ژتوفیز یک و تفش آن در ممهندسی آب

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. ژتوفیز یک و تفش آن در ممهندسی آب روش‌های چاه‌نگاری در هیدروژتولوزی و راهنمای آنها در مهر ماه ۱۳۸۲ وزارت یرو ۴ ی ۹ شرکت سهامی مدبریت منابع اب ایران -------- صفحهٔ بعد -------- به نام خدا جمهوری اسلامی ایران وزارت نیرو شرکت مدیریت منابع آب ایران معاونت پژوهش و مطالعات پایه دفتر استانداردها و معیارهای فنی ژئوفیزیک و نقشس آن در مهندسی آب روش‌های چاه‌نگاری در هیدروژئولوژی و راهنمای آنها در معطالعات مکانیک سنگ و زژئوتکنیک نشریه شماره ۱۴۸- ن مهر ماه ۱۳۸۲ -------- صفحهٔ بعد -------- امروزه نقش و اهمیت ضوابط. معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب و مستمر آنها در پیشرفت جوامع. تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوم و فنون در جهان امروز. تهیه ضوابط. معیارها و استانداردها در هر زمینه به مجامع فنی - تخصصی واگذار شده است. با در نظر گرفتن مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران. تهیه استاندارد در بخش آب از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و از این رو دفتر استانداردها و معیارهای فنی شرکت مدیریت منابع آب ایران در جهت نیل به این هدف. با مشخص نمودن رسته های اصلی مهندسی آب اقدام به تشکیل مجامع علمی - تخصصی با عنوان کمیته‌های تخصصی نموده که نظارت بر تهیه این استانداردها را به عهده دارند. استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین می گردد : - استفاده از تخصص و تجارب کارشناسان و صاحب‌نظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و ماخذ معتبر و استانداردهای بین المللی - بهره گیری از تجارب دستگاه‌های احرایی. سازمان‌ها. نهادها. واحدهای صنعتی. واحدهای مطالعه. طراحی و ساخت - ایجاد هماهنگی در مراحل تهیه. اجرا. بهره برداری و ارزشیایی طرح‌ها - پرهیز از دوباره کاری‌ها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل موسسه استاندارد و تحفیقات صنعتی ایران و سایر موسسات معتبر تهیه کننده استاندارد آگاهی از نظرات کارشناسان و صاحب‌نظرانی که فعالیت آنها به نوعی در ارتباط با تهیه استانداردهای مهندسی آب می باشد موجب امتنان خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای کمیته این نشریه با مشارکت اعضای کمیته فنی شماره ۲-۱۳ (ژئوفیزیک) طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور تهیه و تنظیم شده که اسامی آنها به ترتیب الفباء به شرح زیر است : آقای علی اکبر اسلامی ‏ فوق لیسانس ژئوفیزیک آقای حسن حاجب حسینیه دکترای فیزیک خانم وحیده زرگرصالح ‏ فوق لیسانس ژئوفیزیک ُقای فرهنگ شیروانی لیسانس زمین شناسی - کارشناس ژئوفیزیک آقای علی نصیریان لیسانس زمین شناسی - کارشناس ژئوفیزیک و هیدروژئولوگ آقای غلامحسین نوروزی ‏ دکترای ژئوفیزیک -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۹- مقدمه ۱-۱ کلیات ۲-۱ تعاریف ۱-۲-۱ اطلاعات اولیه ۲-۲-۱ گونه‌های مطالعاتی ۱-۲-۲-۱ مطالعات هیدروژئولوژزی ۲-۲-۲-۱ مطالعات ژئوتکنیک ۳-۲-۹ محدوده مطالعات ۳-۱ تجهیزات عمومی (سرچاه)در برداشت‌های چاه‌نگاری ۴-۱ استاندارد کاغذنگار ۲- استاندارد و راهنمای مطالعات جاه‌نگاری ۱-۲ مطالعات هیدروژئولوژی ۱-۱-۲ روش پتانسیل خودزا ۱-۱-۱-۲ مشخصات چاه ۲-۱-۱-۲ مشخصات سوند ۳-۱-۱-۲ برگ برداشت (نگار) ۴-۱-۱-۲ تفسیر نگار ۲-۱-۲ روش مقّاومت ویژه ۱-۲-۱-۲ سوند نرمال کوچک ۱-۱-۲-۱-۲ مشخصات چاه ۲-۱-۲-۱-۲ مشخصات سوند ۳-۱-۲-۱-۲ برگ برداشت (نگار) ۴-۱-۲-۱-۲ تفسیر نگار ۲-۲-۱-۲ سوندهای مقاومت ویژه بزرگ بازه دیگر ۳-۱-۲ روش پرتوزایی گامای طبیعی ۱-۳-۱-۲ مشخصات چاه ۲-۳-۱-۲ مشخصات سوند ۳-۳-۱-۲ برگ برداشت (نگار) ۴-۳-۱-۲ تفسیر نگار ۱۳ ۱۳ ۱۴ ۱۸ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۳۲۰ -------- صفحهٔ بعد -------- تلفیق اطلاعات چاه‌نگاری (نگار ترکیبی) گزارش نهایی مطالعات ژئوتکنیک مقدمه روش‌های پیشنهادی برای چاه‌نگاری در مطالعات مکانیک سنگ و ژئوتکنیک معرفی فنی روش‌های پیشنهادی برای نگارهای مقاومت تک‌قطبی و مقاومت ویژه متداول روش پیشنهادی برای نگار پتانسیل خودزا روش پیشنهادی برای نگار القایی روش پیشنهادی برای نگار پرتو گاما روش پیشنهادی برای نگار نوترون روش پیشنهادی برای نگار جگالی گاما گاما روش پیشنهادی برای نگار آکوستیک یا صوتی روش پیشنهادی برای نگار قطرسنجی روش پیشنهادی برای نگار دما منابع و ماخذ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹- مقدمه کلیات برنامه‌ریزی و انجام بررسی‌های چاه‌نگاری, بر اساس گمانه‌های اکتشافی حفر شده و متناسب با اهداف مورد نظر مشخص می‌شود. بر اساس این هدف دو نوع مطالعه در نظر گرفته می‌شود : الف ) مطالعات هیدروژئولوژی ب ) مطالعات ژئوتکنیک در این نشریه. روش‌های چاه‌نگاری در مورد این مطالعات استاندارد شده است. این استاندارد شامل انتخاب روش. برنامه‌ریزی. اجرا و تهیه گزارش می‌باشد. انتخاب روش, برمبنای اطلاعات مورد نظر و بودجه طرح صورت گرفته و برنامه‌ریزی. با توجه به گمانه‌های حفر شده در نظر گرفته می‌شود. استاندارد اجرا با توجه به‌ویژگی‌های هر روش و لوازم عمومی (وسایل سرچاه) توضیح داده خواهد شد. دستورالعمل تهیه گزارش مربوط به هر روش و کل برداشت‌های انجام شده نیز در قسمت‌های مختلف شرح داده می‌شود. مطالب عنوان شده در این نشریه. با مفاهیم ارایه شده در نشریه ۱۱۴ - ن با عنوان «ژئوفیزیک و نقش آن در مهندسی آب. شناخت روش‌های جاه‌نگاری» هماهنگ است. برای به دست آوردن اطلاعات بیشتر پیرامون واژه‌ها ۱ تعاریف ازآن‌جایی که حفر گمانه اکتشافی فقط برای مطالعات چاه‌نگاری انجام نمی‌پذیرد. بنابراین مطالعات چاه‌نگاری براساس گمانه‌های موحود صورت می گیرد. اطلاعات مر بوط به هر جاه شامل موقعیت جاه. قطر جاه. عمق حفاری. نوع سیال حفاری. مشخصات مواد پوششی جاه (لوله. سیمان و غیره) باید در اختیار مسئول برداشت‌های چاه‌نگاری قرار گیرد. چون اغلب برداشت‌های چاه‌نگاری در شرایط خاصی از چاه بهتر جواب می‌دهند. باید لزوم و اجرای مطالعات جاه‌نگاری از قبل پیش بینی شده و سعی شود در حفر جاه تا حد امکان. به این مطالعات و امکانات مو حود توحه -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۲-۱ گونه‌های مطالعاتی ۱-۲-۲-۱ مطالعات هیدروژئولوژی این نوع مطالعات. روی مناطق آبرفتی و کارستی صورت می‌گیرد و هدف از آن. بررسی تغییرات لیتولوژی (سنگ‌شناسی). مشخصات کیفی و کمی آب و حرکت آن می‌باشد. هدف این مطالعات. تأمین آب بوده و جنبه اکتشافی خواهد داشت. در مطالعات هیدروژئولوژی باید حداقل از سه روش چاه‌نگاری شامل پتانسیل خودزا. مقاومت ویژه و پرتوزایی‌گامای طبیعی استفاده کرد. و اگر مشخصات ساختمانی چاه نیز مورد نظر باشد. باید برداشت‌های قطر سنحی را نیز انجام داد. ۲-۲-۲-۱ مطالعات زژئوتکنیک هدف از این دسته مطالعات. که اغلب در محل احداث سازه‌های مختلف از حمله سازه‌های آبی صورت می‌گیرد. پاسخگویی به سوال‌ها و ابهام‌های مهندسی در حد امکانات روش‌های جاه‌نگاری است. انتخاب روش‌های چاه‌نگاری با توجه به پارامترهای ژئوتکنیک مورد نظر صورت می‌گیرد. ۳-۲-۹ محدوده مطالعات این مطالعات. بر اساس توزیع گمانه‌های موحود صورت می‌گیرد : ۲-۱ تجهیزات عمومی (سرچاه) در برداشت‌های چاه‌نگاری این تجهیزات که به‌طور مشترک برای تمام برداشت‌های چاه‌نگاری (روش‌های مختلف) مورد استفاده قرار می گیرد. عبارتند از : - قرقره جمع آوری کابل - کابل مخصوص. - اهرم راه‌اندازی و کنترل قرقره. - دستگاه‌های الکترونیکی مربوط. - دستگاه‌های ثبات نوری یا مفناطیسی, - سیستم اندازه‌گیری عمق. - مولد جریان الکتریکی. و - دستگاه‌های چاپ داده‌ها روی کاغذهای نگار. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴۹ استاندارد کاغذ نکار براساس استاندارد موسسه نفت آمریکا " (۸1) که مورد استفاده شرکت‌های سرویس دهنده چاه‌نگاری قرار می گیرد. پیشنهاد می‌شود که برای این کاغذها از فرمت زیر استفاده شود : - مفیاس خطی: شامل یک قسمت به پهنای ۶/۴ سانتی‌متر در طرف چپ کاغذ. یک ستون سفید به پهنای ۹ سانتی متر برای ثبت عمق و دو قسمت دیگر. هرایک به پهنای ۶/۴ سانتی‌متر . تمامی قسمت‌ها به‌طور خطی مفیاس‌بندی شده است (شکل ۱- الف). - مقیاس لگاریتمی: قسمت‌های تشکیل‌دهنده این کاغذ نیز مانند قبلی است با این تفاوت که مقیاس دو قسمت سمت راست آن لگاریتمی است (شکل ۱- ب). - مقیاس مختلط: قسمت‌های تشکیل‌دهنده این کاغذ نیز مانند دو مقیاس قبلی است. با این تفاوت که مقیاس دو قسمت سمت راست. یکی لگاریتمی و دیگری خطی است (شکل ۱- ج). ۴ سانتیمتر وود ۶/۴ سانتیمت 1 ۴ سانتیمتر همیشه خطی 100 50 لگاریتمی خطی 0 1000 100 10 0 0.2 100 50 0 شکل ۱- استاندارد کاغذهای نگار توجه: در هر یک از سه قسمت کاغذ نگار. می‌توان حداکثر دو منحنی (نگار) رسم کرد. |- ۸۲۳۲| ۸۵۳۱۵0 ۳۵1۳۵[0۱1( 1۳۵11۲۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۲ مطالعات هیدرزژئولوزی ۱-۱-۲ روش پتانسیل خودزا 5۳(۱) در این روش. تغییرات پتانسیل خودزای داخل چاه. نسبت به یک الکترود ثابت (روی سطح زمین) اندازه‌گیری چاپ می‌شود. واحد اندازه‌گیری پتانسیل میلی‌ولت (111۹7) و واحد عمق متر یا فوت می‌باشد . ۱-۱-۱-۲ مشخصات چاه الف) قطرچاه : بین ۵۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر(۲ تا ۱۲ اینچ) وبهتراست ۵۰ میلی‌مترباشد(نگا. بند ۱-۳-۶. نشریه۱۱۴-ن). توجه : نظر به اثر مشخص سیال حفاری روی سوند[5 . باید تناسبی منطقی بین قطر چاه و قطر سوند برقرار ب‌ سیال حفاری : جاه باید بدون وله بوده و حاوی سیال مقاوم از نظر الکتر یکی (آب خالص و هوا) نباشد. ۲-۱-۱-۲ مشخصات سوند الف) قطر سوند : سوند مورد استفاده باید دارای قطری متناسب با قطر چاه باشد. ب ) سرعت حر کت سوند (نگاربرداری) : سرعت جابه‌جایی سوند در جاه. بین ۵ تا ۱۵ متر بر دقیفه می‌باشد و بهتر است برای اندازه‌گیری. سوند از ته چاه به بالا کشیده شود. ۲-۱-۱-۲ برگ برداشت (نگار) ب ) بخش میانی : این بخش شامل قسمت خطی کاغذ نگار (نگا. ۴-۱) است و منحنی 57 روی قسمت سمت چپ رسم می‌شود. طول این بخش. به مقیاس و کل فاصله برداشت (عمق چاه) بستگی دارد. واحد اندازه‌گیری 0 ۳۵1۵۲۵ 5۳۵۵1۵۳6۵۲۶۶ - | ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- میلی‌ولت است و نسبت به خط مبنای شیل (رس) (نگا. ۱-۶ نشریه ۱۱۴- ن) به طرف چپ با علامت منفی و به طرف راست خط مبنا مثبت در نظر گرفته می‌شود (شکل ۲). ج ) بخش پایینی : شامل نام کارشناس. نظارت و بازبینی است. ۴-۱-۱-۲ تفسیرنگار :2 ۰ ۱ برای تفسیر. به‌طور معمول از نگارهای با مقیاس سم استفاده می‌شود و در صورت تفسیر مفصل‌تر. ۱ ۵۰ الف ) لیتولوژزی (بخش میانی برگت نگار) - تعیین طبقات شیلی (رسی) و رسم خط مبنای شیل توجه : برای اطمینان در تعیین این خط مبناء بهتر است از روش‌های دیگر چاه‌نگاری (در صورتی که اندازه‌گیری انجام شده باشد) مانند پرتوزایی گاما نیز استفاده گردد. - تعیین طبقات متخلخل و تراوا به‌طور کلی در مطالعات 5 . طبقات وقتی قابل تفکیک هستند که ضخامت آن‌ها نسبتاً زیاد باشد. این تفکیک به پارامترهای زیادی بستگی دارد (نگا. نشریه ۱۱۴ - ن) ولی به‌طور عام. می‌توان گفت که ضخامت طبقات وقتی بیشتر از ۵برابر قطر چاه باشد قابل تفکیک است. ب ) ضخامت و مرز لایه‌ها تعیین مرز و ضخامت لایه‌ها. به‌طور دقیق با استفاده از نگار]5 میسر نیست. زیرا تغییر 5۳ در مقابل تغییرات لیتولوژی تدریجی است. در صورتی که ‎5٩|‏ تغییرات مشخصی را در مقابل یک سازند نشان دهد. نقاط عطف منحنی 5۳ به عنوان مرز تقریبی سازندهای بالایی و پایینی در نظر گرفته می‌شود. سنجش کیفی آب سازندی در مقایسه با پالایه" گل حفاری امکان پذیر است (نگا. نشریه ۱۱۴ - ن)» به‌طوری که جابه‌جایی منحنی 51 نسبت به خط مبنای شیل. اگر به سمت راست باشد (50 مثبت). آب سازندی شیرین‌تر از پالایه و در صورتی که به سمت چپ باشد (5]7 منفی) شورتر از پالایه است. 1] 6 -------- صفحهٔ بعد -------- کارفرما : ّ 1:9 1 ۹ 2 1 1 ۳ مقطع لیتولوزی راهنمای سازندها کمی اجرا : نظارت : تاریخ : امضاء : ۶ نوع نگار ۱۰۷ - + -------- صفحهٔ بعد -------- د) تعیین درجه شوری آب توجه : اگربه جز مقدار 5 ظاهری (خوانده شده از روی نگار). پارامترهای زیر نیز مشخص باشند. این قسمت قابل اجرا است : - درجه حرارت عمقی که سازند آبدار در آن قراردارد(7). - مقاومت ویژه پالایه گل حفاری (.. 1۹) یا گل حفاری(.1۹) ۰ - مفاومت ویژه زون انتقالی (:۰)1۹ و - ضخامت تقریبی سازند آبدار . ۱- مرحله ۱ : تصحیح 5 ظاهری و تبدیل آن به 5 استاتیک(557) این تصحیح. برای ضخامت سازند و تصحیح اثر مقاومت ویژه زون انتقالی (: 14) صورت می‌گیرد . با استفاده از آباک شکل ۳. مقدار ضخامت سازند را روی محور قائم جدا کرده و با توجه به مقدار۹:/1,,(۰) روی محور افقی ضریب تصحیح ]5 خوانده می‌شود. سپس با استفاده از چارت تبدیل 5108 به ]55 ممدار 0 به‌دست می‌آید . ۲- مرحله ۲ : تعیین ...3 (مقاومت ویژه آب معادل) و .1۹ (مقاومت ویژه آب سازند) با مقدار 55 به‌دست آمده از مرحله قبل. و با توجه به دمای سازند از روی آباک شکل ۴. مقدار نسبت ,۷1 ۹آخوانده می‌شود. اگر مقدار مقاومت ویژه پالایه گل حفاری (,) در دست باشد. می‌توان ,ی را به‌دست آورد. با در دست داشتن ,.,1 می‌توان مقدار مقاومت ویژه آب سازند (,) را با استفاده از آباک ۵ به‌دست آورد. توجه : در صورت در دست داشتن مقدار ,1 و جگالی گل. می‌توان با استفاده از آباک شکل ۶ مقدار .1 را به‌دست آورد . ۳ مرحله ۳ : تعیین .1 (مقاومت ویژه حقیقی آب سازند) با استفاده از آباک شکل ۵ می‌توان مقدار مقاومت ویژه حقیقی آب سازند را برای آب حاوی نمک طعام (قسمت‌منحنی‌های توپر) و انمک‌های دیگر (قسمت منحنی‌های خط جین) به‌دست آورد. ۴ مرحله ۴ : تعیین درجه شوری آب سازند با استفاده از چارت شکل ۷. با در دست داشتن مقاومت ویژه آب سازند و دمای آن می‌توان درجه شوری آب را (براساس غلظت نمک طعام معادل) به‌دست آورد. در این روش. تغییرات مقاومت ویزه تو سط سوندهای گوناگون (نگا. نشریه ۴ سا ن) اندازه گیری می‌شود و منحنی تغییرات آن بر حسب عمق روی قسمت لگاریتمی کاغذ نگار جاپ می‌شود. واحد اندازه‌گیری اهم متر است . ۱-۲-۱-۲ سوند نرمال کوچک این سوند. به طور آزاد در داخل جاه قرار می‌گیرد و بازه آن به طور معمول از۵ مر (۱۶ اینچ) می‌باشد: بدین تر تیب مقاومت ویژه. زون‌های نزدیک به چاه (زون شسته و انتقالی) در سازندهای متخلخل و تراوا را اندازه گیری می‌کند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۱-۲-۲ مشخصات چاه الف ) قطر چاه : بین ۵۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر (۲ تا ۱۲ اینچ) و ترجیحاً ۵۰ میلی‌متر. توجه : نظر به این‌که سوند نرمال کوچک به دیواره چاه نمی‌چسبد و به‌طور آزاد در داخل سیال - قرارمی گیرد. افزایش قطر چاه اثر سیال حفاری را بگونه مشخصی افزایش می‌دهد. به ویژه اگر سیال حفا نظرالکتریکی رسانا باشد. بنابراین اگر قطر چاه چند برابر مقدار بازه سوند بوده و سیال حفاری رسانا باشد. مقاومت ویژه سیال حفاری اندازه‌گیری می‌شود . ب ) سیال حفاری: چاه باید بدون لوله و حاوی سیال مقاوم از نظر الکتریکی (آب خالص و هوا) به‌طور کلی. وقتی که سازند واقع در کنار جدار چاه دارای مقاومت ویژه‌ای بیش از ۵۰ برابر مقاومت ویژه حفاری باشد. جواب‌های به‌دست آمده به‌طور عمده. بازتاب اثر سیال حفاری می‌باشد. ی ۱ 8 20 120 6 بل ۱۹ ال ۱۱۱۱ ۹ سس 0و صریب تصحیع ۱۳ ۱۱۷۱۲ *قلل ود ۶ زا ابا ۱ ۳ 7 | ۱۱۱۸۶۲ ۴ ۹ و ار هه لا ۱۱۱۲۲۹ رل سای ۱۲۷۲۲ 2 50 ۷۱ ۵3 | ۹ 2 با ۱۵ ۹5 ان ور او ۱۱ ی و اه پا لا ۱ 8. 330 15 . ۱ < لا لح بح الا ساا ح مد لام یک یت ات با ما۱ 0 9.0۳ 80 70 6.0 50 40 30 2.5 20 1.5 1.2 0 ضریب تصحیح 50 شکل ۳- آباک و چارت تصحیح 5۳ برای اثر ضخامت لایه ( 10) و مقاومت ویژه زون انتقالی (:1) ۸ حفاری ری از اعملاً نباشد. سیال 3۵ 20 15 10 نم 72 و به 6 6 7 6 : 4 ٍ 3 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ند ری جممچممد چم مم موی وم میا ما چم 1 080 ۳۳۳۳۹ با ی را مس یی یی زر ی ترا ید سا عمش ا سیک تک ی رو یت من وت ما و مر مه مس سس 1 چام نو و اه بو وی و منونچای پس موه بس تج ی 01 ۵ ۵۵ ۵۵ و ی مدوم ی مهم بش فخاخ مشاه مس ما س-۳ هت میت سید مت دتم من پ , مه همم اد ادج سم موم حت سس مخ تست تا لومشم سم مه ما ره ی ی رس مسا دس یی مه مد سر رن مس تس مس مس ما ۳ اس ری را پر سیر یی روا تس مرا سر ری ی سپ ۰ ۰ ۰ - 0 موم چاه اه و موس وم 1 او ۰ ۰ ۰ ]و2۸1 مه بت دی مه اه وه همم کی نا ان زا یا ما ی ری یکی ی ی تا یی ری ره ده هه وه سم مه یمهم سا میس 1 ماو ام 00 ۸ اوه مور وروی وهای موی مضه منود مد سای شید میت مسمته مقضمد سس تمد مد مود مود مدمه ز مهد مد مت ود مس رت ج ‏ ی 0( نج مه مت اس رس سس رت او وم سب ی اس ی ی رس ی ی رس تاو یی ی ی سا للم را اه نوماه مووون موی ها و مه و مم مسو ما سم سوم ماس یلم موم 5 ۳ ۰ رس رت مس مرس کی سس دم ی بت رس دح .۰ ۶۴ هد سر ی میت و یس سس سا مت مس مممموابی - مق سس مج ما ی ست رد وه ده وم همه دشن سب یی حود معحت دم مت ی و ما چا ی ی منم مامت 0 او ریت تخس سم ممممه 1 و و ی نها 4 پ ۳ منم ِ ره ی رت تست یت پا هس ود مت دی 10 # اج مه را ی ی تست ما و ۵ نی وشن هه موش مخت ات مرس ری راو ۰ مور ۰ 4 و ام ما ممهممم + مه هد و اه ا ا «وه شاه سس مش مس تس ۰ مه مد مد دمم + ممهمه ۳ ام مر 1 ج تس رک یا کی یی ری مم موم سم وم هر وس ۰ 4 / سم ۰ ی ۰ أ ماه ده مه اه سا مه وه اشوس ممسال موم سم مت سک سیر ست مکی س ند سکس کت چریت ی ری ی موم موش بسا او ی ری ری او و و ری مهم موم رگ ...+ 8 ۳ لس ی مهد مدمه زو مد مد شاد شش ۳ / ۳ ۰ زا ماه موموه موم 8 ۱90 مه مه را ی مت زار اجوور مور ون نا ی _ لا رخ ی مس مه ماما زا ود تست سم سم مهم نج تک ی 4 هم یی ی 9 م ی یی مه موه سل ۰ مم مه منم ان ی خس ی یتسد مس ات خدتد سم مممم منم ی یت دج ید با اد دا مد سس سم ۵ مشناسته مسدا مد دوه دض یساس ی ۰ متس سس ی اب ی . و سس و ماو ما سمل مه ی سر ی مس خ مسج «ممف وج. تا اپ کیا ی ی اسد یو ی تا تس ی .سم له مین و و رو میم سوم سس ایی می یا اچ جو جز 0 5 9 یا ما ای ی مد مه سس ی :7 ما سوم وس 1 سم یک از کرم ب اس ی تا در ند ده رز مت مومت و سید .بر او موم مومس سدقم اک و مه که یا بدا زوم وممه که که اقا اد 0010 0 و وی وی ع رو ی و کت وی یی و وم لپ ۹ ! لسیزییی ا ی 0ب رصم وس دی مه هه که لیامت -_ - وی یی ری را مس تک ی مود ویو ات اروت وه ی 7 الا باوج ی وروی وس ی اک اوه هم ما باب خر ماک که 0 ,یی و یی یی 0:89 0000 13301 13100 00035 ۷۱ و سوام سس 10 بو موی موه مدوم 10100 با ,333333333 و وه یمن 00001907 13080 موم سا وا ام اما 33 سا یمس خم مان ۳۴ ,1007 مسا سس سس سس اه مت نس مس سل رت اس مج موی هس ۳ و و او ی ی کون کپ ادها وه > رک رارسا 016 ۱۹۹۲۱۱۱۹۱۹۹۹۹۱ سم ۷ 3 ی یله مرها را کر و ,3333333333 0 0 خوو او ی هه زاف کید و ماد چم وش ام و ما سا ۳ اک و سوه مه هت مت سم نیمسای ]۲+۳ اک سر ,3333333333333333( یی( 0 3 ۵ 00 رک یا زپ 00/۱۱ دوم ور ی ه مهمی سم تم کا رس هم با همم سم ۹۹ ملس ۹۹۱ ۳ سای یک یا سس ی ی و سس زر یر ۳ شم وم سم مسا وی سح مد سر دس ره مت ی لاملا مربیبد کی زکرم را تیه سس ای رید چم ی 0 33,0 بوممم سا 0 مس اه ما ما دمم امه مد منم ات 9 مد مدمه مه ۳ ی سا ات سا ممم ام موم سا سل 3 و ی ی یی یی ری یه یی مس لمز ی 2 سل و 7 2ص و ی سس مد سمل مس و سم مه دج مکی رپس سیگ یی ی نسن ی نا نی لسفییگ نس شمسا تن 30 100 50 3.0 10 0.5 3( رها پا ۰ ی ا ۰ ۰ 1 تا : ۹ ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- 79۳ 100۹۴ 130۴۳ 200۳ 300۹۴ 400۹۳ 3300۹۴ لا الا 8 :1 1 | 11111111 تک سل با اب نا 008 9 لبلب ینبل بل ینیب بزز را 3333338 1 وب من نزن یرل بل از ضبن اس ۹,0 ۹۹1۱۹, ۹3۹8810۳۹۳۹۳۳۰۶۵ سس ۳۳ تا سل ال نی ام 0 سل او را / را لبلب نزن یازا را نها / ۹117 ,3 یی 1-5 نز از کال نت لسن ۸.8 لبیل زا ۷/7 | یی 0 و[ 111181 انا ی ۳ ۹81۱1111۱ ال ار رت را 0.5 23 0.2 0۹ 6 003 002 1 6( (5۰) ری ۵۲ 6 شکل ۵- تعیین ۷ با استفاده از ,.:«۳ برای دماهای مختلف ۱۰ 3 لگ گ 3 9 5 7 -------- صفحهٔ بعد -------- ازور (9۰۳) 5 4 3 2 له (9۰۳) 6 1 5 4 3 ی 2 چگالی گل ۱ (۳3/و) ‏ (2واص) 1 860 0 سب 1618 15 80 ۳ و 02 دم کل 12 1320 11 0 سل 10 01 0 0.05 005 004 002 اپ * ۴ ک26 001 یس شکل ۶- تعیین ۹,۲ و .,,] با استفاده از مقاومت ویژه (,,1) و چگالی گل ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- له (9۰) 2 10 8 6 5 4 3 2 1 08 06 05 04 03 02 01 008 006 0.05 004 003 002 0.01 غلظت معادل ۸۸1 لدو/5 ن۲3و 00 40 6۵ 0۲ ۴ 0۲ ۱99 20 300 20 ۳ زد ۳ 49 دو 2۳ 800 1,000 100 2000 مد 3000 4000 300 ممه ۳ ۵.۵ 0 -3 8000 10,000 1000 2000 2-0 30,000 40,000 3000 0 -3 60,000 00 2 80,000 100,000 10000 0 سمل 200,000 0 -- 300000 شکل ۷- تعیین درجه شوری آب سازند با استفاده از مقاومت ویزه و دمای آن ۱۲ دما )٩۴( ۰ )5۵( 500 200 240 220 400-۳۰ ‏مر 180 160 300 140 220 120 100 20 90 8 70 150 6۵ 50 4۵ 100 90 30 8 70 20 .:8[ 50 10 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۱-۲-۱-۲ مشخصات سوند الف ) قطر سوند: سوند مورد استفاده بهتراست برای اندازه‌گیری. سوند از : ۳-۱-۲-۲ برگ برداشت (نگ الف ) بخش بالایی : اطلاعات این بخ ب ) بخش میانی : این بخش شامل ه کل فاصله برداشت (عمق چاه) بست زیاد مقاومت ویژه. می‌توان از تغییر ما مقطع لیتولوژزی راهنمای سازندها ج ) بخش پایینی : این بخ مانند بر باید دارای قطری متناسب با قطر چاه ب اری): سرعت جابه‌جایی سوند در چاه ۹ جاه به بالا کشیده شود. ار) ش مانند برگ برداشت پتانسیل خودزا گی دارد. واحد اندازه‌گیری اهم متر ( ن میانی برگ برداشت مفاومت ویزه (نر گ برداشت پتانسیل خودزا می‌باشد (ن ۱۳ اشد . بین ۵ تا ۱۵ متر بر دفیفه می‌باشد و می‌باشد (نگا. ۳-۱-۱-۲- الف). | می‌باشد. طول این بخش به‌مفیاس و 3)) است و اغلب به‌دلیل تغییرات (217؟) ۵۰ نرمال کوچک ۰ (1د5) ۵۰۰ ۰ مال کوچک) 1 ۳-۱-۱-۲-ج). -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۱-۲-۱-۲ تفسیرنگار . :2 8 5 ۱ ۰ ۹ .۰ . 5 برای تفسیر از نگارهای به مقیاس عمقی ۳ به‌طور معمول استفاده می‌شود و درصورت تفسیر تفصیلی. مقیاس ۱ -- ارجح است. این تفسیر باید شامل اطلاعات زیر باشد : + ارجح ین مل الف ) لیتولوژی (بخش میانی برگت نگار) سازندهای مطرح در این مطالعات. اغلب دارای مقاومت ویژه زیادی می‌باشند. در این بین. سازندهای رسی. شیلی. مارنی و نیز سازندهای متخلخل و تراوا در صورت وجود آب شور می‌توانند دارای مقاومت ویژه کمی - طبقات رسی. شیلی یا مارنی که ناتراوا بوده و مقاومت ویژه آن‌ها کم است . - طبقات متخلخل و تراوا که اغلب به‌دلیل جایگزینی پالایه گل حفاری به جای آب سازندی مقاومت ویژه زون انتقالی (یا شسته) را ارایه می‌دهد. به دلیل مقاومت ویزه کم پالا یه گل حفاری اغلب. این زون خود را به صورت لایه با مقاومت ویزه کم نشان می‌دهد. لازم به یادآوری است که به طور کلی. سوند نرمال برای شناخت لا یه‌های با مقاومت ویزه کم تا متو سط مناسب است و زمانی که مقاومت ویژه سازند (,۸ا) از ۵۰ براپر مقاومت ویژه گل‌حفاری (.,1) زیادتر شود. اثر گل حفاری به‌طور قابل ملاحظه‌ای روی اندازه‌گیری ب ) ضخامت و مرز لایه‌ها به‌طور متوسط می‌توان نشان داد که در فاصله دو برابر بازه سوند (یعنی ۰/۸ متر). پتانسیل دریافتی ۵۰ درصد افت می‌کند و در فاصله ۱۰ برابر بازه. ۹۰ درصد افت پتانسیل وجود دارد. بنابراین برای سوند نرمال. سازندهای واقع درفاصله ۴ متری از دستگاه روی اندازه گیری فقط ۱۰ درصد اثر می‌گذارد. بدین ترتیب. به‌طور قراردادی. شعاع بررسی و قدرت تفکیک قائم (ضخامت لایه‌ها) با سوند نرمال کوچک را ۲ برابر بازه یعنی حدود ‎۸٩‏ سانتی‌متر در نظر می‌گیرند. باید توجه داشت که این مقدار برای حالتی است که اختلاف زیادی بین ممّاومت ویژه گل حفاری و سازند نباشد (به‌عنوان مثال سازند رسی). در صورتی که مقّاومت ویژه سازند به‌طور مشخصی ازگل حفاری بیشتر باشد. به‌دلیل اثر گل حفاری. ممکن است سازندهای با این تعیین ضخامت و مرز لایه‌ها از روی نگار نرمال کوجچک. حتی زمانی که این ضخامت زیاد باشد. به‌طور دقیق - طبقات مقاوم و ضخیم (ضخامت لایه چند برابر بازه سوند نرمال کوچکت) در این حالت. منحنی مقاومت ویژه نسبت به صفحه واقع در وسط لایه متقارن است. برای تعیین ضخامت لایه. اگر از نقاط عطف منحنی استفاده شود. این ضخامت به اندازه بازه دستگاه (۴/۰ متر) از ضخامت حقیقی لایه کو جک تراست. ۱۴ -------- صفحهٔ بعد -------- - طبقات مقاوم و نا ز کت (ضخامت لابه کوچک‌تر از بازه) در صورتی که مقاومت ویژه طبقات احاطه کننده لایه گفته شده (فرا دیواره و فرو دیوار لایه مقاوم باشد. به‌دلیل اثر گل و طبقات احاطه کننده. اثر لایه مقاوم روی نگار به‌ص مرکز لایه و دو ممدار بیشینه متمارن (نقاط 2 و در شکل ‎)٩‏ خواهد شد. مقدار واقعی اختلاف فاصله بازه دستگاه و طول 0 می‌باشد . - طبقات رسانا در تمام حالت‌هاء نقطه‌های عطف منحنی مقاومت ویژه, ضخامتی بیش از مقدار واقعی اضافی. برابر بازه سوند نرمال کوچک است (شکل ‎.)٩4 هر چه ضخامت طبقه رسانا کمتر شود. تشخیص مرز آن از طبقات مقاوم‌تر تحتانی و فو به‌طور کلی. می‌توان گفت که وقتی ضخامت طبقات از بازه سوند نرمال کوچک (۰/۴ ۱ مقاومت ویژه و حد لایه‌ها مشکل است. این ضخامت را «ضخامت بحرانی» می‌نامند . کم اس 3 ۵ 15 12 12 15 - ۳ شکل ‎-۹٩‏ اثر ضخامت و ممّاومت ویژه طبقات بر شکل منحنی‌های نرمال ۱۵ ۰) به‌طور مشخص کممتر از ورت یک ممّدار کمینه در تر) کوچک‌تر باشد. تعیین 0 لاف 2 - ای 2 4 دی ب 2 کت زو ۳۲ نع تصش تم ده 0۵ برع ۴ زع هه کم > بای 6 یک کدنا این و جانبی -------- صفحهٔ بعد -------- ج ) تعیین زون‌های آبدار و کیفیت آب سوند نرمال کوچک. به تنهایی قادر به تشخیص زون‌های متخلخل و آبدار نیست (به جز حالت‌های استثنایی). اما درصورتی که همراه با سوندهای مقاومت ویژه دیگر (به عنوان مثال نرمال بزرگ یا جانبی) باشد. می‌توان در خصوص کیفیت آب و تعیین مرز آب شور و شیرین اظهار نظر کرد . به‌طور کلی. در زون‌های متخلخل و تراوا و به ویژه اگر گستردگی زون شسته (انتقالی) زیاد باشد. شعاع بررسی نرمال کوچک (در حدود ۴/۰ متر) در محدوده زون مذکور خواهد بود. بنابراین با نفوذ پالایه گل حفاری و جانشینی آن به‌جای آب سازندی. دو حالت پیش خواهد آمد: - پالایه شورتر از آب سازندی (۰] >.. 1). (حالت آب سازندی شیرین) - پالایه شیرین‌تر از آب سازندی (,1 <13,۲). (حالت آب سازندی شور) در هر دو این حالت‌ها. جون پالایه جای آب را گرفته. مقاومت ویژه‌ای که نرمال کوجچک به‌دست می‌دهد بعد از تصحیح اثر گل حفاری. مقاومت ویژه زونی است که حنس سیال آن پالایه گل است (مقاومت ویژه ها یا : 16 ). بنابراین نمی‌توان درخصوص شیرینی و شوری آب سازندی از نرمال کوچک به تنهایی اطلاعی به‌دست اورد. در بعضی شرایط خاص. وقتی تراوایی قائم سازند زیاد باشد. این امکان وجود دارد که به‌دلیل اثر ثقلی. آب سنگین‌تر (درجه شوری بیشتر) در پایین و آب سبک‌تر در بالا قرار گیرد و در نتیجه. در داخل سازند متخلخل و تراواء در امتداد قائم تغییرات مقاومت ویژه (به دلیل شوری و شیرینی آب) ایجاد شود. در این صورت. این امکان وجود دارد که بتوان با استفاده از نرمال کوجچک. محدوده آب شیرین را مشخص کرد. به‌عنوان مثال اگر در مقابل سازند آبدار حاوی آب شیرین قرارگیرند. پالایه گل با نفوذ به سازند در قسمت پایین سازند تمرکز پیدا می‌کند. در این صورت سوند نرمال‌کوچک در قسمت بالایی که آب سازند قرار دارد مقاومت ویژه بیشتر و در قسمت تحتانی که پالایه شور قرار گرفته مقاومت ویژه کمتری را نشان می‌دهد . توجه : اگر به جز مقمّدار مقاومت ویژه خوانده شده از نگار نرمال کوجک ,.1. پارامترهای زیر نیز مشخص باشد. این قسمت قابل اجرا است : - مقاومت ویژه گل حفاری . و - مقاومت ویژه پالایه گل . ( مر حله ۱ تصحیح ی (مقاومت ویژه ظاهری حاصل از نگار نرمال کوچک) برای حذف اثر گل حفاری با استفاده از آباک شکل ۰ نسبت ,6ا/ ‎٩.‏ روی محور قائم برده می‌شود. سپس 0 4 11 شده در مقاومت ویژه گل به‌دست می‌آید. بر ابر مقاومت ویزژه زون انتقالی (: 1۹) و در صور تی که مقاومت ویزژه زون با توجه به قطر گمانه نسبت به‌ دست می‌آید. مقدار 201۲ ‎|۹٩.‏ که از حاصل‌ضرب نسبت خوانده انتقالی به‌ طور تقریب برابر زون شسته باشد. بر ابر ما خواهد بود (01۲ 1 : مقاومت ویژه تصحیح شده). ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ری ال ۹.8 را ! سص ور با ۳ سس سل رک رم سل ات ی سیر سم کلیس 111 ی صضصا ۳ سا ی 500 1000 5000 10000 ان 8 زره شکل ۱۰- منحنی‌های تصحیح کننده ساده شده برای نرمال ۲- مرحله ۲: تعیین درجه تخلخل سازند اگر سازند متخلخل و تراواء تمیز باشد (بدون رس) آنگاه : (۱-۲) ۱۷ ۵ 3 ۱ 835 85 5 کدی وروی هی 5 0 ۹ ۹ 1:۹۵ 9 5 توس جوم 0 011 ۳۳ لب نان از الا بل ]ای لا ان ده هه که مره سا 5 ۳1 ۳1 30 ۷ 3 لبلب ربب 1 انلس اس لاب 11 ۳ 1 بلس - ا ۱ ی 8 ۷ 050 5 0 1 5 کی مر زصلاا یا مر ما 1 - 100111 , 1 50 0 ۱۶۴۶ و لاترال ۱۸/۸۶ مرگلب ید ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- 2 و 1۵ < ضرایبی هستند که بر اساس لیتولوژی و نوع تخلخل سنگ مشخص می‌شوند. به‌عنوان مثال. رابطه‌ای که نش ۳۹۵ اغلب برای طبقات ماسه‌ای استفاده می‌شود به‌صورت -۲۳ است. ۲-۲-۱-۲ سوندهای مقاومت ویژه بزرگ بازه دیگر سوندهای دیگری مشابه نرمال کوچک وجود دارند که عبارتند از نرمال بزرگ و جانبی. شرایط به‌کارگیری این سوندها. مانند سوند نرمال کوچک است. تفاوت این سوندها با نرمال کوچک شعاع بررسی بیشترآن‌هاست. به‌طوری که شعاع بررسی نرمال بزرگ در حدود ۲ برابر نرمال کوچک و جانبی ۱۴ برابر آن است . بدین ترتیب. در مقابل زون‌های متخلخل و تراوا جواب سوند نرمال کوچک وابسته به زون شسته و انتقالی است. نرمال بزرگ بازتاب جواب حاصل از تلفیق زون‌های انتقالی و دست نخورده است و جانبی بیانگر زون دست نخورده می‌باشد. اختلاف جواب‌های به‌دست آمده از این سه سوند در مقابل طبقات متخلخل و تراوا. نشان‌دهنده گستردگی زون انتقالی و اختلاف مقاومت ویژه پالایه گل و آب سازندی است. اگر لازم باشد از طریق اندازه گیری‌های مقاومت ویژه. اطلاعات کامل‌تری به ویژه در خصوص سازندهای متخلخل و تراوا و آب سازندی به‌دست آید. باید حداقل از دو سوند نرمال کوچک و بزرگ یا نرمال کوچک و جانبی استفاده شود. مقایسه جواب‌های نرمال کوچک و بزرگ یا نرمال کوچک و جانبی. شامل اطلاعاتی به شرح زیر است: ۱- در مقابل طبقات ناتراوا و رسانا (مانند رس) جواب‌ها یکسان است (نگا. نشریه ۱۱۴ - ن) ۲ در مقابل طبقات متخلخل و تراوا دو حالت قابل تفکیک است : در این جا. مقاومت ویژه به دست آمده از سوند نرمال کوچک (می‌کا). کوچک تر از نرمال بزرگ (بیکا). و ب ) آب سازندی شور(,م۹| > 1) در این‌جا مقاومت ویژه به‌دست امده از سوند نرمال کوجچک (.ی؟ا) . بزرگ‌تر از نرمال بزرگ (.,,ها) و جانبی (.,,.؟[) است. ۳- در مقابل طبقات ناتراوا و مقاوم (آهک‌ها) به‌طور نظری. باید جواب‌ها یکسان باشد. اما به‌دلیل فرار خطوط جریان از داخل گل و اثر متفاوتی که گل ممکن است برای هر یک از سوندهای نرمال کوچک و بزرگ و جانبی داشته باشد. جواب‌ها دارای اختلاف می‌باشند. اغلب. این سوندها برای طبقات مقاوم کاربرد خوبی ندارند . ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۱-۲ روش پرتوزایی گامای طبیعی در این روش. پرتوزایی گامای به‌دست آمده از سازندها. بدون اطلاع از نوع عنصر پرتوزا اندازه‌گیری می‌شود. عمق. روی مفیاس خطی کاغذ نگار چاپ می‌شود. واحد اندازه‌گیری به نوع دستگاه مورد استفاده بستگی دارد. ولی واحد استاندارد اندازه؟ در حال حاضر ]۸7 (نگا. نشریه ۱۱۴ -ن) است. ره دیری در دسر الف) قطر چاه : بین ۵۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر (۲ تا ۱۲ اینچ). توجه : نظر به این‌ که موادی که سر راه پرتوهای گاما قرار می‌گیرند بر حسب جگالی‌شان باعث کاهش انرژی پرتوها می‌شوند و هر دستگاه از آستانه انرژی مشخصی به بالا قابلیت دریافت این پرتوها را دارند. بنابراین قطرهای کوچک تر چاه در اندازه گیری دارای رححان می‌باشد. ب ) سیال حفاری : این اندازه‌گیری‌ها در چاه‌های دارای گل. هوا و آب و نیز چاه‌های با پوشش با بدون پوشش قابل احرا است. اما به‌طور کلی در جاه‌هایی که سیال آن جگالی کمتری داشته و در آن پوشش‌های سیمانی با فلزی وحود ندارد. بهتر حواب خواهد داد . توجه : خود سیال درون چاه نباید پرتوزایی زیادی داشته باشد . ۲-۳-۱-۲ مشخصات سوند الف ) قطر سوند : سوند مورد استفاده باید دارای قطری متناسب با قطر چاه باشد. ب ) سرعت حرکت سوند (نگاربرداری) : سرعت جابه‌جایی سوند در چاه بین ۳ تا ۶ متر بر دقیقه است و بهتر است برای اندازه گیری. سوند از ته چاه به بالا کشیده شود . البته باید توجه داشت که سرعت حرکت سوند به ثابت زمانی (نگا. نشریه ۱۱۴ -ن) نیز بستگی دارد. به‌طور (۲-۲) 1 (5) 1 <(۹۷/)11/3 ۳-۳-۱-۲ برگ برداشت (نگار) ب ) بخش میانی : شامل مفیاس خطی کاغذ نگار (نگا. ۱-۴) است. طول این بخش. به مقیاس و کل فاصله برداشت (عمق چاه) بستگی دارد. واحد اندازه‌گیری استاندارد ۸11 است (شکل ۱۱). ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- مقطع لیتولوژی شکل ۱۱ ۴-۲-۱-۲ تفسیر نگار برای تفسیر از نگارهایی به مقیاس . یی ۱ ‌ 9 مفیاس ٍ درجیح داده می‌سود. این : الف ) لیتولوژی (بخش میانی برگت نگار) وسیله مناسبی برای شناخت زون‌های دلیل شرایط چاه مانند پوشش فلزی ی عمی برگ برداشت پتانسیل خودزا می‌باشد ( ۱ عمقی سح به‌طور معمول استفاده م ۳ فسیر باید شامل اطلاعات زیر باشد: در این مطالعات با آن‌ها برخورد م ت به ماسه‌ها و کربنات‌ها می‌باشند . پتانسیل خودزا نتوان افق‌های رسی. "سیمانی) می‌تواند مورد استفاده قرار ؟ ۳۰ ۵۰ ۰ نگا. ۳-۱-۱-۲- ج). شود و در صورت تفسیر تفصیلی. ی‌شود. نگار پرتوزایی گامای طبیعی سازندها به‌دلیل وجود پتاسیم به‌طور یرد. -------- صفحهٔ بعد -------- زون‌های آبدار و نوع آب آن از نظر درجه شوری. به‌طور معمول تغییرات مشخصی روی نگار پرتوزایی گاما ایجاد نمی‌کند. فقط در صورتی که آب حاوی نمک |-)] باشد می‌تواند هنجار متفاوتی از نظر پرتوزایی نسبت به ب ) ارزیایی مقدار شیل (رس با مارن) دیگر سازندها اگر یک سازند ماسه‌ای با کربناته دارای قسمت‌های شیلی باشد. می‌توان یک ارزیابی تخمینی از مقدار شیل موحود. با استفاده از رابطه زیر به‌دست آورد : (۳-۲) لا ۸( ۷) ک ۷ 1 لد در این رابطه: ۵ و «ن(۷) - درصد ححمی شیل موجود و درصد حجمی شیل تخمینی با توجه به مقمدارپرتوزایی سازند (0۳)) است. مقدار .(01)) از روی نگار در مقابل طبقات شیلی خوانده می‌شود و .«..(+71)) مربوط به مقدار پرتوزایی زمینه (طبقات بدون شیل) است . ج ) ضخامت و مرز لایه‌ها به‌طور کلی. پرتوهای گاما در صورت در نظر گرفتن یک آشکارساز نقطه‌ای برای دستگاه. حاصل حجم سازندی به‌اندازه حجم کره بررسی (نگا. نشریه ۱۱۴ - ن) است. شعاع این کره. به حساسیت آشکارساز. شدت پرتوزایی سازند. چگالی سازند و گل حفاری بستگی دارد. بنابراین لایه‌هایی که حداقل ضخامتی برابر قطر کره بررسی داشته باشند. با این روش قابل تفکیک می‌باشند. تغییرات شدت پرتوهای گاما در عبور از مرز سازندهای با پرتوزایی متفاوت. تدریجی بوده و در نتیجه این مرز. به‌صورت مشخص روی نگار خود را نشان نمی‌دهد. اغلب برای یی مرز سازندها. از تقاط 1 تغییرات پر توزایی کاما استفاده می‌شود. ۴-۱-۲ تلفیق اطلاعات چاه‌نگاری (نگار ترکیبی) همانگونه که پیش از این گفته شد. برای بررسی‌های هیدروژئولوژی باید حداقل از سه روش پتانسیل خودزا. مقاومت ویژه و پرتوزایی گامای طبیعی استفاده کرد. پس از تفسیر هر ایک از نگارهای یاد شده. گزارش نهایی باید شامل تلفیق اطلاعات حاصل از سه روش گفته شده باشد. که این اطلاعات عبارتند از: الف ) سازندهای رسی» شیلی و مارنی تعیین افق‌های رسی. شیلی و مارنی. که اثر آن‌ها روی سه نگار پتانسیل خودزا. مقاومت ویژه و پرتوزایی گاما به‌صورت زیر آشکار می‌شود : - روی منحنی 57 (پتانسیل خودزا) روند نسبتاً ثابتی را (خط مبنای رس. شیل یا مارن) نشان می‌دهند. که این روند به همگنی سازند بستگی دارد . ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- - روی منحنی مقاومت ویژه. مقدار کمی رانشان می‌دهند (به دلیل کم بودن مقاومت ویژه). - روی منحنی پرتوگاما. مقدار زیادی (نسبت به سایر سازندهای رسوبی) را نشان می‌دهند . ب ) تعیین سازندهای متخلخل و تراوا (منابع آب) - از میان سه نگار گفته شده. بهترین منحنی برای تعیین زون‌های مذکور. منحنی 5۳ است که در مقابل این سازندها نسبت به خط مبنای رس. شیل یا مارن به طرف چپ یا راست جابه‌جا می‌شود. جابه‌جایی به سمت چپ. بیانگر درجه شوری بیشتر آب سازندی نسبت به پالایه گل حفاری (اغلب. آب سازندی شور) و جابه‌جایی به سمت راست نشانگر درجه شوری کمتر آب سازندی نسبت به پالایه گل حفاری (اغلب آب سازندی شیرین) می‌باشد. - منحنی مفاومت ویژه بر حسب نوع سازند آبدار, از نظر مقدار آب (درجه تخلخل و اشباع) و شوری یا شیرینی آن می‌تواند مقاومت ویژه کم تا زیاد راانشان دهد. بنابراین جابه‌جایی 5۳ به سمت راست (نسبت به خط مبنای رس. مارن یا شیل) و مقاومت ویژه زیاد به‌طور معمول. بیانگر افق دارای آب شیرین است . - منحنی پرتوزایی گاما در مقابل طبقات آبدار دارای شدت پرتو کمتری نسبت به طبقات رسی. شیلی یا مارنی است. ولی تغییر مشخصی را در ارتباط با مقدار آب سازندی یا شوری و شیرینی آب از خود نشان نمی‌دهد . ج ) تعیین سازندهای متراکم (آهکت و دولومیت به‌طور معمول) - اگر سازندهای گفته شده دارای مقاومت ویژه بسیار بالایی باشند. منحنی ]5 اغلب خود را به‌صورت تغییرات خطی (که متناسب با افت پتانسیل در ستون گل حفاری در مقابل سازند مقاوم است) نشان می‌دهد. در صورتی که به هر دلیل. سازندهای مقاوم دارای درزه و شکستگی باشند (حفره درون چاه یا به‌عنوان مثال خلل و فرج حاصل ازپدیده‌های کارستی). منحنی 51 شکلی همانند طبقات متخلخل و تراوا (طبقات آبدار) خواهد داشت. - منحنی مقاومت ویژه (بر حسب نوع سوند) مقدار زیاد و بسیار زیادی را می‌تواند در مقابل طبقات متراکم نشان دهد. در صورت تخلخل و حضور آب در اینگونه سازندها. تغییرات منحنی مقّاومت ویژه مانند طبقات متخلخل و تراوا (قسمت ب) خواهد بود . - منحنی پرتوزایی گامایی: مقدار پرتوزایی این سازندها. اغلب کم است (نسبت به طبقات رسی, مارنی با شیلی) و آبدار بودن این سازندها نیز به‌طور معمول تغییر مشخصی را روی نگار پرتوزایی گاما ایجاد نخواهد کرد. ۵-۱-۲ گزارش نهایی این گزارش شامل مدارک و اطلاعات زیراست : الف ) ارایه نقشه موقعیت گمانه‌هایی که در آن‌ها برداشت‌های جاه‌نگاری صورت گرفته است. ۲۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ب‌ ( ارایه مقطع لیتولوژزی تلفیقی از روش‌های جاه‌نگاری مورد استفاده. ج ) مقایسه مقطع لیتولوژی چاه‌نگاری با مقطع زمین‌شناسی و تعیین یک مقطع مشترک. تو حه : این قسمت در صورتی قابل آرایه است که نتایج به دست آمده از آنالیز مغزه‌ها و تعیین مقطع زمین‌شناسی صورت گرفته باشد. بدیهی است مطالعات زمین‌شناسی. در چارچوب وظایف ژئوفیزیک نیست. د( تعیین محدوده‌های آبدار و مقایسه آن‌ها با یکدیگر. و معرفی مناسب ترین افق تغذ به کننده جاه و اطلاعات ۲-۳۲ مطالعات زئوتکنیک ۱-۲-۲ مقدمه دانش جاه‌نگاری عبارت است از فن ثبت ویژگی‌های لیتولوژی و فیزیکی طبقات و سنگ‌های احاطه کننده دیواره جاه آزمایشی (گمانه). اهمیت حفاری‌های ژئوتکنیکی در ساختگاه سد و سایر سازه‌های آبی. و هزینه زیادی که این حفاری‌ها و مغزه‌گیری آن‌ها به پروژه‌های منابع آب تحمیل می‌نمایند از یک طرف. و محدودیت‌های موجود در مغزه‌گیری گمانه‌ها (مانند شسته شدن لایه‌های سست. ناپیوستگی مغزه‌ها به‌دلیل حل شدن سنگ‌ها و وجود غارها و غیره) از طرف دیگر. اجرای روش‌های مختلف چاه‌نگاری را به عنوان یک وسیله مکمل و مفید مطرح می‌نماید. با در نظرگرفتن موارد بالا و توجه به این‌که همه روش‌های جاه‌نگاری. در ژئوتکنیک کاربرد یکسانی ندارند. هریک از روش‌های چاه‌نگاری. برای تعیین سرشتی‌های مشخصی از سنگ‌ها (مانند درجه تخلخل. نفوذپذیری . جگالی و غیره) کارایی لازم را دارا می‌باشند. در این فصل «روش‌های پیشنهادی جچاه‌نگاری در مطالعات مکانیک سنگ و ژئوتکنیک مطابق راهنمای 15138 » ارایه شده است. ۲-۲-۲ روش‌های پیشنهادی چاه‌نگاری در مطالعات مکانیک سنگ و ژئوتکنیک ۱-۲-۲-۲ معرفی فنی ۱- چاه‌نگاری ژئوفیزیکی گمانه" (چاه آزمایشی). می‌تواند برای اندازه‌گیری تعدادی از پارامترهای فیزیکی سازندهای زمین‌شناختی که توسط چاه مزبور قطع شده. مورد استفاده قرار گیرد. در مراحل بعد ممکن است از اطلاعات به‌دست آمده. علاوه بر یافته‌های دیگر برای تعیین هندسه ناپیوستگی‌های ساختاری اصلی زیر سطحی و تخمین ویژگی‌های مکانیکی سازندهای احاطه کننده جاه استفاده نمود. ۱0011۵ ۵۵ 1۵۳ 5000 11۵۲۵10۵۱ -۱| 0۵|۵ 30۳6 - 2 ۲۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲- به دلیل هزینه زیاد تجهیزات تخصصی و تجربه مورد نیاز در تفسیر چاه‌نگاری ژئوفیزیکی. این مطالعات اغلب توسط سازمان‌های تخصصی انجام می‌شود. با وجود این. بعضی از سیستم‌های چاه‌نگاری نسبتاً ساده نیز برای استفاده برای چاه‌های با قطر کم (کمتر از ۸۰ میلی متر) تا اعماق کمتر از ۱۰۰۰ متر عرضه شده اند. تجهیزاتن چاه‌نگاری ! ۳- تجهیزات چاه‌نگاری, به‌طور کلی برای انجام نگاربرداری ژئوفیزیکی چاه مورد استفاده قرار می‌گیرد. در حالی که تمام جاه‌نگاری از نظر اجزای اصلی مشابه هستند. در میان سازمان‌های متخصص نگاربرداری جزییات آن متفاوت است. ۴ یک سیستم چاه‌نگاری ژئوفیزیکی. به‌طور کلی از اجزای زیر تشکیل شده است : الف) سوند درون چاهی ممکن است شامل تعدادی ابزار فرستنده و احس کننده باشد. بنابراین اندازه‌گیری فیزیکی متعدد را می‌توان همزمان انجام داد. ب‌( یک کابل مسلح شامل چند رشته رساننده الکتریکی خطوط انتقال است که سوند به آن متصل بوده و از طریق آن سیگنال‌های ارسالی و دریافتی انتقال می‌یابند. ج) یک جرثقیل کابلی و دکل یا سه پایه برای پایین بردن و بالاکشیدن سوند در چاه د) یک رشته" کالیبره شده روی دکل یا سه پایه برای اندازه‌گیری طول کابل در درون چاه ه) مولد نیرو در سطح زمین. و و یک سیستم الکترونیکی برای ثبت سیگنال‌های دریافت شده از سوند. سیگنال‌های به‌دست آمده. به‌صورت تابعی از عمق ثبت می‌شوند و نگار ژئوفیزیکی چاه را تشکیل می‌دهند. ۵- این اجزاء به‌صورت تکه‌تکه بوده و در مکانی که باید جاه‌نگاری انجام شود. در مناسب‌ترین حالت قرار می‌گیرد. کامیون‌ها برای مکان‌هایی که قابل دسترسی باشند به‌کار گرفته می‌شوند. اما برای انتقال به مکان‌های دور توسط هلیکوپتر یا حمل به زیرزمین. می‌توان آن را از هم جدا و به قطعات مجزا تبدیل کرد. اندازه‌گیری‌های ژئوفیزیکی نگار در چاه ۶- انواع مختلف سوندهای چاه‌نگاری در چهار دسته زیر قرار می‌گیرند : الف) نگارهای الکتریکی : شامل مقاومت ویژه الکتریکی (نرمال. میکرولوگ و ابزارهای متمرکز شده؟) پتانسیل خودزا (50) و نگارهای القایی. ب) ‏ نگارهای تشعشعی : شامل نگارهای پرتو گامای طبیعی. نوترون و نگارهای گاما - گامایا چگالی. ج( نگارهای صوتی : از جمله نگار دور تصویرنمااً, و د) ‏ نگارهای متفرقه : از جمله قطرسنجی ". دماسنجی, شیب‌سنجی و امتداد لایه. شیب‌سنج و نگار تلویزیونی. ۱61 1-۷۷۳۵ 2 0065 مححی۳۵ هه ومامیزا مسا - 3 تحست داد وله - 5 ۲۴ -------- صفحهٔ بعد -------- نگارهای الکتریکی ۷- سوندهای نگار الکتریکی برای اندازه‌گیری مقاومت ویژه سازندهای احاطه کننده چاه و پتانسیل‌های خودزای درون خود چاه به‌کار می‌رود. به‌استثنای سنگ‌های دارای کانی‌های رسانا. مقاومت ویژه الکتریکی سازندها وابسته به وجود آب و شوری آب بین دانه‌ای بوده و به‌اندازه و پیوستگی فضاهای بین دانه‌های مزبور بستگی دارد. پتانسیل خودزا در گمانه‌ها به‌طور کلی توسط تفاوت شوری بین سیال حفاری و مایع اشباع کننده سازند مجاور ایجاد می‌شود. بنابراین. پاسخ نگارهای الکتریکی فقط تحت تأثیر ماهیت آب بین دانه‌ای و طبیعت منافذ مزبور می‌باشد. ۸- نگارهای مقاومت ویژه متداول. شامل مقاومت تک الکترودی و ابزار نرمال و حانبی است. این سوندها به مقاومت ویژه سازندهای احاطه کننده چاه پاسخ می‌دهند. ابزار نرمال. اغلب برای هدف‌های کنترل جینه‌شناسی مورد استفاده هستند و در شرایط خاصی. ممکن است تخمینی از تخلخل زون‌های متخلخل با تراوا را ارایه نمایند. ۹- نگار پتانسیل خودزا (5) به اختلاف پتانسیل الکتریکی موجود در مرز بین سازندهای مختلف درون چاه پاسخ می‌دهد. این پتانسیل‌ها دارای اساس الکتروشیمیایی بوده و برای ایجاد آن‌ها به تفاوت مقاومت بین سیال حفاری و مایع طبیعی درون‌سازند نیاز است. نگار 57 همراه مقاومت ویژه برای بررسی همبستگی و تعیین مرز بین سازندها به‌کار گرفته می‌شود. بزرگی 51 را در شرایط خاص. برای تعیین مقاومت ویژه و در نتیجه برای تعیین شوری آب سازندهای طبیعی می‌توان به‌کار برد. ۰-دستگاه‌های خرد مقاومت ویژه. تشکیل شده از میکرولوگ. میکرولاترولوگ" و دستگاه پراکسیمیتی " است. این دستگاه‌ها. سوندهای ظریف مقاومت ویژه هستند که توسط بالشتک به دیواره جاه فشار داده می‌شوند. این سوندها اطلاعات بسیار دقیقی را از مرز بین سازندهایی که توسط چاه قطع شده تهیه می‌کنند. و اغلب برای تعیین محل و مشخص کردن طبقات تراوا و تعیین تخلخل این لایه‌ها مورد استفاده قرار می گیرند. ۱-نگارهای مقاومت ویژه. جریان متمرکز شده" خاصی بوده و شامل لاترالوگ. گاردلوگ " و نگار متمرکز شده کروی" می‌باشد (همچنین میکرولاترالوگ بند ۱۰). این دستگاه‌ها توسط شرکت‌های خدماتی متخصص در نگاربرداری ژئوفیزیکی چاه معرفی شده‌اند. این دستگاه‌ها برای تخمین‌های مقاومت ویژه حقیقی سازندهای بسیار مقاوم که توسط چاه با سیال حفاری شور قطع شده‌اند به‌کار برده می‌شوند. وجود شکستگی‌ها در سنگ‌های بسیار مقاوم بلورین. اغلب با کاهش مقاومت ویژه حقیقی مشخص می‌شوند. |۱۱۲۵ - | 1[5 ]1۱۳ - 2 106۵ ۳۳۵۳۷ - 3 ۵ ۳۵۵۹۵۵- 4 5-8 6-5 8 ده ۳۵ - رایزام 5 - 7 ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲- نگار القایی. وسیله‌ای است که با به کارگیری امواج الکترومغناطیسی. رسانندگی سازندهای قطع شده توسط چاه را مشخص می‌کند. با توجه به این که به سیال درون‌جچاهی که از نظر الکتریکی هادی باشد جهت ایجاد اتصال با سازند مجاور نیازی وجود ندارد. نگار القایی را می‌توان در چاه‌های خشک و آن‌هایی که توسط آب شیرین یا نفت پر شده‌اند به‌کار برد. دستگاه القایی. در شرایطی که محیط‌های بلافصل اطراف چاه پاسخ کمی را ارایه می‌کنند بسیار عالی است. و جون این دستگاه به لایه‌های نازک با مقاومت کم پاسخ می‌دهد. آن را اغلب می‌توان برای تشخیص وجود شکستگی‌ها در سنگ‌های بلورین به‌کار برد. نگارهای تابشی ۳-سوندهای تابشی. برای اندازه گیری پرتوزایی طبیعی سازندهای مجاور چاه و پاسخ آن به بمباران نوترون‌ها با پرتوهای گاما به کار می‌رود. با توجه به این که پاسخ این سوندها. ماهیت آماری دارد. سرعتی که چاه طی آن نگاربرداری می‌شود. در به‌دست آوردن برداشت قابل اطمینان. قابل اهمیت است. نگارهای تابشی به‌طورکلی شامل : سوندهای اشعه گامای طبیعی . نوترون" و گاما- گامای جچگالی " می‌باشد. ۴-سوند پرتو گاما. پرتوزایی گامای طبیعی سازندهای محاور جاه را اندازه‌گیری می‌کند. با توحه به این که عناصر رادیواکتیو. در کلیه سنگ‌ها حضور داشته و به تمرکز در رس‌هااو شیل‌ها تمایل دارد. سوند پرتو گاما را می‌توان برای کنترل جینه‌شناسی به‌کار برد. که منعکس کننده محتوای رسی و شیلی سازندهای رسوبی و ناپیوستگی در سنگ‌های بلورین می‌باشد. ۵-سوند نوترون. پاسخ سازند اطراف چاه را به بمباران توسط نوترون‌های با انرژی بالا اندازه‌گیری می‌کند. نوترون‌های نامبرده. به‌طور بسیار موثری توسط هسته هیدروژن کند می‌شوند. بسته به نوع سوند نوترون. پرتو گاما یا گیراندازی نوترون‌هایی که از سرعت آن‌ها کاسته شده اندازه‌گیری می‌شوند. پاسخ سوند. به‌طور وسیعی به تمرکز هسته‌های هیدروژن در سازند اطراف چاه بستگی داشته و بنابراین شاخص خوبی از تخلخل را ارایه می‌کند. ۶-سوند گاما - گاما (چگالی). پاسخ سازند اطراف چاه را به بمباران توسط پرتو گاما با انرژی متوسط (۲۸/0۷- ار۰) را اندازه‌گیری می‌کند. توسط الکترون‌های سازند. از سرعت این پرتو کاسته شده و بازپراکنش می‌نماید. میزان بازپراکنش پرتو گامای اندازه‌گیری شده توسط سوند. با چگالی کپه‌ای سازند اطراف چاه نسبت عکس دارد. ۷-سوندهای اکوستیک یا صوتی. سرعت امواج الاستیک تراکمی را که در سازند بلافصل چاه انتشار می‌یابد اندازه گیری می‌کند. سرعت‌های موج برشی و ویژگی‌های تضعیف هر دو نوع موج. ممکن است در شرایط خاصی اندازه‌گیری شود. اندازه‌گیری‌های سرعت‌ها و تضعیف امواج تراکمی و برشی. ممکن است با ویژگی‌های مکانیکی و درجه شکستگی سازند همبستگی داشته باشد. ۱-1۵۳۵ [ )32۳۵ ۵۶۷ 2 3 - 0۵۳۵ -)021۵ 12011 7 ما7 - 4 ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸-دورنگر" چاه گمانه (یا لرزه‌نگر) دستگاهی اختصاصی است که دامنه امواج فراصوتی " بازتاب یافته از دیواره چاه را اندازه گیری می‌کند. دامنه‌های اندازه گیری شده. تابعی هستند از هموار بودن دیواره چاه و وحود ناپیوستگی‌هایی که جاه را قطع کرده‌اند. نگاشت به دست آمده. به‌طور کلی. تصویری بزرگ شده از دبواره جاه می‌باشند. ۹-سوند کالیپر " ( قطر سنج) به‌ طور پیوسته. قطر متو سط جاه را در طول آن اندازه گیری می‌کند. برای تصحیح تفسیر نگارهای دیگر که متأثر از تغیبر قطر چاه می‌باشند. نگار کالیپر مورد نیاز است. تغییرات در قطر چاه. بخشی به تعیین محل شکستگی‌های منفرد قطع شده توسط چاه حساس هستند. در شرایط خاص, مانند جریان‌های آب زیرزمینی یا گازی که به طرف جاه روان هستند. اندازه‌گیری می‌شوند. ۱- مطالعات جهتی. شیب و جهت شیب جاه گمانه را ارایه می‌کند. ۲- شیب سنج " پیوسته (نگار شیب). دستگاه خاصی است که شیب و جهت شیب ناپیوستگی‌های بریده شده توسط جاه را اندازه‌گیری می‌کند. در آن. سه با جهار نگار الکتریکی ظریف یکسان به‌کار گرفته‌شده که در یک بالشتک لاستیکی جای گرفته و دور محیط چاه با فاصله‌های مساوی قرار می گیرد. در طول عمل شیب‌سنج. بالشتک‌های لاستیکی برای تماس با دیواره چاه. فشار داده می‌شود. اطلاعات به‌صورت رقمی ثبت شده و پردازش رایانه‌ای می‌یابند. این عمل. برای به‌دست آوردن شیب‌ها و جهت شیب‌های ناپیوسته قطع شده در فواصل طول دیواره جاه انجام می پذیرد. ۵0 ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ی 2 ۰.2 ۰ 0 میل سنج . به‌صورت جزیی از سوند شیب سنج. داده‌های لازم برای تعیین بزرگی و جهت هرکونه انحراف چاه را ثبت می‌کند. این اطلاعات با شیب نسبی و داده‌های قطرسنج. برای تعیین شیب حفیقی و زاویه سمت سازند تلفیق می‌گردد. ۳- نگار 1۲۷ تصوبری از دیواره جاه را با سطح استوانه‌ای باز شده برای پر کردن صفحه نمایش اسیلوسکوپ تهیه می‌کند. برای تحلیل بیشتر. ممکن است تصویر به شکل نوارهای ویدیویی درآید. برای استفاده موفقیت آمیز از این سیستم. باید چاه خالی یا پر از آب شفاف باشد. طرز عمل : حفاری گمانه ۴ گمانه ممکن است به یکی از روش‌های ضربه‌ای یا دورانی- هیدرولیک و یا ترکیبی از آن‌ها حفاری شود. از روش دورانی- هیدرولیک. به‌طور گسترده استفاده می‌شود. اگر چه هنوز در مناطقی که لایه زیرین آن | 2-0 3-7 4 - 60 5 ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- سنگ‌های سخت باشد حفاری ضربه‌ای بهترین روش است. برای نگاربرداری ژئوفیزیکی. چاه باید دارای چنان قطری باشد که برای قطورترین سوند نیز فضای کافی وجود داشته باشد تا بتواند به‌طور آزاد و بدون ترس از چسبیدن به دیواره چاه عبور نماید. با توجه به این که سوند درون چاهی اغلب شامل تعدادی ابزار سنحنده است که هر کدام اندازه گیری‌ها را در موقعیت‌های مختلف روی سوند ثبت می‌کند. طول جاه تعیین می‌کند که تا جه عمقّی را می‌توان نگاربرداری کرد. آخرین نقطه ثبت. ممکن است جندین متر بالاتر از انتهای جاه باشد. ۵-برای آماده‌سازی یک چاه برای نگاربرداری. آن چاه باید از سیال. گل حفاری یا آب پر باشد. نوع سیال حفاری دارای اهمیت ویژه‌ای در جاه‌نگاری الکتر یکی بوده و برای برداشت‌های خوب آن می‌توان استفاده از آب یا سیال حفاری که پایه آن. آب با شوری به نسبت کمی است توصیه نمود. ۶-اغلب دیواره جاه باید با نصب لوله پشتیبانی شود. لوله‌گذاری جاه با لوله‌های فولادی گستره. اندازه گیری‌های ژئوفیزیکی مفید در سوند را محدود می‌کند که در این صورت بهتر است از نگارهای تایشی استفاده شود. وجود لوله‌گذاری پلاستیکی از پاسخ نگارهای مقاومت ویژه و 57 جلوگیری می‌کند مگر آن‌که تعداد زیادی سوراخ برای ارتباط با سازند داشته باشند. روش نگاربرداری ۷-معمولاً وقتی که سوند در چاه آزمایشی بالا می‌آید نگاربرداری می‌شود. سرعتی که در آن چاه آزمایشی نگاربرداری می‌شود به نوع اندازه‌گیری بستگی دارد. گستره آن از حدود ۴ متر در دقیقه برای نگار تابشی و مورد نظر باشد. باید به ماهیت سیال جاه توجه ویژه‌ای منظور داشت. اگر جاه دارای لوله جدار فولادی است. فقط نگارهای تابشی در مقابل بخش‌های لوله‌گذاری شده چاه موْثر خواهد بود. ۸-برای ارزیایی کیفیت نگاربرداری ژئوفیزیکی در یک چاه. توصیه می‌شود که «قسمت تکراری» ۰ تا ۰ متر را که برای دومین بار نگٌاربرداری شده. در برنامه برداشت به حساب آورده شود. لیتولوژی مورد انتظار و به کیفیت ثبت نگاربرداری چاه بستگی دارد. بنابراین از این‌که تجهیزات مورد استاندارد بودن جاه‌نگاری سنجیده می‌شود مطمئن بود. شرکت‌های متخصص در جاه‌نگاری ژئوفیزیکی. اغلب جنین کنترلی را استقبال می‌کنند. زیرا در جریان این عمل. علاوه بر دقت. خود را برای اطمینان از نتایج مطلوب آماده می‌کنند. تفسیر ۰- تفسیر نگارهای ژئوفیزیکی چاه. به تجربه متخصص نیاز دارد. به‌طورکلی. وقتی که نتیجه‌های چاه‌نگاری. با انواع مختلف سوندها با هم در نظر گرفته شوند. تفسیر بیشتر قابل اعتماد خواهد بود. سازمان‌های متخصص جاه‌نگاری ژئوفیزیکی خدمات مربوط به تحلیل حرفه‌ای‌نگار را ارایه می‌ کنند. ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱- باید تمایز روشنی بین خود اندازه‌گیری‌های ژئوفیزیکی انجام گیرد. این اندازه‌گیری‌ها. به آن دسته از مشخصات فیزیکی یا مکانیکی که با استفاده از فرمول‌های نظری محاسبه شده‌اند و آن دسته از ویژگی‌ها که به‌طور غیرمستقیم از راه همبستگی خواص محاسبه شده و مورد نظر به‌دست آمده‌اند مربوط می‌شوند. فرمول‌های نظری, باید فقط پس از آزمایش‌های دقیق برای اعتبار آن‌ها در مورد سئوال مطرح شده به‌کار برده شوند. بدین منظور ایجاد همبستگی‌ها اغلب ترجیح داده می‌شوند. ۲- اولین گام در تفسیر. انجام تصحیح لازم در ارقام سوند (در ارتباط با قطر چاه و مشخصات سیال درون آن) است برداشت‌های ژئوفیزیکی متعدد در هریک از گمانه‌های مختلف. ممکن است با هم مقایسه شده و برای تعیین هندسه ساختارهای زیرسطحی که توسط چاه قطع شده. همبستگی یابند. اگر برداشت‌های شیب‌سنجی یا دورنگری در چاه‌ها صورت گیرد. تفسیر را به‌طور قابل ملاحظه‌ای آسان‌تر نموده و ساختارهای بسیار پیچیده پس از آن معلوم می گردند. ۳- ویژگی‌های مربوط به مقاومت مکانیکی و قابلیت تغییر شکل سازند کنار چاه راء می‌توان توسط نگارهای صوتی و چگالی تخمین زد. نتایج عملیات صحرایی نشان داده است که نگارهای الکتریک و نوترون. می‌توانند در شرایط خاصی اطلاعاتی را در مورد مقاومت مکانیکی سنگ‌های بلورین ارایه دهند. ۴- نمودارهای متقاطع اندازه‌گیری‌های انجام شده توسط ابزارهای مختلف نگاربرداری (به‌طور مثال نگارهای نوترون - صوتی و چگالی - صوتی) می‌تواند اطلاعات مفیدتری را در مورد لیتولوژی. درجه شکستگی و تخلخل سازند مجاور چاه ارایه دهد. توسط شرکت‌های متخصص نگاربرداری ژئوفیزیکی. برای کاربردهای نمودارهای متقاطع رایانه‌ای به‌منظور جنبه‌های مختلف تفسیر نگار کوشش زیادی صورت گرفته است. ۵- خدمات قابل دسترسی از سازمان‌های متخصص نگاربرداری ژئوفیزیکی. در سه گروه زیر دسته‌بندی می‌شوند. باید یادآوری کرد که ممکن است سیستم‌های نگاربرداری توضیح داده شده در بخش‌های ۱ و ۲ زیر خریداری شوند: (۱) عمق کم (تا ۲۰۰ متر) سیستم‌های نگاربرداری قابل حمل یا موتوری : که می‌تواند اندازه‌گیری و ثبت مقاومت الکتریکی با سیستم تک قطبی. 5۳ و پرتوزایی گامای طبیعی به‌صورت تابعی از عمق چاه در گمانه‌های با قطر تقریبی ۵۰ میلی‌متر انجام دهد. قطر سوندها حدود ۴۱ میلی‌متر است. بسته به نوع. چنین دستگاهی حدود ۸۰ کیلوگرم وزن خواهد داشت. (۲) عمق متوسط (تا ۱۰۰۰ متر)» سیستم‌های موتوری دستگاه‌های نگاربرداری قابل حمل ثبت سوندها می‌توانند نگارهای زیر را در گمانه‌های با قطر ۷۵ میلی‌متر به‌صورت تابعی از عمق ثبت کنند: - مقاومت ویژه الکتریکی. 57 و مقاومت تک قطبی. قطر سوند ۳۸ - ۵۰ میلی متر. - پرتو گاما و نوترون : قطر سوند ۴۳ میلی متر. - چگالی : قطر سوند ۴۳ میلی متر. ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- - صوتی : قطر سوند ۵۴ میلی متر. - قطرسنجی : قطر سوند ۳۲ میلی متر. و - دما : قطر سوند ۳۷ میلی متر. مجموعه این قطعات. دارای وزنی حدود ۲۰۰ کیلوگرم می‌باشد. به دلیل خطر روش‌های نوترون و چگالی. کار باید توسط افراد با تجربه و دارای مجوز انجام شود. (۳) سیستم‌های نگاربرداری کامل به‌صورت یک کامیون آزمایشگاهی و یا قطعات جدا از هم : گستره وسیعی از خدمات را برای چاه‌های عمیق انجام می‌دهد. رکوردها اغلب به‌صورت رقمی برای تحلیل‌های بعدی تهیه می‌شوند. از آن‌جایی که این سیستم‌ها ابتدا برای کاربرد صنعت نفت اختراع شده بود. اندازه سوندها بزرگ‌تر از آن‌هایی بود که در گروه ۲ شرح داده شده است (قطر بزرگ‌تر از ۰ میلی‌متر)؛ در نتیجه. چاه‌های با قطر ۱۴۰ میلی‌متر یا بزرگ‌تر مورد لزوم است. به هر حال. قطرهای کوجک زیر. برای استفاده با این دستگاه‌ها در گمانه‌های با قطر حدود ۷۵ میلی‌متر به‌ کار می‌رود. - مقاومت ویژه الکتریکی و 57 : قطر سوند ۳۸ میلی متر. - الفایی : مقاومت ویژه الکتریکی و ا5. قطر سوند ۵۶ میلی متر - پرتو گاما و نوترون : قطر سوند ۴۳ میلی متر. - جکالی (جبران شده) : قطر سوند ۴۳ میلی متر. - صوتی (گمانه حبران نشده) : قطر سوند ۴۳ میلی‌متر. صوتی (گمانه حبران‌شده). قطر سوند ۰ میلی‌متر. - قطرسنج : قطر سوند ۴۴ میلی متر. و - دما : قطر سوند ۴۳ میلی متر. این خدمات توسط گروه کوجکی از شرکت‌های نگاربرداری متخصص ارایه می‌شود. ۶- باید درنظر داشت. وقتی که شرکت‌های نگاربرداری متخصص استخدام شوند. مصرف کننده به هر حال باید مسئول بازیافت یا جابه‌جایی سوندهای از دست رفته در اثر غارشدگی و یا اتفاقات دیگر باشند. در مورد سوندهای نوترون و چگالی. چنین از دست‌رفتن‌هایی ممکن است خطرات جانی و جدی داشته و ایک خطر ۷-علاوه بر نگارهایی که پیش از این گفته شد. شرکت‌های نگاربرداری. متخصص خدماتی را ارایه می‌دهند که دو سوند تخصصی ژئوفیزیکی شامل شیب و جهت شیب ناپیوستگی‌های داخل چاه را اندازه می‌گیرد. این‌ها. شیب‌سنج (شیب نگار) هستند و گمانه دورنگر (لرزه نگر). ۸- کوچک‌ترین شیب‌سنج توسط شرکت‌های نگاربرداری متخصص ارایه شده که قطری برابر ۱۰۰ میلی‌متر داشته و می‌تواند در گمانه‌های ۱۱۳ میلی‌متری یا بزرگ‌تر کار کند. اغلب. گمانه‌های ۱۴۰ میلی‌متری یا بزرگ‌تر برای بررسی‌های شیب‌سنجی لازم است. ۳: -------- صفحهٔ بعد -------- شیب سنجها به‌طورکلی بررسی‌های جهت‌یابی چاه را انجام می‌دهند. کوچک‌ترین گمانه دورنگر. ۸۶ میلی‌متر قطر داشته و می‌تواند در گمانه‌های ۱۰۰ میلی‌متر قطر یا بیشتر کار کند. دیگر سوندهای دورنگر. بزرگترند و در گمانه‌هایی که حداقل ۱۲۰ میلی‌متر قطر دارند کار می‌کنند. ۲-۲-۲-۲ روش‌های پیشنهادی برای نگارهای مقاومت تک قطبی و مقاومت ویژه متداول ۱- نگار مقاومت تک‌قطبی. شامل ثبت مقاومت الکتریکی (بین یک منبع الکترود 7] واقع در سطح زمین) و ایک الکترود دیگر (۸ در سوند) است که آزادانه در یک گمانه پر از سیال رسانای الکتریکی حرکت می‌کند. مقاومت اندازه‌گیری شده. بازتاب مقّاومت ویژه‌های الکتریکی سازندهای مجاور گمانه است. وقتی سوند به‌طرف بالا کشیده می‌شود. می‌توان از نگار مقاومت تک قطبی حاصل از تغییر مقاومت ویژه‌های سازند اندازه گیری کیفی به‌دست آورد. ۲- نگارهای مقاومت ویژه متداول (نرمال و جانبی). ثبت مقّاومت ویژه‌های ظاهری سازندهای مجاور یک گمانه پر از سیال رسانای الکتریکی است. در واقع آن‌ها با عبور جریان در داخل سازند بین دو الکترود ۸ و ۰13 و همچنین اندازه‌گیری اختلاف پتانسیل بین الکترودهای ]۷ و [7 به‌دست می‌آیند. ۳- برای یک دستگاه نرمال. الکترودهای ۸ ۱ و ‎٩[‏ در سوند داخل چاه و الکترود 13 در سطح زمین یا جایی در چاه در فاصله زیادتری از بازه ۸۷ قرار می‌گیرد. الکترودهای 7ا و 7 در بی‌نهایت فرض می‌شوند و فاصله آن‌ها از الکترود ۸ خیلی بزرگ‌تر از فاصله ۸۲ می‌باشد. بازه /۸۲ تقریباً نصف شعاع بررسی دستگاه نرمال است. اگرچه تعدادی از بازه‌های مختلف به‌کار می‌رود. ولی ۰/۴ متر (۱۶ اینچ) برای «نرمال کوچک» و ۱/۶ متر (۶۴ اینج) برای «نرمال بزرگ» متداول است. ۴- برای دستگاه جانبی. الکترودهای ۸ . 7] و ]۱ در سوند داخل چاه طوری قرار گرفته‌اند که فاصله ۸3 در مقایسه با /۸۸ کوچک‌تر است. فرض می‌شود که الکترود ۷! در بی‌نهایت باشد و در سطح یا داخل چاه (با فاصله ۸ که خیلی بیشتر از /۸۸ است) قرار می‌گیرد. نقطه وسط بین الکترودهای ۸ و 7 به عنوان نقطه مرجع در نظر گرفته می‌شود که بازه 08 آن تقریباً به اندازه شعاع بررسی دستگاه جانبی است. اگرچه تعدادی از بازه‌های مختلف 0۸ به‌کار می‌رود. ولی ۵/۷ متر (۱۸ فوت. ۸ اینچ) یا اغلب کمتر از ۱/۸ متر (۶ فوت) متداول است. ۵- نگارهای مقاومت ویژه نرمال (اغلب نرمال کوچک). برای همبستگی‌ها. تعیین لیتولوژی و تشخیص مرز لایه‌ها به‌کار می‌رود. نرمال کوچک همچنین برای اندازه‌گیری مقاومت ویژه زون‌های متخلخل تراوا که با پالایه گل آغشته شده به‌کار می‌رود. در حالی که نرمال بزرگ. برای نشان دادن مقمّدار مقاومت ویژه بین زون آغشته و مقاومت ویژه حقیقی سازند. در شرایط خاصی می‌توان گفت که نرمال کوچک می‌تواند برای تعیین تخلخل زون‌های متخلخل تراوا مورد استفاده قرار گیرد. ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶- دستگاه جانبی ممکن است برای برآورد مقاومت ویژه حقیقی سازند به‌کار رود. به شرط این که پاسخ. تحت تأثیر رخنه پالایه گل قرار نگیرد. جدا از پاسخ‌نگارهای نرمال. پاسخ‌نگارهای جانبی در مقابل طبقات یکنواخت متفارن نبوده و به‌طور مشخصی. در لایه‌های نازک دچار اغتشاش می‌شود. ۷- به‌طورکلی تجهیزات شامل : الف) مقاومت تک قطبی : یک سوند متحرک همراه با الکترود ۸. ب) ‏ مفاومت ویژه الکتریکی نرمال : یک سوند متحرک همراه با الکترود ۸ نزدیک ته سوند. الکترود ۱ در ۴ یا ۱/۶ متر (یا بعضی بازه‌های دیگر) در بالای الکترود۸ و الکترود ۱ در فاصله چند برابر بازه /۸۲. ج) دستگاه جانبی : یک سوند متحرک همراه با الکترود 13 نزدیک انتهای سوند. الکترود ۸ بالای الکترود 7] (۰/۸ متر برای آ/00 ۵/۷ متر) . الکترود ۰.۸/1 ۵/۷ متر بالای نقطه وسط الکترودهای ۸ و 7 و الکترود ۲ در فاصله خیلی بزرگ‌تر از /0۸. ۵( یک مدار الکترونیکی برای ارسال حریان ثابت بین الکترودهای ۸ و 7ا[. ه) یک گالوانومتر با یک ثبات برای اندازه‌گیری اختلاف پتانسیل بین الکترودهای ]۱ و ۸ در دستگاه‌های مقاومت ویژه و بین ۸ و 7آ برای نگار مقاومت تک قطبی . و مدارهای الکترونیکی برای انتخاب مقیاس . ز) ‏ یک قرقره. یک کابل مسلح شده چند سیمی رابط سوند به سطح و ایک وسیله اندازه‌گیری عمق سوند در چاه. حرکت سوند در چاه باید با دستگاه ثبات که همزمانی عمق چاه و نمایش آن روی دستگاه را تضمین می‌کند همخوانی داشته باشد. ح) یک سنجنده مقاومت ویژه سیال . طرز کار ۸- به محض این‌که گمانه حفر و با سیال هادی الکتریکی پر شد. سوند در داخل چاه فرستاده می‌شود. سیال باید به سرعت و قبل از شروع نگاربرداری به‌گردش دراید. در حالی که سوند به داخل چاه فرستاده می‌شود. ۹ سوند داخل قسمت بدون لوله‌گذاری چاه با آهنگ ثابتی بالا کشیده می‌شود و اندازه‌گیری‌های مقاومت ظاهری یا مقاومت ویژه الکتریکی. به‌طور پیوسته ثبت می‌گردد. آهنگ حرکت در چاه حدود ۳۰-۴ متر در دقیقه است. این نگارها. اغلب با دیگر نگارها مثل نگار 5۳ ثبت می‌شود. ۰-مقاومت ویژه الکتریکی پالایه گل یا آب. در دستگاهی که مقاومت ویژه سیال را می‌سنجد در دمای معین اندازه‌گیری می‌شود. اگر درجه شوری شناخته شده‌باشد. می‌توان مقاومت ویژه پالایه گل را محاسبه کرد. ۱-در سازندهای متخلخل و تراواء مقاومت الکتریکی ظاهری یا مقاومت ویژه ظاهری, که با دستگاه اندازه‌گیری می‌شود. به چند عامل بستگی دارد که عبارتند از: مقاومت ویژه حقیقی سازند ,1۹ . مقاومت ویژه زون آغشته (رخنه) ‎٩:‏ . قطر زون آغشته :ل» مقاومت ویژه سازندهای مجاور ,1۹ . مقاومت ویژه سیال حفاری ۳ . ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ضخامت لایه ۵ بازه الکترود و قطر چاه 4 . شکل منحنی ثبت شده. تحت تأثیر نسبت ضخامت سازند به بازه دستگاه قرار دارد. برای دستگاه‌های مقاومت ویژه نرمال و مقاومت تک‌قطبی. منحنی‌ها نسبت به مرکز سازند متقارنند. در حالی که برای دستگاه‌های جانبی. منحنی‌ها متقارن نیستند. ۲-برای تفسیرهای کیفی این نگارها (مانند شناخت لیتولوژزی و همبستگی سازندها در بین گمانه‌ها و تعیین مرزهای سازند) به محاسبات نیازی نیست. ۳-اگر ضخامت سازند بیش از ۵ برابر (بازه دستگاه نرمال) و۳ برابر (بازه دستگاه جانبی) باشد و قطر رخنه و گمانه در مفایسه با بازه کوچک باشد. در تفسیر کمی. مقاومت ویژه حفیقی سازند به‌طور مستفیم از نگارهای مقاومت ویژه به‌دست می‌آید. در غیر این‌صورت. مقاومت ویژه ظاهری اندازه‌گیری شده باید برای ضخامت سازند. اثرات سازندهای مجاور و برای قطرهای گمانه و رخنه تصحیح شوند. این تصحیحات با استفاده از منحنی‌های استاندارد یا چارت‌های تفسیری انجام می‌شود. ۴- ضریب سازند ۲ نسبت مقاومت ویژه یک سازند متخلخل تراوای کاملاً اشباع از آب را به مقاومت ویژه آب اشباع کننده مشخص می‌کند. ضریب سازند به تخلخل سازنده بستگی دارد و از رابطه آرشی 80۳ -< ۲ به‌دست می‌آید که مقدار 2 حدود ۱ و 1۱ تقریباً ۲ است. ضریب سازند. می‌تواند در شرایط معینی از نسبت مقاومت ویژه ظاهری اندازه‌گیری شده توسط دستگاه نرمال به مقاومت ویژه سیالی که از گل به سازند رخنه کرده است به‌دست آید. گزارش نتایج ۵- گزارش باید شامل داده‌های زیر باشد: الف) محل گمانه. طول. قطرء زاویه میل و جهت آن. همچنین مشخصه‌های سیال حفاری و موقعیت هر نوع لوله گذاری. ب) نگار مقاومت یا مقاومت ویژه با مقیاسی مناسب. همراه با نمودار مغزه یا قطعات نمونه در صورت در دسترس بودن. نگار باید با مشخصات کامل مجموعه تجهیزات مورد استفاده همراه باشد. چ) همبستگی‌های ممکن با دیگر نگارها . د) همبستگی‌های مقاومت ویژه ظاهری که با نگارهای مختلف در یک نقطه خاص به‌دست می‌آید. ه) محاسبه مقاومت ویژه حقیقی سازند. مقاومت ویژه زون رخنه (آغشته) و درجه تخلخل محدوده‌های متخلخل و تراوا. مقیاس افقی از ۲۰ تا ۱۰۰۰ اهم متر برای ثبت کامل روی قسمت مربوط به دستگاه‌های مقاومت ویژه (قسمتی که برای ثبت مقاومت ویژه روی کاغذ نگار در نظر گرفته شده) و ۲۰۰ اهم متر برای نگار مقاومت تک الکترودی در ِ 1 ۱ ۱ 1 ۱ ۱ نظر گرفته می‌شود. مقیاس‌های عمق به‌طور معمول ۳ یا ۱ هستند. اما از مفیاس‌های :۵ یا ۱ نیز در ی ۱ ۱ ۱ نگاربرداری‌های چاه‌های کم عمق استفاده می‌شود. مفیاس‌های دیگر عبارتند از ی ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۲-۲-۲ روش پیشنهادی برای نگار پتانسیل خودزا کلیات ۱- منحنی پتانسیل یا پلاریزاسیون خودزا (517) ثبت اختلاف پتانسیل بین یک الکترود متحرک در چاه و یک الکترود ثابت واقع در سطح است. این اختلاف پتانسیل. مربوط به پتانسیل‌های الکتروشیمیایی (غشایی و اتصال مایع) و الکتروسینتیکی است که در ایک چاه حاوی گل یا آب (که لوله گذاری نشده) در مقابل سازندهای متخلخل و تراوا به‌وجود می‌آید. در صورتی که مقاومت ویژه‌های (درجه شوری‌های) آب سازندی و پالایه گل (یا آب درون چاه) متفاوت باشند. ۲- این روش برای همبستگی زمین‌شناسی. تعیین مرزهای طبقات. مشخص کردن زون‌های تراوا و اندازه‌گیری مقاومت ویژه آب سازندی می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. مقادیر خوانده شده از منحنی 5۳ در مقابل شیل‌ها و رس‌ها به‌طور معمول خط مستقیمی را به دست می‌دهد که «خط مبنای شیل» نامیده می‌شود. در مقابل سازندهای متخلخل و تراوا. یک جابه‌جایی روی منحنی ‎٩"‏ رخ می‌دهد. که به‌طور معمول در جهت پتانسیل‌های منفی قرار دارد. ۳- تجهیزات مورد استفاده به‌طور عمده عبارتند از : الف) یک الکترود متحرک یا سوند در گمانه و یک الکترود ثابت دیگر که در سطح کار گذاشته شده است. هر دو الکترود باید از فلزات پایدار مثل سرب اکسیدشده ساخته شده‌باشند تا از خوردگی دو فلزی جلوگیری شود. ب) یک قرقره که توسط نیروی الکتریکی به حرکت درمی آید. و کابل عایقی که اتصال الکترود را به سطح زمین برقرار می‌سازد که در واقع. روشی برای اندازه‌گیری عمق الکترود واقع در چاه نیز هست. حرکت کابل باید با ثبات جفت شود. به شکلی که از همخوانی بین عمق واقعی دستگاه در چاه و آن‌چه توسط ثبات نشان داده می‌شود مطمشن شد. (ج) گالوانومتری که به‌طور معمول با یک ثبات و مدار الکتریکی همراه است و برای تنظیم حساسیت. انتخاب مقیاس و تعیین موقعیت خط مبنا مورد استفاده قرار می گیرد. (د) ‏ یک سنجنده برای اندازه‌گیری مقاومت ویژه سیال. طرز کار ۴- وقتی چاه حفر و با سیالی رسانا (از نظر الکتریکی) پر شد. الکترود ثابت را درسطح زمین قرار داده (به‌طور معمول در حوضچه گل یا در یک گودال مخصوص حاوی گل) و الکترود متحرک در چاه به پایین برده می‌شود. قبل از نگاربرداری باید گل به گردش درآمده و شرایط مهیا شود. ۵- هنگام پایین بردن الکترود. مقیاس افقی بگونه‌ای انتخاب می‌شود. که بیشترین جابه‌جایی 5۳ از مقیاس خارج نشود و خط مبنا نیز به همان طریق مشخص گردد. احتیاط‌هایی برای دوری از اغتشاش مربوط به عوامل ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- بیرونی مانند ماشین‌های جوشکاری الکتریکی و قطارها. خورندگی الکترولیتی حاصل از چاه‌های لوله‌گذاری شده مجاور. تغییرات شیمیایی در سیال حفاری و مغناطیدگی قرقره. باید احتیاط‌هایی به عمل آید. ۶- الکترود متحرک. با سرعتی ثابت از قسمت لوله‌گذاری نشده چاه به بالا کشیده شده و اندازه‌گیری به‌طور پیوسته ثبت می‌گردد. سرعت حرکت در چاه حدود ۴ تا ۳۰ متر در دقیقه است. به‌طور معمول. این نگار همراه با نگارهای دیگر مانند مقاومت ویژه یا صوتی ثبت می‌شود. ۷- اگر تعیین مقاومت ویژه یا درجه شوری آب سازند مدنظر باشد. مقاومت ویژه پالایه گل یا آب داخل چاه در یک دمای مشخص توسط سنجنده مقاومت ویژه سیال اندازه‌گیری می‌شود. اگر درجه شوری یا پالایه گل مشخص باشد. می‌توان مقاومت ویژه آن را نیز محاسبه نمود. ۸- جابه‌جایی و شکل منحنی 5 به چند عامل از جمله : نسبت بین مقاومت ویژه‌های پالایه گل و آب سازند. ضخامت و مقاومت ویژه لایه تراواء مقاومت ویژه گل. قطر زون آغشته شده به پالایه گل. قطر چاه و مقاومت ویژه سازندهای مجاور (احاطه کننده سازند تراوا) وابسته است. ۹- جابه‌جایی منحنی 5۳ نسبت به خط مبنای مربوط به شیل یا رس در طرف چپ یا راست قرار می‌گیرد. اگر در زون متخلخل و تراواء مقاومت ویژه آب سازند 1۹۰ کمتر از مقاومت ویژه آب یا پالایه گل درون چاه ۹,۸ باشد. جابه‌جایی به سمت چپ (منفی) خواهد بود. چنین حالتی به‌طور معمول برای گمانه‌های عمیق با سیال حفاری حاوی آب شیرین رخ می‌دهد. اگر .13 بزرگتر از ,16 باشد. جابه‌جایی به سمت راست (مثبت) خواهد بود. این حالت. به‌طور معمول برای زون‌های فوقانی گمانه یا در مقابل سازندهای حاوی آب شیرین در گمانه‌های کم عمق و یا زمانی که از گل حفاری شور استفاده می‌شود اتفاق می‌افتد. ۰-همبستگی‌ها. موقعیت مرز طبقات یا شناخت کیفی طبقات تراواء احتیاجی به انجام محاسبه ندارند. این اطلاعات بر اساس خابه‌جایی نسبت به خط مبنای شیل به‌دست می‌آیند. نقاط عطف منحنی‌ها. نشان‌دهنده تراز دقیق مرز طبقات می‌باشند. ۷۱-مقاومت ویژه آب سازند ,6 با استفاده از رابطه زیر محاسبه می‌شود. این رابطه. برای سازندهای متخلخل و تراواء وقتی تحت تأثیر وجود کانی‌های رسی پراکنده قرار نداشته باشند. درست است. ٩۶ - ۰/۳۸3 ‏وم‎ )۴-۲( (1) در این رابطه. آ دمای مطلق سازند و .(1. ۸) و .(16۰) مقاومت ویژه‌های معادل هستند که بر مبنای فعالیت شیمیایی واقعی از طریق محتوای نمک آن‌ها به‌دست می‌آیند. 517. مقدار جابه‌جایی خوانده شده برحسب میلی‌ولت است. که به‌طور مستقیم از نگار در مقابل طبقات ضخیم خوانده می‌شود. برای طبقات نازک. باید از مقادیر تصحیح شده 5۳ استفاده شود. درباره اثر کانی‌های رسی پراکنده برای تفسیر نگار 7 در مراجع مربوط بحث شده است. ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ گزارش 51 باید شامل اطلاعات زیر باشد: الف) محل گمانه. طول. قطر. زاویه میل و جهت آن. همچنین مشخصات سیال حفاری و موقعیت هر نوع لوله گذاری. ب) نگار 5۳ در یک مقیاس مناسب. همراه با مغزه یا نمودار قطعات نمونه اگر در دسترس باشد. همراه با شرح محموعه تحهیزات. ج) همبستگی‌های ممکن با نگارهای دیگر. ۵( مشخص کردن طبقات تراوا. ه) در صورت انجام محاسبات کمی. نتایج مقاومت ویژه یا شوری آب سازند با شرح داده‌های مورد استفاده در محاسبات و استنباط‌های به‌دست آمده. یادداشت‌ها : (۱) مقیاس افقی برای ثبت کامل (قسمت مربوط به 5۳ روی کاغذنگار). می‌تواند از ۱۰ تا ۵۰۰ میلی‌ولت متغیر ۱ ۱ ۱ ۱ 2 ۰ _ ۱ ۱ ۱ گمانه‌های کم عمق استفاده می‌شود. مقیاس‌های دیگر عبارتند از : 1 9 و )۲( برای تصححات 50 ار تباط بین مقاومت ویزه سازندهای بالایی و پایینی قل مقاومت ویزه گل قطر ۴-۲-۲-۲ روش پیشنهادی برای نگار القایی میدان. با ایجاد یک جریان متناوب با فرکانس بالا از طریق پیجه فرستنده که در دستگاه قرار دارد. به وحود می‌آید. میدان مغناطیسی در سازندهایی که دارای رسانایی الکتریکی هستند. جریان‌های ثانویه را القا می‌کند. این جریان‌ها. به نوبه خود ایجاد میدان‌های مغناطیسی می‌کند که سیگنال‌هایی را در پیچه گیرنده واقع در دستگاه القاء می‌کنند. سیگنال‌های دریافتی. به‌طور عمده متناسب با رسانایی (عکس مقاومت ویژه) سازند می‌باشند. هر گونه سیگنالی که از جفت‌شدگی مستقیم پیجه‌های فرستنده و گیرنده به دست می‌آید. از حجریان‌های مورد استفاده در اندازه‌گیری حذف می‌ شود. ۲- نگاربرداری القایی. در گمانه‌های خالی (پر از هوا) یا دارای سیال حفاری رسانا یا غیررسانا (آب شیرین با نفت) امکان‌پذیر است. همچنین در گمانه‌هایی با لوله جداری غیررسانا نیز قابل استفاده می‌باشد. مبانی نظری نگار القایی نشان می‌دهد که مقاومت ویژه‌های زیاد محیط‌هایی که بلافاصله چاه را احاطه کرده‌اند تأثیر ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- خیلی کمی بر پاسخ نگار داشته و بدین ترتیب این نگار مقاومت ویژه حقیقی سازندهای واقع در کنار جدار جاه را بازتاب می‌دهد. ۳- تجهیزات مورد استفاده. به‌طور عمده عبارتند از : الف) یک سوند متحرک در چاه بین ۲ تا ۶ پیچه هم‌محور دارد. یکی از این پیچه‌ها. فرستنده اصلی و دیگری گیرنده می‌باشد که فاصله بین این دو ۰/۷ تا ایک متر است. از پیجه‌های باقی‌مانده برای بهبود مشخصه‌های بررسی شعاعی و قانم دستگاه استفاده می‌شود. ب) یک مدار الکتریکی. برای پیچه فرستنده جریان متناوبی با فرکانس بالا (۲۰ تا ۶۰ کیلوهرتز) و شدت ثابت مهیا می‌سازد. ج) یک مدار الکتریکی برای انتخاب سیگنال‌های فاز صحیح و تققویت آن‌ها قبل از گسیل به سطح جهت تعیین اندازه توسط گالوانومتر و نمایش روی یک ثبات. د) مدارهای الکترونیکی برای انتخاب مقیاس و تنظیم کالیبر اسیون (هم‌سنجی). ه) قرقره و کابل مسلح شده (دارای محافظ) شامل چند رشته سیم رسانا امکان ارتباط دستگاه را با سطح برقرار می‌کند. با استفاده از این کابل, اندازه‌گیری عمق دستگاه در چاه نیز فراهم می‌شود. حرکت دستگاه در گمانه باید با ثبات جفت شود تا از هماهنگی بین عمق واقعی دستگاه در گمانه و آنجه توسط ثبات نمایش داده می‌شود. اطمینان به‌دست آورد. و بک تمرکز دهنده مکانیکی برای قراردادن دستگاه در امتداد محور گمانه. ز( یک سنحنده برای اندازه‌گیری مقاومت ویژه سیال . طرز کار ۴ پس از آن‌که چاه حفر شد. باید دستگاه را به پایین چاه برد. وقتی دستگاه در پایین چاه قرار گرفت. مقیاس مناسبی برای اجرای ثبت انتخاب می‌گردد. ۵- پس از آن دستگاه با سرعتی ثابت (در مقطعی از چاه که باید نگاربرداری شود) به بالا کشیده شده و اندازه گیری‌ها به‌طور پیوسته ثبت می‌شود. سرعت عبور دستگاه در چاه. به‌طور تقریب ۴ تا ۳۰ متر بر دقیقه است. نگار القایی به‌طور معمول با نگارهای دیگری مانند 51 و نرمال کوچک و یا لاترولوگ و نگار القایی دیگری که بازه متفاوتی دارد. ثبت می‌شود. ۶- مقاومت ویژه پالایه گل یا آب درون گمانه با یک سنجنده مقاومت ویژه سیال در دمایی مشخص اندازه گیری می‌گردد. مقاومت ویزه پالا یه گل را در صورتی که در حه شوری آن مشخص باشد. می‌توان ۷- در سازندهای متخلخل و تراوا. در صورتی که سازند تحت تأثیر رخنه عمیق توسط سیال حفاری قرار نگرفته باشد. ممّدار مقاومت ویزه اندازه گیری شده توسط نگار القایی نزردیک به مقاومت ویژه حقیفی است. وقتی ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- سازند دارای رخنه عمیق (آغشتگی عمیق) باشد. مقاومت ویژه ظاهری ثبت شده توسط دستگاه. با مقاومت ویژه حقیفی سازند اختلاف دارد. مقدار این اختلاف. به عمق رخنه و اختلاف مفاومت ویژه زون رخنه (آغشته) و مقاومت ویژه حقیقی سازند بستگی دارد. در این شرایط. در صورت همراهی یک دستگاه با شعاع تجسس کم مانند نرمال ۱۶ با نگار القایی. تفسیر به‌راحتی انجام می گیرد. ۸- ضریب سازند ۳۲ عبارت است از نسبت مقاومت ویژه سازند اشباع از آب به مقاومت ویژه آب سازند. که می‌توان از نگار 5۳ مقّاومت ویژه آب سازند را تعیین کرد. ضریب سازند. با رابطه آرشی (*8۵0 - ۲۲) به درجه تخلخل م0 وابسته می‌شود. در این رابطه. 2 حدود ۱ و 17۱ نزدیک به ۲ است. ۹- وقتی حفاری با آب شیرین صورت گرفته باشد. اغلب زون‌های شکستگی در سنگ‌های با تخلخل کم از روش نگار المایی قابل شناسایی است. ۰- تفکیک لایه. وقتی ضخامت آن از فاصله بین پیچه‌های اصلی فرستنده و گیرنده (بازه) بیشتر باشد. به خوبی صورت می گیرد. ۱-این گزارش باید شامل اطلاعات زیر باشد: الف) محل گمانه. طول. قطر. زاویه میل و جهت آن. همچنین مشخصات سیال حفاری. محل هر نوع لوله‌گذاری و قطر آن. ب) اندازه‌گیری‌های رسانندگی و مقاومت ویژه به‌دست آمده از نگار القایی با مقیاس‌های مناسب. همراه با ستون‌های مغزه یا نمونه در صورت موجود بودن ضمن آن‌که تمام جزییات مربوط به تجهیزات نیز باید ج( استفاده از هر نگار دیگر برداشت شده از چاه برای راحتی تفسیر نگار القایی در سازندهای متخلخل و تراواء برای ایجاد همبستگی‌های ممکن. د) ‏ تفسیر نتایج در راستای مشخصه‌های زمین‌شناختی سازندهای احاطه کننده چاه. ۵-۲-۲-۲ روش پیشنهادی برای نگار پرتو گاما ۱- نگار پرتو گاما. اندازه‌گیری پیوسته‌ای از پرتوزایی طبیعی سازندهایی که چاه آن‌ها را قطع کرده آماده می‌سازد. در بیشتر سنگ‌های رسوبی. این نگار. بازتابی است از محتوای شیل و رس سازندها. این موضوع به خاطر آن است که عناصر پرتوزا متمایل به تجمع در سنگ‌هایی هستند که دارای کانی‌های رسی هستند. ماسه سنگ‌ها. سنگ اآهک و دولومیت‌ها. سطح پایینی از مواد پرتوزا را در خود دارند. مگر این که به واسطه وجود موادی مانند خاکستر آذرین یا آبشست‌های گرانیتی به مواد پرتوزا آغشته شوند. به‌دلیل جذب. بیشتر پرتوهای گاما که توسط نگار شمارش می‌شود. در ارتباط با محدوده ۱۵۰ میلی‌متری نخست سازندهای احاطه کننده چاه است. ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲- در اکتشاف کانی‌ها (معدن) نگار پرتو گاما برای آشکارسازی و تخمین کانی‌های پرتوزا در کانسارهای پتاس و اورانیوم مورد استفاده قرار می‌گیرد. ۳- نگار پرتو گاما. در چاه‌هایی که دارای لوله فولادی می‌باشند. می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. زیرا وجود پوشش فلزی فقط به‌طور جزیی کل شمارش پرتوهای گاما را کاهش می‌دهد. به‌هرحال در صورت وجود لوله گذاری در چاه. باید تصحیحاتی در این ارتباط انجام پذیرد. ۴- از نگار پرتوگاما می‌توان در جاه‌های خالی نیز استفاده نمود. ۵- تجهیزات. در اصل شامل موارد زیر است : الف) یک سوند. که در برگیرنده وسیله‌ای برای آشکارسازی پرتوهای گامایی که منشاء آن در سازند پیرامونی چاه است. سوند. شامل پیش تقویت کننده‌ای است که در آن جاسازی شده است. شمارشگرهای سوسوزن. با در نظر گرفتن طول فعال کوتاه و کارایی‌شان. به‌طور معمول ترجیح داده می‌شوند. هر چند هنوز شمارشگرهای گایگر - مولر نیز به کار برده می‌شوند. ب) یک کابل روکش دار برای انتقال سیگنال به سطح و همینطور برای آویختن سوند. ج) مدارهای الکترونیکی برای میانگین‌گیری سیگنال در یک ثابت زمان گزینشی و برای مقاصد همسنجی. د) یک نگاشت بردار (ثبات) که شدت پرتو گاما را در واحدهای ]۸ به‌عنوان تابعی از ژرفا نمایش می‌دهد. ه) قرقره‌ای که توسط نیروی الکتریکی کار می‌کند. همراه با وسایل اندازه‌گیری عمق سوند. حرکت سوند در داخل چاه باید با ثبات جفت شود. تا از همزمانی بین ژرفای واقعی سوند درچاه و آنچه روی ثبات نشان داده می‌شود اطمینان به‌دست آید. طرز کار ۶- از آن‌جایی که آهنگ گسیل پرتوهای گاما به‌طور طبیعی آماری است. آهنگ شمارش آن به وسیله آشکارساز به واحد زمان پایه‌ای که روی آن شمارش انجام می‌پذیرد بستگی خواهد داشت. اگر زمان شمارش یا ثابت زمانی (.7. ۳) طولانی‌تر بوده یا سطح پرتوزایی بالاتر باشد. افت و خیزهای آهنگ شمارش کوچک‌تر خواهد شد. ثابت زمانی با مقدار مناسبی انتخاب شده (به‌طور معمول بین ۲ و ۴ ثانیه) تا از افت و خیز آماری زیاد در ۷- سوند در درون چاه با سرعت آهسته مطلوبی در رابطه با گزینش ثابت زمانی و حداقل ضخامت لایه‌ای که باید آشکارسازی شود به بالا کشیده می‌شود. اغلب. سرعت به شکلی گزینش می‌شود که به‌طور تقریب ۳ متر در یک ثابت زمانی طی کند (به‌طور مثال ‎٩‏ متر بر دقیقه برای یک ثابت زمانی دو ثانیه‌ای). پیشنهاد می‌شود که نگار در بخش‌هایی به ضخامت چند متر از چاه (برای بررسی دوباره افت و خیز آماری) کنترل ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸- اگر یک تفسیر کمی به‌کار گرفته‌شود. همسنجی باید قبل یا بعد از راندن نگار. با یک چشمه پرتو گاما با شدت شناخته شده در یک مسافت ثابت از آشکارساز درون سوند. انجام گیرد. پیشنهاد می‌شود که دستورالعمل ]۸۲ برای این منظور به‌کار گرفته شود. ۹- در نبودن نهشته‌های معدنی پرتوزا. نگار پرتو گاما به وجود خاک‌های رس. شیل‌ها و سنگ‌های آتشفشانی اسیدی پاسخ می‌دهد. در اسنگ‌های رسوبی. نگار پرتو گاما ممکن است اغلب با محتوای کانی رسی همبستگی داشته باشد. ۰- پاسخ‌نگار پرتو گاما. توسط شرایط موجود در چاه. مانند لوله جداری و قطر چاه نیز تحت تأثیر قرار می گیرد. چون مواد موجود بین آشکارساز و سازندهای مجاور. پرتوهای گاما را جذب می‌کنند. بنابراین نگار باید برای قطر چاه. خروج از مرکز سوند درون چاه. لوله جداری و ضخامت سیمان و چگالی سیال پرکننده چاه تصحیح شود. یک تصحیح دیگر نیز باید روی مقیاس ژرفا اعمال شود تا تأخیر ثابت زمانی پاسخ نگار پرتو گاما در نظر گرفته شود. ۱-برخی نگارهای پرتو گاما. تحلیل طیف سطوح انرژی پرتو گامای گسیل شده از سازندهای پیرامون چاه را امکان پذیر می‌سازند. بدین طریق. حضور عناصر پرتوزای مختلف (مانند پتاسیم. توریوم و اورانیوم) ممکن است آشکار شود. ۲۳- گزارش باید شامل داده‌های زیر باشد : الف) محل گمانه. طول عمق برداشت. قطر. زاویه میل و جهت آن. همچنین مشخصات سیال حفاری و محل و شرح جزییات هرگونه لوله‌گذاری و سیمان‌کاری. ب) ‏ بیان جزییات و رویه‌هایی که برای همسنجی دنبال شده‌است. 0 نگار پرتو گاما با یک مقیاس مناسب در واحدهای ]۸ همراه با مغزه و نگارهای زمین‌شناسی در صورت در دسترس بودن. همراه با جزییات سوار کردن دستگاه. د) ‏ یک تفسیر از نتایج. در بیان ویژگی‌های زمین‌شناختی سازند پیرامونی چاه. با یادداشت هرگونه مفروضات و تصحیحاتی که برای نگار پرتو گاما صورت می‌گیرد. یادداشست‌ها ۵ واحد ]۸۲ معادل ۱ میکروگرم رادیوم (14۵ ۵ا) در معادل تن می‌باشد. مقیاس افقی از ۱۰۰ تا ۲۰۰ واحد ۸۳1 برای تمام مقیاس متغیر است. مقیاس‌های ژرفا به‌طور معمول یا . اما مقیاس‌های : یا ۱ ممکن است برای چاه‌های کم ژرفا ۱ ۱ ۱ به کار برده شوند. سایر مفیاس‌های زرفا عبارتند از : و : ی 16] جناباه‌آن ۳ می‌ز م۸ : [۸0- ۱ ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۲-۲-۲ روش پیشنهادی برای نگار نوترون ۱- نگار نوترون. به مقدار هیدروزن داخل سازندهای اطراف چاه پاسخ می‌دهد. در سازندهای متخلخل اشباع شده از آب یا هیدروکرین در حالتی که کانی‌های رسی وجود ندارد. نگار نوترون ممکن است برای برآورد تخلخل به‌کار برده شود. در سنگ‌های بلورین نگار. ممکن است برای آشکارسازی زون‌های شکسته نزدیک چاه به‌کار برده شود. باید یادآور شد جایی که آب تبلور با هیدروژن شیمیایی ترکیب شده. در مواد تشکیل‌دهنده سازند روی پاسخ نگار نوترون تأثیر می‌ گذارد. ۲- نوترون‌های گسیل شده. توسط یک چشمه پر انرژی واقع در درون سوند. سازند مجاور چاه را بمباران می‌کنند. نوترون‌های گسیل شده از چشمه. در اثر برخورد با هسته اتم‌ها تا حد سرعت‌های حرارتی کند می‌شوند. که در این میان. هسته‌های هیدروژن بیشترین تأثیر را دارند. نوترون‌ها. پس از کند شدن توسط هسته اتم‌های سازند گیر می‌افتند و یک پرتو گاما حاصل گیراندازی توسط هسته‌های گیرانداز گسیل می‌شود. این پرتوهای گامای به‌دست آمده از گیراندازی یا نوترون‌های کند شده توسط یک آشکارساز نصب شده در سوند شمارش می‌شوند. برای بازه‌های بلندی که اغلب به‌کار برده می‌شوند. وقتی که محتوای هیدروزن کاهش می‌یابد آهنگ شمارش افزایش می‌یابد. زیرا نوترون‌های سریع. مسافت بیشتری قبل از گیرافتادن طی ۳- نگار نوترون را می‌توان در چاه‌های با تنبوش فولادی به‌کار برد. زیرا حضورتنبوش فولادی, فقط تا حدودی حساسیت نگار نوترون را کاهش می‌دهد. با این وجود. تصحیحات لازم باید برای حضور تنبوش اعمال شود. ۴- نگار نوترون را می‌توان در چاه‌های خالی به‌ کار برد. ۵- نگار نوترون در ترکیب با نگار پرتو گاما. امکان تعیین ویژگی‌های لبتولوژی و نیز تخلخل زون‌های متخلخل را فراهم می‌آورد. ترکیب نگار نوترون و نگارهای چگالی یا آکوستیک را نیز. می‌توان برای تعیین وجود ترک خوردگی‌ها و درجه آن‌ها در سنگ‌های بلورین به‌کار برد. ۶ تجهیزات. در اصل شامل موارد زیر است : الف) سوند دارای یک چشمه سپردار از نوترون‌های سریع. یک آشکارساز یا آشکارسازهایی برای پرتوهای گامای حاصل از گیراندازی با نوترون‌های کند. همراه با پیش تقویت کننده‌ها. فاصله چشمه تا دستگاه آشکارساز اغلب ۱۷۰ میلی‌متر یا کمتر (برای بازه کوتاه) یا سیصد میلی‌متر و یا بیشتر (برای بازه‌های بلند که به‌طور معمول کاربرد بیشتری دارد) استفاده می‌شود. در بعضی از نگارهای نوترون. دو آشکارساز با بازه‌های گفته شده به‌ کار می‌رود. ب) یک کابل مسلح برای ارسال سیگنال‌ها از آشکارساز یا آشکارسازها به سطح زمین و نیز برای آویختن سوند. ۴۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ج) مدارهای الکترونیکی برای متوسط گیری سیگنال. برای انتخاب ثابت زمانی و نیز به‌منظور همسنجی. دا یک نگاشت بردار نشان‌دهنده پرتو گاما یا شدت نوترون‌های کند با واحدهای ]۸1 برحسب تابعی از زرفا. ه) یک قرقره همراه با یک وسیله اندازه‌گیری ژرفای سوند در داخل چاه. حرکت سوند در چاه. باید با گاشت‌بردار جفت شود تا از همزمانی بین ژرفای واقعی سوند در چاه و آنجه در نگاشت نشان داده می‌شود. اطمینان به‌دست آید. طرز کار ۷- از آن‌جایی که آهنگ تشکیل نوترون‌های کند و پرتوهای گامای گسیل شده از گیراندازی. در طبیعت ماهیت آماری دارد. آهنگ شمارش توسط آشکارساز یا آشکارسازها به واحد زمان پایه‌ای بستگی دارد که در آن شمارش انجام می‌شود. هرگاه زمان شمارش یا ثابت زمانی (.1. ۳) طولانی‌تر بوده یا سطح پرتوافشانی بیشتر باشد. افت و خیزها در آهنگ شمارش کمتر خواهد بود. برای جلوگیری از افت و خیزهای آماری در آهنگ شمارش. .7.2 یک مقدار مناسب (اغلب بین ۲ تا ۴ ثانیه) انتخاب می شود. ۸- سوند در درون جاه. با سرعتی به‌قدر کافی اندک که به .7.2 انتخاب شده بستگی دارد. بالا آورده می‌شود. به‌طور معمول. سرعت را طوری انتخاب می‌کنند که سوند در طی یک .).1 حدود ۰/۳ متر حرکت کند. (به‌طور مثال ‎٩‏ متر بر دقیقه برای یک .).] دو ثانیه‌ای). ۹ در شرایط خاص, بهتر است که سوند در چاه. طی مرحله‌های گام به گام بالا آید تا شمارش در حالاتی که سوند در عمق معینی ایستاده است امکان‌پذیر باشد. در این حالت. شمارش کل دست‌کم باید ۲۵۰۰ پرتو گامای حاصل از گیراندازی با نوترون کند باشد تا افت و خیز تا حدود ۱/ + کاهش یابد. ۰-هرگاه باید یک تفسیر کمی انجام شود. لازم است که پیش یا پس از نگاربرداری. همسنجی توسط یک همسنج استاندارد نگار نوترون انجام شود و این استاندارد دومی. خود باید پیش‌تر در یک چاهک همسنجی 1 برای نگار نوترون همسنج شود. ۷۱- پاسخ نگار نوترون. برحسب واحدهای ]۸ با استفاده از منحنی‌های همسنجی و تصحیحاتی برای در نظر گرفتن اثرات چاه و لیتولوژی. به درجه تخلخل تبدیل می‌شود. تخلخل محاسبه شده. بازتاب کل هیدروژن موجود است. در مورد اشباع بخشی آب از یک‌طرف و وجود آب تبلور از طرف دیگر. تخلخل محاسبه شده به‌طور غیرواقعی به ترتیب کم یا زیاد خواهد بود. ۲- نگاشت‌های نگار نوترون با دو یا تعداد بیشتری آشکارساز اغلب به‌طور خودکار پردازش می‌شوند تا یک نگاشت با مقیاس خطی یا تخلخل به‌طور مستقیم به‌دست آید. ۳-باید تصحیحی روی مقیاس عمق انجام پذیرد. تا تأخیر در پاسخ نگار نوترون در اثر ثابت زمانی انتخاب شده در نظر گرفته شود. ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴- گزارش. باید شامل داده‌های زیر باشد: الف) محل گمانه. طول. قطر. زاویه میل و جهت آن. همچنین مشخصات سیال حفاری و تعیین محل و شرح و تفصیل هر نوع پوشش فلزی و سیمان‌کاری. ب) جزییات چشمه نوترون. آشکارسازهای به‌ کار گرفته شده و روش‌های همسنجی دنبال شده. ج) نگار نوترون با مقیاس مناسب برحسب واحدهای ]۸۲ یا واحدهای تخلخل همراه با نگارهای نمونه و مغزه در صورتی که در دسترس باشند. همراه با شرح جزییات کامل تنظیم‌های دستگاهی. د) نگارهای دیگری از چاه در رابطه با ساده کردن تفسیر نگار نوترون. ه) تفسیر نتایج از دیدگاه سرشتی‌های زمین‌شناختی سازندهای پیرامون چاه. با در نظر گرفتن همه فرضیات و تصحیحات اعمال شده در رابطه با نگار نوترون. یادداشت‌ها (۱) در حالت عادی. چشمه نوترون‌های سریع پلوتونیوم - بریلیوم یا امریسیم - بریلیوم به‌ کار می‌رود. چون نیمه عمری طولانی داشته و پرتوزایی گاما ندارند. چشمه‌های رادیواکتیو خطرناکند : این مواد را باید با احتیاط و سپر حفاظتی به‌کار برد. (۲) یک واحد نوترونی ]۸7 به‌صورت دلخواه به این شکل تعریف شده که : ۱ اختلاف بین صفر دستگاه و انحراف به‌دست آمده از سنگ آهک (ایندیانا) با تخلخل ۰/۱۹ موجود در چاهک هوستون. مقیاس افقی برحسب واحد ]۸۲ در گستره ۳۲۰۰ برای کل مقیاس یا برحسب واحد تخلخل سنگ آهک در گستره ویژه ۱ ۱ ۱ ۱ ۰ تا ۰/۳۰ خطی است. اغلب. مقیاس عمقی ۳ یا ۱ است. اما شاید مقیاس‌های 5 یا ۳ ِ ۱ ۱ ۱ برای چاه کم عمق به‌کار رود. مقیاس‌های عمقی دیگر عبارتند از : بر رو ۷-۲-۲-۲ روش پیشنهادی برای نگار چگالی (گاما - گاما) ۱- نگار چگالی (گاما - گاما) به پرتوهای گامای گسیل شده از چشمه داخل سوند و باز پراکنش توسط سازندهای اطراف چاه پاسخ می‌دهد. پرتوهای گامای باز پراکنش اندازه‌گیری شده توسط آشکارساز. با چگالی کپه‌ای ماده اطراف سوند نسبت عکس دارد. ۲- پرتوهای گامای با انرژی متوسط گسیل شده از چشمه درون سوند. سازندهای مجاور چاه را بمباران می‌کنند. پرتوهای گاما در اثر برخوردها با الکترون‌های سازند. باز پراکنده شده و بعضی از آن‌ها به آشکارساز می‌رسند. چشمه و آشکارساز طوری مرتب شده‌اند که شمار پرتوهای گامای شمارش شده. متناسب با عکس چگالی الکترون مواد اطراف است. ۴۳ -------- صفحهٔ بعد -------- چون در بیشتر عناصر با جرم اتمی کم. چگالی که‌ای با چگالی الکترون متناسب است. نگارهای گاما - گاما اندازه جگالی که‌ای مواد اطراف را به دست می‌دهد. ۳- جون پرتوهای گاما توسط سازندهای خیلی نزدیک چاه جذب می‌شوند. شرایط در اطراف سوند اثر قابل ملاحظه‌ای بر پاسخ نگارهای چگالی دارد. برای جبران این آثار. اغلب آرایه‌ای از دو آشکارساز به‌کار می‌رود و سوند روی دیوار چاه. در حین نگاربرداری نگه‌داری می‌شود. ۴- نگارهای چگالی ممکن است در چاه‌های خالی به‌ کار گرفته شوند. ۵- وقتی نگار چگالی با نگار پرتو گاما همراه شود. نگار چگالی. معیاری خواهد بود برای شناخت سنگ‌های سازند و حضور سازندهای متخلخل که در ضمن برای تعبین تخلخل نیز به‌کار می‌رود. در استفاده همزمان نگار چگالی با نگارهای صوتی یا نوترونی. نگارهای چگالی می‌توانند وجود و میزان شکستگی‌ها را در سنگ‌های بلوری نشان دهند. ۶- تجهیزات به‌طور کلی. شامل موارد زیر است : الف) یک سوند شامل جشمه. دارای سپر حفاظتی پرتوهای گاما با انرژی متوسط. یک یا جند آشکارساز پرتوهای باز پراکنده شده با پیش تقویت کننده‌های آن‌ها. سوند به وسایل مکانیکی مجهز است که تماس یا نزدیکی کافی ان به دیواره چاه در حین برداشت توسط آن تضمین می‌شود. ب) ‏ یک کابل با پوشش برای انتقال سیگنال‌های آشکارسازها به سطح و همین‌طور آویختن سوند. ج) مدارات الکترونیکی. برای میانگین‌گیری از سیگنال. انتخاب ثابت زمانی و برای همسنجی. سوند با دو آشکارساز. جبران‌سازی خودکار داده‌ها را انجام می‌دهد و چگالی کپه‌ای سازند به‌طور مستقیم محاسبه می‌شود. د( یک ثبات که جگالی کبه‌ای را به‌صورت تابعی از عمق نشان می‌دهد. ه) یک قرقره. برای اندازه‌گیری عمق سوند در چاه. حرکت سوند در چاه باید همزمان با ثبات جفت شود تا انطباق بین عمق واقعی سوند در چاه و مقدار نمایش داده شده روی ثبات تضمین شود. طرز کار ۷- جون آهنگ پرتوهای گامای باز پراکنش شده که به آشکارساز می‌رسد طبیعت آماری دارند. آهنگ شمارش به زمان پایه‌ای که شمارش بر آن اساس انجام شده است بستگی دارد. افت و خیزها در آهنگ شمارش. برای زمان‌های اندازه‌گیری و ثابت‌های زمانی بزرگ‌تر کمتر خواهد بود. ثابت زمانی. مقدار مناسبی (اغلب بین ۲ تا ۴ ثانیه) انتخاب می‌شود تا از افت و خیزهای آماری بزرگ در آهنگ اندازه گیری شده جلوگیری به‌عمل آید. ۸- سوند با سرعت مناسب و به آهستگی در چاه بالا کشیده می‌شود که این سرعت. به ثابت زمانی بستگی دارد. اغلب سرعت بگونه‌ای انتخاب می‌شود که سوند با سرعت حدود ۰/۳ متر در هر ثابت زمانی حرکت کند (به‌عنوان مثال ‎٩‏ متر بر دقیقه برای ثابت زمانی ۲ ثانیه) . ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹- در شرایط خاصی. ممکن است بالاکشیدن سوند در چاه به‌صورت پله‌ای و گسسته مطلوب باشد تا اندازه‌گیری برای مدت زمانی که سوند در عمق ثابتی است صورت پذیرد. در این مورد. میزان کل پرتوهای گامای پراکنده شده باید حداقل ۲۵۰۰ باشد تا افت و خیزها تقریباً به ۱/ کاهش یابد. ۰-با نگار چگالی. اغلب. یک نگار قطرسنجی برای انجام تصحیحات مربوط به هر نوع ناهمواری در دیوار چاه صورت میگیرد. ۱-قبل یا بعد از هر نگاربرداری. سوند باید با دقت وارسی و با وسایل همسنجی ثانوی. به‌عنوان مثال در بلوک‌های آلومینیوم. منیزیم و سولفور. همسنجی شود. ۲-سوند چگالی. به دو آشکارساز مجهز است که ثبت مستقیم چگالی کپه‌ای " سازندهایی را که با چاه برخورد کرده اند ممکن می‌سازد. در این صورت. فقط تصحیحات مربوط به ناهمواری‌های چاه باید انجام شود. ۳-برای سوندهای تک آشکارساز چگالی. قرائت‌ها با استفاده از منحنی‌های همسنجی به چگالی کپه‌ای تبدیل می شوند. در گمانه‌های بدون لوله‌گذاری. که سوند با دیوار جاه تماس پیدا می‌کند. تصحیحات مربوط به قطر چاه. چگالی سیال حفاری و ضخامت گل کبره" (در صورتی که وجود داشته باشد). باید انجام گیرد. در گمانه‌های لوله‌گذاری شده. یا هنگامی که سوند با دیوار چاه تماس ندارد. باید منحنی‌های همسنجی خاص به کار گرفته شود. در گمانه‌های لوله‌گذاری شده. ضخامت و چگالی لوله (تنبوش) و چگالی مواد بین لوله و دیوار چاه با دقت باید تخمین زده شود. ۴- چگالی کپه‌ای سازند «م طبق رابطه زیر با تخلخل 0 ارتباط دارد: (۵-۳) ۳-۸ ۳-( و ره که در آن ,0 جچگالی خمیره و ,م جگالی سیالی است که فضاهای تخلخل را پر کرده است. با داشتن جگالی خمیره و مایع تخلخل می‌توان تخلخل 0 را محاسبه کرد. ۵- یک تصحیح نیز باید در مقیاس عمق برای محاسبه تأخیر پاسخ‌نگار چگالی که از ثابت زمانی انتخاب شده به‌دست می‌آید صورت پذیرد. گزارش نتایج ۶- گزارش. باید داده‌های زیر را در برداشته باشد : الف) محل گمانه. طول. قطر. زاویه میل و جهت آن. همچنین مشخصات سیال حفاری و محل و تفصیل لوله‌گذاری و جریان. ب( تفصیل منبع پرتو گاما و آشکارسازهای به‌ کار رفته و روش‌های همسنجی اعمال شده. | - [1 (۵۷ 2 - ۱۸۵ - ))(0 ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- چ) نگار چگالی با مقیاس مناسب چگالی کپه‌ای. همراه با مغزه‌ها و نمونه‌های موجود. با یادداشت‌برداری کامل از اوضاع دستگاه. د) هرنوع نگار گمانه‌ای دیگر که برای تفسیر نگارهای چگالی قابل استفاده باشد. ه) تفسیر نتایج از نظر مشخصات زمین‌شناختی سازندهای اطراف گمانه. و یادداشت مفروضات و تصحیحاتی که روی نگار جگالی صورت گرفته است. بادداشت‌ها (۱) اغلب. چشمه‌هایی که به‌کار گرفته می‌شوند. از نوع پرتو گامای سزیوم یا کوبالت است. نوع اول پرتوهای گاما. با یک تراز انرژی و نوع دوم با دو تراز انرژی تولید می‌کنند. چشمه‌های رادیواکتیو خطرناکند. و باید فقط در داخل حفاظ‌ها و همواره با دقت به‌کار گرفته شوند. (۲) مقیاس افقی در چگالی کپه‌ای خطی است با گستره‌ای از ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب. مقیاس عمق اغلب سل با س است ولی در گمانه‌های کم عمق می‌توان مقیاس‌های با را به‌کار برد. سایر مفیاس‌های عمق عبارتند از : سل سل و سل . ۰ م۲۴ ۶ ۸-۲-۲-۲ روش پیشنهادی برای نگار آکوستیک یا صوتی ۱- نگار آکوستیک یا صوتی زمان. سیر امواج تراکمی را در فاصله معینی از سازندهای بلافاصله از گمانه اندازه گیری و در اختیار قرار می‌دهد. از زمان سیر. سرعت انتشار امواج تراکمی در سازند قابل محاسبه است. با دستگاه‌های ویژه و در شرایط خاص زمین‌شناختی. سرعت‌های انتشار امواج برشی و سایر امواج ثانویه و سرشتی‌های تضعیف را نیز می‌توان اندازه گرفت. ۲- تغییرات سرعت امواج تراکمی را. ممکن است با تغییرات لیتولوژی و تخلخل سازندهای بلافاصله از گمانه همبستگی داد. اطلاعات مربوط به سرعت‌های امواج تراکمی و برشی همراه با چگالی سازند. اجازه می‌دهد تا ویژگی‌های کشْسانی دینامیک سازند محاسبه شود. سرشتی‌های تضعیف امواج تراکمی و برشی را می‌توان با ویژگی‌های مکانیکی و درجه خردشدگی و شکافدار بودن سازند همبستگی داد. ۳- تجهیزات. به‌طورکلی از قسمت‌های زیر تشکیل شده است : الف) فرستنده پالس‌های امواج آکوستیک. که در یک‌سر سوند نصب می‌شود. گیرنده یا گیرنده‌های آکوستیک. با پیش تقویت کننده‌های مربوطه. در فاصله ثابتی در انتهای دیگر نصب می‌شود. به شکلی که از نظر آکوستیکی از فرستنده جدا شده باشند. دستگاه آکوستیک جبرانی. شامل دو فرستنده امواج آکوستیک: یکی در بالای دو جفت گیرنده و دیگری در پایین آن‌ها می‌باشد. ۴۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ب) قرقره و کابل پوششدار مسلح چند سیمی. که با آن‌ها سیگنال‌های الکترونیکی به سوند رفته و باز می‌گردند. قرقره باید به وسیله‌ای برای اندازه‌گیری عمق سوند در داخل گمانه مجهز باشد. حرکت سوند در داخل گمانه باید با ثبات ارتباط داشته باشد تا از همزمانی عمق واقعی سوند و آنچه روی ثبات نمایان می‌شود اطمینان به‌دست آید. ج) وسایل الکترونیکی سطحی. برای خوب کار کردن دستگاه‌ها و یک ثبات. برای نشان دادن سیگنال با سیگنال‌های دریافتی از گیرنده یا گیرنده‌ها. طرز کار ۴- قبل از به‌کار افتادن نگار صوتی. گمانه باید از سیالی که اغلب آب یا گل حفاری است پر شود. استفاده از این سیال برای اتصال آکوستیکی فرستنده و گیرنده‌های داخل سوند به سازند اطراف گمانه ضرورت دارد. ابتدا سوند به عمقی که باید از آن‌جا نگاربرداری آغاز شود فرستاده می‌شود. سپس با سرعت ثابت ۵-۰ متر در دقیقه. در امتداد فاصله لوله‌گذاری نشده گمانه به بالا کشیده شده و اندازه‌گیری‌ها برحسب ۵- اندازه گیری‌ها به چند شکل انجام زیر می‌شود: الف) نمایش زمان‌گذر در سطح زمین . زمان‌گذر (۸1) امواج تراکمی در عبور از یک ضخامت معین از سازند (که همان بازه گیرنده است) برحسب عمق رسم می‌شود. ب) نمایش تغییرات شدت در سطح. دامنه‌های امواج کشسان که به‌گیرنده می‌رسند. به‌صورت تصویری برحسب عمق ثبت می‌شوند. سیگنال تقویت شده گیرنده بر روی شدت باریکه الکترونی یک اسیلوسکوپ مدوله شده و از اثر آن تصویربرداری می‌شود. ج) نمایش شکل موج در سطح زمین . قطار موج کامل در فاصله‌های معین در بالای گمانه روی صفحه اسیلوسکوپ نمایش داده شده و تصویربرداری می‌شود. ۶ الف) نمایش زمان‌گذر در سطح زمین. زمان‌های سیر. روی صفحه‌های نمایش اندازه‌گیری شده و تصحیحات لازم مربوط به اندازه گمانه و سیال پرکننده گمانه اعمال می‌گردد. سپس سرعت موج تراکمی برحسب تابعی از عمق محاسبه می‌شود. ب) نمایش شدت متغیر در سطح زمین . موج‌های رسیده تراکمی و اغلب موج برشی در عمق معین تشخیص داده شده و تصحیحات لازم برای اندازه گمانه و سیال پرکننده گمانه اعمال می‌شود. این کار. با برداشت نگار برای بار دوم و با فاصله متفاوت بین فرستنده و گیرنده صورت می‌گیرد. سپس سرعت‌های موج تراکمی و برشی برحسب عمق محاسبه می‌گردد. اگر چگالی سازند نیز معلوم باشد. ضرایب کشسانی دینامیک برحسب تابعی از عمق محاسبه خواهد شد. ۴۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ج) نمایش شکل موج در سطح زمین. رسیدهای موج تراکمی و اغلب موج برشی در عمق معین تشخیص داده شده و تصحیحات لازم برای اندازه گمانه و سیال پرکننده گمانه اعمال می‌گردد. سپس سرعت‌های تراکمی و برشی و سرشتی‌های تضعیف برحسب تابعی از عمق محاسبه می‌شود. اگر چگالی سازند نیز معلوم باشد. ضرایب کشسانی دینامیک برحسب تابعی از عمق قابل محاسبه خواهد بود. ۷- سرعت‌ها و تضعیف امواج آکوستیک در سنگ‌ها به عوامل چندی ارتباط دارند که بعضی از آن‌ها عبارتند از: نوع سنگ. تخلخل. پایداری. قطر شکاف‌ها. درجه خردشدگی و غیره. بعضی شرکت‌های متخصص. در سرویس‌دهی نگاربرداری ژئوفیزیکی گمانه‌ها شیوه‌های کاری را شرح داده و نمودارهایی برای ارزیابی تخلخل در سنگ‌های رسوبی از نگارهای صوتی در اختیار قرار داده‌اند. نشریه‌های دیگری در ارتباط با ارزیابی خردشدگی‌ها و تعیین ویژگی‌های مکانیکی سازند نزدیک چاه وجود دارد. ۸- گزارش باید شامل موارد زیر باشد : الف) محل گمانه. طول . قطر. زاویه میل و جهت آن. همچنین مشخصات سیال حفاری و محل و شرح تفصیلی هر نوع لوله‌گذاری. ب) ‏ شرح تفصیلی دستگاه مورد استفاده و روش نمایش نتیجه‌ها . فاصله‌های فرستنده و گیرنده با گیرنده‌ها در سوند باید گزارش شود. ج) نگاشت‌برداری‌هایی که با مقیاس معین تهیه شده‌اند. باید همراه با نگارهای مغزه و تراشه‌های موجود به‌طور مفصل با شرح تفصیلی تنظیم‌های دستگاهی یادداشت‌برداری شود. د) مقادیر فهرست شده از پارامترهای به‌دست آمده. همراه با فرمول‌ها و همبستگی‌هایی که در استخراج آن‌ها به‌ کار رفته. همراه با شرح کافی از محدودیت‌های این محاسبات و فرضیه‌های به‌کار گرفته شده یا مراحعی که در این موارد به‌کار گرفته شده‌اند. ه) تفر نتایج برحسب مشخصات زمین‌شناختی سازندهای اطراف چاه. یادداشت‌ها : (۱) مقیاس افقی برای نمایش زمان‌گذر. به‌طور نوعی خطی از ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میکروثانیه بر متر می‌باشد. مقیاس‌های عمق به‌طور نوعی ۹ یا ۱ ۱ است. اما مقیاسهای دیگری مانند : یا 8 در نگاربرداری گمانه‌های کم عمق به‌کار برده می‌شوند. مقیاس‌های دیگر عمق. عبارتند از : 8 : و ۹ : (۲) برای تفسیر نگارهای آکوستیک همراهی نگار چگالی مورد نیاز است. ۹-۲-۲-۲ روش پیشنهادی برای نگار قطرسنجی ۱- نگار قطرسنجی. مقادیر قطر چاه را برحسب تابعی از عمق در اختیار می‌گذارد. قطر چاه یا تغییرات قطر آن برای تفسیر دقیق نتیجه‌های به‌دست آمده از انواع دستگاه‌های نگاربرداری مورد لزوم است. بنابراین نگار قطرسنجی به‌طور تقریب با همه دستگاه‌های نگاربرداری انجام می‌گیرد. تغییرات قطر چاه نشان‌دهنده ۴۸ -------- صفحهٔ بعد -------- جمع‌شدن گل کبره در مجاورت سازندهای متخلخل و تراوا. و یا نشان‌دهنده گرایش چاه به ریزش آن در مجاورت سازندهای کم مقاومت می‌باشد. تغییرات قطر. همچنین می‌تواند نشان‌دهنده حضور درز و شکاف‌های عمده یا زون‌های تخلخل حفره‌ای". ورم کردن مواد مارنی یا رسی و حل شدن نمک‌ها توسط سیال حفاری باشد. ۲- تحجهیرات. شامل قسمت‌های زیر است : الف) تعدادی بازو (۳ تا ۶ عدد). که از سوند به‌صورت شعاعی به اطراف کشیده شده‌اند. این بازوها می‌توانند به داخل سوند فرو روند" یا از سوند خارج شوند؛ به‌طوری که مجهز به فنرهایی باشند که در هنگام بالا کشیدن سوند. با دیوار چاه تماس داشته باشند. فاصله‌ای که هر بازو از سوند به بیرون می‌ماند به روش مکانیکی اندازه گیری شده و به سیگنال الکتریکی تبدیل و به سطح زمین فرستاده می‌شود. ب) قرقره و کابل مسلح چند سیمی. که سیگنال‌های الکترونیکی سوند از داخل آن عبور می‌کند. قرقره با استفاده از روش مخصوص برای اندازه‌گیری عم سوند در گمانه مجهز شده است. حرکت سوند در داخل گمانه با ثبات ارتباط دارد. به‌طوری که عمق واقعی سوند با آن‌چه روی ثبات نشان داده می‌شود همخوانی داشته باشد. چ( تجهیزات الکترونیکی سطحی. برای ترتیب دادن سیگنال‌های رسیده از بازوهای مختلف روی سوند و نمایش قطر متوسط گمانه. و همچنین برای نمایش دادن طول اندازه‌گیری شده هر بازو و جهت آن برحسب تابعی از عمق سوند در گمانه. با استفاده از وسایل مخصوص. طرز کار ۳- سوند قطرسنج باید قبل از داخل شدن در گمانه. با قراردادن حلقه‌های فلزی با قطر داخلی معلوم در اطراف بازوهای اندازه‌گیری. با دقت همسنجی شود. قطرهای واقعی باید ثبت و حداقل دو حلقه مصرف شود. یکی بزرگ‌تر از بزرگ‌ترین قطری که در چاه انتظار می‌رود و دیگری کوچک‌تر از کوچک‌ترین قطر مورد انتظار. این کار باید در هنگام تکمیل عمل نگاربرداری تکرار شود. اگر سوند اندازه گیری به نشانگر جهت مجهر باشد. این وسیله نیز باید قبل و بعد از تکمیل عمل نگاربرداری آزمایش شود. ۴ سوند. در حالی که بازوهای آن جمع شده‌اند تا عمق موردنظری که از آن‌جا باید نگاربرداری آغاز شود به داخل گمانه فرستاده می‌شود. پس از آزادکردن بازوها. سوند با سرعت ثابت ۴-۲۰ متر در دقیقه. در امتداد طول لوله‌گذاری نشده گمانه. به بالا کشیده می‌شود. اندازه‌گیری‌های قطر. به‌طور پیوسته برحسب تابعی از عمق سوند در گمانه ثبت می‌شوند. |- ۷۵۵۷ 63 2 ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵- گزارش باید شامل موارد زیر باشد : الف) محل و طول گمانه. زاویه میل و جهت آن. و قطرامته حفاری. گزارش. باید شامل مشخصات سیال حفاری. و محل و قطر هر نوع لوله‌گذاری نیز باشد. ب) شرح کامل دستگاه و سرعت نگاربرداری . ج) نگاشت قطر گمانه. یا اختلاف بین قطرهای اندازه‌گیری شده و قطر مته حفاری برحسب تابعی از عمق با د) اگر نگاشت مقطع گمانه برحسب تابعی از عمق تهیه شده باشد. این موضوع باید در فاصله‌های منظم نشان داده شود. یادداشت‌ها مقیاس‌های عمق. بسته به نوع ریا ۱ می‌باشد. ولی مقیاس‌هایی مثل ,ایا ۱ در گمانه‌های کم عمق به کار می روند. سایر مفیاس‌های عمق 0 و است. ۶۲۴ ۱۰-۲-۲۲ روش پیشنهادی برای نگار دما ۱- نگار دما مقدار دمای سیال گمانه را برحسب تابعی از عمق در اختیار قرار می‌دهد. نگار دمای دیفرانسیلی (گرادیان دما) اختلاف دمای بین دو نقطه در سیال گمانه را در اختیار می‌گذارد. ۲- اگر سیال حفاری پرکننده گمانه در مدت زمان کافی به‌طور ساکن نگه‌داشته شود. به تعادل گرمایی با سازند اطراف خواهد رسید. اگر عوامل به‌هم زننده موجود نباشد. دمای اندازه‌گیری شده در هر نقطه از گمانه. نزدیک به دمای سازند اطراف است. تغییرات این دما با عمق. اغلب. گرادیان گرمایی رانشان خواهد داد (برای گمانه‌های عمیق تر از ۲۰ متر). که به ۱ ازدیاد دما در هر ۴۰ متر ازدیاد عمق خیلی نزدیک خواهد بود. البته اگر عوامل به‌هم زننده. چون شارش آب‌های زیرزمینی یا گاز به داخل گمانه یا تزریق سیمان. وجود داشته باشد. این عوامل به‌صورت تغییرات ناهنجار در دمای ثبت شده منعکس خواهد شد. ۳- تجهیزات شامل کسمت‌های زیر است : الف) سوند. که حاوی چند دماسنج مقاومتی. یا ترجیحاً ترمیستورهاست که در فواصل ثابت جا گرفته‌اند. ب) قرقره و کابل مسلح چند سیمی. که سیگنال‌های به‌دست آمده از ترمیستورها از داخل آن عبور می‌کنند. قرقره باید با روش مخصوصی مجهز باشد که عمق سوند را در داخل گمانه اندازه‌گیری کند. حرکت سوند در داخل گمانه باید با ثبات جفت شود تا از همزمانی بین عمق واقعی سوند در گمانه و آنچه روی ثبات ثبت شده است اطمینان به‌دست آید. ۵۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ج( تحهیزات الکترونیکی سطحی برای هماهنگی سیگنالهای رسیده از ترمیستورها و نمایش دما یا اختلاف دماها برحسب تابعی از عمق سوند در گمانه . طرز کار ۴- پس از مطمئن شدن از این‌که گمانه از سیال پر شده است. در حالی که اندازه‌گیری‌ها صورت می‌گیرد. سوند دما با آهستگی لازم و در خور ثابت‌های زمانی دماسنج‌ها یا ترمیستورها به پایین فرستاده می‌شود. این شیوه کار. از اثرات به‌هم خوردگی حاصل از عبور سوند روی رژیم گرمایی داخل گل حفاری خواهد کاست. اندازه گیری‌های دما یا اختلاف دما ثبت و به طور پیوسته بر حسب تابعی از عمق سوند در کمانه نمایش داده خواهد شد. گزارش نتایج ۵- گزارش باید شامل موارد زیر باشد : الف) محل گمانه. طول. قطر. زاویه میل و جهت آن. در ضمن گزارش باید شامل مشخصات سیال حفاری. مدت زمانی که سیال داخل گمانه ساکن مانده. سطح تراز سیال در گمانه. محل هر نوع لوله گذاری و قطر آن نیز باشد. ب) ‏ شرح تفصیلی دستگاه به‌کار برده شده. شامل سرعت نگاربرداری و ثابت‌های زمانی دماسنج‌ها با ترمیستورها. ج( ثبت حاصل از دماها یا تفاوت دماها برحسب تابعی از عمق با مفیاس مناسب. ۵۱ -------- صفحهٔ بعد -------- پبوست ۹- علائم اختصاری دستگاه‌های توضیح دستگاه صوتی جبرانی برای اثر چاه دستگاه یا لاگ نوترون حبرانی نمونه‌گیری جانبی گلوله‌ای چگالی سازند لاگ المایی دوتایی و لاترولوگ ۸ دستگاه لاترولوگ دوتایی دستگاه انتشار امواج الکترومغناطیسی دستگاه‌های سنحش مقاومت ویژه شامل نرمال و لاترال لاگ جگالی سازند (غیرجبرانی) لاگ جچگالی سازند (جبرانی) دستگاه نوترون پرتوزایی گاما دستگاه شیب‌سنجی با دانسیته بالا دستگاه دماسنجی با قدرت تفکیک بالا کاوش الکتریکی الایی دستگاه طیف سنحی پرتوهای گامای القایی لاگ القایی لاگ القایی عمیق لاگ القایی متوسط لاترال با فاصله سوندی ۸,۱۸۲ لاترولوگ (شامل ۳. ۷. ۸ ‎٩‏ الکترودی) لاترولوگ عمیق لاترولوگ کوتاه نرمال بزرگ دستگاه صوتی با فاصله بازه بزرگ میکرولوگ (میکرونرمال + میکروانورس) ۵۲ چاه‌نگاری 0 -------- صفحهٔ بعد -------- میکرولاترولوگ لاگ خواص الاگ خواص مکانیکی نوترو نو ترون - نوترون چگالی نرمال با فاصله بازه *۱۶ (یا نرمال با فاصله بازه ۱۶( ۲ع )۶ دستگاه طیف سنجی پرتوهای گامای دستگاه طیف‌سنجی پرتوهای گامای طبیعی لاگ لاگاصوتی دستگاه نوترون دستگاه نوترون جدار پتانسیل اپتاسیل خودزا پتانسیل خودزا پتانسیل خودزااستاتیک لاگ زمان واپاشی نوترونهای الاگ زمان واپاشی نوترونهای ترمیکا لاگ چگالی متغیر لاگ چگالی متغیر (اکوستیک) دستگاه لرزه‌نگاری دستگاه لرزهنگاری چاه 2۳ علامت‌های متداول ۱1۲ ۱/171 اج (] - ۲ (647) 17167 5 ۶اه ۸101 5,5۲ 50 ال 557 ۳ا۲ ,1101 ۷/121 ۷/۹1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ منابع و ماخذ ۱-۳ جاه‌نگاری ۳۷ تألیف ابر توسرا. ترحجمه غلامحسین نوروزی. انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان ۲-۳ کاتالوگ آباکهای تفسیر شرکت اطلس ۱۹۸۵ 40 10۵0۰ 1660102 200 500066 ام عععاام) اه اما ,۱/۵6۹ 01 آممطک آ۵ر۵ ۸ ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- 6 ملع 1۵ ع110ع01 ی 1۳61۲ 200 وعمامعع ۲1۵ زد 00۹5 ۱ عصنععما ۷۷۵۱۱ اه ۹12۳0 5 200 -------- صفحهٔ بعد -------- این نشریه با عنوان «ژئوفیزیک و نقش آن در مهندسی آب. استاندارد روشهای چاه‌نگاری در هیدروژئولوژی و راهنمای آن‌ها در مطالعات مکانیک اسنگ و ژئوتکنیک» شامل دو بخش است. در بخش اول سعی شده است روش‌های معمول چاه‌نگاری در مطالعات هیدروژئولوژی به صورت استاندارد دراید. این روش‌ها شامل "ا5. مقاومت ویژه و پرتوزایی گاما است که اصول آن‌ها قبلاً در نشریه شناخت روش‌های جاه‌نگاری ارائه شده است. در این بخش جهت تفسیر کمی مطالعات 5 برای به‌دست آوردن مقاومت ویژه و درجه شوری آب سازند. آباک‌های تصحیح کننده و جگونگی استفاده آن‌ها آورده شده است. در بخش دوم با استفاده از راهنمای 15118 در مطالعات مکانیک سنگ و ژئوتکنیک. روش‌های پیشنهادی و به نوعی دستورالعمل این روش‌ها برای مطالعات ژئو تکنیک داده شده است. روش‌های ارائه شده در این بخش شامل نگارهای الکتریکی. پرتوگاما. نوترون. گاما - گاما (چگالی). صوتی. قطرسنجی و دما است که با شرح خلاصه‌ای از آن‌ها سعی شده. جچگونگی استفاده از آن‌ها (شامل مقیاس‌های برداشت. چگونگی برداشت. گزارش نتایج و غیره) در مطالعات ژئوتکنیکی بیان شود.