براساس ماده (۳۴) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه و در چارچوب نظام فنی و اجرایی یکپارچه

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. )0 راست و ۰ ۰ 4 ناریا / یام و لووحم سور رئیس سازمان . خ ۱ , 1 شماره : ۱۳/۳ بخشنامه به دستگاه های اجرایی‌مهندسان مشاور 9 پیمانکاران و تاریخ : ۱۳۳۰/۹/۲۰ براساس ماده (۳۴) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه و در چارچوب نظام فنی و اجرایی یکپارچه کشورء موضوع تصویب‌نامه شماره ۴ مورحخ ۱۳۸ هیئت محترم وزیران و به استناد ماده ۲۳۱( قانون برنامه و بودجه. به پیوست «دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق‌الزحمه مطالعات ژئوفیزیک». در یکصد و نوزده صفحه که مبانی تاریخ ۱۴۰۰/۰۱/۰۱ به بعد. به مورد اجرا گذاشته شود. چنانچه انتخاب مشاور برای انجام خدمات رُئوفیزیک به روش تعرفه. موضوع بند (۶) ماده (۱۶) آئین‌نامه خرید خدمات مشاوره, مصوبه شماره ۱۹۳۵۴۲ /ت ۴۲۹۸۶ک مورخ ۱۳۸۸/۱۰/۰۱ انجام شده باشد. اعمال هرگونه ضریب افزایشی یا کاهشی مشخصات فنی ارائه‌شده قابل اعمال است. سی ۱ :۵۲۶۶۱۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- جمهوری اسالمی ایران سازمان برنامه و بودجه کشور دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک معاونت فنی، امور زیربنایی و تولیدی امور نظام فنی اجرایی ، مشاورین و پیمانکاران انجمن ژئوفیزیک ایران 0011 -------- صفحهٔ بعد -------- اصالح مدارک فنی :خواننده گرامی امور نظام فنی اجرایی ، مشاورین و پیمانکاران سازمان برنامه و بودجه کشور ، با استفاده از نظرر کارنناسران برجهرته مبادرت به تهیه این ضابطه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضره نمروده اسربا برا وجرود تر فراوان، این اثر مصون از ایراد و انکال نیهبا از این رو ، از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنیی مراتیر را بیه :صورت زیر گزارش فرمایید 0 - شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنی.د 2 - .ایراد مورد نظر را به صورت خالصه بیان دارید 3 - .در صورت امکان متن اصالح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید 0 - .نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید کارنناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقب مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند دانبا پیشاپیش از هم کاری و دقب نظر جنابعالی قدردانی می نودا : نشانی برای مکاتبه تهران، می دان بهارستان، خیابان صفی علی ناه- مرکز تلفن 77233 ،سازمان برنامه و بودجه کشور امور نظام فنی اجرایی ، مشاورین و پیمانکاران Email: web: -------- صفحهٔ بعد -------- گروه تهیه و کنترل مجری: انجمن ژئوفیزیک ایران اعضای گروه ترهیه کننده: محمدرضا بختیاری عضو انجمن ژئوفیزیک ایران غلامرضا پیرویان عضو انجمن ژئوفیزیک ایران فیروز جعفری عضو انجمن ژئوفیزیک ایران ابراهیم شاهین دبیر انجمن ژئوفیزیک ایران مهدی محمدی ویزه عضو انجمن ژئوفیزیک ایران اعضای گروه نظارت: عبدالر حیم جواهریان عضو انجمن ژئوفیزیک ایران ابراهیم شاهین عضو انجمن ژئوفیزیک ایران اعضای گروه هدایت و راهبری سازمان برنامه و بودجه کشور: نسرین ابوالحسنی معاون آمور نظام فنی اجرایی» مشاورین و پیمانکاران فرزاد پارسا رییس گروه آمور نظام فنی اجرایی» مشاورین و پیمانکاران 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان مقدمه افصل ۱ فصل اول- روش مقاومت ویژه الکتریکی ۱-۱- کلیات ۱-۱-۱- معرفی روش ۲-۱-۱- حوزه‌های کاربرد ۱-۲-۱- طراحی عملیات صحرایی ۲-۲-۱- شبکه‌بندی و آرایش‌های صحرایی ۳-۲-۱- برداشت‌های صحرایی ۴-۲-۱- پردازش و تفسیر اطلاعات ۳-۱- مشخصات کادر فنی و تجهیزات ۱-۳-۱- مشخصات فنی دستگاه‌ها و تجهیزات ۲-۳-۱- مشخصات کادر فنی انجام خدمات ۱-۴-۱ عوامل تاثیرگذار در هزینه‌ها ۲-۴-۱ بازده ۴-۴-۱- تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش مقاومت ویژه الکتریکی ۲ فصل ۲ فصل دوم - روش پلاریزاسیون القابی ۱- ۲- کلیات ۱-۱-۲ معرفی روش ۲-۱- ۳- حوزه‌های کاربرد ۱-۲-۳- طراحی عملیات صحرایی ۱۱ ۱۸ ۱۸ ۳۱ ۲۳۳ ۳۵ ۳۵ ۳۶ ۳۷ ۳۷ ۳۹ ۳۱ ۳۱ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ت 2 - 2 - 2 - نبکه بندی و ی ها شی آرا صحرایی 77 2 - 2 - 7 - بردانب ی ها صحرایی 73 2 - 2 - 4 - پرداز و تفه ری اط عات 78 2 - 7 - مشخصات کادر ی فن و تجه زات ی 44 2 - 7 - 3 - مشخصات ی فن دستگاه ی ها اصلی 44 2 - 7 - 2 - مشخصات وسایل و ابزار جانبی 46 2 - 7 - 7 - مشخصات کادر فنی انجام خدمات 48 2 - 7 - 4 - چک هب یل وسایل و کارکنان 49 2 - 4 - نحوه محاسبه حق الزحمه 53 2 - 4 - 3 - عوامل تأثیرگذار در هزینه ها 53 2 - 4 - 2 - بازده 53 2 - 4 - 7 - ضریب نرایط مختلف اقلیمی و منطقه ای 52 2 - 4 - 4 - تعرفه خدمات مطالعات کیزی ژئوف به رو پ ر ون ی زاس ی القا یی 52 3 فصل 3 53 فصل سوم – روش مغناطیس سنجی 55 7 - 3 - کلیات 55 7 - 3 - 3 - معرف ی رو 55 7 - 3 - 2 - حوزه ی ها کاربرد 56 7 - 2 - انجام ات ی عمل صحرا یی و بردانب اط عات 53 7 - 2 - 3 - طراح ی ات ی عمل صحرا یی 53 7 - 2 - 2 - طراح ی نبکه مغناط سی سنج ی و انتخاب رو 58 7 - 2 - 7 - بردانب ی ها صحرا یی 59 7 - 2 - 4 - پرداز و تفه ری اط عات 66 7 - 7 - مشخصات کادر ی فن و تجه زات ی 65 7 - 7 - 3 - مشخصات ی فن دستگاه ها 65 7 - 7 - 2 - مشخصات کادر ی فن انجام خدمات 66 7 - 7 - 7 - چک بهیل لی وسا و کارکنان 68 7 - 4 - نحوه محاسبه حق الزحمه 69 7 - 4 - 3 - عوامل ی تاث رگذار در نه ی هز ها 69 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۴-۳- بازده ۴-۴-۳- تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش مغناطیس‌سنجی ۴ فصل ۴ فصل چهارم - روش لرزه‌نگاری انکساری ۱-۴- کلیات ۱-۱-۳- معرفی روش ۲-۱-۴- حوزه‌های کاربرد ۲-۴ انجام عملیات صحرایی ۳-۳-۴- پردازش و تفسیر اطلاعات ۴-۲-۴ - الزامات نرم‌افزارهای پردازش داده ۳-۴- مشخصات کادر فنی و تجهیزات ۱-۳-۴۳- مشخصات فنی دستگاه‌ها و تجهیزات ۲-۳-۴۳- مشخصات کادر فنی انجام خدمات ۳-۳-۳ چک‌لیست وسایل و کار کنان ۱-۴-۴- عوامل تأثیرگذار در هزینه‌ها ۲-۴-۴۳ بازده ۳-۳-۴ تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش لرزه‌نگاری انکساری ۵ فصل ۵ فصل پنجم - روش گرانی‌سنجی ۱- ۵- کلیات ۱-۱-۵- معرفی روش ۲-۱-۵- حوزه‌های کاربرد ۱-۳-۵- طراحی عملیات صحرایی ۷۱ ۷۱ ۷۳ ۷۵ ۷۵ ۷۵ ۷۵ ۷۶ ۷۶ ۷۷ ۷۹ ۸۲ ۸۳ ۸۴ ۸۴ ۸۵ ۸۶ ۸۶ ۸۷ ۸۹ ۸۹ ۸۹ ۸۹ ۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ج 5 - 2 - 2 - نبکه ی بند 92 5 - 2 - 7 - بردانب ی ها صحرا یی 97 5 - 2 - 4 - پرداز و تفه ری اط عات 95 5 - 7 - مشخصات کادر ی فن و تجه زات ی 99 5 - 7 - 3 - مشخصات ی فن دستگ ها اه و تجه زات ی 99 5 - 7 - 2 - مشخصات کادر ی فن انجام خدمات 363 5 - 7 - 7 - چک هب یل لی وسا و کارکنان 362 5 - 4 - نحوه محاسبه حق الزحمه 367 5 - 4 - 3 - عوامل ی تأث رگذار در نه ی هز ها 367 5 - 4 - 2 - بازده 367 5 - 4 - 7 - بی ضر طی نرا مختلف یمی اقل 364 5 - 4 - 4 - تعرفه خدمات مطالعات کیزی ژئوف به رو ی گران سنج ی 364 6 پیوست 0 015 پیوست 0 - نحوه گزارش نویسی 016 -------- صفحهٔ بعد -------- ح فهرست جدول ها عنوان صفحه جدول 3 - 3 - تعداد نقاط روزانه قابل بردانب در ی ها شی آرا مختلف مقاومب ژه یو 26 جدول 3 - 2 - تعرفه خدمات مطالعات کیزی ژئوف به رو مقاومب ژه یو الکتر یکی 23 جدول 2 - 3 - تعرفه خدمات مطالعات کیزی ژئوف به رو پ ر ون ی زاس ی القا یی 52 جدول 7 - 3 - نی انگ یم خودپذ یری بعض ی از سنگ ها و ها ی کان 56 جدول 7 - 2 - حجم بردانب ها در یک روز در رو مغناط سی سنج ی 30 جدول 7 - 7 - تعرفه خدمات مطالعات کیزی ژئوف به رو مغناط یس سنج ی 30 جدول4 - 3 - بازده گروه در ات ی عمل ی ها انکهار ی 24 ، 48 و 96 کاناله در توپوگراف ی ها ی ،دنب تپه ماهور و کوههتان 75 جدول 4 - 2 - تعرفه خدمات مطالعات کیزی ژئوف به رو لرزه نگار ی انکهار ی 76 جدول5 - 3 - فهرسب نرم افزار ی ها موجود ی برا طراح ی، ، پرداز تفه ری و مدل ی ساز 23 جدول5 - 2 - تعداد نقاط بردانت ی با توجه به فاصله یا هتگاه اه و طی نرا توپوگراف ی 010 جدول 5 - 7 - تعرفه خدمات مطالعات کیزی ژئوف به رو ی گران سنج ی 010 فهرست شکل ها و نمودارها عنوان صفحه نکل 2 - 3 ا آرایش مهتطیلی 35 نکل2 - 2 ا آرایش دوقطبی- دوقطبی 36 -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه 0 مقدمه مقدمه در قرن اخیر، جهان ناهد پی شرفب ی ها نگرفی در علوم و تکنولوژی و در جهب تههیل زندگی و ی ها بی فعال عمرانی بوده اسبا در کنار پی شرفب ی ها علم نی زم نناس ی و معدن، ناخه های جدید بین رنته یا با بهره ،گیری از علوم ریاضی نیمی و فیزیک در علوم زمین به وجود آمدا یکی از این ناخه ها علم ژئوفیزیک می باند که با بهره گیری از خواص فیزیکی به درک بهتر ما از زمین نناسی کمک ای نم می دا در حقیقب ژئوفیزیک به بررسی خواص فیزیکی آنچه زمین را می سازد مانند سنگ ها ،ها ی کان، مایعات، گازها، تغییرنکل ،ها، تغییر در ترکیبات، تغییرات حرارتی نکهتگ ها ی و هر نوع تغییر در خواص فیزیکی مجموعه تشک یل دهنده زمین می پردازد و بدین ترتیب مطالعه آنچه در زیر زمین و از دید ما پنهان اسب را ممکن و آسان می سازدا با توجه به تعاریف باال علم ژئوفیزیک گهتردگی زیادی دارد و از جنبه های مختلفی می توان آن را تقه ی بند می نمودا از دید مقیاس، مط العات ژئوفیزیک بهیار گهترده اسبا به عنوان م ثال بررسی ساختمان کلی کره زمین که مطالعات ژئوفیزیک از طریق بررسی و تفهیر امواج لرزه ای مربوط به زلزله های با قدرت زیاد که در اعماق زمین اتفاق می افتد آن ار ممکن می سازد، در مقیاس جهانی قابل بررسی اسب ا در حالی که مطالعه یک معدن کوچک با استفاده از رو مغناط یس سنجی یا گرانی سنجی با وسعتی در حد یک کیلومتر مربع، در مقیاس محلی مورد بررسی قرار می گیردا بنابراین مطالعات ژئوفیزیک را می توان از نظر مقیاس مطالعات به محلی3، منطقه ای2 و جهانی7 تقهیم نمودا یک نوع تقهیم بندی براساس منبع انرژی اولیه مورد مطالعه می باندا ا گر این منبع انرژی به صورت طبیعی در زمین وجود دانته باند و ما آن را مورد مطالعه قرار دهیم، به آن منبع طبیعی می گوییم ؛ مانند انرژی امواج لرزه ای در هنگام وقوع زلزله یا مطالعه میدان مغناطیهی موجود در سنگ ها و ها ی کان که جهب اکتشاف مواد معدنی استفاده می ا نود ا ز این طیف می توان میدان گرانی، امواج مربوط به مواد پرتوزا (رادیواکتیو)، مطالعات تغییرات حرارتی در اکتشاف مربوط به منابع زمین گرمایی و جر انات ی تلوریک و مگنتوتلوریک را نام بردا اگر انرژی اولیه توسط ما به وجود آید آن را منبع مصنوعی می گوییم ؛ مانند ایجاد امواج لرزه ای در مطالعات لرزه نگاری اکتشافی، تولید جریانات الکتریکی و الکترومغناطیهی در مطالعات معدنی و آب ی ها زیرزمینی و غیرها یک نوع تقه ی بند می به موقعیب جغرافیایی مطالعات اناره دارد و تحب عنوان مطالعات سطحی4 ، مطالعات درون ی چاه5، مطالعات توسط هواپیما یا بالگر د از طریق هوا6 و مطالعه توسط کشتی از روی سطح آب3 ( مانند سطح دریاها و دریاچه ها) نام برده می نود که خود می توانند به زیر رده هایی تقهیم بندی نوندا 1 Local 2 Regional 3 Global 4 Ground or Surface 5 Well logging 6 Airborne -------- صفحهٔ بعد -------- 2 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک یک تقه ی بند می یم هم تواند ازنظر نوع کاربرد باند که از این جنبه می توان ژئوفیزیک را به دو ناخه اصلی ژئوفیزیک ت ئوریک (نظری) که بیشتر جنبه علم گرایانه صرف دارد و ژئوفیزیک کاربردی که جنبه های کاربردی آن را مد نظر دارد، تقه ی بند می کردا ژئوفیزیک کاربردی خود می تواند به ناخه های متعددی تقهیم نود ؛ مانند اکتشاف که خود نامل اکتشاف منابع آب ی ها زیرزمینی، اکتشاف مواد هیدروکر بوری در اعماق زمین نامل نفب و گاز، اکتشاف مواد معدنی اعم از فلزی و غیرفلزی و اکتشاف منابع زمین گرمایی می باندا کاربرد دیگر در حل مهائل نی زم نناس ی مهندسی مانند مطالعه محل احداث تونل ها و بزرگراه ها و ابنیه مهم و مطالعه ساختار و نرایط نی زم نناس ی زیر و نزدیک به سطح می باند ا ناخه دیگر به مطالعه ریهک، خطر و حوادث غی رمترقبه )(مدیریب بحران می پردازد ؛ مانند ،مطالعات مربوط به زلزله آتش فشان و فروریز زمین در مناطق نهری و مهکونی اعم از تشکیل فروچاله ها یا نی زم لغز ا ها در کل خواص فیزیکی که به مطالعه موارد یادنده پ می ردازد بیشتر در چارچوب رو ی ها ذیل موردبحث قرار می گیرند: رو مغناطیس سنجی (منیتومتری)، رو مقاومب سنجی الکتریکی، رو پ ریزاسیون القایی، رو گرانی سنجی (ثقل سنجی یا گراویمتری)، رو لرزه نگاری، رو الکترومغناطیهی، رو پتانهیل خودزا، رو رادیو متری و رو ی ها نوینی مانند رو رزونانس مغناطیهی ههته اتم ها2 و رو رادار نفوذی زمین7ا با توجه به پی شرفب ها ی انجام نده به کارگ ری ی این رو ها ،در مطالعات عمرانی نی زم نناس ی و معدنی روزبه روز بیشتر نده و بنابراین ضابطه مند ی و تعریف دستورالعمل برای اجرای هرکدام از این رو ها بهیار ضروری می باندا در این میان دستورالعمل حاضر برای پنج رو مغناطیس سنجی، گرانی سنجی، مقاومب سنجی الکتریکی، پ ریزاسیون القایی و لرزه نگار ی انکهاری (نکهب مرزی) مربوط به پروژه های غی رنفت ی به دلیل گهتردگی کاربرد در پروژه های عمرانی، تهیه و اب غ نده اسبا 1 shipborne 2 PMR 3 GPR -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ روش مقلومت ویزه الکتر یکی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 5 فصل ا ول- کلیات 0 - 0 - کلیات 0 - 0 - 0 - معرفی روش کاو های الکتریکی با آنکارسازی اثرهای سطحی حاصل از عبور جریان در داخل زمین سروکار دارندا در مقایهه برا دیگر رو های ژئوفیزیک نظیر ثقل سنجی، مغناطیس و رادیواکتیویته که در آن ه ا تنها یک میدان نیرو یرا ویژگری بری- هنجار مورداستفاده قرار می گیرد، رو های الکتریکی از تنوع بیشتری نهبب به دیگر رو های ژئوفیزیکی برخوردارندا از میان رو های مختلف الکتریکی رو مقاومب ویژه از کاربرد گهترده ای برخوردار اسبا یکی از دالیل این امر آن اسرب که دامن ۀ تغییرات مقاومب ویژه سنگ ها و کانی ها بهیار وسیع می باندا رو های مقاومب ویژه الکتریکی در اوایرل دهره 3966 ابداع ندند، اما از دهه3936 و خصوصاً به دلیل دسترسی به کامپیوتر بررای پررداز و تجز ه یر وتحل ل یر داده ،هرا کاربرد گهترده ای پ ی داکرده اند ا هدف از بردانب های مقاومب ویژه، تعیین توزیع زیرزمینری مقاومرب ویرژه برا اسرتفاده از اندازه گیری های سطحی می باندا از این اندازه گیری ها ی سطحی ، مقاومب ویژه واقعی توده های زیرسطحی قابرل تخمرین اسبا در اندازه گیری های مقاومب ویژه با تزریق جریان به درون زمین از طر یق دو الکترود جریران و انردازه گیرری اخرت ف ولتاژ حاصل میان دو الکترود ،پتانهیل مقاومب ویژه ظاهری سراختارهای زیرسرطحی قابرل تخمرین اسربا اگرچره ایرن مقاومب ویژه ظاهری تا حدودی مشخص کننده مقاومب ویژه واقعی منطقه ای در نزدیکی مجموعه الکترودهرا اسرب، ولری قطعاً یک مقدار مطلق نخواهد بودا رابط ه بین مقاومب ویژه حقیقی و ظاهری رابطه ای پیچیده اسبا برای تعیین مقاومرب ویژه حقیقی ساختارهای زیرسطحی از روی مقادیر ظاهری آن، از رو های معکوس سازی توسط نرم افزارها ی کامپیوتری استفاده می نودا بردانب های مقاومب ویژه، تصاویری از تغییرات مقاومب ویژه ساختارهای زیرسطحی در اختیار قرار مری دهنردا بررای تبدیل این تصاویر به تصاویر زمین نناسی، اط عاتی در خصوص مقادیر مقاومرب ویرژه انرواع سراختارهای زیرسرطحی و همچنین زمین نناسی محیط تحب بررسی مورد نیاز اسبا دامنه تغییرات مقاومب و ژه ی در مقایهه با کمیب های فیزیکی که در دیگر رو های ژئوفیزیرک محاسربه مری نروند، بهریار بیشرتر اسربا مقاومرب ویرژه الکتریکری مرواد مختلرف از m  8 - 36 × 6/3 برای نقره خالص تاm  36 36 برای گوگرد خالص متغیر اسب ا سنگ های دگرگون و آذریرن نوعراً دارای مقادیر با مقاومب ویژه باال ه هتندا مقاومب ویژه این سنگ ها اساساً وابهته به درجه نکهتگی و درصد پرندگی آن هرا از آب های زیرسطحی اسبا سنگ های رسوبی به علب تخلخل و به واسطه آن محتوی آب بیشتر، معموالً دارای مقاومب ویژه پایین می بانندا خاک های مرطوب و آب های زیرزمینی ، دارای مقاومب ویژه پای ینی ههتندا همچنین خاک های رسری از انواع ماسه ای آن دارای مقاومب ویژه پایین تری می بانندا مقدار مقاومب ویژه آب دریا که برابر مقدار پایین2/6 اهم- مترر اسب، نانی از میزان باالی نمک های محلول آن اسبا ایرن مهرأله مقاومرب ویرژه را بره عنروان یرک رو ایرده آل بررای آنکارساز ی مرز آب های نور و نیرین در نواحی ساحلی مطرح می کندا -------- صفحهٔ بعد -------- 6 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک مقاومب ویژه انواع سنگ ها و خاک ها دارای همپونانی اسبا این مطلرب ازآنجرا نانری مری نرود کره مقاومرب ویرژه نمونه های خاصی از خاک و سنگ وابهته به چندین عامل مختلف اسبا عوامل مرثثر در مقاومرب ویرژه الکتریکری آن هرا عبارت :اسب از  حجم خلل و فرج موجود در سنگ و میزان نکهتگی ها  وضع قرار گرفتن خلل و فرج سنگ و چگونگی ارتباط آن ها با یکدیگر  حجمی از خلل و فرج سنگ که حاوی آب باند  قابلیب هدایب الکتریکی آب موجود در سنگ  جنس کانی های تشک یل دهنده سنگ بنابراین مقردار مقاومرب ویرژه الکتریکر ی یرک الیره بهرتگی بره وضرعیب زمرین نناسری منطقره موردمطالعره داردا به عبارت گر ید تفکیک الیه ها برحهب جنس آن ها ازنظر زمین نناسی تنها با به دسب آوردن مقاومب ویژه الکتریکی آن ها میهر نمی باند و مقاومب ویژه الکتریکی سازندها و واحدهای سنگی موجود در هر منطقه بایرد بره ور طر جداگانره تعیرین نودا 0 - 0 - 2 - حوزه های کاربرد رو مقاومب ویژه از گهتره کاربرد وسیعی برخوردار اسب و کاربرد های آن را مری تروان در حروزه علروم مختلرف بره ترتیب اولویب به صورت زیر طبقه بند ی کردا 1 - آب)های زیرزمینی (اکتشاف منابع آب، تفکیک آب نور و نیرین و ااا 2 - اکتشاف معدن (انو اع ذخیره)های فلزی و غیرفلزی 3 - مطالعات مهندسی و ژئوتکنیک (بررسی محل ساخب سرازه هرای عظریم، آنکارسرازی حفرره هرا، تونرل هرا و کانال)های مدفون و ااا 4 - مطالعات نی زم نناس ی (آنکارسازی گهل ها، ضخامب رسوبات، تفکیک واحدهای نی زم نناس)ی و ااا 5 - مطالعات هب یز طی مح ی (آلودگی آب های زیرزمینی، محل دفن زباله)ها و ااا 6 - مطالعات باستان نناس ی (بقایای سازه)های مدفون، قبرها و ااا 0 - 2 - انجام عملیات صحرایی و برداشت اطالعات به طورکل ی انجام عملیات صحرایی مطالعات ژئوالکتریک به ترتیب اجرا در سه بخش قابل کی تفک می باند که در ادامره موردبحث قرار می گیرندا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 3 0 - 2 - 0 - طراحی عملیات صحرایی اولین قدم در طراحی یک بردانب ژئوفیزیکی، جمع آوری اط عرات مربروط بره سرابقه مطالعرات انجرام نرده و ک لیره داده های ژئو فیزیکی موجود در رابطه با هدف موردنظر اسبا قبل از نجا ا م طراحی اولیه، کلیه مهائل و تقاضاهای موجرود (با جزئیات کامل) بایهتی معرفی ن وندا اط عات جانبی نظیر نحوه دسترسی به منطقه، فاصله تا ساختمان ،هرای موجرود خطوط راه آهن، جاده ،ها ی تأس هات الکتریکی، توپوگرافی و همچن نی موقعیب لوله ها، کابل ها ی تأس و هرات بشرری بایهرتی تهیه نوندا مهم تر از موارد مذکور، دسترسی به نقشه ها، مقاطع ای و سایر اط عات مربوط به منطقه می باندا در بردانب داده های ژئوالکتریک از اساسی ،ترین پارامترهای انجام عملیات صحرایی نیا اسب که مهأله به خوبی تعریف نودا برای این منظور پنج پرسش اساسی وجود دارد که بایهتی به خوبی پاسخ داده نوندا این پرسش ها عبارتنرد :از 1 - عمق هدف چقدر اسب؟ 2 - هندسه هدف چگونه اسب؟ 3 - مشخصات الکتریکی هدف چگونه اسب؟ 4 - محیط میزبان چیهب؟ 5 - محیط بردانب چگونه اسب؟ اگر عمق هدف خارج از محدوده اکتشاف رو مقاومب ویژه باند، بدون بررسی نرایط بعدی رو مقاومب ویژه کنار گذانته می نودا در پاسخ به سثال دوم، مهمترین فاکتور هدف سایز آن در مقابل عمق دفرن آن مری بانردا آیرا برا رو مقاومب ویژه قابل آنکارساز ی می باند؟ اگر هدف غیر کروی اسب امتداد و نیب آن نیز باید مشخص نودا درصورت که ی هدف دارای امتداد مشخصی اسب (هدف دارای یی تغ رات 2 بعدی)، بردانب ها بایهتی به صورت دوبعد ی و عمود بر امتداد هدف صورت پذیردا در آنکارسازی اهداف ایزوله (مانند حفرره هرا) بردانرب هرا بره صرورت 7 بعردی و یرا مجموعره ا ی از پروفیل های2 بعدی کنار هم صورت می پذیردا فاصله ایهتگاهی در طول هر پروفیل و فاصله پروفیل ها از یکدیگر تابعی از ابعاد هدف و عمق دفن آن می باندا در معدود مهائلی که تنه ،ا تغییرات مقاومب ویژه در یک بعد وجود دارد به عنوان مثال بررسی الیه های آب دار در دنب های مهطح، بردانب های3 بعدی سونداژ زنی مری توانرد صرورت گیرردا هرچنرد کره در این گونه مطالعات نیز بایهتی سعی نود تا سونداژهای مختلف در طول یک خط بردانب نوند تا امکان بررسی تغییر رات جانبی الیه ها نیز امکان ری پذ باندا در بررسی اهدافی با ابعاد کوچکتر، چنانچه عمق دفن آن اجازه دهد، استفاده از فواصل ایهتگاهی کوچک می تواند مثثر واقع نودا عموماً فاصله ایهتگاهی نصف عرض هدف موردنظر (به عنوان مثال عررض رگره معدنی) در طول پروفیل بردانب در نظر گرفته می نودا معموالً در پروفیل زنی و اندازه ها یریگ ی دوبعد ،ی جابه یی جرا هرا از مرتبه فواصل ایهتگاهی خواهد بودا برای سونداژزنی، توصیه می نود که افزایش فواصل )در مقیاس (تقریبرا لگراریتمی صورت پذیردا -------- صفحهٔ بعد -------- 7 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک به منظور انجام مطالعات ژئوالکتریک، بایهتی تخمینی از مقاومب ویژه هدف موجود باندا بررای اینکره هردف قابرل آنکارساز ی باند، بایهتی تباین3 خوبی در مشخصه های الکتریکری، برا محریط میزبران دانرته بانردا در ادامره بایهرتی مشخصات الکتریکی ماده میزبان مشخص نود، یعنی اینکه تخمینی اولیه از رسانندگی محیط در اختیار باندا در پاسرخ به سثال آخ ر، بردانب های مقاومب ویژه در محیط های نهری با دنواری هایی همرراه اسربا از ایرن جملره مری تروان بره محدودیب های مکانی، نویزهای محیطی و ااا اناره کردا در اکثر موارد، یک نبکه گهترده برای نناسایی اولیه منطقه و تعیین نواحی بی هنجار ، انتخاب مری نرودا درصرورت اثبات چنین ب ی هنجار یی ها ی توسط ارزیابی،های ابتدایی مناطق موردنظر باید با یک نبکه مترراکم ترر، مجردداً بردانرب نوندا این مهئله، باعث کاهش قابل توجه هزینه ها می نودا 0 - 2 - 2 - شبکه بندی و آرایش های صحرایی پس از مشخص ندن فواصل ایهتگاهی و پروفیل ها و نیز امتداد پروفیل ها، بایهتی موقعی ب ایهتگاه های اندازه گیرری روی زمین مشخص نده و نماره گذار ی نوندا بی ترت نیا به با طراحری یرک مختصرات محلری در محردوده موردمطالعره ، بردانب داده به ها صورت منظم و بهینه قابل انجام می باندا همچنین انجام فعالیب ،های آتی ازجمله تکرار اندازه گیری هرا ، بردانب ،های تکمیلی بازدیدهای صحرایی و درنها ب یر تلفیرق اط عرات و تفهریر نترایج بره سرهولب امکران پرذیر اسربا ایهتگاه های اندازه گیر ی می توانند با متر، طناب و کمپاس و یاGPS و دوربین های نقشه بردار ی روی زمین پیاده نروند و عموماً با سنگ ها نیچ ی رنگی در سطح زمین مشخص می نوندا داده های مق اومب ویژه به صورت بعد کی ،ی دوبعد ی و همچنین سه بعد ی اکتهاب می نروندا بردانرب ژئوالکتریرک بره یکی از دو رو سونداژزنی قائم الکتریکی(VES) 2، پروفیل زنی7 و یا ترکیبی از آن ها انجام می نود ،ا در رو سونداژزنی تغییرات عمقی یا قائم مقاومب ویژه مورد بررسی قرار می گیرد ا اما در رو پروفیل زنی، تغییرات جانبی مقاومب ویژه مواد زیرسطح ی در طول یک خط پروفیل بررسی می ا نود در رو پروفیل زنی ، آرایش مورداسرتفاده و پارامترهرای آن، ثابرب باقی می مانند و الکترودها در طول خط پروفیل جابه جا می نوندا برای نمایش داده های پروفیل زنی، محور ا فقری، فواصرل ایهتگاهی و محور قائم، مقادیر مقاومب ویژه را نشان می دهدا محور افقی همواره خطی اسب ولری محرور قرائم مری توانرد خطی یا لگاریتمی باندا در مواقعی که تهیه نبه مقاطعی از مقاومب ویژه ساختارهای زیرسطحی مطلروب اسرب، داده هرا به صورت دوبعد ی بردانب می نوندا عمده م طالعات مقاومب ویژه در حال حاضر به این ترتیب صورت می پذیردا برای اندازه گیری داده های مقاومب ویژه آرایش های الکترودی مختلفی پی شنهاد نده اسبا از مهم ترین آرایش هایی که در رو مقاومب ویژه بکار برده می نوند، می توان به ترتیب به آرایش های ونر4، نلومبرژه5، دوقط بی- دوقطبری6 ، قطبری- 1 Contrast 2 Vertical electric sounding 3 Profiling 4 Wenner 5 Schlumberger 6 Dipole-dipole -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 2 دوقطبی3 ، قطبی–قطبی2، گرادیان7 (مهتطیلی)، آرایه مربعی و اتصال به جرم4 اناره کردا بعضاً آرایش های مذکور دارای انواعی بوده و با نام های مختلف نناخته می نوندا آرایش ونر در پروفیل زنی، آرایش نلومبرژه در سونداژ زنی، آرایش هرای دوقطبی-دوقطبی و قط بی- دوقطبی در هی ته نبه مقاطع و بردانب هایIP و آرایش قطبی- قطبی در مطالعرات7 بعردی کوچک اس ی مق محبوبیب زیادی پی داکرده اند ا انتخاب آرایش های مورد استفاده به تخصص و دانش قابل م حظه ای نیاز داردا مهرائل مختلرف بایرد برا آرایرش هرای متفاوتی دنبال نودا بایهتی خاطر نشان کرد که اط عات مقدماتی غیر کافی و نادرسب، باعث افزایش هزینه بررسی های ژئوفیزیکی تا حد قابل م حظه و جلوگیری از تفهیر مناسب، می ا نود انتخاب آرایش مناسب به هدف موردمطالعه ، فضای موجود برای گهتر آرایش موردنظر و سرعب و سهولب اجرا بهتگی داردا همچنین حهاسیب آرا یش ها به ناهمگنی های جانبی و فصل مش رک ت ها ی نیب د ار نیز از اهمیب به ز ایی برخوردار اسبا در اصل، خطری برودن آرایرش انتخرابی لزومری ندارد، اما در عمل تقریباً همیشه از آرایش های خطی استفاده می ا نود زیرا در غی این ر صورت پرداز و تفهیر نتایج دنوار خواهد بود و عملیات صحرا یی نیز وقب ریگ چ و پی یده می نودا حدود25 آرایش الکترودی، همراه با مزایا و معایب هرکدام، توسطWhitely ارائه نرده اسربا آرایرش ،هرای مرذکور به طور گهترده ای در بردانب های مقاومب ویژه مورداسرتفاده قرارگرفتره اسرب و رو هرای مناسرب پررداز و تفهریر داده های حاصل از آن،ها توسعه یافته اسبا این آرایش ر ها ب ای اغلب کاربردهای مهندسی، هیدروژئولوژی، زیهب محیطری و ژئوتکنیک مناسب ههتندا اما متداول ترین آرایش های الکترودی مورداستفاده در بردانب های مقاومب ویژه آرایش هرای ونر، برژ م نلو،ه دوقطب ی ر دوقطب ی ، قطبی ر دوقطبی و گرادیان می بانندا با توجه بره مضرمون و اهرداف پرروژه مقاومرب سنجی یک یا چند آرایش با در نظر گرفتن عوامل مختلف انتخاب می نوندا 0 - 2 - 3 - برداشت های صحرایی مراحل انجام بردانب صحرایی در رو مقاومب ویژه به ترتیب زیر می باند: 1 - دستگاه مقاومب ویژه به همراه تجهیزات جانبی به محل پیمایش حمل و مهتقر می اد نو 2 - درصورت که ی الکترودها به اندازه کافی وجود دارد، تمامی آن ها در محل خود نصب می نوند ا 3 - الکترودهای جریان و پتانهیل توسط سیم یا کابل به خروج ها ی ی مناسب دستگاه متصل می نوند ا 4 - ،با توجه به دستورالعمل راهنما دستگاه رونن م ی نود تا جریان از طریق الکترودهای جری ان به زمین تزریرق گردد. 5 - اگر در ارسال جریان مشکلی وجود دانب، ًدستگاه خامو و علب را بررسری و پرس از رفرع مشرکل مجرددا دست گ اه رونن نده و اندازه ریگ ی با جریان کم نروع می ا نود 1 Pole-dipole 2 Pole-pole 3 Gradient 4 Mise-a-lamass -------- صفحهٔ بعد -------- 01 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 6 - دستگاه های امروزی ضریب هندسی آرایش مورداستفاده و ندت جریان ارسالی را به صورت خودکار من به ظرور محاسبه مقاومب ویژه در محاسبات لحاظ می کنند ا در غیر نیا صورت این مقادیر بایهتی بره صرورت دسرتی حین اندازه گیر ی محاسبه و ی اددانب نوندا 7 - پس از اندازه گیری و ذخیره اط عات در حافظه، دستگاه گیرنده را خامو و الکترودهای پتانهیل را جابجا و اندازه یریگ ایهتگاه بعد صورت می ذپ ی در ا به طورکل ی بردانب داده ها ی ژئوفیزیک بایهتی با دقب باالیی صورت پرذیردا داده هرا فی باک ی ب یر درنها ب یر منجرر بره تفهیر درسب و منطقی از ساختارهای زیرسطحی خواهند ندا بدین منظور هنگام بردانب داده های مقاومب ویژه نکرات زیر بایهتی مدنظر :قرار گیرند 1 - دقب در اندازه گیری های صحرایی و استفاده از وسایل و تجهیزات قابل اعتماد و تکرار داده های مشکوک ا 2 - مقاومب الکتریکی مابین الکترودها باید تا حد امکان پایین باند ا معموالً مقاومب الکترودها در حد چند هزار اهم اسبا مقادیر بیشتر باعث کاهش حهاسیب دستگاه نده و پتانهیل های کرا ذبی را بره وجرود مری آورنردا مقاومب باالی الکترودها ی جریان باعث کاهش جریان ارسالی می نودا مقاومب باالی الکترودهای پتانهیل نیز باعث کاهش حهاسیب و ایجاد ابهام در قرائب اخت ف پتانه یل خواهد ندا برای کاهش مقاومب الکترودها، راه حل ی ها مختلفی وجود دارد که عبارتند ا :ز  در صورت امکان، و فر کردن الکترودها در زمین تا رسیدن به خاک مرطوب (از چنرد سرانتیمتر ترا یرک مترر و )حتی بیشتر  استفاده از دو یا چند الکترود به صورت موازی و به فاصله یک یا دو مت ر از یکدیگ را  ریختن آب یا آب نمک در اطراف الکترودها ، پس از ریختن آب یا آب نمک بایهتی بعد از برقرار ی تعادل در زیر الکترود اندازه گیر ی صورت پذیردا 3 - توصیه می نود که همیشه یاددانب های صحرایی کافی، ع وه بر ثبب داده های ژئوفیزیکی نگهداری نود ترا بتوان تصحیحات الزم را با مراجعه به اط عات صحیح (به جای جمع آوری مجدد و مربهم در صرحرا)، اعمرال نمودا 4 - سیم های جریان و پتانهیل نباید زخمی بانند، این مهئله باالخص در مناطقی که سطح زمین مرطوب اسب سبب اخت ل در اندازه گیری ها می نودا 5 - بایهتی یک ولب متر همراه تجهیزات باند تا مشرخص کرردن محرل قطعری کابرل یرا سریم و انردازه گ ر یر ی اخت ف پتانه لی باطر ها ی ی یدک به سهولب امک ری پذ ان باندا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 00 6 - در اکثر آرایش های الکترودی می توان جای الکترودهای پتانهیل و جریان را عوض کرردا برا توجره بره اصرل تقابل3، مقدار مقاومب ،ویژه ظاهری در هر دو حالب یکهان اسبا جابجا کردن الکترودهای جریان و پتانهریل به عنوان مثال در هنگام استفاده از ولتاژهای باال و ف ،واصل الکترودی زیراد در آرایرش نرلومبرژر و حتری ونرر مطلوب اسب ا 7 - بایهتی منابع نویز در هر منطقه (باالخص در مناطق نهری) نناسایی نده و تا حد امکان طراحی بردانرب طوری انجام نود که از آن ها اجتناب نودا 8 - دستگاه های پیشرفته دیجیتالی برای بردانب های صحرایی می توانند داد ه هرای انردازه گیرری نرده را ذخیرره نمایندا با انتقال داده ها به کامپیوتر، به کمک نرم افزارهای ارزیابی، می توان خروجی و نتایج هر روز را کنتررل نمود تا اندازه گیری ها و داده های نامناسب تعیین نوندا 0 - 2 - 0 - پردازش و تفسیر اطالعات 1 - 2 - 4 - 1 - پردازش داده ها به طورکل ی هدف از پرداز دا ده های ژئوفیزیک غلبه بر محدودیب های ذاتری داده هرای بردانرتی بررای دسرتیابی بره اط عات واقعی تر از اهداف زیرسطحی می باندا درصورت که ی پرداز داده ها، اط عات دقیق ،تری در اختیارمان قرار دهرد درنها بی منجر به تفهیر منطقی و مطمئن تری خواهد ندا منابع مختلف، دسته ها ی بند ی مختلفی برای پرداز و تفهیر داده های ژئوفیزیک ارائه کرده اند ا هرچند ممکن اسب پرداز و تفهیر داده ها دارای همپون ان ی با یکدیگر نیز بانندا ولی در این نونتار کلیه فعالیب های انجام نده بر روی داده ها بعد از بردانب داده ها تا حاصل ندن یرک نمرودار، مقطرع و یرا نق شه مقاومب ویژه، فرایند پرداز نام گذار ی نده اسبا اولین گام از مرحله پرداز ، انتقال داده ها به کامپیوتر و بازبینی آن ها اسبا این کار به صورت ابتدایی در نرم افزارها ی عمومی نظیرExcel قابل انجام می باندا ولی نرکب های سازنده تجهیزات ،مقاومب ویرژه نررم افزارهرا ی تخصصری بردین منظور ارائه می کنندا با این نرم افزارها می توان شیپ پرداز و پرداز های اولیه را روی داده ها انجام دادا به عنوان یکی از نرم افزارها ی استاندارد در این زمینه می توان به نرم افزار ProsysII ساخب نرکب آیریس فرانهه اناره کردا این نررم افرزار دارای قابلی ب های بهیاری اسب که به قهمتی از آن ها به صورت فهرسب وار اناره می:نود  توانایی واردکردن فایل با فرمب های مختلف و نرم افزارها ی نناخته نده  توانایی واردکردن داده های اسیپیج  توانایی واردکردن داده ها از دستگاه های مختلف نرکب آیریس  قابلیب نمایش تمامی داده های ب ردانب نده در یک جدول 1- Reciprocity Principle -------- صفحهٔ بعد -------- 02 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک  توانایی نمایش ،موقعیب محل الکترودهای جریان و پتانهیل، میزان ندت جریران ارسرالی اخرت ف پتانهر یل ، مقاومب ویژه ظاهری، پتانهیل خودزا، مقادیر اندازه ریگ ی نده پ ریزاسیون القرایی در پنجرره هرای مختلرف و مقدار کل آن (در صورت وجود)، تعداد انبار داد ه ها، مقاومب الکتریکی الکترودها برا زمرین، تراریخ، زمران و )پارامترهای مختلف پ ریزاسیون القایی (در صورت وجود برای هر ایهتگاه اندازه گیری در یک ستون مجزا ا  توانایی فیلتر کردن داده ها اعم از حذف داده های نامناسب، قراردادن حدود باال و پایین برای مقرادیر مقاومرب ویژ)ه، انحراف معیار، ندت جریان و پ ریزاسیون القایی (در صورت وجود  تغییر مشخصات فرض شیپ داده نظیر آرایش و فاصله الکترودی مورداستفاده  واردکردن مشخصات ارتفاعی ایهتگاه های بردانرب و نمرایش توپروگرافی در طرول پروفیرل و انجرام تصرحیح توپوگرافی  قابلیب نمایش نبه مقاطع مقاوم ب ویژه، پتانهیل خودزا و پ ریزاسیون القایی  قابلیب نمایش منحنی واپانی3 پ ریزاسیون القایی  قابلیب نمایش پروفیل های مختلف بردانب در اعماق متفاوت و به صورت جداگانه  قابلیب تبردیل داده هرا بره فرمرب نررم افزارهرا ی دیگرر ازجملره Geosoft ، Res2D/3Dinv ، IX1D ، Resix و همین طور نرم افزارهای جدولی نظیرExcel وSurfer همان طور که ذکر ند داده های مقاومب ویژه به صورت بعد کی ی، دوبعدی و سه بعد ی قابل بردانب می بانندا بنابراین با توجه به نوع بردانب و اهداف مطالعه، پرداز داده های آن به رو های مختلف صورت می پذیردا 1 - 2 - 4 - 1 - 1 - پردازش یک بعدی داده)ها (سونداژ بردانب های سونداژ زنی به منظور بررسی تغییرات عمقی ساختارهای زیرسطحی صورت می پذیردا این گونه بردانب ها باالخص به منظور انجام مطالعات آبخوان ها در دنب هایی که الیه های زیرسطحی تقریباً افقی ههتند صرورت مری پرذیردا درصورت که ی الیه ها افقی نبانند، پرداز و تفهیر ی بعد ک ی داده ها با خطاهای قابل توجه ی همراه اسبا هدف از پرداز مطالعات سونداژ مقاومب ویژه به دسب آوردن مشخصات ژئوالکتریکی زمرین ال اه یر ی تحرب بررسری اسبا تخمین پارامترهای زمین لایها ی (ضخامب و مقاومب ویژه آن ها) عمردتاً توسرط سره رو صرورت ی مر رد ی پرذ کره :عبارتند از 1 - تطبیق دادن دستی منحنی ها 2 - تکرار له ی وس به مدل سازی پیشرو2 3 - وارون سازی7 1Decay 2 Forward 3 Inversion -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 03 رو اول که در آن منحنی های سونداژ مقاومب ویژه با سر منحنی ها مقایهه می ند، بهیار زمان بر بروده و تقریبراً در حال حاضر منهوخ نده اسبا در رو های دو و سه به دلیل استفاده از محا سبات گهرترده از نررم افزارهرا ی کرامپیوتری استفاده می نودا اولین گام در پرداز یک بعدی داده های سونداژ مقاومب ویژه، ارزیرابی کیفیرب داده هرا مری بانردا ایرن کرار پرس از واردکردن مقادیر مقاومب ویژه ظاهری و موقعیب مکانی آن ها و رسرم منحنری هرای آن در نررم افزارهرای مربوطره ان جرام می نودا با نمایش داده ها در مقیاس لگاریتمی یک ارزیابی اولیه از کیفیب داده های بردانتی صورت می پذیردا در صرورت نیاز داده ها ویرایش نده و یک مدل اولیه بر داده ها براز می یابدا نرم افزار با توجه به داده های بردانتی و تغییرات رونرد نمودار سونداژ مقاومب ویژه صحرایی، یک زمین الیه ای به عنوان مدل اولیه در نظر می گیردا الیه هرای مردل اولیره دارای مقادیر مقاومب ویژه و ضخامب متفاوتی ههتندا سپس مقادیر مقاومب ویژه ظاهری برای مردل تئروری (زمرین الیره )ای محاسبه می نودا محاسبه نمودار سونداژ تئوری عمدتاً در نرم افزارهای مختلف توسط الگروریتم فیلترهرای خطری صرورت می پذیردا ازجمله فیلترهای خطی می توان به فیلتر گو3 اناره کردا حرال دو نمرودار سرونداژ مقاومرب ویرژه تئروری و صحرایی وجود دارد که از انطباق خوبی در مقیاس لگاریتمی برخوردارندا درنها بی به منظور بهینه سرازی جرواب، خطرای مابین منحنی ها ی سونداژ صحرایی و تئوری بایهتی کمینه نودا این عمل برا اسرتفاده از کمینره کرردن جرذر میرانگین مربعات2 ( RMS) صورت می پذیردا به این ترتیب که در هر مرحله پارامترهای مدل تئوری طوری تغییر می کند که خطرای RMS مابین منحنی سونداژ تئوری و صحرایی کمتر نودا البته لزوماً کوچک ترینRMS بهترین جواب نمی باند و جواب با استفاده از اط عات کمکی (اط عات چاه، داده های ژئوفیزیکی دیگر، سرونداژهای مجراور، زمرین نناسری و ااا) انتخراب می نودا حتی در حین پرداز با توجه به اط عات کمکی امکان ثابب نگه دانتن برخی از پارامترهای مدل و اضافه و کم کرد ن الیه ها وجود داردا درنهایب برای هر یک از سونداژ های اندازه گیری نده تمام مراحل قبلی انجام می نودا الزم به ذکر اسب که به منظرور پرداز صحیح که منجر به تفهیر دقیقی نود، بایهتی سونداژهای مجاور در کنار هم بررسی نوندا انتظار بر ایرن اسرب که در یک زمین با تغییرات یک بعدی مقاومب ویژه (تغییرات در جهب عمق)، سونداژهای مجاور تغییرات مشابهی نشران دهندا در غیر این صورت ممکن اسب زمین یک بعدی نباند و یا داده های بردانتی با خطرای قابرل تروجهی همرراه بروده بانندا ازآنجاکه هرکدام از سونداژها با موقعیب مکانی خود در نرم افزار مربوطره وارد مری نروند، بعرد از بره دسرب آوردن پارامترهای مدل در هرکدام، امکان نمایش آن ها به صورت مقاطع دوبعدی و انتقال آن ها به دیگر نرم افزارها وجود داردا از نرم افزارهای نناخته نده در این زمینه می توان بهIPI2win ، Res1Dinv وIX1D اناره کردا با توجره بره کراربری بیشتر نرم افزارIPI2win ، نحوه پرداز داده ها بر اساس الگوریتم این نرم افزار در باال آمده اسبا 1Ghosh 2Root mean square -------- صفحهٔ بعد -------- 00 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک در مطالعاتی نظیر آنکارسازی یی تغ رات سنگ کف مقاطع هم مقردار رسرانایی طرولی3 مری تواننرد مفیرد واقرع نروندا همچنین تهیه مقاطع هم مقدار مقاومب عرضی2 در مطالعات آب های زیرزمینی مف ید می باندا تراوایی هیدرولیک آبخروان رابطه مهتقیم با ضخامب و مقاومب ویژه آبخوان داردا با افزایش ضخامب و مقاومب الکتریکی الیه آبدار، مقاومب عرضری افزایش می یابدا 1 - 2 - 4 - 1 - 2 - پردازش دوبعدی داده ها عمده مطالعات مقاومب ویژه در حال حاضر به صورت دوبعدی پرداز می نوندا هدف از پررداز دوبعردی داده هرای مقاومب ویژه به دسب آوردن توزیع مقاومرب ویرژه سراختارهای زیرسرطحی در یرک مقطرع دوبعردی در طرول پروفیرل موردبررسی اسبا به منظور تخمین توزیع مقاومب ویژه ساختارهای زیرسطحی بره صرورت دوبعردی عمومراً از رو هرای وارون سازی استفاده می نودا از مهمترین و نناخته نده ترین نرم افزارها در این خصوص مری تروان برهRes2Dinv انراره کردا تمام داده های دوبعدی بردانب نده با استفاده از آرایش های مختلف توسط این نررم افرزار قابرل پررداز مری بانردا درصورتی که داده ها توسط نرم افزارهایی نظیرProsysII شیپ پرداز نده بانند، از طریق آ ن می توان داده های با فرمرب نرم افزارRes2Dinv را به سهولب تهیه کردا قدم اول بعد از بازخوانی داده ها در نرم افزار، ارزیابی و در صورت نیاز ویررایش آن ها اسبابا بازخوانی داده ها، مشخصات داده های بردانتی نامل نوع آرایش مورداستفاده ، تعداد نقاط، موقعیب اولرین و آخ رین الکترود، کمترین فاصله الکترودی و ااا نمایش می یابدا در صورت صحیح نبودن هرکدام از آن هرا، داده هرا بایهرتی اص ح نوندا در این نرم افزار از مدل سازی پیشرو به منظور محاسبه مقرادیر مقاومرب ویرژه ظراهری تئروری اسرتفاده مری نرودا همچنین در وارون سازی از تکنیک بهین ه سازی حداقل مربعات غی رخط ی استفاده می نودا مدل دوبعدی استفاده نرده در این نرم افزار، زیرسطح زمین را به تعدادی بلوک دوبعدی مهتطیلی نکل تقهیم مری کنردا هردف از انجرام وارون سرازی تعیین مقاومب ویژه بلوک های مهتطیلی نکل اسبا به این ترتیب که با استفاده از مدل سازی پی شرو نبه مقطع تئوری از روی مجموعه بلوک ها محاسبه می نودا در هنگام وارون سازی با تغییر پارامترهای مدل (مقاومب ویژه هر یک از بلوک )ها سعی در کم کردن خطا مابین نبه مقطع مقاومب ویژه صحرایی و تئوری با استفاده از تکنیک کمترین مربعات می بانردا به عبارت دیگر نرم اف زار با کمینه کردن اخت ف مابین نبه مقاطع تئوری و صحرایی سعی در به دسرب آوردن مردل وارون ساختارهای زیرسطحی داردا مدلی با کمترینRMS الزاماً بهترین مدل ازلحاظ زمین نناسی نمی باندا در حالب عمرومی بهترین انتخاب مدل، در تکرارهایی اسب که خطایRMS به صورت قابرل تروجهی تغییرر نکنردا ایرن حالرب عمومراً برین تکرارهای7 تا5 اتفاق می افتدا در این نرم افزار امکانات قابل توجهی وجود دارد که پرداختن به تمام آن ها در ایرن مجرال میهر نیهبا 1 Longitudinal conductivity 2 Transverse resistivity -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 05 به منظور رسم نقشه های پربندی از داده های مقاومب ویژه از نررم افزارهرایGeosoft وSurfer اسرتفاده مری نرودا این گونه نقشه ها باالخص در نمایش داده های آرایش مهتطیلی ترسیم می نودا 1 - 2 - 4 - 1 - 3 - پردازش سه بعدی داده ها هدف از پرداز سه بعدی، به دسب آوردن توزیع مقاومب ویژه در یک حجم سه بعدی از ساختارهای زیرسطحی اسبا به منظور تخمین توزیع مقاومب ویژه ساختارهای زیرسطحی به صو رت سه بعدی عموماً از رو های وارون سرازی اسرتفاده می نودا از مهمترین و نناخته نده ترین نرم افزارها در این خصوص می توان برهRes3Dinv انراره کررد ا تمرام داده هرای سه بعدی بردانب نده با استفاده از آرایش های مختلف توسط این نرم افزار قابل پرداز می بانردا همچنرین پروفیرل هرای دوبعدی که در نبکه ای منظم بردانب نوند، قابل پرداز در این نرم افزار مری بانرندا تئروری وارون سرازی و همچنرین امکانات این نرم( افزار مشابه نوع دوبعدی آنRes2Dinv) می باندا با این تفاوت که در این نرم افزار به ،منظور وارون سازی ساختارهای زیرسطحی موردمطالعه را به بلوک های سه بعدی تقهیم بندی می کندا خروجی این نرم افزار مقاطع و پ ن های ( دوبعدی در جهات اصلیXY ، XZ وYZ) از ساختارهای زیرسطحی موردمطالعه می باندا به منظور نمایش داده هرای آن به صورت سه بعدی، امکان خروجی گررفتن از نررم افرزار بره منظرور نمرایش داده هرا در نررم افزارهرای کمکری وجرود داردا این به ترتیب مدل وارون سازی نده در این نررم افرزار قابرل نمرایش در نررم افزارهرای برا گرافیرک براالتر نظیررVoxler و Rockwork می باندا 1 - 2 - 4 - 2 - نحوه نمایش و تفسیر اطالعات مرحله بعد از پرداز داده ها، آماده سازی مقاطع و نقشه ها جهب تفهیر آن ها می بان دا از آنجا که مقادیر اندازه گیری داده های مقاومب ویژه به مکان نهبب داده می نوند، اولین قدم از نمایش داده ها، نمرایش موقعیرب مکرانی آن هرا اسربا بدین منظور نقشه موقعیب مکانی ایهتگاه های بردانب به همراه موقعیب عوارضی نظیر گمانره هرا، ترانشره هرا و چراه ،هرا راه های دست رسی و غیره تهیه می نودا داده های مقاومب ویرژه بره رو هرای مختلرف و آرایرش هرای مختلرف اکتهراب می نوندا به این ترتیب نحوه نمایش آنها نیز متفاوت اسبا در ادامه نحوه نمایش مقاطع و نقشه ها ارائه می گرددا 1 - 2 - 4 - 2 - 1 - نمایش یک بعدی داده ها  داده های سونداژ مقاومب ویژه که عمدتاً با ا ستفاده از آرایش نلومبرژه بردانرب مری نروند، برر روی دسرتگاه مختصات لگاریتمی نمایش می یابندا هر دو محور دستگاه مختصات دارای مقیاس لگاریتمی بوده و محور افقی ًفاصله الکترودهای جریان (عمدتاAB/2 ) و محور عمودی مقادیر مقاومب ویژه انردازه گیرری نرده را نمرایش می دهدا در ا ین نکل بایهتی نموداری به داده های صحرایی براز یابد تا روند تغییرات مقاومب ویژه مشخص گرددا ع وه بر این نمودار مدل تئوری (با رنگی دیگر) نیز نمایش می یابد تا ارزیابی میزان برراز دو منحنری ( حاصل نودا مشخصات مدل تئوری (وارون) و میزان براز آن با منحنی صحراییRMS ) در جدولی در کنار نمودار آورده می نودا این مشخصات نامل تعداد الیه ها، ضخامب و مقاومب ویژه واقعی هر الیه می باندا -------- صفحهٔ بعد -------- 06 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک  داده های پروفیل زنی یک بعدی بر روی دستگاه مختصرات نیمره لگراریتمی نمرایش مری یابنردا محرور افقری موقعیب ایهتگاهی را با مقیاس خطی و محور عمودی مقادی ر مقاومب ویژه انردازه گیرری نرده را برا مقیراس لگاریتمی نمایش می دهدا 1 - 2 - 4 - 2 - 2 - نمایش دوبعدی داده ها  داده ی ها مقاومب و ژه ی که به صورت ترک یبی از سونداژ زن ی و پروف لی ی زن بردانب م ی،نوند ی هت ی با به صرورت مقاطع عمق ی شی نما ابند ی ا در ا نی نوع بردانب، هدف به نقشه درآوردن تغ یی رات مق اومب و ژه ی کی در راستا ی مشخص بر رو ی نی زم (راستا ی پروف یل ) و همچن نی یی تغ رات مقاومب و ژه ی در عمق ا ین مقطرع مر ی بانرد ا بره منظور نما شی اط عات ا نی نوع داده ها نبه مقاطع حاصل از مدل ساز ی وارون با ی هت ی بره صرورت دو بعرد ی شی نما ابند ی ا در ا نی نحوه نما شی، دو متغ ر یی مهتقل فاص له ا ی هتگاه ی و عمق مقطع وجود دارد که به صرورت ی خط به ترت بی در محورها ی ی افق و عمود ی شی نما ابند ییم ا مقاومب و ژه ی ری متغ وابهته اسرب کره در نقراط مختلف اندازه گ یری نده اسبا به عبارت د گر ی موقع بی هر نقطه اندازه گ یری نده مقاومب و ژه ی با دو پرارامتر موقع یب ای هتگاه ی و عمق ی فی تعر یم نود ا از آنجا که بردانب ی ها مقاومب و ژه ی به صرورت گههرته صرورت ی پذ یم،رد به منظو ر شی نما مناسب داده ها از پربند ی ها ی رنگ استفاده م ی نود ا مق اس ی تغ ر ییر ًپربنردها عمردتا لگار ی تم ی زان ی و م یی تغ رات آن از رنگ ی ها سرد به گرم م ی باند ا به ا نی ی معن که به منظرور نمرا شی تغ ییر رات مقاد ری مقاومب و ژه ی از م زان ی کم به ز اد ی به ترت بی از ط ی ها فی مختلف رنگ ی ها ، ف ی آبر یر روزه یا، ،سربز، زرد نارنج ی و قرمز استفاده م ی نود ا در نها بی به منظور نما یش اط عات نربه مقطرع داده ی هرا صرحرا یی و نربه مقطع تئور ی در کنار مقطع حاصل از مدلهاز ی وارون در کنار ه م آورده م ی نوند ا نما یش این مقاطع در کنرار می ناز زرا ی با ی ،مه ( برازRMS) نبه مقاطع صحرا یی و تئور ی را امکان پرذ یر ی مر سرازد ا در نها ب یر مقطرع حاصل از مدل ساز ی وارون به صورت مجزا به همراه توپوگراف ی پروف لی بردانت ی شی نما یی مر ابرد ا محورهرا ی ی افق و عمود ی مقطع با ی هت ی هم مق اس ی بانند تا ارز ی اب ی مناسب ی از محل بردانب داده ها وجود دانته باند و ی ها بی فعال بعد ی بر رو ی مقطع به راحت ی صورت پذ ا رد ی  در برخ ی مواقع الزم اسب به جا ی مقطع، پ ن ی ها ی افق از محدوده بردانب داده ها ته هی نودا ا نی نقشه ها بره خصوص در نما شی داده ی ها شی آرا مهتط یلی مر سوم م ی باند ا در ا نی نحوه نما شی دو متغ یر مهتقل، فاصرله ای هتگاه ی ( در دو امتداد عمود بر همX وYی ) م بانند ا به عبارت د گر ی موقع یب هر نقطه انردازه گ یر یر نرده مقاومب و ژه ی (متغ یر وابهته) با دو پارامترX وY فی تعر یم نود ا به منظرور نمرا شی ا ن یر نروع داده هرا ن ز یر از پربندها ی ی رنگ استفاده م ی نود ا مق اس ی ر یی تغ پربندها عمدتاً لگار یمتی ی ها فی و ط رنگر ی مرورد اسرتفاده در نیا نقشه زی ها ن مشابه مقاط ع می باند ا در ته یه ای نگونه نقشه ها با ی هت ی موقع ب یر آن هرا در س ی هرتم مختصرات نناخته نده یا آورده نود (ترج یًحا UTM-WGS84)ا همچن نی موقع یب ای هتگاه ی هرا انردازه گ یر یر، نرماره -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 03 ای هتگاه ها در مختصات محل ی، نام پروف ها لی و عوارض جانب ی ری نظ ترانشه ها و گمانه ی ها حفار ی بر رو ی ن قشره آورده م ی نود ا راهنما ی نقشه ن زی نامل مق اس ی نقشه، ع مب نمال، راهنمرا ی رنرگ پربنردها و مقراد یر آن و ع ئم رو ی نقشه م ی باند ا  داده ی ها سونداژ مقاومب و ژه ی که در طول کی پروف لی اکتهاب نده اند را م توان ی به صورت دو بعد ی نمرا یش دادا به ا نی بی ترت که مدل ی ها کی بعد ی حاصل از پرداز سونداژها ی مجزا در یک مقطع دوبعرد ی نمرا یش ابند ییم ا 1 - 2 - 4 - 2 - 3 - نمایش سه بعدی داده ها  داده های مقاومب ویژه که به صورت7 بعدی بردانب می نوند ، بایهتی به صورت سه بعدی نمرایش یابنردا در این نوع بردانب هردف بره نقشره درآوردن تغییررات مقاومرب ویرژه در یرک حجرم مشرخص از سراختارهای زیرسطحی می باندا در این نحوه نمایش سه متغ یر مهتقل فاصله ایهتگاهی و عمقی در7 امتداد عمود بر هم ( X ، Y وZ) می بانند که به صورت خطی ب ه ترتیب در دو محور افقی و یک محور عمودی نمایش مری یابنردا مقاومب ویژه متغیر وابهته اسب که در نقاط مختلف اندازه گیری نده اسبا به عبارت دیگر موقعیب هر نقطه اندازه گیری نده مقاومب ویژه با سه پارامتر موقعیب ایهتگاهی (در دوجهب) و عمقری تعریرف مری نرودا بره منظور نمایش این نوع داده ها از سطوح هم مقدار مقاومب ویژه رنگی استفاده می نودا مقیراس تغییرر پربنردها عمدتاً لگاریتمی و طیف رنگی مورد استفاده مشابه مقاطع می باندا به این معنی که به منظور نمایش تغییرات مقادیر مقاومب ویژه از میزان کم به زیاد به ترتیب از طیف های مختلف رنگ درز ،زبرس ،یا هزورریف ،یربآ یا، ه نارنجی، قرمز استفاده می نودا این نوع داده ها را نیز می توان به صورت پ ن ها و یرا مقراطعی در حجرم مرورد مطالعه نمایش دادا  داده های مقاومب ویژه که به صورت2 بعدی و در چند پروفیل مجاور هم بردانرب مری نروند، مری تواننرد بره صورت سه بعدی مش ابه باال نمایش یابندا 1 - 2 - 4 - 3 - تفسیر اطالعات  به طور کلی تفهیر مقاطع و نقشه های ژئوفیزیک برگردان پارامترهای فیزیکی اندازه گیری نده به ساختارهای زیرسطحی مورد بررسی اسبا تفهیر ابزاری اسب که ژئوفیزیکدان ها را قادر می سازد که داده های خام بدسرب آمده مطالعات مقاومب ویژه را به زبان قابل فهم برای زمین نناسان، آبشناسان، باستان نناسان و غیره تبدیل کندا در رو مقاومب ویژه پارامتر اندازه گیری نده، مقاومب ویژه ساختارهای زیرسطحی اسبا همانطور که در بخش های قبل ذکر ند، مقاومب ویژه ساختارهای مورد مطالعه در گهتره وسیعی تغییر می کندا مقاومب ویژه هر یک از واحدهای سنگی، آب ها و رسوبات از همپونانی قابل توجهی برخوردار اسبا همچنین این مقادیر از منطقه ای به منطقه دیگر با توجه به تغی ،یر در جنس، اندازه ذرات تشکیل دهنرده، میرزان آب، درجره نروری -------- صفحهٔ بعد -------- 07 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک تخلخل و میزان نکهتگی ها تغییرات قابل توجهی نشان می دهد ا از این رو خروجی نقشه های مقاومب ویژه به صورت مهتقیم قابل انطباق به ساختارهای زیرسطحی مورد مطالعه نمی باندا در واقع کارنناس ژئوفیزیک برا در نظر گرفتن اط عات موجود، اقدام به انطباق قهمب های مختلف نقشه به ساختارهای زیرسطحی مری کنردا این اط عات با توجه به نوع و اهداف پروژه متفاوت اسب و ممکن اسرب در برخری از مطالعرات تمرامی آن هرا موجود نبانندا در ادامه به برخی از آن ها اناره می:نود o مشاهدات صحرایی، زمین نناسی و تکتونیک منطقه و ااا o ستون چینه نگاری چاه ها و مغزه های حفاری در منطقه o اط عات و نقشه های سایر رو های ژئوف یزیک o نقشه های زمین نناسی، تکتونیک، توپوگرافی و اا o اط عات چاه های آب o عکس های ه وایی و ماهواره ای o مطالعات قبلی انجام نده در منطقه o اط عات مرتبط با اهداف پروژه  تفهیر داده های ژئوفیزیک ترکیب پیچیده ای از هنر، علم، تمرین، تجربره و نرانس مری بانردا قبرل از تفهریر ه داد ها بایهتی تمام اط عات موجود تکمیل نده و به فرمب های مناسرب درآمرده بانرندا در راسرتای تلفیرق نتایج به دسب آمده از مطالعات مقاومب ویژه و اط عات جانبی، اسرتفاده از نررم افزارهرایی نظیررArc-Gis و Global Mapper بهیار سودمند اسبا به این ترتیب که قهمب های مناسب از ن قشه های موجود بر خرورده و با استفاده از این نرم افزار ژئورفرنس نده تا الیه های مختلف اط عاتی بر روی نقشه های و مقراطع مقاومرب ویژه قرار گیرندا پس از تلفیق قهمب های مختلف نقشه های مقاومب ویژه به ساختارهای مورد بررسری نهربب داده می نوندا تفهیر اط عات عمدتاً ب ه صورت کیفی صورت می پرذیرد و اط عراتی از اهرداف مرورد مطالعره نظیر ویژگی های آبخوان، ابعاد رگه معدنی، عمق، نیب، امتداد و گهتر عمقی بیان می نودا نحوه نگار گزار، در پیوسب3 آمده اسب ا 0 - 3 - مشخصات کادر فنی و تجهیزات 0 - 3 - 0 - مشخصات فنی دستگاه ها و تجهیزات دستگاه های مقاو مب ویژه درواقع ولب مترهای با دقب باال می بانندا دستگاه های مقاومب ویرژه برا توجره بره سرادگی تکنولوژی ساخب آن در کشورهای مختلفی تولید می نوندا ازجمله کشورهایی که سابقه طوالنی در ساخب این دستگاه ها -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 02 دارند می توان به فرانهه، سوئد و کانادا اناره کردا ازجمله نرکب ها ی معتبر در سطح دنیا می توان بره نررکب هرای آبرم3 سوئد و نرکب آیریس2 فرانهه اناره کردا ازآنجاکه نیوه بردانب داده های مقاومب ویژه الکتریکی، پ ریزاسیون القایی7 و پتانه لی خودزا4 مشابه اسب، عمدتاً دستگاه های مقاومب ویژه امروزی قابلیرب بردانرب داده هرای پ ریزاسریون ال قرایی و پتانه لی خودزا را دارا می بانندا به منظور اندازه گیری داده های مقاومب ویژه به تجهیزات و لوازم زیر نیاز می باند:  دستگاه اصلی مقاومب ویژه (یک یا چندکاناله)  منبع تغذیه (در برخی از مدل)ها امکان اتصال به منبع تغذیه خارجی وجود دارد  قرقره ها، سیم های فوالد ی و مهی  الکترودها و گیره های سوسماری  کابل و سویچ باکس5 )(اختیاری  اتصاالت مابین دستگاه و قرقره ها و اتصاالت کامپیوتری یکی از پارامترهایی که اکتهاب داده های مناسب را امکان پذیر می سازد، اسرتفاده از دسرتگاه و تجهیرزات برا کیفیرب می باندا بدین منظور برای هرکدام از تجهیزات فوق حداقل استانداردهایی به صورت زیر در نظر گرفته می نودا 1 - 3 - 1 - 1 - دستگاه مقاومت ویژه ازآنجاکه دامنه کاربری رو مقاومب ویژه بهیار وسیع بوده و در مطالعات مختلفی استفاده می نود، با توجه به ابعراد مطالعه این دستگاه ها می توانند ویژگی های مختلفی دانته بانندا حال نی باا به منظور در نظرر گررفتن اسرتانداردهای الزم دستگاه مقاومب ویژه می تواند دارای حداقل مشخصات زیر باندا  حداقل توان الکتریکی خروجی366 وات، اخت ف ولتاژ466 ولب و جریان3 آمپر (جریان و ولتراژ بره نحروی تغییر می کنند که حاصل ضرب آن ها بیش از توان خروجی دستگاه ن)باند  توانایی اتصال به منبع تغذیه خارجی در صورت نیاز به توان الکتریکی باالتر به منظور تزریق جریان بیشرتر بره )درون زمین (اختیاری  دارا بودن مدار تشخیص به منظور تشخیص ولتاژهایDC از پتانهیل خودزا و نویزهای ورودی و حذف آن ها  توانایی انبار6 داده ها، نمایش داده ها و انحراف معیار3 آن ها 1 ABEM 2 IRIS 3 Induced Polarization 4 Self-Potential 5 Switch Box 6 Stack 7 Standard Deviation -------- صفحهٔ بعد -------- 21 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک  توانایی محاسبه اتوماتیک مقاومب ویژه ظاهری با اسرتفاده از مقرادیر فواصرل الکتررودی و ضرریب هندسری3 آرایش های مرسوم  دارا بودن حافظه داخلی به منظور ره ی ذخ داده ها و انتقال آن ها به کامپیوتر  قابلیب ارزیابی نحوه اتصال الکترودها به زمین و محاس به مقاومب آن ها 1 - 3 - 1 - 2 - منبع تغذیه دستگاه های مقاومب ویژه عمدتاً از یک باطری داخلی32 ولب مهتقیم تغذیه می نوندا این باطری عموماً قابل نارژ بوده و باطری های یدک نیز همراه دستگاه موجود اسبا دستگاه های مقاومب ویژه عمدتاً قابلیب کار با باطری مانین را نیز دارا می بانند ا ع وه بر این به منظور انجام مطالعات عمیق و در نرایطی که داده های مقاومب ویژه همراه با داده های پ ریزاسیون القایی اکتهاب می نوند، در برخی از دستگاه ها امکان استفاده از منابع تغذیه خارجی و ژنراتور وجود داردا 1 - 3 - 1 - 3 - قرقره ها و سیم ها به منظور ارسال جریان به درون زمین و همچنین اندازه گیری اخت ف پتانه یل دو سر الکترودهای پتانهیل، نیاز به سیم های با کیفیب می باندا سیم ها ع وه بر مقاومب در برابر کشش، بایهتی از مقاومب الکتریکی پایین و پونش عایق مناسبی برخوردار بانندا سیم های جریان عمدتاً سیم های چند رنته ا ی بوده که تع دادی از آن ها فوالدی و تعدادی مهی می باندا سیم های گیرنده به منظور اندازه گیری اخت ف پتانه ها لی ی کوچک مابین الکترودها، عمدتاً سیم های افشان مهی می بانندا قرقره ها بایهتی تا حد امکان سبک، محکم و طراحی مناسبی دانته بانندا طراحی قرقره نی ازا جهب دارای اهمیب ا سب که پیچش سیم به دور قرقره و باز ندن آن به راحت ی انجام نودا همچنین بایهتی محل مناسبی برای اتصال قرقره به دستگاه در نظر گرفته نودا 1 - 3 - 1 - 4 - الکترودها و گیره های سوسماری الکترودهای مورداستفاده در رو مقاومب ویژه عمدتاً از جنس فوالدی می بانندا تمام انواع الکترودها م یزانی نویز تولید می کنند، این مهئله ژه یو به در الکترودها پتانهیل حائز اهمیب می باندا در عمل الکترودهای غیر پ ریزه نونده نهبب به الکترودهای فوالدی نویز کمتری تولید می کنندا همچنین الکترودهای فوالدی ضدزنگ نهبب به انواع دیگر آن نی ازا جهب مناسب تر می بانندا ب هتر اسب الکترودها دارای حداقل طول56 سانتیمتر و حداقل قطر2 سانتیمتر بانند که اتصال آن ها با زمین به خوب ی صورت پذیردا گیرهًهای سوسماری ترجیحا باید فلز ضدزنگ باند که به مرور زمان از کارایی آن ها کاسته نشودا 1 Geometry factor -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 20 1 - 3 - 1 - 5 - کابل و سوئیچ باکس به منظور افزایش راندمان در اند ازه گیری های مقاومب ویژه و به حداقل رساندن زمان جابه جا یی کارگران مابین ایهتگاه های اندازه گیری، نرکب های ی تول دکننده، تجهیزاتی نظیر کابل های با چندین خروجی و سویچ باکس را نیز تولید می کنندا مدل های ابتدایی این گونه تجهیزات نیز در داخل کشور ساخته می نوداکاب ل ها عموماً از چند رنته سیم تشکیل نده اند که در هر متراژ مشخصی از آن ها یک خروجی وجود داردا هرکدام از خروجی ها از یک رنته سیم درون کابل منشعب می نوند و برای اتصال به الکترودهای پتانهیل در نظر گرفته نده اند ا ازآنجاکه رنته سیم ها در کنار هم در یک کابل قرار د ارند، پونش این سیم ها بایهتی از مواد با کیفیب تهیه نده باند تا به مرور زمان اتصال مابین رنته سیم ها برقرار نشودا سویچ باکس وظیفه انتقال نرم افزاری محل اندازه گیری ایهتگاه ها را عهده دار می باندا به این ترتیب که بعد از پهن ندن کابل روی زمین و اتصال تمام ا لکترودهای پتانهیل به کانال های مرتبط، اپراتور در محل استقرار دستگاه عمل جابه جایی محل ایهتگاه های اندازه گیری را توسط سویچ باکس انجام می دهدا 1 - 3 - 1 - 6 - اتصاالت اتصاالت مابین دستگاه و قرقره ها عمدتاً توسط تجهیزاتی که توسط نرکب سازنده ارائه می نود، صورت می پذیردا در غیر این صورت بهترین اتصاالت، سیم های از جنس مهی افشان می بانندا کابل اتصال دستگاه به کامپیوتر نیز توسط نرکب سازنده ارائه می نودا 0 - 3 - 2 - مشخصات کادر فنی انجام خدمات پرسنل فنی یک عملیات ژئوفیزیکی بایهتی توانایی های جهمانی مناسب را دانته بانند و بتوانند در نرایط مخ تلف آب و هوایی و توپوگرافی انجام فه ی وظ نمایندا همچنین آننایی با مهایل اولیه فنی و الکتریکی از دیگر مواردی اسب که پرسنل فنی در عملیات صحرایی بایهتی با آن آننا بانندا به طورکل ی در هر عملیات بردانب، تفهیر و گزار هی نو ی یک پروژه مقاومب ویژه الکتریکی افراد زیر :حضور دارند  کارنناس ارند (مهئول) پروژه  کارنناس صحرایی  ( تکنهین صحرایی2 )نفر  ( کارگران4 )نفر  راننده -------- صفحهٔ بعد -------- 22 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 1 - 3 - 2 - 1 - کارشناس ارشد پروژه کارنناس ارند پروژه بایهتی حداقل دارای مدرک کارنناسی ارند در رنته ژئوفیزیک بوده و بیش از5 سال سابقه کار مفید در زمینه مقاومب ویژه الکتریک ی دانته باندا همچنین کارنناس ارند رنته های مهندسی اکتشاف معدن و زمین نناسی اقتصادی با بیش از8 سال سابقه کار مفید در این زمینه نیز می تواند این سمب را به عهده بگیرندا کارنناس ارند بایهتی به اصول اکتشاف به رو مقاومب ویژه مهلط باندا همچنین به مهائل فنی مربو ط به دستگاه و تجهیزات جانبی آننا باند و دفترچه راهنمای دستگاه ها و تجهیزات را مطالعه کرده باندا طراحی بردانب و انتخاب آرایش های صحرایی مورداستفاده با توجه به اهداف پروژه توسط کارنناس ارند صورت می پذیردا آننایی کامل با نرم افزارها و همچنین رو ها و تکنیک ه ای مدل سازی ، تطبیق بی هنجار ها ی با مشاهدات زمین نناسی، آب ،نناسی باستان نناسی و غیره و همچنین تهلط به امور مدیریتی از دیگر توانایی های یک کارنناس ارند پروژه اسبا همچنین کارنناس ارند بایهتی به رو تهیه گزار های فنی و موارد موردنیاز برای تهیه آن مهلط بوده و بتواند یک پروژه را از ابتدا تا انتها به انجام رسانده و نهبب به آن پاسخگو باندا 1 - 3 - 2 - 2 - کارشناس صحرایی یک کارنناس ژئوفیزیک که در عملیات صحرایی سرپرستی گروه بردانب را به عهده می گیرد، بایهتی حداقل دارای مدرک کارنناسی در یکی از رنته های ژئوفیزیک، معدن یا زمین نناسی بوده و حداقل7 سال سابقه کار مفید در زمینه بردانب داده های مقاومب ویژه دانته باندا کارنناس بایهتی دارای تجربه کافی بوده و دوره های آموزنی بردانب داده های مقاومب الکتریکی را دیده باندا او بایهتی بتواند داده ها را تخلیه و نقشه ها را در پایان هر روز رسم نماید ا همچنین کارنناس بایهتی بر کار تکنهین ها و کارگران نظارت دانته باند و صحب بردانب ها را کنترل نمایدا بنابراین کار با نرم افزارهای تخصصی مرتبط از مهارت های یک کارنناس در بردانب مقاومب ویژه اسبا 1 - 3 - 2 - 3 - تکنسین صحرایی تکنهین ها بایهتی حداقل دارای مدرک دیپلم ریاضی، تج ربی یا فنی بوده و دارای بیش از5 سال سابقه در این زمینه بانندا یک تکنهین بایهتی بتواند با دستگاه به خوبی کار کرده و درستی داده ها را تشخیص دهد و درصورتی که موارد بی هنجاری را مشاهده نماید کارنناس را در جریان قرار دهدا همچنین کنترل وسایل موردنیاز برای بردان ب، چک کردن باتری ها، نارژ نمودن آن ها بعد از پایان هر روز عملیات صحرایی، تخلیه دستگاه ها، کار با رایانه دستی در حدی که بتواند نرم افزارهای مورد لزوم را برای تخلیه دستگاه به کار برد از وظایف تکنهین می باندا 1 - 3 - 2 - 4 - کارگران کارگران عمدتاً در هر محدوده مطالعاتی از مح ل تأمین می نوند و وظیفه حمل و آماده سازی الکترودها، گهتردن کابل ها و جمع آوری آن ها را دارا می بانندا همچنین حمل دستگاه و تجهیزات از خودرو به محل کار و بالعکس به عهده آن ها می باندا با توجه به اهمیب راندمان کار، بایهتی کارگران تا حد امکان جوان بوده و سواد خواندن و نونتن دانته -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 23 بانند تا نماره ایهتگاه ها و پروفیل ها را تشخیص دهندا این افراد در ابتدای عملیات بردانب توسط کارنناس و تکنهین ها آموز های الزم را می بینندا 1 - 3 - 2 - 5 - راننده راننده بایهتی تا حدی به امور فنی آگاه باند تا بتواند در نرایط بحرانی اکیپ را به مقصد مور دنظر رسانده و بازگرداندا 0 - 3 - 3 - چک لیست وسایل و کارکنان جهب اطمینان از آمادگی انجام یک پروژه ژئوفیزیکی معموالً فهرستی از تجهیزات و پرسنل موردنیاز تهیه و همه موارد الزم در آن قید می نودا گاهی به دلیل فرامو کردن یک مورد به ظاهر اهم یب یب کل انجام پروژه برای یک یا چند روز ناخواسته به تعویق افتد یم ا 1 - 3 - 3 - 1 - چک لیست وسایل و تجهیزات همه وسایل و تجهیزات موردنیاز بایهتی مدنظر ً قرار گیردا گاهی یک ابزار ممکن اسب در طول یک پروژه اص مورداستفاده قرار نگیرد ولی در حالب خاص به آن نیاز می نود و بدون آن کار متوقف می گردد ا کلیه تجهیزات موردن از ی به منظور انجام یک پروژه مقاومب ویژه الکتریکی به صورت زیر فهرسب نده ا اند 1 - 3 - 3 - 1 - 1 - تجهیزات اصلی نامل تجهیزاتی می نود که نروع یا انجام اندازه گیری داده ها بدون آن ها امکان پذیر نمی:باند و عبارتند از 1 - دستگاه اندازه گیری مقاومب ویژه بایهتی سالم و آماده کار باند ا 2 - باطری دستگاه بایهتی نارژ نده و س مب آن ها توسط ولب متر بررسی نودا 3 - منبع تغذیه خارجی بایهتی سالم و آماده کار باند (در برخی مدل ها)ا 4 - کابل ها، سیم ها و قرقره ها باید سالم بوده و عدم نشتی جریان در آن ها توسط ولب متر بررسی نودا 5 - الکترودها و گیره های سوسماری ب اید سالم بوده و زنگ زدگی احتمالی آن ها توسط سمباده برطرف نودا بهتر اسب همواره چند الکترود و گیره یدکی همراه اکیپ باندا 6 - اتومبیل صحرایی باید دو دیفرانهیل، دارای بیمه نامه نخص ثالث و از هرنظر سرالم و سروخب کرافی همرراه دانته باندا در نواحی دور از آبادی الزم اسب برای جابه جایی کارگران نیز ا له ی وس ی به خدمب گرفته نودا 7 - رایانه قابل حمل حاوی برنامه های نرم افزاری مربوطه به منظور تخلیه داده ها و پرداز های اولیه در پایران هرر روز کاری الزم اسبا -------- صفحهٔ بعد -------- 20 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 1 - 3 - 3 - 1 - 2 - تجهیزات کمکی نامل تجهیزاتی می نود که نروع یا انجام اندازه گیری داده ها بدون آن ها امکان پذیر اسب ولی به منظور انجام مناسب :مطالعات مقاومب ویژه ضروری ههتندا این تجهیزات عبارتند از 1 - ابزاری مانند پیچ گونت ،ی در سایزهای موردنیاز انبردسب ،نیچمیس و آچارهای موردنیاز 2 - بیهیم کوتاه برد تاکی- واکی مخصوصاً در نواحی کوههتانی جهب ارتباط بین افراد اکیپ 3 - لنب برق جهب پونش دادن ها میس ی زخمی و جلوگیری از ایجاد خطاهای اندازه گیری 4 - دبه بنزین اضافی و روغن موتور )برای موتور ژنراتور (در صورت استفاده از ژنراتور 5 - ولب متر به منظور ارزیابی نشتی سیم و کابل و بررسی باطری ها 6 - باطری یدکی برای دستگاه مقاومب ویژه 7 - کات کبود در صورت استفاده از الکترودهای غیرپ ریزه نونده 8 - )نمک برای استفاده در محل الکترودهای جریان (در صورت نیاز 9 - ) چکش یا پتک، بیل یا بیلچه ( مخصوص الکترودهای غیرپ ریزه نونده و دستکش ایمنی 11 - در نواحی خشک و دور از آبادی الزم اسب چندین دبه آب جهرب مرطروب کرردن محرل الکترو دهرا ی و د گرر مصارف همراه باند 11 - در نواحی دور از نهر الزم اسب نهار و مواد خوراکی و نونیدنی برای همه افراد اکیپ فراهم و همراه باندا 12 - جعبه کمک ها ی اولیه پزنکی حاوی کیب نیش مار 13 - زی رانداز یا صندلی تانو صحرایی و بان هی سا (اختیاری) برای کادر فنی مخصوصاً اپراتور دستگاه 14 - کیف محتوی نونب افزار و دفترچه راهنمای دستگاه 15 - ،پرونده پروژه (قرارداد، طراحی اولیه موافقب نامه ها ، اط عات زمین نناسی ره ی و غ) 16 - اسیپیج یا کمپاس، نقشه های توپوگرافی یا عکس های هوایی 17 - کپهول آتش نشانی برای اتومبیل 18 - لوازم نخصی و کوله پشت ی 19 - دوربین عکاسی جهب گرفتن عک س ها و تهیه مهتندات 21 - متر یا طناب متراژ نده به همراه اسپری رنگ 1 - 3 - 3 - 2 - چک لیست کارکنان همان طور ،که در فصول قبل ذکر ند کارکنان در پروژه مقاومب ویژه به نرح ذیل می:باند 1 - کارنناس ارند 2 - کارنناس 3 - )تکنهین (دو نفر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 25 4 - )کارگر (چهار نفر 5 - راننده الزم اسب که کلیه کارکنان پروژه بیمه ب انندا 0 - 0 - نحوه محاسبه حق الزحمه 0 - 0 - 0 - عوامل تاثیرگذار در هزینه ها هزینه های یک پروژه ژئوفیزیک به صورت عمده در4 بخش هزینه نیروی انهانی، هزینه کارگاهی، دستگاه و تجهیزات و حمل ونقل طبقه بند یم ی نود ا در ادامه نحوه محاسبه ریز نه ی هز ها در هر یک از این پارامترها آورده می ا نود 1 - 4 - 1 - 1 - نیروی انسانی  به طورمعمول گروه ژئوفیزیک برای انجام بردانب داده های مقاومب ویژه متشکل از یک کارنناس ارنرد، یرک کارنناس صحرایی و دو تکنهین می باندا همچنین به منظور انجام پرداز ، تفهیر و ارائه گرزار نهرایی بره یک کارنناس ژئوفیزیک نیاز می باند ا الزم به ذکر اسب که حضور و فعالیب کارنناس ارند در صحرا به ازا ی هر4 ،روز فعالیب سایر اعضاء گروه3 روز می باندا همچنین به ازا ،ی هر روز فعالیب صحرایی گروه ژئوفیزیرک 3 روز فعالیب کارنناس دفتری برای تهیه گزار نیاز می باند ا  در مناطق مختلف کشور و فصول مختلف هزینه کارگری متفاوت مری بانردا بره طرور متوسرط بررای بردانرب داده های مقاومب ویژه به طور متوسط روزانه به4 کارگر احتیاج اسبا 1 - 4 - 1 - 2 - هزینه کارگاهی  هزینه اسکان، هزینه محل استقرار اکیپ که نامل پرسنل فنی و راننده گروه می باندا دوری و نزدیکی محرل عملیات صحرایی به نهرها و امکانات اسکان در مناطق مختلف، متفاوت اسبا این هزینه به طور متوسط هزینه اجاره روزانه یک اتاق4 تخته در یک مهمانهرای متعارف اسبا  هزینه خوراک، هزینه7 وعده غذای پرسنل فنی (صحرایی)، راننده گروه و کارگران می باندا  هزینه خودرو نامل اجاره یک وانب صحرایی دوکابین و دو دیفرانهیل به منظو ر جابه جایی پرسنل و تجهیزات به منطقه و جابه جایی درون منطقه می باندا -------- صفحهٔ بعد -------- 26 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 1 - 4 - 1 - 3 - دستگاه و تجهیزات با توجه به کارایی و کیفیب دستگاه مقاومب ویژه و تجهیزات جانبی آن اعم از سریم و کابرل، قرقرره ،هرا و الکترودهرا هزینه دستگاه متفاوت اسبا با این حال قیمب متوسط استه ک تجهیزات آنالیز نده و درنظر گرفته نده اسب ا 0 - 0 - 2 - بازده بازده عملیا:ت صحرایی تابعی از عوامل زیر اسب 1 - نوع آرایش الکتریکی، فواصل ایهتگاهی و ابعاد آن 2 - تجهیزات مورداستفاده 3 - توپوگرافی محدوده موردمطالعه 4 - ( نوع مطالعات3 ،بعدی2 بعدی و7 )بعدی در جدول3 - 3 تعداد نقاط بردانتی روزانه داده های مقاومب ویرژه برا اسرتفاده از آرایرش هرای مختلرف و در نررایط توپوگرافی مختلف آورده نده اسبا جدول1 - 1 - تعداد نقاط روزانه قابل برداشت در آرایش های مختلف مقاومت ویژه نوع آرایش فاصییله ایسییتگاهی )(متر شرایط توپوگرافی دشت تپه ماهور کوهستان ونر 01 211 031 005 21 001 021 011 01 011 75 31 دوقطبی- دوقطبی و قطبی- دوقطبی 01 251 201 071 21 071 005 025 01 025 015 21 مستطیلی 01 221 075 055 21 055 031 001 01 001 21 71 قطبی- قطبی 0 351 - - 5 311 - - سونداژ شلومبرژه AB=400 m 5 - - AB=1000 m 3 - - تعداد ها ده دا ی بردانتی در نرایط مختلف با استفاده از یک فرمول تجربی به دسب آمده و در جردول فروق جرایگزین نده اسبا مقادیر محاسباتی با استفاده از دستگاه3 کاناله و بدون استفاده از کابل و سوییچ باکس می باندا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول-روش مقاومت ویژه الکتریکی 23 0 - 0 - 3 - ضریر شرایط مختلف اقلیمی مناطق مختلف کشور ازنظر آب و هوایی و د سترسی به امکانات نهری نظیر جراده، امکانرات رفراهی، زیرسراخب ،هرا نرایط اجتماعی و امنیتی بهیار متفاوت می بانندا برای رو های مختلف ژئوفیزیک این ضریب می تواند متفراوت بانردا برای رو مقاومب ویژه الکتریکی این ضریب به صورت زیر تعریف می:نود (1 - 1) 75 .1 ) 75 .0 (  R Rr که در آنR ضریب منطقه ا ی حقوق عوامل نظارت فنی کارگاهی اع م نده برای مناطق مختلف کشور توسط سازمان برنامه و ب ودجه کشور می باندا 0 - 0 - 0 - تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش مقاومت ویژه الکتریکی د ر محاسبه حق الزحمه ،جدول زیر نه ی هز ی ها روز پی اک نامل بردانب، هز نه ی ی ها پرداز ، ته یه گرزار هرا و مردارک و ری سا نه ی هز ی ها باالسری نرکب مانند هز نه ی ی ها کادر ادار ی، نه ی هز ی ها دفتر ی (پرسنل فن ی )، مال ات ی ، سود مه ی و ب لحاظ اسب هدن ا جدول1 - 2 - تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش مقاومت ویژه الکتریکی شما ره شرح واحد )بها (ریال 3 حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک به رو مقاومب ویژه الکتریکی اکیپ روز 000 , 530 , 76 2 هزینه حمل افراد و وسایل از دفتر مشاور به کارگاه و بالعکس در جاده های آسفالتی کیلومتر 225 , 73 7 هزینه حمل افراد و وسایل از دفتر مشاور به کارگاه و بالعکس در جاده های خاکی کیلومتر 3 42 , 122 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ روش بلاریزاسیون القایی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-روش پالریزاسیون القایی 30 فصل دوم- تجهیزات الکتریکی 2 - 0 - کلیات 2 - 0 - 0 - م عرفی روش رو پ ریزاسیون القایی(IP) یا قطبش القایی3 رونی اسب که در آن جریان الکتریکی اولیه تزر ق یر نرده بره زمرین توسط عوامل درون زمین پ ریزه م ی گردد و بارهای مثبب و منفی از یکدیگر تفکیک می نوند و سرپس برا قطرع جریران اولیه بارهای مثبب و منفی برای برگشب زمین به حالب اولیه جریان ثانویه ای را به وجود می آورند که از روی سطح زمین قابل اندازه گیری می باندا در حقیقب این جریان ثانویه نشان دهنده این اسب که چ ه مقدار زمین موردمطالعه قابل پ ریزه بوده اسبا درواقع زمین به نوعی نقش یک خازن الکتریکی را بازی می کند که در هنگام وصرل جریران اولیره نرارژ و در هنگام قطع جریان تخلیه می نودا دو سازوکار اصلی که پدیده پ ریزاسیون القایی را توجیه می کند عبارتند از پ ریزاسیون فل )زی (الکترودی یا الکترونی و پ ریزاسیون غشایی (الکترولیتی) یا غیرفلزیا در پ ریزاسیون فلزی این بارهای الکتریکی مثبب و منفی می بانند که در زمان وصل جریان اولیه از یکدیگر تفکیرک و در زمان قطع جریان اولیه با حرکتشان جریان القایی را نکل می دهندا چون بارهای الکت ریکی در سطح دانه های فلرزی و رسانا جمع می نوند بنابراین پدیدهIP یک پدیده سطحی اسب و نه حجمری و هرر چره سرطح یرک ذره بیشرتر بانرد پ ریزاسیون قوی تر اتفاق می افتدا پ ریزاسیون غشایی که معموالً حد زمینه را در یک محدوده اکتشافی ارائه می دهد در ارتباط با کرانی هرای غیر فلرزی تولید می نودا در این حالب در زمان وصل جریان اولیه، الکترولیب های داخل سنگ ها یونیزه می نوند و یون هرای مثبرب به سمب فصل مشترک بخش جامد و آب دار سنگ جرذب نرده و الیره بهریار نرازکی از برار مثبرب تشرکیل مری نرود، درحالی که بارهای منفی داخل الکترولیب از سطح مشترک ر انده می نوندا زمانی که جریان تزریقی قطرع مری نرود عردم تعادل به وجود آمده در تمرکز یون ها برای برگشب به حالب عادی خود باعث ایجاد پتانهیلIP می نرودا عر وه برر ایرن وجود ذرات پراکنده رس یا کانی های رنته ای نیز باعث تمرکز بارهای منفی می نوند و جذب یون های مثبب به ط رف این بارهای منفی تمرکزی از بارهای مثبب را در خلل و فرج و بخش های رس دار به وجود می آورد که با قطع جریان الکتریکی تزریقی بازگشب یون های مثبب و منفی به حالب اولیه باعث ایجاد پاسخ پ ریزاسیون القایی در اندازه گیری میشودا برای اندازه گیری پ ریزاسیون القایی به طورمعمول دو رو مورداسرتفاده قررار مری گیررد الرف– رو حروزه زمران2 ب– رو حوزه فرکانس7 1-Induced Polarization 2 -Time domain 3 -Frequency domain -------- صفحهٔ بعد -------- 32 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 2 - 1 - 1 - 1 - روش حوزه زمان در رو حوزه زمان، جریان اولیه برای مدت معینی معموالً بین3 تا36 ثانیه به زمین تزریق (نارژ) و پرس از قطرع جریان، پتانهیل القایی (دنارژ) در بازه زمانی معین ی (معموالً برابر با زمان نارژ) اندازه گیرری مری نرودا در ایرن تکنیرک مقدار پتانهیل مشاهده نده در حالب نارژ زمرین نرامل دو قهرمب اسرب: یکری پتانهریل حقیقری مربروط بره جریران قی تزر نده (V) و دیگری ولتاژ اضافی(VP) که حاصل اثر پ ریزاسیون زمین اسبا زمانی که جریان قطع مری گررد د کرل پتانهیل ابتدا به صورت لحظه ای به اندازهV کاهش می یابد و سپس ولتاژ اضافی به صورت یک منحنی واپانی طی زمرانی که تخلیه یا دنارژ نامیده می نود به صفر می رسدا 2 - 1 - 1 - 2 - روش حوزه فرکانس در رو حوزه فرکانس، مقاومب ویژه ظاهری در دو فرکانس مختلف کمتر از36 ًهرتز (معموال 3/6 و7/6 یا3 و7 هرتز) اندازه گیری می نوندا مقاومب ویژه ظاهری سنگ در فرکانس پائین تر(ρaf) بیشتر از مقدار نظیر آن در فرکانس باالتر(ρaF) اسبا 2 - 0 - 2 - حوزه های کاربرد رو پ ریزاسیون القایی در حوزه های مختلف کاربرد دارد ولی مهمترین آن ها در اکتشاف مواد معدنی مخص وصاً مواد معدنی فلزی می باند ا فلزات به دل لی نکه یا دارای هدایب الکتریکی می بانند به راحت ی براثر یک جریان الکتریکی تزریقی پ ریزه می نوند و بنابراین بهترین هدف جهب اکتشاف به رو پ ریزاسیون القایی می بانند ا همان طور که گفته نده پدیدهIP یک پدیده سطحی می باند و هرچه سطح مواد فلزی بیشتر باند، پاسخ بهتری دریافب خواهیم کردا از این سخن این نتیجه به دسب می آید که کانی های فلزی رسانا با حالب افشان یا دسمینه3 پاسخ بهتری بهIP ارائه می کنندا بدین لحاظ کانهارهایی مانند مس، سرب، )آهن (منیتیب ،ط و به طورکلی سولفیدهایی با ج ی فلزی، فلزات ناتیو رسانا ،ارسنات ها و سولفو ارسنات ها مناسب جهب اکتشاف با روIP می بانندا در مورد کانی های غیرفلزی کانی هایی همچون رس ها و زغال سنگ اهداف خوبی جهب اکتشاف با این رو می بانندا به طورکلی اخت ف خواص هدایب الکترونیکی بین کانی و سنگ درب رگیرنده الزمه اکتشاف با روIP می باندا در اکتشاف کانهارها، روIP ع وه بر توانایی جهب مشخص کردن محدوده سطحی آنومالی، قادر می باند که با بکار بردن آرایش های مختلف اط عاتی در مورد عمق و نکل زیرزمینی کانهار فراهم نمایدا به جز اکتشاف مواد معدنی، کاربرد دیگر ی برایIP وجود دارد و آن مشخص کردن مرز بین آب نور و نیرین در سفره های زیرزمینی می باند، ولی به دلیل اینکه این رو از رو مقاومب سنجی الکتریکی پرهزینه تر می باند برای این Disseminated - 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-روش پالریزاسیون القایی 33 هدف کمتر مورداستفاده قرار می گیردا بنابراین بیشترین کاربردهای رو پ ریزاسیون القایی ب ه ترتیب اولویب نامل موارد ذیل می:باند 1 - اکتشاف مواد معدنی فلزی با ج ی فلزی و به صورت افشان(دسمینه)ا 2 - اکتشاف مواد معدنی فلزی با ج ی فلزی و به صورت ا رگه ی وتوده ای(ماسیو)ا 3 - اکتشاف مواد معدنی غی رفلز ی دارای کانی های رسی و زغال سنگا 4 - تعیین مرز بین جبهه آب های نور و نر یرین در منرابع آب هرای زیرزمینری مخصوصراً در سرواحل و منراطق کویریا 2 - 2 - انجام عملیات صحرایی و برداشت اطالعات به طورکلی در انجام عملیات صحرایی ژئوفیزیکی با رو پ ریزاسیون القایی سه مرحله مختلف وجود دارد که در مورد آن ها بحث می نودا 2 - 2 - 0 - طراحی عملیات صحرایی در این مرح له ضمن جمع آور ی اط عات موجود با توجه به هدف از انجام عملیات، ع وه بر مشخص کردن رونی که باید کار ژئوفیزیکی انجام نود با دانهتن ابعاد تقریبی هدف و نیز توجه به نرایط زمین نناسی و توپوگرافی و نحوه ،دسترسی به منطقه و نیز وجود تاسیهات بشر ساز مانند وجود ابنیه خطوط راه آهن و لوله ها و کابل های برق، نیوه انجام عملیات صحرایی طراحی می گرددا به عنوان مثال در اکتشاف مواد معدنی اگر بر فرض ماده معدنی به نکل رگه یا دایک باند، اندازه گیری های ژئوفیزیکی باید در روندی عمود بر امتداد رگه باند یا اگر در نرایط زمین نناسی رسوب ی، ماده معدنی از الیه بندی ها تبعیب می کند، پروفیل های اندازه گیری باید عمود بر روند زمین نناسی انتخاب گرددا هم چنین با توجه به ابعاد ماده معدنی فاصله ایهتگاه های اندازه گیری تعیین می گردد ا به طورکلی جهب انجام یک عملیات موفق فاصله ایهتگاه های اندازه گیری ب اید کوچکتر یا مهاوی نصف کمترین ضخامب رگه یا الیه معدنی مورد انتظار باند، تا مطمئن بانیم حداقل در هر پروفیل دو اندازه گیری روی ماده معدنی انجام می نودا فاصله پروفیل ها معموالً مهاوی تا حداکثر7 برابر فاصله ایهتگاه های اندازه گیری انتخاب می نوند، چون فاصله ه ای بیشتر می تواند باعث از دسب دادن اط عات در مورد تغییرات ضخامب یا گم کردن روند کانی سازی گرددا 2 - 2 - 2 - شبکه بندی و آرایش های صحرایی پس از مشخص کردن فاصله ایهتگاه ها و فاصله خطوط پیمایش (پروفیل ها) و نیز تعیین جهب جغرافیایی پروفیل ،ها باید ایهتگاه های اندازه گیری قبل از پیمایش روی زمین مشخص گردندا مشخص کردن این ایهتگاه ها باعث می نود که اگر نیاز به تکرار اندازه گیری یا پیمایش با رو مکمل وجود دانب بتوانیم از همان ایهتگاه ها جهب مقایهه های بعدی استفاده کنیم و همچنین در گام های بعدی اکتشاف مانند انجام عملیات حفاری ا کتشافی و تعیین نقاط حفاری، این -------- صفحهٔ بعد -------- 30 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک ایهتگاه ها آدرس های مناسبی خواهند بودا اگرچه امروز با وجود سیهتمGPS در بعضی رو های ژئوفیزیک ع مب گذاری ایهتگاه ها روی زمین کمتر معمول گردیده، ولی جایی که کار تفصیلی با دانهیته زیاد ایهتگاه ها انجام می نود نیاز اسب که ایهتگ اه ها روی زمین ع مب گذاری گردندا نحوه ع مب گذاری با توجه به بودجه و هزینه ای که می خواهیم انجام دهیم و نیز حهاسیب موضوع پروژه و هم چنین طوالنی بودن یا کوتاه مدت بودن پروژه متفاوت اسبا برای پروژه های کوتاه مدت و باحهاسیب کمتر ، معموالً از کپه سنگ و پانیدن رنگ بر رو ی آن و یا نونتن اسم ایهتگاه روی سنگ ع مب گذاری انجام می نودا فراتر از آن می توان از میخ های چوبی که داخل زمین کوبیده می نوند استفاده کردا در این پروژه ها از ساختن سکوهای سیمانی در محل ایهتگاه ها کمتر استفاده می نود، مگر برای ع مب گذاری به منظور مشخص کردن ایهتگاه های حفاری پیشنهادیا نبکه بندی می تواند توسط متر یا طناب ع مب گذاری نده و ( کمپاس قطب نما ) یاGPS و یا توسط دوربین نقشه برداری انجام نودا نام گذار ی ایهتگاه ها بیشتر ا قه ی سل ی می باند ولی ب هر ه حال باید به نکل ی نام گذاری نوند که پیدا کردن ایه تگاه ها بر اساس نام آن ها به سهولب انجام گیردا برای نیا کار باید نقطه ای به عنوان ایهتگاه مبنا انتخاب گردد هی و بق ایهتگاه ها با توجه به فاصله از آن سنجیده نوندا به عنوان مثال اگر روند پروفیل ها، نمالی– جنوبی و فاصله آن ها از یکدیگر56 متر و فاصله ایهتگاه های اندازه گیری26 متر باند ، نماره پروفیل ها را می توان به صورت50E-100E- 150E….. و نماره ایهتگاهها را به نکل20N-40N-60N…. نشان داد و بنابرا نی آدرس کلی هر ایهتگاه می تواند به صورت کهری که نماره ایهتگاه در صورت و نماره پروفیل در مخرج آن قرارگرفته نونته نود ( مانند20N/50E یا 60S/150W ) ا نام ایهتگاه مبنا00/00 می باندا در عمل همه ها شی آرا یی که در رو مقاومب سنجی الکتریکی بکار می روند قابل استفاده در رو پ ریزاسیون القایی می بانند ولی در رو پ ریزاسیون القایی نهبب به رو مقاومب سنجی الکتریکی از آرایش های محد ود تری جهب انجام عملیات صحرایی استفاده می نودا در اینجا سه آرایش مهم که معموالً در اکتشاف مواد معدنی با رو پ ریزاسیون القایی کاربرد دارد ذکر می گرددا 2 - 2 - 2 - 1 - آرایش مستطیلی1 : در این آرایش یک دوقطبی فرستنده ثابب(AB) جریان الکتریکی را به زمین تزریق و اندازه گیری ها بین زوج الکترود پتانهیلMN (گیرنده) که در طول خط پیمایش و موازیAB حرکب می کند انجام می نودا انتخاب فاصله (الکترودهای جریانAB) به عمق کانی سازی و طولMN به عرض ماده معدنی بهتگی داردا هر چه عمق ماده معدنی بیشتر باند طولAB بزرگتر و هر چه عرض ماده معدنی بیشتر باند طولMN را افزایش می دهیما ولی به هرحال طول MN باید کوچکتر یا مهاوی نصف کمترین ضخامب رگه یا الیه معدنی مورد اکتشاف باندا نهبب طولAB/MN معموالً بین36 تا56 متغیر اسبا فاصله بین پروفیل ها نیز به نوع کانی سازی و ابعاد کانهار بهتگی د ارد و معموالً بین3 ctangel(Gradient) Array Re - 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-روش پالریزاسیون القایی 35 تا5 برابر طولMN انتخاب می نوندا اندازه گیری ها به نقطه وسطMN نهبب داده می نود و عمق اکتشاف برابرAB/2 پیش فرض می نودا اندازه گیری ها در داخل یک مهتطیل(نکل3 - 7 ) که وسطAB قرارگرفته انجام میشود ،عرض این مهتطیل که موازی خط AB می باند برابرAB/3 و طول آن برابرAB/2 در نظر گرفته می نودا چون با استفاده از این رو می توان در زمان کوتاه تر ی منطقه تر عی وس ی را پونش داد از آن به عنوان یک پیمایش اولیه استفاده می نود و با توجه به نتایج آن می توان برای آرایش ها ی دیگر برنامه ریزی نمودا این آرایش به کانهارهایی که حالب افقی دارند پاسخ بهتری ارائه می کند و پاسخ آن به توده های عمودی مانند دایک ها و رگه های قائم ضعیف تر می باندا Base Line AB / 2 AB / 3 A B M N M N M N M N شکل2 - 1 . آرایش مستطیلی 2 - 2 - 2 - 2 - آرایش دوقطبی– دوقطبی یا دایپل– دایپل1 : در این آرایش زوج الکت رود جریانAB و زوج الکترود پتانهیلMN در یک خط و خارج از یکدیگر قرار می گیرندا در این آرایش معموالً طولAB برابر طولMN انتخاب می نود و چون آرایش متقارن اسب اندازه گیری ها به نقطه وسط BM نهبب داده می نوندا Dipole Array - Dipole - 1 -------- صفحهٔ بعد -------- 36 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک عمق محاسباتی کاو توسط محل تقاطع خطوطی که از وسطMN و وسطAB با زاویه45 درجه رسم می نوند به دسب می آید (نکل2 - 4 ) و بنابراین با دورندن زوجAB از زوجMN عمق کاو افزایش می یابدا در عمل ابتدا محل AB ثابب و پس از هر اندازه گیری محلMN به اندازه طولMN ازAB دور می نود (پر ) و اندازه گیری بعدی انج ام می نود و بدین ترتیب عمق های بیشتر اندازه گیری می نودا A B M N A B n=1 n=2 n=3 n=4 n=5 n=6 N M M N شکل2 - 2 .آرایش دوقطبی- دوقطبی پس از چند اندازه گیری (معموالً بین5 تا8 اندازه گیری، بهته به عمق موردنیاز کاو ، مقاومب الکتریکی زمین و قدرت جریان الکتریکی) محلAB نیز به اندازه طولAB تغییر محل می دهد و اندازه گیری های جدید به نکل فوق انجام می گیردا آرایش دایپل-دایپل معموال ً در مکان هایی که در آرایش های مقدماتی (مانند مهتطیلی) بی هنجاری ژئوفیزیکی به دسب آمده، جهب عملیات تفصیلی و آگاهی از عمق و چگونگی نکل ماده معدنی در زیرزمین استفاده می نود و کمک زیادی در تعیین محل حفاری های اکتشافی داردا 2 - 2 - 2 - 3 - آرایش پل- :دایپل یا سه الکترودی در این آرایش از سه الکترود که در طول خط پیمایش متحرک ههتند ( الکترودهایAMN ) و یک الکترود جریان ثاببB که در بی نهایب قرار داده نده تشکیل می گردد و بدین ترتیب میدان الکتریکی موج ود در محدوده اندازه گیری به جریان انتشاریافته ازA به تگی داردا بعد از هر اندازه گیری دو الکترود پتانهیل به اندازه فاصله خودنان از الکترودA دورتر می ) نوند (پر و پس از چند اندازه ( گیری به این رو5 تا36 پر ) محلA به اندازه یک پر تغییر کرده و سیکل اند ازه گیری به همان نکل انجام می نودا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-روش پالریزاسیون القایی 33 در اینجا چون آرایش غی رمتقارن اسب آنومال ها ی کمی از محل واقعی خود جابجا می نوند ولی درعوض عمق کاو در این آرایش نهبب به آرایش دایپل– دایپل بیشتر اسبا این آرایش جهب عملیات تفصیلی و آگاهی از عمق و چگونگی نکل ماده معدنی و نیز به لحاظ غیرمتقارن بودن آرایش جهب تعیین نیب رگه معدنی در زیرزمین استفاده می نود و کمک زیادی در تعیین محل حفاری های اکتشافی داردا به طورکلی عمق کاو محاسباتی در آرایش های ذکرنده به عنوان پیش فرض می بانند، درحالی که عمق کاو واقعی ندیداً تحب تاثیر مقاومب الک تریکی زمین تحب پونش، پیچیدگی های زمین نناسی و خواص فیزیکی ماده معدنی مورد کاو می باند ا 2 - 2 - 3 - برداشت های صحرایی دستگاه های اندازه گیری پ ریزاسیون القایی طوری طراحی و ساخته نده اند که همزمان با اندازه گیری پ ریزاسیون القایی، اخت ف پتانهیل ایهتگاه ها را نیز جهب محاسبه مقاومب الکتریکی ارائه می نمایدا پس از مشخص کردن ایهتگاه های اندازه گیری روی زمین، عمل بردانب های صحرایی نروع می ا نود برای نیا کار دستگاه ها و ابزارهای موردنیاز به محل انتقال داده می نود و کار اندازه گیری های صحرایی طبق برونور و دستورالعمل کار با دس تگاه ها انجام می نودا در بردانب صحرایی با رو پ ریزاسیون القایی :نکات ذیل باید مدنظر قرار گیرند 1 - سیم ها و کابل های جریان با فاصله حداقل چندمتری از سیم های پتانهیل روی زمین قرار گیرند ترا ترداخل الکتریکی در سیم های پتانهیل اتفاق نیفتدا 2 - سیم های جریان و پتانه یل نباید زخمی بانند تا از نشب جریان به زمین و بالعکس جلوگیری نودا 3 - مهائل ایمنی با توجه به وجود جریان با ولتاژ قوی در سیم های جریان در نظر گرفته نودا 4 - دستگاه گیرنده3 در فاصله چندمتر ی از دستگاه فرستنده2 و سیم های حامل جریانAB مهتقر نودا 5 - در زمان اندازه گیری س یم های جریان و پتانهیل و هم چنین الکترودهای جریان و پتانهیل دستکاری نشوند تا اندازه گیری ها مخدو نشوندا 6 - در زمان جابجایی الکترودها و سیم های جریان ابتدا جریان الکتریکی توسرط فرسرتنده قطرع و سرپس اقردام گرددا 7 - در زمین های خشک الزم اسب محل الکترودها اعم از الکترود جریان و الکترود پتانهیل توسرط آب مرطروب گردند تا اتصال جریان از الکترودها به زمین و بالعکس به راحتی انجام نودا 8 - الزم اسب الکترودهای جریان به خوبی به زمین متصل گردنرد ترا جریران بره طرور کامرل وارد زمرین نرود و اندازه گیری ها با اطمینان انجام نودا Receiver - 1 Transmitter - 2 -------- صفحهٔ بعد -------- 37 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 9 - دقب الزم در اندازه گیری ها لحاظ و در صورت نیاز اندازه گیری تکرار گرددا مراحل بردانب صحرایی به ترتیب زیر می:باند 1 - دستگاه ها به محل پیمایش حمل و مهتقر گردندا 2 - الکترودهای جریان در محل خود نصب (دفن یا کوبیده) نوندا 3 - الکترودهای جریان توسط کابل های جریان به دستگاه فرستنده (ترانهمیتر ) متصل گردندا 4 - دستگاه فرستنده توسط کابل های مربوطه به منبع تغذیه جریان (باطری یا موتور ژنراتور) متصل گرددا 5 - منبع تغذیه را رونن کنیدا 6 - با توجه به دستورالعمل راهنما، دستگاه فرستنده را رونن تا جریان از طریق الکترودهرای جریران بره زمرین تزریق گرددا 7 - اگر در ارسال جریان مشکلی وجود دانب دستگاه فرستنده را خامو و علب را بررسی و پس از رفع مشرکل ًمجددا دستگاه فرستنده را رونن نمایید و ندت ان ی جر تزریقی را جهب محاسبه مقاومب الکتریکی ی اددانب نماییدا 8 - الکترودهای پتانهیل را در محل ایهتگاه ها قرار داده و توسط کابل های پتانهیل بره دسرتگ اه گیرنرده متصرل نماییدا 9 - با توجه به دستورالعمل مربوط، دستگاه گیرنده را رونن و مراحرل انردازه گ ر یر ی پارامترهرا را انجرام و ضرمن یاددانب مقادیر، آن ها را در حافظه دستگاه نیز ذخیره نماییدا 11 - جهب اطمینان از اندازه گیری انجام نده می توان در مواردی که الزم باند اندازه گی ری را تکرار نمودا 11 - پس از اندازه گیری و ذخیره اط عات در حافظه، دستگاه گیرنده را خامو و الکترودهای پتانهریل را جابجرا کرده و اندازه گیری ایهتگاه بعد را انجام دهیدا 2 - 2 - 0 - پردازش و تفسیر اطالعات 2 - 2 - 4 - 1 - پردازش داده ها بیشتر پیمایش های ژئوفیزیکی نامل اندازه گیری و تجزیه و تحلیل نکل موج می بانند که به صورت تغییرات کمیب های فیزیکی قابل اندازه گیری به عنوان تابعی از فاصله یا زمان بیان می نوندا این کمیب ها برای مثال می توانند ندت میدان گرانی یا مغناطیهی در طول یک پروفیل که ساختمان های زمین نناسی را قطع می کند یا جابجایی سطح زمی ن به عنوان تابعی از زمان در هنگام عبور امواج لرزه ای مربوط به یک انفجار نزدیک باندا تجزیه وتحلیل چنین امواجی یک دید کلی از پرداز و تعب ری و تفه ری داده های ژئوفیزیکی ارائه می نمایدا بدون توجه به اینکه داده ها به چه نکلی ضبط و ثبب نده اند برای پرداز توسط کا مپیوتر نیاز اسب که این داده ها به صورت رقومی وارد کامپیوتر نوندا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-روش پالریزاسیون القایی 32 یک تابع پیوسته و هموار نهبب به زمان یا فاصله می تواند به نکل نمونه ریگ ی تابع در یک فاصله زمانی یا مکانی ثابب به صورت رقومی بیان و مقادیر تابع در هر نقطه نمونه گیر ی ثبب نودا بنابراین تابع آنال وگ می تواند به نکل یک تابع رقومی نمایش داده نود ا یعنی تابع پیوسته له ی وس به )تابعی با سری مقادیر مجزا در فواصل ثابب (زمانی یا مکانی جایگزین گرددا به طورکل ی هدف از پرداز داده های ژئوفیزیک غلبه بر محدود ها بی ی ذاتی داده های بردانتی برای دستیابی به اط عات تر یع واق از اهداف زیرسطحی می باند ا درصورتی که پرداز داده ها، اط عات دقیق ،تری در اختیارمان قرار دهد درنهایب منجر به تفهیر منطقی و مطمئن تر ی خواهد ندا به طورکلی ها بی فعال ی انجام نده بر ی رو داده ها بعد از بردانب داده ها تا حاصل ندن یک نمودار، مقطع و یا نقشه IP را پرداز می گویندا اولین گام از مرحله پرداز ، انتقال داده ها به کامپیوتر و بازبینی آن ها اسبا بدین منظور نرکب های سازنده دستگاه هایIP، نرم افزارهای تخصصی خاص خود ارائه می کنندا با این نرم افزارها می توان پیش پرداز و پرداز های اولیه را روی داده ها انجام دادا معموال نرم افزارهای استاندارد در این زمینه توانایی:های زیر را دارند  توانایی واردکردن فایل با فرمب های مختلف و نرم افزارهای نناخته نده  توانایی واردکردن داده های اسیپیج  توانایی واردکردن داده ها از دستگاه های مختلف  قابلیب نمایش تمامی داده های بردانب نده در یک جدول  برای هر ایهتگاه اندازه ،گیری موقعیب محل الکترودهرای جریران و پتانهریل، میرزان نردت جریران ارسرالی اخت ف پتانهیل، مقاومب ویژه ظاهری، پتانهریل خرودزا، مقرادیر انردازه گیرری نرده پ ریزاسریون القرایی در پنجره های مختلف و مقدار کل آن (در صورت وجود)، ت عداد انبار داده ،ها، مقاومب اتصال الکترودها با زمین تاریخ، زمان و پارامترهای مختلف پ ریزاسیون القایی (در صورت وجود) هرکدام در یک سرتون مجرزا نمرایش داده می نودا  توانایی فیلتر کردن داده ها اعم از حذف داده های نامناسب، قراردادن حدود باال و پایین برای مقرادیر م قاومرب ویژه، آی پی و انحراف معیارا  تغییر مشخصات پیش فرض داده نظیر آرایش و فاصله الکترودی مورداستفاده  واردکردن مشخصات ارتفاعی ایهتگاه های بردانرب و نمرایش توپروگرافی در طرول پروفیرل و انجرام تصرحیح توپوگرافی  قابلیب نمایش نبه مقاطع مقاومب ویژه، پتانهیل خودزا و پ ری زاسیون القایی -------- صفحهٔ بعد -------- 01 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک  قابلیب نمایش منحنی واپانی3 پ ریزاسیون القایی  قابلیب نمایش پروفیل های مختلف بردانب در اعماق متفاوت و به صورت جداگانه  قابلیب تبردیل داده هرا بره فرمرب نررم افزارهرای دیگرر ازجملرهGeosoft ، Res2D/3Dinv ، IX1D ، Resix و همین طور نرم افزارهای جدولی نظیرExcel وSurfer ا داده هایIP به صورت دوبعدی و سه بعدی و کمتر به صورت ی بعد ک ی (سونداژ) بردانب می نوندا بنابراین با توجه به نوع بردانب و اهداف مطالعه، پرداز داده های آن به رو ها ی مختلف صورت ا رد یگیم 2 - 2 - 4 - 1 - 1 - پردازش دوبعدی داده ها عمده مطالعاتIP در حال حاضر به صو رت دوبعدی پرداز می نوندا هدف از پرداز دوبعدی داده هایIP به دسب آوردن توزیع پ ریزابیلیته ساختارهای زیرسطحی در یک مقطع دوبعدی در طول پروفیل موردبررسی اسبا به منظور تخمین توزیع پ ریزابیلیته ساختارهای زیرسطحی به صورت دوبعدی عموماً از رو های معکوس سازی اس تفاده می نودا از مهمترین و نناخته نده ترین نرم افزارها در این خصوص می توان بهRes2Dinv اناره کردا قدم اول بعد از بازخوانی داده ها در نرم افزار، ارزیابی و در صورت نیاز ویرایش آن ها اسبا با بازخوانی داده ها، مشخصات داده های بردانتی نامل نوع آرایش مورداستفاده ، تعداد نقاط، موقعیب اولین و آخرین الکترود، کمترین فاصله الکترودی و ااا نمایش داده می نود و در صورت صحیح نبودن هرکدام از آن ها، داده ها بایهتی اص ح نوندا در نرم افزار مرتبط از مدل سازی پیشرو2 به منظور محاسبه تئوریک مقادیر مقاومب ویژه ظاهری وIP مدل های مین ز نناسی استفاده می نودا ولی در مدل سازی معکوس7 از رو بهینه سازی حداقل مربعات غیرخطی استفاده می نودا مدل دوبعدی استفاده نده در این نرم ،افزار ریز سطح زمین را به تعدادی بلوک دوبعدی مهتطیلی نکل تقهیم می کندا هدف از انجام معکوس سازی تعیین مقاومب ویژه و آی پ ی بلوک ها ی مهتطیلی نکل اسبا به این ترتیب که با استفاده از مدل سازی پیشرو نبه مقطع تئوری از روی مجموعه بلوک ها محاسبه می نودا در هنگام معکوس سازی با تغییر پارامترهای مدل ( مقاومب ویژه و آی پی هر یک از بلوک ها ) سعی در کمینه کردن خطا مابین نبه مقطع مقاومب ویژ ه صحرایی و تئوری با استفاده از تکنیک کمترین مربعات می نود ا به عبارت دیگر نرم افزار با کمینه کردن اخت ف مابین نبه مقاطع تئوری و صحرایی سعی در به دسب آوردن مدل وارون داردا این برنامه به طور اتوماتیک پارامترهای مناسب وارون سازی را برای سری داده ها انتخاب می کند ، لیکن پارامترهایی که روی فرآیند وارون سازی موثر ههتند، می تواند ( توسط کاربر اص ح گردندا با استفاده از یک نبکه عناصر محدود اص ح نده به که ی طور سطح نبکه بر توپوگرافی منطبق گردد) می توان اثرات توپوگرافی را در مدل تاثیر دادا 1-Decay Curve Forward modelling - 1 Inverse modelling - 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-روش پالریزاسیون القایی 00 سه گزینه مختلف برای استفاد ه در رو حداقل مربعات وجود دارد: رو خیلی سریع نیمه-نیوتن3 ، رو کندتر ولی تر قی دق گوس-نیوتن2 و یک رو سرعب متوسط که از انتراک مزایای هر دو رو استفاده می کندا 2 - 2 - 4 - 1 - 2 - پردازش سه بعدی داده ها هدف از پرداز سه بعدی به دسب آوردن توزیع مقاومب ویژه و آی پی در یک حجم سه بعدی از ساختارهای زیرسطحی اسبا به منظور تخمین توزیع مقاومب ویژه ساختارهای زیرسطحی به صورت سه بعدی عموماً از رو های معکوس سازی استفاده می نودا باید کامپیوترهایی با امکانات مناسب برای پشتیبانی این نرم افزارها استفاده نمودا گاهی وارون سازی داده ها از یک دقیق ه برای یک پیمایش کوچک با366 اندازه گیری در ناحیه مهطح تا چندین ساعب برای نواحی وسیع با7666 اندازه گیری و در نرایط کوههتان زمان می بردا تمام داده های سه بعدی بردانب نده با استفاده از آرایش های مختلف توسط این نرم افزار قابل پرداز می باندا همچنین پروفیل ها ی دو بعدی که در نبکه ای منظم بردانب نوند، قابل پرداز در این نرم افزار می بانندا تئوری ( معکوس سازی و همچنین امکانات این نرم افزار مشابه نوع دوبعدی آنRes2Dinv ) می باندا با این تفاوت که در این نرم افزار به منظور معکوس سازی، ساختارهای زیرسطحی مورد مطالعه را به بلوک های سه بعدی تقهیم بندی می کندا ( خروجی این نرم افزار مقاطع و پ ن های دو بعدی در جهات اصلیXY ، XZ وYZ ) از جهم مورد مطالعه می باندا به منظور نمایش داده های آن به صورت سه بعدی، امکان خروجی گرفتن از نرم افزار به منظور نمایش داده ها در نرم افزارهای کمک ی وجود داردا به این ترتیب مدل وارون سازی نده در این نرم افزار قابل نمایش در نرم افزارهای با گرافیک باالتر نظیر ووکهلر7 و راکوورک4 می باندا 2 - 2 - 4 - 2 - نحوه نمایش و تفس ری اطالعات نمایش داده های آی پی بهته به آرایش مورداستفاده می توانرد متفراوت بانردا مرث ً وقتری آرایرش سرون داژIP اسرتفاده می کنیم، نمایش داده ها به صورت دیاگرام های یک بعدی خواهد بود و زمرانی کره آرایرش مهرتطیلی اسرتفاده مری کنریم، نمایش داده ها به صورت نقشه های دوبعدی پربندی و زمانی که از آرایش دایپل-دایپل استفاده می کنریم، نمرایش داده هرا به صورت نبه مقاطع عرضی خواهندب ودا در رو آی-پی نقشه های بره دسرب آمرده از آرایرش مهرتطیلی یرا هرر آرایرش پروفیلی سطحی با پروفیل های نزدیک به هم بره عنروان یرک نقشره مقردماتی و اولیره محهروب مری نروند و برر اسراس آنومالی های به دسب آمده از آن برنامه ریزی برای انجام آرایش های تفصیلی مانند دایپل-دایپل انجام می نرودا برااین وجرود وقتی در منطقه ای چند آرایش مهتطیلی با طول خط جریان متفاوت روی هم انجام می نود، اط عات از اعماق مختلرف به دسب می آید، که می توان از آن برای ساخب مقاطع عمودی استفاده کرد درحالی که ساخب مقاطع سه بعدی برا انجرام Newton - quasi - 3 Newton - Gauss - 4 Voxler - 1 Rockwork - 2 -------- صفحهٔ بعد -------- 02 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک آرایش پل-دایپل یا دایپل- دایپل معمول می باندا همچنین با تلفیق داده های مقاطع دایپل-دایپل نزدیک به هم می تروان نقشه های مربوط به اعماق مختلف نیز تهیه کردا به منظور رسرم نقشره هرای پربنردی داده هرای آی پری از نررم افزارهرای ژئوسافب و سورفر استفاده می نودا تعبیر و تفهیر، ابزاری اسب که ژئوفیزیکد ان ها را قادر می سازد که داده های خام به دسب آمده از اکتشافات به روIP را به زبان قابل فهم زمین نناسان و صاحبان معادن تبدیل کند ا قبل از هر چیز هدف تعبیر و تفهریرIP ،تعیرین وسرعب نیب و ابعاد ماده معدنی قابل پ ریزه مورد اکتشاف می باند، به طوری که بتوان محل گ مانه ها را به طور منطقری جانمرایی کردا هدف دوم این اسب که تاحدی بتوان مشخص کرد که جهم پ ریزه ارز اقتصادی دارد ی ا نه، کره ایرن مهرئله بره لی دل غیر هدفمند بودن روIP سثال برانگ یز مری بانردا تعبیرر و تفهریر کمری اط عرات پ ریزاسریون القرایی بره طرور قابل م حظه ای نهبب ب ه رو مقاومب سنجی الکتریکی تر ده یچیپ می باندا پاسخ ها یIP به طرور تحلیلری بررای انرکال ساده چون کره، بیضوی، دایک، کنتاکب های عمودی ها هی و ال ی افقری محاسربه نرده انرد ؛ کره مرا را قرادر بره کرارگ یر ی رو های تعبیر و تفهیر غی رمهتق می می نمایدا مدل سازی آزمایشگاهی3 نیز می ت واند برای تعبیر و تفهیرIP بکرار گرفتره نودا برای مثال می توان مقاومب ظاهری قطعه ا ی ژالتین سولفات مس با انرکال و مقاومرب هرای مختلرف را کره در آب غوطه ور نده، اندازه گیری نمودا لیکن بیشتر تعبیر و تفهیرهایIP صرفاً کیفی می بانند ا پارامترهای ساده ا ی از آنومرالی مان ند تیزی2 ، تقارن، ندت و توزیع فضایی می تواند جهب تخمرین موقعیرب، گهرتر جرانبی، نریب و عمرق زون هرا ی آنومالی بکار گرفته نوندا واضح اسب که تعبیر و تفهیر کامل اط عات تنها بر اساس داده هرای ژئوفیزیرک امکران نردارد، بلکه ع وه بر آن اط عات زمین نناسی و ی کان نناس ً ی (مرث اط عرات چراه هرا ) و اط عرات نانری از دیگرر رو هرای ژئوفیزیکی بکار رفته در آن محل به تعبیر و تفهیرکمک بزرگی می کنندا بااین وجود محدودیب های پریش رو در تعبیرر و تفهیر روIP :عبارتند از 1 - تعبیر و تفه یر صرفاً بر اساس داده های IP با ابهام روبرو ا سب ا ی درنت جره کنتررل هرا ی مهرتقل ژئروفیزیکی و زمین نناسی جهب تمایز بین داده های مختلف پ ریزاسیون القایی باید انجام نودا 2 - تعبیر و تفه رها ی محدود به ساختمان های ساده زمین نناسی مری بانرد و در مرورد انرکال پیچیرده تعبیرر و تفه یر کامل غی رممکن می باندا 3 - تاثیر توپوگرافی و تغییرات مقاومب نزدیک سط حی می تواند اثر تغییرات تر قی عم را پنهان کندا 4 - عمق نفوذ رو محدود و متاثر از حداکثر توان انرژی الکتریکی که می تواند به زمین تزریق نود و مشرک ت پهن کردن کابل های طویل می باندا ع وه نی بر ا گاهی منبع ایجادIP دارای اهمیرب اقتصرادی نمری ،بانرد ً مث زون ها ی خردنده حاوی آب و رسوبات حاوی گرافیب می توانند اثراتIP ندید ایجاد کنندا 1 -Laboratory modelling 2 -Sharpness -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-روش پالریزاسیون القایی 03 دانش زمین نناسی نقش بهیار مهمی در اکثر نرایط اکتشافی بازی می کند و مفهر باید حدی از دانش زمین نناسی را دارا یا نی زم نناس آننا به ناحیه را در کنار خود دانته باندا استدالل ها ی زمین نناسی بوته آزمایشی برای مدل های ژئوفیزیکی می باند و نرایط زمین نناسی در قالب انکال هندسی و تباین خواص فیزیکی آن ها نرایط مرزی را برای تعبیر و تفه ری ژئوفیزیکی فراهم می کندا اصول همکاری دقب خوبی را برای تعبیر و تفهیر ژئوفیزیکی فراهم می کند و میتوان گفب حجم اط عات به دسب آمده از تلفیق رو های متعدد ژئوفیزیکی بیشتر از مجموع اط عات تعبیر و تفه رها ی ی منفرد می باندا در این مورد اط عات نناخته نده زمین نناسی ناحیه (مربوط به نقشه ًهای سطحی و احتماال حفاری)، تعبیر و تفهیر مربوط به خود را فراهم می کند که باید با دیگر اط عات ادغام نودا غالباً روIP سری اط عات متعددی تولید می کند که اگرچه همه آن ها ماهیب الکتریکی دارند ولی هرکدام اط عات مربوط به خود را عرضه می کنندا بنابراین تعبیر و تفهیر مجزایIP ، مقاومب سنجی، پتانهیل خودزا و الکترومنیتیک که می تواند طی یک پیمایش فشرده الکتریکی به دسب آیند و بعضی مواقع یک سری اط عات مشخص الکتریکی، برای مثال داده هایIP مرسوم و داده ها یIP طیفی از همان پیمایش، نیز می تواند اط عات مهمی فراهم کندا در کل رو های تعبیر و تفهیر بر اساس موارد زیر می:بانند 1 - مطالعات موردی3 و تجربه ا ی که در این زمینه به دسب دیآیم ا تجارب بره دسرب آمرده در مطالعرات مروردی قبلی، دانش گران بها یی برای مُفهر به وجود می آورد ولی تعداد کم ی از ژئوفیزیکدان ها این تجارب را دارندا 2 - مطالعه مدل های فیزیکی2 که در آن اثراتIP به با کرارگ ری ی مردل هرای مینیراتوری نربیه سرازی و مطالعره می نو ندا این مدل ها می توانند اجهام واقعی قابل پ ریزه بانند ولی مشکل، اجتناب از جریانرات نردت براال می باند که برای ایجاد یک سیگنالIP قوی موردنیاز اسبا همچنین ثابب نده که ایجاد مواد کام ً همگن با خواص پ ریزاسیون دقیق و کنترل مقاومب های یکدسب و تباین مقاومب هرا در مرواد تشرک لی دهنرده مردل، مشکل می باندا 3 - محاسبه تئوریک منحن ها ی یIP و مقاومب که در آن فرم سه ،بعدی قانون اهرم) (V=R I ، جهرب محاسربه تئوریک منحن ها ی یIP و مقاومب مورداستفاده قرار ا رد یگیم 4 - منحن ها ی ی مبنا7 که در آن انطباق منحن ها ی ی صحرایی و منحن ی هرا ی مبنرا یرا اسرتا ندارد، سرالیان زیرادی مخصوصاً در رو های مقاومب سنجی مورداستفاده قرارگرفته اسبا این رو، ساده، سریع و دقیق می بانرد ولی مُفهر باید دسته ا ده یچیپ ی از منحن ها ی ی تئوریک را در دسترس دانته باندا همچنین هندسه الیه های زی رسطح ی باید مفروض گردد که خطا در آن می تواند خ طای کلی ایجاد کندا 5 - تعبیر و تفهیر مهتقیم که در آن توان یم به با کارگ یر ی پتانه لی هرا ی مشراهده نرده بره یرک حرل مهرتقیم ساختارهای مقاومب زی رسطح ی نایل ندا درگذنته رو مهرتقیم تعبیرر و تفهریر داده هرایIP و مقاومرب 1 -Case history studies 2 -Physical model studies 3- Master Curve -------- صفحهٔ بعد -------- 00 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک معموالً استفاده نمی ند، چون رقومی کردن داده ها خهته کننده به و کارگ یر ی کامپیوتر برای ژئوفیزیکدان های صحرایی معمول نبود ا ولی امروزه با رقومی ندن داده ها و به کارگ ری ی کامپیوتر این امر امکان ری پذ نده اسبا 6 - مدل سازی رقومی که امروزه با افزایش سرعب کامپیوترها بهیار متداول نده اسبا اگرچره زمرین در بیشرتر پروژه ها ی اکتشافی ا ز الیه های افقی تشک یل نده، گاهی تغییرات جانبی در مقاومرب وIP وجرود دارد کره در نیا حالب منحن ها ی ی مبنا را جهب تعبیر و تفهیر نمری تروان بکرار برردا ایرن مهرئله منجرر بره تحقیرق در رو های مدل سازی ریاضی انکال هندسری یز رسرطح ی مختلرف و بکرار گیرری تکنیرک هرای مردل سرازی رقومی ند ه اسبا این رو ها روزبه روز با توسعه کامپیوترهای رقومی فراگیرتر نده اسبا نحوه نگار گزار، در پیوسب3 آمده اسب ا 2 - 3 - مشخصات کادر فنی و تجهیزات 2 - 3 - 0 - مشخصات فنی دستگاه های اصلی در اندازه گیری پ ریزاسیون القایی همزمان اخت ف پتانهیل (مقاومب ویژه)، پتانهیل خودزا(SP) 3 و پ ریزاسیون القایی(IP) اندازه گیری می نودا این دستگاه ها نهبتاً پیچیده و حجیم می بانند و در میان دستگاه هایی که معموالً در رو های اکتشافات ژئوفیزیک زمینی بکار می روند، بعد از رو های لرزه ای، از همه گران تر و ازلحاظ مخارج ماهیانه عملیاتی، تقریباً با د ستگاه های گرانی سنجی قابل مقایهه اسبا ازلحاظ کار صحرایی نیز در مقایهه باکارها ی مغناطیهی- الکترومغناطیس و پتانهیل خودزا کندتر می باندا دستگاه های اصلی در پیمایش پ ریزاسیون القایی نامل سه قهمب عمده می باند: بخش منبع انرژی، بخش فرستنده جریان و بخش گیرندها 2 - 3 - 1 - 1 - من بع تغذیه2 منبع تغذیه می تواند به نکل باطری یا ژنراتورهای بنزینی یا دیزلی باندا اینکه از باطری یا ژنراتور استفاده نود به دستگاه فرستنده و نیز عمق کاو بهتگی داردا در کارهای سطحی و غیرعمیق می توان از پک ها ی باطری استفاده کرد، ولی در کارهای اکتشافی عمیق باید از موتور ژنراتور برق با توان های متفاوت بهته به عمق کاو استفاده نمودا البته ( عمق کاو ع وه بر قدرت دستگاه به آرایش مورداستفاده و نرایط زمین ازنظر مقاومب الکتریکی) نیز وابهته اسبا دستگاه های ی تول دنده توسط نرکب ها ی مختلف از موتور ژنراتورهای مختلفی استفاده می کنند ولی به طورمعمول موتور ژنراتورها در سیهتم آی- پی جریان متناوب سه فاز با فرکانس56 - 866 هرتز با توان3 - 26 کیلووات تولید و استفاده می کنندا در مواردی که به جریان با ندت و توان از ین کم باند از بهته ها ی باطر ها ی ی انباره ا ی ساده که به مبدل7 2-Self- Potential 1-Power Source 2-converter -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-روش پالریزاسیون القایی 05 (هی تعب نده در ت رانهمیتر ) متصل نده به عنوان منبع تغذیه استفاده می نودا هرچه توان موتور ژنراتور بیشتر باند وزن آن هم افزایش ابد ییم مث ً موتور ژنراتورهای با توان7 کیلووات حدود35 کیلوگرم و موتور ژنراتور76 کیلووات حدود 566 کیلوگرم وزن دارندا موتور ژنراتورهای توان باال ب رای کار با آرایش های تر عی وس و نفوذ به اعماق بیشتر بکار می روندا 2 - 3 - 1 - 2 - دستگاه فرستنده یا ترانسمیتر ترانهمیتر بخشی از دستگاه های پ ریزاسیون القایی می باند که جریان دریافتی از موتور ژنراتور یا منبع تغذیه باطری را با ایجاد تغییراتی به خروجی می فرستد، این تغییرا ت نامل تغییر در ولتاژ و تغییر در نکل خروج جریان می باندا در بحث ولتاژ معموالً جریان ورودی با ولتاژ276 ولب به ترانهمیتر در خروجی به ولتاژ256 تا5666 ولب به صورت انتخابی و بر اساس مدل دستگاه تبدیل می نودا جریان خروجی دارای ندت3 تا26 آمپر می باندا در مورد نکل جریان خروجی، در کل جریان می تواند در دو نکل حوزه فرکانس یا حوزه زمان به زمین تزریق گرددا در حوزه فرکانس، جریان خروجی به صورت جریان متناوب مربعی نکل3 با فرکانس کمتر (3/6 تا36 هرتز) می باند، ولی در حوزه زمان، جریان خروجی به جریان مهتقیم پالهی با سیکل ت کراری رونن ( T ) ، خامو (θ ً) و معکوس که معموال=2 θ T= ثانیه و قابل مقایهه با جریان متناوب مربعی نکل با فرکانس325 /6 هرتز می باند، تبدیل می کندا این دو نوع جریان اولیه تولیدنده توسط ترانهمیتر فقط ازنظر فرکانس گر ی کد ی با متفاوت می باند و ترانهمیتر می تواند هرک دام یا هر دو را تولید و از طریق دو الکترود جریانA وB به زمین تزریق نمایدا جریان ورودی توسط کابل ژنراتور وارد ترانهمیتر می نود و جریان خروجی توسط سیم به الکترودهایی که به زمین متصل نده اند، تزریق می گرددا معموالً ترانهمیترهای تا256 وات با منبع باطری و ترا نهمیترهای256 تا3666 وات با منبع باطری یا موتور ژنراتور و ترانهمیترهای با توان بیش از 3666 وات صرفاً با منبع موتور ژنراتور کار می کنندا 2 - 3 - 1 - 3 - دستگاه گیرنده یا رسیور رسیور می تواند همزمان اخت ف پتانهیل (جهب محاسبه مقاومب مخصوص الکتریکی) ، پ ریزاسیون القایی(IP) و پتانهیل خودزا(SP) را اندازه گیری و نمایش دهدا در دستگاه های گیرنده ابتدا پتانهیل خودزا ی موجود در زمین خنثی و سپس اندازه گیری اخت ف پتانهیل وIP انجام می نودا این دستگاه ها نیز معموال ً برای اندازه گیری در حوزه زمان (نارژابیلیته یا پ ریزابیلیته) یا ح وزه فرکانس (اندازه گیری اخت ف پتانهیل در دو فرکانس مختلف) ساخته می نوندا برای اندازه گیری در حوزه زمان و حوزه فرکانس گیرنده های متفاوتی ساخته می ن نو دا در دستگاه های اولیه نمایش مقادیر به صورت عقربه ای (آنالوگ2) انجام می ند ولی امروزه دستگاه های گیرنده دیج یتال و دارای حافظه، قابل اتصال از طریق سیم رابط به کامپیوتر می باند و در بعضی دستگاه ها قادر به محاسبه مقاومب ویژه و نمایش منحنی های افبIP نیز 3-Square Wave 1-Analog -------- صفحهٔ بعد -------- 06 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک می بانند و حتی می تواند فضای زیر منحنی افب پتانهیلIP ً را به چند پنجره (مث36 پنجره) تقهیم کرده و عددIP مربوط به هر پنجره را نمایش دهدا وزن رسیورها معموالً کمتر از6 کیلوگرم می بانندا درمجموع برای فرستنده با توان7 کیلووات، سیهتم مورداستفاده در حوزه زمان، وزنی حدود96 کیلوگرم دارد که نصف آن مربوط به موتور ژنراتور می باندا رسیور با وزنی حدود6 کیلوگرم نهبتاً سبک و به راحتی می توان آن را در طول خط پیمایش حمل کرد ا ولی موتور ژنراتور و ترانهمیتر در موقعیب مناسب و نزدیک به منطقه پیمایش ثابب نگه دانته می نوندا جهب محاسبه نارژابیلیته نیاز به اندازه گیریΔVIP داریم که می تواند حتی کمتر از یک میلی ولب باند و برا ی افزایش نه بب سیگنال به نوفه باید جریان اولیه به اندازه کافی بزرگ باندا اگر مقاومب اتصال الکترود جریان زیاد باند نیاز به افزایش جریانI با استفاده از موتور ژنراتورهای قوی تر و سنگ تر نی خواهیم دانبا 2 - 3 - 2 - مشخصات وسایل و ابزار جانبی در کنار دستگاه های اصلی، وسایلی مورداس تفاده قرار رند یگیم که نامل الکترودها و کابل های رابط می بانندا 2 - 3 - 2 - 1 - الکترودها در اندازه گیری هایIP ، الکترودها به دو دسته تقهیم می نوند؛ الکترودهای جریان که جریان خروجی ترانهمیتر را به زمین می فرستند، معموالً از میله های فلزی مانند فوالد ضدزنگ3 که در زمین کو بیده می نوند استفاده می نودا در عمل جهب اتصال بیشتر به زمین و کاهش مقاومب اتصال و درنت جه ی افزایش نهبب سیگنال به نوفه می توان از ها لی فو ی آلومینیمی که در زمین دفن می نوند یا سطل های حلبی که در زمین مدفون گردیده اند استفاده نمودا گاهی در زمین های خشک جهب اتص ال مناسب الکترودها به زمین، محل اتصال با آب یا گاهی با آب نمک آغشته می گرددا در این حالب باید زمان کافی جهب نفوذ آب دار ی و پا ندن وضعیب زمین قبل از اندازه گیری مهلب دادا الکترودهای پتانهیل که جریان ثانویه را از زمین به گیرنده می رسانند جهب جلوگیری از انتقال نوفه نانی از پ ریزه ندن الکترودها، در حوزه زمان از ظروف سفالی متخلخل که حاوی محلول یک نمک فلزی که یک الکترود از همان فلز در آن جریان را به کابل های رابط هدایب می کند (الکترودهای غیرقابل پ ریزه2) استفاده می نودا نی بد جهب ًمعموال از محلول نمک سولفات مس آب( دار کات کبود ) در ظروف سفالی که یک میله مهی غوطه ور در آن جریان را به کابل رابط انتقال می دهد، استفاده می نودا می توان بجای سولفات مس از کلرید کادمیم له ی و م کادمیمی استفاده کرد که البته گران تر اسب و فراهم کردن آن همه جا امکان نداردا در حوزه فرکانس، الکتر ودهای پتانهیل می تواند به طور ساده نامل له یم ها ی فلزی باند زیرا جریان مهتقیم نانی از پتانهیل خودزا یا پ ریزه ندن الکترودها باعث اغتشا در جریان متناوب ارسالی نمی گرددا Stainless Steel - 1 Polarizable electrods - Non - 2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-روش پالریزاسیون القایی 03 مدل ها( یی از الکترودهای غیر پ ریزه که دیواره نفاف ا شه ین ی یا پ ستیکی) دارند به اپراتو ر امکان دهد یم که سطح محلول را مشاهده و اطمینان حاصل کند که میله مهی به خوبی در آن غوطه ور می باندا ظروف سفالی باید هر نب در طشت ی که با محلول پرنده نگهداری نود تا برای روز بعد آماده بکار باندا 2 - 3 - 2 - 2 - کابل های رابط کابل هایی که جریان خروجی ترانهمیتر را به الکتروده ای جریان وصل می کند و نیز کابل هایی که الکترودهای پتانهیل را به گیرنده (رسیور) وصل می کند باید دارای مشخصه هایی بانندا این کابل ها ع وه بر مقاومب در مقابل کشش باید بتوان ن د ضمن تحمل ولتاژهای باال در حدود7 یک لوولب و36 آمپر، رسانندگی خوبی نیز دانته بانندا بدین جهب در کابل های فرستنده، جریان از کابل هایی که چند رنته سیم فوالدی و چند رنته سیم مهی دارند استفاده می نود، ولی در کابل های گیرنده می توان فقط از کابل های رنته ا ی مهی استفاده نمودا ع وه نی بر ا کابل های رابط باید به خوبی ازنظر الکتریکی ایزوله بانند و امکان نشب جریان به زمین و بالعکس در طول مهیر را ندهند و همچنین وزن آن آن ها چنان سنگین نباند که نتوان به راحت( ی با آن کار کردا باید در اطراف الکترودهای جریان به خاطر اخت ف ولتاژ و ندت ان ی جر زیاد) احتیاط الزم امنیتی به عمل آیدا جهب گهتردن و جمع نمودن کابل ها از قرقره ها ی مخصوص استفاده می نودا قرقره ها ،بایهتی تا حد امکان سبک محکم و دارا ی طراحی مناسب جهب سهولب در باز کردن وپیچیدن کابلها و همچنین دارای پورت خروجی مناسب برای اتصال به ترانهمیتر و رسیور بان ن دا جهب سهولب اتصال و قطع اتصال کابل ها به الکترودها از ها ره یگ ی سوسماری3 با جنس فوالد ضدزنگ استفاده می نودا به منظور افزایش راندمان در اندازه ها یریگ ی آی پی و به حداقل رساندن زمان جابه جایی کارگران مابین ایهتگاه های اندازه گیری، نرکب های ی تول دکننده ، تجهیزاتی نظیر کابل های با چندین خروجی و جعبه تقه می یا سویچ با کس2 را نیز تولید می کنندا مدل ها ی ابتدایی این گونه تجهیزات در داخل کشور نیز ساخته می نودا این کابل ها عموماً از چند رنته سیم مجزا و ایزوله تشکیل نده اند که در هر متراژ مشخصی از آن ها یک خروجی وجود داردا در هرکدام از خروج ها ی یک رنته سیم از درون کابل، منشعب و برای اتصال به الکترودهای پتانهیل در نظر گرفته نده اندا ازآنجاکه رنته ها میس در کنار هم در یک کابل قرار دارند، پونش این سیم ها بایهتی از مواد با کیفیب خوب تهیه نده باند تا به مرور زمان اتصال مابین رنته سیم ها برقرار نشودا سویچ باکس وظیفه انتقال نرم افز اری محل اندازه گیری ایهتگاه ها را عهده دار می باندا به این ترتیب که بعد از پهن ندن کابل روی زمین و اتصال تمام الکترودهای پتانهیل به کانال های مرتبط، اپراتور در محل استقرار دستگاه، عمل جابه جایی محل ایهتگاه های اندازه گیری را توسط سویچ باکس انجام می دهدا Aligator clips (Cord clips) - 1 Switch Box - 2 -------- صفحهٔ بعد -------- 07 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 2 - 3 - 3 - مش خصات کادر فنی انجام خدمات پرسنل موردنیاز در انجام یک پیمایشIP در عملیات صحرایی و دفتر ،ی نامل کارنناسان تکنه ها نی و کارگران می باندا 2 - 3 - 3 - 1 - کارشناس مسئول کارنناس مهئول انجام عملیات پ ریزاسیون القایی باید یک کارنناس دارای مدرک حداقل فوق لی هانس ژئوفیزیک با سابقه ب یش از5 سال کار مفید در زمینهIP یا فوق لی هانس رنته ها ی اکتشاف معدن و یا زمین نناسی اقتصادی با سابقه بیش از8 سال کار مفید در زمینهIP باندا کارنناس ژئوفیزیک مهئول پروژه و طراح نبکه پیمایش خواهد بود و بر روند کلی عملیات نظارت و راهنما می باندا ع وه بر ا نی تلفیق نتایج با نرایط زمین نناسی منطقه، پرداز داده ،ها ترسیم نقشه های نهایی، تعبیر و تفه یر نتایج و ته یه گزار نهایی و نیز تغییر نبکه پیمایش با توجه به نتایج اولیه و بهبود آن وظیفه کارنناس مهئول می باندا 2 - 3 - 3 - 2 - کارشناس صحرایی کارنناس صحرایی باید حداقل دارای مدرک کارنناسی در زمینه ژئوفیزیک، معدن یا زمین نناسی باتجربه بیش از7 سال در کار صحرا یی و بردانب های پ ریزاسیون القایی باندا وظیفه کارنناس صحرایی هدایب عملیات صحرایی، اجرای نبکه بند ی، مطالعه دستورالعمل کار با دستگاه ها، آموز آن به تکنه ها نی ، برطرف کردن مشک ت احتمالی طی بردانب های صحرایی، انجام محاسبات روزانه و ترس یم اولیه نتایج صحرایی، ارتباط دائم با نی زم نناس ،منطقه یا کارفرما تعبیر و تفه ری اولیه (صحرایی) داده ها و نظارت بر کار تکنه ها نی می باندا 2 - 3 - 3 - 3 - تکنس ها نی تکنهین ها (دو نفر) باید حداقل دارای مدرک دیپلم ریاضی ، تجربی یا فنی و بیش از5 سال تجربه در زمینه کاری بانندا وظیفه تکنهین ها کار با ترانهمیتر و رسیور، مراقبب و محافظب از دستگاه ها و نظارت بر عملکرد کارگران؛ چه ازنظر عملکرد صحرایی و چه ازنظر مهائل حفاظتی؛ و همچنین انتقال داده ها به کامپیوتر می باندا در پایان هر روز عملیات صحرایی تکنه ها نی باید ضمن نظارت بر جابجایی دستگاه ها و اطم نان ی از حمل سالم آن ها،کابل های جریان و پتانه یل را مورد بازبینی قرار دهند تا در صورت زخمی ندن پونش آن ها، نهبب به ترمیم یا تعویض آن ها اقدام نمایندا همچنین نظارت بر انتقال هر آنچه در صحرا موردنیاز می باند و جمع آور ی آن ها در پایان هر روز کاری وظیفه تکنه ها نی می باندا جهب انجام این امر می توان لیهتی تهیه و بر اساس آن اقدام نمودا 2 - 3 - 3 - 4 - کارگران کارگران معموالً غیرماهر بوده ولی در نروع کار باید نحوه انجام کار و مهائل ایمنی مربوط به کار با برق ول تاژ باال توسط تکنهین ها به آن ها آموز داده نودا وظیفه کارگران، حمل و آماده سازی الکترودها، گهتردن کابل ها و جمع آوری -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-روش پالریزاسیون القایی 02 آن ها، ایجاد حفره و چاله جهب الکترودهای جریان و پتانهیل، حمل دستگاه ها و لوازم از اتومبیل به محل کار و بالعکس و پیروی از دستورات گروه فنی می باندا 2 - 3 - 0 - چک لیست وسایل و کارکنان جهب اطمینان از آمادگی همه وسایل، تجهیزات و پرسنل موردنیاز انجام یک پروژه ژئوفیزیکی، معموالً لیهتی تهیه و همه موارد الزم در آن قید می نودا دلیل این کار این اسب که گاهی به خاطر فرامو کردن یک مورد به ظاهر اهم یب یب کل انجام پ روژه برای یک روز و گاه ی برای چند روز به صورت ناخواسته تعطیل می نودا 2 - 3 - 4 - 1 - چک لیست وسایل و تجهیزات در اینجا باید همه وسایل و تجه زات ی موردنیاز حتی آن ها یی که کم اهم بی جلوه می کنند آورده نودا گاهی یک ابزار ممکن اسب در طول یک پروژه اص ً مورداستفاده قرار نگیرد ولی د ر صورت نیاز و نبود آن، کار متوقف نودا 2 - 3 - 4 - 1 - 1 - تجهیزات اصلی نامل تجهیزاتی می نود که نروع یا انجام کار بدون آن ها امکان پذیر نمی:باند و عبارتند از 1 - )منبع تغذیه (بهته باطری یا موتور ژنراتور، که قبل از اعزام به محل انجام پروژه باید از س مب و آمراده بکرار بودن آن ها (نا رژ بودن باطر ها ی ) مطمئن ندا 2 - ترانهمیتر باید آماده بکار باندا 3 - رسیور باید آماده بکار باند ، همچنین باطر ها ی ی داخلی آن باید نارژ باندا 4 - لپ تاپ حا وی برنامه های نرم افزاری مربوطه همراه باندا 5 - کابل ها، سیم ها و قرقره ها باید سالم و آماده بکار بانندا 6 - الکترودهای پتان هیل باید سالم، تمیز و از نب قبل در محلول کات کبود غوطه ور نده بانندا معموالً باید چند الکترود پتانهیل یدکی همراه دانته بانید چون ممکن اسب در طول عملیات مخصوصاً در نواحی کوههتانی رها ندن آن ها از دسب کارگران باعث نکهتن آن ها نودا الکترودهای جریان ره ی و گ ی هرا سوسرماری بایرد تمیز و تعداد ی اضافه نیز در دسترس باندا 7 - ا تومبیل صحرایی باید دو دیفرانهیل، دارای بیمه نامه نخص ثالث و از هر نظر سرالم و سروخب کرافی همرراه دانته باندا در نواحی دور از آبادی الزم اسب برای حمل کارگران نیز اتومبیل مناسبی به خدمب گرفته نودا 2 - 3 - 4 - 1 - 2 - تجهیزات کمک ی :تجهیزات کمکی نامل موارد زیر اسب 1 - ابزار ها مانند پیچ گونت ،ی در سایزهای موردنیاز انبردسب ،نیچمیس و آچارهای موردنیازا 2 - میسیب کوتاه برد تاکی-واکی مخصوصاً در نواحی کوههتانی جهب ارتباط بین افراد اکیپا -------- صفحهٔ بعد -------- 51 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 3 - لنب برق جهب پونش دادن سیم های زخمی ی و ا زوله کردن آن هاا 4 - دبه بنزین اضافی و روغن موتور برای موتور ژنراتورا 5 - باطری یدکی برای رسیورا 6 - کات کبود و نمک جهب استفاده الکترودهاا 7 - چکش یا پتک، بیل، کلنگ، بیلچه و دستکش ایمنیا 8 - یک دستگاه اهم متر در صحرا مخصوصاً مواقعی که مشکلی پیش بیاید بهیار کارساز خواهد بودا 9 - در نواحی خشک و دور از آبادی الزم اسب چندین دبه آب جهرب مرطروب کرردن محرل الکترودهرا ی و د گرر مصارف همراه باندا 11 - در نواحی دور از نهر الزم اسب نهار و مواد خوراکی و نون دن ی ی برای همه افراد اکیپ فراهم و همراه باندا 11 - جعبه کمک ها ی اولیه پزنکی حاوی کیب نیش مارا 12 - زی رانداز یا صندلی تانو صحرایی برای کادر فنی مخصوصاً اپراتور رسیورا 13 - کیف محتوی نونب افزار و کاتالوگ دستگاه هاا 14 - ،پرونده پروژه (قرارداد، طراحی اولیه موافقب نامه ها ، اط عات زمین نناسی )ا ره ی و غ 15 - اسیپیج یا کمپاس، نقشه های توپوگرافی یا عکس های هواییا 16 - کپهول اطفاء حریق برای اتومبیلا 17 - پودر اطفا ء حریق برای موتور ژنراتورا 18 - لوازم نخصی و کوله پشت یا 19 - دوربین عکاسی جهب گرفتن عکس ها ی الزم در گزار ا 21 - متر یا طناب متراژ نده به همراه اسپری رنگا 2 - 3 - 4 - 2 - چک لیست کارکنان در کنار کادر فنی، نیروی انهانی الزم نامل راننده و کارگران می باندا راننده باید دارای گواهینامه رانندگ و ی آگاه به اط عات اولیه فنی اتومب لی بوده ،و تجربه رانندگی در نواحی صحرایی کوههتانی و جاده ها ی خاکی را دانته باندا کارگران از افراد بومی هر منطقه بکار گرفته می نوند بدین لحاظ نمی توان نرایط محکمی برای آن ها در نظر گرفب چون ممکن اسب کارگران با نرایط مطلوب در منطقه وجود ندانته باندا ولی بهر حال کارگران باید تا حد ممکن دارای :نرایط ذیل بانند 1 - دارای فیزیک بدنی مناسب جهب کار در نرایط بیابانی یا کوههتانی و تحمل نرایط سرما ی ا گرما و نیز توان فیزیکی الزم جهب حفر چاله ها ی دفن حلب ها و کوبیردن پترک روی الکترودهرای میلره ای جریران و حمرل دستگاه های وزن نی سنگ آی- پی را دانته باندا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-روش پالریزاسیون القایی 50 2 - حداقل سواد برای خواندن نماره ایهتگاه های اندازه گیری را دانته باندا 3 - معموالً سن کارگران بین38 تا45 سال برای نیا کار مناسب می باندا 4 - الزم اسب کارگران در مدت همکاری بیمه تامین اجتماعی و حوادث نوندا 5 - در بعضی مناطق به خاطر سختی حمل ونقل دستگاه ها و دوری محرل عملیرات از جراده هرای دسترسری الزم اسب با استقرار چادر و خیمه دستگاه ها در محل مهتقر و برای نب از دو نفر نگهبان استفاده نود که در این حالب باید نگهبانان نرایط الزم مانند قدرت جهمی و روحی و عدم ترس از ماندن در مناطق پرت در هنگام نب را دانته بانندا 2 - 0 - نحوه محاسبه حق الزحمه 2 - 0 - 0 - عوامل تأثیرگذار در هزینه ها درانجام هر پروژه ژئوفیزیکی یکی از مهائل هزینه انجام پروژه می باند که برآورد آن قبل ازانجام پروژه ضروری می باند و در بحث مطالعات فنی- اقتصادی باید انجام پروژه را توج یه اقتصادی نمایدا در یک پروژه ژئوفیزیکی پ ریزاسیون القایی عوامل تأثیرگذار در هزینه:ها عبارتند از 1 - هزینه استه ک دستگاه های ژئوفیزیکی و مواد مصرفی 2 - هزینه خدمات کارنناس و کادر فنی صحرایی 3 - هزینه کارگری 4 - هزینه حمل ونقل و اتومبیل صحرایی موردنیاز 5 - هزینه اسکان و تغذ یه 6 - هزینه دفتری نامل طراحی اولیه تا پرداز داده ها ، ترسیم نقشه ها و گزار هی نو ی نهایی 2 - 0 - 2 - بازده چون هزینه های انجام عملیات ژئوفیزیک بر اساس هزینه در روز تعریف نده بنابراین باید میزان راندمان صحرایی یعنی حجم کاری که در یک روز باید انجام نود نیز تعریف گرددا بات وجه به اینکه نرایط انجام کار صحرایی به لحاظ نرایط توپوگرافی متفاوت می باند می ،توان راندمان صحرایی را برای سه محیط دنب تپه ماهور ی و کوههتانی تعریف کرد در نرایط دنب راندمان صحرایی به طور متوسط برای آرایش های الکترودی مختلف در رو پ ریزاسیون القایی 266 ایهت گاه اندازه گیری در روز و برای نرایط تپه ماهور ی386 ایهتگاه و برای نرایط کوههتانی366 ایهتگاه در روز می باندا -------- صفحهٔ بعد -------- 52 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 2 - 0 - 3 - ضریر شرایط مختلف اقلیمی و منطقه ای مناطق مختلف کشور ازنظر آب و هوایی و دسترسی به امکانات نهری نظیر جاده و امکانات رفاهی و زی رساخب ها و نرایط اجتماع ی و امنیتی بهیار متفاوت می بانندا برای رو های مختلف ژئوفیزیک تأثیر این ضریب می تواند متفاوت باندا مث ً برای رو ها یی که دستگاه ها و تجهیزات بیشتر و سنگ تر نی و گران تر ی دارند و پرسنل موردنیاز ازنظر کیفی و کم ی در حد باالتری می بانند عدد بکار برده نده در ف رمول عدد کوچک تر ی خواهد بود که منجر به خروجی بزرگ تر ی می نودا برای رو پ ریزاسیون القایی ضریب منطقه( ای به نکل رابطه2 - 3) تعریف می: نود 7.1 ) 7.0 (  R Rp )1-2( که در آنR ضریب منطقه ای حقوق عوامل نظارت کارگاهی اع م نده برای مناطق مختلف کشور توسط سازمان برنامه و بودجه کشور می باندا به هرحال ضریب منطقه ای به دسب آمده کوچکتر یا مهاوی R خواهد بودا 2 - 0 - 0 - تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش پالریزاسیون القایی جدول2 - 1 - تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش پالریزاسیون القایی شماره شرح واحد )بها (ریال 3 حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک به رو پ ریزاسیون القایی اکیپ روز 000 , 490 , 114 2 هزینه حمل افراد و وسایل از دفتر مشاور به کارگاه و بالعکس در جاده های آسفالتی کیلومتر 002 , 69 7 هزینه حمل افراد و وسایل از دفتر مشاور به کارگاه و بالع کس در جاده های خاکی کیلومتر 423 , 122 -------- صفحهٔ بعد -------- روش فصل ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم: روش مغناطیس سنجی 55 فصل سوم- بهره برداری 3 - 0 - کلیات 3 - 0 - 0 - معرفی روش از سه قرن پیش معلوم بود که زمین به صورت یک مغناطیس بزرگ و تا اندازه ای نامنظم رفتار می کند و اگر یک قطعه مگنتیب را ازیک نخ آویزان کنیم، در راستای معینی قرار میگیرد که نمال مغناطیهی اسب و در نزدیکی محور چرخش زمین قرار داردا نخهتین بار گیلبرت به این موضوع پی بردا تغییر این جهب ها در نزدیکی توده های آهن اولین بار موجب کشف توده های آهن گردید و اولین مقاله در این رابطه توسط تالن در سال3839 با نام" آزمون کانهارهای آهن با اندازه گیری های مغناطیهی" منتشر ندا مغناطیس سنجی قدیمی ترین ناخه ژئوفیزیک محهوب می نود و در چند دهه اخیر پیشرفب های قابل م حظه دانته اسبا بطور کلی میدان مغناطیهی زمین از سه قهمب اصلی تشکیل نده:اسب  دان یم ی اصل نی زم که منشا ی خل دا دارد و عامل بوجود آورنده آن مواد مذاب و متحررک داخرل ههرته نی زمر اسب ا  دان یم خارج ی نی زم که منشا خارج ی دارد و منشا آن ی،ونهفر تشعشعات خورن یدی دان ی و م ی ها مغناط یهی نیب یا اره یس یم باند ا  دان یم ی ها ی محل که منشا آن ها وجود توده ی ها مغناط یهی مدفون در پوسته نی زم یم باند ا منشا تغییرات میدان نیز همین نیروها می بانند ا تغییرات طوالن مدت ی میدان، منشا داخلی دانته و تغییرات کوتاه مدت منشا خارجی دارندا هدف از بردانب ی ها مغناط سی سنج ی همان اندازه یریگ مقدار دان یم ی محل ی نان از توده ی ها مغناط یهی مدفون در پوسته یم باند نیا ا توده ها مقدار و جهب بردار یعی طب نی زم در آن نقطه را ر یی تغ یم دهند می ناوت و هب این ترت یب به وجود آن ها یپ بردا برا ی اندازه یریگ مقدار و جهب م دان ی در یک نقطه از مغناط یس سنج استفاده می نود ا مغناط یس سنج ی ها ف کس گ بی، مولفه های دان یم را در سه جهب اندازه گیری می کنند اما ا مغناط یس سنج ی ها پروتون که امروزه در بردانب ی ها معدن ی بی نی شتر کاربرد را دارند مقدار دان یم کل را اندازه یریگ دی نما یم ا ی برا یا نکار کی )حهگر(سنهور و کی واحد اندازه گیری )دیجیتال(کنهول الزم اسبا سنهور ای بخش حهاس در ا نی مغناط یس سنج ها نامل کی ا ستوانه که داخل آن با کی عی ما ی غن از اتم ی ها یه دروژن پر نده و توسط کی چیپمیس احاطه نده، یم باند ا سیمپیچ توسط ی ها میس رابط با بخش ی ها گر ید که نامل باتر ی، بی تقو کننده ، و نمارنگر فرکانس اسب، ارتباط داردا در هر بار اندازه یریگ ان ی جر یفی ضع در زمان حدود ثان یه ب ه سنهور القا نده و سپس بعد از قطع جر ی،ان فرکانس دان یم هی ثانو القا یی اندازه گیری می طانغم تدن هب می ناد این ا می ناز دون سی نی زم در آن نقطه بهتگ ی دارد و بی ترت نیا به توان یم مقدار ندت کل دان یم را در هر نقطه به دسب آورد ا دستگاه ی ها امروز ی دان یم را با دقب 3/6 نان وته اندازه یریگ ند ی نما یم ا -------- صفحهٔ بعد -------- 56 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک همچنین مواد ازنظر مغناطیس نوندگی و مقدار ضریب خ ودپذیری مغناطیهی به سه دسته دیا ،مغناطیس پارامغناطیس و فرومغناطیس تقهیم می نوند ا در زیر تغییرات خودپذیری مغناطیهی برای تعدادی از سنگ ها و ها ی کان آورده نده اسبا جدول3 - 1 - میانگین خودپذیری بعضی از سنگ ها و کانی ها نوع میانگین خودپذیری 3 10 ( × SI ) نوع میانگین خودپذیری 3 10 ( × SI ) هماتیت 5 / 6 کرومیت 3 مانیتیت 6111 لیمونیت 5 / 2 زغال سنگ 12 /1 کوارتز 10 /1 - آندزیت 061 آهک 3 /1 سرپانتین 0/ 3 - 35 نمک 10 /1 - 3 - 0 - 2 - حوزه های کاربرد رو م غناطیس سنجی در حوزه های مختلف کاربرد داردا دستگاه های مغناط یس سنج :بهته به نوع عملیات و حهاسیب، کاربرد متفاوتی دارند 3 - 1 - 2 - 1 - کاربرد دستگاه های مگنتومتر پروتون  مطالعات کانهارهای آهن  مطالعات نفتی  نناسایی ذخایر معدنی فلزی و سولفیدی  نناسایی زون های گهله و همبری  له ها های مغناطیهی اطراف کانهارهای پورفیری  مطالعات پی سنگ  مطالعات نی زم گرما یی  آتش فشان نناس ی 3 - 1 - 2 - 2 - کاربرد دستگاه های مغناطیس سنج بخار سز یم ، پتاسیم یا روبیدیوم با پمپ نوری  مطالعات باستان نناسی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم: روش مغناطیس سنجی 53  تعیین موقعیب آلودگی های مغناطیهی در مطالعات زیهب محیطی  یافتن آثار ق طعات انفجاری قدیمی نظیر گلوله های توپ و مین یابی در عملیات نظامی  نناسایی حفره های زیرزمینی  نناسایی زیر گهل ها  نناسایی آب های زیرزمینی 3 - 2 - انجام عملیات صحرایی و برداشت اطالعات بردانب ی ها مغناطیس سنجی به سه صورت هوایی، زمینی و دریایی انجام می نود که به علب آنک ه بردانب ی ها دریایی و هوا یی ها ی دگ یچیپ و استانداردهای خاص خود را دارد در اینجا به آن پرداخته نمی نودا نتایج بردانب ی ها هوایی کوچک اس ی مق ( در کل ایران بردانب ی ها با فاصله پرواز5/3 کیلومتر ) و همچنین بخش یی ها از زون ی ها معدنی (ایران با فاصله خط بردانب کمتر566 متر و266 متر و حتی کمتر) توسط سازمان نی زم نناس ی و بعضی نهادها ی دیگر بردانب نده و موجود اسبا بردانب ی ها هوایی ممکن اسب با هلیکوپتر یا هواپیما و اخیراً با استفاده از پهباد انجام نودا بطور کلی در هر بردانب مغناطیس سنجی، ابتدا نبکه و رو بردانب طراحی و سپس عملیات صحرایی انجام می نود که در ادامه به آن می پرداز یم: 3 - 2 - 0 - طراحی عملیات صحرایی اولین قدم در طراحی یک بردانب ژئوفیزیکی، جمع آوری اط عات مربوط به سابقه مطالعات انجام نده و ک لیه داده های ژئو فیزیکی موجود در رابطه با هدف موردنظر اسب ا اط عات جانبی نظیر نحوه دسترسی به منطقه، فاصله تا ساختمان های موجود، خطوط راه آهن، جاده ،ها ی تأس هات الکتریکی، توپوگرافی و همچن نی موقعیب لوله ها، کابل ها و ی تأس هات بشری بایهتی تهیه نوندا مهم تر از موارد مذکور، دسترسی به نقشه ها، مقاطع ای و سایر اط عات مربوط به منطقه می باندا در بردانب داده های مغناطیس از اساسی ،ترین پارامترهای انجام عملیات صحرایی نیا اسب که مهأله به خوبی تعریف نودا برای این منظور چهار پرسش اساسی وجود دارد که بایهتی به خوبی پاسخ داده نوندا این پرسش ها عبارتند :از 1 - عمق هدف چقدر اسب؟ 2 - هندسه هدف چگونه اسب؟ 3 - مشخصات مغن اطیهی هدف چگونه اسب؟ 4 - محیط میزبان چیهب؟ -------- صفحهٔ بعد -------- 57 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک در اکثر موارد، یک نبکه گهترده برای نناسایی اولیه منطقه و تعیین نواحی بی هنجار ، انتخاب می نودا درصورت اثبات چنین ب ی هنجار یی ها ی توسط ارزیابی،های ابتدایی مناطق موردنظر باید با یک نبکه متراکم تر، مجدداً بردانب نوندا ای ن مهئله، باعث کاهش قابل توجه هزینه ها می نودا 3 - 2 - 2 - طراحی شبکه مغناطیس سنجی و انتخاب روش دو راه برا ی بردانب و هی ارا داده ها وجود دارد :پروف لی ی زن و هی ته نقشه در پروف لی ی زن کی مقطع بر ی رو نی زم اندازه گیری می نود در ا هی ته نقشه کی نبکه بر ی رو نی زم اده یپ و بردانب می نود در ا طراح ی نبکه بردانب، سه عامل را توان یم در نظر گرفب:  نوع ای نکل نبکه  فاصله خطوط بردانب  فاصله یا هتگاه ها ی رو هر خط بردانب ً معموال داده ی ها حاصل از نبکه بردانب به صورت نقشه ی ها پربند ی ارائه داده می نود ا پروف ها لی عمود بر توده موردنظر انتخاب می نود و اگر توده پنهان باند توان یم ساختارها ی نی زم نناس ی را موردبررس ی قرارداد و امتداد خطوط بردانب را عمود بر آن ها انتخاب نمودا فاصله ای هتگاه ها زین به گونه ای انتخاب می نود که بتوان به تعداد کاف ی از نهشته یا بی هنجار ی موردنظر اثر ثبب نمود، در غ ری نیا صورت ممکن ا سب تفه یر داده ی کل به دچار انتباه نودا برا ی ساختارها ی یا ره یدا امتداد بردانب اهم بی ندارد اما برا ی ساختارها ی یا له یم ارتباط ب ین امتداد پروف لی و امتداد ساختار با استفاده از احتماالت هندس ی قابل بررس ی اسب که در یا نجا به آن پرداخته ی نم نود ا در زیر طراحی بردانب های حهاس زمینی و بردانب ی ها معدنی بطور :جداگانه آورده نده اسب 3 - 2 - 2 - 1 - طراحی شبکه برداشت ی ها حساس زمینی این بردانب ها برای مگنتومترهای بخار سزیم یا روبیدیوم درنظر گرفته می نودا معموالً فاصله پروف ها لی در این نوع بردانب یک متر و ناید هم کمتر و فاصله ایهتگاه بهته به ت نظیم زمان اندازه گیری می تواند تا کمتر از36 سانتیمتر هم باندا 3 - 2 - 2 - 2 - طراح ی شبکه برداشت ی ها معدن ی در بردانب ی ها معدن ی اغلب از مگنتومترهای پروتون استفاده می نود و فاصله بردانب ها می تواند بین حدود 5 متر تا 366 متر برای فاصله ایهتگاه و فاصله پروفیل در نظر گرفته د نو ا فواصل 5 متری برای مطالعه رگه ی ها باریک معدنی و ً غالبا نامل مگنتیب یا توده یی ها که خاصیب مغناطیهی قابل توجه دارند پیشنهاد یم نود ا فواصل بیشتر برای مطالعه توده ی ها بزرگ تر و یا توده های پنهان مغناطیهی و یا هاله های پیریتی و پیروتیتی اطراف کانهارهای پورف،یری نناسایی روند کانی ی ها ی ساز احتمالی در نی رزم یز و یا روند گهل ها و عمق سنگ پی و اااا بکار می ا رود در نیا بردانب ها ی سع -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم: روش مغناطیس سنجی 52 می نود تا آنجا که ممکن اسب پروف ها لی عمود بر امتداد روند احتمال ی بی هنجار ی انتخاب دن نو ا در غیر این صورت بهتر اسب از نبکه مربعی استفاده نودا 3 - 2 - 3 - برداشت های صحرایی بهته به نوع عملیات برای ثبب موقعیب ایهتگاه بردانب، از رو های متفاوت استفاده می نودا در هر دو حالب بایهتی ایهتگاه مبنا در یک محل مناسب و بدون نویز مهتقر نود و قبل از نروع اندازه گیری در بردانب های حهاس با مگنتومترهای بخار سزیم ،یا موارد مشابه توان یم ً نبکه را با متر بر روی زمین پیاده نموده و در امتداد متر که کام به طور خطی بر روی زمین کشیده نده حرکب نمودا این رو برای کارهای خیلی دقیق و حهاس و در مهاحب ها ی کم و بدون توپوگرافی کاربرد داردا در این بردانب ها بایهتی همه نکات در ابتدا رعایب نود چون امکان تکرار در این بردانب ها کمتر اسبا بدین منظور هنگام بردانب داده ها:نکات زیر بایهتی مدنظر قرار گیرند  چون معموالً بردانب به ها طور پیوسته انجام رد یگیم ارتفاع سنهور، جهب سنهور ( با توجه بره کاترالوگ هرر دستگاه) و سرعب حرکب نخص بردانب کن نده از مواردی اسب که بایهتی موردتوجه قرار گیردا  چیه به عنوان وسیله فلزی که مغناطیس ایجاد می کند نباید در بردانب ها بکار رودا  در بردانب های ،ایهتگاهی با دستگاه مگنتومتر پروتون، معموالً در هر ایهتگاه اندازه گیرری هرا دو ترا سره برار انجام می نود تا از کیفیب و در ستی نتایج اطمینان حاصل نودا  جهب سنهور بایهتی مورد توجه بوده و هر نوع وسیله مغناطیهی بایهتی از سنهور کام دور باندا  برای بردانب های معدنی توان یم از مگنتومترهایی که خود دارایGPS ههتند یرا همرانGPS هرای دسرتی استفاده نمودا در کارهای تر قی دق توان یم یا از هتگاه ها ی نقشه بردار ی نده و یاGPS هرای دوکانالره اسرتفاده کردا  معموالً سنهور در جهب نمال قرار داده می نود تا بیشترین قطبش در سنهور اعمال نودا  ارتفاع سنهور از زمین نیز باید در طی بردانب ثابب باندا در هر مطالعه مغناطیس سنجی ضروری اسب که مقدار میدان در یک محل معین )(ایهتگاه مبنرا بره طرور مرترب اندازه گیری نود که بتوان با استفاده از آن، هم به طوفان ها ی مغناطیهی و هم به مقدار تغییرات روزانه میدان یپ برد ا تغییرات روزانه می تواند تا46 گاما یا بیشتر در روز نیز برسدا در پایان هر روز بردانب، تمام داده ها به رایانه منتقل نده و تصحیحات روزانه بر آن اعمال می نود تا همه داده هرا درنها یب به یک روز و زمان معین انتقال افته ی و قابل هه ی مقا بانندا اکثر دسرتگاه هرا برا متصرل نردن بره هرم تصحیح روزانه را به طور خودکار انجام می دهندا اما درصورتی که این کار بر روی دسرتگاه انجرام نشرود پرس از تخلیه اط عات بر روی رایانه نیز قابل انجام اسبا -------- صفحهٔ بعد -------- 61 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 3 - 2 - 0 - پردازش و تفسیر اطالعات 3 - 2 - 4 - 1 - نحوه پردازش اطالعات پس از تخلیه داده ها بر روی رایانه دستی و ویرایش داده ها و حذف مقادیر غی رمعمول ،داده ها به نرم افزار منتقل نده و سپس محاسبه نبکه نقاط (گرید3 ) انجام می نود ا پس از آن با استفاد ه از منوها ی نرم افزار، پرداز ها ی مختلفی بر روی داده ها انجام می نود ا این پرداز ها بهته به نیاز کارفرما و موضوع مطالعه می تواند ًبهیار متنوع باند اما معموال پرداز ها ی زیر در یک بردانب مغناطیس استفاده می نود: 3 - 2 - 4 - 1 - 1 - تصحیحIGRF با توجه به مختصات بردانب و ارتفاع م توسط محدوده توان یم مقدار میدان متوسط مغناطیهی، زاویه انحراف و زاویه میل را با استفاده از منحن ها ی ی میزان جهانی و یا نرم افزارهای ساخته نده بدین منظور به دسب آورده و از مقدار میدان اندازه گیری نده در هر ایهتگاه کهر نمودا 3 - 2 - 4 - 1 - 2 - تصحیح روزانه چون میدان با زمان به طور روزانه تغییر می کند با استفاده از ایهتگاه مبنا در هر منطقه تصحیحات روزانه بر روی داده ها اعمال می نودا 3 - 2 - 4 - 1 - 3 - روش تهیه نقشه باقیمانده با استفاده از رو های براز منحنی با درجات مختلف و رو های ریاضی دیگر توان یم اثر منطقه ا ی را از اثر محلی کم کرده و مقدار می دان باقیمانده را در محدوده به دسب آوردا 3 - 2 - 4 - 1 - 4 - روش پردازش برگردان به قطب بی هنجاری مغناطیهی ع وه بر نکل و مقدار نفوذپذیری مغناطیهی منبع آن، به جهب میدان زمین در آن منطقه نیز بهتگی داردا برای تعیین مرکز بی هنجاری الزم اسب داده ها را به نرایط قطب برگرداندا برای نیا کار با در دسب دانتن مقدار زاویه میل و انحراف در منطقه و اعمال آن به داده ها این عدم تقارن از بین رفته و تفهیر داده ها آسان تر می نود ًا در ایران معموال بی هنجار ها ی، کمی به سمب نمال کشیده ادن نو یم 1-grid -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم: روش مغناطیس سنجی 60 3 - 2 - 4 - 1 - 5 - روش پردازش ادامه فراسو یا فروسو تا سطوح ارتفاعی مختلف در این رو ، میدان پتانهیل اندازه گیری نده به ارتفاع معینی باالتر و یا تر ن یی پا از سطح اندازه گیری نده منتقل می نود و به این ترتیب توان یم یب هنجار ها ی ی کوچک سطحی را در ادامه فراسو از بین بردا نیا کار توان یم را با استفاده ًاز تبدیل فوریه انجام دادا معموال ادامه فروسو در بردانب های زمینی کمتر استفاده می ا نود 3 - 2 - 4 - 1 - 6 - روش پردازش گرانی ساخ تگی در اینجا میدان پتانهیل مغناطیس به وسیله فرمول به گرانی تشبیه می نود و ازآنجایی که میدان گرانی به راحت ی قابل تفهیر اسب، توان یم از این پرداز در تفهیر داده های مغناطیس به خوب ی استف اده نمودا 3 - 2 - 4 - 1 - 7 - نمودار تخمین عمق این نمودار با استفاده از طیف توان متوسط بی هنجار ها ی تهیه می نود و مقدار عمق تمام بی هنجار ها ی را در منطقه با توجه به دامنه آن محاسبه می کند ا به این ترتیب توان یم نی تر قی عم کم و عمق نی تر بی هنجاری و همچنین متوسط عمق بی هنجار ها ی را حدس زدا 3 - 2 - 4 - 1 - 8 - پردازش مشتق اول و دوم نقشه های مشتق نیز برای درک وضعیب بی هنجار ها ی مفید اسبا نقشه مشتق اول میزان تغییرات یا همان نیب تغییرات را نمایش دهد یم، به این معنا که بی هنجار ها ی یی که نیب تغییرات کمتری دارند می توانند تر قی عم و بی هنجار ها ی ی با نیب تغیی رات تندتر سطح تر ی بانندا به همین نکل مشتق دوم، ندت تغییرات بی هنجار ها ی را نشان دهد یم ا این نقشه نیز ندت تغییرات را نشان دهد یم که باز هم یم تواند برآوردی از عمق و ندت بی هنجاری به دسب دهدا 3 - 2 - 4 - 1 - 9 - روش سیگنال تحلیلی این رو برای تعیین لبه ها بی ی هنجاری مفید اسبا رائه ا فرمول ها ی این رو در اینجا ضروری به نظر نمی رسدا 3 - 2 - 4 - 1 - 11 - روش تخمین عمق اویل ر این رو با در نظر گرفتن ضریب برای نکل منبع بی هنجاری، نکل زمین نناسی ساختار را نیز در تعیین عمق و محل منبع بی هنجاری دخالب می دهدا به این ترتیب می توان نقشه هایی با استفاده از ضریب س اختار موردنظر به دسب آورد که عمق دقیق تری را ارائه می کندا 3 - 2 - 4 - 2 - مشخصات نرم افزارها در تهیه نقشه و مدل سازی داده های مغناطیس، از نرم افزارهای مختلفی استفاده می نود که مرسوم نی تر آن ها در ایران و تقریباً اکثر نقاط دنیا بهته نرم افزاری Oasis montaj از نرکب کانا داییGeosoft اسبا البته این بهته دارای -------- صفحهٔ بعد -------- 62 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک نرم افزارهای مختلفی اسبا همچنین بهته نرم افزاریEncom نامل چند نرم افزار جداگانه می باند و توسط مهندسان استرالیایی هی ته نده و در بین آن ،ها نرم افزارModelvision برای مدل سازی و ترسیم داده های مغناطیس و گرانی بکار می رودا همچنین نرم افزارMag3D مربوط به دانشگاه بریتیش کلمبیا3 نیز برای مدل سازی سه بعدی برخی داده های مغناطیهی بکار می رودا البته چندین نرم افزار دیگر نیز وجود دارد که بهیاری از آن ها قابلیب ارتباط به هم را نیز دانته و خروجی هرکدام را می توان در سایر نر م افزارها استفاده نمودا درگذنته از نرم افزارSurfer یا نرم افزارهای مشابه مانند اتوکد برای رسم نقشه های اولیه مغناطیس استفاده می ندا 3 - 2 - 4 - 3 - مدل سازی برای مدل سازی افراد مختلف از رو های مختلف استفاده می کنند که این می تواند بهته به نوع بی هنجاری و رو بردانب نیز فرق دانته باندا مث ً برای بردانب های مغناطیس سنجی حهاس، نیاز به مدل سازی کمتر احهاس می نود و خود نقشهً ها ممکن اسب کام نیاز ما را برآورده سازدا برای بردانب های معدنی استفاده از نرم افزارهای یک بعدی، دوبعدی و می دون بعدی مثلModelvision مناسب تر اسبا برای بردانب های هوایی استفاده ازMag3D می تواند مفید باندا خروجی این نرم افزارها معموالً به صورت انکال سه بعدی منظم یا غیرمنظم اسب که بیشترین انطباق را با داده های اندازه گیری دانته و می تواند به بهترین نکل ممکن منبع بی هنجاری را توجیه نمایدا دانهتن مقدار نفوذ پذیری مغناطیهی چشمه بی هنجاری موردنظر و سنگ دربرگیرنده نیز الزم اسبا در این نرم افزارها از رو های معمول وارون سازی داده استفاده می نود تا بهترین براز به دسب آیدا 3 - 2 - 4 - 4 - نحوه نمایش و تفسیر اطالعات 3 - 2 - 4 - 4 - 1 - فرمت خروجی نقشه ها ً معموال جی نتا مطالعات مغناط سی سنج ی به صورت ن مودارها و نقشه ی ها هم ندت رسم یم نوند ا انتظار رود یم که اگر ابهامات نی زم نناس ی در محدوده موردمطالعه وجود دانته ،باند بتوان اثر آن ها را بی ترت نیا به مشاهده کرد و در طی نرا ،مهاعد ،نکل نحوه ، گهتر ابعاد و عمق یب هنجار ی توده معدن ی را ن یی تع نمود ا خروجی نقشه ها معموالً به صورت فایل های تصویریjpeg گرفته می ن نو دا چنانچه قب ً هم اناره نده این نقشه ها :معموالً نامل موارد زیر اسب  نقشه ندت کل میدان مغناطیسا  نقشه باقیماندها  نقشه برگردان به قطبا  نقشه ادامه فراسو تا سطوح ارتفاعی مختلفا  نقشه گرانی ساختگیا 1- university of British Colombia (UBC) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم: روش مغناطیس سنجی 63  نمودار تخمین عمق متوسطا  نقشه مشتق اول و دوم در صورت لزوما  نقشه سیگنال تحلیلیا  نقشه تخمین عمق اویلرا البته می توان خروج ها ی ی مناسب برای استفاده در نرم افزارهای دیگر مانندArcGIS نیز تهیه نمودا به این ترتیب می توان نقشه ها را بر روی زمین نناسی یا سایر عوارض موردنظر گر ید منطبق نموده و نتایج به دسب آمده را تفهیر نمودا معموالً در بردانب های معدنی استفاده از برهم نه ها هیال ی ی مختلف، مثل زمین نناسی، تصویر گوگل، تصاویر هوایی با طول موج ه ای مختلف، نقشه های ژئونیمی و غیره معمول اسبا در نمایش داده های مگنتومتری بهتر اسب هرکدام از خطوط بردانب ع وه بر نقشه به صورت گراف نیز نمایش داده نود تا بتوان بخش ها یی را که نامل بی هنجاری اسب بر روی گراف هم مشاهده کردا این گراف ها دیدگاه خوبی به مفهر ارائه می نماید ا در باستان نناس ی می توان از الگوهای ساختاری منظمی که در منطقه ردیابی نده استف اده نمود و به این ترتیب می توان ادامه عوارضی را که دیده نمی نود با داده های ژئوفیزیک منطبق کرده و نهبب به تفهیر داده ها اقدام نمودا نقشه های بردانب های مگنتومتری حهاس به طور مرسوم، بیشتر به صورتGrayscale تهیه می نودا 3 - 2 - 4 - 4 - 2 - فرمت خروجی مدل ها مدل ها به صورت فایل های تصویری به صورت دوبعدی یا سه بعدی تهیه می ن نو دا بعضی نرم افزارها که برای تهیه تصاویر سه بعدی مناسب تر اسب در این مرحله استفاده می نودا از آن جمله می توان ازVoxler نام بردا در این نرم افزار با استفاده از داده های چهارستون ی ناملx,y,z,m کهm پارامتر مور دنظر اسب، می توان مدل های سه بعدی متنوع تهیه نمودا به عنوان مثال خروجی نرم افزارMAG3D می تواند در این نرم افزار نمایش داده نودا در این حالب مقدار نفوذپذیری مغناطیهی پارامتر موردنظر وz همان ارتفاع یا عمق اسبا اما خروجی نرم افزار مدل ویژن معموالً به صورت انکال هندسی منظم اسب که بر روی یک پروفیل یا نقشه دوبعدی و سه بعدی قابل نمایش اسب و می توان خروجی آن را به صورت فایل های تصویریBMP یا مشابه تهیه کر دا 3 - 2 - 4 - 4 - 3 - تفسیر اطالعات در هنگام تفهیر بایهتی تمام اط عات قبلی و تمام نتایج حاصل از بردانب ها تکم یل نده دا ن بان در این مرحله پس از تلفیق ها هیال ی مختلف اط عاتی در صورت وجود، مفهر بردانب های خود را از نتایج ارائه می کندا بردانب های مگنتومتری اصوالً کیفی ههتند و اخیراً با استفاده از رو های جدید مدل سازی تا حدودی می توان در مورد ابعاد ذخیره نیز اظهارنظر نمودا رو تفهیر بی هنجار ی مغناطیس سنجی نباهب زیادی به گرانی سنجی دارد اما بی ماه یب هنجار ی مغناط یهی با بی هنجار ی ی گران متفاوت اسبا بی هنجار ی ی گران در اثر اخت ف جرم مخص صو مواد جاد یا نده و نکل آن به تغ یی رات -------- صفحهٔ بعد -------- 60 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک جرم حجم ی ی ها هیال یز رسطح ی بهتگ ی دارد، اما بی هنجار ی مغناط یهی ع وه بر م زان ی خودپذ یری مغناط یهی به محل جغراف یی ای و جهب بردار مغناط یهی بهتگ ی داردا به عبارت گر ید دو جهم ی کهان با مقدار خودپذ یری ی کهان در دو نقطه مختلف بر رو ی نی زم یب هنجار ی ها ی ی کهان نشان دن ده ی نم ا ازآنجایی که اولین و مهم نی تر استفاده از داده های مغ ناطیس سنجی مطالعه کانهارها ی آهن اسب، اکثر رو های مدل سازی نیز بر همین پایه استوار نده و با فرض دانتن یک توده مغناطیهی با نفوذپذیری مغناطیهی معین صورت می گیردا با استفاده از مدل سازی وارون داده ها به صورت یک بعدی ، دوبعدی و سه بعدی می،توان به عمق سر توده ضخامب و نیب آن پی بردا با تلفیق این نتایج با اط عات زمین نناسی و سایر نقشه ها می توان داده ها را تفهیر نمودا به عنوان مثال نقشه های مختلف مانند نقشه برگردان به قطب و سیگنال تحلیلی، ،برآوردی از محل قرارگیری توده امتداد و نیب به ما ارائه می دهدا همچن ین بردانب های زمین نناسی نیز می تواند برآوردی از نیب و امتداد احتمالی در اختیار بگذاردا به این ترتیب می توان به یک نتیجه نهبتاً قطعی راجع به نیب و امتداد رسیدا نقشه های ادامه فراسو و مشتق یا نمودار تخمین عمق، تخمینی از عمق متوسط بی هنجاری ها، کمترین عمق و بیشترین عمق به دسب می دهدا نمودار هر خط بردانب و یا مقاطع عمود بر امتداد بی هنجاری نیز می تواند برآوردی از تغییر نیب و وجود الیه های متوالی از کانی سازی در ادامه هم ،را ارائه دهد که ممکن اسب در اثر توالی مخفی مانده باند ا همچنین این نمودار مقدار ،زمینه بیشینه و کمینه بی هنجاری ها در خطوط مختلف بردانب که ممکن اسب بتوان آن را با کیفیب توده مرتبط نمود ، را در اختیار می گذاردا با استفاده از نتایج مدل سازی می توان عمق نهایی متصور برای بی هنجاری، نحوه قرارگ ری ی آن در عمق و حتی حجم توده را به دسب آوردا البته ا ین مدل ها نیز تا حد ممکن با توجه به وضعیب زمین نناسی توده ها و فرم ساختاری آن ها انتخاب می نوند ا در بردانب های مگنتومتری حهاس، بیشتر نکل بی هنجاری دارای اهمیب اسب و در کاو ها ی باستان نناس ی و یا کاو ها ی مغناطیهی جهب آنکارسازی قراضه ها ی آهن مدفون و یا گلوله ها ی توپ و ها نیم ،ی بجا مانده در عمق خاک نکل و نحوه قرارگیری اهمیب داردا نرم افزار ژئوسافب یک بخش جداگانه برای مدل سازی گلوله ها ی قدیمی توپ و یا مین و به طورکل ی مهائل نظامی ارائه نموده اسبا یک گزار ژئوفیزیک به رو مغناطیس سنجی در انتها نامل موار :د زیر اسب  اظهارنظر در مورد وجود یا عدم وجود بی هنجاریا  نکل، امتداد، نیب و عمق بی هنجاری هاا  مرتبط نمودن بی هنجاری با نواهد زمین نناسی مث ً این بی هنجاری مرتبط با جنس سنگ یرا کرانی سرازی آهن یا عوارضی مانند گهل و ااا می باند یا خیرا  برآوردی از ابعاد منبع بی هنجاری احتمالیا در آخر نیز پیشنهاد حفاری ارائه می نودا این حفار ها ی می تواند مشتمل بر ترانشه های مخصوص در باستان نناس ی یا کاو ها ی مخصوص برای مواد منفجره قدیمی و یا حفر ترانشه معدنی، چاهک، گمانه و یا تونل اکتشافی بان ن دا البته -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم: روش مغناطیس سنجی 65 همیشه دلیلی برای حفاری وج ود ندارد و ممکن اسب جه ی نت منجر به استفاده از رو های بررسی دیگر یا سایر مباحث باندا می ،توان نقاط پیشنهادی برای حفاری را بر روی نقشه موردنظر تصو ری گوگل منطقه و یا زمین نناسی نمایش دادا نحوه نگار گزار، در پیوسب3 آمده اسب ا 3 - 3 - مشخصات کادر فنی و تجهیزات 3 - 3 - 0 - مشخصا ت فنی دستگاه ها نرکب های مختلف پارامترهای مختلفی را برای دستگاه های خود ذکر می کنند که مهم نی تر پارامترهایی که در مگنتومترها باید موردتوجه قرار گیرد در وهله اول معتبر بودن نرکب سازنده و در وهله دوم پارامترهای دقب، صحب و گرادیان و دامنه می باندا در زیر به این پارامترها اناره می :نود 1 - میزان حساسیت : این پارامتر میرزان حهاسریب قطعرات الکترونیکری و سنهرور را در ثبرب مقردار نشران دهد یم ا 2 - دقت اندازه گیری : این مقدار ی اسب که دستگاه می تواند در نمایشگر، اندازه گیر ی و ثبب نمایدا 3 - صحت مطلق اندازه یریگ :چنانچه از نامش پیداس ب میزان اعتبار نهایی داده ای ا سب که ثبب می نود بره این معنا که این مقدار درهرصورت و در تکرارها ی متوالی در یک نقطه معین همین مقدار خواهد بودا 4 - دامنه اندازه گیری : توانایی اندازه ریگ ی دستگاه در مناطق جغرافیایی مختلف را نشان دهد یم به ا طرور مثرال در مدارهای پایین به حدود26666 نانوته و در مدارهای باال به حدود86 هزار نانوته نزدیک ی مر می نرو که با اضافه کردن یک بی هنجاری به این مقدار دستگاه باید بتواند بردار نهایی را اندازه گیر ی نمایدا 5 - گرادیان اندازه گیری : درواقع این پارامتر از موارد مهم در اندازه یریگ هرا ی مغناطیهری برر روی تروده هرا ی آهن دار می باند، به این معنا که از یک اندازه ریگ ی تا اندازه گیر ی بعدی میزان تغییراتی که سنهور می توانرد تحمل کند چه مقداری اسبا به عنوان مثال وقتی از یک محل بدون بی هنجاری حرکب کررده و ب فاصرله برر روی توده آهن با مغناطیس ندید قرار بگیریم ند ت تغییرات را دستگاه بتواند تحمل ک ند و مقدار جدید را به درست ی ثبب نمایدا 3 - 3 - 1 - 1 - حداقل مشخصات فنی قابل قبول برای دستگاه های مگنتومتر سزیم 3 - :میزان حهاسیب63 /6 نانوته 2 - :دقب665 /6 نانوته 7 - :صحب مطلق665 /6 /+ - نانوته -------- صفحهٔ بعد -------- 66 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 4 - :محدوده عملکرد35666 تا366666 نانوته 5 - میزان تح :مل گرادیان یا همان تغییرات ندت میدان46666 نانوته 6 - مقدار نمونه بردار :ی در واحد زمان3، 2 ، 5 یا36 داده در هر ثانیه به انتخاب کاربر 3 - 3 - 1 - 2 - حداقل مشخصات فنی قابل قبول ب رای دستگاه های مگنتومتر پروتون 3 - :دقب3/6 نانوته 2 - :صحب مطلق3 /+ - نانوته 7 - :محدوده عملکرد26666 تا366666 نانوته 4 - :میزان تحمل گرادیان یا همان تغییرات ندت میدان5666 )نانوته (واقعی این مشخصات کمترین میزان دقتی اسب که امروزه برای یک دستگاه مگنتومتر توان یم در نظر گرفب، درحال که ی دستگاه های پی شرفته امروزی که در کانادا و آمریکا تولید می ن نو به د ب مرات مشخصات فنی بهیار بهتری دارندا امروزه دستگاه های دارایGPS نیز تولید می ن نو د که می تواند به عنوان یک انتخاب بهتر مدنظر قرار گیردا 3 - 3 - 2 - مشخصات کادر فنی انجام خدمات پرسنل فنی یک عملیات ژئوفیزیکی بایهتی توانا یی ها ی جهمانی مناسب دانته و بتوانند در نرایط مختلف آب و هوایی و توپوگرافی انجام وظیفه نمایندا همچنین آننایی با مهائل اولیه فنی و الکتریکی از دیگر مواردی اسب که یک ژئوفیزیهب در عملیات صحرایی بایهتی اندکی با آن آننا باندا به طورکل ی در هر عملیات بردانب، تفهیر و گزار دهی مغناطیس:سنجی افراد زیر حضور دارند 3 - 3 - 2 - 1 - کار شناس ارشد پروژه ،کارنناس ارند پروژه بایهتی حداقل مدرک کارنناسی ارند یا دکتری در رنته ژئوفیزیک معدن و یا زمین نناسی دانته و دارای3 سال تجربه در بردانب های صحرایی مرتبط بوده و تمام امور فنی مربوط به دستگاه ها را بداندا کارنناس ارند پروژه بایهتی قابلیب های :زیر را دارا باند  به طور عمومی با انواع بی هنجاری های مغناطیهی و انواع کاربردهای رو مغناطیس سنجی آننا باندا  در بردانب های حهاس حتماً باید دوره ها ی الزم را دیده باند و راهنمای اسرتفاده از هرر دسرتگاه را مطالعره نموده باندا  آننایی کامل با نرم افزارها و همچنین رو ها و فن های مدل ساز ی دانته باندا  قابلیب تطبیق بی هنجاری ها با مشاهدات زمین نناسی و یا باستان نناسی و غیره دانته باندا  به امور مدیریتی مهلط باندا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم: روش مغناطیس سنجی 63 همچنین کارنناس ارند پروژه بایهتی به رو تهیه گزار ها ی فنی و نرم افزارهای موردنیاز برای تهیه یک گزار مهل ط بوده و بتواند یک پروژه را از ابتدا تا انتها به انجام رسانده و نهبب به آن پاسخگو باندا 3 - 3 - 2 - 2 - کارشناس یک کارنناس ژئوفیزیک که در عملیات صحرایی سرپرستی را به عهده می گیرد، بایهتی حداقل دارای مدرک کارنناسی و یا کارنناسی ارند ژئوفیزیک، معدن یا زمین نناسی بوده و حداق ل5 سال سابقه عملیاتی در بردانب های ژئوفیزیک دانته باندا :یک کارنناس ژئوفیزیک باید نرایط زیر را دارا باند  دارای تجربه کافی بوده و دوره ها ی الزم را دیده باندا  بتواند داده ها را تخلیه و نقشه ها را در پایان هر روز رسم نمایدا  کارنناس بایهتی بر کار تکنهین نظارت دانته باندا  صحب بردانب ها را در ایهتگاه مبنا و دستگاه بردانب کنترل نموده و سپس تصحیحات روزانه را انجرام داده و نقشه اولیه را ترسیم نماید و در صورت مشاهده بی هنجاری کارنناس ارند پروژه را در جریان قرار دهدا  کار با نرم افزارهای تخصصی ژئوفیزیک مانند ژئوسرافب و سرایر نررم افزارهرای کراربردی از مهرارت هرا ی یرک کارنناس در بردانب مغناطیس اسبا 3 - 3 - 2 - 3 - تکنسین فردی که دارای مدرک کاردانی فنی و یا دیپلم فنی و یا ریاضی باند و7 سال سابقه دانته باند ، می تواند این مهئول یب را به عهده گیردا یک تکنهین بایهتی بتواند موارد زیر را انجام دهد:  کار با دستگاه در حدی که درستی داده ها را تشخیص دهد و درصورتی که موارد بی هنجاری را مشاهده نماید، کارنناس را در جریان قرار دهدا  کن ترل وسایل موردنیاز برای بردانب  چک کردن باتر ها ی و نارژ نمودن آن ها بع د از پایان هر روز عملیات صحرایی  تخلیه دستگاه ها  کار ب ا رایانه دستی در حدی که بتواند نرم افزارهای مورد لزوم را برای تخلیه دستگاه به کار بردا 3 - 3 - 2 - 4 - راننده صحرایی راننده بایهتی تا حدی به امور فنی آگاه باند تا بتواند در نرایط بحرانی اکیپ را به مقصد موردنظر رسانده و بازگرداندا -------- صفحهٔ بعد -------- 67 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 3 - 3 - 3 - چک لیست وسایل و کارکنان به طورکلی هر اکیپ :در یک عملیات صحرایی وسایل زیر را به همراه دارد 3 - کوله پشتی نامل لوازم نخصیا 2 - همراه دانتن مواد غذایی و نونیدنی به مقدار الزما 7 - همراه دانتن کیف ایمنی برای گزیدگی و کمک به مجروح در سوانحا 4 - ازآنجایی که بهیاری از این کارها ممکن اسب در نواحی دورافتاده انجام نود در جاده های طروالنی وجرود دو مانین و دانتن وسایل ارتباطی مانند بیسیم دستی یا موبایل بره گونره ا ی کره بتروان در مواقرع لرزوم از آن استفاده کرد، ضروری اسبا 5 - اسیپیج دستی برای مشخص کردن مهیر دسترسی و پیدا کردن محدوده موردمطالعها 6 - باتری با قابلیب نارژ دوباره و یا باتر ها ی ی آلکاالینا 3 - 3 - 3 - 1 - وسایل تخصصی یک اکیپ ژئوفیزیک به طور خاص برای بردانب مغناطیس سنجی با انواع مگنتومتر بایهتی وسایل زیر را به همراه :دانته باند 3 - لباس ها ی عاری از هرگونه وسیله فلزیا 2 - چهب نواری پهن برای ثابب کردن سنهور و تنظیم زاویه سنهور در بردانب های حهاسیب با الا 7 - چهب برق برای استفاده در باتریا 4 - همراه دانتن جعبه ابزار ،مناسب نامل هویه ولب ،متر، قلع، انبردسب پیچ گونت ی و ااا برای موارد ضروریا 5 - فیوزهای استاندارد هر دستگاه که معموالً با هر دستگاه ارائه می نودا 6 - متر پارچه ا ی بلند به طوری که در سرما و گرما طول آن تغیی ر نکندا 3 - له یم ها ی نیم متری استاندارد به عنوان پایه سنهور که ًمعموال در هر دستگاه مغناط یس سنج چهار عدد وجود داردا 8 - پایه مخصوص برای ایهتگاه مبناا 9 - باطری یدک برای دستگاها 36 - نارژر استاندارد که همراه با هر دستگاه می باند ا 33 - سه راه ی برقا 32 - رایانه همراها 37 - کابل و نرم افز ار تخلیها 34 - دوربین عکاسیا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم: روش مغناطیس سنجی 62 35 - رنگ به صورت اسپریا 36 - یک دستگاه اندازه گیر ی مقدار نفوذپذیری مغناطیهی(کاپا )سنج( که البته در صورت همراه ندانتن مری تروان نمونه ها ی سنگ را به آزمایشگاه برد و مقدار نفوذپذیری مغناطیهی آن را بعداً اندازه گیری کرد)ا 33 - اسیپیج دستی در زمانی که د ستگاه دارای اسیپیج نباند، برای ثبب محل ایهتگاه های بردانب و ارتفاع آنا 38 - دفترچه و مداد برای ثبب مشاهدات بر روی زمین و مهتند کردن تمام اتفاقاتی که در هنگرام بردانرب الزم اسب ثبب نودا در بعضی دستگاه ها می توان اط عات جانبی را هنگام بردانب به دستگاه وارد کردا 39 - دفترچه راهنمای دستگاه نیز بایهتی به همراه اکیپ بوده تا در مواقع ضروری در صورت برروز مشرکل بررای دستگاه بتوانند به آن مراجعه نمایندا 26 - بی سیم 23 - مواد خوراکی و نونیدنی در مناطق دور 22 - جعبه کمک های اولیه حاوی کیب مار 27 - پرونده پروژه 24 - کپهول آتش نشانی برای اتومبیل 3 - 3 - 3 - 2 - کارکنان تخص صی اکیپ ژئوفیزیک همانطوری که قب ً هم آمده نامل افراد زیر می باند: 3 - کارنناس ارند به عنوان ناظرا 2 - کارنناس برای سرپرستی ا 7 - تکنهین برای اندازه گیریا 4 - راننده برای حمل ونقل ا 5 - کارگر برای حمل دستگاها الزم اسب کلیه پرسنل بیمه بوده و همین طور بیمه حوادث دانته بانندا 3 - 0 - نحو ه محاسبه حق الزحمه 3 - 0 - 0 - عوامل تاثیرگذار در هزینه ها هزینه های عملیاتی نامل موارد زیر می:باند -------- صفحهٔ بعد -------- 31 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 3 - 4 - 1 - 1 - نیروی انسانی به طورمعمول یک اکیپ ژئوفیزیک برای انجام بردانب داده های مغنراطیس متشرکل از یرک کارنرناس ارنرد، یرک کارنناس و یک تکنهین می باند ا الزم به ذکر اسب که حضور و فعالی ب کارنناس ارند به ازا ی هر4 روز فعالیرب سرایر ،اعضاء گروه3 روز می باند به ا طورکل ی نیروی انهانی نرامل کارنرناس صرحرایی (مهرئول طراحری، بردانرب و کنتررل کیفیب داده ها) و کارنناس دفتری ( مهئول پرداز ، تفهیر و ارائه گزار ) اسبا 3 - 4 - 1 - 2 - هزینه های کارگاهی نامل هزینه اسکان، خورد وخوراک و خودرو یم باند ا 3 - 4 - 1 - 3 - دستگاه ها و تجهیزات باتوجه به کارایی و کیفیب دستگاه مغناطیس،سنج و تجهیزات جانبی آن هزینه دستگاه ها متفاوت ههتندا با این حرال قیمب متوسط استه ک تجهیزات آنالیزنده و درنظر گرفته نده اسبا 3 - 4 - 1 - 4 - حمل ونقل هزینه حمل ونقل نامل حمل ونقل به محل ک ارگاه و بالعکس در نظر گرفته می ا نود 3 - 0 - 2 - بازده به طورکلی م وارد زیر در بردانب های مغناطیس موجب تغییر در راندمان می:نود 3 - 4 - 2 - 1 - توپوگرافی محدوده برداشت این پارامتر مانند بردانب های نقشه بردار ی و راه ساز ی می ،تواند به توپوگرافی ندید تپه ماهور و هموار تقهیم نودا 3 - 4 - 2 - 2 - چگالی شب که برداشت باید در نظر دانب که تعداد ایهتگاه های بردانب در یک مهاحب معین در زمان بردانب بهیار موثر اسب ا به عنوان مثال در یک بردانب با نبکه36 متری در یک هکتار، 323 ایهتگاه بردانب می نود، درحال که ی اگر همین نبکه56 متری باند، در هر هکتار9 ایهتگاه و در نبکه26 متری، در هر هکتار76 ایهتگاه بردانب خواهد ندا ً بنابراین بهتر اسب برای آن یک ضریب متناسب با مهاحب در نظر گرفبا اما اعمال ضریب متناسب با مهاحب عم غی رممکن اسب و لذا یک ضریب به صورت تجربی برای آن در نظر گرفته نده اسبا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم: روش مغناطیس سنجی 30 3 - 4 - 2 - 3 - آب وهوا و دوری از مرکز مطابق تعرفه سا زمان برنامه و بودجه کشور برای خدمات نظارت کارگاهی در بردانب های معدنی می توان با در نظر گرفتن تعداد ایهتگاه در هر هکتار، ضریبی به راندمان عملیات صحرایی به نکل زیر اعمال نمودا این ضریب برای چگالی بین76 تا366 ایهتگاه38 /3 و برای چگالی بیش از366 ایهتگاه د ر هر هکتار34 /2 در نظر گرفته ندا همچنین نرایط توپوگرافی ارائه نده در باال نیز به صورت ضریب معکوس2/3 برای تپه ماهور و4/3 برای کوههتانی در جدول لحاظ نده اسبا در جدول نماره7 - 2 راندمان عملیات صحرایی بر اساس ضرایب ذکرنده ارائه نده اسبا جدول3 - 2 - حجم برداشت ها در یک روز در روش مغناطیس سنجی تعداد ایستگاه در هر هکتار دشت تپه ماهور کوهستانی تا31 001 006 011 31 - 011 251 217 037 بیش از011 311 251 200 در بردانب های حهاس، با استفاده از مگنتومتر سزیم یا دستگاه های مشابه روزانه356 متر خطی قابل انجرام اسرب و توپوگر افی و مهاحب به علب کوچک بودن محل بردانب ها مطرح نخواهد بودا 3 - 0 - 3 - ضریر شرایط مختلف اقلیمی و منطقه ای ضریب منطقه ا ی بردانب های مغناطیس سنجی با توجه به ضرریب منطقره ا ی سرازمان برنامره و بودجره کشرور بررای خدمات نظارت کارگاهی به نکل زیر در رابطه نماره7 - 3 محاسبه می:نود (3 - 1) 8.1 ) 8.0 (  R Rm به طوری کهRm ضریب منطقه ای مغناطیس سنجی وR ضریب سازمان برنامه و بودجه کشور برای خردمات نظرارت فنی کارگاهی اسبا 3 - 0 - 0 - تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش مغناطیس سنجی جدول3 - 3 - تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش مغناطیس سنجی شمار ه شرح واحد )بها (ریال 3 حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک به رو مغناطیس سنجی پروتون اکیپ روز 000 , 290 , 69 2 حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک به رو مغناطیس سنجی سزیم اکیپ روز 000 , 070 , 77 -------- صفحهٔ بعد -------- 32 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک شمار ه شرح واحد )بها (ریال 7 هزینه حمل افراد و وسایل از دفتر مشاور به کارگاه و بالعکس در جاده های آسفالتی کی لومتر 002 , 69 4 هزینه حمل افراد و وسایل از دفتر مشاور به کارگاه و بالعکس در جاده های خاکی کیلومتر 423 , 122 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ روش لرزه‌نگاری انکساری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش لرزه نگاری انکساری 35 0 - 0 - کلیات 0 - 0 - 0 - معرفی روش رو لرزه نگاری انکهاری جزو قدیمی ترین رو های لرزه نگاری می باند که بیشتر در زمینه های پروژه های مهندسری کاربرد دارد، در صنعب اکتشاف نفب نیز جهب تعیین سرعب امواج مکانیکی و ضخامب الیره هرای سرطحی از ایرن رو استفاده می گرددا رو لرزه نگاری انکهاری مبتنی بر اندازه گیری زمان رسید موجP از منبع انرژی لرزه ای به گیرنده های امواج لرزه ای یا ژئوفون ها می باندا امواج ی تول دنده از منبع انرژی لرزه ای، از درون الیه های سطحی زمرین عبرور کررده و پس از انکهار در مرز بین الیه های زمین به سطح زمین باز می گردند و توسط گیرنده های امواج لرزه ای ثبرب مری نروندا امواج ثبب نده بر روی سایز موگرام ها توسط مفهرین داده های ل رزه نگاری بررسر ی نرده ،و پرس از تفهریر ایرن اط عرات سرعب امواج مکانیکی و ضخامب الیه های سطحی زمین محاسبه می نودا البته در رو های پیشرفته تر کارهای انکهاری مانند رو های هاگیوارا- ماسودا و رو هایGRM 3 می توان توپوگرافی الیه های زی رسطح ی را نیز مشخص نمودا به طو رکلی رو های نکهب مرزی می توانند برای اهداف دوال هی ، سه الیه و بیشتر طراحی و اجرا نوند، همچنرین برا استفاده از این رو ها می توان الیه های دار بین را نیز نناسایی نمودا در این دستورالعمل تنها به مردل هرای دوال اه یر ،ی سه الیه ای و دوال هی دار بین پرداخته نده اسب و از ذکر سایر رو ها کره کمترر در کارهرای مهندسری کراربرد دارد و از قطعیب باالیی برخوردار نمی بانند خودداری می گرددا 0 - 0 - 2 - حوزه های کاربرد رو لرزه نگاری انکهاری در پروژه های راه ساز ی، پل سازی، تونل سازی، سد سازی، احداث نیروگاه و تمام پرروژه هرایی که نیاز به ارزیابی الیه های سطحی ساختگاه2 را دارند، می تواند کاربرد دانته باندا رو انکهاری همچنین در به دسرب آوردن توپوگرافی الیه های زی رسطح ی و به دسب آوردن محدوده معادن کم عمق نیرز برا ترکیرب رو هرای غیرر لررزه ای می تواند مورداستفاده قرار گیردا در اکتشاف منابع نفتی نیز از رو انکه اری استفاده می نود، هرچنرد کره عمرق نفروذ رو انکهراری کرم اسرب و مهتقیما قادر به کشف مخازن هیدروکربوری نمی باند و لیکن به عنوان یک رو تکمیلی جهب به دسب آوردن سررعب امواج مکانیکی در الیه های سطحی مورد استفاده قرار می گیرد (معموال هنگام پرداز داده های انعکاسری، جهر ب اعمرال تصحیحات استاتیک نیاز به سرعب امواج مکانیکی در الیه های سطحی اسب که این سرعب توسط رو های انکهراری بره دسب می آید)ا 1-Generalize reciprocal method 2- Site investigation -------- صفحهٔ بعد -------- 36 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 0 - 2 - انجام عملیات صحرایی معموالً رو های انکهاری نامل مراحل زیر می:بانند 3ا طراحی عملیات لرزه نگار ی انکهاری 2ا چیدمان آرایه ژئوفونی بر روی سطح زمین 7ا ایجاد موج در محل نقاط چشمه طراحی نده 4ا ثبب موج لرزه ای توسط دستگاه های گیرنده 5ا قرائب اولین زمان رسید موج انکهاری 6ا رسم منحنی های زمان مهافب 3ا تفهیر منحنی های زمان مهافب به صورت دوال یها ی و سه الیه ای و به دسب آوردن ضخامب و سرعب امواج مکانیکی در الیه های ا ول، دوم و سرعب الیه سوم 0 - 2 - 0 - طراحی عملیات صحرایی و برداشت اطالعات 4 - 2 - 1 - 1 - الگوی خطوط پیمایش خطوط پیمایش لرزه نگاری باید به صورتی طراحی نوند که همواره عمود بر پدیده های زمین نناسری (ماننرد گهرل و غیره) بانندا در این حالب، اط عات بردانب نده بیشترین تغییرات الیه های زمین را نشران خواهنرد دادا بردیهی اسرب درصورتی که پدیده های زمین نناسی در زمین تغییر جهب دانته بانند، باید روند کلی خطوط طراحری نرده، عمرود برر روند این پدیده ها و بصورت غیر موازی با یکدیگر درنظر گرفته نوندا 4 - 2 - 1 - 2 - آرایه ژئوفونی طراحی آرایه ژئوفونی بهتگی به عمق نفوذ موردن از ی و توانایی دستگاه های ثبات به کار گرفته نده در عملیات داردا اگر اعماق کم مدنظر باند، تعداد ژئوفون های کمتری بر روی زمین قرار می گیرد که با توجه به فواصل موجود بین گیرنده هرا طول آرایه فعال بر روی زمین تعیین می نودا فواصل بین ژئوفون ها از2 متر در پی جویی ها ی کرم عمرق و ترا36 مترر در پی جویی های عمیق می تواند تغییر نمایدا همچنین اگر بررسی الیه های سطحی اهمیب دانته باند، می توان گیرنده هرای ابتدایی را که بیشتر از الیه سطحی امواج دریافب می نمایند، با فواصل کمتر نصب نمرود و برا دور نردن از منبرع انررژی فواصل بزرگتری بین ژئوفون ها در نظر گرفبا تعداد ژئوفون ها ی در نظر گرفته نده در طراحی بهتگی به حداکثر کانال ها ی قابل بردانب در دستگاه های ثبات داردا امروزه امکان استفاده از دستگاه های24 ، 48 و96 کاناله یا بیشتر وجود داردا باید توجه دانرب کره هرچره طرول آرایره بیشتر می گردد (تعدا د کانال بیشتر)، هرچند عمق پی جویی افزایش می یابد ولیکن با توجه به افزایش فاصله ژئوفرون هرا ی انتهایی آرایه از منبع انرژی لرزه ای، باید از منابع با انرژی باالتر (مانند دینامیب) استفاده نمود و نمی توان از منابع با انرژی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش لرزه نگاری انکساری 33 کم (مانند چکش) استفاده کردا تعیین فاصله ب ین ژئوفون ها نیز بهتگی به عمق جو یپ یی موردنیاز و حرداکثر کانرال هرا ی بردانب دارد، اگر این فاصله خیلی کم در نظر گرفته نود عم طرول آرایره بره کاررفتره در عملیرات کرم نرده و عمرق جو یپ یی کم می گردد و اگر این فاصله بهیار زیاد در نظر گرفته نود به تعداد کافی پرتو موج نکه ته مرزی با انرژی الزم از الیه های زی رسطح ی به گیرنده ها نمی رسد و تعیین محل تغییر نیب منحنی های زمان- مهرافب رسرم نرده برا عردم قطعیب زیادی همراه می نودا 0 - 2 - 2 - برداشت های صحرایی تجهیزات صحرایی الزم برای بردانب اط عات در رو لرزه نگاری انکهاری به نرح زیر می:باند 3 - دستگاه لرزه)نگار (ثبات 2 - منابع انرژی 7 - گیرنده های امواج )(ژئوفون 4 - کابل های رابط 5 - سیهتم های مانه3 در ادامه، مشخصات کلی و الزامات هریک از تجهیزات2 موردنیاز تشریح نده اسبا 4 - 2 - 2 - 1 - دستگاه لرزه نگار3 در عملیات لرزه نگاری انکهاری دستگاه های لرزه نگار از مدل های ساده قدیمی تک کانال تا6 ، 32 ، 24 ، 48 ، 96 کانال و یا بیشتر می تواند ری متغ باندا با افزایش تعداد کانال ها ، طول آرایه چیده نده بر روی زمین افزایش پیدا می کند و امکان تفهیر منحنی های نکهب مرزی در مدل های سه الیه ای و بیشتر فراهم می نودا در کارهای مهندسی با عمق یپ جرو یی کم معموال از مدل های ساده24 کاناله استفاده می گردد ولیکن در کارهای مهندسی پیشرفته با اعماق ی پر جرو یی بیشرتر معموال از دستگاه های96 کاناله استفاده می گرددا در هنگام بردانب داده های نکهب مرزی باید در هر نقطه چندین بار سیگنال لرزه ای تولید نود و ت مام سی گنال ها ثبب ی نده در هر نقطه با هم جمع نوند تا هم سیگنال قوی تری از الیه های زیرسطحی به دسب آید و هم نهبب سیگنال بره نوفره (نرویز) در عملیرات افرزایش پیردا کنردا فرکرانس گیرنرده هرا در ات ی عمل ها ی نکهب مرزی بین8 تا34 هرتز می باند و برای اهداف با عمق خیلی کم می توان از گیرنده های با فرکرانس غالب کمتر نیز استفاده نمودا 1-Trigger 2-Equipment 3-Seismograph -------- صفحهٔ بعد -------- 37 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 4 - 2 - 2 - 2 - منابع انرژی1 در عملیات لرزه نگاری انکهاری از انواع چکش و یا مقادیر کم مواد منفجره بره عنروان منبرع انررژی لررزه ای اسرتفاده می نودا چکش های مورداستفاده معموال پتک ها ی سنگین به وزن3 - 4 کیلوگرم می بانند که توسط نیروی کارگر در هرر نقطه تولید انرژی بر روی زمین کوبیده می نوندا برای تقویب سیگنال تولید نده در هر نقطه5 - 7 بار این پترک برر روی زمین کوبیده می نود و نتایج با هم جمع می گردندا همچنین به منظور جفب ندگ ی خوب بین ضربه وارده و زمین معموال از یک صفحه چوبی ی ا فلزی در زیر پتک استفاده می نودا عمق نفوذ موج با استفاده از چکش حداکثر تا76 متر می باندا برای افزایش عمق پی جویی باید موج ای جادنده را تقویب نمودا این کار با اضافه کردن وزن چکش امکان پذیر اسرب و چون نیروی کارگری توان محدودی دارد، جهب اعماق بیشتر از اند اختن وزنه2 استفاده می گرددا در این حالب یک وزنره سنگین که روی یک کامیون نصب نده اسب با سیهتم جرثقیل به باال کشیده می نود و به صورت ناگهانی بر روی نقطره تولید انرژی رها می گرددا با این رو می تواند انرژی بیشتری را ایجاد نمودا در این حالب از وزنه های22 تا45 کیلوگرم استفاده می گردد و عمق نفوذ انرژی تا366 متر می باندا همچنین نوع خاصی از این نوع منابع انرژی نیرز طراحری نرده اسب که وزنه ای به وزن2666 کیلوگرم را تا ارتفاع4 متر باال برده و بر روی زمین رها می نماید، ایرن منبرع در کارهرای مهندسی کمتر کاربرد داردا ع وه بر موارد یاد نده، از منابع انرژی انفجاری نیز در کارهای انکهاری (خصوصا در عملیات اکتشاف نفب) اسرتفاده می گرددا در این حالب معموال دینامیب به وزن کمتر از نیم کیلو را در عمق2 - 3 متری زمین مدفون نموده و توسط یک چاننی آن را منفجر می نمایندا موج حاصل از این انفجا ر قابلیب نفوذ به عمق366 متری زمین را دانته و برای افرزایش عمق پی جویی و به کار بردن آرایه های طوالنی تر، می توان وزن دینامیب را به براالی نریم یک لروگرم افرزایش داد، در ایرن صورت باید در نظر دانب که با افزایش وزن دینامیب، جهب حفظ مهائل ایمنی، الزم اسب عمق دفن دی نامیب را نیز بره بیش از2 متر افزایش دادا 4 - 2 - 2 - 3 - گیرنده های امواج 3 در کارهای لرزه نگاری انکهاری معموال از انواع مختلف ژئوفون جهب ثبب امواج لرزه ای استفاده می نرود امرا بایرد در انتخاب نوع گیرنده ها به نوع منطقه بردانب داده از نظر خشک یا مرطوب بودن توجه نمودا اگر منط قه عملیاتی مرطروب باند باید از گیرنده هایی استفاده نود که ضد آب بوده و قابلیب نفوذ آب به درون ژئوفرون و اتصراالت آن وجرود ندانرته باندا همچنین فرکانس غالب ژئوفون و عمق پی جویی و فرکانس غالب ناحیه باید مد نظر قرار گیردا این فرکانس ها بایرد با یکدیگر تطابق دانته ب انند تا پاسخ لرزه ای دریافب نده از عملیات، حداکثر گرددا اگر فرکانس طبیعری گیرنرده هرا برا فرکانس غالب منبع انرژی یکهان نباند پاسخ خوبی از نات های انجام نده در لرزه نگارها ثبب نمی گرددا 1-Sources 2-Dropping weight 3-Receivers -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش لرزه نگاری انکساری 32 4 - 2 - 2 - 4 - کابل های رابط کابل ه ای رابط وظیفه انتقال سیگنال ثبب نده توسط گیرنده ها به دستگاه ثبات را دارندا این کابل ها بایرد مطرابق برا حداکثر کانال قابل ثبب توسط دستگاه ثبات انتخاب نوند تا بتوان حداکثر طول آرایه ژئوفونی را برر روی زمرین مهرتقر نمود و عملیات را با حداکثر عمق نفوذ ممکن بردانب کردا مهئله مهم دیگر در مورد کابل های رابط، ضد آب بودن کابل و کانکتورهای موجود بر روی آن ،ها اسبا در نواحی مرطوب و آبدار درصورت که ی بافه ها و اتصاالت موجرود برر روی آن هرا ضد آب نبانند، هنگام ثبب داده، نشتی جریان3 یا جادنده و درنهایب باعث ایجاد نویز در فرآیند ثبب اط عات می نودا 4 - 2 - 2 - 5 - سیستم های ماشه2 در کارهای لرزه نگار ی همزمانی نات (تولید انرژی) و نروع ثبب اط عات از اهمیب به سزایی برخوردار اسب چرا کره موقعیب کلیه پدیده های زی رسطح ی بر اساس زمان ثبب پدیده سنجیده می نودا بره همرین دلیرل در کارهرای انکهراری برای ایجاد همزمانی از یک کلید مکانیکی یا مانه بر روی دسته چکش یا یک سیهت م پیزو الکتریک در دسته انفجراری7 استفاده می نودا 0 - 2 - 3 - پردازش و تفسیر اطالعات پس از ثبب سی گنال ها ، مرحله مهم بعدی استخراج مقادیر صحیح اولین زمان رسیدها4 مری بانردا ایرن زمران توسرط مفهر به صورت دستی یا توسط نرم افزار به صورت اتوماتیک خوانده می نودا با توجه به اینکه ا حتمال وجود خطا در قرائب اتوماتیک اولین زمان رسیدها به دلیل نوفه (نویز) وجود دارد، باید پس از قرائب، موارد خطرا بره صرورت دسرتی تصرحیح گرددا پس از تعیین اولین زمان رسید موج از الیه های عمقی زمین، نمودار زمان رسید موج رسم می نرودا در هرر گرراف رسم نده دقیقا نقطه تغی یر نیب منحنی ها تعیین می نودا این مرحله از کار مهم نی تر قهمب کار تفهریر منحنری هرای نکهته مرزی می باند، چرا که اگر نقطه تغییر نیب منحنی های نکهب مرزی با دقب تعیین نگردند، می توانرد برر روی محاسبه سرعب امواج مکانیکی در الیه ها و متعاقباً تعیین ضخامب و عمق الیه ه ا تاثیر به سزایی دانته باندا پس از به دسب آمدن اولین زمان رسید تمامی گیرنده ها، جدول زمان رسید برحهب فاصله گیرنده ها تهیه مری ،نرود سپس اعداد این جدول بر روی کاغذهای میلیمتری یا در نرم افزار به صورت منحنی های زمان مهافب رسم نده و تفهریر می نوندا در اکثر موارد بر اساس منحنی های زمان مهافب، امکان تفهیر دو الیه افقی، سه الیه افقی و یا دوالیه دار بین وجود داردا هرچند که با دقب کمتر می توان این تفهیر را در الیه های چهارم و بیشتر نیرز انجرام داد، ولریکن رو هرای دوال یاهی و سه الیه ،ای مرسوم نی تر رو ها می بانندا به طو رکلی تفهیر اط عات به رو های زیر انجام می:گردد 1-.Leakage 2- Trigger 3- Blaster 4- First break -------- صفحهٔ بعد -------- 71 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 3ا رو زمان تقاطع3 7 ا روGRM 2 0 - 2 - 0 - الزامات نرم افزارهای پردازش داده اط عات عملیات لرزه نگاری انکهاری در دستگاه های ثبرات برا فرمربSEGY ، SEG2 یرا فرمرب ی هرا دیگرری ثبرب می نوندا اط عات باید قابل لی تبد به فرمب ی ها دیگ ری و همچنین قابل خواندن در نررم افزارهرایی چرونSeismic Unix بانندا نرم افزارهای پردازنی باید داده ها را به سی گنال ی ها لرزه ای تبدیل نمایند و ع وه بر نمرایش روی مرانیتور و چراپ روی کاغذ، باید امکان گرفتن خروجی در قالبSEGY وASCII نیز وجود دانته باند ترا بتروان ا ط عرات را بره صرورت دستی یا با نرم افزارهای مربوطه تفهیر نمودا تعداد کمی از نرم افزارهرا، ازجملرهSeismo وSeisImager ، مری تواننرد کرار پرداز اط عات عملیات انکهاری را انجام دهندا معموال این نرم افزارها بر روی دستگاه های لرزه نگار وجرود دانرته و یرا نرکب ی ها سازنده دستگاه، نرم افزارهای مرتبط را در کنار سیهتم های سخب افزار ی ارائه می نمایند ا معموال دستگاه های ثبات لرزه نگاری بر روی خود سیهتم پرداز و خروجی گررفتن اط عرات را نیرز دارنردا در ایرن صورت با تنظیم پارامترهای پردازنی، اط عات انکهاری ثبب نده در حین عملیات هم به صورت دیجیتال بر روی حافظه دستگاه و هم به صورت آنالوگ بر روی کاغذ قابل دریافب می باندا فقط باید دقب نود که حرداکثر دامنره ثبرب دسرتگاه طوری تنظیم نود که سی گنال ی ها ثبب نده و خروجی گرفته نده در هنگام نمایش دچار بریدگی7 دامنه نگردندا نحوه نگار گزار در پیوسب3 آمده اسب ا 0 - 3 - مشخصات کادر فنی و تجهیزات 0 - 3 - 0 - مشخصات فنی دستگاه ها و تجهیزات 4 - 3 - 1 - 1 - مشخصات فنی مهم در دستگاه های لرزه نگاری انکساری دستگاه های لرزه نگاری انکهاری مشخصات فنی مختلفی دارند که مهم نی تر آن:ها برای انتخاب دستگاه عبارتند از - حداکثر کانال ی ها قابل برداشت : ازج مله مشخصات فنی مهم در دستگاه های لرزه نگاری انکهاری، حداکثر کانال ی ها بردانرب مری بانرد کره در هرر دستگاه با توجه به مشخصات فنی دستگاه متفاوت اسبا با توجه به مقدار کانرال موردنیراز، مری تروان نروع دسرتگاه 1- Intercept time method 2-Generalized Reciprocal method 3-Clipping -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش لرزه نگاری انکساری 70 موردنظر را انتخاب نمود، دستگاه های با تعداد کانال بردانب بیشت ر از توانایی بیشتری جهب ثبب داده هرا برخروردار می بانندا - ( ظرفیت حافظه داخلی و خارجی دستگاهRam-Hard :) مقدار ظرفیب حافظه داخلی و خارجی دستگاه از پارامترهای مهم دستگاه های لرزه نگاری انکهراری مری بانرد زیررا ( هرچه حافظه داخلی دستگاهRam ) بیشتر باند توانرایی و سرر عب دسرتگاه در اجررا کرردن نررم افزارهرای ثبرب و پرداز داده( ها در دستگاه بیشتر اسب و هرچه حافظه خارجیHard ) بیشتر بانرد، دسرتگاه توانرایی ثبرب حجرم بیشتری از داده را بدون نیاز به تخلیه اط عات خواهد دانبا - وجود فیلترهای مختلف فرکانسی جهت نمایش خروجی داده های ثبت ه شد : وجود فیلترهای مختلف در دستگاه می تواند به کاربر این امکان را بدهد که پس از ثبب داده ها، اط عات را با اعمال فیلترهای مناسب با نویز کمتری بر روی مانیتور دستگاه مشاهده نمایدا - :محدوده دینامیکی دستگاه محدوده دینامیکی دستگاه بیانگر توانایی ثبب دامنه های م ختلف امواج اسرب، در کارهرای انکهراری هرچره اعمراق کمتری مدنظر باند باید سیهتم ثبات توانایی ثبب دامنه ی ها باالتر را دانته باندا - وجود سی ستم ی ها (آنالوگ به دیجیتالA/D :) وجود سیهتم های آنالوگ به دیجیتال یا A/Dجهب ثبب داده های دیجیتال در دستگاه هرای لررزه نگراری انک هراری مهم می بانندا - نوع سی ستم عامل نرم:افزار دستگاه سی هتم عامل دستگاه های لرزه نگاری انکهاری نیز از مشخصات دیگر دستگاه های لرزه نگاری اسبا سیهتم های عامل Windows ، Unix وLinux از مرسوم نی تر یس هتم ی ها عامل دستگاه های لرزه نگاری می بانندا - فرمت داده ت ثب شده توسط دستگاه لرزه:نگاری انکساری داده های لرزه نگاری برا فرمرب ی هرا SegY ، SegB وSegD مری تواننرد ثبرب نروندا مترداول تررین نروع فرمرب در دستگاه های لرزه نگاری انکهاری فرمبSegY می باندا - وجود سیستم های مختصات یابی یاGPS : دستگاه های لرزه نگاری انکهاری باید یک سیهتم مختصات یابی ماهواره ای یاGPS بر روی خرود دانرته بانرند کره بتواند مختصات گیرنده ها و نات ها را در حین عملیات ثبب نمایندا - وجود سیستم هایTrriger : سیهتم هایTrigger با مانه در اصل یک المان می باند که بر اسراس خاصریب پیرزو الکتریرک و یرا سروئیچ هرای مکانیکی نرو ع زمان انفجار را لمس نموده و دستگاه نروع به ثبب داده های لرزه ای ادی نما یم -------- صفحهٔ بعد -------- 72 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک - کابل های رابط و ژئوفون ها: کابل های رابط باید توانایی ثبب حداکثر کانال بردانب را دانته بانندا ژئوفون ها نیز باید فرکانس طبیعی متناسرب با عمق بردانب دانته بانند که از36 هرتز تا366 هرتز می توانند تغییر نمایندا 4 - 3 - 1 - 2 - حداقل مشخصات دستگاه لرزه نگاری قابل قبول حداقل مشخصات زیر برای انتخاب دستگاه لرزه:نگاری موردنیاز اسب - حداقل24 کانال بردانب - حداقل حافظه داخلی(RAM) 1GB - حداقل حافظه خارجی(HARD) 50 GB 0 - 3 - 2 - مشخصات کادر فنی انجام خدمات در یک:تیم عملیات انکهاری حداقل به افراد زیر نیاز اسب 3 - ( یک نفر کارنناس ارند با36 )سال سابقه 2 - ( یک نفر کارنناس صحرایی با5 )سال سابقه 7 - ( یک نفر تکنهین صحرایی با7 )سال سابقه 4 - یک نفر کارگر ساده 5 - ) کارنناس دفتری (پرداز ، تفهیر و ارائه گزار 4 - 3 - 2 - 1 - کار شناس ارشد کارنناس ارند پروژه باید حداقل دارای مدرک کارنناسی ارند رنته های ژئوفیزیک، معدن یا زمین نناسری بروده و سابقه بیش از36 سال در کارهای عملیاتی صحرایی دانته و همچنین سابقه کار در عملیات انکهاری را نیز دانته باندا این کارنناس باید به کار با دستگاه های لرزه نگاری مهلط بوده و توانایی بازخوانی و تفهیر منحنی های عملیات انکهراری را هم به صورت دستی و هم با نرم افزارهای مربوطه دانته باندا به ع وه توانایی مدیریتی باال جهب برنامره ریرزی عملیرات نیز نیاز اسبا 4 - 3 - 2 - 2 - کارشناس صحرایی کارنناس صحرایی پروژه باید حداقل دارای مدرک کارن ناسی ارنرد ژئوفیزیرک یرا کارنرناس یرا کارنناسری ارنرد رنته های معدن و یا زمین نناسی بوده و حداقل دارای5 سال سابقه کار در نواحی عملیاتی باند و به کار با دستگاه های لرزه نگاری آننا بوده و توانایی پرداز و تفهیر مقدماتی داده ها را دانته باندا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش لرزه نگاری انکساری 73 4 - 3 - 2 - 3 - تکنسین ص حرایی تکنهین ص حرایی پروژه باید حداقل دیپلم با تجربه کافی کار صحرایی یا دارای مدرک کاردانی در رنته های مرتبط با زمین نناسی بوده و تجربه کافی کارهای صحرایی را دانته باند و با چیدمان ژئوفون در ات ی عمل ی هرا انکهراری و نحروه انجام عملیات انکهاری آننا باندا 4 - 3 - 2 - 4 - کارگ ر ساده کارگر ساده باید توانایی خواندن نماره ای هتگاه ها را دانته باند و از نظرر بردنی از قابلیرب جهرمانی مناسرب جهرب فعالیب های صحرایی برخوردار بوده و امکان اقامب نبانه در محل عملیاتی به عنوان نگهبان را دانرته بانرد همچنرین برا توجه به تخصصی بودن کار بایهتی قابلیب آموز پذیری جهب انج ام کارهای مربوطه را دانته باندا 4 - 3 - 2 - 5 - کارشناس دفتری کارنناس دفتری پروژه باید حداقل کارنناس مهندسی معدن یا زمین نناسری بانردا وظیفره ایرن کارنرناس تهیره گزار ی ها فنی عملیات می باندا الزم به ذکر اسب که کلیه افراد نرکب کننده در عملیات بایهتی از مه یب ی ها مشاغل عملیاتی بر خوردار بانندا 0 - 3 - 3 - چک ست یل وسایل و کارکنان 4 - 3 - 3 - 1 - تجهیزات موردن از ی عملیات لرزه نگاری انکساری در یک عملیات لرزه نگاری انکهاری تجهیزات زیر باید جهب نروع عملیات آماده باند: 3 - دستگاه ثبات (دستگاه لرزه)نگاری 2 - گی رنده ها ژئوفون 7 - حافظه های خارجی به میزان مناسب 4 - کابل های رابط 5 - د ینامیب (در مواردی که چشمه انرژی دینامیب می)باند 6 - پتک سنگین (درمواردی که چشمه انرژی ضربه ای می)باند 3 - یک تکه الوار (در مواردی که چشمه انرژی پتک سنگین می)باند 8 - دستگاه حفاری سبک (در مواردی که از چشمه دینامیتی در عمق استفاده می)گردد 9 - بیل و کلنگ (جهب پر کردن ها ه چال یا حفاری کم عمق در حالتی که انفجارات سطحی انجام می)گردد 36 - )چاننی انفجاری (به تعداد کافی 33 - )دسته انفجاری ( جهب صدور فرمان انفجار دینامیب 32 - باطر ی ها ی )دستگاه (نارژ نده و به تعداد کافی جهب کار در طول روز -------- صفحهٔ بعد -------- 70 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 37 - یک دستگاه لپ تاپ 34 - تجهیزات میسیب و ارتباطی گروه 35 - مانین م ناسب با سوخب کافی جهب حمل*ونقل در ناحیه عملیاتی به تعداد کافی 36 - تجهیزات ایمنی نامل لباس و کفش کار و دستکش و ک ه ایمنی به تعداد نفرات 33 - غذا و آب جهب نفرات گروه به میزان کافی مانین مناسب جهب انجام عملیات انکهاری یک مانین قوی جهب حمل ونقل در نیب معمولی و متوسط جاده های کوههتانی بوده که دارای فضای مناسب جهب حمل ونقل دستگاه های لرزه نگار ی ، کابل و ژئوفون ها به تعداد مناسب باندا 4 - 3 - 3 - 2 - چک لیست کارک نان در یک عملیات لرزه نگاری انکساری افراد زیر موردنیاز می باشند: 3 - کی نفر کارنناس ارند (با36 )سال سابقه 2 - کی نفر کارنناس صحرایی (با5 )سال سابقه 7 - یک نفر تکنهین صحرایی (با7 )سال سابقه 4 - کی نفر کارگر ساده 5 - راننده به تعداد ی ها نی مان موردنیاز عمل ات ی 6 - کارنناس دفتر ی ) (پرداز ، تفهیر و ارائه گزار 0 - 0 - نحوه محاسبه حق الزحمه 0 - 0 - 0 - عوامل ی تأث رگذار در هزینه ها قیمب دستگاه های لرزه نگاری24 کاناله و تجه یزات مربوط با کیفیب مناسرب در حردود366666 دالر مری بانردا هرچند عمر متوسط دستگاه ها در صورت ضربه نخوردن36 سال می باند ولیکن معموال پس از36 سال نیز قابل استفاده می بانند اما سیهتم آن ها قدیمی نده و نیاز به تعویض پیدا می کنندا ع وه بر هزینه تجهیزات، در عملی ات های انکهاری عوامل مختلفی بر برآورد هزینه عملیات تاثیر دارند که از آن جمله می:توان به موارد زیر اناره دانب 4 - 4 - 1 - 1 - عوامل طبیعی عوامل طبیعی که مهم نی تر آن توپوگرافی سطحی می باند، هرچه توپوگرافی سطحی ندیدتر باند جابجایی نفررات و تجهیزات مشکل تر بوده و این جابجایی نفرات و تجهیزات در محیط های کوههتانی باعث طوالنی تر نردن زمران پرروژه و متعاقبا اضافه ندن هزینه عملیات می گرددا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم: روش لرزه نگاری انکساری 75 4 - 4 - 1 - 2 - موقعیت محل عملیات دوری و نزدیکی به مراکز نهری نیز بر روی هزینه تمام نده عملیات انکهاری تاثیر گرذار اسرب، هرچره محرل انجرام عملیات دور از مراکز نهری ب اند هزینه انجام عملیات بیشتر می گرددا 4 - 4 - 1 - 3 - اقامت گروه هزینه اقامب نفرات تیم بردانب داده و هزینه غذا و ایاب و ذهاب نفرات تیم بایهتی در نظر گرفتره نرود کره قاعردتا هرچه تعداد روزهای عملیاتی بیشتر باند این نه ی هز ها افزایش پیدا می کندا 4 - 4 - 1 - 4 - تعداد کانال ی ها برداشت عامل موثر بعدی در هزینه تمام نده عملیات انکهاری تعداد کانال ی ها بردانب می باند کره هرچره تعرداد کانرال هرا بیشتر باند هزینه بردانب پروف ی ها لی انکهاری بیشتر می گردد، الزم به ذکر اسب که تعداد کانال ی ها بردانرب برر روی طوالنی ندن زمان پروژه تاثیر می گذارد و بر روی هزینه روزان ه بردانب تاثیری نداردا 4 - 4 - 1 - 5 - نیروی کارشناسی کارآمد عامل موثر بعدی در تعیین هزینه های عملیاتی وجود نیروی کارنناسی کارآمد می باند که اگر نرخص برا تجربره در کار ثبب و پرداز و تفهیر داده های انکهاری به کار گرفته نود، هزینه تمام نده پروژه بیشتر می گردد که در محاسبات هز ینه عملیات انکهاری حداقل استاندارد موردقبول مدنظر قرارگرفته اسبا 0 - 0 - 2 - بازده بازده این رو بهتگی به نوع عملیات از نظر تعداد کانال و نوع توپوگرافی منطقره داردا تعرداد کانرال ی هرا بردانرب به صورت متعارف می تواند24 ، 48 و96 کانال انتخاب نود و نوع توپوگرافی نیز در سه نو ،ع دنب تپه ماهور و کوههرتان تقهیم بندی می گرددا در جدول4 - 3 بازده گروه عملیاتی برحهب تعداد پروفیل قابل بردانرب در روز بررای هریرک از در نرایط فوق ارائه نده اسبا جدول4 - 1 - بازده گروه در ات ی عمل ی ها انکساری24 ، 48 و96 کاناله در توپوگرافی ،های دشت تپه ماهور و کوه ستان تعداد کانال برداشت تعداد شات نوع توپوگرافی دشت (ضریر0) پروفیل در روز تپه ماهور (ضریر1. 2 ) پروفیل در روز کوهستان (ضریر1. 7 ) پروفیل در روز 24 7 3666 3649 3677 5 3666 6696 6686 3 6633 6664 6653 -------- صفحهٔ بعد -------- 76 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک تعداد کانال برداشت تعداد شات نوع توپوگرافی دشت (ضریر0) پروفیل در روز تپه ماهور (ضریر1. 2 ) پروفیل در روز کوهستان (ضریر1. 7 ) پروفیل در روز 48 7 6687 6635 6666 5 6656 6645 6646 3 6676 6672 6629 96 7 6643 6673 6677 5 6625 6627 6626 3 6638 6636 6634 0 - 0 - 3 - ضریر شرایط مختلف اقلیمی و منطقه ای مناطق مختلف کشور ازنظر آب و هوایی و دسترسی به امکانات نهری نظیر جاده و امکانات رفاهی و زی رساخب ها و نرایط اجتماعی و امنیتی بهیار متفاوت می بانندا برای رو های مختلف ژئوفیزیک تأثیر این ضریب می تواند متفاوت باندا مث ً برای رو ها یی که دستگاه ها و تجهیزات بیشتر و سنگ تر نی و گران تر ی دارند و پرسنل موردنیاز ازنظر کیفی و کم ی در حد باالتری می بانند عدد بکار برده نده در فرمول عدد کوچک تر ی خواهد بود که منجر به خ روجی بزرگ تر ی می نودا برای رو لرزه نگاری انکهاری ضریب منطقه( ای به نکل رابطه4 - 3) تعریف می: نود 7.1 ) 7.0 (  R Rr )1-4( که در آنR ضریب منطقه ای حقوق عوامل نظارت کارگاهی اع م نده برای مناطق مختلف کشور توسط سازما ن برنامه و بودجه کشور می باندا به هرحال ضریب منطقه ای به دسب آمده کوچکتر یا مهاوی R خواهد بودا 0 - 0 - 0 - تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش لرزه نگاری انکساری جدول4 - 2 - تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش لرزه نگاری انکساری شماره شرح واحد )بها (ریال 3 حق الزحمه م طالعات ژئوفیزیک به رو لرزه نگاری انکهاری اکیپ روز 000 , 140 , 97 2 هزینه حمل افراد و وسایل از دفتر مشاور به کارگاه و بالعکس در جاده های آسفالتی کیلومتر 002 , 69 7 هزینه حمل افراد و وسایل از دفتر مشاور به کارگاه و بالعکس در جاده های خاکی کیلومتر 423 , 122 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ روش گرانی‌سنجحی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: روش گرانی سنجی 72 5 - 0 - کلیات 5 - 0 - 0 - معرفی روش جاذبه بین جرم ها یکی از نیروهای طبیعی اسب که نیروی گرانش نامیده مری نرودا گرانر ی سرنج ی از قررن هفرتم در مطالعات ژئودزی کاربرد دانته و با پیشرفب های اخیر به رو ژئوفیزیک اکتشافی تبدیل نده اسب کره مبتنری برر ثبرب تغی یرات حاصل از تغییرات جانبی چگالی زیر سطح زمین اسبا در این رو ، تغییرات نهبی نتاب در نقاطی که معموال به صورت خط و نبکه طراحی می نوند، توسط دستگاه هایی با توانایی اندازه گیری در حد دقب میلی و میکرو گال ثبب می گرددا جاذبه گرانشی یک ماده برا چگرالی یریغ کنواخرب ، از یک نقطه به نقطه دیگر تغییر می کندا بنابراین اندازه گیری تغییرات نتاب گرانشی در نقاط مختلرف، اط عرات باارزنر ی از زمین زی رسطح ی فراهم می آورد که با مدل سازی، اعمال فیلتر و انجام پرداز های خاص بر روی این اط عات، نقشه هایی تولید می نود که از آن ها در تهیه ن قشه های زمین نناسی، نناسایی موقعیب خطواره های گهلی، گنبدهای نمکی مدفون و حفره های زی رسطح ی استفاده می نودا 5 - 0 - 2 - حوزه های کاربرد این رو در بهیاری از موضوع های مطالعاتی، تحقیقاتی و اکتشافی نامل تهیه نقشره هرای زمرین نناسری ناحیره ،ای اکتشافات نفب و معادن، مطالعات ژئو تکنیک، باستان نناسی، آب های ینی رزم یز ،هب یزطی مح ،، تکتونیک آتش فشران هرا و همچنین مطالعات نی زم گرما یی (ژئوترمال) کاربرد داردا - تهیه نقشه زمین شناسی ناحیه ای: پیمایش ی گران سنج ی برای تهیه نقشه های زمین نناسی ناحیه ای در نبکه ای با فواصل ایهرتگاهی5 ترا36 کیلرومتر انجام می نودا دقب اندازه گیری محدود به دقب در اندازه گیری توپوگرافی اسب که معموال با دقب اندازه گیری3 ترا2 متر، دقب ی گران سنج ی تا میلی گال اسبا ی گران سنج ی ها با دقب63 /6 میلی گرال شی بر ازحرد انتظرار برای این منظور مناسب ههتندا تهی ه چنین نقشه ای، اط عاتی از حدود سازندهای زمرین نناسری برر اسراس توزیرع سنگ های غالب، تکتونیک و حدود ضخامب پوسته زمین ارائه می دهردا ابعراد پدیرده هرای قابرل تشرخ یص در چنرین پیمایشی در حدود26 کیلومتر اسبا - :اکتشاف منابع هیدروکربوری هدف از پیمایش ی گران سنج ی در اکتشاف منابع هیدروکربوری، تهیه نقشه حوضره رسروبی و پدیرده هرای تکترونیکی اسبا فاصله ایهتگاه ها بر اساس ابعاد ساختارهای هدف تعیین می نودا برای مطالعه تمامی حوضه رسوبی فاصله2 تا 5 کیلومتر برای ایهتگاه های اندازه گیری مناسب اسبا برای مطالعه یک گنبد نمکی یا ساختار حاصل ا ز گهل، فاصله ایهتگاهی366 تا566 متر مناسب خواهد بودا مطالعات تفصریلی اکتشراف هیردروکربوری در مقایهره برا مطالعرات -------- صفحهٔ بعد -------- 21 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک ناحیه ای، نیاز به ی گران سنج ی ها ی تر قی دق داردا بنابراین دستگاه ی گران سنج باقدرت تفکیرک3 میکروگرال و دقرب5 میکروگال برای این منظور مناسب اسبا برای رس یدن به این هدف بردانب ارتفاعی با دقب ی سانت مترر موردنیراز اسبا - اکتشاف معادن پیمایش ی گران سنج ی در معادن به منظور پی بردن به اط عات اولیه نی زم نناخت ی سنگ میزبان، پدیده های تکتونیکی کنترل کننده و ناخص مهتقیم برای حضور ماده معدنی در نهشته ها استفا ده می نودا اگر ماده معردنی هردف تبراین چگالی زیادی با ماده دربرگیرنده (سنگ میزبان) دانته باند، تغییر اثر گرانی آن به خوبی در اندازه گ یر یر هرا آنرکار می گرددا ازآنجا یی که اهداف اکتشافات معدنی معموال از چند صد متر بیشتر نیهب، فاصله های ایهتگاه هرای بردانرب معموال36 تا76 متر اسبا برای چنین پیمایشی دستگاهی با قدرت تفکیک3 میکرو گال و دقب نهبی5 میکروگرال و دقب بردانب ارتفاعی متر ی سانت برای ایهتگاه موردنیاز اسبا - مطالعات ژئوتکنیکی، باستان ،شناسی زمین گرمایی آب و های زیرزمینی پیمایش ی گران سنج ی برای مطالعه ژئوتکنیک و باستان نناسی نامل مشخص نمودن محل حفرره هرا و کارسرب هرای ینی رزم یز ، تونل های قدیمی معدنکاری (اگرچه با آب یا رس پر نده باند) یا حجره های باستانی، تغییررات روبراره3 در مناطق نهری، پدیده های تکتونیکی (گهل هرا و زون ی هرا برنری)، بررسری زیرسرازی مهریرهای راه آهرن و مطالعره آبخوان ها و سفره های آبی ینی رزم یز اسبا در چنین مطالعه ای فواصل ایهرتگاهی25 ترا56 مترر اسرب (در مطالعره تفصیلی فاصله بردانب به7 متر هم می رسد)ا در مطالعات تکتونیکی و زمین گرمائی به منظور ثبب تغییرات، تنراوبی از بردانب ها در ایهتگاه های بردانب دائمی انج ام می نودا 5 - 2 - انجام عملیات صحرایی و برداشت اطالعات مراحل مختلف مطالعات ی گران سنج ی :به نرح زیر اسب 3 - مطالعه اط عات موجود و انتخاب رو 2 - طراحی پیمایش 7 - انتخاب نقطه مبنا در نزدیکی محل استقرار گروه عملیاتی و ایجاد سکوی سیمانی 4 - انتقال نقطه گرانی مطلق از نزدیک ترین نق)طه نبکه کشوری به نقطه مبنا (درصورت نیاز 5 - کالیبراسیون ایهتایی 6 - کالیبراسیون دینامیکی 3 - بردانب داده ها در موقعیب ایهتگاه های طراحی نده 1- overburden -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: روش گرانی سنجی 20 8 - بردانب پروفیل نتلتون 9 - نمونه برداری 36 - کنترل کیفی داده های بردانب نده 33 - اندازه گیری چگالی بر اساس نمونه ها و تخمین آن توسط رو نتلتو ن 32 - پرداز داده ها به منظور محاسبه بی هنجاری بوگه 37 - )تفهیر اط عات (نامل تفهیر کیفی و کمی 34 - مدل سازی 5 - 2 - 0 - طراحی عملیات صحرایی با توجه به موارد کاربرد این رو ، دقب اندازه گیری نیز متفاوت اسبا انتخاب هدف مطالعه که در قهمب قبل توضیح داده ند، طراحی پیمایش و نوع دستگا ه را تعیین می کندا این دستورالعمل به مطالعه با رو گرانر ی سرنج ی در خشرکی می پردازدا به منظور امکان سنج ی ، طراحی و برنامه ریزی انجام مطالعات به رو ی گران سرنج ی ، ابتردا گرردآوری اط عرات نامل نقشه های توپوگرافی، زمین نناسی، گمانه های حفار ی نده و نگاره های درون ی چاه، چگالی واحدهای سنگی موجود در ناحیه و داده های ژئوفیزیکی قدیمی موجود، انجام می نودا با توجه به این که اندازه گیری ی گران سنج ی یک نقطه بر اساس اصل بر هم نهش پتانهیل حاصل پاسخ گرانشری مرواد موجود در زیر سطح اسب، بنابراین برای مطالعه پدیده های مختلف با گهترنی عم قری و افقری، ابعراد مناسربی از نربکه اندازه گیری نقاط طراحی می گرددا طراحی باید به گونه ای باند که حداقل سه نقطه برر روی یرک آنومرالی قررار بگیرردا نبکه نقاط نامل پروفیل ها و یا خطوطی از ایهتگاه ها اسب که با فاصله مشخصی در امتداد خطوط طراحی ی مر نروند و این خطوط نیز دا رای فاصله جرانبی معینری ههرتندا در صرورت مشرخص برودن امترداد گهرتر پدیرده هرا در ناحیره موردمطالعه، خطوط نامل ایهتگاه ها به گونه ای طراحی می نوند که عمود بر محور امتدادی این پدیده بانرندا چررا کره تغییرات جانبی چگالی و جه ی درنت آن تغییرات نتاب گرانشی در این راستا بهتر ق ابل ثبب و مشاهده اسبا اگرر سرطح از آبرفب یا رسوبات عهد حاضر پونیده نده باند، تشخیص روند پدیده های نی زم نناخت ی زی رسطح ی با نبکه ای از نقاط با تراکم کمتر (فواصل ایهتگاهی بیشتر) انجام می نود و سپس اقدام به بردانب نبکه ای با فواصرل ایهرتگاهی مترراکم ترر می گرددا مقاد یر قرائب نده در ایهتگاه های ی گران سنج ی نهبی ههتند، یعنی هرر ایهرتگاه تغییررات نرتاب نهربب بره نقطره قرائب نده قبلی را اندازه گیری می نمایدا بنابراین قبل از نروع هر پیمایشی الزم اسب تا نقطه ای به عنوان ایهرتگاه مبنرا3 که دارای گرانی مطلق اسب به محدوده پیمرایش منتقرل نر ودا ایرن نقطره، تعمریم مقردار مطلرق گرانر ی سرنج ی را بره ایهتگاه های قرائب نده میهر می کندا همچنین تغییر ارتفاع نیز تاثیر زیادی در تغییر گرانی داردا بنابراین تر قی دق نردن دستگاه های اندازه گیری نیازمند افزایش دقب ارتفاع سنجی نیز می باندا 1- base -------- صفحهٔ بعد -------- 22 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 5 - 2 - 1 - 1 - ایستگاه های دارای گرانی مطلق1 در تمامی کشورها ایهتگاه هایی با مقدار گرانی مطلق ثبب نده وجود دارد که هرساله به تعداد آن ها اضرافه مری نرودا مقادیر گرانی مطلق این نقاط با دقتی کمتر از36 میکروگال ثبب نده اسبا این ایهتگاه هرا توسرط بلروک هرای سریمانی جانمایی نده اند و دارای نناسنامه ههتندا نبکه ملی از ایهتگاه های گرانری برا فواصرل زیراد را ایهرتگاه هرای درجره3 می نامندا ایهتگاه های با فواصل5 تا36 کیلومتر درجه دوم و ایهتگاه( های با فاصله کمتر3 تا2 کیلومتر)، ایهتگاه هرای درجه سوم نام دارندا دقب باالی مقادیر مربوط به این ایهتگاه ها با انجام تکرار قرائ ب ها در موقعیب دقیرق آن هرا در یرک فرآیند رفب و برگشتی تامین می نودا 5 - 2 - 1 - 2 - دقت ارتفاعی و مکانی استاندارد های مختلفی برای دقب اندازه گیری پیمایش های ی گران سنج ی با اهداف متفاوت وجرود داردا بنرابراین دقرب اندازه گیری مختصات مهطحاتی و ارتفاعی نیز دارای استانداردهایی اسبا - دقت ارتفاعی در صورت تامین دقب اندازه گیری ارتفاعی سانتی متری، دقتی در حدود چند میکروگرال بررای گرانر ی سرنج ی بره دسب می آیدا چنین دقب ارتفاعی با ارتفاع سنجی نوری فراهم می نودا امروزه با دستگاه های انردازه گیرری مختصرات GPS تفریقی2 دستیابی به دقب ها ی کمتر از یک سانتی متر نیز میهر نده اسبا - دقت مسطحاتی3 ی ها شی ما یپ در ی گران سنج ی دسرتیابی بره دقرب انردازه گیرری مهرطحاتی اهمیرب کمترری از دقرب ارتفراعی داردا به عنوان مثال5 ± متر خطا در انردازه گیرری مختصرات مهرطحاتی در عررض ی هرا جغرافیرایی میرانی در حردود4 ± میکروگال خطا د ر اندازه گیری گرانی ایجاد خواهد نمود و در عرض ی ها جغرافیایی دیگر این مقدار خطا کمتر خواهرد بودا 5 - 2 - 2 - شبکه بندی به منظور تصویر نمودن یک بی هنجاری گرانی، باید حداقل سه ایهتگاه بردانب متوالی در امترداد یرک خرط روی آن قرار گیردا طول خط بردانب به عمق بررسی بهتگی داردا بر اساس یک قاعده تجربی طول خرط بایرد حرداقل دو برابرر عمق پی جویی باندا به ،منظور پرهیز از مشکل لبه پیمایش36 درصد طول هر خط به ابتدا و انتهای آن اضافه مری نرودا در صورت نناخب اولیه ای از نکل بی هنجاری، خطوط به گونه یا طراحی می گردند که عمود بر محور بی هنجاری با نرندا 1- absolute 2- differential 3- coordinate -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: روش گرانی سنجی 23 در این حالب بهترین نوع نبکه پیمایش، مربعی اسب به این معنی که فاصله دو ایهتگاه متوالی در امتداد یرک خرط، برا فاصله جانبی دو خط بردانب متوالی، یکهان باندا این نبکه به صورت ارتوگونال اسب به این معنی که امتداد پروفیل بر خط واصل بین دو ایهتگاه جانبی عمود اسبا اگر نوع قرار گیری و یا نکل بی هنجاری قابل پریش بینری نبانرد، طراحری ستاره ای توصیه می نودا در این حالب ابتدا خط ها به صورت نبکه مربعی طراحی می گردنرد، سرپس خطروط بره صرورت ان ی درم کی انتخاب نده و ایهتگاه های در امتداد آن ها به مقدار نصف فاصله دو ایهتگاه متوالی در امتداد خط بره صرورت ان ی درم کی به باال و پایین جابجا می نوندا دو نوع نبکه ای که در باال به آن ها اناره ند، بهترین پونرش بررای مطالعرات ی گران سنج ی را دارندا به هرحال در صورت وجود محدودیب در هزینه می توان فاصله جانبی خطوط ایهتگاه های بردانرب را به میزان دو برابر فا صله دو ایهتگاه متوالی افزایش دادا 5 - 2 - 3 - برداشت های صحرایی مراحل پیمایش ی گران سنج ی در یک:ناحیه جدید به نرح زیر اسب 3 - ،ابتدا باید از پایداری دستگاه اطمینان حاصل نود به ویژه در زمانی که نرایط نامناسب و ناهموار برای حمل دستگاه وجود دارد یا مدت زمان طوالنی دستگاه خا مو بوده اسبا به منظور آزمایش ایهتایی کالیبراسیون دستگاه، در دستگاه های دیجیتال، قرائب خودکار ایهتگاه در یک بازه زمانی 24 ساعته در نقطه ای که نوفه لرز محیطی ندانته باند انجام می نود و در دستگاه های مکانیکی، با قرائب در چنین نقطه ای در بازه های زمانی مشخ ص این منظور تامین می نودا همچنین مولفه بلندمدت خز3 دستگاه پس از اعمال تصحیح جزر و مد، بر اساس بهترین خط منطبق بر داده های گرانی قرائب نده مشخص می نودا رو دیگری به نام آزمایش دینامیکی کالیبراسیون نیز وجود دارد که پس از آزمایش ایهتایی با انجام قرائب درمجمو عه ای از ایهتگاه ها انجام می نودا 2 - نبکه ایهتگاه ها طراحی و در صورت نیاز بر روی زمین ع مب گذاری می گرددا تعدادی از ایهتگاه ها در خارج از محدوده پیمایش به عنوان ایهتگاه مبنا انتخاب می نوندا ایهتگاه های مبنا باید به سادگی قابل دسترس بانندا این ایهتگاه ها د ارای موقعیب ثابتی ههتند که با ریختن سیمان و تراز نمودن سطح آن ساخته می نوندا انتقال گرانی مطلق از ایهتگا ه های دارای مقدار گرانی مطلق به ایهتگاه های مبنا، طی فرآیند رفب و برگشتی انجام می نودا برای تصحیح خز دستگاه حاصل از ضربه ها و یا تغییرات دمایی، در نروع و پایان پیمایش روزانه ایهتگاه مبنا قرائب می گرددا در دستگاه هایی که مکانیکی ههتند بازگشب به نقطه مبنا و قرائب آن به منظور انجام تصحیح خز دستگاهی در بازه زمانی کمتر از2 ساعب باید انجام نودا 7 - در بردانب های میکروگرانی سنجی باید تصحیح فشار هوا نیز محاسبه و اعمال گرددا دقب فشارسنج ،مناسب3/6 کیلو پاسکال اسبا در روزهای عادی و بدون تغییرات جوی، فشار بارومتریک ثابب اسبا تغییر فشار جو تا نعاع25 کیلومتر را می توان خطی در نظر گرفبا 1-drift -------- صفحهٔ بعد -------- 20 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 4 - برای کنترل کیفی بردانب، پانزده درصد ایهتگاه ها به عنوان نقاط کنترل برای تکرار قرا ئب ها انتخاب و مجدد پیمایش می گردندا اخت ف قابل قبول در تکرار قرائب، پس ازانجام ، تصحیح خز5 تا26 میکروگال می باندا البته این بازه بهتگی به نوع پیمایش و دقب اندازه گیری داردا 5 - درصورتی که در موقعیب ایهتگاه، عوارض و موانع به گونه ای باند که دسترسی به آن ام کان پذیر نباند، جابجایی نقطه بیش از36 درصد فاصله جانبی دو ایهتگاه متوالی مجاز نیهبا نکات قابل توجه :در بردانب یک ایهتگاه به نرح زیر اسب - با توجه به حهاسیب زیاد دستگاه، حمل ونقل آن در هنگام ترابری و زمان داده برداری باید با احتیاط زیاد و پرهیز از هرگونه ح رکب و تکان های ناگهانی، انجام نودا - صفحه سه پایه زیرین دستگاه (که دارای تراز اسب) روی نقطه قرار داده نده و تراز نودا - دستگاه روی صفحه قرار داده نده و تراز نودا - ارتفاع دستگاه از سطح زمین اندازه گیری نودا - در زمان قرائب، از عوامل نوفه های لرزنی مانند باد، تردد وسایل نقلیه و انهان تا حد امکان اجتناب نودا - به منظور اطمینان از پایداری دستگاه، قرائب چند بار تکرار نودا - موقعیب ایهتگاه، ارتفاع آن، ارتفاع دستگاه (ارتفاع سه پایه ) و زمان قرائب انجام نده باید یاددانب گرددا - درصورتی که نیب سطح بیش از26 درجه باند، در چهار ن قطه اطراف ایهتگاه، اندازه گیری ارتفاعی برای تصحیح زمینگان3 انجام می ،نودا فاصله این نقاط از مرکز ایهتگاه25 درصد فاصله دو ایهتگاه متوالی اسبا - :برای محاسبه چگالی دو رو کاربرد دارد الف- نمونه برداری از واحدهای سنگی قابل مشاهده (رخنمون) نمونه برداری باید تو زیع مناسبی در ناحیه مطالعاتی دانته باندا تعداد آن با توجه به واحدهای سنگی موجود، حداقل یک نمونه در هر هکتار می باندا ب- بردانب پروفیل نتلتون اگر واحدهای سنگی در سطح قابل مشاهده نبوده و امکان نمونه برداری مهتقیم نباند، این رو کاربرد خواهد دانبا معموال در ا متداد هر خط نتلتون26 تا46 ایهتگاه بردانب می نودا طول پروفیل باید به گونه ای باند که ترجیحاً از یک تپه و گودی موجود در ناحیه عبور کندا فاصله نقاط نباید از366 متر بیشتر باند و پروفیل باید در امتداد یک خط راسب قرار گیردا در تمامی پیمایش ها ع وه بر نمونه برداری مهتقیم، بردانب پروفیل نتلتون با توجه به نرایط توپوگرافی، توصیه می گرددا 1-near terrain -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: روش گرانی سنجی 25 5 - 2 - 0 - پردازش و تفسیر اطالعات 5 - 2 - 4 - 1 - پردازش داده های بردانب نده در پیمایش ی گران سنج ی ع وه بر اثر های با منشأ زمین نرناختی، نرامل اثرهرای دیگرری نیرز ههتند که با حذف آن ها مقادیری موسوم به بی هن جاری بوگه حاصل می نودا ایرن بری هنجراری پایره تولیرد نقشره هرای بی هنجاری های ی گران سنج ی اسبا در ادامه به این اثرهای غیر زمین نناختی و تصحیحاتی که الزم اسب اناره می نودا 5 - 2 - 4 - 1 - 1 - اثر کشند1 اثر گرانشی خورنید و ماه تغییراتی را (حداکثر7/6 میلی گال) بر روی مقادیر اندازه گیر ی نده بر روی سرطح زمرین ایجاد می کند که به نام اثر کشند معروف اسبا این اثر بره صرورت ترابعی از عررض و طرول جغرافیرایی و زمران جهرانی2 قابل محاسبه اسبا محاسبات اثر کشند در دستگاه های دیجیتالیCG3 وCG5 ، توسرط پردازنرده داخرل دسرتگاه انجرام می نودا 5 - 2 - 4 - 1 - 2 - اثر خزش قرائب انجام نده توسط دستگاه ی گران سنج در طی روز دستخو تغییراتی اسب که روند آن به صورت خطری در نظرر گرفته می نود و باید در مقادیر قرائب نده سرنکن نودا این نوع تغییر مربوط به خواص فیزیکی دستگاه بوده و ترابعی از زمان اسبا بردانب نقطه مبنا در ابتدا و انتهای پیمایش، برای تصحیح ا ین اثر انجام می نرودا مقردار تصرحیح خرز برا توجه به ضریب کالیبراسیون که در داخل دستگاه وجود دارد حاصل می نود و قابل اعمال به تمامی داده های قرائرب نرده اسبا 5 - 2 - 4 - 1 - 3 - تغییرات میدان گرانشی با عرض جغرافیایی سطح تراز آب ی ها آزاد که زمین وار7 نامیده می نود، سطح هم پتانهر یلی از میردان گرانشری زمرین اسرب کره نرامل نیروهای مرکز گرا4 اسبا به دلیل تغییرات جانبی چگالی، بره عنروان مثرال تغییررات جرمری از پوسرته قراره ای بره سرمب حوضه های دریایی، زمین وار به نکل یک کره ساده نیهبا زمین وار در قاره ها به سطحی باالتر و در اقیانوس ها بره سرمب پایین کشیده م ی نودا معادله ای که تغییرات نتاب گرانشی را با عرض جغرافیایی نشران مری دهرد نرامل نیرروی گررانش نیروتن و نیرروی مرکزگرایی اسب که به دلیل چرخش زمین دور محور خود ایجاد می نودا 1- Tide 2- Coordinated Universal Time 3- Geoid 4-Centrifugal -------- صفحهٔ بعد -------- 26 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 5 - 2 - 4 - 1 - 4 - تغییرات میدان گرانشی زمین با ارتفاع - اثر هوای آزاد0 با فرض تمرکز جرم زمین در یک نقطه، با دور ندن از مرکز جرم، نیروی گرانشی وارد به آن به نهبب عکس مربع فاصله از مرکز جرم کاسته می نودا به ی ازا یک متر تغییر ارتفاع، نیروی گرانشی7686 /6 میلی گال تغییر می کندا گرادیان قائم تغییرات نتاب گرانشیg ، اثر هوای آزاد نامیده می نودا درواقع به دلیل یکنواخ ب نبودن تغییرات چگالی سنگ های زیر سطح زمین، مقدار واقعی تغییرات تا25 % در مقایهه با این مقدار حاصل از تئوری، تفاوت داردا - اثر بوگه2 اثر بوگه بر اساس جاذبه گرانشی یک تخته افقی با گهترنی بی نهایب و ضخامتی بر ابر ارتفاع ایهتگاه بردانب اسبا برای انجام تصحیح ب وگه بر روی مقدار هر ایهتگاه، اثر گرانش حاصل از جرم تخته فرضی در موقعیب ایهتگاه، از مقدار قرائب نده آن کاسته می نودا - اثر زمینگان3 ناهمواری های ارتفاعی اطراف ایهتگاه اندازه گیری، باعث کاهش در مقدار قرائب می نودا تپه های اطراف ایهتگاه به دلیل اثر کشش به س مب باال و قرائب ایهتگاه در اطراف دره، به دلیل جرمی که در فرض تخته بوگه باید در نظر گرفته نود، باعث کاهش در مقدار قرائب نده می گرددا اثر زمینگان همواره مثبب اسب، برای محاسبه این اثر باید توپوگرافی اطراف ایهتگاه با دقب مناسبی اندازه گیری نده و همچنین دانشی ا ز چگالی سنگ های پیرامون ایهتگاه وجود دانته باندا 5 - 2 - 4 - 1 - 5 - بی هنجاری بوگه در پیمایش های ی گران سنج ی ، مشاهده مهتقیمی از مقادیر نتاب گرانی زمین حاصل می نودا برا اعمرال تصرحیحاتی که در بخش ی ها قبلی توضیح داده ند سعی بر این اسب تا مقادیر بر روی یک سطح هم پتانه لی برگردان نو دا اخرت ف بین این مقادیر و گرانی حاصل از تغییرات عرض جغرافیایی در هر ایهتگاه، بی هنجاری های موجرود، موسروم بره بوگره را آنکار می کندا 1- Free-Air 2- Bouguer 3- Terrain -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: روش گرانی سنجی 23 5 - 2 - 4 - 2 - نرم اف زارهای پردازش و تفسیر داده ها بهته های نرم افزاری ع وه بر پرداز اط عات و داده ها امکان تلفیق سایر اط عرات ژئروفیزیک ی بره عنروان اط عرات جانبی را نیز دارندا در جدول5 - 3 فهرستی از نرم افزارهای موجود بررای طراحری، کنتررل کیفری عملیرات داده ،بررداری پرداز های صحرایی، پرداز های مفصل، تفهیر و مدل سازی ارائه نده اسبا جدول5 - 1 - فهرست نرم افزار های موجود برای ،طراحی پردازش، تفسیر و م دل سازی ردیف عنوان نرم افزار کاربرد 3 Golden software (Surfer) - کنترل پیشرفب پروژه و تهیه نقشه های موقعیب ایهتگاه ها و بی هنجاری ها 2 WingLink - پرداز صحرایی و کنترل کیفی داده برداری ، تهیه نقشه های موقعیب ایهتگاه ها و بی هنجاری ها 7 Geosoft (Oasis Montaj) - پرداز صحرایی و تکمیلی - دارای مجموعه ای از پاالیه)ها (در حوزه مکان و فوریه - مدل سازی دو بعدی و سه بعدی به رو وارون سازی 4 Encom (Profile Analyst- Modelvision-UBC) - پرداز صحرایی و تکمیلی - دارای مجموعه ای از پاالیه ها)(در حوزه مکان و فوریه - مدل سازی دو بعدی و سه بعدی به رو وارون سازی سورفر(Surfer) از ابتدایی ترین نرم افزارهای تهیه و تولید نقشه های موقعیرب ایهرتگاه هرای بردانرب و بری هنجراری حاصل از ی گران سنج ی اسبا وینگ لینک(WingLink) نرم افزار پرداز و تفهیر داده های الکترومغناطیس اسبا بخشی در ایرن نررم افرزار وجرود دارد که مخصوص پرداز و تفهیر اط عات اسبا با توجه به قابلیرب ویررایش گرافیکری اط عرات برر روی نقشره، ایرن نرم افزار برای انجام پرداز صحرایی و هدایب پروژه های میدان پتانهیل مناسب اسبا این نرم افرزار قابلیرب مردل سرازی مهتقیم را دارد که امکان سنجی پروژه را نیز ف راهم می کندا ژئو( سافبGeosoft )نرم افزار حرفه یا مخصوص طراحی، پرداز ، تفهیر و مدل سازی داده های میدان پتانهیل اسبا ژئوسافب با قابلیب تخلیه اط عات از دستگاه هرایCG3 وCG5 ، پررداز پیشررفته داده هرای حاصرل از پیمرایش هرای ی گران سنج ی را میهر می کندا مجهز به جعبه ابزار پیشرفته ای از پاالیه ها (فیلتر) در حوزه فوریه و مکان اسرب کره تفهریر کیفی و پرداز نقشه ها با آن ها انجام می نودا انکام(Encom) نیز نرم افزار حرفه ای در طراحری، پررداز ، تفهریر و مردل سرازی داده هرای میردان پتانهریل اسربا مجموعه ای چندبخش ی از نرم افزارهای مجزا اسبا -------- صفحهٔ بعد -------- 27 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 5 - 2 - 4 - 3 - تفسیر پس ازانجام اص ح های الزم، داده های بردانب نده تبدیل به بی هنجاری بوگه می نوند و این اط عات در نرم افزارهای تفهیری به نقشه بی هنجاری بوگه تبدیل می نوندا به منظور ایجاد نقشه های ی گران سنج ی از الگوریتم نبکه سازی کمترین انحناء3 استفاده می نودا تف هیر این نوع نقشه ها، به دو صورت کیفی و کمری انجرام مری نرود کره در ادامره توضریح داده نده اسبا الزم به ذکر اسب که به دلیل وجود ابهام و عدم یکتایی2 پاسخ مدل، بهتر اسب از سایر اط عات موجود نیرز در تحلیل و تفهیر اط عات ی گران سنج ی استفاده نودا 5 - 2 - 4 - 3 - 1 - تفسیر کیفی نقشه های بی هنجاری بوگه بیانگر تمامی اثرهای مربوط به تغییرات نتاب گرانشی موجود در زیر سطح زمین ههرتند و الزم اسب طی تفهیر کیفی، با استفاده از پاالیه های (فیلترهای) مختلف و به جهرب تشرخیص خطرواره هرای گهرلی و موقعیب مهطحاتی پدیده ها، تفکیک بی هنجاری های منطقه ای7 و باقیم انده4 و تشخیص منشأ آن ها انجام نودا فیلترهای رایج به نرح زیر می:بانند - باالگذر، پایین گذر و میان گذر - بیناب انرژی5 - مشتق نیب6 - ادامه فراسو و فروسو - سیگنال تحلیلی فیلترهای مختلف و متنوع دیگری نیز وجود دارند که در تفهیر کیفی نقشه های ی گران سنج ی کاربرد دارندا در تفهریر کیفی اط عات نقشه های مختلفی بر مبنای این نوع پاالیه ها ی تول دنده و تلفیق آن با نقشه های زمین نناسی و توپوگرافی تحلیل های زیادی را به همراه خواهد دانبا 5 - 2 - 4 - 3 - 2 - تفسیر کمی تخمین عمق و مدل سازی ازجمله موارد قابل بررس ی در تفهیر کمی می بانندا به طورمعمول تخمین ع مق می تواند بره رو ساده نصف بی هنجاری یا رو اویلر انجام نود و مدل سازی نیز به دو رو مهتقیم و وارونهازی انجام می نودا - مدل سازی به روش مستقیم 1-Minimum Curvature 2-Non-uniqueness 3- Regional 4- Residual 5-Power Spectrum 6-Tilt Derivative -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: روش گرانی سنجی 22 در این رو با در نظر گرفتن مفروضاتی در مورد جرم منشأ بی هنجاری، اقدام بره ایجراد مردل مری گرردد و برا تغییراتی به صورت سعی و خطا پاسخ مدل بر مشاهدات و اندازه گیری ها منطبق می نرودا ایرن نروع مردل سرازی برای امکان سنجی داده برداری به رو ی گران سنج ی و تفهیرهای اولیه صحرایی مناسب اسبا - مدل سازی به روش وارونسازی در مدل سازی به رو وارونهازی از حل مهاله به کمک کمترین مربعات بهره گرفته می نودا امرروزه عر وه برر وارونهازی دوبعدی انجام وارونهازی سه بعدی نیز امکان پذیر نده اسب کره رونری کارآمرد در تفهریر اط عرات ( میدان پتانهیل ی گران سنج ی ) محهوب می نودا نحوه نگار گزار در پیوسب3 آمده اسب ا 5 - 3 - مشخصات کادر فنی و تجهیزات 5 - 3 - 0 - مشخصات فنی دستگاه ها و تجهیزات 5 - 3 - 1 - 1 - مشخصات دستگاهی دستگاه های ی گران سنج با مشخصه هایی مانند دقب3، صحب2، قدرت تفکیک7 و حهاسیب4 معرفی می نوندا :دقت عدم قطعیب اندازه گیری و سنجش در مقایهه با یک مقدار مطلق و مشخص استاندارد اسب که معموال با مفهوم خطای اندازه گیری در هم آمیخته اسب و به صورت درصدی از مقدار اندازه گیری نده بیان می نودا :صحت تکرارپذیری اندازه گیری را توصیف می کندا به این معنی که در صورت انجام اندازه گیری های مختلف از یک کمیب قابل اندازه گیری، مقادیر آن یکهان و یا نزدیک به هم بانندا :قدرت تفکیک کمترین مقداری که توسط یک وسیل ه اندازه گیری قابل سنجش باند را می گویندا معموال دقب دستگاه اندازه گیری نمی تواند از قدرت تفکیک آن بیشتر باندا :حساسیت بازه ای از تغییرات که قابل تشخ صی برای دستگاه اندازه گیری باند به گونه ای که مقدار موجود در این بازه قابل سنجش باندا 1-accuracy 2-precision 3-resolution 4-sensitivity -------- صفحهٔ بعد -------- 011 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک انواع دستگاه های را:یج به نرح زیر ههتند 0 - دستگاهCG3 :قدرت تفکیک63 /6 میلی گال :خز حهگر62 /6 میلی گال در روز صحب سنجش: کمتر از63 /6 میلی گال :بازه تراز خودکار درجه :بازه دمایی عملکرد دستگاه46 - تا45 درجه سانتی+گراد ساعب داخلی: با قدرت تفکیک3 ثانیه 2 - دستگاهCG5 ق :درت تفکیک3 میکروگال :خز حهگر62 /6 میلی گال در روز صحب سنجش: کمتر از5 میکروگال :بازه تراز خودکار درجه :بازه دمایی عملکرد دستگاه46 - تا45 درجه سانتی+گراد ساعب داخلی: با قدرت تفکیک3 ثانیه 5 - 3 - 1 - 2 - آزمایش کالیبراسیون دستگاهی برای کالیبراسیون دستگا ه های ی گران سنج دو نوع آزمایش ایهتایی و دینامیکی وجود داردا - در آزمایش ایهتایی، دستگاه در یک محیط آرام و عاری از هر نوع نوفه محیطی، به مدت24 ساعب به صورت خودکار با آهنگ هر سه دقیقه یک بردانب، قرائب می( گردد ا پس از تصحیح بر اساس رابطه7 - 3 )، مقدار خز دستگ اه باید کمتر از63 /6 میلی گال در ساعب باندا (5 - 3 ) :در این رابطهk ،مقدار خز دستگاه ،اولین قرائب ،آخرین قرائبet زمان آخرین قرائب و st زمان اولین قرائب اسبا - ،در آزمایش دینامیکی مهیری که در امتداد آن ایهتگاه هایی با مقادیر مشخص وجود دارند، انتخاب نده و این ایهتگاه ها در رفب وبرگشب اندازه گیری می( نوندا بر اساس رابطه5 - 2) مقدار خطا درمجموع قرائب ها نباید از 63 /6 میلی گال بیشتر باندا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: روش گرانی سنجی 010 (5 - 2 ) :در این رابطه مقدار خطا درمجموع قرائب ،هاi نمارنده ایهتگاه ،ها اخت ف قرائب بین دو ( ایهتگاه متوالی رفب وبرگشب ،) میانگین اخت ف قرائب ها ، m تعداد ایهتگاه ها وn تعداد فواصل بین ایهتگاه ها اسبا 5 - 3 - 2 - مشخصات کادر فنی انجام خدمات کارکنان گروه عملیات داده برداری باید توانایی جهمانی مناسبی دانته و بتواننرد در نررایط مختلرف آب و هروایی و توپوگرافی انجام فه ی وظ نمایندا همچنین آننایی با موقعیب سن جی و مهیریابی به کمک دستگاه های مکان ( یرابیGPS ) را دانته و در خصوص مهائل مرتبط باHSE و اصول کمک های اولیه در برخورد با نرایط بحرانی نیز آموز دیده بانرندا مشخصات اختصاصی تیم مطالعات ی گران سنج ی :به نرح زیر اسب 5 - 3 - 2 - 1 - :کارشناس ارشد پروژه کارنناس ارند پروژه باید حد،اقل مدرک کارنناسی ارند یا دکتری در رنته ژئوفیزیک معدن یا زمین نناسی دانته و دارای3 سال تجربه در بردانب های صحرایی مرتبط باند و تمام امور فنی مربوط به دستگاه هرا را بدانردا توانرایی هرای :اصلی کارنناس ارند پروژه به نرح زیر اسب - مفاهیم کامل پرداز و تفهیر داده ها و اط عات گرانی سنجی را بداندا - دوره ها و آموز ی ها الزم برای بردانب های دقیق را دیده باند و جزئیات مندرج در کتابچره راهنمرای دسرتگاه را بداندا - آننایی کامل با نرم افزارهای پردازنی و تفهیری دانته باندا - به امور مدیریتی و کنترل پروژه آگاه باندا همچنین کارنناس ارند پروژه باید به تهیه گزار های فنی و نرم افزارهای موردنیاز برای تهیه یرک گرزار مهرلط بوده و بتواند یک پروژه را از ابتدا تا انتها به انجام برساندا 5 - 3 - 2 - 2 - :کارشناس صحرایی کارنناس صحرایی که کار با دستگاه را به عهده می گیرد باید حداقل دارای مدرک کارنناسی و یا کارن ناسری ارنرد ژئوفیزیک، معدن یا زمین نناسری بانرد و حرداقل5 سرال سرابقه عملیراتی در بردانرب هرای ژئوفیزیرک دانرته بانردا توانایی:های اصلی وی به نرح زیر اسب - دارای تجربه کافی بوده و دوره های آموزنی الزم برای کار با دستگاه را گذرانده باندا - بتواند داده ها را تخلیه و صحب بر دانب ها را در ایهتگاه مبنا کنترل نماید و پرداز اولیه اط عات را انجام دهدا - آننایی با پرداز اولیه داده ها و اط عات به کمک نرم افزارهای تخصصی را دانته باندا -------- صفحهٔ بعد -------- 012 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک 5 - 3 - 2 - 3 - راننده: راننده باید تا حدی به امور فنی آگاه باند تا بتواند در نرایط بحرانی گروه را به مقصد موردنظ ر رسانده و بازگرداندا 5 - 3 - 3 - چک ست یل وسایل و کارکنان فهرسب تجهیزات برای انجام عملیات صحرایی ی گران سنج ی :به نرح زیر اسب 3 - دستگاه ی گران سنج 2 - هی پا سه مخصوص دستگاه 7 - کیف مخصوص حمل دستگاه 4 - کوله پشتی مخصوص حمل در نرایط توپوگرافی نامناسب 5 - باتری یدکی مخصوص دستگاه 6 - دستگاه موق عیب( یابGPS ) دستی 3 - فشارسنج (مخصوص بردانب ی ها )میکروگرانیهنجی 8 - دفترچه یاددانب برای ثبب مقادیر و مختصات نقاط 9 - کیهه مخصوص گردآوری نمونه های سنگ برای سنجش چگالی 36 - چکش مخصوص برای نمونه بردار ی 33 - سایه بان برای پیشگیری از تابش مهتقیم نور خورنید در روزهای گرم 32 - بیلچه جهب تهطیح محل استقرار هی پا سه 37 - متر فلزی فنری جهب اندازه گیری فاصله دستگاه از زمین فهرسب کارکنان عملیات ی گران سنج ی :به نرح زیر اسب 3 - کارنناس ارند 2 - کارنناس صحرایی 7 - کارگر (جهب حمل )ونقل دستگاه 4 - کارنناس ارند تفهیر (به ی ازا هرروز کار صحرایی2 روز کار پردا ز ) و تفهیر 5 - کارگر (دو نفر، حاضر در کارگاه برای آنپزی و خانه )داری 6 - راننده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم: روش گرانی سنجی 013 5 - 0 - نحوه محاسبه حق الزحمه 5 - 0 - 0 - عوامل ی تأث رگذار در هزینه ها به طورکل ی عوامل تأثیرگذار در هزینه ها را می توان به7 :بخش زیر تقهیم کرد 5 - 4 - 1 - 1 - نیروی انسانی در عملیات ی گران سنج ی حضور7 نفر نامل کارنناس ارند ب ه ،منظور بررسی و کنترل کیفی اط عات و راهبری پروژه کارنناس صحرایی (اپراتور) به منظور داده بردار ی ی گران سنج ی و نقشه بردار ی و یرک کرارگر جهرب حمرل ونقرل ،دسرتگاه الزامی اسبا همچنین به ی ازا هرروز کار صحرایی2 روز کار پردا ز و تفهیر با یرک کارنرناس ارنرد تفهریر موردنیراز اسبا 5 - 4 - 1 - 2 - هزینه های کارگاهی این بخش از هزینه ،ها نامل اجاره یا ایجاد کارگاه2 کارگر حاضر در کارگاه برای آنرپزی و خانره داری و یرک راننرده اسبا هزینه خودرو نامل اجاره یک وانب صحرایی دوکابین و دو د ی فرانه لی به منظور جابه جایی پرسرنل و تجهیرزات بره منطقه و جابه جایی در ون منطقه می باندا 5 - 4 - 1 - 3 - هزینه دستگاه و تجهیزات این بخش نامل:موارد زیر اسب - هزینه استه ک دستگاه گرانی سنج و نقشه برداری - هزینه مواد مصرفی، اسپری رنگ، میخ های چوبی - هزینه لوازم دفتری نظیر کاغذ، پرینتر، صحافی و ااا 5 - 0 - 2 - بازده بازدهی عملیات صحرایی تابعی از عوامل زیر اس :ب 3 - نوع بردانب (فاصله ایهتگاهی و دقب اندازه)گیری 2 - تجهیزات مورداستفاده 7 - توپوگرافی محدوده موردمطالعه در جدول زیر تعداد نقاط بردانتی روزانه با توجه به دستگاه و نرایط توپوگرافی مختلف ارائه نده اسبا -------- صفحهٔ بعد -------- 010 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک جدول5 - 2 - تعداد نقاط برداشتی با توجه به فاصله ایستگاه ها و شر ایط توپوگرافی نوع دستگاه فاصله ایستگاهی )(متر شرایط توپوگرافی دشت تپه ماهور کوهستان دیجیتالی از نوعCG3 وCG5 36 45 78 72 76 78 72 28 56 72 28 25 366 28 25 23 5 - 0 - 3 - ضریر شرایط مختلف اقلیمی مناطق مختلف کشور از نظر آب و هوایی و دسترسی به امکانات نهری نظیر جراده، امکانرات رفراهی، زیرسراخب ،هرا نرایط اجتماعی و امنیتی بهیار متفاوت می بانندا این ضریب برای رو گرانی سنجی به صورت زیر تعریف می نودا (5 - 7) 75 .1 ) 75 .0 (  R Rg که در آنR ضریب منطقه ای حقوق عوامل نظارت فنی کارگاهی اع م نده برای مناطق مختلف کشور تو سط سازمان برنامه و بودجه کشور می باندا 5 - 0 - 0 - تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش گرانی سنجی جدول5 - 3 - تعرفه خدمات مطالعات ژئوفیزیک به روش گرانی سنجی شماره شرح واحد )بها (ریال 3 حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک به رو گرانی سنجی اکیپ روز 000 , 090 , 154 2 هزینه حمل افرا د و وسایل از دفتر مشاور به کارگاه و بالعکس در جاده های آسفالتی کیلومتر 393 , 55 7 هزینه حمل افراد و وسایل از دفتر مشاور به کارگاه و بالعکس در جاده های خاکی کیلومتر 277 , 90 -------- صفحهٔ بعد -------- نعوه نیو سسبت ۱ گزا رش نفویسی -------- صفحهٔ بعد -------- 016 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک پیوسب3 - دریچه های مدولX1, X2, XX1, XX2, L1, L2, C1, C2, CC1, CC2 پ0 - 0 - روش مقاومت الکتریکی ارائه نتایج حاصل از انجام مطالعات ژئوفیزیک در گزار آن صورت می پذیردا یک گزار ژئوفیزیک بایهتی تا حد امکان تمامی اط عات به دسب آمده از انجام پروژه ژئوفیزیک را به خواننده منتقل کندا با توجه به اینکه هدف از تهیه گزار، مهتند کردن فعالیب های صورت گرفته اسب، بایهتی به نحوی نگار یابد که اوالً تمامی نتایج به دسب آمده از مطالعه را منتقل کند و ثانیاً تا سال ها بعد قابل استفاده باندا به عبارت دیگر نتایج حاصل از انجام مطالعات ژئوفیزیک بایهتی به عنوان ی کلایه اط عاتی برای آیندگ ان قابل استفاده باندا بدین منظور برای نگار یک گزار استاندارد بایهتی نکاتی مدنظر قرار گیردا یک گزار ژئوفیزیک ع وه بر روان بودن نثر آن بایهتی ب ه ترتیب نامل قهمب:های زیر باند پ0 - 0 - 0 - صفحات اولیه گزارش صفحات اولیه گزار نامل طرح روی جلد و صفحه عنوان، تش کر و قدردانی، چکیده ، فهرسب مطالب، انکال و جداول اسبا صفحه عنوان نامل عنوان گزار ، آرم نرکب های کارفرما و پیمانکار (مشاور)، نام هی ته کنندگان و مجری و تاریخ تهیه می باندا در صفحه تشکر و قدردانی از تمام کهانی که در انجام پروژه گروه ژئوفیزیک را یاری نموده و یا خدماتی ارائه کرده اند، در صورت نیاز در این بخش سپاسگزاری می نود (عمدتا ً چند سطر)ا در چکیده گزار بایهتی به صورت خ صه هدف از انجام ،مطالعات رو های گردآوری اط عات و نتایج به دسب آمده در حدود یک صفحه بیان نودا پ0 - 0 - 2 - مقدمه و اطالعات اولیه در مقدمه گزار به صورت مختصر نوع بردانب و آرایش های الکترودی مورداستفاده، تاریخ های عقد قرارداد و بردانب داده ،ها هدف از م نجا ا ،عملیات صحرائی اط عات کارفرما و موقعیب محدوده بردانب آورده می نودا همچنین حجم عملیات صحرایی به صورت کمی از قبیل تعداد نقاط بردانب در این بخش ذکر می نودا ع وه بر این مختصری از پیکربندی گزار و فصل بند ی مطالب در این بخش آورده می نودا موقعیب جغرافیایی منطقه موردمطالعه با ذکر جزئیاتی ازجمله نهرها و روستاهای مجاور، همچنین راه های دسترسی، نوع آن ها و فواصل هر یک از آن ها در بخشی دیگر آورده می نودا ن مایش محدوده موردمطالعه بر روی نقشه راه ها و عکس های ماهواره ا ی در این راستا بهیار مفید می باندا با توجه به اهداف پروژه و نوع آن اط عات هی پا از قبیل آب نناس ی، زمین ،نناسی عمومی و اقتصادی، تکتونیک باستان نناس ،ی هب یز طی مح ی و غیره به همراه نقشه های متناظر آن ها در یک بخش مجزا آورده می نودا ع وه بر این مختصات محدوده بردانب و مشخص کردن آن بر روی نقشه های پایه از قبیل نقشه های توپوگرافی، زمین نناسی و غیره می تواند به گویا بودن گزار کمک کندا -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست0 013 پ0 - 0 - 3 - تئوری روش مقاومت ویژه مختصری از تئوری رو مقاومب ویژه به همر اه آرایش های الکترودی مورداستفاده در پروژه در ی ک فصل مجزا آورده می نودا بایهتی سعی نود مطالب ارائه نده در این بخش تا حد امکان کاربردی بوده و اط عات آن حتی برای افراد ناآگاه به رو مقاومب ویژه قابل استفاده باندا با توجه به هدف موردمطالعه جداولی از مقادیر م قاومب ویژه ساختارهای موردبررسی در پروژه آورده می نودا پ- 0 - 0 - 0 - اندازه گیری داده ها و نحوه پردازش آن ها تجهیزات مورداستفاده و مشخصات فنی آن ها به همراه تصاویری از آن ها در حین اندازه گیری داده ها در پروژه در یک بخش آورده می نودا همچنین مشخصات نرکب سازنده د ستگاه، مدل، نوع، دقب و قابلیب آن ها معرفی می گرددا نحوه انجام عملیات صحرایی ازجمله امتداد پروفیل های بردانب (به صورت کمی)، فاصله نقاط و پروفیل ها و آرایش های مورداستفاده آورده می نودا همچنین نحوه نبکه بند ی محدوده موردمطالعه و نام گذار ی ایهتگاه ها در بخشی م جزا آورده می نودا ارائه نقشه موقعیب مکانی ایهتگاه های بردانب و موقعیب آن ها بر روی تصاویر ماهواره ا ی و همچنین تصاویری از محدوده بردانب در این بخش بهیار مفید اسبا در ادامه نحوه انجام تصحیحات، پرداز داده ها و معرفی نرم افزارهای بکار رفته و مشخصات آن ها در بخش بعدی ارائه می نودا پ0 - 0 - 5 - ارائه نقشه ها، مقاطع و تفسیر آن ها عمده نی تر قهمب گزار فصلی اسب که در آن نقشه ها و مقاطع مقاومب ویژه ارائه می نوند ا نقشه ها و مقاطع با مشخصات موردنظر در این فصل آورده نده و با استفاده از اط عات و ابزارهای موجود تفهیر می ن وندا در این فصل برای هر مقطع یا نقشه مقاومب ویژه، اط عات مربوط به آن مقطع ازجمله تعداد نقاط، موقعیب آن، بیشترین و کمترین مقادیر مقاومب ویژه اندازه گیری نده، آورده می نودا درنهایب تفهیر هر یک از نقشه ها به صورت مجزا و یا در کنار نقشه های دیگر و یا به صورت تلفیقی در صورت استفاده از دیگر رو های ژئوفیزیکی آورده می نودا در صورت لزوم پی شنهاد ها یی نظیر ارائه نقاط حفاری با رسم بر روی مقاطع در این فصل آورده می نودا پ0 - 0 - 6 - ریگ جه ی نت ی و پیشنهادها نتایج حاصل از تفهیر داده های مقاومب ویژه در انتهای گزار آورده می نود ریگ جه ی نت ا ی باید خ صه ای جامع از نتایج به دسب آمده باند و با توجه به نوع و مقیاس مطالعه صورت گرفته می توان نواحی ی ام دبخش را مشخص نمودا برای این منظور می توان نواحی ی ام دبخش را به همراه مختصات آن ها و نماره بی هنجار ها ی ی موجود در نقشه های فصل قبلی به ترتیب اولویب ،مشخص نمودا همچنین با توجه به مرحله انجام مطالعه برای انجام مطالعات تکمیلی و یا مراحل بعدی اکتشاف پی شنهاد ها یی در این بخش ارائه می نودا مشخص کردن نواحی حفر ترانشه و گمانه با ارائه جدولی در خصوص مشخصات و اولویب آن ها و یا معرفی -------- صفحهٔ بعد -------- 017 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک مناطق برای بازبینی ها ی صحرایی و انجام مطالعات تکمیلی نظیر پیجویی های عمومی و انجام مطالعات تکمیلی ژئوفیزیک و دیگر رو ها می تواند در این قهمب ارائه نودا پ0 - 0 - 3 - صفحات انتهایی گزارش صفحات انتهایی گزار نامل فهرسب منابع ،پیوسب)ها (در صورت نیاز ، )چکیده انگلیهی (اختیاری ،صفحه عنو ان انگلیهی )(اختیاری اسبا منابع تئوری رو ، برخی روابط و فرمول های موردن از ی ، همچنین نکل ها و نقشه هایی که از مراجع دیگر در گزار آورده نده، بایهتی در فهرسب منابع آورده نودا برخی از نقشه ،ها و مقاطع ثانویه نه ی زم شیپ تئوری و محاسباتی نظیر انجام پرداز ها ی م ورداستفاده، مختصات نقاط بردانب و دیگر اط عات موجود می توانند در پیوسب گزار آورده نوندا در چکیده انگلیهی و صفحه عنوان انگلیهی(در صورت وجود) صفحات انتهایی گزار را تشکیل می دهندا پ- 0 - 0 - 7 - فایل های همراه با گزارش نهایی همان طور که ذکر ند در انجام یک پروژه مقاومب ویژه مراحل مختلفی صورت رد ی پذ یم تا گزار نهایی نگار یابدا به منظور حفظ ها بی فعال ی صورت گرفته و همچنین ارزیابی و کنترل کیفیب داده ها هت ی با ی تمام ها بی فعال مهتند نوندا با مهتند کردن تمامی اط عات، انجام ها بی فعال ی بعدی رو ی داده ها به سهولب امکان پذی ر اسبا در این بخش مشخصات فایل های رقومی یک پروژه مقاومب ویژه که بایهتی در یک یا چند سی دی ذخیره نوند، آورده می ا نود - فایل گزار نهایی با پهوندdocx وpdf - مختصات ایهتگاه های بردانتی و راه های دسترسی به محدوده با پهوندgdb ، gpx وxlsx - داده های بردانتی به تفکی ک تاریخ بردانب و با فرمب های نرم افزار تخلیه دستگاه (در صورت وجود) و نرم افزار اکهل به صورتی که داده های خام و ویرایش نده در دو فولدر مجزا قرار گیرندا - تصاویر، نقشه ها و مقاطع موجود در گزار با پهوندهای تصویری نناخته نده نظیرJPEG ، Bitmap ،و اا - فایل های مر بوط به پرداز و تفه ری ه ر پروفیل ، نقشه یا مقطع7 بعدی در نرم افزارهای مرتبط نظیرIPI2Win ، Res2Dinv ، Res3Dinv ، Geosoft ، Global Mapper ، Arc GIS و ااا در فولدرها ی جداگانه و مشخص - تمامی اط عاتی که به منظور انجام پروژه جمع ی آور نده اند ، نظیر نقشه های زمین نناسی ،، توپوگرافی، عکس هوایی اط عات گمانه و چاه های منطقه و تصاویر بردانتی در حین انجام مطالعه در فولدرها ی مجزا ا -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست0 012 پ0 - 2 - روش پالریزاسیون القایی یک گزار پ ریزاسیون القایی، صرف نظر از نوع آرایش، نامل بخش:های زیر اسب پ0 - 2 - 0 - صفحات اولیه گزارش صفحات اولیه گزار نامل طرح روی جلد و صفحه عنوان، تشکر و قدردانی، چکیده ، فهرسب مطالب، انکال و جداول اسبا صفحه عنوان نامل عنوان گزار ، آرم نرکب های کارفرما و پیمانکار (مشاور)، نام هی ته کنندگان و مجری و تاریخ تهیه می باندا در صفحه تشکر و قدردانی از تمام کهانی که در انجام پروژه گروه ژئوفیزیک را یاری نموده و یا خدماتی ارائه کرده اند، در صورت نیاز در این بخش سپاسگزاری می نود (عمدتا ً چند سطر)ا در چکیده گزار بایهتی به صورت خ صه هدف از انجام ،مطالعات رو های گردآوری اط عات و نتایج به دسب آمده در حدود یک صفحه بیان نودا پ0 - 2 - 2 - مقد مه در این بخش به صورت مختصر نوع بردانب انجام نده ، تاریخ بردانب، هدف از انجام عملیات صحرائی، نام کارفرما و موقعیب محدوده بردانب آورده می نودا همچنین حجم عملیات صحرایی به صورت کَمی از قبیل تعداد نقاط بردانب، مهاحب و مهافب کل مورد پیمایش در طول خطوط بردانب آ ورده می نودا مشک ت موجود در بردانب ها مانند موانع عوارض طبیعی در محدوده بردانب در اینجا اناره می نودا پ0 - 2 - 3 - منطقه برداشت موقعیب جغرافیایی منطقه موردمطالعه، راه های دسترسی، وضعیب آب وهوا یی، نرایط اجتماعی- سیاسی– اقتصادی، مختصری از زمین نناسی منطقه و نقشه های متناظر آن ها در این بخش آورده نودا همچنین مختصات محدوده بردانب و در صورت نیاز مشخص کردن آن بر روی نقشه های پایه از قبیل نقشه های توپوگرافی، زمین نناسی و غیره می تواند به گویا بودن گزار کمک کندا پ0 - 2 - 0 - معرفی روش و تجهیزات مورداستفاده در این بخش رو ی ا رو های ژئوفیزیکی مورداستفاده و آرا ها شی به طور مختصر تشریح می نوندا تجهیزات و ویژگی های کاربردی آن ها به صورت مختصر معرفی نودا همچنین نرکب سازنده دستگاه، مدل، نوع، دقب و قابلیب آن ها معرفی گرددا پ0 - 2 - 5 - نحوه انجام عملیات صحرایی در این بخش فعالیب های ص ورت گرفته صحرایی به طور کامل نامل انتخاب جهب پروفیل ها، فاصله پروفیل ها و ایهتگاه های اندازه گیری، نحوه بردانب داده ها، تعداد پروفیل ها و تعداد ایهتگاه ها، منظم یا نامنظم بودن نبکه نقاط و محدود ها بی ی صحرایی آورده نودا -------- صفحهٔ بعد -------- 001 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک پ0 - 2 - 6 - معرفی پردازش های بکار رفته بر روی داده ها با توجه به تنوع پرداز های قابل انجام، پرداز های صورت گرفته بر روی داده ها معرف ی نده و نحوه انجام تصحیحات و پرداز ها توضیح داده نودا در صورت گهترده بودن انجام پرداز می توان نه ی زم شیپ تئوری و انجام محاسبات پرداز های صورت گرفته را به صورت پیو سب در انتهای گزار ضمیمه نمودا پ0 - 2 - 3 - ارائه نقشه ها و تفسیر نقشه های حاصل به صورت پربندی و ارائه مقیاس رنگی متناظر آورده می نودا همچنین مختصات نقشه های حاصل در سیهتم های نناخته ،نده آورده نودا عنوان و مقیاس نقشه، جهات جغرافیایی هی ته کننده و کارفرما ازجمل ه عواملی اسب که در گویا بودن نقشه ها تأثیر قابل توجهی دارندا درنهایب تفهیر هر یک از نقشه ها به صورت مجزا و یا در کنار نقشه های دیگر و یا به صورت تلفیقی در صورت استفاده از دیگر رو های ژئوفیزیکی و تلف قی با اط عات زمین نناسی توضیح داده می نودا پ0 - 2 - 7 - ریگ جه ی نت ی ی و پ شنهادها در این بخش نتایج نهایی به دسب آمده از تعبیر و تفهیر با توجه به نرایط زمین نناسی منطقه نونته می نود و بر این اساس پی شنهاد ها جهب ادامه یا توقف عملیات، نقاط پیشنهادی جهب حفاری یا دیگر عملیات تکمیلی توضیح داده می نودا همچنین الزم اسب در صور ت پیشنهاد حفاری، محل نقاط حفاری روی نقشه ها مشخص گردندا پ0 - 2 - 2 - صفحات انتهایی گزارش صفحات انتهایی گزار نامل فهرسب منابع ،پیوسب)ها (در صورت نیاز ، )چکیده انگلیهی (اختیاری ، صفحه عنوان انگلیهی )(اختیاری اسبا منابع تئوری رو ، برخی روابط و فرمول های موردن از ی ، همچنین نکل ها و نقشه هایی که از مراجع دیگر در گزار آورده نده، بایهتی در فهرسب منابع آورده نودا نه ی زم شیپ تئوری و محاسباتی نظیر انجام پرداز ها ی مورداستفاده می توانند در این بخش ارائه نوندا مختصات نقاط بردانب در نبکه می تواند در این بخش آورده نود که در ا ین صورت توضیحاتی در خصوص فایل های مربوطه داده می نودا در چکیده انگلیهی و صفحه عنوان انگلیهی(در صورت وجود) صفحات انتهایی گزار را تشکیل می دهندا پ0 - 2 - 01 - فایل های همراه با گزارش نهایی درکل خروجی نهایی عملیات اکتشافی ژئوفیزیک گزارنی می باند که دارا ی ضمائمی مانند نقشه ها، جداول، داده ها و عکس ها می باند که به صورت چاپ کاغذی در انتهای گزار قرار داده یم نود ا ع وه بر آن این ضمائم و کل گزار به صورت داده های رقومی در قالب فایل های مختلف روی دیهک فشرده در کیف مخصوص انتهای گزار ارائه می گردد ا  گزار به صورت فایلword با پهوند.doc یا.docx و یا فایل تصویری با پهوند.pdf ارائه می نود ا  جداول معموال به صورت فایلword یا فایلexcel با پهوند.xls ارائه می گردند ا -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست0 000  تصاویر و عکس ها دارای پهوند.jpg می بانندا نقشه ها و نمودارها معموال با فرمب هرا ی مختلفری ماننرد.jpg, .bmp, .tiff, .fig, .gif, .dwg و.shp ارائه می گردند ا  داده های خام یا پرداز نده معموال با پهوند .dat یا.txt انتشار میابندا به طورکلی فایل خروجی هرگونه داده رقومی از اصل گزار گرفته تا نقشه ها و نمودارها باید به صورت ی باند که با برنامه های عمومی و متداول موجود در بازار قابل باز کردن و رویب باند و به هیچ وجه نباید برای استفاده از آن ها نیاز به برنامه های تخصصی (که در دسترس همگان نیهب) باندا -------- صفحهٔ بعد -------- 002 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک پ0 - 3 - روش مغناطیس سنجی ارائه جی نتا حاصل از انجام مطالعات کیزی ژئوف در ا یک می ذپ ی در تروص نآ رازگ گزار کیزی ژئوف ی هت ی با تا حد امکان تمام ی اط عات به دسب آمده از انجام پروژه کیزی ژئوف را به خواننده منتقل کند با ا توجه به نکه یا هدف از هی ته گزار مهتند کردن ی ها بی فعال صورت گرفته ،اسب ی هت ی با به گونه یا نونته نود که اوالً تمام ی جی نتا به دسب آمده از مطالعه را منتقل کند و ثان یًا تا سال ها بعد قابل استفاده باندا به عبارت گر ید جی نتا حاصل از انجام مطالعات ژئوف کیزی ی هت ی با به عنوان هیالکی اط عات ی ی برا آی ندگان قابل استفاده باندا بد نی منظور برا ی نگار کی گزار استاندارد با ی هت ی نکات ی مدنظر قرار گ رد ی کی ا گزار ژئوف یزیک ع وه بر روان بودن نثر آ ی هت ی ن با به ترت بی نامل قهمب ی ها ریز باند: پ0 - 3 - 0 - صفحات هی اول گزارش صفحات اولیه گزار نامل طرح روی جلد و صفحه عنوان، تشکر و قدردانی، چکیده ، فهرسب مطالب، انکال و جداول اسبا صفحه عنوان نامل عنوان ، گزار آرم نرکب ی ها کارفرما و یپ مانکار ،)(مشاور نام هی ته کنندگ ان و مجر ی و خی تار هی ته یم باند در ا صفحه تشکر و قدردان ی از تمام کهان ی که در انجام پروژه گروه کیزی ژئوف را ی ار ی نموده و ای خدمات ی ارائه کرده،اند در صورت ن از ی در ا نی بخش سپاسگزار ی می نود (عمدتا ً چند سطر)ا در چک ده ی گزار با ی هت ی به صورت خ صه هدف از انجام مطالع ،ات رو ی ها گردآور ی اط عات و نتا جی به دسب آمده در حدود کی صفحه ب ان ی نودا پ0 - 3 - 2 - مقدمه و اطالعات اول یه در مقدمه گزار به صورت مختصر نوع بردانب و نبکه بردانب و مهاحب محدوده موردمطالعه، ی ها خی تار عقد قرارداد و بردانب داده،ها هدف از انجام ات ی عمل صحرائ ی، اط عات کارفرما و موقع بی محدوده بردانب آورده یم نود ا همچن نی حجم ات ی عمل صحرا یی به صورت ی کم از لی قب تعداد نقاط بردانب در نیا بخش ذکر یم نود ا ع وه بر نیا مختصر ی از یپ کربند ی گزار و فصل می هدروآ شخب این رد بلاطم دنب ی ا نود موقع بی جغراف اهاتسور و اهرهن هلمجزا ئزج ی تا ی رکذ با هعلاطمدروم هقطنم یا یی ی ،مجاور همچن نی راه ی ها دسترس ی، نوع آن ها و فواصل هر کی از آن ها در بخش ی گر ید آورده یم نود ا شی نما محدوده موردمطالعه بر ی رو نقشه راه ها و عکس ی ها ماهواره یا در نیا راستا ار ی به دی مف یم باند ا با توجه به اهداف پروژه و ع نو آن اط عات هی پا از لی قب آب نناس ی، نی زم نناس ی عموم ی و اقتصاد ی، تکتون ی،ک باستان نناس ی، هب یز یطی مح و ره یغ به همراه نقشه ی ها متناظر آن ها در کی بخش مجزا آورده یم نود ا ع وه بر نیا مختصات محدوده بردانب و مشخص کردن آن بر ی رو نقشه ی ها هی پا از لی قب نقشه ی ها تو پوگراف ی، نی زم نناس می غی هر و ی تواند به ای گو بودن گزار کمک ا کند -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست0 003 پ0 - 3 - 3 - تئور ی روش مغناطیس سنجی مختصر ی از تئور ی رو مورداستفاده در پروژه در یک فصل مجزا آورده م ی نود ی هت ی ا با ی سع نود مطالب ارائه نده نی در ا بخش تا حد امکان کاربرد ی بوده و اط عات آن حت ی یا بر افراد ناآگاه به رو مغناطیس سنجی قابل استفاده باندا با توجه به هدف موردمطالعه جداول ی از مقاد یر مغناطیس سنگ ها و ها ی کان آورده م ی ا نود پ0 - 3 - 0 - اندازه یریگ داده ها و نحوه پردازش آن ها تجه زات ی مورداستفاده و مشخصات ی فن آن ها به همراه تصاو یری از آن ها در نیح اندازه یریگ داده ها در پروژه در کی بخش آورده یم نود ا همچن نی مشخصات نرکب سازنده ،دستگاه ،مدل ،نوع دقب و بی قابل آن ها معرف ی می گردد ا نحوه انجام عمل ات ی صحرا یی ازجمله امتداد پروف ی ها لی بردا نب ، فاصله نقاط و پروف ها لی آورده م ی نود ا همچن ین نحوه نبکه ی بند م حدوده موردمطالعه نام و گذار ی ای هتگاه ها در بخش ی مجزا آورده م ی نود ا ارائه نقشه موقع بی مکان ی ای هتگاه ی ها بردانب و موقع بی آن ها بر رو ی تصاو ری ماهواره یا و همچن نی تصاو یری از محدوده بردانب در ا نی بخش به ار ی دی مف اسبا پ0 - 3 - 5 - ارائه نقشه،ها مقاطع و تفس ری آن ها عمده نی تر قهمب گزار فصل ی اسب که در آن نقشه ها و مقاطع ارائه یم نوند ا نقشه ها و مقاطع با مشخصات موردنظر در نیا فصل آورده نده و با استفاده از اط عات و ابزارها ی موجود تفه یر می نوند در ا نیا فصل تفه ری هر کی از نقشه ها به صورت مجزا و ای در کنار نقشه ی ها رگید و ای به صورت یقی تلف در صورت استفاده از گر ید رو ی ها یکیزی ژئوف آورده یم نود در ا صورت لزوم یپ شنهادات ی ری نظ ارائه نقاط حفار ی با رسم بر ی رو مقاطع، در نیا فصل آورده یم ا نود پ0 - 3 - 6 - یریگ جه ی نت و یپ شنهادها جی نتا حاصل از تفه ری در انتها ی گزار آورده م ی نود یریگ جه یتن ا دی با خ صه یا جامع از نتا جی به دسب آمده باند و با توجه به نوع و مق اس ی مطالعه صورت گرفته م توان ی نواح ی ی ام دبخش را مشخص نمودا برا ی نیا منظور م توان ی نواح ی ی ام دبخش را به همراه مختصات آن ها و نماره بی هنجاری ی ها موجود در نقشه ی ها فصل قبل ی به ترت بی بی لو او مشخص نمودا همچن ین با توجه به مرحله انجام مطالعه برا ی انجام مطالعات تکم یلی ای و مراحل بعد ی اکتشاف، پ ی شنهادات ی نی در ا بخش ارائه م ی نود ا مشخص کردن محل حفر ترانشه و اولو بی آن ها ای و معرف ی مناطق برا ی ی ها ینی بازب صحرا یی و انجام مطالعات تکم یلی ری نظ یی جو یپ ی ها عموم ی و انجام مطالعات تکم یلی کیزی ژئوف گر ی و د رو ها م ی تواند نی در ا قهمب ارائه نودا پ0 - 3 - 3 - صفحات انتها یی گزارش صفحات انتهایی گزار نامل فهرسب منابع ،پیوسب)ها (در صورت نیاز ، )چکیده انگلیهی (اختیاری ، صفحه عنوان انگلیهی )(اختیاری اسبا -------- صفحهٔ بعد -------- 000 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک منابع تئور ی رو، برخ ی روابط و فرمول ی ها موردن از ی، همچن نی نکل ها و نقشه یی ها که از مراجع گر ید در گزار آورده ،نده ی هت ی با در فهرسب منابع آورده نود ا برخ ی از نقشه ها و مقاطع ی ثانو،ه نه ی زم شیپ تئور ی و محاسبات ی ری نظ انجام پرداز ی ها مورداستفاده، مختصات نقاط بردانب و گر ید اط عات موجود یم توانند در یپ وسب گزار آورده نوند ا ده ی چک انگل یهی و صفحه عنوان انگل یهی در صورت وجود صفحات انتها یی گزار را تشک یل می دهند ا پ0 - 3 - 7 - ی ها لی فا همراه با گزارش نها یی - فایل گزار نهایی با پهوندdocx وpdf - مختصات ای هتگاه ی ها بردانتی و راه ی ها دسترسی به مح دوده با پهوندgdb ، gpx وxlsx - داده ی ها بردانتی به تفکیک تاریخ بردانب و با فرمب ی ها نرم افزار تخلیه دستگاه (در صورت وجود) و نرم افزار اکهل به صورت ی که داده ی ها خام و ویرایش نده در دو فولدر مجزا قرار گیرندا - ،تصاویر نقشه ها و مقاطع موجود در گزار با پهوندها ی تصویری نناخته نده نظیرJPEG ، Bitmap ،و اا - ی ها لی فا مربوط به پرداز و تفه ری ه ر پروفیل ، نقشه یا مقطع7 بعدی در نرم افزارها ی مرتبط نظیر، Geosoft ، Global Mapper ، Arc GIS و ااا در فولدرها ی جداگانه و مشخص - تمامی اط عاتی که به منظور انجام پروژه جمع ی آور ند ا نده ، نظیر نقشه ی ها نی زم نناس ی ،، توپوگرافی، عکس هوایی اط عات گمانه و چاه ی ها منطقه و تصاویر بردانتی در حین انجام مطالعه در فولدرهای مجزاا -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست0 005 پ0 - 0 - روش لرزه نگاری انکساری گزار لرزه نگار ی انکهاری باید نامل قهمب ی ها :زیر باند پ0 - 0 - 0 - صفحات هی اول گزارش صفحات او لیه گزار نامل طرح روی جلد و صفحه عنوان، تشکر و قدردانی، چکیده ، فهرسب مطالب، انکال و جداول اسبا صفحه عنوان نامل عنوان ، گزار آرم نرکب ی ها کارفرما و یپ مانکار ،)(مشاور نام هی ته کنندگان و مجر ی و خی تار هی ته یم باند در ا صفحه تشکر و قدردان ی از تمام کهان ی که در ا تامدخ یا و هدومن ی را ی ار فوئژ یزیک هورگ هژورپ ماجن ی ارائه کرده،اند در صورت ن از ی در ا نی بخش سپاسگزار ی می نود (عمدتا ً چند سطر)ا در چک ده ی گزار با ی هت ی ،به صورت خ صه هدف از انجام مطالعات رو ی ها گردآور ی اط عات و نتا جی به دسب آمده در حدود کی صفحه ب ان ی نودا پ0 - 0 - 2 - مقدمه در این بخش باید به صورت مختصر نوع بردانب انجام نده ، تاریخ بردانب، هدف از انجام عملیات صحرائی، نام کارفرما و موقعیب محدوده بردانب ذکر گرددا همچنین حجم عملیات صحرایی از قبیل تعداد پروف ی ها لی بردانب نده ، طول پروفایل بردانب نده و تعداد نات های انج ام نده در هر پروفیل نیز باید مشخص باندا مشک ت به وجود آمده در عملیات مانند موانع عوارض طبیعی زمین در محدوده بردانب نیز باید ذکر نودا پ0 - 0 - 3 - منطقه برداشت موقعیب جغرافیایی منطقه موردمطالعه، راه های دسترسی، وضعیب آب وهوا یی منطقه در زمان بردانب داده، موقعیب زمین ازنظر رطوبب در زمان انجام عملیات، نرایط اجتماعی- سیاسی–اقتصادی، مختصری از زمین نناسی منطقه و نقشه های متناظر آن ها در این بخش می تواند ارائه نودا همچنین مختصات محدوده بردانب و در صورت نیاز مشخص کردن آن بر روی نقشه های پایه از قبیل نقشه ،های توپوگرافی زمین نناسی و غیره می تواند به گویا بودن گزار کمک نمایدا پ0 - 0 - 0 - بخش عملیات لرزه نگار ی انکساری ،این بخش باید نامل نوع دستگاه ثبات و کارخانه و کشور سازنده دستگاه، مشخصات فنی دستگاه، نوع چشمه مورداستفاده عمق چاله ،های انفجاری، وزن دینامیب مصرفی در هر انفجار فواصل بین گیرنده ها، نقشه نماتیک موقعیب گیرنده ها و نقاط چشمه در هر پروفیل، تعداد تکرار نقاط بردانب نده در هر نقطه انفجاری، تعداد کانال ی ها بردانب نده در هر انفجار، نقشه زمین نناسی منطقه و موقعیب پروف ی ها لی بردانب نده بر روی نقشه و موقعیب جاده ها و تاسیهات سطحی از نظر تولید سطح نویز در ناحیه باندا -------- صفحهٔ بعد -------- 006 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک پ0 - 0 - 5 - بخش پردازش داده های لرزه نگار ی انکساری این بخش نیز باید نامل فواصل زمانی بین نمونه گیری از داده ها در زمان عملیات، ردلرزه های بردانب نده در تمامی ا ندازه گیری ها، مشخص کردن ردلرزه های نوفه ای و علب آن، مش خص کردن نماره ردلرزه های حذف نده به دلیل نوفه ای بودن و مشخص کردن ردلرزه های حذف نده در عملیات باندا پ0 - 0 - 6 - بخش تفسیر داده های لرزه نگار ی انکساری این بخش باید نامل جدول اولین زمان رسید کلیه ردلرزه های بردانب نده، منحنی های زمان- مهافب رسم نده در هر پروفیل به صورت مجزا، جداول محاسبات سرعب و عمق الیه ها در هر گیرنده، رسم مقطع عمقی با نمایش مقدار سرعب امواج مکانیکی در هر الیه با مقیاس مشخص در هر پروفیل به صورت مجزا باندا همچنین در صورت تفهیر الیه های دار بین باید عمق و نیب الیه ها در مقاطع مختلف مشخص نده باند ا همچنین اگر تفهیر داده ها با نرم افزار کامپیوتری انجام نده باند، باید کلیه فایل های خروجی با فرمب نرم افزار تفهیری مورداستفاده و جداول با فرمب نرم افزارExcel به صورت فایل ضمیمه بر روی یکCD ، ضمیمه گزار مربوطه باند و کل گزار نیز با فرمبPDF درونCD موجو د باندا پ0 - 0 - 3 - صفحات انتها یی گزارش صفحات انتهایی گزار نامل فهرسب منابع ،پیوسب)ها (در صورت نیاز ، )چکیده انگلیهی (اختیاری ، صفحه عنوان انگلیهی )(اختیاری اسبا منابع تئور ی رو، برخ ی روابط و فرمول ی ها موردن از ی، همچن نی نکل ها و نقشه یی ها که از مراجع گر ید در گزار آورده ،نده ی هت ی با در فهرسب منابع آورده نود ا برخ ی از نقشه ها و مقاطع ی ثانو،ه نه ی زم شیپ تئور ی و محاسبات ی ری نظ انجام پرداز ی ها مورداستفاده، مختصات نقاط بردانب و گر ید اط عات موجود یم توانند در یپ وسب گزار آورده نوند در ا ده ی چک انگل یهی و صفحه عنوان یهی گل ان در صورت وجود صفحات انتها یی گزار را تشک یل می دهند ا -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست0 003 پ0 - 5 - روش گرانی سنجی گزار گرانی سنجی باید نامل قهمب ی ها :زیر باند پ0 - 5 - 0 - صفحات هی اول گزارش صفحات اولیه گزار نامل طرح روی جلد و صفحه عنوان، تشکر و قدردانی، چکیده ، فهرسب مطالب، انکال و جداول اسبا صفحه عنوان نامل عنوان ، گزار آرم نرکب ی ها کارفرما و یپ مانکار ،)(مشاور نام هی ته کنندگان و مجر ی و خی تار هی ته یم باند در ا صفحه تشکر و قدردان ی از تمام کهان ی که در انجام پروژه گروه کیزی ژئوف را ی ار ی نموده و ای خدمات ی ارائه کرده،اند در صورت ن از ی در ا نی بخش سپاسگ ی زار یم نود (عمدتا ً چند سطر)ا در چک ده ی گزار با ی هت ی ،به صورت خ صه هدف از انجام مطالعات رو ی ها گردآور ی اط عات و نتا جی به دسب آمده در حدود کی صفحه ب ان ی نودا پ0 - 5 - 2 - مقدمه در این بخش به صورت مختصر نوع بردانب انجام نده، تاریخ ،بردانب هدف ازانجام عملیات صحر،ائی نام کارفرما و موقعیب محدوده بردانب آورده می نود ا همچنین حجم عملیات صحرایی به صورت کَمی از قبیل تعداد نقاط ،بردانب مهاحب و تعداد ایهتگاه های پیمایش آورده می ا نود درصورت وجود اط عات ژئوفیزیکی که درگذنته بردانب نده توضیحی در خصوص آن ها ارائه می نودا مشک ت موجود در بردانب ها مانند ،موانع عوارض طبیعی در محدوده بردانب در اینجا اناره می ا نود پ0 - 5 - 3 - موقعیت محدوده پیمایش و زمین شناسی منطقه موقعیب جغرافیایی منطقه ،موردمطالعه راه های ،دسترسی وضعیب و آب،هوایی تشریحی از زمین نناسی منطقه به همراه نقشه های موجود ، مختصات محدوده بردانب و در صورت نیاز جانمایی آن بر روی نقشه های پایه از قبیل نقشه های ،توپوگرافی زمین نناسی و غیره می تواند به گویا بودن گزار کمک ا کند پ0 - 5 - 0 - معرفی روش و تجهیزات مورداستفاده در این بخش رو ژئوفیزیکی مورداستفاده و نوع پیمایش به طور مختصر توضیح داده می نود ا تجهیزات و ویژگی های کاربردی آن ها به صورت مختصر معرفی نود ا همچنین نرکب سازنده ،دستگاه ،مدل ،نوع دقب و قابلیب آن ها معرفی می ا نود پ0 - 5 - 5 - نحوه انجام عملیات صحرایی در این بخش فعالیب های صورت گرفته صحرایی به طور کامل ،نامل طراحی نقاط انتق ال ایهتگاه مبنا، نحوه بردانب داده،ها تعداد پروفیل ها و تعداد ایهتگاه،ها منظم یا نامنظم بودن نبکه نقاط و محدودیب های صحرایی آورده می ا نود -------- صفحهٔ بعد -------- 007 دستورالعمل شرح خدمات و تعیین حق الزحمه مطالعات ژئوفیزیک پ0 - 5 - 6 - معرفی پردازش های بکار رفته بر روی داده ها با توجه به تنوع پرداز های قابل ،انجام پرداز های صورت گرفته بر ی رو داده ها معرفی نده و نحوه انجام تصحیحات و پرداز ها توضیح داده نود ا درصورت گهترده بودن پرداز انجام نده، می توان نه ی زم شیپ تئوری و محاسبات صورت گرفته را به صورت پیوسب در انتهای گزار ضمیمه نمود ا پ0 - 5 - 3 - ارائه نقشه ها و تفسیر نقشه های حاصل به صورت کنتری)(پربندی با ارائه مقیاس رنگی مناسب ارائه می نود ا همچنین مختصات نقشه های حاصل در سیهتم های نناخته نده ارائه نود ا عنوان و مقیاس ،نقشه جهب های ،جغرافیایی هی ته کننده و اط عات کارفرما ازجمله عواملی اسب که در گویا بودن نقشه ها تأثیر قابل توجهی دارند ا درنهایب تف هیر هر یک از نقشه ها به صورت مجزا و یا در کنار نقشه های دیگر یا به صورت تلفیقی در صورت استفاده از دیگر رو های ژئوفیزیکی و تلفیق با اط عات زمین نناسی توضیح داده می ا نود پ0 - 5 - 7 - نتایج مدل سازی مدل ها ی ساز اط عاتی از عمق جرم منشأ بی هنجاری تولید می کنند که می توانند در دو قالب دوبعدی و سه بعدی (به نرطی که وارونهازی سه بعدی انجام نده باند) نمایش داده نوندا نکل های سه بعدی به صورت نمایشی ولی نکل های دوبعدی (که می توانند حاصل وارونهازی دوبعدی و یا بر هایی از مدل سازی سه بعدی بانند) به صورت مقاطع دارای توضیحات آورده می نوندا پ0 - 5 - 2 - یریگ جه ی نت ی و پ شنهادها در این بخش نتایج نهایی به دسب آمده از تعبیر و تفهیر با توجه به نرایط زمین نناسی منطقه نونته می نود و بر این اساس پیشنهادات جهب ادامه یا توقف ،عملیات نقاط پیشنهادی جهب حفاری یا دیگر عملیات تکمیلی توضیح داده می نود ا همچنین الزم اسب در صورت پیشنهاد ،حفاری محل نقاط حفاری روی نقشه ها مشخص گردند ا پ0 - 5 - 01 - صفحات انتهایی گزارش صفحات انتهایی گزار نامل فهرسب منابع ،پیوسب)ها (در صورت نیاز ، )چکیده انگلیهی (اختیاری ، صفحه عنوان انگلیهی )(اختیاری اسبا منابع تئور ی رو، برخ ی روابط و فرمول ی ها موردن از ی، همچن نی نکل ها و نقشه یی ها که از مراجع گر ید در گزار آورده ،نده ی هت ی با در فهرسب منابع آورده نود ا برخ ی از نقشه ها و مقاطع ی ثانو،ه نه ی زم شیپ تئور ی و محاسبات ی ری نظ انجام پرداز ی ها مورداستفاده، مختصات نقاط بردانب و گر ید اط عات مو جود یم توانند در یپ وسب گزار آورده نوند در ا ده ی چک انگل یهی و صفحه عنوان انگل یهی در صورت وجود صفحات انتها یی گزار را تشک یل می دهند ا نه ی زم شیپ تئوری و محاسباتی نظیر انجام پرداز ی ها مورداستفاده می توانند در بخش پیوسب ها ارائه نوند ا همچنین مختصات نقاط بردانب در نبکه نیز می تواند در این بخش آورده نود که در این صورت توضیحاتی در خصوص فایل های مربوطه -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست0 002 داده می ا نود اگر نقشه ها در متن گزار به عنوان نکل استفاده نده اسب در این قهمب نقشه های کامل منطبق بر استاندارد موردنیاز برای تهیه آن ها، آورده می نوندا پ0 - 5 - 00 - ل فای های همراه با گزارش نهایی قالب (فرمب) داده ها و اط عات ی تول دنده :به نرح زیر اسب 3 - داده های رقومی مختصات نقاط طراحی نده (با فرمبdxf ، Ascii و یاgdb ) 2 - داده های رقومی خام بردانب خروجی دستگاه (با فرمبAscii و یاgdb ) 7 - نمونه ها به همراه فایلی در خصوص اط عات مخ تصاتی و چگالی (با فرمبxls ) 4 - دادهای پرداز نده (با فرمبAscii و یاgdb ) 5 - نقشه ها (با فرمبpdf یا هر فرمتی که قابل مشاهده در نرم)افزارهای نمایش تصویر باند 6 - گزار (با فرمبdoc و یاpdf )