـه تمـامی شـرایط زیـر بـرآورده ،شـود نیـازی بـه انجـام آزمایش هـای نمونـه ی اولیه بر روی این دستگاه نیست: ١. دارای مشخصــات ،ابعــادی ســاختار داخلــی و فشــارهای داخلــی اســتاتیکی و دینــامیکی )در صورت وجود (مشابه دستگاه میرایی مورد نظر است؛ و ٢. از همان نوع و مصالﺢ دستگاه میرایی مورد نظر است؛ و ٣. بـا همـان روش هـای سـاخت مسـتند و کنتـرل کیفیتـی سـاخته شـده اسـت کـه بـرای دستگاه میرایی مورد نظر منظور شده است؛ و ٤. تحــت همــان بیشــینه دامنــه ی جابجــایی و نیروهــای ﻻزم بـرای دســتگاه میرایـی مــورد نظر آزمایش شده است. ٠١-٦-٢-٤ تعیین مشخصه های نیرو- س رعت- جابجایی خصوصــیات نیــرو- ســرعت- جابجــایی دســتگاه میرایــی نمونــه بایــد بــر اســاس آزمایش هــای جابجایی چرخه ای که در بند ٠١-٦-٢-٢ ،مشخص شده و تمامی الزامات زیر باشد: ١. مقـادیر بیشـینه نیـرو و کمینـه نیـرو در جابجـایی ،صـفر بیشـینه نیـرو و کمینـه نیـرو در بیشــینه جابجــایی ،دســتگاه و مســاحت چرخــه ی هیســترزیس ) loop E (بایــد بــرای هــر چرخـه ی تغییرشـکلی محاسـبه گـردد .در صـورت ،لـزوم سـختی مـؤثر دسـتگاه میرایـی باید برای هر چرخه ی تغییرشکلی با استفاده از رابطه ٩-٧١ محاسبه شود. ٢. خصوصـیات اسـمی حاصـل از آزمـایش دسـتگاه میرایـی بـرای تحلیـل و طراحـی بایـد بـر اسـاس مقـدار ِمتوسـط سـه سـیکل اول آزمـایش در یـک جابجـایی ،معـین .تعیـین گـردد برای هر چرخـه در هـر ،آزمـایش ضـرایب ﻻنـدا ) test λ (مربـوط بـه اثـرات چرخـه ای بایـد از مقایسه ی خصوصیات اسمی و خصوصیات هر چرخه تعیین گردد. ٣. هنگـامی کــه داده هـای آزمـایش نمونـه ی اولیـه در مقیـاس کامـل در دسـترس ،اسـت ضرایب ﻻندا ) λ (بـرای سـرعت و ،دمـا بایـد بـه طـور هم زمـان بـا ضـرایب اثـرات چرخـه ای محاسـبه گـردد. در مـواردی کـه ایـن اثـرات یـا اثـرات مشـابه از آزمایش هـای جداگانـه ای به دسـت آمـده باشـد، ضـرایب ﻻنـدا بایـد از مقایسـه ی میـان خصوصـیات محاسـبه شـده -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٧٦٢ تحــت شــرایط آزمــایش نمونــه ی او لیــه و خصوصــیات متنــاظر محاســبه شــده تحــت محدوده ی شرایط آزمایشی قابل اعمال برای کمیت تغییر ،خصیصه تعیین شود. ٠١-٦-٢-٥ بسندگی دستگاه اگـر تمـامی شـرایط ذکـر شـده در زیـر بـرآورده ،شـود بایـد عملکـرد یـک نمونـه ی اولیـه دسـتگاه میرایی مناسب تلقی شـود .محـدودیت هـای اشـاره شـده در مـوارد زیـر مـی توانـد توسـط کارشـناس طـراح ذیصـﻼح، کـه مسـئول طراحـی سـازه اسـت، تـا ٥١% افـزایش یابـد، مشـروط بـر اینکـه بـا اسـتفاده از تحلیـل نشـان داده شـود، افـزایش ،ایـن محـدودیت تـأثیر منفـی بـر پاسـخ سـازه نمی.گذارد ٠١-٦-٢-٥-١ دستگاه های میرایی وابسته به جابجایی در صــورتی کــه تمــامی شــرایط زیــر، بــر اســاس آزمایش هــای تعیــین شــده در بنــد ٠١-٦-٢-٢ بـرآورده گـردد، بایـد عملکـرد دسـتگاه های میرایـی نمونـه اولیـه ی وابسـته بـه ،جابجـایی مناسـب تلقی :گردد ١. در آزمـایش ١، هـیﭻ نشـانه ای از ،آسـیب از جملــه ،نشـت ،تسـلیم یــا شکسـتگی وجـود نداشته باشد. ٢. برای یک دسـتگاه ،میرایـی بیشـینه نیـرو و کمینـه نیـرو در جابجـایی صـفر در هـر یـک از چرخــه های آزمایش هــای ٢، ٣ و ٤ نبایــد بــیش از ٥١% بــا میــانگین بیشـینه و کمینــه ی نیــرو در جابجــایی ،صــفر کــه از میــانگین تمــامی چرخــه هــا در آن آزمــایش در یــک فرکانس و دمای مشخص به دست آمده، تفاوت داشته .باشد ٣. برای یک دستگاه ،میرایـی بیشـینه نیـرو و کمینـه نیـرو در جابجـایی بیشـینه در هـر یـک از چرخــه های آزمایش هــای ٢، ٣ و ٤ نبایــد بــیش از ٥١% بــا میــانگین بیشــینه و کمینــه ی نیــرو در جابجــایی ،بیشــینه کــه از میــانگین تمــامی چرخــه هــا در آن آزمــایش در یــک فرکانس و دمای مشخص به دست.آمده، تفاوت داشته باشد ٤. بــرای یــک دســتگاه ،میرایــی مســاحت چرخــه) ی هیســترزیسloop E( در هــر یــک از چرخــه های آزمایش هــای ٢، ٣، و ٤ نبایــد بــیش از ٥١% بــا میــانگین ســطﺢ چرخــه ی هیسـترزیس، کـه از میـانگین تمـامی چرخـه هـا در آن آزمـایش در یـک فرکـانس و دمـای مشخص به دست آمده، تفاوت.داشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٦٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٥. میـانگین بیشـینه و کمینـه ی نیروهـا در جابجـایی صـفر و جابجـایی ،بیشـینه و میـانگین مســـاحت چرخـــه ی هیســـترزیس ) loop E (کـــه در هـــر آزمـــایش از طریـــق تـــوالی آزمایش هـای ٢، ٣ و ٤ بـه دسـت مـی آیـد، نبایـد بـیش از ٥١% بـا مقـادیر هـدف، تعیـین شـده توسـط کارشـناس طـراح ذیصـﻼح کـه مسـئول طراحـی ایـن سـازه اسـت، تفـاوت .داشته باشد ٦. میـانگین بیشـینه و کمینـه ی نیروهـا در جابجـایی صـفر و ،جابجـایی بیشـینه و میـانگین مسـاحت چرخـه ی هیسـترزیس) loop E(، همـان گونـه کـه در آزمـایش ٢)پ ( تعیـین شـده ،است باید در محـدوده هـای مشـخص شـده توسـط کارشـناس طـراح ذیصـﻼح، بـه طـوری کــه در بنــد ٠١-٢-٤-٥ بــر اســاس خصوصــیات اســمی و ضــریب ﻻنــدا بــرای رواداری ) مشخصات(spec,max) λ و (spec,min) λ (توصیف شده است، قرار .گیرد ٧. ضرایب ﻻنـدای آزمـایش بـرای واحـدهای ،میرایـی کـه بـر اسـاس بنـد ٠١-٦-٢-٤ تعیـین شده اسـت، نبایـد از مقـادیر مشـخص شـده توسـط کارشـناس طـراح ذیصـﻼح، مطـابق بـا بند ٠١-٢-٤-٥ ، افزون تر گردد. ٠١-٦-٢-٥-٢ دستگاه های میرایی وابسته به سرعت اگــر تمــامی شــرایط ،زیــر بــر اســاس آزمایش هــای مشخص شــده در بنــد ٠١-٦-٢-٢ بــرآورده ،گردد باید عملکرد دستگاه های میرایی نمونه اولیه ی وابسته به سرعت مناسب تلقی :گردد ١. رد آزمـایش ١، هـیﭻ نشـانه ای از ،آسـیب از جملــه ،نشـت ،تسـلیم یــا شکسـتگی وجـود نداشته باشد. ٢. برای دستگاه هـای میرایـی وابسـته بـه سـرعت دارای سـختی، سـختی مـؤثر یـک دسـتگاه میرایــی در هــر چرخــه از آزمایش هــای ٢، ٣ و ٤ نبایــد بــیش از ٥١% بــا میــانگین سختی مـؤثر کـه از میـانگین تمـامی چرخـه هـا در آن آزمـایش در یـک فرکـانس و دمـای مشخص به دست ،آمده تفاوت داشته باشد. ٣. برای یک دسـتگاه ،میرایـی بیشـینه نیـرو و کمینـه نیـرو در جابجـایی صـفر در هـر یـک از چرخــه هــای آزمایش هــای ٢، ٣ و ٤ نبایــد بــیش از ٥١% بــا میــانگین بیشــینه و کمینــه نیرو در جابجایی صـفر کـه از تمـامی چرخـه هـا در آن آزمـایش در یـک فرکـانس و دمـای مشخص به دست آمده، تفاوت داشته باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٩٦٢ ٤. بــرای یــک دســتگاه ،میرایــی مســاحت چرخــه ی هیســترزیس) loop E (در هــر یــک از چرخــه های آزمایش هــای ٢، ٣ و ٤ نبایــد بــیش از ٥١% بــا میــانگین مســاحت چرخــه ی هیسـترزیس کـه از تمـامی چرخـه هـا در آن آزمـایش در یـک فرکـانس و دمـای مشـخص .به دست آمده، تفاوت داشته باشد ٥. میــانگین بیشــینه و کمینــه ی نیروهــا در جابجــایی ،صــفر ســختی مــؤثر )فقــط بــرای دســتگاه هــای میرایــی دارای ســختی(، و مســاحت میــانگین چرخــه ی هیســترزیس ) loop E( کـه در آزمـایش ٢)پ( ،تعیـین شـده اسـت بایـد در محـدوده هـای مشـخص شـده توســط کارشــناس طــراح ذیصــﻼح، بــه طــوری کــه در بنــد ٠١-٢-٤-٥ بــر اســاس خصوصــیات اســمی و ضــریب ﻻنــدا بــرای ) رواداری مشخصــات(spec,max) λ و (spec,min) λ ( توصیف شده است، قرار .گیرد ٦. ضرایب ﻻنـدای آزمـایش بـرای واحـدهای ،میرایـی کـه بـر اسـاس بنـد ٠١-٦-٢-٤ تعیـین شده اسـت، نبایـد از مقـادیر مشـخص شـده توسـط کار شـناس طـراح ذیصـﻼح، مطـابق بـا بند ٠١-٢-٤-٥ ، افزون تر گردد. ٠١-٦-٣ آزمایش های محصول دستگاه های میرایی پیش از نصب در ،ساختمان باید مطابق با الزامات این بند آزمایش شود. برنامـه ی انجـام آزمـایش بـرای تولیـد دسـتگاه هـای میرایـی بایـد توسـط کارشـناس طـراح ذیصـﻼح مشـخص شــود .در برنامـه ی آزمـایش بایـد خصوصــیات اسـمی از طریـق انجـام آزمـایش بـر روی تمــامی دســتگاه ها بــرای ســه چرخــه در ٧٦/٠ برابــر دامنــه ی جابجــایی در زلزلــه ی نــادر در فرکانسـی برابـر1 T 0.67/، اعتبارسـنجی شـود. مقـادیر انـدازه گیـری شـده بـرای خصوصـیات اسـمی باید در محدوده هـای ارائـه شـده در مشخصـات پـروژه باشـد .ایـن محـدوده هـا بایـد بـا رواداری هـای مشخصـات، مربـوط بـه خصوصـیات اسـمی طراحـی کـه در بنـد ٠١-٢-٤-٥ تعیـین شـده، مطابقـت داشته باشد. اســتثناء: در صــورتی کــه بتــوان از طریــق هــای دیگــری نشــان داد کــه خصوصــیات محصــول دسـتگاه های میرایـی بـا الزامـات مشخصـات پـروژه مطابقـت ،دارد نیـازی بـه انجـام ایـن برنامـه ی آزمــایش نیســت. در چنــین مــواردی، کارشــناس طــراح ذیصــﻼح بــرای اطمینــان از کیفیــت دسـتگاه هـای میرایـی نصـب شـده، بایـد برنامـه ی جـایگزینی ارائـه نمایـد. ایـن برنامـه ی جـایگزین بایـد شـامل آزمـایش تولیـد محصـول بـرای کمینـه یـک دسـتگاه از هـر نـوع و انـدازه باشـ،د مگـر -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٧٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. اینکه آزمایش های نمونـه اولیـه ی پـروژه بـر روی همـان نـوع و انـدازه ی دسـتگاه انجـام شـده باشـد . دسـتگاه هـایی کـه در آن هـا رفتـار غیراﻻسـتیک مشـاهده مـی،شـود یـا بـه طریقـی در طـی ایـن آزمایش آسیب می بیند، نباید در ساخت سازه .مورد استفاده قرار گیرد ٠١-٧ روش های جایگزین و معیارهای پﺬیرش متناظر سازه هـایی کـه بـا اسـتفاده از روش تحلیـل طیفـی تحلیـل مـی شـود، بایـد الزامـات بنـد های ٠١ -٧ -١، ٠١-٧-٣ ، و ٠١-٧-٤ را بــرآورده کنــد. ســازه هایی کــه بــا اســتفاده از روش نیــروی جــانبی معــادل تحلیل می،شود باید الزامات بند های ٠١-٧-٢ ،٠١-٧-٣ ، و ٠١-٧-٤ را برآورده کند. ٠١-٧-١ روش تحلیل طیفی در مواردی کـه از روش تحلیـل طیفـی بـرای تحلیـل یـک سـازه ی دارای سـامانه ی میرایـی اسـتفاده می،شود الزامات این بند باید اعمال شود. ٠١-٧-١-١ مدل سازی باید یـک مـدل تحلیلـی کـه نشـان دهنـده ی توزیـع ،مکـانی جـرم سـختی و میرایـی تمـامی سـازه باشـد بـرای سـامانه ی بـاربر لـرزه ای و سـامانه ی میرایـی تـدوین گـردد . الزامـات بنـد ٤-١١ بایـد بـرای مـدل کـردن و تحلیـل سـامانه ی بـاربر لـرزه ای و الزامـات ایـن بنـد بایـد بـرای مـدل کـردن و تحلیـل سـامانه ی میرایـی مـورد اسـتفاده قـرار گیـرد. خصوصـیات سـختی و میرایـی دسـتگاه هـای میرایی که در مـدل هـای تحلیلـی از آن هـا اسـتفاده مـی شـود، یـا بایـد مبتنـی بـر آزمـایش دسـتگاه هـای میرایی، مشخص شده در بند ٠١-٦ ، یا بر اساس نتایﺞ آن ها مورد تأیید قرار گیرد. سـختی اﻻسـتیک اعضـای سـامانه ی ،میرایـی غیـر از خـود دسـتگاه هـای ،میرایـی بایـد بـه صـراحت در مدل تعریف شـده باشـد . سـختی دسـتگاه هـای میرایـی بایـد بسـته بـه نـوع دسـتگاه میرایـی بـه صورت زیر مدل شود: ١. بــرای دســتگاه های میرایــی وابســته بــه جابجــایی :دســتگاه های میرایــی وابســته بــه جابجـایی بایـد بـا سـختی مـؤثری مـدل شـود کـه متنـاظر بـا نیـروی دسـتگاه میرایـی در پاسـخ جابجـایی مـورد نظـر) ،بـرای نمونـه تغییرمکـان نسـبی طراحـی طبقـه( اسـت . هـم چنـین، در روش تحلیـل طیفـی، حـذف نمــودن سـختی دســتگاه هـای هیسـترتیک و اصـطکاکی مجـاز اسـت، مشـروط بـر اینکـه نیروهـای طراحـی ایجـاد شـده در دسـتگاه های میرایـی -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/١٧٢ وابسـته بـه ،جابجـایی DSD Q، بـه عنـوان بارهـای خـارجی بـه مـدل تحلیلـی اعمـال گـردد ) بند ٠١-٧-٤-٥ .( ٢. برای دسـتگاه هـای میرایـی وابسـته بـه سـرعت :دسـتگاه هـای میرایـی وابسـته بـه سـرعت کـــه دارای یـــک مؤلفـــه ی ســـختی اســـت )بـــرای نمونـــه، دســـتگاه هـــای میرایـــی ویسکواﻻسـتیک (بایـد بـا سـختی مـؤثری متنـاظر بـا دامنـه و فرکـانس مـورد نظـر مـدل گردد. ٠١-٧-١-٢ سامانه ی باربر لرزه ای ٠١-٧-١-٢-١ برش پایه لرزه ای برش پایه لرزه،ای V، سـازه در یـک راسـتای مشـخص، بایـد بـه صـورت ترکیبـی از اجـزای ،مـودی m V، با رعایت محدودیت های رابطه ٠١-٥ تعیین شود: ٠١-٥ بـرش پایـه لـرزه،ای V، سـازه بایـد بـا اسـتفاده از روش ریشـه ی دوم مجمـوع مربعـات ) SRSS (یـا روش ترکیب درجه دوم ) کاملCQC ( اجزای برش پایه ،مودی m V محاسبه شود. ٠١-٧-١-٢-٢ برش پایه مودی بــرش پایــه مــودی مربــوط بــه مــود نوســانm ،ام m V، ســازه در راســتای مــورد نظــر بایــد طبــق رابطه های ٠١-٦- الف و ٠١-٦- :ب محاسبه گردد ٠١-٦-الف ٠١-٦-ب که Sm C =ضریب پاسخ لرزه ای مـود نوسـانmام سـازه در راسـتای ،مـورد نظـر کـه بـرای مـود اول سـازه از بند ٠١-٧-١-٢-٤ و برای مودهای باﻻتر سازه از بند ٠١-٧-١-٢-٦ تعیین می گردد؛ =وزن مؤثر لرزه ای برای مود نوسانmام سازه؛ و im ϕ =دامنـه ی جابجـایی در تـراز iام ،سـازه در مـود نوسـانm ،ام در راسـتای مـورد نظـر کـه نسـبت به مقدار واحد در طبقه.ی بام، نرمال شده است -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٧٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٠١-٧-١-٢-٣ ضریﺐ مشارکت مودی ضریب مشارکت مـودی بـرای مـود نوسـانm ،امm Γ، سـازه در راسـتای مـورد نظـر بـا رابطـه ٠١-٧ تعیین می:گردد ٠١-٧ ٠١-٧-١-٢-٤ ضریﺐ پاسخ لرزه ای مود اﺻلی ضــریب پاســخ لــرزه ای مــود اصــلی)بــرای مــود اول( ، S1 C، در راســتای مــورد نظــر بایــد طبــق رابطه های ٠١-٨ ٠١ و-٩ محاسبه :گردد برای S T < 1D T، ٠١-٨ برای S T ≥ 1D T، که DS S = کمیت شتاب طیفی طراحی در محدوده ی زمان تناوب ،کوتاه D1 S = کمیت شتاب طیفی طراحی در زمان تناوب ١ ثانیه؛ Ts = نسبت دامنه ی شتاب طیفی ١ ثانیه به دامنه ی شتاب طیفی پریود کوتاه؛ و 1D B = ضــریب عــددی ارائـه شــده در جــدول ٠١-٧-١ ، بــرای نســبت میرایــی مــوثر معــادلmD β )برای مود اول( و زمان تناوب سازه برابر با 1D T. ٠١-٧-١-٢-٥ تعیین زمان تناوب مﺆثر مود اﺻلی زمـان تنـاوب مـؤثر مـود اصـلی )بـرای مـود اول( تحـت جنـبش زمـین در زلزلـه ،ی طـرح1D T ، و تحـت جنـبش زمـین در زلزلــه ،ی نـادر1M T ، بایـد مبتنـی بــر منظـور نمـودن صــریﺢ مشخصـات نیرو- تغییرشکل پس از تسلیم سازه باشد، یا طبق رابطه های ٠١-٠١ ٠١ و-١١ تعیین :شود ٠١-٠١ ٠١-١١ ٠١-٩ -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٣٧٢ ٠١-٧-١-٢-٦ ضریﺐ پاسخ لرزه ای مود باﻻتر ضــریب پاســخ لــرزه ،ایSm C ، مــود بــاﻻتر ) m>1 ( مربــوط بــه مــود نوســانm ) ام>1 m ( ســازه در راستای مورد نظر باید طبق رابطه های ٠١-٢١ ٠١ و-٣١ محاسبه گردد: برای S T < m T، ٠١-٢١ برای S T ≥ m T، ٠١-٣١ که m T = زمان،تناوب برحسب ثانیه، مود نوسان mام سازه در راستای ،مورد نظر و mD B =ضـریب ،عـددی ارائـه شـده در جـدول ٠١ -١ ، بـرای میرایـی مـؤثر ی معـادل mD β و زمـان تنـاوب سازه برابر با m T. ٠١-٧-١-٢-٧ نیروی جانﺒی طراحی نیـروی جـانبی طراحـی در تـراز i ناشـی از مـود نوسـانmام، im F، سـازه در راسـتای مـورد نظـر باید طبق رابطه ٠١-٤١ محاسبه گردد: ٠١-٤١ نیروهای طراحـی در اعضـای سـامانه ی بـاربر لـرزه،ای بایـد بـا ترکیـب نیروهـای طراحـی مـودی، بـا استفاده از روش SRSS یا روشCQC .تعیین شود ٠١-٧-١-٣ سامانه ی میرایی نیروهــای طراحــی در دســتگاه هــای میرایــی و ســایر اعضــای ســامانه ی میرایــی بایــد بــر اســاس کمیـت هـای پاسـخ تغییرشـکل تـراز طبقـه، تغییرمکـان نسـبی طبقـه و سـرعت طبقـه کـه در بنـد هـای زیر بیـان شـده ،اسـت محاسـبه گـردد. بـرای جابجـایی هـا و سـرعت هـای مـورد اسـتفاده در تعیـین بیشـینه نیروهـا در دســتگاه هــای میرایـی در هــر ،طبقـه بایـد زاویــه ی قرارگیــری هـر دســتگاه از سـطﺢ افـق را محسـوب نمـوده و اثـرات افـزایش پاسـخ ناشـی از پـیچش مـورد نیـاز بـرای طراحـی سـامانه ی بـاربر لـرزه ای را در نظـر گرفـت .تغییرشـکل هـای تـراز طبقـه یi، iD δ و iM δ، تغییرمکـان هـای -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٧٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ،نســبی طبقــه D Δ و M Δ، و ســرعت هــای ،طبقــه D ∇ و M ∇، بایــد بــرای هــر دو جنــبش زمــین در زلزله ی طرح و جنبش زمین در زلزله ی نادر، مطابق با این بند محاسبه شود. ٠١-٧-١-٣-١ تغییرشکل تراز طﺒقه در زلزله ی طرح تغییرشـکل سـازه ناشـی از جنـبش زمـین در زلزلـه ی طـرح در تـرازi در مـود نوسـانm ،امimD δ، سازه در راستای مورد نظر باید طبق رابطه ٠١-٥١ :تعیین شود ٠١-٥١ تغییرشـکل طراحـی کـل، در هـر طبقـه ی سـازه بایـد بـا ترکیـب تغییرشـکل هـای مـودی حاصـل از زلزله ی طرح، با استفاده از روشSRSS یا روشCQC .محاسبه گردد ٠١-٧-١-٣-٢ جابجایی بام در زلزله ی طرح جابجــایی هــای بــام در مــود اصــلی) m=1 (و مودهــای بــاﻻتر ) m>1 (ناشــی از جنــبش زمــین در زلزلـه ی ،طـرح 1D D و mD D، سـازه در راسـتای مـورد نظـر بایـد طبـق رابطـه های ٠١-٦١ ٠١ و-٧١ :تعیین شود برای m=1 ، ٠١-٦١-الف ٠١-٦١-ب برای m>1 ، ٠١-٧١ ٠١-٧-١-٣-٣ تغییرمکان نسﺒی طﺒقه در زلزله ی طرح تغییرمکـان نسـبی طبقـه ،ی طراحـی در مـود اصـلی1D Δ، و مودهـای ،بـاﻻتر (m> 1) mD Δ، سـازه در راستای مورد نظـر بایـد بـا اسـتفاده از جابجـایی هـای مـودی بـام در بنـد ٠١-٧-١-٣-٢ ، مطـابق با بند ٤-٠١-٨ محاسبه گردد. ،تغییرمکان نسـبی طراحـی کـل طبقـهD Δ، بایـد بـا ترکیـب تغییرمکـان هـای نسـبی مـودی حاصـل از زلزله ی طرح، با استفاده از روشSRSS یا روش CQC تعیین شود. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٥٧٢ ٠١-٧-١-٣-٤ سرعت طﺒقه در زلزله ی طرح سـرعت طراحـی طبقـه در ،مـود اصـلی1D ∇، و مودهـای ،بـاﻻتر(m > 1) mD ∇، سـازه در راسـتای مورد نظر باید طبق رابطه های ٠١-٨١ ٠١ و-٩١ :محاسبه گردد ٠١-٨١ ٠١-٩١ سـرعت طراحـی ،کـل طبقـهD ∇، بایـد بـا ترکیـب سـرعت هـای طراحـی مـودی بـا اسـتفاده از روش SRSS یا روشCQC .تعیین شود ٠١-٧-١-٣-٥ پاسخ تحت زلزله ی نادر کــل تغییرشــکل بیشــینه ی مــودی تــرازi، مقــادیر تغییرمکــان نســبی طبقــه در زلزلــه ی نــادر، و مقــادیر ســرعت طبقــه در زلزلـه ی نـادر، بـه ترتیـب براسـاس بنــد های ٠١ -٧ -١ -٣ -١ ،٠١ -٧ -١ -٣ -٣ و ٠١-٧-١-٣-٤ مشــخص مـی گـردد، بـا ایـن تفـاوت کـه بایـد جابجـایی بـام در زلزلـه ی طـرح بـا جابجـایی بـام در زلزلـه ی نـادر جـایگزین شـود .جابجـایی بـام سـازه در زلزلـه ی نـادر در راسـتای مورد نظر باید طبق رابطه های ٠١-٠٢ ٠١ و-١٢ :محاسبه گردد برای m=1 ، ٠١-٠٢-الف ٠١-٠٢-ب برایm>1 ، ٠١-١٢ که در آن mM B ضریب عددی ارائه شده در جدول ٠١-١، برای میرایی مؤثر معادل mM β، و زمان تناوب سازه برابر با m T است. ٠١-٧-٢ روش نیروی جانﺒی معادل در صــورتی کــه بــرای طراحــی ســازه ی دارای ســامانه ی میرایــی از روش نیــروی جــانبی معــادل استفاده ،شود باید الزامات این بند اعمال گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٧٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٠١-٧-٢-١ مدل سازی اعضای سامانه ی باربر لـرزه ای بایـد بـه روشـی مطـابق بـا الزامـات بنـد ٤-٩ مدل سـازی شـود . بـرای ،اهداف تحلیل پای سازه بایـد تکیـه گـاه ثابـت در نظـر گرفتـه شـود .اعضـای سـامانه ی میرایـی بایـد مطــابق بــا نیــاز، جهــت تعیــین نیروهــای طراحـی ،انتقــالی از دســتگاه هــای میرایــی بــه زمــین و سـامانه ی بـاربر لـرزه ای، مـدل . شـود سـختی مـؤثر دسـتگاه هـای میرایـی وابسـته بـه سـرعت بایـد مدل شود. در صـورتی کـه محاسـبه ی میرایـی مـؤثر مطـابق بـا روش هـای بنـد ٠١-٧-٤ انجـام پـذیرد، و از آن بــرای اصــﻼح پاســخ موردنیــاز در بنــد هــای ٠١-٧-٢-٢ ٠١ و-٧-٢-٣ اســتفاده گــردد، نیــازی بــه مدل سازی صریﺢ دستگاه های میرایی .نیست خصوصـیات سـختی و میرایـی دسـتگاه هـای میرایـی کـه در مـدل هـای تحلیلـی از آن هـا اسـتفاده می شود، باید مبتنـی بـر آزمـایش دسـتگاه هـای میرایـی مشـخص شـده در بنـد ٠١-٦ باشـد، یـا بـر اساس نتایﺞ آن ها مورد تأیید قرار گیرد. ٠١-٧-٢-٢ سامانه ی باربر لرزه ای ٠١-٧-٢-٢-١ برش پایه ی لرزه ای بـرش پایـه ی لـرزه ،ایV، سـامانه ی بـاربر لـرزه ای در یـک راسـتای مشـخص، بـا ترکیـب دو جـزء ،مودی 1 V و R V، طبق رابطه ٠١-٢٢ محاسبه می شود: ٠١-٢٢ که 1 V =مقـدار بـرش پایـه ی لــرزه ای طراحــی بـرای مـود اصــلی در راســتای مشــخص، کـه در بند ٠١ -٧ -٢ -٢ -٢ تعیین شده است؛ R V =مقـدار بــرش پایـه لــرزه ای طراحــی بـرای باقــی مودهـا در راسـتای مشـخص کـه در بند ٠١ -٧ -٢ -٢ -٦ تعیین شده است؛ و min V =حـداقل مقـدار مجـاز بـرای بـرش پایـه ی طراحـی سـامانه ی بـاربر لـرزه ای سـازه در راسـتای ،مورد نظر که در بند ٠١-٢-١-١ تعیین شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٧٧٢ ٠١-٧-٢-٢-٢ برش پایه ی مود اﺻلی برش پایه ،ی مود اصلی1 V، طبق رابطه ٠١-٣٢ محاسبه می :شود ٠١-٣٢ که S1 C =ضریب پاسخ لرزه ای مود اصلی، که در بند ٠١-٧-٢-٢-٤ محاسبه شده است، و = وزن مؤثر لـرزه ای مـود اصـلی، شـامل بخـش هـایی از بـار زنـده، طبـق تعریـف رابطـه ٠١-٦- ب .برای مود اول ٠١-٧-٢-٢-٣ خصوﺻیات مود اﺻلی شـکل ،مـود اصـلیi1 φ، و ضـریب ،مشـارکت مـود اصـلی 1 Γ، از تحلیــل دینـامیکی بـا اسـتفاده از خصوصـیات اﻻسـتیک اعضـای سـازه ای و مشخصـات تغییرشـکلی اعضـای بـاربر، یـا بـا اسـتفاده از رابطه های ٠١-٤٢ ٠١ و-٥٢ تعیین می :گردد ٠١-٤٢ ٠١-٥٢ که ih =ارتفاع ترازi از باﻻی تراز پایه است؛ n h =ارتفاع سازه، طبق تعریف از تراز پایه تا باﻻترین نقطه ی سامانه ی باربر جانبی سازه ؛ و i w =بخشی از کـل وزن مـؤثر لـرزه،ای W ، کـه در تـرازi واقـع شـده یـا بـه آن اختصـاص داده شـده است. زمــان تنــاوب ،اصــلی1 T، از تحلیــل دینــامیکی بــا اســتفاده از خصوصــیات اﻻســتیک ســازه ای و مشخصـه هـای تغییرشـکلی اعضـای ،بـاربر یـا بـا اسـتفاده از رابطـه ٠١-٦٢ بـه شـرح زیـر، تعیـین می شود: ٠١-٦٢ که if = نیروی جانبی در ترازi ام سازه ای است که مطابق با بند ٤-٠١-٤ توزیع شده است؛ و -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٧٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. iδ = تغییرشکل اﻻستیک در ترازi ام سازه،ای ناشی از اعمال نیروهای جانبی if .است ٠١-٧-٢-٢-٤ ضریﺐ پاسخ لرزه ای مود اﺻلی ضریب پاسخ لرزه ای ،مود اصلیS1 C، با استفاده از رابطه های ٠١ -٧٢ یا ٠١ -٨٢ تعیین می:شود برای ST < 1D T، ٠١-٧٢ برای S T ≥ 1D T، ٠١-٨٢ که DS S =کمیت شتاب طیفی طراحی در محدوده ی زمان تناوب ،کوتاه D1 S =کمیت شتاب طیفی طراحی در زمان تناوب ١ ثانیه؛ و s T = نسبت دامنه ی شتاب طیفی ١ ثانیه به دامنه ی شتاب طیفی پریود کوتاه؛ و 1D B =ضریب عددی ارائه شده در جدول ٠١-١ ، برای نسبت میرایی مؤثر معادلmD β )برای مود اول( و زمان تناوب سازه برابر با 1D T. ٠١-٧-٢-٢-٥ تعیین زمان تناوب مﺆثر مود اﺻلی زمـان تنـاوب مـؤثر مـود اصـلی در زلزلـه ی ،طـرح 1D T، و در زلزلـه ،ی نـادر1M T، بـا منظـور نمـودن صـریﺢ مشخصـات نیـرو- تغییرشـکل پـس از تسـلیم ،سـازه یـا بـا اسـتفاده از رابطـه های ٠١-٩٢ و ٠١-٠٣ تعیین می:شود ٠١-٩٢ ٠١-٠٣ ٠١-٧-٢-٢-٦ برش پایه ی باقی مودها برش پایه ،ی باقی مودهاR V، طبق رابطه ٠١-١٣ تعیین می شود: ٠١-١٣ که SR C = ضریب پاسخ لرزه ای باقی مودها که در بند ٠١-٧-٢-٢-٨ تعیین،شده است و -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٩٧٢ =وزن مؤثر باقی مودهای نوسانی سازه که با استفاده از رابطه ٠١-٤٣ تعیین شده است . ٠١-٧-٢-٢-٧ خصوﺻیات باقی مودها شــکل ،مــود iR φ، ضــریب ،مشــارکت R Γ، وزن مــؤثر لــرزه،ای𝑊ഥோ ، زمــان تنــاوب مــؤثر، R T، بــاقی مودهای نوسانی، باید با استفاده از رابطه های ٠١-٢٣ الی ٠١-٥٣ :تعیین شود ٠١-٢٣ ٠١-٣٣ ٠١-٤٣ ٠١-٥٣ ٠١-٧-٢-٢-٨ ضریﺐ پاسخ لرزه ای باقی مودهای نوسانی ضریب پاسخ لرزه ای ،باقی مودهای نوسانیSR C، طبق رابطه ٠١-٦٣ تعیین می:شود ٠١-٦٣ که در آن R B ضریب ،عددی ارائه شده در جدول ٠١-١ ، برای نسبت میرایی مؤثر معادلR β، و زمان تناوب سازه برابر با R T است. ٠١-٧-٢-٢-٩ نیروی جانﺒی طراحی نیروی جـانبی طراحـی در اعضـای سـامانه ی بـاربر لـرزه ای در تـرازi ام ناشـی از پاسـخ مـود اصـلی ،سـازهi1 F، و ،پاسـخ بـاقی مودهـای نوسـانیiR F، در راسـتای مـورد نظـر طبـق رابطـه های ٠١-٧٣ ٠١ و-٨٣ محاسبه می:شود ٠١-٧٣ ٠١-٨٣ نیروهـای طراحـی در اعضـای سـامانه ی بـاربر لـرزه ای بـا ترکیـب نیروهـای ناشـی از مـود اصـلی و باقی مودهای نوسانی با استفاده از روشSRSS ، محاسبه می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٨٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٠١-٧-٢-٣ سامانه ی میرایی نیروهای طراحـی در دسـتگاه هـای میرایـی و سـایر اعضـای سـامانه ی میرایـی بـر اسـاس کمیـت هـای پاسخ تغییرشکل،تراز طبقـه ،تغییرمکـان نسـبی طبقـه و سـرعت طبقـه کـه در بنـد هـای زیـر بیـان ،شده است محاسبه می گردد. برای جابجایی هـا و سـرعت هـای مـورد اسـتفاده در تعیـین بیشـینه نیروهـا در دسـتگاه هـای میرایـی در هـر ،طبقـه بایـد زاویـه قرارگیـری هـر دسـتگاه از سـطﺢ افـق را محسـوب نمـوده و هـم چنـین اثـرات افـزایش پاسـخ ناشـی از پـیچش مـورد نیـاز بـرای طراحـی سـامانه ی بـاربر لـرزه ای را نیـز در نظر گرفت . تغییرشــکل هــای تــرازi ام، iD δ و iM δ، تغییرمکــان،هــای نســبی طبقــه D Δ و M Δ، و ســرعت هــای ،طبقـه D ∇ و M ∇، بـه ترتیـب، بـرای هـر دو جنـبش زمـین در زلزلـه ی طـرح و جنـبش زمـین در زلزله ی نادر مطابق با بند های زیر محاسبه می شود. ٠١-٧-٢-٣-١ تغییرشکل تراز طﺒقه در زلزله ی طرح تغییرشکل کـل طراحـی در هـر طبقـه ی سـازه در راسـتای مـورد نظـر بـا ترکیـب تغییرشـکل هـای تــراز طبقــه در مــود اصــلی و بــاقی مودهــای نوســانی از طریــق روشSRSS محاســبه مــی شــود . تغییرشـکل هـای تـراز طبقـه در مـود اصـلی و بـاقی مودهـای نوسـانی، ناشـی از جنـبش هـای زمـین در زلزلـه ،ی طـرحi1D δ و iRD δ در مرکـز سـختی تـرازi ام سـازه در راسـتای مـورد نظـر بـا اسـتفاده از رابطه های ٠١-٩٣ ٠١ و-٠٤ تعیین می شود: ٠١-٩٣ ٠١-٠٤ که 1D D = جابجــایی طراحــی مــود اصــلی در مرکــز ســختی بــام ســازه در راســتای ،مــورد بررســی بند ٠١-٧-٢-٣-٣، و RD D = جابجــایی طراحــی بــاقی مودهــای نوســانی در مرکــز ســختی بــام ســازه در راســتای مــورد بررسی، بند ٠١-٧-٢-٣-٢. ٠١-٧-٢-٣-٢ جابجایی بام در زلزله ی طرح جابجایی های مـود اصـلی و بـاقی مودهـای نوسـانی ناشـی از جنـبش هـای زمـین در زلزلـه ی ،طـرح -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/١٨٢ 1D D و 1R D، در مرکـز سـختی بـام سـازه در راسـتای مـورد نظـر بـا اسـتفاده از رابطـه های ٠١-١٤ و ٠١-٢٤ تعیین می:شود ٠١-١٤-الف ٠١-١٤-ب ٠١-٢٤ ٠١-٧-٢-٣-٣ تغییرمکان نسﺒی طﺒقه در زلزله ی طرح تغییرمکـان ،هـای نسـبی طراحـی طبقـهD Δ، در راسـتای مـورد نظـر بـا اسـتفاده از رابطـه ٠١-٣٤ تعیین می:شود ٠١-٣٤ که 1D Δ = تغییرمکان نسـبی طراحـی طبقـه ناشـی از مـود نوسـان اصـلی سـازه در راسـتای ،مـورد نظـر و RD Δ = تغییرمکـان نسـبی طراحـی طبقـه ناشـی از بـاقی مودهـای نوسـانی سـازه در راسـتای مـورد نظر. تغییرمکان ،هـای نسـبی طراحـی مـودی طبقـه1D Δ و RD Δ، بـا محاسـبه ی اخـتﻼف تغییرشـکل هـای باﻻ و پایین طبقـه ی مـورد بررسـی بـا اسـتفاده از تغییرشـکل هـای تـراز طبقـات از بنـد ٠١ -٧ -٢ -٣ -١ تعیین می شود. ٠١-٧-٢-٣-٤ سرعت طﺒقه در زلزله ی طرح ســرعت ،هـای طراحــی طبقـهD ∇، در راســتای مــورد نظــر طبــق رابطــه های ٠١-٤٤ الــی ٠١-٦٤ تعیین می:شود ٠١-٤٤ ٠١-٥٤ -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٨٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٠١-٦٤ که 1D ∇ = سرعت طراحی طبقه ناشی از مود نوسان اصلی سازه در راستای ،مورد نظر و RD ∇ = سرعت طراحی طبقه ناشی از باقی مودهای نوسانی سازه در راستای مورد نظر. ٠١-٧-٢-٣-٥ پاسخ در سﻄح زلزله ی نادر کل تغییرشـکل هـای مـودی طبقـه در تـراز i ام، بیشـینه تغییرمکـان،هـای نسـبی طبقـه و بیشـینه سرعت های ،طبقه در سـطﺢ زلزلـه ی نـادر بـه ترتیـب بـر اسـاس رابطـه هـای بنـد هـای ٠١ -٧ -٢ -٣ -١، ٠١-٧-٢-٣-٣ ، و ٠١-٧-٢-٣-٤ تعیــین مـی گــردد، بــه جـز ایــن کــه بایـد جابجـایی هـای بــام در زلزله ی طرح بـا جابجـایی هـای بـام در زلزلـه ی نـادر جـایگزین شـود .جابجـایی هـای بـام در زلزلـه ی نادر طبق رابطه های ٠١-٧٤ ٠١ و-٨٤ تعیین می:شود ٠١-٧٤-الف ٠١-٧٤-ب ٠١-٨٤ که M1 S = کمیـت پاسـخ شـتاب طیفـی در زلزلـه ی نـادر بـرای نسـبت میرایـی ٥% کـه بـرای اثـرات ی رده ساختگاه، طبق تعریف الزامات فصل ٣ ، برای زمان تناوب ١ ثانیه تنظیم شده است؛ MS S = کمیـت پاسـخ شـتاب طیفـی در زلزلـه ی نـادر بـرای نسـبت میرایـی ٥% کـه بـرای اثـرات رده ی ساختگاه، طبق تعریف الزامات فصل ٣ ، برای زمان تناوب های کوتاه تنظیم شده است؛ و 1M B =ضریب عددی ، ارائه شده در جدول ٠١-١ ، برای نسبت میرایی مؤثر معادلmM β برای مود اول و زمان تناوب سازه برابر با 1M T. ٠١-٧-٣ اﺻﻼح پاسخ میرا برای منظور نمـودن ری تـأث سـامانه ی میرایـی در رفتـار سـازه، همـان طـور کـه در بنـد هـای ٠١-٧-١ ٠١ و-٧-٢ خواسته شده است، باید پاسخ سازه اصﻼح شود. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٣٨٢ ٠١-٧-٣-١ ضریﺐ میرایی در مواردی که زمان تناوب سازه بزرگ تر یا مساوی 0 T ،باشد ضریب میرایی باید مطابق مقادیر مشخص شده در جدول ٠١-١ باشد .در مواردی که زمان تناوب سازه کمتر از 0 T ،باشد ضریب میرایی باید به صورت خطی بین مقدار ٠/١ برای زمان تناوب صفر ثانیه برای تمامی میرایی های مؤثر ، و مقدار ضریب میرایی متناظر با زمان تناوب 0 T از جدول ٠١-١ درون یابی .خطی شود ٠١-٧-٣-٢ میرایی مﺆثر میرایـی مـؤثر در جابجـایی ،طراحـی mD β، و در جابجـایی ناشـی از زلزلـه ،ی نـادرmM β، مربـوط بـه مـود نوسـانmام سـازه در راسـتای مـورد نظـر بـا اسـتفاده از رابطـه های ٠١-٩٤ ٠١ و-٠٥ تعیـین می:شود ٠١-٩٤ ٠١-٠٥ که HD β =جزئی از نسبت میرایـی مـؤثر سـازه در راسـتای مـورد نظـر ناشـی از رفتـار هیسـترتیک پـس از تسلیم سامانه ی باربر لرزه ای و اعضای سامانه ی میرایی در تقاضای شکل پذیری مؤثر، D μ؛ HM β =جزئی از نسبت میرایـی مـؤثر سـازه در راسـتای مـورد نظـر ناشـی از رفتـار هیسـترتیک پـس از تسلیم سامانه ی باربر لرزه ای و اعضای سامانه ی میرایی در تقاضای شکل پذیری مؤثر، M μ؛ Iβ =جزئـی از نسـبت میرایـی مـؤثر سـازه ناشـی از اتـﻼف انـرژی ذاتـی توسـط اعضـای ،سـازه در جابجایی تسلیم مؤثر سامانه ی باربر لرزه ای یا در موقعیتی بسیار نزدیک به آن؛ Vm β =جز ئی از نسـبت میرایـی مـؤثر مـود نوسـان m ام سـازه در راسـتای مـورد نظـر ناشـی از اتـﻼف انـرژی ویسـکوز توسـط سـامانه ی ،میرایـی در جابجـایی تسـلیم مـؤثر سـامانه ی بـاربر لـرزه ای یـا در موقعیتی بسیار نزدیک به آن؛ D μ =شــکل پــذیری مــؤثر مــورد نیــاز ســامانه ی بــاربر لــرزه ای در راســتای مــورد نظــر در مقابــل جنبش های زمین در زلزله ی طرح؛ و M μ =شــکل پــذیری مــؤثر مــورد نیــاز ســامانه ی بــاربر لــرزه ای در راســتای مــورد نظــر در مقابــل جنبش های زمین در زلزله .ی نادر تقاضای شـکل پذیری مـؤثر بـرای مودهـای بـاﻻتر نوسـان سـازه در راسـتای مـورد نظـر ٠/١ در نظـر -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٨٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. گرفته می شود، مگر اینکه اطﻼعات تحلیلی یا آزمایشی از مقادیر دیگری پشتیبانی کند. ٠١-٧-٣-٢-١ نسﺒت میرایی ذاتی نسبت میرایی ،ذاتـی Iβ، کـه بـر اسـاس نـوع ،مصـالﺢ ،پیکربنـدی و پاسـخ دینـامیکی اجـزای سـازه ای و غیرســازه ای در لحظــه ی تســلیم سـامانه ی بــاربر لــرزه ای یــا در وضـعیتی بســیار نزدیـک بــه آن تعیین می گـردد. بـرای نسـبت میرایـی ذاتـی تمـامی مودهـای نوسـانی، نبایـد مقـداری بـیش ٣ از% نسبت میرایـی بحرانـی در نظـر گرفتـه شـود، مگـر اینکـه اطﻼعـات تحلیلـی یـا آزمایشـی از مقـادیر ذاتی دیگری پشتیبانی .کند ٠١-٧-٣-٢-٢ نسﺒت میرایی هیسترتیک نسبت میرایی هیسـترتیک سـامانه ی بـاربر لـرزه ای و اعضـای سـامانه ی میرایـی بـر اسـاس آزمـایش یا تحلیل مشخص می شود، یا می تواند با استفاده از رابطه های ٠١-١٥ ٠١ و-٢٥ تعیین شود: ٠١-١٥ ٠١-٢٥ که H q =ضریب تنظیم چرخه ی ،هیسترزیس طبق تعریف بند ٠١-٧-٣-٢-٢-؛١ D μ =شــکل پــذیری مــؤثر مــورد نیــاز ســامانه ی بــاربر لــرزه ای در راســتای مــورد نظــر در مقابــل جنبش های زمین در زلزله ی طرح؛ و M μ =شــکل پــذیری مــؤثر مــورد نیــاز ســامانه ی بــاربر لــرزه ای در راســتای مــورد نظــر در مقابــل جنبش های زمین در زلزله.ی نادر نســبت میرایـی هیسـترتیک مودهــای بــاﻻتر نوســان ســازه در راســتای مــورد نظـر صــفر در نظــر گرفته می،شود مگر اینکه اطﻼعات تحلیلی یا آزمایشی از مقادیر دیگری پشتیبانی کند. ٠١-٧-٣-٢-٢-١ ضریﺐ تنظیم چرخه ی هیسترزیس در محاسـبه ی نســبت میرایـی هیسـترتیک ســامانه ی بــاربر لــرزه ای و اعضــای سـامانه ی ،میرایـی اثرات باریک شدگی و سـایر مـواردی کـه مسـاحت چرخـه ی هیسـترزیس را طـی چرخـه هـای مکـرر تقاضـای لـرزه ای کـاهش مـی ،دهـد در نظـر گرفتـه مـی شـود . تـا زمـانی کـه اطﻼعـات تحلیلـی یـا -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٥٨٢ آزمایشــی از مقــادیر دیگــری پشــتیبانی ،کنــد قســمتی از مســاحت کامــل چرخــه ی هیســترتیک سامانه ی باربر لرزه ای کـه بـرای طراحـی مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیـرد، مـی توانـد برابـر بـا ضـریب H q، طبق رابطه ٠١-٣٥ ، در نظر گرفته :شود ٠١-٣٥ که s T = نسبت دامنه ی شتاب طیفی ١ ثانیه به دامنه ی شتاب طیفی پریود کوتاه؛ و 1 T = زمان تناوب مود نوسان اصلی سازه در راستای مورد نظر است . مقـدار H q نبایـد بیشـتر ٠ از/١ در نظـر گرفتـه شـود و نیـازی نیسـت کمتـر ٥ از/٠ در نظـر گرفتـه شود. ٠١-٧-٣-٢-٣ نسﺒت میرایی ویسکوز نسـبت میرایـی ویسـکوز مـود نوسـان m ،ام سـازه Vm β، بـا اسـتفاده از رابطـه های ٠١-٤٥ ٠١ و-٥٥ تعیین می:شود ٠١-٤٥ ٠١-٥٥ که mj W =کــار انجــام شــده توســط دســتگاه میرایــی jام در یــک چرخــه ی کامــل پاســخ دینــامیکی متناظر با مود نوسان mام سازه در راستای مورد نظر در جابجایی های ،مودی im δ؛ m W =بیشـینه انـرژی کرنشـی در مـود نوسـان mام سـازه در راسـتای مـورد نظـر در جابجـایی هـای ،مودی im δ؛ im F =نیروی اینرسی مود نوسان mام در ترازi ؛ ام و im δ =تغییرشکل ترازi ام در مود نوسان mام در مرکز سختی سازه در راستای مورد نظر. نسـبت میرایـی مـودی ویسـکوز دسـتگاه هـای میرایـی وابسـته بـه ،جابجـایی در دامنـه ی پاسـخی برابر با مقدار جابجایی تسلیم مؤثر سازه مشخص می شود . در محاسبه ی کار مستقل انجام شده توسط هر کدام از دستگاه های میرایی، باید راستای قرارگیری و میزان مشارکت آن دستگاه در مود نوسانی ،مورد نظر .در نظر گرفته شود در صورت لزوم، برای محسوب -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٨٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. نمودن انعطاف پذیری اعضا، شامل پین،ها پیﭻ،ها صفحات اتصال، قسمت های افزوده،ی مهاربندها و ر سای اجزایی که دستگاه های میرایی را به اعضای دیگر سازه متصل می کند، ﻻزم است کار مستقل انجام ده ش توسط هر کدام از دستگاه های .میرایی، کاهش داده شود ٠١-٧-٣-٣ شکل پﺬیری مﺆثر مورد نیا ز شـکل پذیری مـؤثر مـورد نیـاز سـامانه ی بـاربر لـرزه ای در مقابـل جنـبش هـای زمـین در زلزلـه ی ،طـرح D μ، و در مقابـل جنـبش هـای زمـین در زلزلـه ،ی نـادرM μ، بـا اسـتفاده از رابطـه های ٠١-٦٥ الی ٠١-٨٥ تعیین می شود: ٠١-٦٥ ٠١-٧٥ ٠١-٨٥ که 1D D =جابجـایی طراحــی مـود اصـلی در مرکـز سـختی سـطﺢ بـام سـازه در راسـتای ،مـورد نظـر بند ٠١-٧-١-٣-٢ یا ٠١-٧-٢-٣-٢ ؛ 1M D =بیشـینه جابجــایی مـود اصـلی در مرکـز سـختی سـطﺢ بـام سـازه در راسـتای ،مـورد نظـر بند ٠١-٧-١-٣-٥ یا ٠١-٧-٢-٣-٥ ؛ Y D = جابجایی در مرکز سختی تراز بام سازه در لحظه ی تسلیم موثر سامانه ی باربر لرزه،ای R =ضریب اصﻼح پاسخ از جدول ٤-٥ ؛ d C =ضریب افزایش تغییرشکل از جدول ٤-٥ ؛ 0 Ω =ضریب اضافه مقاومت از جدول ٤-٥؛ 1 Γ =ضـریب مشـارکت مـود نوسـان اصـلی سـازه در راسـتای ،مـورد نظـر بنـد ٠١ -٧ -١ -٢ -٣ یـا ٠١ -٧ -٢ -٢ -٣ )برای مود اول(؛ S1 C =ضریب پاسخ لـرزه ای مـود نوسـان اصـلی سـازه در راسـتای ،مـورد نظـر بنـد ٠١-٧-١-٢-٤ یـا ٠١-٧-٢-٢-٤ )برای مود اول(؛ و 1 T = زمان تناوب مود اصلی نوسان سازه در راستای مورد نظر. شکل پذیری ،مـورد نیـاز طراحـی D μ، نبایـد از بیشـینه مقـدار شـکل پـذیری مـورد نیـاز مـؤثر، max μ، -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٧٨٢ ارائه شده در بند ٠١-٧-٣-٤ .فراتر رود اسـتثنا: اسـتفاده از مدل سـازی ،غیرخطـی در بنـد ٠١-٣ ، بـرای تعیـین منحنـی نیـرو- جابجـایی )منحنـی بـارافزون (بـرای سـامانه ی بـاربر لــرزه ای مجـاز اسـت .اجـازه داده مـی شـود کـه از ایـن منحنـی بـه جـای جابجـایی مـؤثر ،تسـلیم Y D، رابطـه ٠١-٨٥ ، بـرای تعیـین شـکل پـذیری مـؤثر مورد نیـاز بـرای جنـبش هـای زمـین در زلزلـه ی ،طـرح D μ، در رابطـه ٠١-٦٥ ، و بـرای جنـبش هـای زمـین در زلزلـه ی ،نـادرM μ، در رابطـه ٠١-٧٥ ، اسـتفاده شـود. در ایـن ،حالـت بایـد بـرای عبـارت ) d C / R (در رابطه های ٠١-٨ ،٠١-٩ ،٠١-٢١ ، و ٠١-٣١ ، مقدار ٠,١ در نظر گرفته شود . ٠١-٧-٣-٤ بیشینه شکل پﺬیری مﺆثر مورد نیاز بـرای تعیـین ضـریب تنظـیم چرخـه ی هیسـترزیس، نسـبت میرایـی ،هیسـترتیک و سـایر کمیـت،هـا بیشـینه مقــدار شــکل پــذیری مــؤثر ،مــورد نیـاز max μ، بـا اسـتفاده از رابطــه های ٠١-٩٥ ٠١ و-٠٦ محاسبه می:شود برای S T ≤ 1D T، ٠١-٩٥ برای S T ≥ 1D T، ٠١-٠٦ که eI = ضریب اهمیت لرزه ای است که طبق بند ٤-٣ تعیین می شود، و s T = نسبت دامنه ی شتاب طیفی ١ ثانیه به دامنه ی شتاب طیفی پریود کوتاه؛ و 1D T = زمـان تنـاوب مـؤثر مـود نوسـان اصـلی سـازه در جابجـایی طراحـی در راسـتای مـورد نظـر است. بـرای 1D T < S T < 1 T، max μ از طریــق درون یــابی خطـی بــین مقــادیر رابطــه های ٠١-٩٥ ٠١ و- ٠٦ تعیین می شود. ٠١-٧-٤ شرایط بار لرزه ای و معیارهای پﺬیرش برای روش های تحلیل طیفی و نیروی جانﺒی معادل نیروها و جابجـایی هـای طراحـی کـه مطـابق بـا روش تحلیـل طیفـی بنـد ٠١-٧-١ ، یـا روش نیـروی جـانبی معـادل بنـد ٠١-٧-٢ ، محاسـبه شـده اسـت، بایـد بـا اسـتفاده از معیارهـای طراحـی مبتنـی -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٨٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. (بر مقاومت )ظرفیت این آیین نامه و شرایط بارگذاری لرزه ای بند ٠١-٧-٤-٣ .کنترل شود سامانه ی بـاربر لـرزه،ای سـامانه ی ،میرایـی شـرایط بارگـذاری لـرزه،ای و معیارهـای پـذیرش بایـد بـا زیربند های زیر مطابقت داشته باشد. ٠١-٧-٤-١ س امانه ی باربر لرزه ای سـامانه ی بـاربر لـرزه ای بایـد الزامـات بنـد ٤-٥ را بـا اسـتفاده از بـرش پایـه ی لـرزه ای و نیروهـای طراحی که مطابق با بند ٠١-٧-١-٢ یا ٠١-٧-٢-٢ تعیین ،شده است برآورده سازد . ،تغییرمکــان نســبی طراحــی طبقــه D Δ، مشــخص شــده در بنــد ٠١-٧-١-٣-٣ یــا ٠١-٧-٢-٣-٣ ، نبایـد از ،مقـدار تغییرمکـان نسـبی مجـاز طبقـه از جـدول ٤-٠١ بـا احتسـاب اثـرات پـیچش طبـق خواسته ی بند ٤-٥١ ، که در عبارت) d C / R ( .ضرب شده است، فراتر رود ٠١-٧-٤-٢ سامانه ی میرایی سامانه ی میرایی بایـد بـرای نیروهـای لـرزه ای طراحـی ، الزامـات بنـد ٤-٥، و بـرای تعیـین شـرایط بارگـذاری لـرزه،ای الزامـات بنـد ٠١-٧-٤-٣ ، را بـرآورده سـازد .اعضـای نیـرو-کنتـرل در سـامانه ی میرایــی بایــد بــرای نیروهــای لــرزه ای کــه ٠٢% نســبت بــه مقــادیر نیروهــای میــانگین پاســخ در زلزله ی نادر افزایش ،داده شده است طراحی .شود ٠١-٧-٤-٣ ترکیﺐ اثرات بار اثـرات ناشـی از بارهـای ثقلـی و نیروهـای لـرزه ای بـر روی سـامانه ی میرایـی و اجـزای ،آن بایـد بـا استفاده از اثـر نیروهـای لـرزه ای ،افقـی E Q، کـه طبـق بنـد ٠١-٧-٤-٥ تعیـین شـده اسـت، مطـابق با بند ٢-٢-٣ ترکیب شـود . ضـریب ،افزونگـی ρ، بایـد در تمـامی مـوارد برابـر بـا ٠/در ١ نظـر گرفتـه ،شـود و بـرای طراحـی سـامانه ی میرایـی نیـازی بـه اعمـال اثـر بـار لـرزه ای شـامل ضـریب اضـافه مقاومت بند ٢-٢-٤ .نیست ٠١-٧-٤-٤ نیروهای طراحی مودی سامانه ی میرایی نیروهـای طراحـی مـودی سـامانه ی میرایـی بـر اسـاس نـوع دسـتگاه هـای میرایـی و جابجـایی هـا و سـرعت هـای طراحـی مـودی کـه مطـابق بـا بنـد ٠١-٧-١-٣ یـا ٠١-٧-٢-٣ ،تعیـین شـده اسـت محاسبه می گردد . در مـواردی کـه ﻻزم اسـت پاسـخ بیشـینه بـا نتـایﺞ تحلیـل تاریخچـه ی زمـانی مـورد تأییـد قـرار -------- صفحهٔ بعد -------- سازه های دارای میراگر/٩٨٢ گیـرد، بایـد مقـادیر جابجایی هـا و سـرعت های مـودی طراحـی طبقـه بـه انـدازه ای افـزایش داده شـود تا مقادیر جابجایی ها و سـرعت های کـل طراحـی طبقـه کـه طبـق بنـد ٠١-٣ ،محاسـبه شـده اسـت .را پوشش دهد بـرای دسـتگاه های میرایـی وابسـته بـه جابجـایی :نیـروی لـرزه ای طراحـی در دسـتگاه های میرایـی وابسـته بـه جابجـایی بایـد بـر اسـاس بیشـینه نیـروی تولیـد شـده در آن دسـتگاه تـا رسـیدن بـه جابجایی ،متناظر با تغییرمکان نسبی طراحی طبقهD Δ ،تعیین گردد . بـرای دسـتگاه هـای میرایـی وابسـته بـه سـرعت :نیـروی لـرزه ای طراحـی در هـر مـود نوسـانی در دستگاه های میرایی وابسـته بـه سـرعت بایـد بـر اسـاس بیشـینه نیـروی تولیـد شـده در آن دسـتگاه در سرعت های .مختلف تا رسیدن به سرعت طراحی طبقه در آن مود مورد نظر، تعیین گردد جابجـایی هـا و سـرعت هـایی کـه بـرای تعیـین نیروهـای طراحـی در دسـتگاه هـای میرایـی در هـر طبقـه مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیـرد، بایـد زاویـه ی قرارگیـری دسـتگاه میرایـی نسـبت بـه افـق و اثرات افزایش پاسخ در تراز مورد نظر ناشی از حرکت های پیچشی را در نظر گیرد. ٠١-٧-٤-٥ شرایط بار لرزه ای و ترکیﺐ پاسخ های مودی نیـروی لـرزه،ای طراحـی E Q، هـر عضـو از سـامانه ی میرایـی برابـر بـا مقـدار نیـروی بیشـینه بـه دست آمده از سه حالت بارگذاری ارائه شده در زیر، در نظر گرفته می:شود ١. مرحلــه ی جابجــایی بیشــینه :نیــروی طراحــی لــرزه ای در مرحلــه ی جابجــایی بیشــینه طبق رابطه ٠١-١٦ محاسبه می:شود ٠١-١٦ که mSFRS Q =نیرو در یـک عضـو از سـامانه ی بـاربر لـرزه ای برابـر بـا نیـروی لـرزه ای طراحـی در مود نوسان mام سازه در راستای ،مورد نظر و DSD Q =نیــروی مـورد نیـاز در یــک عضــو ســامانه ی میرایـی بــرای مقابلـه بـا نیروهـای طراحی لرزه دستگاه ِای های میرایی وابسته به جابجایی. نیروهــای لــرزه ای در اعضــای ســامانه ی ،میرایــی DSD Q، از طریــق اعمــال نیروهــای طراحی دسـتگاه هـای میرایـی وابسـته بـه جابجـایی بـر روی سـامانه ی ،میرایـی بـه عنـوان نیروهــای شــبه اســتاتیک، تعیــین مــی گــردد .نیروهــای لــرزه ای طراحــی دســتگاه هــای -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٩٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. میرایــی وابســته بــه جابجــایی در هــر دو راســتای مثبــت و منفــی در موقعیــت بیشــینه جابجایی ،سازه اعمال می شود. ٢. مرحلـه ی سـرعتِ بیشـینه :نیـروی طراحـی لـرزه ای در مرحلـه ی سـرعت بیشـینه طبـق رابطه ٠١-٢٦ محاسبه می:شود ٠١-٢٦ که mDSV Q =نیـروی مـورد نیـاز در یـک عضـو از سـامانه ی میرایـی بـرای مقابلـه بـا نیروهـای طراحی لرزه ایِ دستگاه هـای میرایـی وابسـته بـه سـرعت، ناشـی از مـود نوسـانm ام سـازه در راستای مورد نظر. نیروهـای طراحـی لـرزه ای مـودی در اعضـای سـامانه ی ،میرایـی mDSV Q، از طریـق اعمـال نیروهـای طراحــی مــودی دســتگاه هــای وابســته بــه ســرعت بــر روی ســامانه ی میرایــی تغییرشــکل ،نیافتــه بــه عنــوان نیروهــای شــبه اســتاتیک، تعیــین مــی گــردد. نیروهــای طراحی لرزه ای مودی باید در راسـتاهایی اعمـال شـود کـه بـا تغییرشـکل مـود مـورد نظـر هـم خـوانی داشـته باشـد .در هـر تـراز طبقـه iام از سـامانه ی میرایـی تغییرشـکل ،نیافتـه هم زمان با نیروهـای طراحـی در دسـتگاه هـای میرایـی وابسـته بـه سـرعت، بایـد نیروهـای مقاوم افقی نیز طوری اعمال شـود کـه تغییرمکـان افقـی در هـر تـراز از سـازه صـفر باشـد . نیروهــای مقــاوم در تــراز طبقــه i ،ام بایــد متناســب بــا هــر جــرم متمرکــز بــوده و در موقعیت قرارگیری آن اعمال شود. ٣. مرحلــه ی شــتاب بیشــینه :نیــروی طراحــی لــرزه ای در مرحلــه ی شــتاب بیشــینه طبــق رابطه ٠١-٣٦ محاسبه می:شود ٠١-٣٦ ضــرایب ،نیــرو mFD C و mFV C، بــه ترتیــب از جــداول ٠١-٢ ٠١ و-٣ ، بــا اســتفاده از مقــادیر نســبت میرایی مؤثر مطابق با الزامات زیر تعیین می شود: بـرای پاسـخ مـود اصـلی)مـود اول (در راسـتای ،مـورد نظـر ضـرایب 1FD C و 1FV C بایـد بـر اسـاس ضــریب تــوان ،ســرعت α، کــه نیــروی دســتگاه میرایــی را بــه ســرعت دســتگاه میرایــی مــرتبط می کند، مشخص شود. نسبت میرایی مؤثر مـود اصـلی بایـد برابـر بـا کـل نسـبت میرایـی مـؤثر مـود -------- صفحهٔ بعد -------- سازه‌های دارای میراگر / ۲۹۱ اصلی منهای موْلفه‌ی نسبت مبرایی هیستر تیک (0//0-,] یا ۵/۸-/0,۱) در سطح پاسخ مورد نظر («ی ۱ یا ,۳۸ )) در نظر گرفته شود. برای مودهای بالاتر (1 <)) یا پاسخ باقی مودهای نوسانی در راستای مورد نظرء ضرایب ۲/۵ و ۳۳۳۲ بر اساس مقدار » برابر با ۱/۰ تعیین می‌شود. نسبت میرایی موثر مودی برابر با کل نسبت میرایی موْثر مود مورد نظر (/.0 یا /0. ۸) در نظر گرفته می‌شود. برای تعیین ضریب 6.۸ شکل‌پذیری مورد نیاز برابر با مقدار شکل‌پذیری مود اصلی (۲ ۳ یا /۲7۰۸) ۶-۳-۷-۰ محدودیت‌های پاسخ غیرار تجاعی نیروی اعضای سامانه‌ی میرایی می‌تواند از حدود مقاومت لازم برای بارهای طراحی فراتر رود. مشروط بر اینکه با تحلیل یا آزمایش نشان داده شود که تمامی شرایط زیر برآورده می‌شود: ۱( پاسخ غیرالاستیک بر عملکرد سامانه‌ی میرایی تأثیر نامطلوبی نمی‌گذارد. ۲ نیروهای عضو که طبق بند ۵۴-۷-۱۰ با احتساب مقدار ۱/۰ برای ,2 محاسبه شده از مقاومت مورد نیاز برای پاسخ‌گویی به ترکیب بارهای بند ۳-۲-۲ فراتر نمی‌رود. -------- صفحهٔ بعد -------- آیین‌نامه طراحی لرزهای تا مور می‌شود. مگر ضرایب ارائه : پ- برای مقا در جدول. ض جدول ۳-۱۰ ضرایب نیروء اس ۱/۰ ۰/۲۵ < ۰ نیرو (/۶) برای سامانه‌های ویسکوالاس تیک برابر ۱/۰ در زد ۱/۰ دیری از ضریب توان سرعت. 4 و شکل‌پذیری مورد نیاز. ۸ که د شده قرار می‌گیرد. از درون‌یابی خطی استفاده می‌شود. دیر شکل‌پذیری مورد نیاز. ۸ بزرگ‌تر یا مساوی با مقادیر نشان د ریب (/۲.۶ برابر با ۱/۰ در نظر گرفته می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- سازه‌های دارای میراگ ر/ ۲۹۳ جدول ۳-۱۰ ضرایب نیروء ۲۳۷ الف- ضرییب نیرو 1/..) برای سامانه‌های ویسکوالاس تیک ۱/۰ در نظر ب- برای مقادیری از ضریب توان سرعت. ۷ که در میانه‌ی اعداد ارائشه شده قرار می‌گیرد. باید از درون‌یابی خطی استفاده شود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل بازدهم دودکش و فلر -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٩٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ١١-١ مﻼحظات کلی در این فصل، ضوابط تحلیل و طراحی لرزه ای سازه ی دودکش ها و سایر سازه های مشابه مانند فلرها ار ائه می .شود دودکش ها و فلرها از لحاظ ایستایی به دو نوع خودایستا و مهارشده تقسیم می .شوند دودکش ها و فل رهایی که وزن پوسته و پوشش داخلی آن ها تا روی پی کمتر از ٠٢ درصد وزن کل سازه )وزن دودکش به اضافه وزن سازه نگهدارنده آن( باشد، در گروه اجزای غیرسازه ای جای گرفته و باید بر اساس ضوابط مندرج در فصل هشتم طراحی شوند. طراحی لرزه ای دودکش برای سطﺢ خطر دوم، بند ٣-٥-٢ ، انجام می.شود در طراحی دودکش برای سایر بارها به استاندارد ملی"دودکش های صنعتی– طراحی، اجرا و ویژگی های مصالﺢ" .مراجعه شود ١١-١-١ فهرست تعاریف :پوشش داخلی دودکش ﻻیه محافظ در مقابل حرارت های زیاد، فرسایش و خوردگی برای پوسته ی دودکش است که عملکرد سازه.ای ندارد :پوسته دودکش به بخش سازه ای دودکش گفته می شود که کلیه ،ی بارهای وارده از قبیل مرده، زنده زلزله و باد را تحمل می.کند :دودکش مجرایی با مقطع دایره یا مربع است که محصوﻻت احتراق را به محیط خارج هدایت می کند. دودکش ها از بتن مسلﺢ، فوﻻد ی ا دیگر مصالﺢ مناسب ساخته می شوند و دارای دو بخش اصلی پوسته و پوشش داخلی می.باشند فلر: دودکش ی است که در تأسیسات و چاه های نفتی، پاﻻیشگاه ها، پتروشیمی ها و غیره جهت سوزاند ن گازها استفاده می شوند. ١١-١-٢ نمادها نمادها :و اختصارات مورد استفاده در روابط و بندهای این فصل به ترتیب الفبا در فهرست زیر آورده شده است A : سطﺢ مقطع پوسته ی دودکش یا فلر در تراز روی شالوده ) 2 (m d C :ضریب بزرگنمایی جابجایی مطابق با جدول ٧-٢ T C : ضریب اصﻼح زمان تناوب متناسب با ﻻغری دودکش یا فلر مطابق با جدول ١١-١ u C : ضریب زلزله مطابق با رابطه ١١-٢ -------- صفحهٔ بعد -------- دودکش و فلر/٧٩٢ v C : ضریب اصﻼح نیروی برشی متناسب با ﻻغری دودکش یا فلر مطابق با جدول ١١-١ D : بار مرده 3,2,1D : ارتفاع مجاز سازه برای گروه های طراحی لرزه ای(m) مطابق با جدول ٧-٢ m D : ضریب توزیع لنگر خمشی برای فاصلهz از رأس دودکش یا فلر مطابق با جدول ١١-٣ sD : ضر یب تبدیل طیف با نسبت میرایی ٥ درصد v D : ضریب توزیع نیروی برشی برای فاصلهz از رأس دودکش یا فلر مطابق با جدول ١١-٣ Eh : بار زلزله sE : مدول ارتجاعی مصالﺢ پوسته) 2 (N/m I :ضریب اهمیت دودکش یا فلر L : فاصله رأس مخروط تا تراز کف دودکش یا فلر با شکل مخروط ناقص(m) z M : لنگر خمشی در ارتفاع به فاصلهz از رأس دودکش u R :ضریب رفتار سازه مطابق با جدول ٧-٢ 1S : پارامتر شتاب طیفی )بر حسبg( aS : شتاب طیفی )بر حسبg( nT :زمان تناوب اصلی دودکش یا فلر متکی به پایه T :اثرات ناشی از دمای بهره برداری دودکش u V :مقدار برش پایه z V : نیروی برشی در ارتفاع به فاصلهz از رأس دودکش iW : وزن متمرکز المانi-ام در دودکش t W :وزن کل دودکش یا فلر شامل وزن سازه و پوشش از روی تراز پایه a : فاصله رأس مخروط تا تراز باﻻی دودکش یا فلر با شکل مخروط ناقص(m) g : شتاب گرانش زمین) 2 (m/s h : ارتفاع دودکش یا فلر از تراز پایه(m) gh :ارتفاع مرکز جرم دودکش یا فلر از تراز پایه k : ضریب اصﻼح شکل برای دودکش یا فلرهای با شکل مخروط ناقص مطابق با جدول ١١-٢ n :تعداد المان های با جرم متمرکز در مدل سازی دودکش یا فلر er :شعاع ژیراسیون مقطع پوسته ی دودکش یا فلر در تراز روی شالوده (m) max y : حداکثر جابجایی ارتجاعی جانبی در باﻻترین نقطه) ی دودکش یا فلرm ( -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٩٢ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. i : تغییر مکان استاتیکی جانبی المانi-ام تحت اثر وزن متمرکز المان ها  : (نسبت میرایی سازه )بر حسب درصد  :ضریب محاسبه زمان تناوب دودکش 0  :ضریب اضافه مقاومت ١١-٢ مدل سازی مدل تحلیلی دودکش و فلر باید به اندازه کافی دقیق باشد به طوری که تغییرات جرم و سختی پوست ه و پوشش داخلی دودکش و همچنین شرایط پی در مدل لحاظ شود. در مدل سازی، ارتفاع دودکش باید حداقل به ٠١ قطعه تقسیم شود و حداقل ٣ المان در ط ول هر نیم موج باﻻترین مود مورد استفاده در تحلیل مودال قرار گیرد. با توجه به تغییرات جرم، سختی یا شرایط تکیه گاهی پوشش داخلی، ممکن است المان های بیشتری مورد نیاز باشد. خصوصیات سختی دودکش یا سازه های دودکش مانند بتنی باید بر اساس مقطع ترک نخورده مدل سازی .شود ،در نظر گرفتن اندرکنش سازه و خاک عﻼوه بر مواردی که طبق فصل پنجم الزامی دانسته شده است در صورتی که دودکش یا فلر با ارتفاع زیاد )ارتفاع بیش از پنﺞ برابر قطر ماکزیمم پایه( بر روی خاک نرم )نوع زمین چهار( ساخته شود، به دلیل افزایش قابل مﻼحظه اثرات ثانو.یه، الزامی است در صورتی که پوشش داخلی دودکش، در هر نقطه از دودکش بر پوسته متکی باشد، مدل سازی باید شامل پوسته و پوشش داخلی باشد و اثر اندرکنش پوسته و پوشش در مدل لحاظ شود. در صورتی که جرم پوشش داخلی در مقایسه با پوسته سازه ای دودکش یا فلر کم باشد، اثر پوشش داخلی را می توان به صورت جرم متمرکز در محل های اتصال جانبی با پوسته دودکش یا فلر مدل سازی نمود و یا می ت وان پوشش داخلی را به صورت المان تیر مدل سازی کرد؛ به طوری که المان های مربوطه به نحو مناسبی در تکیه گاه های قائم و جان بی در ارتفاع دودکش متصل شده .باشند چنانچه دودکش یا فلر دارای سیستم مهار جانبی اعم از کابل یا قاب نگهدارنده باشد، اثرات اندرکنشی سیستم مهار جانبی در مدل.سازی، تحلیل و طراحی سازه باید در نظر گرفته شود در دودکش یا سازه های دودکش مانند بتنی اثرP-Δ نیب باره دیاب یا هزرل یبناج ناکم رییغت و مئاق یا .در نظر گرفته شود -------- صفحهٔ بعد -------- دودکش و فلر/٩٩٢ ١١-٣ روش های تحلیل در این فصل، سه روش تحلیل بار جانبی معادل )روش ساده شده(، طیفی و تاریخچه زمانی برای تحلیل لرزه ای دودکش یا فلر ارائه شده است. در صورت استفاده از مرجع معتبر دیگر که روش های غیرارتجاعی اس تاتیکی و یا دینامیکی را مجاز می داند، ضوابط طراحی آن مرجع باید مورد استفاده قرار گیرد و طراحی نیز باید توسط گروه کارشناسی مستقل صﻼحیت دار تأیید شود. روش بار جانبی معادل فقط برای تخمی ن اولیه مشخصات سازه ای دودکش یا فلر متکی به زمین که جرم و سختی آن ها تقری باً به صورت یکنو اخت در ارتفاع توزیع شده است، می تواند مورد استفاده قرار گیرد. به هر حال انجام یکی از روش های تحلیل .دینامیکی الزامی است در دودکش ها و فلرهای با مقطع دایره، مؤلفه افقی زلزله می ،تواند به تنهایی و در یک راستا اعمال شود ولی در دودکش ها و فلره ای با مقطع غیر مدور، در تحلیل تاریخچه زمانی اثر مؤلفه افقی زلزله باید با استفاده از زوج شتاب نگاشت و در دو راستای متعامد با هم در نظر گرفته شود و در روش طیفی، از ترکیبSRSS .نتایﺞ تحلیلی دو امتداد متعامد با یکدیگر استفاده شود در نظر گرفتن اثر مؤلفه قائم زلزله در تحلیل و طراحی دودکش ها و فلرها الزامی نمی باشد. در صورت در نظر گرفتن مؤلفه قائم، مقدار ضریب زلزله مؤلفه قائم را می توان ଶ ଷ .ضریب زلزله مؤلفه افقی در نظر گرفت در دودکش ها و فلرهای با ارتفاع بیش از ٠٨ متر که در مناطق با خطر لرزه ای بسیار زیاد قرار دارند، در نظر گرفتن مؤلفه دورانی زلزله در تحلیل مدل توصیه می شود. در این حالت نیازی به در نظر گرفتن اثر مؤلفه قائم زلزله و مؤلفه دورانی زلزله به طور هم زمان در ترکیب بارها نمی.باشد ١١-٣-١ (روش بار جانﺒی معادل )روش ساده شده ١١-٣-١-١ برش پایه ،مقدار برش پایهu V، از رابطه ١١ ی-١ محاسبه می:شود ١١-١ t u v u W C C V  :که در آن v C: ضریب اصﻼح نیروی برشی متناسب با ﻻغری دودکش یا فلر طبق جدول ١١-١ u C: ضریب زلزله طبق رابطه ١١ ی-٢ t W: وزن کل دودکش یا فلر شامل وزن سازه و پوشش از روی تراز پایه(N) -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٠٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ١١-٢ u a u R I S C  :که در آن aS : شتاب طیفی )بر حسبg( طبق فصل سوم I : ضریب اهمیت دودکش یا فلر که با توجه به نوع کاربری از جدول ٤-٣ بدست می آید، مگر آنکه در ضوابط اختصاصی ارائه شده توسط سازنده اعداد بزرگ ی تر .ارائه شود u R: ضریب رفتار سازه طبق جدول ٧-٢ ،ضریب زلزلهu C، نباید از مقادیر رابطه ٧ ی-٥-الف و در دودکش یا فلر واقع در منطقه ای با6.0 1  S از رابطه ٧ ی-٥- .ب کمتر منظور شود زمان تناوب اصلی دودکش یا فلر استوانه،ای متکی به پایهnT، را می توان از رابطه ١١ ی-٣ و یا از رابطه ی ١١-٤ محاسبه نمود. رابطه ١١-٣ نسبت به رابطه ١١- ٤ ،دارای دقت باﻻتری است. در صورت وجود زمان تناوب اندازه گیری شده واقعی بر روی سازه با شرایط خاک و شالوده مشابه مورد پذیرش می د باش. ١١-٣ g A E h W C k T s t T n . . . .  :که در آن h : ارتفاع دودکش یا فلر از تراز پایه(m) sE : مدول ارتجاعی مصالﺢ پوسته) 2 (N/m A: سطﺢ مقطع پوسته ی دودکش یا فلر در تراز روی شالوده ) 2 (m g : شتاب گرانش زمین) 2 (m/s er: شعاع ژیراسیون مقطع پوسته ی دودکش یا فلر در تراز روی شالوده(m) T C : ضریب اصﻼح زمان تناوب متناسب با ﻻغری دودکش یا فلر طبق جدول ١١-١ k : ضریب اصﻼح شکل برای دودکش یا فلرهای با شکل مخروط ناقص طبق جدول ١١-٢ a : فاصله رأس مخروط تا تراز باﻻی دودکش یا فلر با شکل مخروط ناقص(m) L : فاصله رأس مخروط تا تراز کف دودکش یا فلر با شکل مخروط ناقص(m) ١١-٤-الف     . 2 g Tn -------- صفحهٔ بعد -------- دودکش و فلر/١٠٣ ١١-٤-ب       n i i i n i i i W W 1 2 1 . .    :که در آن iW : وزن متمرکز المانi- ام که به صورت نیروی افقی و هم زمان اعمال می گردد i : تغییر مکان استاتیکی جانبی المانi – ام تحت اثر وزن متمرکز المان ها n: تعداد المان های با جرم متمرکز )حداقل تعداد جرم های متمرکز باید ٠١ (.عدد باشد g : شتاب گرانش زمین) 2 (m/s جدول ١١-١ مقادیر ضرایﺐT C و v C ٠٥ و بیشتر ٥٤ ٠٤ ٥٣ ٠٣ ٥٢ ٠٢ ٥١ ٠١ ٥ er h ) e (h/r ٨/١ ٨/٢٨ ٨/٣٧ ٠/٥٦ ٠/٦٥ ٢/٧٤ ٤/٨٣ ٦/٩٢ ٢/١٢ ٤/٤١ T C ٠٥/١ ٧٤/١ ٣٤/١ ٩٣/١ ٥٣/١ ٠٣/١ ٥٢/١ ٩١/١ ٢١/١ ٢٠/١ v C جدول ١١-٢ مقدار ضر یﺐ اﺻﻼحk ٠/١ ٨/٠ ٦/٠ ٤/٠ L a ٠/١ ٥٩/٠ ٤٨/٠ ٢٧/٠ k ١١-٣-١-٢ توزیع نیروی برشی و لنگر خمشی توزیع نیروی برشی و لنگر خمشی در ارتفاع به فاصلهz از رأس دودکش یا فلر به ترتیب از روابط ١١-٥ و ١١-٦ بدست می.آید ١١-٥ v t u v z D W C C V  ١١-٦ m g t u z D h W C M  :که در آن v D : ضریب توزیع نیروی برشی برای فاصلهz از رأس دودکش یا فلر طبق جدول ١١-٣ m D : ضریب توزیع لنگر خمشی برای فاصلهz از رأس دودکش یا فلر طبق جدول ١١-٣ gh: ارتفاع مرکز جرم دودکش یا فلر از تراز پایه -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٠٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ١١-٣-٢ تحلیل دینامیکی تحلیل دینامیکی به دو روش تحلیل طیفی و تاریخچه زمانی با رعایت ضوابط فصل چهارم و با فرض نسبت میرایی مناسب انجام می شود. مقدار نسبت میرایی مناسب برای پوسته ی بتنی ٥% و فوﻻدی ٢% در نظر گرفته می .شود جدول ١١-٣ ضرایﺐ توزیع نیروی برشی و گشتاور خمشی v D m D شرایط پی 0. 1 9. 0 75 . 0 1.1 4 5.0                      h z h z h z 4 5. 0 6. 0 4. 0              h z h z پایه غیرشمع گیردار بر روی خاک سخت 4 5.0 54 .0 20 .0 66 .0                     h z h z h z 4 5. 0 5. 0 5. 0              h z h z فونداسیون شمع نیازی به هم پایه کردن روش تحلیل طیفی با برش پایه حاصل از روش استاتیکی معادل نیست. برای تعیین طیف با نسبت میرایی ،بر حسب درصد می توان مقاد یر نظیر ط یف ٥% را در ضر یب sD طبق رابطه ١١ ی-٧ ضرب .نمود ١١-٧ ) 20 ( 100 Ln Ln Ds          ١١-٣-٢-١ تحلیل طیفی تحلیل طیفی با استفاده از ضوابط فصل سوم و فصل چهارم این آیین نامه انجام می .شود برای بدست آوردن پاسخ دینامیکی دودکش یا فلر، در هر یک از دو امتداد متعامد اصلی سازه، تعداد مودهای نوسان باید به گونه ای مد نظر قرار گیرد که مجموع جرم های مؤثر مودی از ٠٩ درصد جرم کل .سازه کمتر نباشد ١١-٣-٢-٢ تحلیل تاریخچه زمانی در صورت استفاده از روش تاریخچه زمانی ، ضوابط بند ٠١-٤ .باید رعایت شود -------- صفحهٔ بعد -------- دودکش و فلر/٣٠٣ ١١-٤ ضوابط طراحی ١١-٤-١ کنترل واژگونی حداقل ضریب اطمینان در مقابل واژگونی با در نظر گرفتن بارهای بدون ضریب، برای پوسته دودکش یا فلر به تنهایی ٥/١ ،و برای کل دودکش یا فلر با شالوده ٢ .است ١١-٤-٢ کنترل جابجایی حداکثر جابجایی ارتجاعی جانبی در باﻻترین نقطه ،ی دودکش یا فلرmax y )بر حسب متر(، بدون اعمال ضرایب بار، نباید از مقدار حاصل از رابطه ١١ ی-٨ .بیشتر باشد ١١-٨ h y 0033 . 0 max  در محاسبه ،ی جابجایی نسبی دودکش یا فلر بتنی در نظر گرفتن ترک خوردگی ﻻزم نبوده و فرض می شود که پایه.ی دودکش یا فلر صلب است حداقل جداسازی بین دودکش یا فلر با پوشش از حاصل ضرب d C در تغییر مکان جانبی نسبی المان ها به دست می .آید ١١-٤-٣ ترکیﺐ های بارگﺬاری برای طراحی دودکش یا فلر به روش مقاومت، از ترکیب های بارگذاری شامل اثر بار زلزله، روابط ١١-٩ ، استفاده می:شود ١١-٩-الف h E T D   2. 1 2. 1 ١١-٩-ب h E T D   2. 1 9 . 0 برای طراحی دودکش یا فلر به روش تنش مجاز، از ترکیب های بارگذاری شامل اثر بار زلزله، روابط ١١-٠١، استفاده می شود. حداقل ضریب اطمینان در ا ین روش برای ترکیبات بار لرزه ای ٥/١ می باشد. ١١-٠١-الف ) 7.0( 75 .0 9.0 h E T D   ١١-٠١-ب h E D 7.0  ١١-٠١-پ h E T D 7. 0 9. 0 6. 0   :که در آن T : اثرات ناشی از دمای بهره برداری دودکش -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٠٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. D : بار مرده h E : بار زلزله ١١-٤-٤ ضوابط و جزئیات طراحی به طور کلی ابعاد دودکش یا فلر بر اساس شرایط بهره ،برداری مسائل زیست محیطی، موقعیت سازه های مجاور و نظایر آن تعیین می شود و با استفاده از آیین نامه و استانداردهای مربوطه طراحی می گردد. در .هر حال رعایت ضوابط این بخش به عنوان حداقل نیاز طراحی ﻻزم است ١١-٤-٤-١ جزئیات طراحی دودکش و فلرهای بتنی دودکش و فلرهای بتنی باید طبق ضوابط آیین نامهACI 307 طراحی شوند با این تفاوت که مقدار برش پایه و ضرایب مربوطه، از بند ١١-٣-١ این فصل تعیین می شود. همچنین در بازشوها، ضوابط زیر باید .مدنظر قرار گیرد وصله ی آرماتورهای قائم باید به نحوی انجام شود که در هر مقطع بیش از ٠٥% آرماتورها وصله نشده باشند. بعﻼوه چنانچه سطﺢ مقطع بازشو بیش از ٠١% سطﺢ مقطع کل باشد، مقاطع در محل بازشو باید برای کلیه ی نیروهای قائم، برشی و لنگر خمشی در راستای قائم بر اساس مقطع مؤثر و با درنظرگ رفتن ضریب اضافه مقاومتی برابر ٥/١ طراحی شوند. محدوده ای که این ضریب اضافه مقاومت اعمال می ،شود در قسمت باﻻ و پایین بازشو و با فاصله ی برابر نصف عرض بزرگ نی تر بازشو در ناحیه ی مورد ب ررسی است. در این محدوده، آرماتورگذاری مناسب و با لحاظ طول مهار ی کافی در خارج از آن باید در نظر .گرفته شود جزئیات نواحی طرفین بازشو باید بر اساس جزییات مربوط به ستون ها، طبق آیین نامه یACI318 طراحی شوند. جزئیات یاد شده باید در راستای عرضی حداقل به اندازه ی دو برابر ضخامت پوسته و در راستای طولی حداقل به اندازه ی دو بر ابر ضخامت پوسته در باﻻ و پایین محل بازشو، به شرطی که کمتر .از طول مهار آرماتورهای طولی نباشد، رعایت شود درصورت وجود بازشو در نزدیکی پی به نحوی که امکان رعایت جزییات فوق در بخش تحتانی بازشدگی وجود نداشته باشد، آرماتورهای نواحی طرفین بازشدگی باید داخل پی اد امه یابند. درصد آرماتورهای طولی در این محدوده طبق ضوابطACI318 برای اعضای فشاری تعیین می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- دودکش و فلر/٥٠٣ ١١-٤-٤-٢ ضوابط طراحی دودکش و فلر های فوﻻدی دودکش یا فلر خودایستای فوﻻدی با ارتفاع بیش از ٠٤ متر، به منظور حفظ پایداری نیازمند افزایش قطر در محل تراز پایه است. به این بخش اصطﻼحاً ساق گفته می شود که حداقل ارتفاع آن یک سوم ارتفاع کل دودکش یا فلر است. در دودکش یا فلر بدون ﻻیه ی عایق، قطر خارجی دودکش یا فلر در باﻻترین تراز باید حداقل یک بیستم ارتفاع بخش استوانه ای آن باشد. در مورد دودکش یا فلر دارای ﻻیه ی عایق، قطر خارجی د ودکش یا فلر باید حداقل یک بیست و پنجم ارتفاع بخش استوانه ای د ودکش یا فلر باشد. حداقل قطر خارجی دودکش یا فلر در تراز پایه باید ٦/١ برابر قطر خارجی دودکش یا فلر در .باﻻترین تراز آن باشد ضخامت پوسته باید بر اساس تﻼش ها و جابجایی جانبی دودکش یا فلر تعیین شو د. ﻻزم است مقاد یر خوردگی مجاز طبق استاندارد مربوطه به ضخامت محاسباتی پوسته افزوده شود. ضخامت پوسته با افزودن خوردگی مجاز نباید در هیﭻ حالتی کمتر از ٦ میلیمتر و ଵ ହ଴଴ قطر خارجی پوسته در نقطه ی .مورد نظر باشد -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوازدهم -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٠٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٢١-١ مﻼحظات کلی این فصل، الزامات حداقل برای طراحی لرزه ای مخازن را ارائه می کند. تعریف زلزله طرح برابر با فصل .سوم است. در به کار بردن الزامات این فصل، باید مﻼحظات کلی را رعایت کرد این بخش فرضیات، انتظارات، عوامل مؤثر و نکات بنیادی تحلیل و طراحی لرزه ای مخازن را قبل از پرداختن به ضوابط مخازن مختلف در بخش ی ها بعدی، بیان می.کند تعاریف اثر پی- دلتاP-Delta effect اثرات مرتبه دوم در نیروهای داخلی سازه که در حالت حضور هم زمان بارهای محوری قائم و تغییرمکان جانبی ایجاد می.شود این اثر در مخازن هوایی اهمیت پیدا می.کند پشت بندbacking قطعه ای است که در پشت درز جوش قرار می گیرد و موجب تسهیل جوشکاری و کمک در تأمین کیفی ت مطلوب جوش می.شود خوردگی مجازcorrosion allowance ضخامتی است که از بابت خور دگی در طول عمر بهره برداری مخزن به ضخامت محاسباتی اجزای آن اضافه می.شود ﺻفحه حلقویannular plate یک نوار حلقوی شکل است که بخشی از ورق کف مخزن است و تکیه گاه ورق جداره را تشکیل می هد د و بدان جوش می شود. ضخامت صفحه حلقوی ممکن است با بقیه ورق کف مخزن تفاوت.داشته باشد طراحی به روش تنش مجازallowable stress design در این روش طراحی، اجزای سازه به نحوی طراحی می شوند که تنش ی ها اﻻستیک ناشی از بارهای اسمی از تنش ی ها .مجاز فراتر نروند طراحی به روش مقاومتstrength design در این روش طراحی، اجزای سازه به نحوی طراحی می شوند که نیروهای داخلی عضوها ناشی از بارهای بی ضر دار از مقاومت طراحی آن ها .فراتر نروند فلز پایهbase metal فلز یا آلیاژی است که آن را جوش می کنند یا م ی.بُرند -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٩٠٣ کاربریoccupancy کاربری سازه یا تأسیسات یعنی اینکه برای چه منظوری ساخته شده یا مورد استفاده قرار می گی.رد کارفرماpurchaser عبارت است از صاحب کار یا نماینده.رسمی وی که ممکن است شخص حقیقی یا حقوقی باشد کرسی حلقویringwall یک فونداسیون نواریًمعموﻻ از جنس بتن آرمه است که صفحه حلقوی بر آن تکیه م ی کند و مهارهای مکانیکی مخزن در آن کار گذاشته می.شوند مخزن با مهار مکانیکیmechanically-anchored tank مخزنی است که با استفاده از میل ،مهار.تسمه، یا هر وسیله مکانیکی دیگر به فونداسیون، مهار شده باشد مخزن خویش مهار self-anchored tank مخزنی است که در برابر لنگر واژگونی پایدار است بدون آنکه برای مقابله با برکنش به مهار مکانیکی نیاز .داشته باشد مخزن روبازopen-top tank .مخزنی است که سقف یا درپوش اعم از ثابت یا شناور، درپوش نگهدارنده گاز یا گنبد نداشته باشد مرجع ذی ﺻﻼحauthority having jurisdiction سازمان، نها د یا فردی است که متولی اجرا یا نظارت بر اجرای الزامات این استاندارد یا غیر آن در محدوده ای.که در این استاندارد تعیین شده است باشد وزن مخصوص طراحیdesign specific gravity حداکثر وزن مخصوص مایع درون مخزن در دمای طراحی. در صورتی که مخزن برای ذخیره چند سیال س ،اخته شود بزرگ نی تر مقدار آن ها .خواهد بود نمادها تعریف نمادهای به کاررفته در این فصل و یکای اندازه گیری آن ها :به شرح زیر است A : شتاب مبنای طرح )بر حسب نسبتg( Ac : ضریب بازتاب زلزله برای مود پاسخ مواج )بر حسب نسبتg( Ai : ضریب بازتاب زلزله برای مود پاسخ سخت )بر حسب نسبتg( Av : ضریب بازتاب زلزله در راستای قائم برابر با2 3 ൗ× 0.7 × 𝑆஽ௌ= 0.47𝑆஽ௌ )بر حسب نسبتg( -------- صفحهٔ بعد -------- ٠١٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. C.A. : خوردگی مجاز(mm) Cd : ضریب بزرگنمایی تغییرمکان جانبی برابر با ٢ برای مخزن خویش مهار و ٥/٢ برای مخزن با مهار مکانیکی Ci :ضریب بی سخت حرکت مود در مخزن تناوب زمان تعیین برای عدُب D : قطر اسمی مخزن(m) di :عرض ﻻ یه i ام جدار ه مخزن ، ترتیب از پایین به باﻻ(m) E : مدول ارتجاعی مصالﺢ مخزن(MPa) F :ی رو ین ی جانب معادل برا ی طراح ی لرزه ای Fc : تنش مجاز فشاری قائم جداره مخزن(MPa) Fty : تنش تسلیم هر ﻻیه جداره مخزن(MPa) Fy :حداقل تنش تسلیم مشخصه صفحه حلقوی کف یا تنش تسلیم مصالﺢ عضو میل مهار یا مهاربند(MPa) g : شتاب ثقل زمین) 2 (m/s G : (وزن مخصوص طراحی )بدون بُعد Ge : وزن مخصوص مؤثر با احتساب اثر مؤلفه قائم زلزله𝐺(1 −0.4𝐴௩) = H : ارتفاع حداکثر مایع مخزن(m) hc :ارتفاع مرکز اثر نیروی لرزه ای جانبی مربوط به مایع مواج برای محاسبه لنگر واژگونی کرسی حلقوی از زیر جداره مخزن(m) hcs :ارتفاع مرکز اثر نیروی لرزه ای جانبی مربوط به مایع مواج برای محاسبه لنگر واژگونی تاوه ای از زیر جداره مخزن(m) hi :ارتفاع مرکز اثر نیروی لرزه ای جانبی مربوط به مایع سخت برای محاسبه لنگر واژگونی کرسی حلقوی از زیر جداره مخزن(m) his :ارتفاع مرکز اثر نیروی لرزه ای جانبی مربوط به مایع سخت برای محاسبه لنگر واژگونی تاوه ای از زیر جداره مخزن(m) hr : ارتفاع از زیر جداره مخزن تا مرکز ثقل سقف و ملحقات آن(m) hs : ارتفاع از زیر جداره مخزن تا مرکز ثقل جداره(m) I :ضریب اهمیت که بر اساس نوع کاربری لرزه ای مخزن تعیین می شود J :نسبت مهارشدگی K : ضریب تبدیل طیف شتاب با نسبت میرایی ٥ درصد به نسبت میرایی ٥/٠ درصد که برابر است با ٥/١ مگر آنکه مقدار دیگری تصریﺢ شده باشد. چنانچه از طیف با نسبت میرایی ٥/٠ .به کار رود این ضریب یک فرض شود L :حداقل عرض مورد نیاز صفحه حلقوی زیر جداره با ضخامت افزایش یافته در سمت داخل مخزن که از بر داخلی جداره اندازه گیری می شود(m) -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/١١٣ Ls :جزئی از عرض صفحه حلقوی زیر جدار که از بر داخلی جداره اندازه گیری می شود و مایع روی آن در مقابله با واژگونی در مخازن خویش مهار مشارکت می کند(m) Mrw :لنگر کرسی حلقوی که پاره ای است از لنگر واژگونی کل که در پیرامون قاعده جداره مخزن اثر می کند(N- m) Ms :ل نگر واژگونی تاوه ای که برای طراحی پی گسترده و سرشمع مورد استفاده قرار می گیرد(N-m) n :تعداد ﻻ ی ها هی جدار ه مخزن که تنها در محدوده ارتفاع مرطوب مخزن محاسبه م ی شود Nc : نیروی حلقوی هیدرودینامیکی در واحد ارتفاع جداره مخزن حاصل از حرکت مایع مواج(N/mm) Nh : نیروی حلقوی هیدرواستاتیکی مخزن در واحد ارتفاع جداره(N/mm) Ni : نیروی حلقوی هیدرودینامیکی در واحد ارتفاع جداره مخزن حاصل از حرکت مایع سخت(N/mm) Ns : نیروی حلقوی کل در واحد ارتفاع جداره مخزن(N/mm) Pf : نیروی فشاری وارد بر واحد طول شالوده نواری حلقوی برای طراحی شالوده مخزن به روش مقاومت(N/m) Q :بی ضر مقیاس کردن برای لی تبد فیط شتاب زلزله نادر به زلزله طرح و برابر2 3 ൗ است Rv :ضریب رفتار برای مود حرکت قائم در حالت استفاده از روش تنش مجاز Rwc :ضریب رفتار برای مود حرکت مواج در حالت استفاده از روش تنش مجاز Rwi :ضریب رفتار برای مود حرکت غیرمواج در حالت استفاده از روش تنش مجاز S1 : پارامتر شتاب طیفی برای زلزله نادر در زمان تناوب یک ثانیه به ازای نسبت میرایی ٥% )بر حسب نسبتg( Sa : پارامتر شتاب طیفی طراحی به ازای نسبت میرایی ٥% )بر حسب نسبتg( Sav : پارامتر شتاب طیفی طراحی برای مؤلفه قائم زلزله به ازای نسبت میرایی ٥% )بر حسب نسبتg( SD1 : پارامتر شتاب طیفی طراحی در زمان تناوب یک ثانیه به ازای نسبت میرایی ٥% و برابر است با1 S v F Q )بر حسب نسبتg( SDS : پارامتر شتاب طیفی طراحی در زمان ی ها ) تناوب کوتاه0.2 = T ثانیه( به ازای نسبت میرایی ٥% و برابر است باS S a F Q )بر حسب نسبتg( SS : پارامتر شتاب طیفی برای زلزله نادر در زمان ی ها ) تناوب کوتاهT = 0.2 ثانیهبر حسب نسبتg( t : ضخامت جداره در محل محاسبه تنش حلقوی یا ﻻیه مورد نظر جداره مخزن منهای خوردگی مجاز(mm) ta :ضخامت صفحه حلقوی زیر جداره بدون احتساب خوردگی مجاز که برای مقابله با واژگونی مخزن خویش مهار مورد نیاز است(mm) . صفحه حلقوی با این ضخامت باید حداقل به طولL از بر داخلی به سمت داخل مخزن گسترش یابد. این پارامتر تنها برای مخزن خویش.مهار کاربرد دارد tb : ضخامت ورق کف مخزن(mm) Tc : (زمان تناوب ارتعاش طبیعی مایع مواج )ثانیه Ti : (زمان تناوب ارتعاش طبیعی مود حرکت غیرمواج )ثانیه -------- صفحهٔ بعد -------- ٢١٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ti : ضخامت ﻻیهi ام از جداره مخزن ، ترتیب از پایین به باﻻ(mm) TL :زمان تناوب گذار به دامنه زمان تناوب بلند .)ثانیه(. به فصل سوم رجوع شود ts :ضخامت پا نی تر ن یی هیﻻ جداره پس از کسر خوردگ ی ) مجازmm ( tu : ضخامت یِکنواخت معادل جدار ه ) مخزن در ارتفاع مرطوب آنmm ( Tv :زمان تناوب (ارتعاش طبیعی مخزن در مود حرکت قائم )ثانیه V : برش پایه کل طراحی(N) Vc : برش پایه طراحی ناشی از وزن مایع مواج مخزن(N) Vi : برش پایه طراحی ناشی از وزن مؤثر مخزن و مایع غیرمواج(N) Vmax : مقدار حداکثر برش موضعی در واحد طول محیط در محل اتصال جداره به کف(N/m) wa : نیروی مقاوم در برابر برکنش در ناحیه حلقوی کف مخزن در واحد طول محیط(N/m) Wc : وزن مؤثر قسمت مواج مایع(N) Weff :وزن مؤثر در پاسخ لرزه ای(N) Wf : وزن کف مخزن(N) Wfd : وزن کل شالوده مخزن(N) Wg : وزن خاکی که مستقیم روی شالوده مخزن قرار دارد(N) Wi : وزن مؤثر قسمت سخت )غیرمواج( مایع(N) wint :نیروی برکنش محاسبه شده ناشی از فشار داخلی طراحی مخزن در واحد طول محیط(N/m) Wp : وزن کل مایع داخل مخزن بر مبنای وزن مخصوص طراحی(N) Wpu :در مخزن خویش مهار در محاسبات برکنش و ،بلندشدگی وزن مایعی که رو ی بخشی از کف مخزن که هنوز با ) زمین در تماس است یا ره ی دا به شعاعr ( واقع شده است(N) Wr :وزن سقف مخزن با سقف ثابت شامل قاب بندی و ملحقات دائمی آن به اضافه ده درصد بار برف متوازن(N) Wrs : بار وارد از سقف بر جداره مخزن شامل ده درصد بار برف متوازن(N) wrs : بار وارد از سقف بر جداره مخزن شامل ده درصد بار برف متوازن، در واحد طول محیط جداره(N/m) Ws : وزن کل جداره مخزن و ملحقات آن(N) Wsu :در مخزن خویش مهار در محاسبات برکنش و ،بلندشدگی عکس العمل فشاری در قاعده ورق جداره مخزن (N) WT :وزن کل مخزن شامل جداره، سقف، کف، قاب بندی، قطعات متصل و ملحقات آن، محتویات مخزن و ده درصد بار برف متوازن(N) wt :وزن بدنه و سقف مخزن که در قاعده جداره اثر می کند، در واحد طول محیط جداره(N/m) -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٣١٣ Y : فاصله قائم از سطﺢ مایع تا نقطه مورد نظر در مخزن، جهت مثبت به سمت پایین(m) Yi : فاصله مرکز ﻻیهi ام جداره مخزن تا سطﺢ آزاد مایع، ترتیب از پایین به باﻻ(m) yu :بلندشدگی ارتجاعی کف مخزن خویش مهار(mm) 0 :ضریب اضافه مقاومت L : وزن واحد حجم ما یع ) 3 (N/m f :ضریب اصطکاک بین کف مخزن و شالوده ρ :جرم حجم ی عی ما ) 3 kg/m ( c : حداکثر تنش قائم فشاری در جداره(MPa) h : تنش حلقوی ناشی از نیروی هیدرواستاتیکی(MPa) s :تنش حلقوی ناشی از مایع ذخیره شده در مودهای مواج و غیرمواج در اثر زلزله(MPa) T :تنش حلقو ی کل حاصل از ترک بی تنش حلقو ی استات یکی یکی نام ی و د (MPa) حدود کاربرد مخازن ذخیره سیاﻻت مانند مخازن استوانه ای فوﻻدی روزمینی با سقف ثابت یا شناور، مخازن بتنی زمینی، مخازن هوایی فوﻻدی یا بتن آرمه، برج ها، ستون ها، ظروف افقی تحت فشار و مخازن کروی، باید طبق الزامات این فصل یا مراجع معرفی شده برای مقاومت در برابر زلزله طراحی شوند. در طراحی پی های کرسی حلقوی یا پی های خاکی مخازن و همچنین تمهیدات مهارسازی ثانویه برا ی مقابله با ریزش .محتویات مخزن باید الزامات این فصل را رعایت کرد مخازن ذخیره فوﻻدی پیﭻ ومهره ای برای ذخیره آب یا فرآورده های نفتی از حدود کاربرد این آیین نامه .خارج هستند مخازن ذخیره غیرسیاﻻت )مثل مواد دانه ای( خارج از حدود کاربرد این آیین نامه قرار دارد. اهداف عملکردی هدف عملکردی کﻼن در طراحی لرزه ای مخازن بر اساس الزامات این فصل، جلوگیری از تلفات جانی و خرابی کلی مخزن است و به کار بردن آن به معنای آسیب ندیدن مخزن و متعلقات آن در رویداد زلزله .نیست برای مخازن ذخیره سیاﻻت سرد، تعاریف تکمیلی در بند ٢١-٩-٧-٢ .آمده است -------- صفحهٔ بعد -------- ٤١٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. عوامل مﺆثر ٢١-١-٥-١ شکل مخزن تأثیر شکل مخزن اعم از اینکه مدور یا ،غیرمدور ،مستطیلی استوانه،ای، کروی... باشد باید در تحلی ل و طراحی لرزه ای مد نظر قرار گیرد. الزامات این فصل بر مبنای شکل مخزن دسته.بندی شده است ٢١-١-٥-٢ قائم بودن جداره الزامات این فصل برای کاربرد در طراحی مخازن با جداره قائم تدوین شده است. چنانچه محور یا جداره های مخزن.غیرقائم باشد، تأثیرات آن باید توسط طراح بررسی و محاسبه گردد ٢١-١-٥-٣ مصالح بدنه تأثیر مصالﺢ بدنه مخزن باید در تحلیل و طراحی لرزه.ای مد نظر قرار گیرد در این فصل الزامات طراحی لرزه ای ،مخازن فوﻻدی بتنی پیش تنیده یا ،معمولی ،مرکب ورق ،موجدار RTP یا FRP ارائه .شده است ٢١-١-٥-٤ تراز کف مخزن ٢١-١-٥-٤-١ مخزن زمینی الزامات طراحی لرزه ای مخازن فوﻻدی متکی بر زمین در بخش ٢١-٢ و الزامات مخازن بتنی در بخش ٢١-٣ ارائه .شده است ٢١-١-٥-٤-٢ مخزن هوایی الزامات طراحی لرزه ای م خازن هوایی در بخش ٢١-٤ ارائه شده است و الزامات ظروف افقی یا تحت فشار، دیگ های بخار و مخازن کروی در بخش ٢١-٥ .مورد اشاره قرار گرفته است ٢١-١-٥-٤-٣ مخزن مدفون الزامات ویژه مخازن مدفون در بخش ٢١-٩-٣ ارائه .شده است ٢١-١-٥-٥ مهارشدگی کف الزامات مهارشدگی کف در بندهای ٢١-١-١١-٣ ٢١ و-٢-٥-١ ٢١ و-٩-١ .آمده است -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٥١٣ ٢١-١-٥-٦ سقف ثابت یا شناور به جز سقف شناور، سایر الزامات طراحی که در این فصل آمده است برای مخازن با سقف ثابت، با سقف شناور یا روباز حاکم است. این آیین نامه الزاماتی برای طراحی لرزه ای»سقف شناور «ارائه نمی کند ا ما طراح باید اثر تﻼطم ناشی از تحریک ل ه رز ای را به روشی جامع و استوار که بتواند پاسخ لرزه ای س قف .شناور را با دقت کافی نشان دهد، محاسبه کند ٢١-١-٥-٧ تراز مایع تأثیر شرایط عملیاتی اعم از توپر یا سرخالی بودن مخزن باید در تحلیل و طراحی بدنه و سقف مخزن ،مد نظر قرار گیرد. برای مخازن با سقف ثابت، رویکرد الزامات این فصل تأمین ارتفاع آزاد کافی روی سطﺢ مایع است به نحوی که از برخورد موج سیال به سقف در اثر تحریک لرزه ای جلوگیری شود. در غیر این صورت، طراح باید اثر تﻼطم .را روی سقف محاسبه نماید انواع مخازن و درجه اهمیت ﻻزم است کارفرما، در سفارش خود، نوع مخزن و درجه اهمیت آن را تعیین کند لیکن نباید از مقدار متناظر داده شده در این آیین نامه کمتر باشد. در غیر این صورت مخزن معمولی در نظر گرفته می ش .ود ضریب اهمیت هر نوع مخزن در جدول ٢١-١ آمده :و تعریف آن به شرح زیر است مخازن .ضروری مخازنی هستند که باید بﻼفاصله پس از زلزله کارآیی خود را حفظ نمایند، مانند مخازن ذخیره آب آتش نشانی و مخازن خطرزا با کاربری مرتبط با تولید، فرآورش، مدیریت، انبار، بهره بر داری یا امحای سوخت، مواد شیم یایی، ضایعات خطرزا یا مواد منفجره که دارای مقدار زیادی از مواد یادشده .باشند به طوری که رها شدن این مواد موجب خطر خیلی زیاد )وضعیت اضطراری( برای عموم شود مخازن .مهم مخازن سرویس دهنده به تأسیساتی که خرابی آن ها موجب تلفات زیاد می شود و مخازن با کاربری مرتبط با تولید، فرآورش، مدیریت، انبار، بهره برداری یا امحای سوخت، مواد شیمیایی، ضایعات خطرزا یا مواد منفجره که دارای مقدار کافی از مواد یادشده باشند به طوری که رها شدن این مواد .موجب خطر برای کارکنان شاغل در محل شود مخازن .معمولی مخازنی هستند که در تعریف مخازن ضروری یا مهم نگنجند. برای مخازنی که به چند منظور مختلف مورد استفاده قرار می گیرند، باید رده با باﻻترین درجه اهمیت .را در نظر گرفت -------- صفحهٔ بعد -------- ٦١٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. جدول ٢١-١ ﺐی ضر اهم تی لرزه یا مخازن نوع مخزن ،ضریﺐ اهمیتI مخزن معمولی ١ مخزن مهم ٥٢/١ مخزن ضروری ٠٥/١ درﺻد میرایی نسبت میرایی، برای مود حرکت مواج باید ٥,٠ .درصد در نظر گرفته شود در طراحی مخازن استوانه ،ای فوﻻدی روزمینی نسبت ،میرایی برای مود حرکت سخت ٥ درصد و برای مود مواج ٥,٠ درصد فرض می.شود روش تحلیل نیروهای لرزه ای باید به روش های تعیین شده در این فصل محاسبه شوند. در حالتی که روش محاسبه داده نشده است، باید طبق مرجع معرفی شده عمل شود و ،در غیر این صورت اتخاذ یک روش تحلیل .سنجیده و استوار طبق مراجع معتبر طراحی در برابر زلزله به عهده طراح است ٢١-١-٨-١ ترکیﺐ مودها اگر زمان تناوب مودها از هم فاصله داشته باشند، مؤلفه های حرکت سخت و مواج باید به روش جمع مستقیم یا جذر مجموع مربعات(SRSS) .با هم ترکیب شوند ٢١-١-٨-٢ اثر مﺆلفه قائم اثر مؤلفه قائم زلزله باید طبق مراجع معتبر محاسبه شود. اثر مؤلفه قائم برای مخازنی که در مراجع معتبر م وجود نباشند، به شرح زیر تعریف می:شود ١. نیروهای قائم و جانبی هیدرودینامیکی در مخازن غیراستوانه:ای افزایش فشار هیدرواستاتیکی ،مایع در اثر مؤلفه قائم برابر است با افزایش مؤثر وزن واحد حجمL γ ، به میزانL γ av 0.4 S که av S .بیشینه شتاب طیف پاسخ قائم است L γ = وزن و.احد حجم مایع ذخیره شده av S = پاسخ طیفی مؤلفه قائم زلزله متناظر با زمان تناوب ارتعاش طبیعی مایع در راستای قائم .طبق تعریف فصل سوم -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٧١٣ ٢. نیروهای حلقوی هیدرودینامیکی در مخازن استوانه:ای طبق بند ٢١-٢-٤-٧. ٣. نیروهای اینرسی قائم در جداره های مخازن استوانه:ای یا مستطیلی نیروهای اینرسی قائم ناشی از شتاب قائم خود سازه برابر است باW av 0.4 S کهav S مقدار بیشینه طیف پاسخ قائم طبق .تعریف فصل سوم است ٢١-١-٨-٣ رو ش محاسﺒه و توزیع بار جانﺒی طراحی مخازن استوانه ای فوﻻدی روزمینی در این فصل مبتنی بر روش تنش مجاز و بار جانبی معادل است که نیروهای استاتیکی معادل را بر مدل ریاضی مخزن با فرض رفتار خطی، جداره صلب و پایه گیردار اعمال می کند. ترکیبات بارگذاری در بند ٢١-١-١١-١ داده شده است. این روش بر پایه تحلیل طیفی با در نظر گرفتن دو مود پاسخ سیستم مخزن و محتویات آن– سخت و مواج– .استوار است نیروهای جانبی و لنگر واژگونی ناشی از پاسخ جرم ها به حرکت زلزله، محاسبه و تمهیداتی برای اطمینان از پایداری جداره مخزن در برابر واژگونی و جلوگیری از کمانش جداره مخزن در اثر تنش فشاری قائم مد نظر قرار می.گیرد برای مخازن استوانه ای فوﻻدی روزمینی، استفاده از روش تحلیل دینامیکی با محاسبه اندرکنش سیال-سازه و خاک- سازه با تأیید کارفرما جایز است به شرطی که ایمنی جزئیات طراحی و ساخت، کمتر از تمهید ا ت .این فصل نباشد مخازن با کف تخت متکی بر زمین باید به یکی از روش های :زیر در برابر نیروهای زلزله طراحی شوند أ. برای مخازن و ظروف تحت فشار ذخیره مایعات با قطر یا پهنای کمتر یا برابر ٥,١ متر، برش پایه و لنگر واژگونی را باید با این فرض که مخزن و تمام محتویات آن به مثابه یک جرم تکانه ای رفتار می کنند محاسبه کرد. جرم مواج را باید صفر در نظر گرفت. توزیع نیروی جانبی .باید طبق استاندارد مرجع طراحی مخزن انجام شود ب. در طراحی مخازن و ظروف تحت فشار ذخیره مایعات با قطر یا پهنای بزرگ تر از ٥,١ متر، باید .اثر فشار هیدرودینامیکی مایع در محاسبه و توزیع نیروی جانبی در نظر گرفته شود به کار بردن روش تشریﺢ شدهACI 350.3-06 برای توزیع نیروهای هیدرودینامیکی و اینرسی افقی و عمودی در جداره مخازن استوانه.ای و مستطیلی مجاز است -------- صفحهٔ بعد -------- ٨١٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. طیف ویژه ساختگاه اگر مخزن روی خاک با شرایط زیر ساخته شود- با قید استثناهای مشخص شده- تهیه طیف ویژه :ساختگاه الزامی است  ی ها هیﻻ نی زم ی حاو خاک یی ها باشد که احتمال ناپا ی دار ی آن ها تحت اثر زلزله برود مثل خاک های ،روانگرا خاک های رس روان و فوق حساس و خاک های رمبنده با س ی مانتاس ون ی فی ضع . اما چنانچه زمان تناوب اصلی سازه از ٥/٠ هی ثان یب شتر نباشد، ته هی فیط ژه یو در مورد خاک های روانگرا الزام ی ست ین توان ی و م از ط فی طرح آ نامه ن یی .استفاده کرد  ی ها هیﻻ نی زم ی حاو تیپ ای و خاک های رس آل ی به ضخامت ب یش ٣ از .متر باشد  ی ها هیﻻ نی زم ی حاو رس ی ها با شاخص خم یری باﻻتر از ٥٧ به ضخامت ب شی از ٦/٧ متر .باشد اما برا ی مخازن معمولی یا مهم در پهنه هایی که0.33 < DS S و<0.133 D1 S یا مخازن ضروری در پهنه هایی که<0.167 DS S و<0.067 D1 S ،باشد هی ته فیط ژه یو ساختگاه الزام ی ست ین.  ی ها هیﻻ نی زم ی حاو خاک های رس نرم ای مه ین سفت به ضخامت ب یش از ٧٣ متر وus کمتر از ٠٥ یک لوپاسکال .باشد اما برا ی مخازن معمولی یا مهم در پهنه هایی که0.33 < DS S و <0.133 D1 S یا مخازن ضروری در پهنه هایی که<0.167 DS S و<0.067 D1 S ،باشد هی ته فیط ژه یو ساختگاه الزام ی ست ین. ،برای مخازن ذخیره سیاﻻت سرد واقع در پهنه هایی که شتاب مبنای طرح از0.15g یاs S از0.3g بیشتر .باشد تهیه طیف ویژه ساختگاه الزامی است در شرایط زیر تهیه طیف ویژه ساختگاه توصیه می:شود  مخزن در فاصله کمتر از ٠١ کیلومتر از یک گسل فعال شناخته.شده واقع باشد  یس از ستم ی ها جداسازی پایه یا میرا.گر استفاده شود  .اهداف عملکردی مد نظر کارفرما با اهداف تعریف شده در این فصل متفاوت باشد طیف طرح ویژه ساختگاه هرگز نباید از ٠٨ درصد طیف طرح آیین نامه.کمتر باشد در حالتی که طیف ویژه ساختگاه تهیه شود، پارامترهای شتاب طیفی مودهای حرکت سخت )تکانه (ای و مواج به ترتیب زیر محاسبه می:شود ٢١-١ 𝐴௜= 2.5𝑄𝑆௔଴൬𝐼 𝑅௪௜ ൰ یا با استفاده از زمان تناوب مود حرکت سخت یا فرض کردن زمان تناوب برابر ٢,٠ :ثانیه از رابطه زیر -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٩١٣ ٢١-٢ 𝐴௜= 𝑄𝑆௔൬𝐼 𝑅௪௜ ൰ برای مخازن با کف تخت، اگرH/D کوچک تر یا مساوی ٨,٠ و مخزن خویش م هار باشد و یا مخزن مهارشده مکانیکی با میل مهارهای معمولی به ارتفاع حداقل ٠٥٤ میلیمتر که به جز این، ممانعتی برای لغزش کف به میزان حداقل ٥٢ میلیمتر نداشته باشد، نیازی نیستi A را از150%g بزرگ تر .گرفت .برای مخازن سیاﻻت سرد، نباید این محدودیت را اعمال کرد برای مود حرکت :مواج ٢١-٣ 𝐴௖= 𝐾𝑄𝑆௔൬𝐼 𝑅௪௖ ൰< 𝐴௜ اندرکنش خاک-سازه بهره گیری از تأثیر اندرکنش خاک- سازه در شرایطی که در این فصل مجاز دانسته شده است، برابر مﻼحظات و الزامات فصل ششم انجام می.شود روش طراحی در طراحی اعضای سازه ای که جزئی از سیستم باربر لرزه ای هستند.باید الزامات زیر را رعایت کرد ٢١-١-١١-١ ترکیﺐ بارهای طراحی در طراحی مخازن به روش تنش مجاز، ترکیب های بار پایه برای بارهای زلزلهE ، مردهD و زندهL چنین :است ٢١-٤ 𝐷+ 𝐿 ٢١-٥ 𝐷+ 𝐿+ 𝐸 هرگاه طراحی مخازن و فونداسیون آن ها به روش تنش مجاز انجام پذیرد، در حالتی که بار زلزله با سایر بارها ترکیب شود، افزایش تنش مجاز به میزان ٣٣ درصد جایز است مگر اینکه خﻼف آن در این فصل .تصریﺢ شده باشد ٢١-١-١١-٢ اتصاﻻت اتصاﻻت عناصر سیستم باربر لرزه ای، به غیر از میل مهارهای جاگذاری شده در بتن، باید طبق الزامات بن د ٢١-٢-٦-٤ .طراحی شوند -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٢٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٢١-١-١١-٣ لیم مهارها در تعیین طول مهار میل مهارهای جاگذاری:شده در بتن، باید الزامات زیر را رعایت کرد ١. طراحی مخازن متکی بر زمین بدون مهارشدگی، هنگامی مجاز است که الزامات مخازن خویش مهار طبق مدارک مرجع رعایت شود. مخازن متکی بر برج های سازه ای یا سازه های .ساختمانی باﻻتر از سطﺢ زمین، باید به سازه نگهدارنده مهار شوند ٢. برای مهار مخازن یا ظروف تحت فشار فوﻻدی با قطر یا عرض بیش از ٥,١ متر یا ارتفاع بیش ٣ از متر، در حالتی که مخزن از نوع معمولی یا مهم و<0.33 DS S و<0.133 D1 S ، یا مخازن ضروری در پهنه هایی که<0.167 DS S و<0.067 D1 S باشد، طراحی میل مهار باید مطابق با فصل هفدهم استانداردACI 318 .انجام شود ٣. برای مخازن یا ظروف تحت فشار با قطر یا عرض بیش از ٥,١ متر یا ارتفاع بیش از ٣ متر، به استثنای مخازن معمولی یا مهم در پهنه هایی که0.33 < DS S و<0.133 D1 S ، یا مخازن ضروری در پهنه هایی که<0.167 DS S و<0.067 D1 S باشد، باید تمامی الزامات ویژه طراحی زیر اعمال :شود أ. در طراحی ابزار م هار کردن، تعیین طول جاگذاری میل مهار در بتن باید بر مبنای توسعه مقاومت میل مهار فوﻻدی در کشش مطابق با استانداردACI 318 بخش 17.10.5.3(a) رابطه17.6.1.2 انجام شود و یا اینکه با استفاده از آرماتور مهار ٤١ به نحوی طراحی شود که مقاومت میل مهار فوﻻدی طبقACI 318 در کشش توسعه .یابد ب. حداقل طول سنجه میل مهار، یعنی طولی که ازدیاد طول در آن رخ می دهد هشت .برابر قطر میله است ج. به کار بردن مهار کاشتنی طبق استانداردACI 318 مجاز است به شرطی که طول جاگذاری میل مهار در بتن برای توسعه مقاومت میل مهار فوﻻدی در کشش کافی .باشد د. در صورت رعایت الزامات ویژه این بخش، به کار بردن ترکیبات بار شامل اضافه.مقاومت، ﻻزم نیست طراحی میل مهارها برای مخازن یا ظروف تحت فشار فوﻻدی با قطر یا عرض کمتر یا برابر ٥,١ متر و ارتفاع کمتر یا برابر ٣ متر، باید مطابق با استانداردACI 318 .انجام شود ٤١ Anchor reinforcement -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/١٢٣ عﻼوه بر این طراحی اتصال میل مهار به مخزن باید بر مبنای مقاومت کششی میل مهار طبقAPI 650 یاAWWA D100 یا نیروی محاسباتی لرزه ای با احتساب اضافه مقاومت طبق الزامات فصل ی ها دوم و هفتم، هر کدام کمتر باشد، انجام شود. الزامات اضافه مقاومت طبق فصل دوم و مقادیر اضافه مقاومت طب ق فصل هفتم در طراحی دیوارهای مخازن، شامل دیوارهای داخلی، اعمال نمی.شود ٢١-١-١١-٤ لوله کشی و سایر اجزای متصل انعطاف پذیری لوله های متصل به مخازن باید مطابق با بند ٢١-٢-٦-٣ .باشد دیگر اجزای بیرونی متصل به مخزن از قبیل تجهیزات، پلکان و غیره باید چنان طراحی شوند که جابه جایی.های ناشی از زلزله را تحمل کنند ٢١-١-١١-٥ (ارتفاع آزاد )تﻼطم الزامات ارتفاع آزاد تﻼطم در مخازن طبق بند ٢١-٢-٦-٢ است. برای مخازن مستطیلی در رابطه داده شده بند ٢١-٢-٦-٢ به جایD .باید بُعد بلندتر مخزن را جایگزین کرد برای مخازن روباز با تأمین :شرایط زیر، رعایت حداقل ارتفاع آزاد الزامی نیست ١. سیال ذخیره شده سمی یا قابل انفجار نباشد و مرجع ذی.صﻼح، سرریز آن را پذیرفتنی بداند ٢. یک برنامه ویژه ساختگ اه برای پیشگیری، مهار و مقابله با سرریز، تدوین شده و از نظر کفایت برای مدیریت سرریزها به تصویب مرجع ذی صﻼح رسیده باشد. در آن برنامه باید جمع آوری ان ی جر ی ها سطحی، نفوذ، زیرشستگی پی و حفاظت از تأسیسات مجاور در برابر پاشیدن .سرریزها مد نظر قرار گیرد ٢١-١-١١-٦ پایداری لغزشی الزامات پایداری لغزشی مخازن مطابق با بند ٢١-٢-٦-٦ .است ٢١-١-١١-٧ انتقال برش موضعی الزامات انتقال برش موضعی مطابق با بند ٢١-٢-٦-٧ .است ٢١-١-١١-٨ تعمیر، اﺻﻼح یا بازسازی تعمیر، اصﻼح یا بازسازی )به معنای تکه تکه و برپا کردن دوباره( مخازن یا ظروف تحت فشار می بایست برابر رویه اجرایی متعارف در صنعت نفت عﻼوه ب ر این آیین نامه انجام شود. در صورت جابه جایی محل مخزن، ﻻزم است مطابق با طی شرا محل جدید ارزیابی لرزه.ای مجدد روی مخزن انجام شود -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٢٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٢١-٢ مخازن استوانه ای فوﻻدی روزمینی زمان تناوب ارتعاش روش تحلیل مورد استفاده در اینجا بر تعریف زمان تناوب ارتعاش طبیعی سازه و محتوی ات آن به ش رح .زیر استوار است ٢١-٢-١-١ زمان تناوب مود حرکت غیرمواج )سخت، تکانه(ای زمان تناوب اصلی سازه مخزن همراه با مایع سخت )جرم سخت(، بر حسب ثانیه، از رابطه ٢١-٦ به دست می:آید ٢١-٦                    E D t H C T u i i  2000 1 که در آنi C ضریبی بی بعد است که با استفاده از شکل ٢١-١ به دست می آید. به عنوان یک روش جایگزین می توان از جدول ٢١-٢ برای محاسبه این ضریب استفاده کرد. در این صورت می توان برای محاسبهi C نظیر مقادیر𝐻𝐷 ൗ که در جدول وجود ندارند از درون یابی .خطی استفاده کرد شکل ٢١-١ یی تغ رات ﺐی ضر i C بر حسﺐ HÚD -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٣٢٣ ضخامت یکنواخت معادل جداره مخزن با توجه به تغییرات جنس، ضخامت و تنش قائم جداره تعیین می شود. برای جداره با جنس یکنواخت، می توان ضخامت یکنواخت معادل را از رابطه ٢١-٧ محاسبه :کرد ٢١-٧      n i i i n i i i i u Y d Y d t t 1 1 ٢١-٢-١-٢ زمان تناوب مود حر کت مواج زمان تناوب مود مایع مواج بر حسب ثانیه از رابطه ٢١-٨ :قابل محاسبه است ٢١-٨ 𝑇௖= 1.8 𝐾௦√𝐷 s K ضریب تﻼطم نام دارد و از رابطه ٢١-٩ محاسبه می شود. ٢١-٩ 𝐾௦= 0.578 ටtanh ቀ3.68 𝐻 𝐷 ቁ جدول ٢١-٢ ضریﺐ i C برای محاسﺒه زمان تناوب مود حرکت غیرمواج H/D ٥١/٠ ٥٢/٠ ٥٣/٠ ٠٥/٠ ٥٧/٠ ٠/١ ٥٢/١ ٠٥/١ iC٨٢/٩ ٤٧/٧ ٧٩/٦ ٦٣/٦ ٦٠/٦ ١٢/٦ ٦٥/٦ ٣٠/٧ شتاب پاسخ طیفی طیف طرح برای مخازن با کف تخت و متکی بر زمین، با متغیرهای زیر تعریف می.شود ٢١-٢-٢-١ ضریﺐ زلزله جرم سخت ،ضریب زلزله جرم سختiA ، از رابطه ٢١-٠١ به دست می:آید ٢١-٠١ 𝐴௜= 𝑆஽ௌ൬𝐼 𝑅௪௜ ൰= 2.5𝑄𝐹௔𝑆଴൬𝐼 𝑅௪௜ ൰ و باید𝐴௜≥0.007 ، و برای𝑆ଵ≥0. 6 : ٢١-١١ 𝐴௜≥0.5𝑆ଵ൬𝐼 𝑅௪௜ ൰= 0.625𝑆଴൬𝐼 𝑅௪௜ ൰ -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٢٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٢١-٢-٢-٢ ضریﺐ زلزله جرم مواج ،ضریب زلزله جرم مواجc A ، از رابطه ٢١-٢١ به دست می:آید ٢١-٢١- الف هرگاه𝑇௖≤𝑇௅ : 𝐴௖= 𝐾𝑆஽ଵቀ ଵ் ೎ቁቀ ூ ோೢ ೎ቁ= 2.5𝐾𝑄𝐹௔𝑆଴ቀ்ೞ் ೎ቁቀ ூ ோೢ ೎ቁ≤𝐴௜ ٢١-٢١- ب هرگاه𝑇௖> 𝑇௅ : 𝐴௖= 𝐾𝑆஽ଵቀ் ಽ் ೎మቁቀ ூ ோೢ ೎ቁ= 2.5𝐾𝑄𝐹௔𝑆଴ቀ்ೞ்ಽ் ೎మቁቀ ூ ோೢ ೎ቁ≤𝐴௜ ضریﺐ های طراحی ٢١-٢-٣-١ ضریﺐ زلزله نیروی جانبی معادل برای طراحی لرزه ای از رابطه عمومیF = A ∙Weff محاسبه می شود که در آن A ضریب شتاب جانبی )ضریب زلزله( بر حسب درصد شتاب ثقل وeff W .وزن مؤثر است ٢١-٢-٣-٢ ضریﺐ رفتار برای طراحی به روش تنش مجاز، ضریب رفتار مخزن استوانه ای فوﻻدی بسته به شرایط مهار مخزن نباید بزرگ تر از مقدارهای جدول ٢١-٣ .اختیار شود جدول ٢١-٣ ﺐی ضر رفتار مخازن زمینی استوانه یا فوﻻد ی نوع مخزن wi R مود حرکت غیرمواج wc R مود حرکت مواج مخزن با مهار مکانیکی ٤ ٢ مخزن خویش مهار ٥,٣ ٢ ٢١-٢-٣-٣ ضریﺐ اهمیت ضریب اهمیت بر اساس نوع مخزن و درجه اهمیت از جدول ٢١-١ تعیین می شود . طراحی ٢١-٢-٤-١ نیروهای طراحی طراحی مخازن با کف تخت متکی بر زمین باید با در نظر گرفتن جرم مؤثر و نیروهای هیدرودینامیکی در محاسبه و توزیع بار جانبی معادل انجام شود. نیروی معادل جانبی مایع سخت، سقف، کف و جداره -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٥٢٣ مخزن از حاصل ضرب وزن هرکدام در ضریب زلزله یiA ، طبق بند ٢١-٢-٢-١ ، به دست می آید. نیروی معادل جانبی مایع مواج از حاصل ضرب وزن مایع مواج در ضریب زلزله یcA ، طبق بند ٢١-٢-٢-٢ ، تعیین می.شود ،برش پایه کل طراحیV ، برابر با جذر مجموع مربعات مؤلفه حرکت سخت و حرکت مواج است و از رابطه ٢١-٣١ به دست می:آید ٢١-٣١ 2 2 c i V V V   ٢١-٤١ ) ( s f r i i i W W W W A V     ٢١-٥١ c c c W A V  ٢١-٢-٤-٢ وزن مﺆثر مایع سخت و مایع مواج ،وزن مایع سختi W ،، و مایع مواجc W، را می توان بر حسب وزن ،کل مایع p W ، از روابط ٢١-٦١ ٢١ و-٧١ :محاسبه کرد ٢١-٦١-الف برای 3 4 866 .0 ) 866 .0 tanh(   H D W H D H D W p i ٢١-٦١-ب برای 3 4 218 .0 0.1        H D W H D W p i ٢١-٧١ p c W D H H D W ) 67 .3 tanh( 230 .0  ٢١-٢-٤-٣ نقﻄه اثر نیروهای جانﺒی مﺆثر برای محاسبات لنگر واژگونی، نقطه اثر نیروهای جانبی معادل ناشی از مایع، به شرح روابط زیر نسبت به کف مخزن تعریف می.شود نقطه اثر بار جانبی معادل در مؤلفه حرکت غیرمواج برای جداره، سقف و سایر اجزای مخزن در مرکز ثقل هر جزء فرض می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٢٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٢١-٢-٤-٤ حلقوی رسیُک واژگونی لنگر تعیین برای نیروها اثر نقﻄه ،لنگر واژگونی کرسی حلقویrw M، جزئی از لنگر واژگونی کل است که در پای جداره مخزن و در محیط آن اثر می کند. از این لنگر برای تعیین بارهای وارد بر پی های از نوع کرسی حلقوی و مهاری ها استف اده می شود . همچنین برای کنترل تنش فشاری قائم در جداره مخزن از این لنگر استفاده می.شود محل اثر نیروی جانبی هیدرودینامیکی مربوط به مایع سخت و مایع مواج از پای جداره مخزن به ترتیب از روابط ٢١-٨١ ٢١ و-٩١ به دست می آید. ٢١-٨١-الف برای 3 4 375 .0   H D H hi ٢١-٨١-ب برای 3 4 094 .0 500 .0        H D H H D hi ٢١-٩١ H D H D H D H hc                            67 .3 sinh 67 .3 1 67 .3 cosh 0.1 ٢١-٢-٤-٥ نقﻄه اثر نیروها برای تعیین لنگر واژگونی تاوه ای لنگر واژگونی تاوه ،ایs M، لنگر واژگونی کل است که در تمام سطﺢ کف مخزن عمل می کند. این لنگر برای طراحی پی های از نوع دال )تاوه( یا سرشمع به کار می.رود محل اثر ن ی رو ی ی جانب یه درود یکی نام ی مربوط به ما عی سخت و ما یع مواج برای محاسبه لنگر واژگونی نسبت به زیر کف ب ه ترت بی از روابط ٢١-٠٢ و ٢١-١٢ به دست می آید. ٢١-٠٢-الف برای 3 4 0.1 866 .0 tanh 866 .0 333 .1 .1 375 .0                                   H D H H D H D o his ٢١-٠٢-ب برای 3 4 060 .0 500 .0        H D H H D his ٢١-١٢ H D H D H D H hcs                            67 .3 sinh 67 .3 937 .1 67 .3 cosh 0. 1 -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٧٢٣ ٢١-٢-٤-٦ مﺆلفه قائم زلزله اثر مؤلفه قائم زلزله باید در دو جهت رو به باﻻ و رو به پایین محاسبه و به روش جذر مجموع مربعات با آثار مؤلفه افقی ترکیب شود. تأثیر مؤلفه قائم در نیروهــای هیدرودینامیــکی حلقوی باید طبق بند ٢١-٢-٤-٧ محاسبه شود. به جز موارد تصریﺢ شده در این فصل، ﻻزم نیست اثر شتاب قائم را به طور هم زمان .برای تعیین نیروی واژگونی و مقاومت جداره مخزن در برابر آن در نظر گرفت ،ضریب زلزله در راستای قائمvA ، از رابطه ٢١-٢٢ به دست می:آید ٢١-٢٢ 𝐴௩= 0.47𝑆஽ௌ نیروی مؤلفه قائم زلزله از رابطه کلی زیر به دست می:آید ٢١-٣٢ 𝐹௩= ±𝐴௩𝑊௘௙௙ :در موارد زیر منظور داشتن مؤلفه قائم ضروری است الف- محاسبه تنش حلقوی جداره مخزن طبق بند ٢١-٢-٤-٧. ب- محاسبه نیروی فشاری قائم در جداره مخزن طبق بند ٢١-٢-٥-٢-٣. پ- طراحی میل مهار طبق بند ٢١-٢-٥-١-٢. ت- .طراحی قطعات سقف مخزن با سقف ثابت ث- محاسبه لغزش مخزن طبق ٢١-٢-٦-٦. ج- طراحی پی طبق بند ٢١-٢-٥-٣ ٢١-٢-٤-٧ نیروهای حلقوی هیدرودینامیکی در جداره مخزن نیروهای حلقوی هیدرودینامیکی حاصل از حرکت مایع سخت در واحد ارتفاع جداره استوانه ،ایiN و ،مایع مواجcN ، بر حسبN/mm ، از روابط ٢١-٤٢ ٢١ و-٥٢ به دست می.آید ٢١-٤٢-الف برای 3 4  H D                       H D H Y H Y GDH A N i i 866 .0 tanh 5.0 48 .8 2 ٢١-٤٢-ب برایD Y 75 .0  و 3 4  H D                 2 2 75 .0 5.0 75 .0 22 .5 D Y D Y GD A N i i ٢١-٤٢-پ برایD Y 75 .0  و 3 4  H D 2 6 . 2 GD A N i i  -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٢٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٢١-٥٢ برای کلیه مقادیر H D             D H D Y H GD A N c c 68 . 3 cosh ) ( 68 . 3 cosh 85 . 1 2 نیروی حلقوی کل زلزله در واحد ارتفاع جداره از رابطه ٢١-٦٢ به دست می:آید ٢١-٦٢ 𝑁௦= ට𝑁௜ ଶ+ 𝑁௖ଶ+ (𝐴௩𝑁௛/2. 5)ଶ ،تنش حلقوی ناشی از زلزلهt Ns s /   ، با استفاده از رابطه ٢١-٧٢، با تنش حلقوی ناشی از نیروی ،هیدرواستاتیکیt Nh h /  ، ترکیب می.شود ٢١-٧٢ 𝜎்= 𝜎௛± 𝜎௦ در روابط فوقh N نیروی حلقوی هیدرواستاتیکی در واحد ارتفاع بر حسبN/mm است. این نیرو را می توان از»روش یک فوتی«٥١ طبق رابطه) 3.0 ( 5.0   Y gD N h  یا سایر روش های محاسباتی به .دست آورد ٢١-٢-٤-٨ لنگر واژگونی لنگر واژگونی در کف مخزن باید با ترکیب آثار مؤلفه های حرکت سخت و مواج به روش جذر مجموع .مربعات محاسبه شود ،مقدار لنگر واژگونی کرسی حلقوی یا پای جدارهrw M ، از رابطه ٢١-٨٢ به دست می:آید ٢١-٨٢     2 2 ) ( c c c r r s s i i i rw h W A h W h W h W A M     مقدار لنگر واژگونی تاوه،ای یا زیر کفs M ، از رابطه ٢١-٩٢ محاسبه می.شود ٢١-٩٢     2 2 ) ( cs c c r r s s s i i i s h W A h W h W h W A M     به منظور محاسبه نیروهای داخلی در تراز زیر ورق هر ﻻیه از جداره مخزن و در نبود یک روش دقیق ،تر باید بر مبنای توزیع تقریبی:خطی به شرح زیر عمل کرد ١. در مخازن با سقف ثابت، برش و لنگر واژگونی تکانه ای آن )مؤلفه حرکت سخت(، در تراز باﻻی جداره اعمال می.شود ٢. برش و لنگر واژگونی تکانه ای )مؤلفه حرکت سخت(، برای هر ﻻیه از جداره مخزن، بر مبنای وزن آن ﻻیه، محاسبه و در مرکز هندسی آن اعمال می.شود ٥١ One-foot method -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٩٢٣ ٣. ،لنگر واژگونی ناشی از مایع به روش خطی از مقدار لنگر کرسی حلقویrw M ، در تراز زیر جداره تا مقدار صفر در باﻻترین تراز مایع، توزیع می.شود ٢١-٢-٤-٩ اندرکنش خاک-سازه در صورتی که محاسبه اندرکنش خاک-سازه مد نظر کارفرما باشد، می توان آن را مطابق ضوابط فصل پنجم در نظر گرفت. چنانچه از ضوابط فصل پنجم برای در نظر گرفتن اندرکنش خاک-سازه استف اده شود مخزن باید دارای شالوده نواری )کرسی حلقوی( یا گسترده بتن آرمه متکی بر زمین باشد و به طور مکانیکی به شالوده مهار شود و نسبت میرایی مؤثر برای سیستم سازه- شالوده نباید بیشتر از ٢,٠ در نظر .گرفته شود محاسبه اندرکنش خاک-سازه برای مخازن متکی بر پی های خاکی یا شمعی، خارج از حدود کاربرد این آیین.نامه است کنترل های طراحی طراحی مخازن فوﻻدی بر اساس روش تنش مجاز انجام خواهد شد. در حالت محاسبه بار زلزله، افزایش تنش مجاز به میزان ٣٣% جایز.است، مگر آنکه خﻼف آن تصریﺢ شده باشد ٢١-٢-٥-١ مهار کردن کف لنگر مقاوم در برابر واژگونی کرسی حلقوی )پای جداره( می تواند توسط یکی از مجموعه عوامل زیر ت أمین :شود - وزن جداره مخزن، نیروی عکس العمل وزن سقف روی جداره مخزن و وزن مایع مجاور جداره در مخازن خویش مهار. ساخت مخازن خویش مهار با رعایت الزامات بند ٢١-٢-٥-١-١ .مجاز است - .ابزار مهار مکانیکی ٢١-٢-٥-١-١ مخزن خویش مهار مقابله با لنگر واژگونی در تراز پای جداره در مخزن خویش ،مهارrw M طبق رابطه ٢١-٨٢ ، توسط لنگر ناشی از وزن جداره مخزن، وزن سقف روی جداره مخزن و وزن مایع مجاور جداره تأمین می شود. وزن مایع مجاور جداره مخزن را که قابلیت مقابله با واژگونی دارد برای طول واحد جداره بر حسبN/m می توان از رابطه ٢١-٠٣ :تخمین زد ٢١-٠٣-الف 𝑤௔= 99𝑡௔ට𝐹௬𝐻𝐺௘≤201.1𝐺௘𝐻𝐷 -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٣٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٢١-٠٣-ب 𝐺௘= 𝐺(1 −0.4𝐴௩) رابطه ٢١-٠٣- الف در هر دو صورت، خواه صفحه حلقوی ١ ،با ضخامت افزوده وجود داشته باشد، خواه نه حاکم است. در صورتی کهa w از حدHD e 201.1G بزرگ تر شود، حداقل عرض صفحه حلقوی کف از بر ،داخلی جداره مخزنL ، باید برابر با0.035D و مقدارa w برابر باHD e 201.1G گرفته شود. استفاده از مقدارL کوچک ی تر نسبت به مقدار حاصل از رابطه ٢١-٣٣ ، که به نامs L تعریف می ،شود، مجاز است ولی در این صورت باید مقدار کاهش یافتهa w :از رابطه زیر به کار رود ٢١-١٣ 𝑤௔= 5742 𝐻𝐺௘𝐿௦ مخزن را می توان خویش:مهار دانست به شرطی که الزامات زیر برقرار باشد ١. ،نیروی مقاوم برای پایداری مخزن کافی باشد )نسبت مهارشدگی54 .1  J .( ٢. عرض صفحه حلقوی که در تعیین نیروی مقاوم مورد استفاده قرار می گیرد، از ٥,٣ درصد قطر .مخزن تجاوز نکند ٣. تنش فشاری وارد بر ورق جداره، طبق روابط بند ٢١-٢-٥-٢ .محاسبه شده باشد ٤. ضخامت ﻻ زم برای صفحه حلقوی، از ضخامت ورق پایین.ترین ﻻیه جداره، تجاوز نکند ٥. الزامات انعطاف پذیری لوله.های متصل به مخزن رعایت شده باشد ٢١-٢-٥-١-١-١ نسﺒت مهارشدگی نسبت مهارشدگیJ از رابطه ٢١-٢٣ به دست می آید و الزامات آن برابر جدول ٢١-٤ .است ٢١-٢٣-الف 𝐽= 𝑀௥௪ 𝐷ଶൣ𝑤௧(1 −0.4𝐴௩) + 𝑤௔−𝐹௣𝑤௜௡௧൧ ٢١-٢٣-ب 𝑤௧= ൤𝑊௦ 𝜋𝐷+ 𝑤௥௦൨ a w وزن مایع مجاور جداره مخزن بر حسبN/m، که تنها برای مخزن خویش مهار لحاظ می.شود برای مخزن خویش مهار، که مخزن از کف بلند می شود، باید ضوابط مربوط به انعطاف لوله ها و قطعات متصل به مخزن طبق بندهای ٢١-٢-٦-٣ ٢١ و-٢-٦-٥ .رعایت شود ١ Annular plate -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/١٣٣ جدول ٢١-٤ الزامات نسﺒت مهارشدگی نسﺒت مهارشدگیJ معیار 𝐽≤0.785تحت لنگر واژگونی طراحی، برکنش ٢ محاسباتی وجود ندارد. مخزن خویش.مهار است 0.785 < 𝐽≤1.54 مخزن برکنش دارد اما تحت بار طراحی، پایدار است مشروط به اینکه الزامات تنش فشاری در جدار رعایت شود. مخزن خویش.مهار است 𝐽> 1.54مخزن ناپایدار است و خویش .مهار بودن آن تحت بار طراحی مجاز نیست چنانچه شرط𝐿< 0.035𝐷 ،حاکم نشده است ابعاد صفحه حلقوی را .اصﻼح کنید؛ یا مهار مکانیکی اضافه کنید ٢١-٢-٥-١-١-٢ الزامات ﺻفحه حلقو ی ریز جداره موقعیت نسبی و ابعاد ورق جداره، ورق کف و صفحه حلقوی در شکل شماتیک ٢١-٢ نمایش داده شده است. با اعمال محدود ی ها تی زیر، ضخامت صفحه حلقوی زیر جداره می تواند برابر با، یا بیشتر از ضخامت :بقیه ورق کف مخزن باشد تذکر: هدف از ضخیم تر کردن ضخامت صفحه حلقوی، افزایش ناگزیر ضخامت ورق پایین ترین ﻻیه ج داره نیست؛ برعکس، در اینجا هدف، اعمال محدودیت روی ضخامت صفحه حلقوی با توجه به ضخامت ورق .جداره است ١. ضخامتa t متناظر باa w نهایی، نباید از ضخامت ورق پایین ترین ﻻیه جداره )پس از کسر ضخامت منظور شده برای خو.ردگی( بیشتر شود ٢. همچنین ضخامتat نباید از ضخامت واقعی صفحه حلقوی زیر جداره، منهای خوردگی مجاز .ورق کف مخزن، بیشتر شود ٣. هرگاه صفحه حلقوی از بقیه ورق کف مخزن ضخیم تر باشد، حداقل پهنای گسترش آن به ،سمت داخل مخزنL ، نباید از ٥٤,٠ متر یا مقدار حاصل از رابطه زیر کمتر باشد. در هر حال ﻻزم نیستL از0.035D .بیشتر شود ٢١-٣٣ 𝐿= 0.01723𝑡௔ඨ𝐹௬ 𝐻𝐺௘ ٢ Uplift -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٣٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. شکل ٢١-٢ ابعاد ورق های بدنه و کف مخزن ٢١-٢-٥-١-١-٣ الزامات جوشکار ی ﺻفحه حلقو ی ریز جداره برای مخازن ضروری که در مناطقی با=0.5g DS S یا باﻻتر قرار دارند ﻻزم است جوش اتصال صفحه حلقوی به جداره از نوع شیاری با نفوذ کامل باشد. عﻼوه بر این در صورتی که ضخامت صفحه حلقوی از ٠١ میلیمتر بیشتر باشد ﻻزم است جوش مورد نظر از نوع شیا ری با نفوذ کامل باشد. این جوش باید .تحمل نیروی برکنش طراحی را داشته باشد ٢١-٢-٥-١-٢ مخزن با مهار مکان یکی طراحی جزئیات اتصال مهارها به مخزن باید مطابق با استانداردهای مرتبط رشته مهندسی مکانیک شاملAPI 650 و الزامات تکمیلی آن در استاندارد نفت ایران(IPS-G-ME-100) انجام شود. استفاده از میل مهارهای قﻼب دار )به شکلL یاJ ( و نظایر آن کهًمنحصرا بر مبنای چسبندگی به بتن و اصطکاک عمل می کنند برای مقابله با زلزله جایز نیست. استفاده از مهار کاشتنی مجاز است مشروط بر آنکه قابلیت مهار برای توسعه تسلیم تحت بار رفت وبرگشتی در بتن ت رک خورده با آزمایش طبق استانداردهای معتب ر تأیید .شود از ورق انتهایی می توان برای تأمین مقاومت مورد نیاز میل مهار یا تسمه.مهار در بتن استفاده کرد ٢١-٢-٥-٢ حداکثر تنش فشار ی قائم در جداره ٢١-٢-٥-٢-١ مخزن خویش مهار حداکثر تنش قائم فشاری حاصل از زلزله در مخزن خویش مهار در پایین جداره در حالتی که برکنش ،محاسباتی وجود نداشته باشد𝐽≤0.785 ، از رابطه ٢١-٤٣-الف به دست می:آید ٢١-٤٣-الف 𝜎௖= ൤𝑤௧(1 + 0.4𝐴௩) + 4𝑀௥௪ 𝜋𝐷ଶ൨ 1 1000𝑡௦ ورق دیواره ورق کف -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٣٣٣ ،و در حالتی که برکنش محاسباتی وجود داشته باشد𝐽> 0.785 ، از رابطه ٢١-٤٣- :ب ٢١-٤٣-ب 𝜎௖= ቈ𝑤௧(1 + 0.4𝐴௩) + 𝑤௔ 0.607 −0.18667[𝐽]ଶ.ଷ−𝑤௔቉ 1 1000𝑡௦ ٢١-٢-٥-٢-٢ مخزن مهارشده با مهار مکانیکی در مخزن با مهار مکانیکی، حداکثر تنش قائم فشاری ناشی از زلزله در پایین جداره از رابطه زیر محاسبه می:شود ٢١-٥٣ 𝜎௖= ൤𝑤௧(1 + 0.4𝐴௩) + 4𝑀௥௪ 𝜋𝐷ଶ൨ 1 1000𝑡௦ ٢١-٢-٥-٢-٣ تنش مجاز فشاری قائم جداره حداکثر تنش فشاری قائم در روش تنش مجاز، رابطه ٢١-٤٣ یا ٢١-٥٣،، باید از مقدار تنش مجازC F ، برحسب مگاپاسکال طبق روابط ٢١-٦٣ کمتر باشد )توضیﺢ: افزایش ٣٣ درصدی تنش مجاز برای مقابله :(با زلزله در این روابط نهفته است و نباید به شکل مضاعف اعمال شود ٢١-٦٣-الف 44 83 2 2   t GHD D t F s c اگر ٢١-٦٣-ب اگر44 5.0 5.7 5.2 83 2 2     t GHD F GH D t F ty s c در تعیینc F ،ری تأث .فشار داخلی ناشی از محتویات مخزن در نظر گرفته شده است اگر ضخامت ورق جداره در پایین ترین ﻻیه، محاسبه شده برای لنگر واژگونی زلزله، بیشتر از ضخامت مورد نیاز برای مقابله با فشار هیدرواستاتیک منهای خوردگی مجاز باشد، آنگاه باید ضخامت محاس به شده براساس فشار هی درواستاتیک را برای هر یک از ﻻیه های باﻻیی نیز به همان نسبت )نسبت ضخامت پایین ترین ﻻیه، محاسبه شده با در نظر گرفتن لنگر واژگونی به ضخامت محاسبه شده فقط برای فشار هیدرواستاتیکی( افزایش داد، مگر آنکه لنگر واژگونی و تنش ی ها متناظر آن در زیر هر ﻻیه جداره، ب ا .انجام تحلیل جداگانه ویژه محاسبه شود ٢١-٢-٥-٣ (پی )شالوده شالوده مخزن با مهار مکانیکی باید بتواند نیروی برکنش حداکثر رو به باﻻی مهار و فشار حداکثر رو به پایین ناشی از واژگونی را تحمل کند. از وزن مایع و خاکی که مستقیم روی کرسی حلقوی یا شالوده قرار دارد، برای مقاب له با کشش رو به باﻻی وارده از میل مهار به شالوده می توان استفاده کرد به شرط آنکه اثر خروج از مرکز آن ها در نظر .گرفته شود. از وزن مایع برای کاهش نیروی مهار نباید استفاده کرد -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٣٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. در صورت استفاده از وزن مایعی که مستقیم روی شالوده نشسته است برای مقابله با کشش رو ب ه باﻻی مهار وارد بر شالوده، ﻻزم است اثر مؤلفه قائم زلزله به صورت اعمال ضریب(1 −0.4𝐴௏) در فشار مایع منظور شود. در طرح شالوده باید بار خارج از مرکز در دو حالت با و بدون اثر مؤلفه قائم زلزله در نظر گرفته شود. در محاسبه فشار رو به پایین وارد بر شالوده، ف شار مایع داخل مخزن در ضریب(1 + 0.4𝐴௏) ضرب خواهد شد و ﻻزم است اثر خروج از مرکز فشار وارده برای دو حالت با و بدون اثر مؤلفه قائم زلزله .منظور شود شرط رابطه ٢١-٧٣ برای ضریب پایداری در واژگونی مخزن با مهار مکانیکی، بدون در نظر گرفتن اثر مؤلفه قائم، باید برقر.ار باشد ٢١-٧٣ 0. 2 ) ( 5.0    s g fd T M W W W D شالوده حلقوی برای مخزن خویش مهار باید برای تحمل نیروی فشاری قائم حداکثر در پای جداره مخزن، fP طبق رابطه ٢١-٨٣ که شامل فشار ناشی از لنگر واژگونی لرزه ای و نیروی قائم ناشی از وزن وارد از ،جدارهtw ،بر واحد طول شالوده ،ی نواری حلقوی است.طراحی شود ٢١-٨٣ 𝑃௙= 4𝑀௥௪ 𝜋𝐷ଶ+ 𝑤௧(1 + 0.4𝐴௩) کنترل فشار وارد بر خاک بر اساس روش تنش مجاز طبق الزامات فصل دوم انجام می.شود ٢١-٢-٥-٤ تنش حلقوی مجاز حداکثر تنش کششی حلقوی حاصل از زلزله طبق بند ٢١-٢-٤-٧ ، پس از ترکیب با تنش حلقوی فشار هیدرواستاتیک، نباید از تنش مجاز ورق جداره )با اعمال افزایش ٣٣ درصدی( و یا از0.9𝐹௬ ضرب در .ضریب کیفیت اتصال قائم ورق، بیشتر باشد 𝐹௬ حداقل مقاومت تسلیم ورق جداره یا مصالﺢ جوش بر اساس مشخصات فنی ٣ .است طراحی جزئیات ٢١-٢-٦-١ تکیه گاه جداره مخزن خویش مهار متکی بر کرسی حلقوی یا دال بتنی، باید دارای یک صفحه حلقوی با تکیه گ اه یکنواخت زیر جداره باشد. تکیه گاه حلقوی یکنواخت را باید به کمک یکی از روش های زیر ایجاد ک:رد ٣ Published yield strength -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٥٣٣ الف- استفاده از ورقه های پرکننده و گروت ریزی زیر صفحه حلقوی زیر جداره ب- استفاده از ورقه های فیبری یا بالشتک های مناسب دیگر پ- استفاده از صفحات تکیه گاهی یا حلقوی با جوش شیاری دوطرفه زیر جداره که مستقیم بر شالوده اتکا می کنند. برای ص فحات تکیه گاهی یا حلقوی زیر جداره، استفاده از میلگرد پشت بند جوش، م جاز است به شرطی که روی سطﺢ پی را شیاری کنند تا میلگرد پشت. بند روی پی تکیه نکند ت- استفاده از ورقه های تراز پرکننده با فواصل نزدیک بدون گروت ریزی، به شرط آنکه اثر بار متمرکز در جداره مخزن ا ز لحاظ کمانش موضعی و در پی از نظر خردشدگی بتن در نظر .گرفته شود در روش های ب، پ و ت ﻻزم است که رواداری تراز روی شالوده کمتر از رواداری مجاز طبق استانداردهای .معتبر باشد مخزن با مهار مکانیکی باید به کمک ورقه های تراز پرکننده و گروت ریزی، ترازبندی و نصب د شو. ٢١-٢-٦-٢ ارتفاع آزاد سﻄح مایع اثر تﻼطم مایع باید با تعیین ارتفاع آزاد از سطﺢ مایع براساس حداکثر ارتفاع موج و مشخصات سازه مد نظر قرار گیرد. حداقل ارتفاع آزاد باید طبق جدول ٢١-٥ ،رعایت شود. حداکثر ارتفاع موجS ، روی تراز ،طراحی مایعL H ، طبق رابطه ٢١-٩٣ تخمین زده می:شود ٢١-٩٣ 𝛿௦= 0.42 𝐷𝐴௙ برای مخازن معمولی و مهم: ٢١-٠٤-الف برایsec 4  C T 𝐴௙= 𝐾𝑆஽ଵ𝐼൬1 𝑇௖ ൰= 2.5𝐾𝑄𝐹௔𝑆଴𝐼൬𝑇ௌ 𝑇஼ ൰ ٢١-٠٤-ب برایsec 4  C T 𝐴௙= 𝐾𝑆஽ଵ𝐼ቆ4 𝑇஼ ଶቇ= 2.5𝐾𝑄𝐹௔𝑆଴𝐼ቆ4𝑇஼ 𝑇஼ ଶቇ ،و برای مخازن ضروری به شرح زیر است. در محاسبه ارتفاع آزاد سطﺢ مایع برای مخازن ضروری ضریب اهمیت برابر یک گرفته می.شود ٢١-٠٤-پ برایL C T T  𝐴௙= 𝐾𝑆஽ଵ൬1 𝑇௖ ൰= 2.5𝐾𝑄𝐹௔𝑆଴൬𝑇ௌ 𝑇஼ ൰ ٢١-٠٤-ت برایL C T T  𝐴௙= 𝐾𝑆஽ଵቆ4 𝑇஼ ଶቇ= 2.5𝐾𝑄𝐹௔𝑆଴ቆ𝑇஼𝑇௅ 𝑇஼ ଶቇ -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٣٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. جدول ٢١-٥ الزامات ارتفاع آزاد از سﻄح مایع مقدارDS S مخازن معمولی مخازن مهم مخازن ضروری 𝑆஽ௌ< 0.33𝑔 (توضیﺢ )الف (توضیﺢ )الف 𝛿௦ (توضیﺢ )پ 𝑆஽ௌ≥0.33𝑔 (توضیﺢ )الف 0.7𝛿௦ (توضیﺢ )ب 𝛿௦ (توضیﺢ )پ :توضیحات الف- الزامی به تأمین ارتفاع آزاد نیست، ولی رعایت ارتفاع آزادS  7 . 0 برای مﻼحظات اقتصادی توصیه می.شود ب- تأمین ارتفاع آزادS  7 . 0 :الزامی است مگر آنکه یکی از شرایط زیر به عنوان جایگزین فراهم گردد ١. .تمهیدات مهار ثانویه برای جلوگیری از سرریز محتویات ٢. طراحی سقف و بدنه مخزن به نحوی که.بتوانند تﻼطم مایع را تحمل و مهار کنند پ- تأمین ارتفاع آزادS  :الزامی است مگر آنکه یکی از شرایط زیر به عنوان جایگزین فراهم گردد ١. .تمهیدات مهار ثانویه برای جلوگیری از سرریز محتویات ٢. طراحی سقف و بدنه مخزن به نحوی که بتوانند تﻼطم مایع را.تحمل و مهار کنند ٢١-٢-٦-٣ انعﻄاف پﺬیری لوله کشی در طراحی سیستم لوله کشی متصل به مخزن، انعطاف پذیری کافی برای تحمل جابه جایی نقاط اتص ال در زمان زلزله باید در نظر گرفته شود تا در لوله شکست ایجاد نشده و سیال از آن خارج نشود. لوله متصل به مخزن نباید بار قابل توجهی به قطعات متصل به جداره مخزن وارد سازد. نیروهای موضعی در محل اتصاﻻت لوله در طراحی جداره مخزن باید در نظر گرفته شود. ادوات مکانیکی افزاینده انعطاف مانند اتصال آکاردئونی و مفصل انبساط را می .توان در طراحی منظور داشت به جز حالتی که تغییرمکانهای سامانه لوله کشی محاسبه شو ،ند طراحی این سامانه باید چنان باشد که بتواند حداقل جابه جایی های جدول ٢١-٦ را تحت بارهای طراحی به روش تنش مجاز )با افزایش ٣٣ درصدی تنش مجاز تحت ترکیب بارهای شامل بار زلزله( در لوله ،ها گاه هی تک ها و اتصاﻻت، تحمل کند. همچنین سیستم لوله کشی و اتصاﻻت به مخزن باید قاد ر باشندd 1.4C برابر جابه جایی های داده شده در جدول ٢١-٦ را بدون شکست تحمل کنند، اگرچه تغییرشکلهای ی دائم و غیراﻻستیک در تکیه گاه های لوله ها و جداره مخزن قابل پذیرش خواهد بود. مقدارd C در مخازن دارای مهار مکانیکی ٥,٢ و در مخازن خویش مهار ٢ .است -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٧٣٣ اگر محل اتصال لوله باﻻتر از تراز کف باشد، به مقادیر جدول ٢١-٦ باید مقادیر جابه (جایی نسبی )افقی .محل اتصال نسبت به کف مخزن تحت بار جانبی نیز اضافه شود در مقادیر جدول ٢١-٦ ، حرکت نسبی سامانه لوله کشی و فونداسیون ناشی از جابه جایی های پی )به دل یل حرکت ناشی از زلزله یا نشست پی( لحاظ نشده است. این حرکت نسبی، باید در طراحی سیستم لوله کشی به مخزن در نظر .گرفته شود چنانچه<0.1 DS S باشد، می توان جابه جایی جدول ٢١-٦ را به ٠٧% .مقادیر ذکر شده کاهش داد جدول ٢١-٦ جابه جایی ارتجاعی طرح پایین جداره مخزن نسﺒت به تک یه گاه یا شالوده نوع مخزن جابه جایی ارتجاعی طرح(mm) مخزن با مهار مکانیکی جابه جایی قائم رو به باﻻ نسبت به تکیه گاه یا پی ٥٢ جابه جایی قائم رو به پایین نسبت به تکیه گاه یا پی ٣١ دامنه جابه جایی افقی )شعاعی و مماسی( نسبت به تکیه گاه ی ا پی ٣١ مخزن خویش مهار جابه جایی قائم رو به باﻻ نسبت به تکیه گاه یا پی نسبت مهارشدگی کمتر از یا برابر با ٥٨٧,٠ ٥٢ نسبت مهارشدگی بیشتر از ٥٨٧,٠ ٠٠١ جابه جایی قائم رو به پایین نسبت به تکیه گاه یا پی مخزن با شالوده کرسی حلقوی یا دال گسترده ٣١ مخزن متکی بر پی خاکی ٥٢ دامنه جابه جایی افقی )شعاعی و مماسی( نسبت به تکیه گاه ی ا پی ٠٥ ٢١-٢-٦-٣-١ روش تخم نی تی ظرف بلندشدگ ی کف مقدار بلندشدگی ارتجاعی کف مخزن خویش مهاری را که الزامات صفحه حلقوی در آن رعایت شده باشد، می توان به طور تقریبی از رابطه ٢١-١٤ بر حسبmm :به دست آورد ٢١-١٤ . . 1. 12 2 A C t L F y b y u   bt .ضخامت ورق کف است -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٣٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. C.A. = Corrosion Allowance .، خوردگی مجاز ٢١-٢-٦-٤ اتصاﻻت اتصاﻻت اعضا یا اجزایی که در تحمل بار جانبی مشارکت می کنند باید برای تحمل ظرفیت تسلیم عضو )بر اساس تنش تسلیم اسمی در کشش مستقیم یا لنگر خمشی پﻼستیک( و یا برای ٤ برابر نیروهای .حاصل از تحلیل، طراحی شوند محل اتصال لوله ها، بازشوها، دریچه های بازدید و نظایر آن در جداره مخزن باید طوری طرح شود که مقاومت و پایداری جداره برای انتقال نیروهای غشایی کششی و فشاری حفظ شود. در صورت اتصال لوله به کف مخزن خویش مهار، ﻻزم است محل لبه اتــصال حــداقل به انــدازهreq L )طبق بند ٢١-٢-٥-١-١-٢( به اضافه ٠٠٣ .میلیمتر از داخل جداره فاصله داشته باشد ٢١-٢-٦-٥ اجزای داخلی اجزای داخلی، قطعات یا گاه هی تک یی ها که به جداره، کف یا سقف مخزن یا ظرف اصلی نگهدارنده مایع ،متصل هستند باید عﻼوه بر نیروی اینرسی زلزله، برای اثر مایع مواج طرح شوند. برای اثر مایع مواج می توان از روابط توزیع فشار ساده.شده از مراجع معتبر استفاده کرد کارفرما باید نیاز به طراحی لرزه ای قاب سق ف و ستون ها ، مقدار بار زنده و مؤلفه شتاب قائم زلزله برای طراحی سقف را تعیین کند. در طراحی ستون داخلی و اتصاﻻت آن، ﻻزم است اثر نیروهای .هیدرودینامیکی طبق اطﻼعات کارفرما در نظر گرفته شود طراح ی نیا رها یت و ستونها را با دی بر اساس الزامات استانداردAISC 360 انجام داد. ستون ی ها داخلی حتی در مواردی که سقف برای نیروی زلزله طراحی ن می شود ، باید دارای پایداری کافی برابر نیروهای جانبی باشد. این شرط باید حتی در مخازنی که الزامی برای طراحی لرزه ای ن دارند .رعایت شود ٢١-٢-٦-٦ پایداری لغزشی انتقال نیروی برشی جانبی بین مخزن و زمین تکیه.گاه باید مورد بررسی قرار گیرد در مخزن فوﻻدی خویش مهار، مقابله با لغزش توسط اصطکاک بین کف مخزن و شالوده یا زمین تکیه گاه صورت می،گیرد. ضریب اصطکاکf ، براساس آزمایش و یا مراجع معتبر متناسب با شرایط فصل -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٩٣٣ مشترک کف مخزن و شالوده یا ز یرسازه تعیین می شود و در هر حال نباید بیشتر از ٤/٠ در نظر گرفته شود. مقدار برش پایه )رابطه ٢١-٨ ( نباید از مقدارsV طبق رابطه ٢١-٢٤ .بیشتر شود ٢١-٢٤ 𝑉௦= 𝜇(𝑊௦+ 𝑊௥+ 𝑊௙+ 𝑊௉)(1 −0.4𝐴௩) در صورت استفاده از غشای نشت یاب یا مصالﺢ دیگری که موجب کاهش اصطکاک می شود، باید مقدار کمتری برای در نظر گرفت. برای مخزن فوﻻدی با مهار مکانیکی، کنترل لغزش ﻻزم نیست، اگرچه لغزش در حدود ٥٢ میلیمتر محتمل است. مخازن با شرایط کف ویژه )نظ یر مخازن با شیب کف زیاد و یا مخزن قرار گرفته روی شبکه فوﻻدی( از گستره این آیین نامه .خارج است ٢١-٢-٦-٧ انتقال برش موضعی امکان انتقال برش از سقف به جداره و از جداره به کف باید تأمین شود. برای مخازن استوانه ای مقدار ،حداکثر برش موضعی در واحد طول محیطmax V ، از رابطه ٢١-٣٤ به دست می:آید ٢١-٣٤ D V V  2 max  این برش باید توسط جوش از جداره به کف منتقل شود. تنش حاصل ازmax V در جوش نباید از ٨/٠ .برابر تنش تسلیم جوش یا فلز پایه، بیشتر شودV برش پایه زلزله است. این شیوه انتقال برش برای مخازنی که طبق این آیین نامه طراحی شده و𝑆஽ௌ≤1.0𝑔 باشد پذیرفتنی به نظر می.رسد ٢١-٢-٦-٨ اتصال به سازه مجاور تجهیزات، لوله ها ،پلکان ها و سایر قطعات متصل بین مخزن و سازه های مجاور باید طوری طراحی شوند که پذیرای جابه جایی اﻻستیک مخزن با اعمال ضریب تشدید ٣ به عﻼوه جابه جایی ه ساز مجاور– که خود با اعمال ضریب تشدید مربوط محاسبه می شود- ن باش.د چنانچه پلکان به ورق جداره مخزن متصل شود، تیرها ی حمال پلکان دی نبا به زم نی متصل باش ند تا از جاد یا بی آس موضع ی در جداره مخزن به هنگام زلزله جلوگ یری .شود ٢١-٣ مخازن بتنی زمینی در مخازن بتنی، نباید اجازه داد برای تأمین شکل پذیری و اتﻼف انرژی سیستم تحت بارهای بدون ضریب، تغییرشکلهای غیراﻻستیک به حدی برسند که قابلیت بهره برداری سازه به خطر افتد. کاهش -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٤٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. سختی و اتﻼف انرژی سیستم را باید یا با ایجاد ریزترکها ٤ یا سازوکارهای باربر جانبی که بدون آسیب دیدن سازه باعث ا تﻼف انرژی م ی شوند تأمین .کرد مخازن با جداره های ﺻلﺐ تحلیل و طراحی لرزه ای مخازن ذخیره بتن آرمه روزمینی، نیمه مدفون یا مدفون باید برابر الزامات فصل سوم ضابطه شماره ٣٢١ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، ضوابط و معیارهای طرح و محاسبه مخازن آب زمینی )تجدید نظر اول( و با:اعمال اصﻼحات زیر انجام شود أ. طیف زلزله طرح طبق تعریف فصل سوم این آیین نامه )نشریه ٨٣٠.( مورد استفاده قرار گیرد ب. ضریب اهمیت طبق الزامات این آیین نامه )نشریه ٨٣٠.( تعیین شود مخازن مدور بتنی پیش تنیده با سیم، سیمِ بافته یا تاندون تحلیل و طراحی لرزه ای مخازن مد ور بتنی پیش تنیده با سیم، سیمِ بافته یا تاندون باید برابر الزامات فصل هجدهم یا پیوستG استانداردACI 350 :، با اعمال اصﻼحات زیر انجام پذیرد أ. طیف طرح زلزله باید طبق این آیین نامه )نشریه ٨٣٠.( محاسبه شود ب. نوع و درجه اهمیت مخزن طبق الزامات این آیین نامه )نشریه ٨٣٠.( تعیین شود ج. از آنجا که روش طراحی مخازن پیش تنیده در دو سطﺢ مقاومت)تحت بارهای ضریبدار( و بهره برداری )تحت بارهای بدون ضریب( انجام می پذیرد ، طراح می بایست در انتخاب مقدار .پارامترها و روابط مورد استفاده، دقت کافی را صرف نماید ٤ microcracks -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/١٤٣ ٢١-٤ مخازن هوایی مقاومت و شکل پﺬیری برج ی ها نگهدارنده مخازن و ظروف تحت فشار، هرگاه برج با مخزن یا ظرف یکپارچه باشد، با مهاربندی نامنظم، دهانه های فاقد مهاربند، مهاربندی نامتقارن، یا جرم ی ها متمرکز، باید برابر الزامات سازه های .نامنظم طبق تعریف فصل چهارم طراحی شوند برج ی ها نگهدارنده با مهاربند شِورون یا واگرا باید طبق .الزامات این استاندارد طراحی شوند برج ی ها نگهدارنده با مهاربند فقط کشش ی باید چنان طراحی شون د که تمام سطﺢ مقطع عرضی عضو کششی تحت اضافه.بار تسلیم شود در برج ی ها نگهدارنده مخازن و ظروف تحت فشار، هرگاه برج با مخزن یا ظرف، یکپارچه باشد، اعضای فشاری که نیروهای عکس العمل مهاربندهای کششی را تحمل می کنند باید برای تحمل نیروی تسلیم ،مهاربندy F g A ، یا0 Ω .ضرب در نیروی کششی محاسباتی، هر کدام کمتر است، طراحی شوند سختی ظرف تح ت فشار نسبت به مجموعه نگهدارنده )پی، برج نگهدارنده، دامنواره ٥ و غیره( باید در محاسبه نیروها در ظرف تحت فشار، اعضای مقاومت.کننده، و اتصاﻻت مد نظر قرار گیرد کلیات الزامات این بخش برای مخازنی است که کف آن ها ،در ترازی باﻻتر از سطﺢ زمین است و برج نگهدارنده جزئی یکپارچه از سازه است. مخازن و ظروف تحت فشار متکی بر سازه دیگر به منزله تجهیزات مکانیکی قلمداد می شوند و باید برابر الزامات فصل هفتم )سازه.های غیرساختمانی( طراحی شوند .طراحی مخازن هوایی باید طبق الزامات طراحی برای نیرو و تغییرمکان صورت پذیرد جرم مﺆثر د ر طراحی برج نگهدارنده، ستون پایه، مهار کف، و پی در برابر واژگونی، باید فرض کرد که محتویات مخزن مثل یک جرم صلب در مرکز ثقل حجمی عمل می کند. در نظر گرفتن اثر اندرکنش سیال-س ازه :در تعیین نیروها، زمان تناوب مؤثر، و مرکز هندسی جرم مجموعه جایز است به شرطی که أ. زما ،ن تناوب تﻼطمc T ، از3T بزرگ تر باشد وT عبارت است از زمان تناوب طبیعی مخزن با مایع محصورشده )جرم صلب( و سازه نگهدارنده، و ٥ skirt -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٤٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ب. سازوکار تﻼطم )یعنی درصد و مرکز هندسی جرم مواج( متناسب با شکل و هندسه خاص سیال اندرکنش لّمفص تحلیل یک با مخزن-سازه یا آزمایش تعیین ش.ود بهره بردن از اثر اندرکنش خاک- سازه در محاسبهT با رعایت الزامات فصل پنجم )اندرکنش سازه- (خاک .مجاز است اثر پی-دلتا :تغییر مکان جانبی نسبی مخزن هوایی باید به ترتیب زیر محاسبه شود أ. به منظور محاسبه بار اضافه در سازه نگهدارنده، باید تغییر مکان نسبی طراحی حاصل ا ز یک آنالیز اﻻستیک را با اعمال ضریبe /I d C .افزایش داد ب. .پایه مخزن، باید هم در جهت انتقالی و هم در جهت دورانی، گیردار فرض شود ج. اثر تغییرشکل های ناشی از خمش، کشش محوری و فشار باید محاسبه شود. برای مخازن متکی بر ستون پایه ٦ ، با نسبت ارتفاع به قطر کوچکتر از ٥ ،ﻻزم است اثر تغییرشکل برشی ستون.پایه نیز محاسبه شود د. اثر بار مرده تجهیزات یا سکوهای دسترسی نصب شده روی سقف باید در تحلیل مد نظر قرار .گیرد ه. اگر رواداری های مجازی بودن سازه در مرحله اجرا مراعات شوند، نیازی به در نظر گ رفتن نای اولیه در تحلیل پی- .دلتا نیست انتقال نیروهای جانﺒی به برج نگهدارنده برای مخازن و ظروف متکی بر ستون ی ها :تک با مهاربندی ضربدری أ. مهاربندی باید به نحوی انجام شود که مقاومت در برابر بار جانبی، یکنواخت باشد )برای مثال با پیش کشیده کردن یا یکدست کردن .(کشیدگی، به نحوی که افت مهاربندها یکسان باشد ب. اثر بار اضافی وارد بر مهاربند ناشی از خروج از مرکز اتصال ستون ی ها تک به مخزن نسبت به .خط اثر مهاربند، باید در محاسبات دیده شود ج. اثر خروج از مرکز عضوهای فشاری )اعضایی که کشش ناشی از مهاربندهای کششی را جبران ک می.نند( نسبت به نقطه اتصال باید در تحلیل در نظر گرفته شود ٦ Pedestal -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٣٤٣ د. اتصال ستون های تک به پی باید به نحوی طراحی شود که بتواند هم مؤلفه قائم و هم مؤلفه افقی ناشی از تسلیم شدن مهاربند را تحمل کند، و بار جانبی در جهتی فرض شود که بیشترین برش جانبی را در فصل مشترک ستون و پی ایجاد کند. در حالتی که چند مهاربند به یک نقطه متصل شوند، میل مهارها باید برای تحمل بار کششی تمام مهاربندهای همرس طراحی .شوند سازه های مستعد کمانش هر جا محاسبات نشان دهد که مود خرابی حاکم، کمانش سازه نگهدارنده است، باید الزامات زیر را در :طراحی رعایت کرد أ. د ر محاسبه ضریب پاسخ لرزه ای طبق فصل چهارم، نسبتI/R برابر ٠,١ گرفته شود. بهره بردن از اندرکنش خاک-سازه و سیال-سازه در محاسبه پاسخ سازه مجاز است. نیازی به در نظر گرفتن اثر مرکب مؤلفه قائم یا مؤلفه.های متعامد نیست ب. مقاومت سازه عبارت است از مقاومت کمانش بحرانی عضو، یعنی ضریب اطمینان برابر ٠,١ .گرفته شود مخازن هوایی آب مخازن هوایی آب باید طبق الزامات طراحی لرزه ایAWWA D100 با رعایت محدودیت ارتفاع طبق .الزامات فصل هفتم ساخته شوند مخازن هوایی بر ستون(پایه بتنی )مرکﺐ مخازن هوایی آب بر ستون پایه بتنی )مرکب( باید ط بق الزامات طراحی لرزه ایAWWA D107 ساخته .شوند ٢١-٥ ظروف افقی یا تحت فشار، دیگ های بخار و مخازن کروی برای الزامات ظروف افقی یا تحت فشار، دیگ های بخار و مخازن کروی به فصل هفتم.رجوع کنید ٢١-٦ پایداری واژگونی و لغزشی الزامات پایداری واژگونی و لغزشی در بندهای ٢١-٢-٥-٣ ٢١ و-٢-٦-٦ ٢١ و-٨-٣ ارائه .شده است -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٤٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٢١-٧ پی مخازن کلیات الزامات عمومی طراحی و اجرای پی مخازن ذخیره از دامنه این فصل خارج است و در این خصوص باید به استانداردهای مرتبط رجوع شود. شالوده باید مقاومت ﻻزم را برای تحمل نیروهای لرزه ای این فصل حاصل از پاسخ لرزه ای مخزن داشته باشد. همچنین باید پایداری مخزن را در برابر واژگونی و لغزش تأمین .کند ترکیب بارهای بند ٢١-١-١١-١ باید در طراحی پی مخازن مﻼک عمل قرار گیرد. الزامات طراحی شالوده مخازن فوﻻدی استوانه ای در بند ٢١-٢-٥-٣ آمده است. طراحی پی مخازن هوایی باید طبق الزامات فصل هفتم )سازه.های غیرساختمانی( انجام شود نیروهای طراحی شالوده مخزن فوﻻدی استوانه ای برای مخازن فوﻻدی، لنگر واژگونی ناشی از زلزله روی پی حلقوی و پی گسترده طبق بند ٢١-٢-٤-٨ محاسبه می.شود مقابله با لغزش در مخزن فوﻻدی با کف تخت الزامات مورد نظر در بند ٢١-٢-٦-٦ .آمده است شالوده با مصالح خاکی بدون کرسی حلقوی برای مخازن کم ارتفاع و با اهمیت پایین، در صورتی که باربری زمین مناسب بوده، نشست خاک زیاد نباشد، استفاده از ترکیب مصالﺢ سنگی و خاک به عنوان پی مخ زن بدون ایجاد کرسی حلقوی مجاز .است شالوده با مصالح خاکی با کرسی حلقوی ﻻزم است که عرض کرسی حلقوی به نحوی طرح و اجرا شود تا نشست نسبی مابین نواحی میانی و .کناری کف مخزن محدود بماند .کرسی حلقوی باید بتواند خمش، پیچش و برش حاصل از بارهای جانبی را تحمل کند -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٥٤٣ پی گسترده بتنی برای مخزن زمینی برای خاک های با مقاومت کم یا با نشست زیاد، از کف بتنی می توان استفاده کرد. در زیر کف در صورت نیاز از شمع جهت انتقال بار به ی ها هیﻻ تر ن یی پا استفاده می شود . در تحلیل کف ی ها بتنی می توان از مدل ورق روی بستر ارتجاعی استفاده و به کمک نرم افزارهای رایﺞ، محاسبات را انجام داد. در صورت استفاده از روش بار جانبی معادل، از رابطه ٢١-٩٢ برای محاسبه لنگر خمشی انتقال یافته به کف بتنی استفاده می شود. ٢١-٨ مهارسازی ثانویه نیاز مخازن ذخیره مواد سمی، بسیار سمی )طبق تعریف29 CFR 1910.1200 Appendix A ( یا منفجره، را می توان از نوع معمولی )با ضریب اهمیت ٠,١ طبق بخش ٢١-١-٦ ( محسوب کرد به شرطی که با تأیید مرجع ذی ،صﻼح و بر مبنای مطالعات ارزیابی خطر معلوم شود که در صورت رها شدن، حجم مواد سمی بسیار سمی یا منفجره به اند ازه ای نیست که موجب تهدید عمو می شود. به کار گرفتن تمهیدات مهارسازی ثانویه مواد سمی، بسیار سمی یا منفجره- شامل اما غیرمحدود به مخازن دوجداره، دیواره سرریزبند با ابعاد کافی، یا سایر تمهیداتی که دامنه گسترش مواد سرریزشده را به مرز تأسیسات محدود کند و مانع ا ،ز انتشار مقادیر غیرمجاز مواد آﻻینده به هوا، خاک آب ی ها زیرزمینی یا سطحی شود– برای کاستن خطر انتشار مواد، جایز است. وسایل مهارسازی ثانویه مشمول تقلیل رده خطرزایی نمی.شوند و باید برای کلیه بارهای محیطی طراحی شوند کلیات در خصوص تمهیدات مهارسازی ثانویه اعم از دیواره های سرریزبند یا جداره ها، باید الزامات استانداردهای .حاکم مخازن یا ظروف تحت فشار را رعایت کرد وسایل مهارسازی ثانویه را باید برای تحمل زلزله سطﺢ خطر سوم )نادر( در حالت خالی و برای تحمل زلزله سطﺢ خطر دوم )دو-سوم زلزله سطﺢ خطر سوم( در حالت پُر با ا حتساب کلیه نیروهای .هیدرودینامیکی، طراحی کرد -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٤٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. اگر بر مبنای مطالعات خطر زلزله یا بنا به نظر مرجع ذی صﻼح، ساختگاه در معرض پسلرزه هایی به همان بزرگای زلزله سطﺢ خطر سوم باشد، آنگاه وسایل مهارسازی ثانویه را باید برای تحمل زلزله سطﺢ خطر سوم در حالت پُر با احتساب .کلیه نیروهای هیدرودینامیکی طراحی کرد ارتفاع آزاد سﻄح مایع در تعیین ارتفاع محوطه مهارسازی ثانویه باید اثر تﻼطم مایع را در نظر گرفت. هرگاه مخزن ذخیره اصلی مشمول تقلیل رده خطرزایی )طبق بند ٢١-٨-١ ، یعنی با تقلیل ضریب اهمیت( نشده باشد، الزامی برای ارتفاع آزا د وجود ندارد. هرگاه مخزن ذخیره اصلی مشمول تقلیل رده خطرزایی )یعنی تقلیل ضریب ،اهمیت( شده باشد تأمین ارتفاع آزاد به میزانی که باید با استفاده از رابطه داده شده در بند ٢١-٢-٦-٢ محاسبه شود، مورد نیاز است. چنانچه محوطه مهارسازی ثانویه، دایره ،ای باشدD برابر با قطر محوطه و برای محوطه.های مستطیلی برابر با طول یا عرض محوطه در راستای تحت بررسی، خواهد بود ٢١-٩ مﻼحظات دیگر مخ ازن خویش مهار ٢١-٩-١-١ بارگﺬاری در مخازن خویش،مهار عﻼوه بر توزیع نیروی هیدرودینامیکی بر ،کف توزیع و مقدار نیروها بر ورق فک دارای اهمیت است .در شکل ٢١-٣ توزیع نیروهای هیدرودینامیکی روی کف مخزن نشان داده شده است .این اضافه فشار )عﻼوه بر فشار هیدرواستاتیک سیال درون مخزن (ًعمدتا ناشی از نوسان جرم مواج است .با فرض حداکثر ارتفاع موج سیال برابر 𝑑௠௔௫ ، این فشار قابل محاسبه است . شکل ٢١-٣ توزیع نیروهای هیدرودینامیکی روی کف مخزن -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٧٤٣ ٢١-٩-١-٢ مدل سازی در مدل سازی مخازن خویش .مهار، نیاز است عدم اتصال کف مخزن به فونداسیون در مدل منظور شود ،در صورتی که از روش اجزای محدود استفاده شود، یک راه ساده مدل سازی ورق کف و قرار دادن فنرهایی در زیر آن به صورت تنها-فشاری ٧ ،است. این فنرها دارای رفتاری دوخطه هستند که در فشار سختی متناسب با سختی بستر(𝐾ୗ) .و در کشش، سختی صفر دارند تعیین میزان بلندشدگی مخازن خویش(مهار )غیراجﺒاری در این بخش نحوه تعیین مقدار بلندشدگی ورق کف مخازن خویش مهار ارائه شده است. در بخش اول رابطه ای تقریبی ارائه شده که در تعیین میزان انعطاف و جابه جایی سیستم های لوله کشی متصل به مخزن در طرح اولیه قابل استفاده است. سپس روشی مبتنی بر روابط تحلیلی برای تعیین بلندشدگی و مقدار حداکثر مجاز بلندشدگی و نیروهای کششی )غشائی( که در اثر بلندشدگی در ورق کف ایجاد می شود، ارائه شده است. مقدار حداکثر بلندشدگی(𝑦୳) و عرض صفحه حلقوی کف مخزن(𝐿) که در روابط بخش ٢١-٩-٢-٣-١ مورد استفاده قرار می گیرند بر اساس حداکثر مقدار به دست آمده از بخش ٢١-٩- ٢-١ ٢١ و-٩-٢-٢ تعیین می شوند. البته مطابق توضیحات و روابط ارائه شده در بخش ٢١-٩-٢-٣-١ این مقدار ممکن است به دلیل بیشتر بودن از .حد مجاز، کاهش داده شود ٢١-٩-٢-١ روش تقریﺒی مقدار بلندشدگی ارتجاعی کف مخزن خویش ،مهار𝑦୳، را بر حسب میلیمتر می توان به طور تقریبی از رابطه ٢١-٤٤ :به دست آورد ٢١-٤٤ 𝑦୳= 12.1𝐹௬𝐿ଶ 𝑡௕−𝐶. 𝐴. ٢١-٥٤ 𝐿= 0.01723𝑡௔ට𝐹௬ (𝐻𝐺௘) ൘ ٢١-٩-٢-٢ روش تحلیلی نیروهای وارد بر کف مخزن خویش مهار پس از بلندشدگی در شکل ی ها ٢١-٤ ٢١ و-٥ نمایش داده شده .است برای مخازن دایره ،ای، حداکثر مقدار بلندشدگی𝑦୳ ، در محل اتصال جداره به کف مطابق رابطه ٢١-٦٤ در نظر گرفته می.شود ٧ Compression-only spring -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٤٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ٢١-٦٤ 0.001𝑦୳(𝐻 2 + 0.001𝑦୳) ≤𝑅ଶ 2 یکی از اثرات مهم بلندشدگی افزایش نیروی محوری در جداره است. عﻼوه بر این اعوجاج جداره و نیروهای محوری در ورق کف می.بایست مورد توجه واقع شوند شکل ٢١-٤ نمایش نیروها در مخزن شی خو مهار پس از بلندشدگی اگر لنگر واژگونی با عﻼمت𝑀௥௪ و لنگر مقاوم با عﻼمت𝑀ோ :نمایش داده شود، خواهیم داشت ٢١-٧٤ 𝑀ୖ= 0.5Wୱ௨k𝐷+ W௣௨(0.5D −r) W୮୳ :وزن ما یعی که رو ی بخش ی از کف مخزن که هنوز با زم نی در تماس است )دا یا ره ی به شعاعr واقع شده استN ( 𝑊௦௨= 𝑊௉+ 𝑊௥+ 𝑊௦−𝑊௔ : عکس العمل فشاری در قاعده جداره مخزن θ∗ .: نصف زاویه کمانی از ورق کف که پس از بلندشدگی با فونداسیون در تماس است 0.5kD : فاصله بین نقطه اثر عکس العمل فشاری تا مرکز مخزن لنگر مقاوم𝑀ୖ مطابق مراحل زیر محاسبه می شود: گام یکم- حدس زدن مقدار𝜏= ଶ௥ ஽ -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/ ۳۴۹ ۲ ۴۸-۲ 7 تن ۵7 گام سوم- محاسبه ۱6 مطابق رابطه زیر: ۴۹-۲ 97 دم - لیگ - گام چهارم- محاسبه م۸1 مطابق رابطه زیر: ۵۰-۲ (۳3 - 0-0۳2 + (9 تک + 051 و۸ شکل ۵-۱۳ نمایش نیروها در مخزن خوبش‌مهار پس از بلندشدگی گام پنجم- تکرار مراحل یکم تا چهارم تا زمانی که ج۸4 * م۸4 5 1۱۳۶ ۵۱-۲ 05( ۳ بط ۲۲+ هه > رل( پر120 را ابرلا6 |۲۱ که در این رابطه: را تنش تسلیم ورق کف مخزن اگم ک بر (چ-0)1 با -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٥٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. C : ضریب سختی شالوده که برای فونداسیون صلب برابر یک و برای فونداسیون انعطاف پذیر ٥/٠ .است توضیﺢ: فونداسیون یکپارچه بتن آرمه به عنوان صلب و خاک کوبیده شده )با یا بدون ﻻیه بتن مگر ر وی آن( به عنوان انعطاف پذیر محسوب می شود. برای فونداسیون کرسی حلقوی بتنی با خاک کوبیده در وسط نیز این مقدار ٥/٠ در نظر گرفته می شود. در این رابطهf୰ୠ :تنش شعاعی در ورق کف است ٢١-٢٥ f୰ୠ= 1 𝑡௕ [2𝐸ത𝑡௕𝑝଴ ଶ(0.5𝐷)ଶ(1 −𝜏)ଶ 3 ] ଵ ଷ :که در این رابطه 𝑡௕: ضخامت ورق کف مخزن ٢١-٣٥ 𝐸ത= 𝐸 1 −𝜈ଶ 𝐻× 𝐺= 𝑝଴ : فشار هیدرواستاتیک بر کف مخزن ٢١-٤٥ 𝑝଴ ᇱ= 𝑝଴∗10଺ ٢١-٥٥ Nଡ଼ ᇱ= Nଡ଼∗10ଷ ٢١-٦٥ tୠ ᇱ= tୠ∗10ିଷ ٢١-٩-٢-٣ کنترل مقدار حداکثر بلندشدگی ٢١-٩-٢-٣-١ کنترل چرخش مجاز پﻼستیک محل اتصال جداره به کف مخزن در حین بلندشدگی ،به منظور ایجاد یا توسعه عملکرد غشائی ورق کف ست ی با یم مفصل پﻼستیک در محل اتصال جداره و کف مخزن ایجاد شود. به منظور جلوگیری از ایجاد خرابی جوش در این محل می بایست مقدار چرخش این اتصال محدود شود. مطابق مشاهدات در زلزله های گذشته، برخی از خرابی های مشاهده شده مربوط به این مسئله بوده است. با رجوع به شکل ٢١-٦ و در نظر گرفتن حداکثر مقدار مجاز کرنش چرخشی ٥٠,٠ ، رابطه ٢١-٧٥ برای مقدار حداکثر چرخش مجاز ٢,٠ رادیان است. به منظور تعریف یک رابطه برای کاربرد ،در طراحی مخزن ست ی با یم ارتباط𝜃୔ با مقدار حداکثر بلندشدگی مطابق رابطه ٢١-٨٥ بیان.شود ٢١-٧٥ 𝜃୔= ቌ0.05 tୠ 2 ቍ2tୠ= 0.2 Radians ٢١-٨٥ 𝜃୔= ( 2𝑦୳ 1000 × L − 𝑦୳ 1000 × D) ≤0.20 در صورتیکه مقدار چرخش پﻼستیک از حد رابطه ٢١-٨٥ بیشتر شود می توان مقدار آن را با افزایش ضخامت ورق کف که موجب کاهش مقدار𝑦୳ به ازایL معلوم می شود، کاهش داد. اگر ضخامت ورق -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/١٥٣ کف که بدین ترتیب محاسبه می شود از ضخامت جداره بیشتر شود، ممکن است ﻻزم باشد که مخزن به .صورت مهارشده طراحی شود تا از بلندشدگی آن جلوگیری شود شکل ٢١-٦ کنترل چرخش مجاز پﻼستیک محل اتصال جداره به کف مخزن در حین بلندشدگی ٢١-٩-٢-٣-٢ کنترل حداقل و حداکثر ضخامت ورق جداره مخزن در هیﭻ حالتی ضخامت ورق جداره نباید از مقدار زیر کمتر در نظر گرفته شود. به منظور رعایت مسائل اجرائی و ساخت مخازن، حداکثر ضخامت ورق جداره ٠٤ .میلیمتر است جدول ٢١-٧ حداقل ضخامت ورق جداره مخزن (ضخامت اسمی ورق جداره )میلیمتر (قطر اسمی مخزن )متر ٥ کوچک تر از ٥١ ٦ ٥١ تا ٦٣ ٨ ٦٣ تا ٠٦ ٠١ بزرگ تر از ٠٦ ٢١-٩-٢-٣-٣ کنترل حداکثر بلندشدگی مقدار حداکثر بلندشدگی ست ی با یم در رابطه ٢١-٩٥ .صادق باشد ٢١-٩٥ 0.001𝑦୳(𝐻 2 + 0.001𝑦୳) ≤(0.5𝐷)ଶ 2 در صورتی که این نامساوی برقرار نباشد ست ی با یم با کاهش مقدار بلندشدگی حداکثر )افزایش ضخامت .ورق کف(، رابطه برقرار گردد -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٥٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. مخازن مدفون مخازن مدفون یا نیمه مدفون به مخازنی اطﻼق می شود که بخشی یا تمام ارتفاع آن ها در ترازی پائین تر از سطﺢ زمین طبیعی ا حداث می شود. دلیل اصلی این اقدام ممکن است رعایت الزامات پدافند غیرعامل باشد. در این حالت به لحاظ مسائل طراحی و اثر فشارهای استاتیکی و دینامیکی ناشی از خاک اطراف دیواره مخزن، نیاز است نکات خاصی عﻼوه بر موارد آمده در مورد مخازن روزمینی در طراحی لحاظ .شوند ب ه دلیل در نظر گرفتن بحرانی ترین حاﻻت بارگذاری می بایست دو حالت مخزن خالی از سیال تحت .فشار جانبی خاک و مخزن پر از سیال بدون حضور خاک اطراف در محاسبات در نظر گرفته شوند محاسبات مربوط به حالت دوم )مخزن پر از سیال بدون حضور خاک اطراف( در بخش ی ها قبل ارائه شده و در قسمت ی ها ٢١-٩-٣-١ و ٢١-٩-٣-٢ محاسبات مربوط به نیروهای ناشی از خاک اطراف ارائه می.شود ٢١-٩-٣-١ فشار استاتیکی خاک اطراف جداره مخزن فشار استاتیکی خاک به صورت متناسب با ارتفاع توده خاک از سطﺢ زمین به صورت رابطه ٢١-٠٦ تعریف می شود . در صورت وجود سربا ر ناشی از مستحدثات روی خاک اطراف مخزن، فشار ناشی از آن ها با فشار ناشی از چگالی خاک در عمق خاک، جمع می شود. در این رابطه𝑘଴ ضریب فشار جانبی خاک .در حالت سکون است ٢١-٠٦ 𝑃ௌ= 𝑘଴𝛾௦𝐻௘ ٢١-٩-٣-٢ اضافه فشار دینامیکی خاک پشت دیوارهای پیرامونی حداقل برآیند اضافه فشار دینامیکی جانبی ناشی از ارتعاش خاک پشت دیوارهای پیرامونی مخازن طبق رابطه ٢١-١٦ محاسبه می شود. مقدار𝑘୦ در این رابطه با توجه به جنس خاک و میزان تغییرمکان جانبی دیوارهای پیرامون مخازن بر اثر نیروی زلزله تعیین می شود. این مقدار برای دیوارهای پیرامونی که ضوابط فشار محرک خاک را برآورده نمایند )بر اساس بند ٧-٥-٤-٢-٢ ویرایش چهارم مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان(، نباید کمتر از ஺ ଶ و برای دیوارهای سخت کمتر از𝐴 .در نظر گرفته شود اضافه فشار محاسبه شده باید به صورت ذوزنقه ا ی مطابق شکل ٢١-٧ به دیوار اعمال شود. در صورت وجود سربار گسترده معادل𝑝଴ ᇱ، اضافه فشار دینامیکی جانبی ناشی از آن برابر𝑘௛𝑝଴ ᇱ بوده که به صورت .یکنواخت و مستطیلی در تمام ارتفاع جدار پیرامونی مخازن اعمال خواهد شد -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٣٥٣ ٢١-١٦ ∆𝑃ைா= 𝛾௦𝐻௘ ଶ𝑘௛ مخازن جداشده از پایه طراحی مخازن جداشده از پایه به استثنای آنچه در بند ٢١-٩-٧-٤١ زیر عنوان مخازن سیاﻻت سرد .آمده است از دامنه کاربرد الزامات این فصل بیرون است شکل ٢١-٧ توزیع و اعمال اضافه فشار محاسﺒه شده به دیوار مخازن ورق فوﻻدی موجدار در مخازن ورق فوﻻدی موجدار برای ذخیره آب، به استثنای مخازن معمولی، باید عﻼوه بر الزامات بندهای ٢١-١-٥-٥ ،٢١-١-٥ ،٢١-١-٦ ٢١ و-١-٨ :این فصل، الزامات زیر را رعایت کرد أ. .باید اجزای عمودی به جداره مخزن افزود تا نیروهای فشاری ناشی از زلزله را تحمل کنند ب. در محاسبه برش پایه و لنگر واژگونی باید کل جرم مخ زن و محتویات آن را به مثابه جرم تکانه.ای و جرم مواج را صفر بگیرند ج. برای تأمین پایداری لغزشی مخزن، ﻻزم است جداره مخزن در پی، فرورفتگی داشته باشد؛ یا اینکه باید یک پاشنه بتنی در پیرامون مخزن ایجاد کرد که توانایی انتقال برش پایه را از مخزن .به پی داشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٥٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. د. .برای مقابله با برکنش ناشی از زلزله، ﻻزم است مخزن را با مهار مکانیکی به پی متصل کنند مخازن پﻼستیکی .برای الزامات مخازن پﻼستیکی به فصل هفتم رجوع کنید مخازن ذخیره سیاﻻت سرد ٢١-٩-٧-١ کلیات در مخازن و تأسیسات ذخیره هی دروکربن ی ها مایع شده و مایعات سردشده باید الزامات این آیین نامه ر ا رعایت کرد. مخازن فوﻻدی جوشی کم فشار با کف تخت متکی بر زمین برای ذخیره گازهای هیدروکربنی مایع شده )مثلLPG یا بوتان( و مایعات سردشده )مثل آمونیاک( باید برابر الزامات این آیین نامه وAPI 620 طراحی شوند. ٢١-٩-٧-٢ سﻄوح زلزله و اهداف عملکردی سیستم مخزن سیستم های .مخزن سیاﻻت سرد باید برای مقابله با سه سطﺢ زلزله طراحی شوند  .زلزله سﻄح عملیات .سیستم مخزن باید تحت اثر این رویداد و پس از آن به کار ادامه دهد  زلزله سﻄح خاموشی ایمن ٨. تحت اثر این زلزله، سیستم مخزن باید به گ ونه ای طراحی شود که قابلیت ذخیره مخزن اول )درونی( از دست نرود و امکان ایزوله و حفظ کردن مخزن در .ضمن وقوع یا پس از زلزله نیز وجود داشته باشد  .زلزله سﻄح پسلرزه این سطﺢ زلزله تنها در طراحی لرزه ای مخزن دوم بیرونی با فرض تخریب مخزن اول به کار می .رود مخزن دوم باید توان ذخیره خود را برای نگه داشتن حجم مخزن اول در تراز بیشینه عملیات عادی حفظ کند. این زلزله، نصف زلزله سطﺢ خاموشی ایمن تعریف می.شود ٢١-٩-٧-٣ الزامات طراحی لرزه ای مخازن فوﻻدی باید طبق الزامات بند ٢١-٢ به عﻼوه الزامات تکمیلی زیر و مخازن بتنی باید طبقACI 376 .طراحی شوند ٨ Safe Shutdown Earthquake -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٥٥٣ اگر پی مخزن روی خاک )زمین نوعII تاIV طبق استاندارد ٠٠٨٢( استوار باشد، مطالعه اندرکنش خاک- .سازه الزامی است. به فصل پنجم رجوع شود .مخازن متکی بر یک قاب در ترازی باﻻتر از سطﺢ زمین، از دامنه کاربرد این بخش بیرون است ٢١-٩-٧-٤ ضریﺐ رفتار حداکثر مقدار مجاز برای ضریب رفتار مخازن ذخیره سیاﻻت سرد در جدول ی ها ٢١-٨ ٢١ و-٩ داده .شده است جدول ٢١-٨ مقدار حداکثر ضریﺐ رفتار برای مخازن ذخیره گاز مایع در دمای ٨٩١- درجه سلسیوس یا باﻻتر طﺒق پیوستQ ازAPI 620 نحوه مهار مود حرکت تکانه ایwi R مود حرکت مواجwc R :مخزن درونی (فوﻻدی )نیکل یا ضدزنگ خویش مهار ٥,١ ٠,١ مهارشده مکانیکی ٥٧,١ ٠,١ آلومینیوم خویش مهار ٥٢,١ ٠,١ مهارشده مکانیکی ٥,١ ٠,١ (مخزن بیرونی )خالی خویش مهار ٠,٢ کاربرد ندارد مهارشده مکانیکی ٠,٢ کاربرد ندارد توجه: این ها بی ضر برای زلزله سطﺢ خاموشی ایمن است. برای زلزله سطﺢ عملیات ،رفتار اﻻستی ک ) ضریب(یک اعمال می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٥٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. جدول ٢١-٩ مقدار حداکثر ضریﺐ رفتار برای مخازن با دمای عملیاتی ١٥- ٥ تا درجه سلسیوس طﺒق پیوستR ازAPI 620 نحوه مهار مود حرکت تکانه ایwi R مود حرکت مواجwc R :مخزن درونی خویش مهار ٥٢,٢ ٥,١ مهارشده مکانیکی ٥,٢ ٥,١ (مخزن بیرونی )خالی خویش مهار ٠,٢ کاربرد ندارد مهارشده مکانیکی ٠,٢ کاربرد ندارد توجه: این ها بی ضر برای زلزله سطﺢ خاموشی ایمن است. برای زلزله سطﺢ عملیات ،رفتار اﻻستی ک ) ضریب(یک اعمال می.شود برای طراحی لرزه ای مخزن و ابزار مهار، می توان مخزن درونی و بیرونی را مجزا از هم فرض کرد؛ اما چنانچه هر دو مخزن بر یک پی مشترک متکی باشند، بار لرزه ای وارد بر پی را باید با در نظر گرفتن و به کار بردن مقدار ضریب رفتار کوچک تر مخازن درونی و بیرونی، برای هر دو مخزن، محاسبه کرد و در این حالت انجام تحلیل دینامیکی برای تعیین اثر مرکب آن ها .اجباری است ٢١-٩-٧-٥ تنش ی ها مجاز ،برای مخازن ذخیره سیاﻻت سرد تنش ی ها مجاز طرا حی وابسته به نوع مصالﺢ و آلیاژ مصرفی است و باید با رجوع به پیوست هایQ یاR ازAPI 620 .تعیین شود در حالتی که اثر سایر بارهای طراحی با بار زلزله ترکیب شود، افزایش تنش ی ها مجاز به میزان ٣٣% جایز است مشروط به آنکه در خصوص فوﻻد کربنی از ٠٨% تنش تسلیم و در خصوص تنش مجاز کششی برای فوﻻد ضدزنگ و آلومینیوم از ٠٩% .تنش تسلیم بیشتر نشود ٢١-٩-٧-٦ ﺻفحه حلقوی زیر جداره تعیین عرض و ضخامت و رعایت الزامات ساخت صفحه حلقوی برای مخزن درونی و بیرونی باید با رج وع به پیوست هایQ یاR ازAPI 620 .انجام شود -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٧٥٣ ٢١-٩-٧-٧ پایداری لغزشی مقاومت سیستم مخزن، چه خویش مهار، چه با مهار مکانیکی، به برش افقی بایدًمنحصرا با استفاده ا ز اصطکاک تأمین .شود. استفاده از مهار مکانیکی برای پایداری لغزشی مجاز نیست ٢١-٩-٧-٨ بار عایقکاری در حالتی که فضای حلقوی بین مخزن درونی و بیرونی، حاوی مصالﺢ عایقکاری دانه ای باشد، وزن ای ن مصالﺢ باید به تساوی بین مخزن درونی و بیرونی تقسیم شود مگر اینکه سهم هر مخزن با یک تحلیل دقیق.تر تعیین شود وزن مصالﺢ عایقکاری در فضای حلقوی نباید برای مقابله با واژگونی محاسبه ش.ود وزن عایقکاری روی سقف مخزن بیرونی یا سقف آویخته مخزن درونی باید در مرکز ثقل نقط ه اتص ال اعمال شود و استفاده از آن در مقابله با واژگونی مجاز است. در مخازن تک جداره عایق شده یا مخازن دوجداره که عایق به سطﺢ ورق چسبیده باشد، وزن عایق باید در محاسبه وزن مخز ن در نظر گرفته شود .و استفاده از آن در مقابله با واژگونی مجاز است ٢١-٩-٧-٩ بارهای اضافی بام اگر>0.33g DS S و مخزن از نوع ضروری باشد و وزن تجهیزاتی مثل تلمبه ،ها، راهروهای دسترسی و لوله کشی که مستقیم روی سقف تکیه می کنند بیش از ٥٢% مجموع وزن سقف و جداره باشد، انجام ت حلیل دینامیکی برای تعیین وزن مؤثر و پاسخ لرزه ای سقف.و اجزای متصل به آن الزامی است ٢١-٩-٧-٠١ الزامات طراح ی سﻄوح عملکرد ٢١-٩-٧-١١ زلزله سﻄح عملیات ی هاﺐی ضر .محاسﺒاتی ضریب اهمیت و ضریب رفتار نباید اعمال شود. ضریب ٧,٠ برای تبدیل بارهای .سطﺢ نهایی به مجاز نیز نباید اعمال شود اندرکنش خاک- .سازه استفاده از اندرکنش خاک- سازه مجاز است مشروط به اینکه نسبت میرایی از ٠١% .بیشتر نشود تنش ی ها .مجاز طبق بند ٢١-٩-٧-٥. مخزن درونی خویش.مهار نسبت مهارشدگی برای مخزن درونی خویش مهار نباید از ١ .بیشتر شود .پایداری نسبت واژگونی نباید از ٣ کمتر ب.اشد -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٥٣ /آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. .ارتفاع آزاد برای مخزن درونی حداکثر ارتفاع موج باید طبق رابطه بند ٢١-٢-٦-٢ محاسبه و ارتفاع اضافی حداقل ٠٠٣ .میلیمتر بدان افزوده شود انعﻄاف پﺬیری اتصاﻻت لوله.کشی انعطاف یری پذ اتصاﻻت و گاه هی تک ها دی با طبق محدود ی ها تی جدول ٢١-٦ تی رعا .شود افزایش ٣٣ درصدی در تنش ها .جایز است .پایداری لغزشی ضریب اطمینان در برابر لغزش نباید از ٥,١ کمتر باشد. استفاده از ابزار مهار برای مقابله با لغزش مجاز نیست و چنانچه اصطکاک برای مقابل ه با لغزش کافی نباشد، باید طراحی مخزن ر ا .اصﻼح کرد سازه ی ها .مجاور به جابه یی جا ی ها محاسبه شده تحت زلزله سطﺢ عملیات دی با بیرض بزرگنما یی ٥٢,١ .اعمال شود گاه هی تک .کف و جداره قی عا ریز کف مخزن درونی دی با ی برا مقابله با وزن س ال ی و مؤلفه افق ی و قائم .زلزله محاسبه شود تنش ها توان ی را م به روش جذر مجموع مربعات ترک یب .کرد طراح ی کرس ی زیر جداره مخزن درون ی دی با ی برا مقابله با حداکثر ن ی رو ی فشار ی ی ناش از واژگون ی با احتساب با ی رها مرده و زنده انجام شود. افزا شی تنش مجاز به م زان ی ٣٣% جایز .است ٢١-٩-٧-٢١ زلزله سﻄح خاموش ی من یا ی هاﺐی ضر .محاسﺒاتی ضریب اهمیت برابر ١ و ضریب رفتار طبق بند ٢١-٩-٧-٤ اعمال می.شود .ارتفاع آزاد برای مخزن درونی حداکثر ارتفاع موج باید طبق رابطه بند ٢١-٢-٦-٢ .محاسبه شود .پایداری لغزشی ضریب اطمینان در برابر لغزش نباید از ١ کمتر باشد. استفاده از ابزار مهار برای مقابله با لغزش مجاز نیست و چنانچه اصطکاک برای مقابله با لغزش کافی نباشد، باید طراحی مخزن ر ا اصﻼح .کرد اندرکنش خاک- .سازه استفاده از اندرکنش خاک- سازه مجاز است مشروط به اینکه نسبت میرایی از ٠٢% .بیشتر نشود تنش ی ها .مجاز طبق بند ٢١-٩-٧-٥. ٢١-٩-٧-٣١ زلزله سﻄح پسلرزه اگر مخزن بیرونیًصرفا بخاربند باشد و برای ذخیره سیال و با استفاده از مصالﺢ از جنس مناسب برای .مخزن درونی ساخته نشود، آنگاه طراحی برای مقابله با زلزله سطﺢ پسلرزه الزامی نیست -------- صفحهٔ بعد -------- مخزن/٩٥٣ ،اما اگر مخزن بیرونی برای ذخیره سیال و با مصالﺢ از جنس مناسب برای مخزن درونی ساخته شود آنگاه طراحی پی و ابزار مهار مخزن بیرونی باید برای مقابله با زلزله سطﺢ پسلرزه با فرض از دست رفتن .مخزن درونی و ذخیره تمام سیال در مخزن بیرونی و با رعایت الزامات زیر انجام شود ی هاﺐی ضر .محاسﺒاتی ضریب اهمیت برابر ١ و ضریب رفتار طبق بند ٢١-٩-٧-٤ اعمال می.شود اندرکنش خاک- .سازه استفاده از اندرکنش خاک- .سازه مجاز است تنش ی ها .مجاز طبق بند ٢١-٩-٧-٥. ٢١-٩-٧-٤١ جداسازی پایه :استفاده از سیستم جداسازی پایه مشروط به رعایت الزامات زیر مجاز است ١( جداسازی پایه مخزن درونی و بیرونی، هر دو روی یک پی مشترک انجام شود تا جابه جایی های نسبی بین مخازن و اجزای .داخلی به حداقل برسد ٢( در طراحی ابزار مهاری، لوله کشی داخلی و بیرونی، عایقکاری و سایر ملحقات، تأثیر جابه جایی های بزرگ تر .در حالت جداسازی پایه مد نظر قرار گیرد ٣( تهیه طیف ویژه ساختگاه الزامی است که باید دربرگیرنده زمان ی ها تناوب بلند در دامنه مورد .نیاز برای ارزیابی پاسخ سیستم باشد ٤( اتصاﻻت لوله کشی بیرونی برای تحمل تغییرمکان های تحت اثر زلزله واقعی طراحی شوند و .ضرایب اصﻼحی اهمیت و رفتار اعمال نشود ٥( دقت و صحت طراحی توسط یک تیم مستقل کارشناسی مسلط به سی ستم ی ها جداسازی لرزه ا ی بازبینی شود و یا با انجام آزمایش های میز لرزه مقیاس شده یا تحلیل غیرخطی سه بعدی تاریخچه زمانی با اعمال هم زمان مؤلفه های افقی و قائم و مﻼحظه تأثیر تکیه گاه و جداکننده ،ها صحه.گذاری شود برای الزامات سیستم جداساز لرزه ای به فصل نهم این آیین نامه رجوع شود. -------- صفحهٔ بعد --------