سازمان برنامه و بودجه کشور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسالمی ایران سازمان برنامه و بودجه کشور دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی-کلیات ضابطه شماره: 21 - 221 : آخرین ویرایش12 - 05 - 2001 2041 معاونت تولیدی ، فنی و زیربنایی سازمان نقشه بردار ی کشور امور نظام فنی اجرایی، مشاور ا ن و پیمانکاران اداره کل نظار ت، کنترل فنی و استاندارد گروه استانداردسازی -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- باسمه تعالی ( به استناد مواد11) و ( 43) قانون احکام دائمی برنامه( های توسعه کشور، ماده34 ) قانون برنامه و بودجه ( و تبصره3 ماده3 « )نظام فنی و اجرایی یکپارچه کشور » موضوع مصوبه شماره35353/ت55675 هـ مورخ80 / 84 / 1388 ،هیات محترم وزیران به پیوست« دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده های مکانی- کلیات »با شماره ضابطه 12 - 111 ،به صورت الزم االجرا ابالغ می .شود رعایت مفاد این ضابطه از تاریخ 81 / 81 / 1384 .الزامی است اجرای این دستورالعمل به ویژه در زمینه تبادل داده و استقرار نرم،افزارها باید در چهارچوب قوانین و مقررات ذی ربط از جمله قانون مدیریت داده ها و اطالعات ملی و مصوبات دستگاه های مسئول از جمله شورای عالی فضای مجازی، سازمان پدافند غیرعامل کشور و معاونت امنیت فضای تولید و تبادل اطالعات وزارت .ارتباطات و فناوری اطالعات (افتا) باشد سازمان نقشه برداری کشور، دریافت کننده نظرات و پیشنهادهای اصالحی در مور د مفاد این ضابطه .بوده و اصالحات الزم را امور نظام فنی اجرایی، مشاوران و پیمانکاران این سازمان اعالم خواهد کرد :شماره 004479 / 0042 ب خشنامه به دستگاه های اجرایی، مهندسان مشاور و پیمانکاران :تاریخ 24 / 40 / 0042 :موضوع د ستورالعمل ایجاد زیرساخت داده های مکانی- کلیات سازمان ربانهم و بودهج کشور ریاست جمهوری رئ یس سازمان صفحه1 از1 : ش ش8341936 داود منظور -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصالح مدار ک فنی :خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی، مشاوران و پیمانکاران معاونت تولیدی، فنی و زیربنایی سازمان برنامه و بودجه کشور، با استف اده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این ضابطه کرده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تالش فراوان، این اثر مصون از ایرادهایی نظیر غلط.های مفهومی، فنی، ابهام، ایهام و اشکاالت موضوعی نیست از این رو، از شما خواننده:گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مراتب را به صورت زیر گزارش فرمایید 2 - :در سامانه مدیریت دانش اسناد فنی و اجرایی (سما) ثبت نام فرماییدsama. 1 - پس از ورود به سامانه سما و برای تماس احتمالی، نشانی خود را در بخش.پروفایل کاربری تکمیل فرمایید 3 - .به بخش نظرخواهی این ضابطه مراجعه فرمایید 0 - .شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید 5 - .ایراد مورد نظر را به صورت خالصه بیان دارید 6 - .در صورت امکان متن اصالح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید کارشناسان این امور .نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می.شود تبصره : در مورد این ضابطه، سازمان نقشه برداری کشور به طور اختصاصی، عهده دار جمع آوری و رسیدگی به نظرات می باشد که نشانی آن در ا.ین صفحه ارائه شده است نشانی برای م ک:اتبه تهران، میدان بهارستان، خیابان صفی علی شاه– مرکز تلفن77233 سازمان برنامه و بودجه کشور، امور نظام فنی و اجرایی، مشاورین و پیمانکاران Email: web: سازمان نقشه:برداری کشور -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- أ أ پیشگفتار ب سازمان برنامه و بودجه کشور به عنوان متولی توسعه پایدار کشور و نظام فنی و اجرایی یکپارچه، به استناد ( ماده27 قانون برنامه و بودجه و ماده73) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه و آیین نامه و سند اجرایی آن، با کمک دست گاه های اجرایی و توان متخصصان دانشگاهی و حرفه ای کشور، به تهیه و ابالغ ضوابط و مقررات و مستندات الزم در این حوزه می.پردازد ج استفاده از ضوابط و مع ی ارها در مراحل پ یدا ی ش، مطالعه (مطالعات ام ان ک سنج ی )، طراح ی (پایه و تفص یلی ،) اجرا، راه انداز ی ،تحو ی ل و بهره بردار ی طرح ی ها عمران ی به لحاظ فن ی و اقتصاد ی ،یف کی ت طراح ی و اجرا (عمر مف ی د) و نه ی هز ی ها بهره بردار ی از اهم ی یا ژه ی ت و برخوردار است. از طرفی، تا لی ف و تدو ی ن ضوابط و مع ی ارها ی ی فن مستلزم توجه به پژوهش ی ها ی علم و تخصص ی در جهت ب یری ارگ ک ی صح ی رو ی ح ن انسان ی متخصص و کا رآمد و همچن ی ن س است ی ها و برنامه یزیر مناسب است. د یط ی سال ان گذشته، اهم ی ت استقرار ز ی رساخت داده ی ها ی ان کم ی برا دستگاه ی ها اجرا یی گوناگون ک شور، ب ی ش از پی ش روشن شده است. با توجه به ملزومات استقرار ز ی رساخت داده م ی ان ک به مباحث به روز علم و فناور ی در دن یای ،امروزه متول ی ان و ک اربران ا ی ن بستر، ن یاز مبرم به دستورالعمل و نقشه راه مشخص و استاندارد در مس ی ر طراح ی و اجرا یی آن دارند. از رو نیا لزوم تدو ی ن دستورالعمل همسان ا ی جاد ز ی ر ساخت داده ی ها ی ان کم جامع برا ی راه انداز ی یز رساخت داده م ی ان ک ضرور ی ی نما یم.د بنا بر ماده33 قان ون احکام دائمی کشور، سازمان نقشه برداری کشور عهده دار فعالیت های مرتبط با نقشه برداری و اطالعات مکانی و نظارت بر آن در بخش غیرنظامی است .همچنین استانداردها و دستورالعمل های مربوط توسط سازمان برنامه و بودجه کشور با رعایت جهت گیری های کشور از جمله آمایش سرزم ین تهیه و ابالغ می.شود وجود راهنمایی برای آشنایی با مفاهیم ز یرساخت داده های مکانی و نحوه پ یاده سازی آن می تواند به سازمان ها و ارگان ها ی مختلف جهت ایجاد پورتال مکانی کمک نماید. در این راستا و با توجه به جایگاه فنی و تخصصی سازمان نقشه برداری کشور در پیشبرد امور ز یرساخت داده های مکانی، ضرورت تدوین دستورالعمل همسان ایجاد ز یرساخت داده های مکانی توسط سازمان مطرح بوده و این دستورالعمل می تواند نقطه عطفی در هدایت و هماهنگی امور ایجاد ز یرساخت داده های مکانی توسط سایر سازمان ها و بخش ها ی خصوصی و دانشگاهی مجری در ای.ن حوزه باشد باوجود تالش، دقت و وقت فراوانی که برای تهیه این مجموعه صرف شده است، این مجموعه مصون از وجود اشکال و ابهام نیست. بنابراین در راستای تکمیل و پربار شدن این آیین نامه، از کاربران محترم درخواست می شود موارد اصالحی را به سازمان نقشه بردار ی ک شور ( ( ارسال کنند. کارشناسان پیشنهادهای دریافت شده را بررسی و در صورت نیاز، با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناسان مجرب این حوزه، نسبت به تهیه متن اصالحی، اقدام و -------- صفحهٔ بعد -------- پس از تایید از طریق پایگاه اطلاع رسانی نظام فنی 9 اجرایی کشور (۳]67211211101. 11) برای بهره‌برداری عموم. اعلام به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابلاغی معتبرء در بالای صفحات. تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده‌است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات. تاریخ آن نیز اصلاح خواهد شد. از اینرو همواره مطالب صفحات. دارای تاریخ جدید و معتبر خواهد بود. سید مهدی نیازی معاون تولیدی. فنی و زیربنایی -------- صفحهٔ بعد -------- ت -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل « دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده‌های مکانی - کلیات » اضابطه شماره ۱۱۹-۱۲] اعضای گروه تهیه کننده (به ترتیب حروف الفبا): هما درزی سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی ارشد سیستم‌های اطلاعات مکانی زهرا رضایی سازمان نقشه‌برداری کشور دانشجوی دکتری سنجش از دور و 5آن) مهدی سعیدی انجیله سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی ارشد مهندسی فناوری اطلاعات شمس الملوک علی‌آبادی ‏ سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی ارشد ریاضی نیما قاسملو (مسئول گروه) ‏ سازمان نقشه‌برداری کشور دکتری سیستم‌های اطلاعات مکانی اعضای گروه نظارت: علی مدد سازمان نقشه‌برداری کشور دکتری آمایش محیط زیست اعضای گروه تأییدکننده: عطیه ثقه مجتهدی سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی نقشه‌برداری حمیده چراغی سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی آرشد ژئودزی هما درزی سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی ارشد سیستم‌های اطلاعات مکانی مهدی سعیدی انجیله سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی آرشد مهندسی فناوری اطلاعات حمیدرضا سیدین بروجنی ‏ سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی ارشد مدیریت مریم صارمی سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی ارشد سنجش از دور و 0015 شهره صیفی سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی نقشه‌برداری شمس الملوک علی‌آبادی سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی آرشد ریاضی رقیه فتحی الماس سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی ارشد سنجش از دور لیلا کریمی دهکردی .. سازمان نقشه‌برداری کشور دکتری نقشه‌برداری اعضای گروه هدایت و راهبری ( سازمان نقشه‌برداری کشور): شمس الملوک علی‌آبادی سازمان نقشه‌برداری کشور کارشناسی آرشد ریاضی لیلا کریمی دهکردی سازمان نقشه‌برداری کشور دکتری نقشه‌برداری -------- صفحهٔ بعد -------- ج فهرست مطالب 3 - مقدمه ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ... ذ 3 - 3 - اجزا ی زی رساخت داده ی ها مکان ی ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 7 3 - 2 - سطوح سلسله مراتب ی SDI ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 7 3 - 7 - مدل مفهوم ی SDI ی مل ران یا ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 6 3 - 3 - داده ی ها مکان ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 6 3 - 5 - اس تانداردها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 3 3 - 6 - است یس ها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 3 3 - 3 - تعامالت؛ سازمانها و مردم ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 8 3 - 8 - شبکه ی ها دسترس ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 8 2 - ی تار خچه ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............................ 37 2 - 3 - مطالعات ن ی ازسنج ی و شناخت وضع موجود ................................ ................................ ................................ .................... 33 2 - 2 - نی تدو مدل داده ز ی رساخت داده مکان ی ................................ ................................ ................................ ........................... 33 2 - 7 - مراحل تدو نی مدل داده ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 35 2 - 3 - مدل ی ساز مفهوم ی................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 36 2 - 5 - مدل منطق ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 33 2 - 6 - مدل ف یزیکی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 38 7 - مالحظات ز ی رساخت ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 23 7 - 3 - مجوزها ی تی امن تی فعال و مشارکت در ژئوپورتالها ی سطوح مل ی، استان ی و دستگاه ی ................................ ......... 23 7 - 2 - سه نسل مختلف شبکه مرکز هماهنگ ی اطالعات مکان ی ................................ ................................ ............................... 23 3 - معمار ی پی شنهاد ی Clearinghouse ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 25 3 - 3 - نرم افزارها ی موردن از ی درClearinghouse ................................ ................................ ................................ ........................ 26 3 - 2 - استانداردها ی موردن از ی درClearinghouse ................................ ................................ ................................ .................... 28 3 - 7 - سازمان جهان ی استاندارد- ISO ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 28 -------- صفحهٔ بعد -------- ح 3 - 3 - استاندارد مل ی فراداده ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 73 3 - 5 - کنسرس وم ی مکان ی متن باز- OGC ................................ ................................ ................................ ................................ .... 73 5 - مفاه می و مقدمات اجرا ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ... 76 5 - 3 - ساخت و ان تشار وب سرو ی ها سی شی نما نقشه درMapServer ................................ ................................ ................... 76 5 - 2 - ساخت و انتشار سرو ی ها سی اطالعات ی فراداده در نرم افزار کاتالوگ سرو یس ................................ .............................. 76 5 - 7 - ی ساز ه اد یپ Clearinghouse بر اساس معمار ی داخل ی و خارج ی ................................ ................................ ................ 73 5 - 3 - ارتباط ژئوپورتال با سرو یس دهندگان و کاربران ................................ ................................ ................................ .............. 78 5 - 5 - ساختار اجرا یی استق رار و پ اده ی ی ساز نها یی سامانه ................................ ................................ ................................ ........ 73 5 - 6 - نگهدار ی و پشت ی بان ی یس ستم ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 33 5 - 3 - هی ته نسخه ی ها پشت ی بان ی ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 33 5 - 8 - بهنگام ساز ی ها ی معمول ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 33 5 - 3 - مستندساز ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 33 5 - 33 - آموزش................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 33 5 - 33 - کاربرد ی ی ساز جاد ی و ا ی فرا ندها ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 32 6 - اجرا ی مدل مفهوم ی و بهره بردار ی ازSDI ................................ ................................ ................................ ................................ . 36 3 - منابع ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .. 33 8 - پی وست )الف ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 38 -------- صفحهٔ بعد -------- خ فهرست شکل ها شکل3 - طرح واره ارکان ز ی رساخت داده مکان ی ................................ ................................ ................................ .... 3 شکل2 - سطوح سلسله مراتبSDI ................................ ................................ ................................ ..................... 0 شکل7 - سلسله مراتبSDI و ارتباط آن باSDI بخش ی ................................ ................................ ........................ 6 شکل3 - معمار ی Clearinghouse ................................ ................................ ................................ ................... 16 فهرست جدول ها جدول2 - شرح مختصر ی از استانداردها ی OGC ................................ ................................ ...................... 32 -------- صفحهٔ بعد -------- د -------- صفحهٔ بعد -------- ذ 2 - مق دمه در عصر حاضر، دانایی به عنوان محور اصلی توسعه مطرح بوده و توسعه پایدار مبتنی بر دانایی، چشم انداز و هدف بسیاری از جوامع و کشورهای دنیا ازجمله ایران است. توسعه مبتنی بر دانایی منوط به در اختیار داشتن اطالعات مناسب و تصمیم گیری و برنامه ریزی بر پا هی این ا طالعات است. با یپ بردن به نقش داده های مکانی در امور تصمیم ،گیری مدیریت و اجرا، م توان ی مطالعات مربوط به آمایش سرزمین، مدیریت بحران، احداث منابع و تأس یسات جدید، حفظ مح یط زیست و منابع طبیعی، مکان یابی مراکز خدماتی، برنامه ریزی حمل ونقل و بسیاری از موارد مدی ریتی را به عنوان نمونه هایی از مسا ئ ل نیازمند به داده های مکانی صحیح، دقیق، کامل و بهنگام برشمرد. بنابراین جایگاه داده های مکانی در تولید اطالعات و دانش برای تصمیم گیری، مدیریت و اجرا و درنها یت در رس یدن به نتیجه ای مطلوب و کارآمد بسیار حائز اهمیت می باشد. ب ر اساس گزارشات علمی بیش از83 % داده های موردن یاز سازمان ها در امور مختلف تصمیم ،سازی تصمیم گیری، مدیریت، برنامه ریزی، اجرا و حتی اقدامات روزمرهًذاتا مکانی بوده و یا ماهیت و ویژگی .های مکانی دارند بنابراین برای نیل به توسعه پایدار مبتنی بر دانایی، وجود، دس ترسی و استفاده از داده ،های مکانی مناسب قابل اعتماد و باکیفیت در فرآیند تصمیم گیری و برنامه ریزی اجتناب ناپذیر می .باشد به عبارت ی وجود یک زیرساخت مناسب از داده های مکانی برای توسعه پایدار جامعه الزامی بوده و ین ازا رو امروزه ایجاد زیرساخت داده مکانی در برنا مه بسیاری از دولت ها در .سطوح مختلف ملی، استانی و محلی قرار دارد ع،دم دسترسی به اطالعات دقیق قابل استفاده و بهنگام را می توان یکی از موانع اساسی درراه تحقق خدمات رسانی کارا در سازمان های مختلف دانست. اغلب، اتخاذ تصمیمات بر اساس اط لا عات ناقص ، عدم قطعیت در ک سب نتیجه ای مطلوب را به دنبال داشته و یا ممکن است به ریسک و مخاطره منجر گردد. همچنین عدم آگاهی از وجود داده در سازمان های مختلف، موازی کاری در خصوص جمع آوری داده را موجب شده که خود منجر به اتالف وقت و هزینه های .گزاف گردیده است ز یرساخت داده های مکان ی، م جمو عه ای از سیاست ها، استانداردها، شبکه های دسترسی، داده های مکانی، سازمان ها و مردم می باشد که امور مختلف تولید، جمع آوری، ذخیره سازی، دسترسی و استفاده بهینه از داده های مکانی را در حوزه مشخصی تسهیل و هماهنگ می سازد. با توسعه زیرساخت داده مکانی امکان مدیریت و استفاده بهینه از داده و اطالعات مکانی برای دستگاه های دولتی و بخش خصوصی فراهم گردیده و فرصت استفاده و کار کردن با داده های مکانی تولید شده در سازمان ها و دستگاه های مختلف برای تمامی افراد جامعه فراهم می.گردد هدف اصلیSDI را می توان ارتقاء و بهبود نظام ت صمیم گیری و برنامه ریزی ،جامعه با ایجاد یک زیرساخت مناسب از داده های مکانی بیان نمود که این زیرساخت از طریق فراهم آوردن زمینه مشارکت و همکاری کلیه دستگاه های اجرایی (به عنوان بخشی از فعالیت های روزمره )و بخش های خصو صی، دانشگاهی و تحقیقاتی در مدیریت بهینه د اده ی ها مکانی اعم از ،مطالعه ،تولید ذخیره،سازی بهنگام رسان،ی ،بازیافت ،نمایش ،تبادل به اشتراک،گذاری پردازش و به کارگیری -------- صفحهٔ بعد -------- ر حاصل می گردد. دستورالعمل حاضر سعی دارد که با ارائه خط مش ی و مشخصات فنی الزم، دیدگاه مشترک و نقشه ی راه مشخصی را در خصوص ایجاد زیرساخت داده مکانی به وجود ،آورد و الزم است تمامی نهادهای اجرایی، دانشگاهی دانش ،بنیان بخش ها ی خصوصی و غیره با استناد به این دستورالعمل و تبعیت از خط مشی های مشخص و فنی آن، اقدام به استقرار زیرساخت داده مکانی در سطوح مختلف بخشی، شهری، استانی، منطقه ای و غیره بنمای.ند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول نعاریف -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- تعاریف 12 / 45 / 2041 3 2 - 2 - اجزای زیرساخت داده های مکانی دو جزء مهم از اجزاء اصلی ز یرساخت داده های مکانی، سازمان ها و داده های مکانی هستند. برخی سازمان ها تولیدکننده داده هستند. پردازش کننده ها ی داده های مکانی نیاز دارند به داده های تول یدشده دسترسی پیدا کنند. باید توجه داشت که داده های پردازش شده نوع جدیدی از اطالعات بوده که وارد چرخه اطالعات می شوند. برای تسهیل ارتباط بین سازمان ها و داده ی ها مکانی، سه رکن دیگر موردن یاز بوده که شامل «شبکه دست رسی( »هب عنوان یک ابزار و محیط فیزیکی برای تبادل داده ،) «س یاست ها» و«استانداردها » است. در ادامه به بررسی هر یک از این ارکان پرداخته خواهد .شد الزم ،به ذکر است که همه این ارکان از فناور ها ی ی روز، به خصوص فناور ها ی ی مرتبط با علوم مهندسی ژئوماتیک (نظیر سیستم ،اطالعات مکانی سنجش ازدور ، فتوگرامتری و سیستم تعیین موقعیت جهانی) و فناوری اطالعات متأثر هستند .طرح واره ارکان زیرساخت داده مکانی در شکل3 نشان داده شده .است و شکل2 - طرح واره ارکان یز رساخت ده دا مکان ی با توجه به اهمیت ویژه مؤلفه ها ی زیرساخت داده مکانی، مالحظات و یر ز بخش ها ی هرکدام از آن ها ، در ادامه تعاریف دقیق تر این اجزا به همراه جزئیات علمی و فنی آن ها در بخش مدل مفهومیSDI .آورده شده است 2 - 1 - سطوح سلسله مراتبیSDI به منظور مدیریت بهتر و مشارکت عمومی در پیشبرد زیرساخت داده ،مکانی فعالیت های مختلف SDI در سطوح مختلف ،جهانی منطقه،ای ،ملی ،استانی شهری و سازمانی به صورت سلسله مراتبی تعریف پ یاده سازی می.شود باید توجه داشت که فعال یت های مربوط به سطوح SDI مستقل و مجزا از هم نبوده و تنها مختص همان سطح ن.یستند فعال یت های سطوح SDI نه تنها به هم وابسته بوده بلکه بر یکدیگر تأثیر نیز می.گذارند این موضوع با نگاهی تحلیلی به اهداف و چشم اندازهای فعال یت های مختلف SDI در کشورهای مختلف قابل استنتاج است. ین ازا رو الزم است در استقرار SDI ،سازمانی مالحظات موجود در سط وح باالتر اعم از SDI ،ملی استانی و شهری مورد توجه قرار گیرد. یان شا ذکر است که SDI ،ملی جایگاه ویژه ای در میان سطوح مختلف SDI نسبت به سایر SDI ها .دارد SDI ملی سیاست گذاری و برنامه ریزی های کالن SDI در سایر سطوح مانند ،استانی شهری و بخشی را بر عهده داشته و با ایفای نقش حمایتی و -------- صفحهٔ بعد -------- 0 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی ،تشویقی ایجاد SDI در این سطوح را تسهیل می.نماید همچنین در هر سطحSDI ، مجموعه عوامل و سازمان ها ی مؤثر در شکل گ یریSDI، مستقل از یکدیگر نبوده و با یکدیگر در ارتباط و تعامل می .باشند به عنوان مثال، عوامل ایجادSDI منطقه ای، کشورهای مختل ف منطقه یم باشند. این کشورها الزم است برای تبادل تجربیات، دانش و داده ها ی مکانی با یکدیگر در ارتباط بوده و با داشتن هماهنگی و همکاری در شکل گ یریSDI .منطقه ایفای نقش نمایند ز شکل1 - سطوح سلسله مراتب SDI وجود روابط مختلف در جریان ایجادSDI ،ًعمال پ یاده سا زیSDI را دچار مشکل یم سازد. برای این منظور با اعمال تئوریSHR (Spatial Hierarchy Reasoning) برSDI ، مدل سلسله مراتب SDI تدوین می گردد . SHR سعی دارد تا با شکستن یک مسئله پیچیده به چندین مسئله ساده، ضمن حفظ ارتباط آنان با یکدیگر حل هر یک از مسائل را ساده نم .اید سلسله مراتب SDI نیز با الهام از همین تئوری سعی بر ساده ساز ی روش پاسخگویی به مسائل و مشکالت مربوط به ایجادSDI دارد. شکل2 مدل سلسله مراتب SDI را نشان یم .دهد سلسله مراتب SDI بر اساس روابط درونیSDI های ،محلی، استانی، ملی منطقه ا( ی چندمل یتی) و جهانی یج ا.ادشده است با در نظر داشتن این موضوع، بر طبق ویژگی جز- کل، یکSDI در سطح باال (مثالً سطح جهانی) شاملSDI های سطوح پا یین تر (مثلSDI منطقه ای در مناطق مختلف مانندSDI آسیا و اقیانوسیه وSDI اروپا) می باشد. عالوه به را ین یکSDI منطقه ای یک" ( کلWhole )" برای س طح منطقه ای و یک" ( جزءPart )" برای سطح جهانی است. هم ین طور بر طبق و یژگی های ًسطوح سلسله مراتبی (مثالSDI ملی) دارای دو جنبه متفاوت است. یکی نگاه به ی سو کل در یک سطح باالتر (که در این حالت سطوح منطقه یا و جهانی خواهد بود و دیگری نگاه به ی سو اجزاء در سطوح پا یین تر SDI (مثالً سطوح استانی و محلی) می باشد. این رابطه تحت عنوان"رابطه عمودی" بین سطوح مختلفSDI شناخته می شود که در شکل2 با فلش دوطرفه بین سطوح نمایش داده شده است. عالوه بر روابط عمودی، یکسری روابط پیچیده بین SDIهای یک سطح میان سطوح اداری، سیاسی و مدی ریتی وجود دارد که تحت عنوان"روابط افقی" شناخته می شود (فلش ی ها افقی در شکل2 .) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- تعاریف 12 / 45 / 2041 5 بر اساس ماهیت سلسله مراتبی ، یکSDI در سطح باال (سطح ملی) وظیفه س یاست گذاری ،، ایجاد بسترهای مناسب تعیین چارچوب ی ها اطالعاتی، استانداردسازی و به طورکل ی کلیه فعال یت های حمایتی، اس تراتژیک، هماهنگ کننده و نظارتی بر SDIهای سطوح پائین تر (مثالً سطح استانی) را به عهده دارد. نمای اجزاء سازنده بیان م ی دارد که سطوح پائینیSDI (نظیر سطح استانی) با تولید و بهنگام نگهداری اطالعات، تولید اطالعات بر اساس استانداردهای سطوح باالیی، به اشتراک گذار ی اطالعات و ... اجزاء سازنده سطوح باالیی (مثالً سطح ملی) را فراهم م ی کنند. به طورکل ی بر این اساس س یاست ها و استانداردها طبق نظریه سلسله مراتبی و در ساختار چتری و به صورت از باال به پایین ساخته م ی شوند ، درحال که ی تهیه و جمع ی آور مجموعه داده ی ها بنیادی بر ط بق نظریه اجزای سازنده (پائین به باال) خواهد بود. این امر، برای هماهنگی در جمع ی آور داده ها و به طبع سهولت در تبادل و تعامل پذ یری مجموعه داده ها و سامانه ها .با یکدیگر خواهد گردید به عبارت ی ساده تر ،فعال یت هایSDI در سطوح پائین تر (مثل سطح محلی و استانی) با ید س یاست ها و استانداردهایشان را بر مبنای قواعد و استانداردهای سطوح باالتر تعریف و اجرا نمایند. در این صورت مراحل باالتر در سلسله مراتبSDI می توانند از داده ی ها موجود در سطوح پا یین تر ، جهت ایجاد یک مجموعه داده مناسب استفاده کنند. این نکته لزوم توجه به نیا زها و برنامه ی ها استانی و محلی در زمان برنامه یزی ر و س یاست گذاری در سطح ملی را آشکار م ی سازد ؛ یعنی، درصورت که ی س یاست گذاری ها و استانداردساز ها ی در سطح ملی بدون توجه به نیازها و شرایط سطوح پائینی باشد امکان ایجادSDI با مشارکت سطوح پائینی محقق نخواهد شد و برعکس در صورت توجه به ن یازمندی های سطوح پائینی، رعایت س یاست ها و استانداردهای ملی در سطوح پا یین تر برای سازمان ها و متولیان ربط یذ .عملی و ممکن خواهد بود نکته قابل توجه در سلسله مراتبSDI ، توسعهSDI در هر سطح متناسب با نیازهای مدیریت، برنامه یزی ر و اجرا در آن سطح می باشد. به عنوان مثال یکSDI ملی باید به گونه یا ایجاد شود که برآورده کننده نیازهای اطالعاتی مدیران و تصمیم گیران برای برنامه یزی ر های ملی باشد و یا یکSDI استانی باید به گونه ای ایجاد شود که نیازهای اطالعاتی برای برنامه یزی ر های استانی را پاسخگو.گردد به طورکل ی SDI ملی نقش س یاست گذاری و برنامه یزی ر های کالنSDI در سطوح پائینی را به عهده دارد به و گونه یا فعال یت های مستقل سطوح پائینی، قابل تلف یق و تکم یل کننده یکدیگر برای شکل گیریSDI سطوح باالیی می .باشندSDI ملی همچنین با ایفای نقش حمایتی و تشویقی ، ایجادSDI در سطوح پائینی را تسهیل یم نماید. هر ب حال موفقیتSDI در هر سطح، وابسته به مشارکت مناسب و فعال متولیان و حامیانSDI در آن سطح می .باشد به عبارت یگر د هر یک از متولیان داده ی ها مکانی باید بتوانند در چارچوبSDI داده ی ها مکانی مربوط به خود را تولید کرده و با به اشتراک گذار ی آن زمینه دسترسی و استفاده از داده ها را برای سایرین فراهم آورند. با عنایت به اینکه تولید اطالعات در هر سازمان در سایه مشارکت و همکاری بخش ی ها مختلف آن سازمان صورت م ی گیرد ، ایجادSDI های -------- صفحهٔ بعد -------- 6 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی بخشی برای ایجاد آمادگی در سازمان ها جهت مشارک ت مؤثر و فعال در ایجادSDI در هر سطح، الزم و ضرور ی .است شکل (7) ارتباطSDI بخشی با سایر سطوحSDI را نمایش م ی.دهد ح شکل3 - سلسله مراتب SDI و ارتباط آن باSDI بخشی 2 - 3 - مدل مفهومیSDI ملی ایران تحققSDI در هر جامعه ا ی منوط به پ یاده سازی ارکان اصلی آن می باشد. م دل پایه و عمومیSDI در کشور می تواند به عنوان یک مدل مفهومی مورداستفاده قرار گیرد؛ زیرا این مدل یک سیستم را به صورت عمومی و بدون ارجاع به پیاده- سازی خاص بیان می دارد. لذا با یه تک بر همین مدل که ارکان اصلیSDI کشور را نیز بیان یم دارد، مدل مفهومیSDI ملی ای ،ران توسعه میابد. در این راستا بر اساس نتایج مرحله شناخت و برنامه ها ی راهبردیSDI ، هر یک از ارکان اصلی SDI جهت دست یابی به چشم انداز ، اهداف و توص یه.های استراتژیک، توسعه خواهند یافت 2 - 0 - داده ها ی مکانی منظور از داده ها ی مکانی، نوعی از داده ها هستند که به یک موق عیت یا محدوده مکانی مشخص مرتبط و منتسب بوده و شامل داده ها ی موقعیتی و داده ها ی توصیفی و آماری مربوط به پدیده ها و عوارض (طبیعی یا مصنوعی) مختلف یم باشند. از دیدگاهSDI ،ملی داده ها ،ی مکان پایه ملی داده ها یی هستند که به طور عمومی و مشترک برای برنامه یزی ر ها ی ملی و هماهنگ موردن یاز دستگاه ها ی اجرایی و برنامه ر یز کشور یم باشند. اهم فاکتورهایی که در رابطه با این جزء برایSDI ملی باید موردتوجه قرار گیرند به شرح زیر یم:باشند  فراداده  فناور ی ها و ابزارهای تولید و جمع آور ی داده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- تعاریف 12 / 45 / 2041 7  سیستم های مدیریت پایگاه داده  مدیریت یع ز تو شده داده ها ی مکانی پایه ملی  مدل مفهومی ساختار توز یع شده  سامانه ها ی اطالعات مکانی 2 - 5 - استانداردها ،مجموعه قواعدی هستند که خصوصیات فنی روش ها یا نتایج موردنظر را جهت ایجاد نظم در یک حوزه خاص مشخص ند ی نما یم . این رکن از زیرساخت داده مکانی شامل قواعد و روش یی ها است که خصوصیات فنی مربوط به داد ،ه مکانی فراداده3 ،فناور ،ی سیستم ها ا انه یرا ی ،ی شبکه ها ی دسترسی و ها طی مح ی دسترسی را تعیین کند یم ؛ به طوری ،که مواردی مانند تولید و نگهداری، جستجو، تبادل به اشتراک گذار ی، انتشار، پردازش، ی کپارچه ساز ،ی سازگاری و استفاده همه انبه ج و گسترده از منابع داده مکانی (اعم از داده، سرویس، مستندات، فراداده و غیره ) فراهم گردد. موارد زیر ازجمله مباحثی هستند که در حوزه استانداردهای زیرساخت داده مکانی مدنظر قرار می:گیرند  تعامل پذ یری  استانداردهای فراداده  استاندارد کیفیت داده  دستورالعمل ها  رو ش طراحی ساختار توز یع شده تعامل پذ یرSDI ملی  استاندارد تبادل داده  استاندارد مدل پایگاه داده 2 - 6 - س یاست ها مجموعه مقررات، آئین نامه،ها خط ی مش ها و راه کارها یی است که نحوه ایجاد، نگهداری، دسترسی و استفاده از استانداردها و داده ها ی مکانی را تسهیل و بهره گیری از آن ها را الزامی می سازد . همچنین، شرایط مناسب جهت مشارکت و همکاری را در ایجاد زیرساخت داده مکانی فراهم می آورد . الزم است مالحظات مربوط به اسناد باالدستی و برقراری تعامالت با سایر بخش ها ی دولتی و غ.یردولتی نیز مدنظر قرار گیرد این مؤلفه شامل یر ز بخش ها یی است که در استقرار زیرساخت داده مکانی باید این موارد مالحظه گردند؛  مدل توسعهSDI  ایجاد SDI های بخشی یا دستگاهی 3 Metadata -------- صفحهٔ بعد -------- 8 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی  ایجادSDI های استانی  ایجادSDI های شهری  ایجادSDI مدیریت بحران  تبیین فرایندهایSDI در سطوح مختلف  س یاست گذاری در رابطه با جمع آور ی، بهنگام رسانی و اصالح داده ها ی مکانی پایه ملی  مدل مالی  ظرف یت سازی  تسهیل دسترسی به داده  تفاهم نامه برای به اشتراک گذار ی داده ها ی مکانی بین دستگاه ها ی اجرایی  نظارت  برون سپار ی و کاهش تصد ی گری دولتی  س یاست های تشویقی و حمایتی  حذف فعال یت های تکراری دستگاه ها ی تول یدکننده اطالعات یه پا 2 - 7 - تعامالت؛ سازمان ها و مردم گروه ها ی مشارکت کننده در بستر زیرساخت اطالعات مکانی شامل انواع کاربران استفاده کننده از این اطالعات و متولیان تول یدکننده داده ها ی مکانی یم باشند. این رکن از مؤلفه ها یSDI همان مردم و سازمان ها می .باشند به طورکل ی انواع کاربران ها ه گرو ی درگیرSDI به شرح زیر می باشند؛  متولی داده ها ی مکانی پایه  بخش خصوصی  بخش ها ی دانشگاهی و پژوهشی  پردازش کنندگان و کاربران داده ها ی مکانی  حامیان و شرکا SDI 2 - 8 - شبکه ها ی دسترسی یکی از مهم تر ،ین ارکان زیرساخت داده مکانی مؤلفه شبکه ها ی دسترسی آن بوده که به طورک ل ی مجموعه فناور ها ی و زی رساخت یی ها ( اعم از نرم افزارها ،سخت افزارها ،پروتکل ها و غیره) است که امکان جستجو و دست یابی به منابع داده مکانی را با سطح امنیت قابل قبول فراهم آورد ه وًمجموعا به عنوان شبکه مرکز هماهنگی زیرساخت داده ها( ی مکانیClearinghouse) شناخ ته یم ،شوند. بسترهای مخابراتی شبکه ها ،ها طی مح ، ابزارهای جستجو و -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- تعاریف 12 / 45 / 2041 1 تبادل و فناور ها ی ی مرتبط ازجمله مواردی هستند که در این رکن موردتوجه قرار رند یگیم . شبکه های دسترسی مجموعه اجزای شبکه های ارتباطی و بسترهای مخابراتی در نظر گرفته می.شود ازآنجاکه شبکه دسترس ی یا همانClearinghouse ، خروجی ملموس و عینیSDI محسوب شده، در بخش های آتی با تفصیل بیشتر به آن پرداخته می شود. الزم به ذکر است در این مستند، از معماری و جزئیات فنی ژئوپورتال ملی سازمان نقشه برداری کشور و بر اساس در نسل دوم سامانه ها ی زیرساخت داده های مکانی به عنوان مبنایی جهت الگوبرداری استقرار شبکه مرکز هماهنگی زیرساخت داده مکانی استفاده شده و بسترهای نرم افزار ی متن باز و قابل تعامل بر اساس استانداردهای مصوب فنی جهت تضمین امکان قابلیت توسعه و سفارش ی سازی محیط آن ها ، یم بایست در طراحی و پ یاده سازی ژئوپورتال د ر تمامی سطوح مورداستفاده .قرار بگیرد -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم امکان‌سنحی و طراحی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-امکان سنجی و طراحی 12 / 45 / 2041 23 1 - تاریخچه جهت آشنا یی بهتر با مفاه یم GIS وSDI ، می توان نگاه ی بر ویژگی ها و روند عمل ات ی طی شده در زم نه ی GIS و اطالعات مکان دا ی.شت عنوان سامانهGIS به محیطی اطالق می گردد که در آن، امکان مدیریت توأم اطالعات مکانی و اطالعات توصیفی فراهم باشد و بتوان در آن محیط از تحلیل های مکانی بهره مند شد. چون در سامانه های GIS الزامی در تبعیت از استاندارد خاصی وجود ندارد، لذا برای برقراری ارتباط بین سامانه های GISو راه اندازیGIS ،های شهری استانی، و کشوری، نیاز است متولیان اطالعات مکانی در طی جلسات متعدد با یکدیگر تفاهم نمایند که چه الیه هایی و با .چه ساختارهایی، در اشتراک با سایرین قرار دهند ،در اوایل عصر دیجیتال هر سازمان و ،نهاد به وس له ی م نر افزارها و امکانات ،مختلف ی نوع گاه ی پا اطالعات مکان ی ژه یو و مختص به خود به وجود آورد. ازآنجاکه نیا گاه ی پا های داده از نظر ساختار و مح طی کار، گر ی کد ی با متفاوت بود ه و ( سازگاری نداشتند به عنوان مثال برخی در مح یط CAD، برخ ی دیگر در مح یط Microstation، تعداد ی در طی مح ArcMap و سا ری های طی مح مختلف )قرار داشتند ،تبادل داده بین نهاد های مختلف به سادگی میسّر نبوده و از قاعده و نظم خاص ی تی تبع ی نم نمود . با گذشت زمان و ن از ی به ارتباطات گستر تر هد در سطوح شهری، استان ی و کشور ی، کلیات استقرار گاه ی پا داده های استان ی مطرح.گردید نی در ا گاه ی پا ها، ،بر اساس توافقات صورت گرفته اطالعات مکان ی ارگان ی ها مختلف با شکل و سبک مشخص آماده شده و در سط و ح استان ی ارائه می گردید .برای استقرار چنین گاه ی پا داده مکان ی، نیاز ب ه برگزاری جلسات طوالنی امکان سنج ،ی، نیازسنجی بحث و گفتگو جهت رس دن ی به توافقات موردنظر می بود نی . ا جلسات با محوریت بررسی موضوعاتی از قبیل؛ تعیین تکلیف مسئولیت تولید و به روزرسان ی داده ها هی و ال هایی مکانی، ح ق استفاده و دسترس ی به ها هیال و اطالعات سایر دستگاه ،ها فرمت و استاندارد تهیه داده های موردن یاز ، فیلدهای توصیفی داده ها و غیره برگزار می- گردید کهًغالبا فرایندی زمان گیر و بی.نتیجه بود ین ا از رو، هر چه وسعت مکانی حوزه کاری بیشتر شود، هماهنگی جلسات و ارگان ها سخت تر و طوالنی .تر خواهد بود به همین دلیل مباحث پیاده سازیGIS و پایگاه های داده مکانی هرگز از سطح ملی فراتر نرف تند و چه بسا در سطح ملی نیز پیاده .سازی نگردیدند زی رساخت ،اطالعات مکانی ی نوع از مح یط GIS می باشد که دو الزام در آن رعا یت :شده باشد3 - حضور در مح یط .وب2 - تی تبع از استانداردها ی مکان ی. در راه انداز ی SDI، چون همه از استاندارد مشخص ی تی تبع ند ی نما یم و ملزم هست ند که قابل تی بهره بردار ی در مح طی وب ن زی داشته باشند، برا ی برقرار ی ارتباط با سا ری سامانه ها، ن از ی به برگزار ی آن جلسات تفاهم ی نمی باشد. ضمنا ً چون استانداردها ی مکان ی تحت وب از و ی ها ی ژگ ی معمار ی گرا سی سرو برخوردار یم،باشند الزام ی وجود نخواهد داشت که متول ان ی اط العات مکان ی ی برا خدمات دهی به کاربران، اطالعات خود را با نیری سا .اشتراک بگذارند -------- صفحهٔ بعد -------- 20 12 / 45 / 2041 دستورال عمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی درSDI ی کاف است از الگو یی استاندارد تبعی ت شود نی . ا الگو از طر قی استانداردها ی OGC درباره اطالعات مکان ی اده یپ سازی می شود. وظ فه ی متولیان داده،های مکانی اده یپ سازی SDI می ن باشد، بلکه ا ین است که خود را مجهز به های سی سرو مکان ی تحتWeb استاندارد نموده و از طریق اتصال به ژئوپورتال ،)ها (ملّی استانی، بخشی ی جزئ ازSDI د شو . مباحث مربوط به امکان،سنجی ین ازسنج،ی و شناخت ال های هی موردن یاز ید گران و طراح ی پروتکل و غیره ، همگ ی در طی مح GIS ه بود و درSDI نیا مسائل مطرح نخواهد شد . اقدامات اصلی در شکل گیریSDI را می توان به طور کلّی به :شرح ذیل خالصه نمود 3. استفاده حداکثری از فنّاور ی متن باز. 2. خودداری از برنامه نویسی های حجمی و طوالنی. 7. راه اندازی سرویس های مکانیWMS . 3. برقراری ارتباط با سایر ارگان های مش ابه و انجام تعامل اولیه سرویس .ها 5. راه.اندازی کاتالوگ سرور و امکانات جستجو 6. همکاری در شکل گیریGeoPortal . ژئوپورتال ها برای آنکه بتوانند چنین مجموعه ای از سرویس های مکانی را مدیریت نمایند و تسهیالت الزمه از قبیل انجام جستجوها، و بصری سازی ها را برای کاربرا تأم ن ین نمایند، نیاز دارند از قابلیت های مختلف این سرویس ها که برای این منظور یش پ بینی شده اند، همراه با توانائی های وب معنایی در هوشمند ساز ی تعامالتSDI .استفاده نمایند به ناچار تا ی زمان که هنوز چنین قابلیت هایی در ژئوپورتال ها گنجانده نشده باشد، الزم است از تفاهمات بین مدل های داده های مکانی و الزامات اسناد توسعهSDI و سایر دستورالعمل.های مربوطه تبعیت شود 1 - 2 - مطالعات نیازسنجی و شناخت وضع موجود پس از طراحی و اجرای سامانه های زیرساخت اطالعات مکانی، الزم است سیاست های تبادل اطالعات، سطح دسترسی ها و نقش های کارب ران در تولید داده .های پایه و تخصصی معین گردد رو نی ازا در اولین گام در راستای ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی، کسب اطالع از وضع موجود سازمان در حوزه اطالعات مکانی مورد نظر است و الزم است این امر از طریق مصاحبه حضوری و تکمیل پرسشنامه صورت رد یگ . بدین منظور با تدوین فرم های مخصوص نیازسنجی و شناخت وضع موجود و درخواست تکمیل اطالعات موردن از ی این فرم ها توسط کارشناسان سازمان های مختلف، اطالعات واصله توسط کارشناسان زیرساخت اطالعات مکانی بررسی و تحلیل می شوند. پس از تحلیل این اطالعات، با استفاده از نتایج حاصله می توان مباحث ویژه ی تعیین تکلیف متولیان تخصصی اطالعات، سطوح دسترسی و پروتکل ها ی تبادل داده را حل وفصل .نمود 1 - 1 - تدوین مدل داده زیرساخت داده مکانی پس از طراحی و اجرای سامانه های زیرساخت اطالعات مکانی، نیاز به تدوین سیاست های تبادل اطالعات، سطح دسترسی ها و نقش های کار بران در تولید داده های پایه و تخصصی می باشد . پس از تحلیل اطالعات حاصل از فرم ها ی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-امکان سنجی و طراحی 12 / 45 / 2041 25 نیازسنجی و شناخت وضع موجود و با استفاده از نتایج حاصله می توان مباحث ویژه ی تعیین تکلیف متولیان تخصصی اطالعات، سطوح دسترسی و پروتکل ها ی تبادل داده را تعیین تکلیف نمود. در این راستا، سازمان نقشه برداری کشور با توجه به فرایندهای نظام بخشی به زیرساخت ملی داده اطالعات مکانی، مراحل کاری تدوین نهایی مدل داده را پس از دریافت پاسخ تمامی دستگاه های فوق الذکر در قالب ارسال نتایج جمع بندی شده به سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان های کشور و دستگاه های تابعه در دستور کار قرار داده و این نتایج به عنوان سنگ بنای رکن سیاست گذاری و تعامالت فی مابین دستگاه ها اعالم گردیده است. الزم به ذکر است، مراحل کاری دریافت مستندات مدل داده در سایر سطوح زیرساخت داده مکانی نیز باید پس از دریافت پاسخ تمامی دستگ اه های مشارکت کننده فازهای نیازسنجی در بستر زیرساخت اطالعات مکانی و در قالب نتایج جمع بندی شده به سازمان متولی راهبری استقرارSDI و دستگاه های تابعه ابالغ شده و آنها را در دستور کار قرار داده و ی نهاًتا از این نتایج به عنوان مبنای سیاست گذاری و تعامالت فی م ابین دستگاه.ها استفاده نمایند 1 - 3 - مراحل تدوین مدل داده مطالعات تکمیلی ایجاد زیرساخت اطالعات ،مکانی استانی جهت تعیین ساختار پایگاه اطالعاتی داده،ها عناصر و الیه- های ،اطالعاتی موجود مشخصات توصیفی و جنبه های ،کاربردی سیستم گردش ،اطالعاتی سطوح دسترسی و استاندار دها به منظور تدوین مدل داده از ملزومات پایه می ،باشد. در این راستا همراه با بررس ی چارت سازمان ی و شرح وظا یف سازمان تیری مد و برنامه یزیر و دستگاه های تابعه استان ها، اطالعات موردن از ی سازمان ها (ین ازمند ی ی ها اطالعات ی، محاسبات ی و زی رساخت)ی شناسا یی و منابع تام ی،ن بهنگام ی ساز، روش ی ها تبادل اطالعات و غیره استخراج می گردد . پس از شناسا یی نی ازها ی اطالعات ی سازمان ها الزم است تا امکان الزم ازنظر س ی ها م ست ی یتیری مد، نی قوان و مقررات، تجه زات ی و فناور ی و غیره نیز مورد بررس ی قرارگرفته و مسائل و مشکالت احتمال ی شناسا یی .گردد ماحصل این مطالعات که منجر به طراحی مدل ،مفهومی مدل منطقی و آئین نامه ها و دستورالعمل های اجرایی ،است منتج به نقشه راه ایجاد زیرساخت اطالعات مکانی استانی و لزوم راهبریSDI استانی توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان و مشارکت موثر سایر دستگاه های اجرایی یم.گردد بطور کلی، توسعه بانک اطالعاتی برای یک سیستم، همواره با فاز مدل سازی آغاز می شود. استفاده از مدل در فرایند طراحی، یک رویه معمول و استاندارد می باشد. در مدل سازی، نیازمندی های اطالعاتی کاربران برای تبدیل شدن به مشخصات تکنیکی قابل اجرا، مورد شناسایی ت فصیلی قرار می گیرند و مدل سازی یک بانک اطالعاتی شامل سه فاز مدل سازی مفهومی2، مدل سازی منطقی7 و مدل سازی فیزیکی3 می.باشد مدل های ،مفهومی منطقی و فیزیکی حاصل از 2 Conceptual Modeling 7 Logical Modeling 3 Physical Modeling -------- صفحهٔ بعد -------- 26 12 / 45 / 2041 دستورال عمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی مراحل مدل،سازی در کنار هم تشکیل استاندارد بانک اطالعاتی را می.دهند برای دست یابی به این ،مهم اولین ،گام شناسایی تفصیلی اطالعات مورد ،نیاز ،اشیاء پدیده،ها روابط آنها و مستندسازی آنها به صورت مفاهیم دسته بندی شده در قالب مدل مفهومی بانک اطالعاتی می .باشد 1 - 0 - مدل سازی مفهومی در بین مراحل مدل سازی، مدل سازی مفهومی از اهمیت باالتری برخوردار است، زیرا خرو جی حاصل از این مرحله به عنوان ترجمانی از دنیای واقعی و نیازمندی های اطالعاتی ،سازمان اساس مدل منطقی و فیزیکی بانک اطالعات را تشکیل خواهد داد. مدل مفهومی یک طرح کلی نگر از ،مفاهیم موجودیت ها و روابط حاکم بر آن بر اساس نیازمندی های کاری و اطالعاتی می.باشد دل م سازی مفهومی بانک اطالعاتی به صورت چند مرحله ای و کامال ،مفهومی کلی نگر و مستقل از نرم افزار و سخت افزار صورت می گیرد. به عبارتی دیگر در مدل سازی ،مفهومی عناصر و پدیده های مرتبط با یک موضوع در دنیای واقعی از نظر جزئیات و روابط مورد شناسایی و سپس به زبانی ساده و مستقل از قواعد نرم افزاری در قالب موجودیت های مکانی و غیرمکانی مورد مستندسازی قرار می.گیرند موجودیت یا هستنده به مصداق کلی هر ،شی پدیده و یا مفهومی اطالق می گردد که کاربر قصد کسب اطالعات در ارتباط با آن را داشته .باشد به کار بردن کلمه موجودیت به این دلیل می باشد که اشیاء و پدیده هایی که در ،دنیای واقعی وجود خارجی دارند به صورت مفهومی و با هدف به گارگیری درGIS، مورد استفاده قرار می .گیرد در ا نی خصوص بمنظور تامین اطالعات مورد از ین SDI ،استانی که در مرحله شناخت و ن ی ازسنج ی مشخص شده اند، استانداردها ی موجود و منابع تخصص ی مورد یی تا،د از مهم نی تر منابع شناخت تفص یلی و در نت جه ی اسکلت اصل ی اطالعات مکان ی در مرحله مدل سازی مفهوم ی را تشک یل می دهند. الزمه استفاده از داده ها و اطالعات مکان ی در تصم یمگیری و راهبری صحیحSDI استانی، وجود بانک اطالعات ی جامع و استاندا ی رد است که با همکار ی هی کل سازمان ها و دستگاه ی ها اجرا یی جاد یا ده ی گرد و مرتب ا.بهنگام گردد استاندارد بانک اطالعات مکان ی، الگو ی نش یچ و بستر ارتباط اطالعات ی عوارض و پدیده ها را تشک لی دهد یم لذا این استانداردها دی با ضمن جامع ی،ت پاسخگو ی نی ازها ی اطالعات ی ی فعل ی آت و الگویSDI استان ی زین دن باش. از این،رو در این قسمت الزم است شناسایی استانداردهای الزم جهت ،تهیه ،اصالح به روزرسانی و به اشتراک گذاری داده- های مکانی با سطوح دسترسی مختلف .در نظر گرفته شود به بیان دیگر کلیه الیه های مکانی و غیرمکانی موردنیاز )انواع موجود یت های شناسایی شده( به صورت تفصیلی ،شناسایی طبقه بندی و پس از انتخاب مقیاس بهینه برای هر ،یک ارتباط اطالعاتی و گردش اطالعاتی آنها مشخص و در قالب شناسنامه های موجودیت و نمودارهای ERD مستندسازی و ارائه گردد. با توجه به اینکه اطالعات مکانی همواره در حال تغیی ر بوده و نیازمند بهنگام سازی و باز تولید می باشد لذا ارائه دستورالعمل های آماده،سازی تهیه و بهنگام سازی آن از ضروریات هر پایگاه اطالعاتی .است با توجه به تنوع و تعدد منابع و روش های تامین داده ها و ،اطالعات الزم است تا ضمن اولویت بندی الیه های ،موردنیاز من ابع و روش های تهیه هر یک نیز -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم-امکان سنجی و طراحی 12 / 45 / 2041 27 معرفی شده و با ارائه راه کارهای عملی مناسب جهت جمع،آوری ،تولید ،ویرایش ،بارگذاری بهنگام،رسانی ،کدگذاری کنترل ،کیفیت نمایش اطالعات مکانی و توصیفی موردنیاز سیستم در مقیاس های منتخب بر اساس شرایط کاربردی و نیازهای اطالعاتی نسبت به بروز نمودن پایگاه اطالعاتی اقدام شود. 1 - 5 - مدل منطقی با استفاده از مدل منطقی، ی ک مدل منسجم با اطالعات مورد ن از ی موجود های تی مختلف و رابطه ب نی موجود های تی موجود در پا گاه ی داده فراهم م ی شود . مدل منطق،ی سازمان ی ده داده ها را با تکنیک های استانداردسازی موجود ها تی و روابط ب نی آنها با استفاده از زبان استاندارد پا گاه ی اطالعات مکان ی شی نما یم.دهد های ی ژگ یو کی مدل منطق ی :عبارتند از  همه موجود ها تی (مکان ی و توص یفی ) و روابط ب نی آنها به شکل کامل ب ان ی .گردد  تمام صفات برای هر موجود یتی .به شکل کامل مشخص شود  دی کل ی اصل و کل ی دهای خارج ی ی (کل دهای شناسا یی رابطه ب نی موجود های تی )مختلف برای موجودیت ها .شناسایی شود  نرمال سازی به منظور کاهش افزونگی در سامانهSDI .در این مرحله انجام گیرد مهم ترین دلیل برای ایجاد یک مدل داده منطقی طراحی سامانهSDI ،تایید درک کاربر و تحلیل گران از الزا مات کاری برای راه اندازی درستSDI می باشد. مدل داده منطقی، ابزار و تکنیک الزم برای انجام تجزیه و تحلیل را فراهم آورد ه و ابزار پایه ای برای طراحی یک SDI منسجم می باشد که الزامات کاری را پشتیبانی نماید. استفاده از مدل منطقی درSDI این امکان را فراهم می آورد تا در فرایندهای SDI ، مسیرهای دسترسی و به اشتراک گذاری و بهنگام سازی داده ،ها عملیاتی گردد. یک مدل داده منطقی همچنین استفاده مجدد از داده را تسهیل می کند. الزم به ذکر است که بسیاری از اطالعات مکانی و توصیفی در سامانهSDI ،با رعایت اصل به روزرسانی در طول زما ن ماهیتی ثابت دارند. بنابراین انتظار می رود که مدل منطقی چارچوب اصلی خود را در طول زمــان حفظ نماید و طراحی یک مدل منطقی مناسب برای سامانهSDI می تواند تضمینی برای به روزرسانی و استفاده مستمر و اصولی داده ها باشد و منجر به کاهش ذخیره داده های اضافی گردد. ا ز مهم ترین مزایای استفاده از مدل منطقی در طراحی سامانهSDI موارد زیر می باشد :  کمک به درک مشترک از عناصر داده های مکانی و توصیفی  معرفی چارچوب اساسی برای طراحی یک پایگاه داده منسجم  تمرکز بر نیازهای مستقل از فناوری  تسهیل در استفاده مجدد از داده ها  افزایش باز گشت سرمایه  متمرکز کردن فراداده -------- صفحهٔ بعد -------- 28 12 / 45 / 2041 دستورال عمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی  اتصال یکپارچه میان برنامه های کاربردی 1 - 6 - مدل فیزیکی آخرین مرحله در مدل سازی داده ها، تبدیل مدل داده های منطقی به مدل داده های فیزیکی است که طی این فرایند داده ها وارد جداول پایگاه اطالعات شده و مواردی از قبیل نام جد ا ول، تعداد ست ون ها و نام ستون و نوع داده ، جزئیات دسترسی، عملکرد و ذخیره سازی در این مرحله طرح ریزی می شوند. مدل داده های فیزیکی همچنین شامل کلیدهای اصلی هر جدول است و ارتباطات بین جداول با استفاده از کلیدهای خارجی را نیز مدیریت می کند . عالوه بر این، مدل داده های فیزیکی شامل محدودیت هایی است که برای داده ها و مؤلفه هایی مانند محرک ها و مراحل ذخیره شده اعمال می شود. ،همانطور که ذکر شد موجودیت (Entity) ، مجموعه ای از مواردی است که مربوط به بانک اطالعاتی سیستم مورد نظر می .باشد بنابراین،در مدل فیزیکی موجودیت نهایتا تبدیل ب ه جدول (Table) می شود .ویژگی (Attribute) یکی از مشخصه های توصیفی و یا مقداری موجودیت می اشد ب و یک خصلت به یک ستون (Column) و یا فیلد(Field) تبدیل می شود . -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم زفرساخت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- زیر ساخت 12 / 45 / 2042 12 3 - مالحظات زیرساختی پس از طراحی و پیاده سازی بسترهای فناورانه زیرساخت اطالعات مکانی، بهره برداری مؤثر از این سامانه ها در بستر شبکه نیاز به در نظر گرفتن موارد مختلف فناوری، سیاست گذاری و امنیت اطالعات دارد. یکی از مهم ترین دغدغه ها و موانع بر سر راه استفاده اجرایی این سامانه ها، مباحث امنیت و پر وتکل های تبادل و به اشتراک گذاری اطالعات هست . بدین منظور ، سازمان نقشه ،برداری کشور با همکاری مدیریت راهبردی افتا جهت اخذ مجوز فعالیت و اتصال کاتالوگ سرویس تمامی دستگاه های اجرا یی ، جهت تکمیل مشارکت دستگاه های اجرایی در بستر زیرساخت اطالعات مکانی در سطوح مخت لف ملی و استانی مسئول پیگیری این امر در سطح ملی می باشد. در این راستا، الزم است نهاد متولی راهبری و استقرار SDI در سایر سطوح نیز با همکاری مرکز مدیریت راهبردی افتا نسبت به اخذ مجوز امنیت اتصال دستگاه- های اجرایی مربوطه به ژئوپورتال در سطوح مختلف ملی، استا نی و دستگاهی و ساخت سرویس های مرتبط توسط این دستگاه ها.اقدام نمایند 3 - 2 - مجوزهای امنیت فعالیت و مشارکت در ژئوپورتال های سطوح ملی، استانی و دستگاهی برای انجام مالحظات امنیتی افتا در مرحله اول الزم است گواهی افتا برای سامانه ژئوپورتال دریافت گردد. در مرحله دوم د ستگاه های اجرایی جهت مشارکت در زیرساخت داده های مکانی نیاز به تهیه اسناد مخاطرات برای الیه های اطالعاتی به اشتراک گذاشته می نمایند. بدین منظور الیه ،های اطالعاتی از نظر محرمانگی دسترس پذیری و صحت (یکپارچگی) اطالعات مورد ارزیابی قرار می ن گیر د. همچنین احتمال وقوع تهدید و شدت آسیب پذیری برای هر یک از الیه های اطالعاتی مو رد بررسی قرار می ،گیرد. در پایان بر اساس مقدار عددی مخاطره برای هر الیه، بستر به اشتراک گذاری الیه مشخص می گردد. در ضمن ضروری است دستگاه های اجرایی یک سند مخاطرات نیز برای معماری شبکه انتشار ا طالعات خود منتشر نمایند. بر اساس این اسناد مخاطرات دستگاه مجوز انتشار الیه های اطالعاتی را در بسترSDI به دست می.آورد 3 - 1 - سه نسل مختلف شبکه مرکز هماهنگی اطالعات مکانی SDI در ارائه ی ها سی سرو مکانی به کاربران در دوره ی ها مختلف زمانی تحول و پیشرفت های قابل توجه ی داشته .است با روی کار آمدن نیاز به اشتراک گذار ی داده های ،مکانی رویکردهای مختلف به اشتراک گذاری داده از مدل پایگاه داده متمرکز با سرور مشترک به سمت پایگاه داده ی ها توزیع یافته در سرورهای اختصاصی رو به ارتقا بوده است. با پیشروی به سمت استفاده از به اشتراک گذاری مؤثر داده ی ها ،مکانی مباحث SDI نیز شکل گرفتند. با توجه به مطالعاتی که در این زمینه صورت گرفته توان یم نسل ی ها ،اول دوم و سوم را با توجه به پیشرفت بسترهای الکترون یکی به اشتراک گذار ی داده و توسعه ی ها تی قابل این سامانه ها ن یی تب نمود. با توجه به این تصو،یر نسل ی ها SDI را به سه نسل شاخص واصل ی توان یم -------- صفحهٔ بعد -------- 11 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی تقس ی بند می نمود که مشتمل بر سه نسلSDI داده محور5، پردازش محور6 و کاربر محور3 می باشد . در نسل ،اول از یک پایگاه داده متمرکز8 برای ره ی ذخ ی ساز فراداده استفاده شده و کاربران و تولیدکنندگان داده ی ها مکانی برای ج ستجو و بارگذاری داده ی ها شان به این پایگاه داده متمرکز در یک سرور اشتراکی متصل شده و از آن استفاده یم کردند. در دو نسل ،بعدی مشکالت مدل قبل؛ اعم از تمرکز داده ها در یک ،سرور مشکالت ناشی از روز هب نبودن داده ها در طی مدت زمان، عدم تمایل متولیان داده به در اخ تیار گذاشتن اصل داده ی ها خود و غیره برطرف شده است. در این مدل ًعموما برنامه ها در یک معماری عی توز افته ی3 نیبClient وServer .می ذپ ی در تروص تمسق ود نیا نیب هداد لدابت و هتفرگرارق ظهور وب ی ها سی سرو مکانی در نسل دوم تحول شگرفی در خدمات دادهای زیرساخت داده مک انی به وجود آورد. ی جه ی درنت به کارگ یری معماری عی توز ی افته با رویکرد یی گرا سی سرو33 از نسل دوم به ،بعد تمامی دستگاه ی ها مشارکت کننده قادر یم شوند تمام ی ها هیال اطالعات مکانی خود را به صورت سرویس در اختیار دیگران قرار دهند و همچنین از یی ها سی سرو که دیگر دستگاه ها در اختیار قرار یم دهند، استفاده نمایند و بنابراین تعامل پذیری33 در تبادل داده باال رود یم. در نسل اول بسیاری از ی ها تی فعال SDI ماهیت ًصرفا داده یا داشته که به عنوان روش محصول-مبنا نیز شناخته شده و در این روش از میان ارکان اساسی SDI بر رکن داده دی تأک یا ژه یو می شود؛ اما در نسل دومSDI ، اغلب ها تی فعال در جهت شناسایی مشخصات محصول بوده و ماهیت آن پردازش-محور بوده است. درروش پردازش- ،محور بجای توجه صرف به اتصال فیزیکی به پایگاه داده ،موجود ایجاد کانال ی ها ارتباطی بهتر برای یک ارگان در امر به اشتراک گذاری داده ها هدف اصلی می باشد. در SDI پردازش-محور که به منظور رفع کاستی های SDI داده-محور شکل گرفته است، فرایندهای مختلفی در داده ی ها جمع ی آور شده مدل داده محور طراحی و انجام می گردد. 5 Data Centric 6 Process Centric 3 User Centric 8 Centralized Database 3 Distributed Architecture 33 Service Orinted 33 Interoperability -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم پیاده‌سازی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- پیاده سازی 12 / 45 / 2041 15 0 - معماری پیشنهادی Clearinghouse − در این بخش، ابتدا اجزای اصلیClearinghouse منطبق بر ها ی ژگ یو ی و کارکردهای نسل دوم زیرساخت داده- های مکانی با الگوبرداری از ژئوپورتال ملی سازمان نقشه برداری کشور به عنوان مسئول راهبری و استقرارSDI ،در سطوح ملی و استانی معرفی و سپس نحوه تعامل این اجزا با یکدیگر تشریح می گردد. با توجه به ضرورت وجود هماهنگی فعالیت های استقرارSDI در سطوح مختلف برای تعامالت و ارتباطات بین آنها، الزم است تا تمامی نهادهای مجری، از جزئیات فناورانه و استانداردهای فنی مرتبط و مرقوم در این نوشتار پیروی کرده تا شرط زیرب نایی تعامل پذیری مابین زیرساخت های داده مکانی در کشور نی تأم .گردد الزم به ذکر است ملزومات نرم افزار ی و جزئیات فنی پیاده سازی این شبکه در بخش آتی آورده شده است. − :ژئوپورتال کلمه پورتال32 در فرهنگ های لغت "دریچه"، "درگاه" و "مدخل" فی تعر شده است و پورتال در ،اصطالح وب به معنا ی درگاهی به دنیای مجازی است که کاربران اینترنت با رجوع به آن می توانند به مجموعه ای از خدمات موردنیاز از منابع توزیع یافته متعدد دست یابند. ژئوپورتال ی نوع از وب پورتال است که به منظور افتن ی و دسترس ی به اطالعات مکانی و همچن نی امک اناتی مانند ی نما،ش یرا یو،ش زی آنال و غیره ایجاد می گردد. ،ژئوپورتال امکان جستجو در منابع مکانی غیرمتمرکز در وب را فراهم می.سازد − وب سرویس :های مکانی کنسرسیوم جهانی وب37 به طور خالصه وب سرویس را چنین تعریف دی نما یم« : نوعی سیستم نرم افزاری که جهت تعامل ماشین ب ا ماشین در سطح شبکه طراح ی شده است و دارای یک تعریف قابل پردازش توسط ماشین هست که دیگر سیستم ها بر طبق این تعریف از قبل مهیا شده با سی سرو دهنده تعامل خواهند داشت و پیام های خود را تحت پروتکل ارتباطی مشخصی تبادل خواهند نمود .»وب سرویس مکانی، نوعی وب سرویس بو ده که خدمات مکانی مختلفی را ارائه می.دهد با توجه به ماهیت عی توز افته ی و لزوم تعامل پذیری33 وب سرویس ها، الزم است استانداردهای مشخصی در ایجاد و انتشار آن ها مورداستفاده .قرار گیرد استانداردهای وب سرویس های مکانی از طریق کنسرسیوم مکانی متن باز35 تهیه و منتشر می شود . با توجه به اهمیتOGC در بخش استانداردها، به صورت مجزا به آن پرداخته شده .است 32 Portal 37 W3C (World Wide Web Consortium) 33 Interoperability 35 Open Geospatial Consortium -------- صفحهٔ بعد -------- 16 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ی ها مکانی − مخزن فراداده26 :پایگاه داده ای برای ذخیره سازی فراداده می باشد . فراداده در این مخازن معموالً در قالبXML نگهداری می شود. − کاتالوگ سرویس27 :وب سرویسی است که امکان جستجو در مخ ازن فراداده و ارائه نتیجه را فراهم می.نماید − سرویس ثبت28: سرویسی است که سرویس های مکانی و کاتالوگ سرویس ها ی مورد جستجو تو سط یک ،ژئوپورتال در آن ثبت می.گردند ل شکل 0 - معمار ی Clearinghouse همان طور که در شکل 3 نشان ده دا شده ، روند کار درClearinghouse بدین گونه است که در این سیستم، کاربر درخواست خود را به ژئوپورتال فرستاده، ژئوپورتال هم از طریق اتصال به کاتالوگ سرویس ها داخل مخزن فراداده ها را جستجو کرده و در صورت یافتن نتیجه، آن را از طریق یک رابط کاربر استاندارد به کا ربر در قالب لیست فراداده های موجود ارائه می دهد. اگر سرور داده های مربوطه، سرویس های مکانی مانند نمایش یا بارگذاری را پشتیبانی کنند، کاربر می تواند داده را مشاهده یا .بارگذاری نماید 0 - 2 - نرم افزارهای موردن یاز درClearinghouse در راستا ی استقرار ز یرساخت داده ی ها مکان ی الزم است از میان نرم افزار های مختلف، بستر نرم افزار ی مناسب،ی متناسب با شرا یط و ن یازهای کشور، انتخاب، پ یاده سازی و سفارش ی .گردد در این راستا، محققین سراسر دنیا تاکنون نرم افزار های مختلفی جهت پ یاده سازی ژئوپورتال همچون GeoNode ، ESRI Geoportal ، geOrchestra ، EasySDI وDegree توسعه داده اند. بدیهی است که نرم افزارها ی متن باز به دل یل وجود امکانات ی همچون سهولت نصب نرم افزار، 36 Metadata Repository 33 Catalogue Service 38 Registry Service -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- پیاده سازی 12 / 45 / 2041 17 متن باز33 (نرم افزارهای متن باز با فراهم آوردن زمینه تغ ییر کد، به برنامه نو یسان اجازه گسترش برنامه ها را می دهد ) بودن و وجود پشت یبانی م ناسب جهت ا یجاد ژئوپورتال مناسب تر یم باشند و از آنجائ ی که ژئوپورتال ملی سازمان نقشه برداری کشور بر مبنای نرم افزارهای متن باز و قابل توسعه طراحی و پیاده سازی شده است، الزم است تا نهادهای مجری یذ ربط نیز از نرم افزارهای متن باز و قابل توسعه در پلتفرم ها ی زی رساخت داده مکانی به منظور تأم ین تعامل پذیری و اجتناب از مشکالت بهره گیری از نرم.افزارهای تجاری، استفاده نمایند نرم افزار ی که برای ژئوپورتال انتخاب می شود باید به عنوان یک س یستم مد یریت اطالعات مکان ی یک و نرم افزار دارای کارکرد مد یریت و انتشار داده ی ها مکان ی باشد . این نرم افزار و بستر باید قابلیت ترک یب داده ها، فراداده ها و نمایش نقشه را فراهم نموده و هر مجموعه داده را بتواند به صورت عموم ی در س یستم به ا شتراک گذاشت ه یا اجازه دسترس ی محدود به کاربران خاص دهد و به طورکل ی حاوی مؤلفه ها ی بنیادی به شرح زیر باشد؛  مدیریت پا یگاه داده : یک س یستم مد یریتی پا یگاه داده(به طور مثال با رویکرد شی-رابطه)ای متن باز و قدرتمند باشد ک ه امکان ذخ یره ی ساز و باز یابی داده ی ها مکان ی را فراهم سازد.  چارچوب وب : یک چارچوب وب آزاد و متن باز توسعه داده شده با زبان های برنامه نو یسی قدرتمند با کارکرد ساخت آسان سا یت های حرفه ای و پ یچیده و با امکان طراح ی و ا یجاد برنامه های تحت وب را به دل یل وجود امکانات و ابزارها یی که در آن تعب یه،شده است با سرعت و سهولت فراهم .آورد  MapServer: یک سرور نقشه یا متن باز برا ی انتشار داده ی ها مکان ی که امکان ا یجاد یخ بر استانداردها ی OGC شامل WMS ، WMTS ، WFS ، WCS ، WPS وCSW را فراهم .سازد ین ا سرور باید قابل یت ارتباط با پا یگاه داده ی ها مکان ی یج را مانند PostGIS ، Oracleو SQL Server ی برا هر دو نوع داده ی ها رستر و برداری را داشته باشد. پیشنهاد می شود در این بستر از برنامه های کاربرد ی23 تحت وب توسعه داده شده با زبان های قدرتمند سمت سرور و به عنوان افزونه ها ی الحاقی با کارکرد ساخت و ذخ یره یل تا های23 حاصل از سرو.یس نمایش نقشه نیز استفاده گردد  وب سرور : داشتن یک وب سرور متن باز با استفاده از زبان برنامه نو یسی سمت سرور که برا ی انتشار صفحات وب مورداستفاده قرار گیرد . در نرم افزار ژئوپورتال از ا ین نرم افزار باید به منظور انتشار سرویس های ا یجادشده در MapServer در فضا ی شبکه استفاده.گردد  کاتالوگ سرویس22 :نرم افزار ی ج هت پ یاده ی ساز کاتالوگ سرور مبتنی بر استانداردها ی OGC از ملزومات اصلی می باشد که با استفاده از زبان های برنامه نو یسی سمت سرور نوشته شده باشد . نرم افزار کاتالوگ 33 Free and Open Source Software (FOSS) 23 Application 23 Tiles 22 Catalouge Service -------- صفحهٔ بعد -------- 18 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ی ها مکانی سرویس امکان انتشار و جستجو ی فراداده را فراهم م ی سازد . همچن ین فراداده ی مبتن ی بر استانداردها ی فرا داده را ن یز ا یجاد یم.کند 0 - 1 - استانداردهای موردن یاز درClearinghouse د ر زیرساخت ملی داده مکانی سازمان نقشه برداری کشور از استانداردهای منتشرشده توسط دو مرجع بین المللی 27 ISO وOGC استفاده شده که در ادامه این بخش، به معرفی آن ها پرداخته می شود. خاطرنشان می شود که پیروی از این استانداردهای واحد بین المللی به تبعیت از رویکرد ژئوپورتال ملی سازمان نقشه برداری کشور جهت تسهیل روند ارتباطات مابین زیرساخت ها و شکل دادن تعامالت از ملزومات اصلی و اجتناب ناپذیر می.باشد 0 - 3 - سازمان جهانی استاندارد- ISO ،سازمان جهانی استاندارد سازمانی مستقل و غیردولتی متشکل از سازمان های استاندارد363 کشور عضو این نهاد می باشد. این سازمان بزرگ تر ین نهاد توسعه دهنده استانداردهای داوطلبانه بین المللی است. این سازمان از طریق تولید استانداردهای مشترک و موردتوافق کشورهای مختلف زمینه تسهیل تجارت بین ا لمللی را فراهم می سازد. این سازمان تاکنون موفق به تولید بیش از23333 استاندارد مختلف شده که طیف وسیعی از موضوعات مختلف ازجمله اطالعات مکانی را تحت پوشش قرار می ،دهد. استفاده از این استانداردها از یکسو منجر به تولید محصوالت و خدمات باکیفیت مطمئن و امن توسط تولیدکنندگان شده و از سو ی دیگر منجر به ایجاد اطمینان خاطر مصرف کنندگان محصوالت تول یدشده بر اساس استانداردهای پذ یرفته شده بین المللی می گردد. بیش از333 استاندارد از استاندارهای تول یدشده توسط این سازمان در زمینه های مرتبط با داده،های مکانی ازجمله فرمت داده فراداده و سرویس های مکانی می.باشد کمیته فنیTC211 این سازمان، متولی ارائه استاندارد در حوزه اطالعات مکانی می باشد. استانداردهای اشاره شده مرتبط با داده های مکانی بر اساس دیدگاه های ذیل تولید شده:اند  داده های مکانی تول یدشده و به اشتراک گذاشته شده توسط ت ولیدکنندگان مختلف، باید امکان ترکیب و تعامل را داشته باشند ؛ یعنی بایستی امکان تعامل داده در ب ین سکوهای مختلف، پایگاه داده ،های مختلف زبان های برنامه نویسی مختلف و برنامه های کاربردی مختلف میسر باشد. لذا نرم افزارها و سرویس های مکانی باید امکان خواندن و نوش تن فرمت های داده ای مختلف را داشته باشند. درواقع نرم افزارها باید از فرمت های داده استاندارد برای ذخیره سازی داده های مکانی در یک فرمت مشترک استفاده نمایند تا امکان انتقال داده از یک سیستم به سیستم دیگر فراهم شود. انجام این امر با استفاده از استانداردهای داده مکانی محقق می.شود 21 International Standard Organization (ISO) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- پیاده سازی 12 / 45 / 2041 11  استانداردهای فراداده نیز امکان ایجاد و ذخیره سازی فراداده بر اساس مجموعه ای از واژگان یکدست و سازگار را برای تولید کاتالوگ ها و همین.طور انجام جستجوهای مکانی فراهم خواهند ساخت یکی از استانداردهای تدو ین شده در این کمیته استانداردISO 19115 با موضوع فراداده مکانی بوده که علیرغم وجود استاندارد های مختلفی در سطح جهان برای فراداده، در ایجاد زیرساخت داده مکانی سازمان نقشه برداری کشور استفاده شده است. دالیل این انتخاب به شرح زیر می:باشد  بین المللی بودن استاندارد مذکور و درنت یجه پتانسیل با التر آن در برقراری ارتباط باClearinghouse سایر کشورها برای ایجادSDI منطقه ای  عضویت ایران در سازمان بین المللی استاندارد و درنت یجه امکان اظهارنظر و تأث یرگذاری روی استاندارد مذکور برای نگارش های آتی  دارا بودن ساختار جامع ی تر نسبت به ساختار استانداردهای موج ود فراداده ،به دل یل مشارکت طیف گسترده ای از متخصصان از سراسر دنیا برای تدوین آن  دارا بودن قواعد الزم برای بومی سازی استاندارد بین المللیISO 19115 به تعریف اجزای فراداده، ارائه طرح واره (schema) و ایجاد مجموعه ای مشترک از واژگان فنی، تعاریف و روش های بسط ف راداده می پردازد. هدف از این استاندارد، تهیه ساختاری برای توصیف داده های مکانی رقومی به .صورت فراداده است فراداده را می توان برای مجموعه داده های ،مستقل تلفیق مجموعه داده،ها عوارض مکانی خاص و کالس های متعدد اشیایی که کی عارضه را تشک یل می،دهند به کار گرفت. این استاندارد، فراداده مربوط به اطالعات مکانی را با اهداف کلی تعریف می کند. فراداده ئی جز تر برای انواع داده مکانی و خدمات مکانی در سایر استانداردهای سری ISO19100 و بسط کاربران تعر یف شده.اند استاندارد فراداده امکان تعامل پذیری در جستجوی فراداده را بر اسا س نیازمندی های کاربر، با تعریف اقالم فراداده به صورت استاندارد فراهم می،کند. بدین ترتیب جستجو بازیابی و به کارگیری مجدد ،فراداده تسهیل شده و کاربران می توانند عملیات ،جستجو ،دسترسی ،ارزیابی سفارش و استفاده از داده های مکانی را انجام دهند. تهیه فراداده است اندارد و پیاده سازی آن به شیوه استاندارد، یکی از اقدامات مهم در راستای پیاده سازیSDI در همه سطوح ازجمله .سطح سازمانی است به کارگیری دسته ای از اجزای این استاندارد، موسوم به«هسته» 23 ، اجباری بوده یاً مؤکدا توص یه شده است. غالبا ً ترجیح داده می شود که بر اساس حوزه فعالیت، برشی25 از این استاندارد به صورت 23 Core 25 Profile -------- صفحهٔ بعد -------- 34 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ی ها مکانی زیرمجموعه ای از اقالم تعر یف .شده تهیه شود«برش »می تواند عالوه بر اجزای تعر یف شده، اجزای جدیدی را طبق قواعد تع یین.شده اضافه نماید 0 - 0 - استاندارد ملی فراداده استاندارد مل ی فراداده به عنوان برشی از استاندارد بین الملل یISO 19115 به منظور مستند سازی اولیه مجموعه داده ها یه ته شده و شامل اجزای هسته الزامی به عالوه بخش هایی مربوط به اطالعات کیفیت و اطالعات قیود داده است. هسته ISO 19115 شامل اطالعات ی در زمینه های اطالعات شناسایی داده، اطالعات نگهداری داده، اطالعات ساختار مک ،انی داده اطالعات سیستم مرجع مکان ی، اطالعات توزیع داده های مکانی ، اطالعات گستره داده مکانی و اطالعات مسئول و مرجع داده مکانی می.باشد این برش به تعریف موارد زیر در چارچوب فعالیت های زیرساخت ملی داده مکانی و به تبع آن سطوح زیرین آن ازجمله سطح سازمانی می پرد ازد:  بند های اجباری و مشروط مربوط به بخش ،ها موجودیت ها و اجزای فراداده  حد اقل مجموعه فراداده موردن یاز برای سرویس دهی به طیف کاملی از کاربردهای فراداده (شامل: یافتن ،داده ارزیابی تناسب برای کاربری ،موردنظر دسترسی به،داده تبادل داده و کاربرد داده )رقومی  اج زای اختیاری ،فراداده به منظور توصیف کامل تر و استاندارد از داده مکانی. در صورت عدم وجود اطالعات موردن یاز می توان از این دسته اجزا صرف نظر کرد، اما توصیه می گردد که تا حد امکان نسبت به تکمیل آن ها اقدام شود تا وضعیت بهینه ای در مدیریت داده ها به وجود .آید ا ،ًصوال این استاندارد برای داده های رقومی، یه ته شده است ی ول مبانی آ ن را می توان به سایر اشکال داده ،مکانی از قبیل ،نقشه چارت و مدارک متنی و همچنین، داده های غیرمکانی تعمیم داد. نحوه پیاده سازی این استاندارد در زیرساخت داده .مکانی تشریح شده است 0 - 5 - کنسرسیوم مکان ی متن باز - OGC OGC ، یک کنسرسیوم بین المللی متشکل از بیش از526 شرکت، سازمان دولتی، سازمان تحقیقاتی و دانشگاه مشارکت کننده بوده که در یک فرآیند اجماعی، استانداردهای واسط26 را برای استفاده عموم تهیه و منتشر می .کند محصوالت مکانی تول یدشده توسط تولیدکنندگان مخ تلف بر اساس استانداردهای این کنسرسیوم، با یکدیگر امکان تعامل .را خواهند داشتOGC، ویژگی های استانداردهای متن باز را به شرح زیر تعریف می:کند 26 Interface Standards -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- پیاده سازی 12 / 45 / 2041 32  آزادانه و به طور عمومی در دسترس- این استانداردها به طور رایگان و بدون مانع ی کپ رایت و سایر حقوق معنوی، در دسترس می.باشند  بی تبعیض- این استانداردها در هرزمان ی و در هرجا یی، بدون هیچ محدودیتی، در دسترس هر فردی یا هر سازمانی می.باشند  اعطای مجوز بدون هزینه- درازا ی استفاده آن ها، هیچ هزینه ای در هیچ زمانی در نظر گرفته نمی.شود  بی طرف نسبت به فروشنده- این استانداردها ازن ظر محتوا و مفهوم پیاده سازی، نسبت به فروشنده ،ها بی طرف هستند و بین هیچ فروشنده ای با دیگری تبعیض قائل نمی.شوند  بی طرف نسبت به داده ها– این استانداردها مستقل از هر مدل و یا فرمت ذخیره سازی داده یم ها.باشند استانداردهای متن بازOGC مشخصاتی برای واسط ها و کدگذاری ها هستند که قابلیت تعامل پذیری را میان سیستم های مکانی مختلف ممکن می.سازند شرح مختصری از برخی از استانداردهای رایجOGC در جدول3 نشان داده شده اند .وب سا یت رسمیOGC بیش از 353 پیاده سازی از استانداردهای خود را ب ین محصوالت نرم.افزاری مختلف فهرست کرده استa جدول2 - شرح مختصری از استانداردهایOGC ردیف نام استاندارد شرح مختصر استاندارد 3 Catalogue Service for the Web (CSW) استانداردی در قالبXML برای در اختیار قرار دادن فهرستی از داده ه .ای مکانی موجود در اینترنت است درواقع ، این استاندارد، زبان مشترکی را برای یافتن و انجام پرسش روی فراداده ها تعریف می.کند 2 Coordinate Transformation Service استانداردی برای سرویس تبدیل سیستم مختصات داده های مکانی ، می.باشد 7 Filter Encoding (FE) استاندا ردی در قالبXML برای تولید عبارت فیلتر23 تعریف می کند. یک عبارت فیلتر، قیدهایی را بر روی خصوصیات یک عارضه به طور منطقی باهم ترکیب می کند تا ز یرمجموعه مشخصی از عوارض را .مشخص نماید 3 Geography Markup Language (GML) استانداردی در قالبXML برای بیان اطالعات م.کانی است با کمک این زبان، تمام اطالعات مکانی به صورت کد درآمده و قابل تبادل میان سیستم.های مختلف است 5 GML in JPEG 2000 روش ها یی را برای استفاده ازGML در تصاویرJPEG 2000 28 به منظور تصویرسازی مکانی23 (کدگذاری73 تصاویر) تعریف می .کند به عبارت د یگر این استا ندارد، فراداده ای را به منظور زمین مرجع نمودن 23 Filter Expression 28 Joint Photographic Experts Group 23 Imagery Geographic -------- صفحهٔ بعد -------- 31 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ی ها مکانی ردیف نام استاندارد شرح مختصر استاندارد تصاویرJPEG 2000 ، در قالبGML تعریف کرده است ؛ یعنی در این استاندارد، کلیه اطالعات هندسی و رادیومتریک تصویر در قالبGML بیان می.شود 6 Location Services (OpenLS) استانداردهایی را برای ارائه خدمات مکان مبنا73 مان ... ند مسیریابی و ارائه می دهد. 3 Sensor Model Language استانداردی در قالبXML برای بیان خصوصیات هندسی ، دینامیک و مشاهده ای شبکه سنجنده ها جهت ایجاد امکان تعامل بین سنجنده ها و ماشین ها می.باشد 8 Simple features for CORBA و Simple features for OLE/COM این استاندارد، واسط هایی را تعریف می کند که امکان دسترسی شفاف به داده های مکانی– نگهداری شده در سیستم های پردازشی ناهمگون روی محیط های توزیع شده– را فراهم می سازد. این واسط ها انتشار، ذخیره، دست یابی و پردازش،های ساده را بر روی عوارض هندسی ساده (نقطه، خط )... پلیگون و میسر می.کنند 3 Styled Layer Descriptor (SLD) استانداردی برای کنترل ویژگی های نمایشی عوارض مکانی مانند تعریف نماد، رنگ آمیزی و ... بر روی بعضی از سرویس های استاندارد از قبیل WMS .است 33 Web Map Service (WMS) استاندارد ی است که یک واسط را به منظور درخواست و ارائه تصاویر زمین مرجع شده از نقشه ها در محیط وب، در اختیار قرار می دهد. جواب درخواست در قالب فرمت هایی مانندJPEG ، PNG ... و می.باشد 33 Web Map Tile Services (WMTS) بارگذاریWMS داده ،هایی که دارای حجم باالیی هستند زمان بر می باشد. این استاندارد چگونگی ارائه این داده ها را در قالب اشکال منظم و کوچکی-تایل- در مقیاس های مختلف و به صورت از پیش آماده شده بیان می.کند 32 Web Feature Service (WFS) استاندارد ی است که یک واسط را به منظور دریافت و بهنگام ساز ی داده های مکانی در قالبGML از منابع مختلف فراهم می ،کند. عملیاتی از قبیل ایجاد، حذف بهنگام ساز ی، قفل کردن و انجام پرسش بر .مبنای قیود مکانی و غیر مکانی بر روی عوارض مکانی در این استاندارد تعریف شده است 37 Web Coverage Service (WCS) استاندارد ی است که یک واسط را به منظور دسترسی به داده های ر( ستریcoverage data ) تعریف می کند. برخالفWMS که داده های مکانی را به صورت نقشه های استاتیک به تصویر می کشد؛ این استاندارد، اصل داده ( را به جا ی صرفاً تصویر آن ها) در اختیار قرار می دهد که این امر امکان تحلیل بر روی آن ها را میسر می.سازد 33 Web Processing Service (WPS) این استاندارد واسطی برای تسهیل انتشار، یافتن و تلفیق پردازش .های مکانی در محیط وب است یان ب به دیگر، این استاندارد تعریف می کند که چگونه یک کاربر72 می تواند درخواست اجرای یک تابع تحلیلی .مکانی را به سرور ارسال و خروجی(های) آن را دریافت نماید پنج استاندارد پرکاربردOGC برای وب سرویس های مکانی در زیرساخت داده مکانی سازمان که ساخت و انتشار آنها در زیرساخت داده مکانی از ملزومات پایه می ،باشد عبارت اند :ازWMS, WMTS, WFS, CS-W, WPS که الزم به ذکر 73 Encoding 73 Location-Based Services (LBS) 72 Client -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- پیاده سازی 12 / 45 / 2041 33 است در مستند" راهنمای جامع راه اندازی زیر ساخت دا ده های مکانی سازمان نقشه برداری کشور" به نحوه راه اندازی این وب سرویس های استاندارد پرداخته می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- ارتباط زنوبورتال با سرویس دهند‌گان و کاربران -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 36 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی 5 - مفاهیم و مقدمات اجرا معماری شبکه مرکز هماهنگی داده ها ی مکانی و پ یاده سازی این شبکه باید با بهره گیری از نرم افزارها ی متن باز مناسب پلتفرم ژئوپورتال و با طراحی معماری توزیع یافته و نرم افزارهای متن باز .طراحی گردد نی در ا ژئوپورتال باید امکان جستجو، به اشتراک گذاری داده و مستندات و همچنین ایجاد نقشه های موردنظر از طریق الیه های موجود بر روی ژئوپورتال فراهم آورده شود. مقتضی است سرورهای سرویس دهنده برای تولید و انتشار سرویس های نقشه ای خود از نرم افزارهای متن بازMapServer ها و کاتالوگ سرویس های استاندارد استفاده کنند که توصیه می شود به صورت اتصال خارجی با هسته مرک زی ژئوپورتال در ارتباط باشند. با در نظر گرفتن نیاز به تعامل پذ یری سامانه های مختلف زیرساخت های داده مکانی مختلف در کشور با ژئوپورتال ملی سازمان نقشه بردار ی کشور و تبعیت از رویکردها و استانداردهای فنی مرقوم در این نوشتار، الزم است تا داده ها ی رسمی SDI بر ا ساس پروتکل ها( ی سرویس گرایی77 SOA )، و به صورت ها سی سرو( ی نمایشیWMS ) و با فراداده ها یی مبتنی بر استانداردهای فرادادهISO19115 وISO19139 تولید و به اشتراک گذارده دن شو . ضمن اینکه حق دسترسی های مختلفی توسط متولیانSDI بر اساس است یس گذار ها ی و پروتکل ها ی تواف قی توسط متولیان برای گروه ها ی مختلف کاربران تعریف و اعمال گردد. طبق پروتکل های امنیتی مورد توافق سازمان نقشه بردار ی کشور با مرکز راهبردی افتا، حق دسترسی کاربران عام استفاده کننده ازSDI به اطالعات و داده ها ی موجود در شبکه مرکز هماهنگی داده ها ،ی مکانی محدود به دسترسی به اطالعات فراداده ها ی محصوالت مکانی به همراه ها سی سرو ی نمایشی آن ها در صورت عدم منع دسترسی به اطالعات امنیتی آن ها می باشد. 5 - 2 - ساخت و انتشار وب سرویس های نمایش نقشه درMapServer در ساخت و انتشار وب سرو یس های نمایش نقشه و اطالعات مکانی باید از نرم افزارها یMapServer .استفاده شود نرم افزارها یMapSevrer سرو یس دهنده های تحت پروتکلOGC بوده و بهتر است به صورت متن باز و قابلیت توسعه و سفارش ی سازی داشته باشند. این نرم افزارها باید با استانداردهایWMS ، WFS ، WMTS وWPS تعامل داشته و بتوانند س با یستم های مد یریت پایگاه داده ها ی مختلف مانندPostGIS وOracle .و ... ارتباط برقرار کنند 5 - 1 - ساخت و انتشار سرویس های اطالعاتی فراداده در نرم افزار کاتالوگ سرویس کاتالوگ سرویس از توانایی انتشار و جستجو مجموعه یا از اطالعات توصیفی (فراداده ) داده ها، خدمات و اشیاء مربوطه پشت یبانی کند یم .فراداده در کاتالوگ ها و یژگی های منابعی را نشان دهد یم که یم تواند موردبررس،ی ارزیابی و پردازش 77 Service-oriented architecture -------- صفحهٔ بعد -------- ل فص پنجم-ارتباط ژئوپرتال با سرویس دهندگان و کاربران 12 / 45 / 2041 37 بیشتر توسط هر انسان و نرم افزار ارائه شود .کاتالوگ سرویس موردن یاز برای حمایت از کشف و اتصال به منابع اطالعات ثبت شده در یک جامعه اطالعاتی است. کاتال وگ سرو یس های متن باز با استفاده از پروتکل OGC - CSW (کاتالوگ سرویس وب )پروتکل پشتیبانی از HTTP متصل به عملیات فراداده را منتشر کرده و به درخواست استاندارد کاربران، پاسخ استاندارد یم دهند وًمعموال پاسخ ها به صورت xml می باشند. رکوردها در XML مطابق با استاندا رد است . به طورمعمول، رکوردها عبارت اند ازDublin Core ، ISO 19139 یا فرادادهFGDC ، کدگذاری شده در کاراکترهای UTF-8می باشد . هر رکورد باید شامل فیلدهای هسته خاصی :ازجمله،عنوان ،فرمت نوع (به عنوان مثال مجموعه ،داده جمع ی آور داده ها یا سرویس) (BoundingBox یک مستطیل موردنظر، یان ب شده در طول و عرض ،جغرافیایی (سیستم مرجع مختصات) لینک به یک رکورد فراداده دیگر .باشد استانداردهای رابط کاتالوگ OGC رابط،های کاربری اتصال و ها چارچوبی برای تعریف پروفا یل های موردن یاز برای انتشار و دسترسی به کاتالوگ ی ها رقومی فراداده ی برا داده ی ها ،جغرافیایی سرو یس ها و اطالعات مربوط به منابع مرتبط را مشخص کند یم . فراداده ها به عنوان و یژگی های عمومی عمل یم کنند که یم توانند از طریق خدمات کاتالوگ برای ارزیابی منابع و در بسیاری موارد درخواست یا بازیابی منابع ارجاع شده مورد پرسش قرار گیرند .خ دمات کاتالوگ از یکی از چندین زبان پرس وجو شناسایی برای پیدا کردن و بازگشت نتایج با استفاده از مدل های شناخته شده محتوا (طرح ی ها فراداده )و کدگذار ها ی پشتیبانی کند یم. 5 - 3 - پیاده سازیClearinghouse بر اساس معماری داخلی و خارجی مدل مفهومیClearinghouse در بخش قب ل معرف ی .شده است پ یاده سازی این شبکه برپا ِی نرم افزار متن باز ژئوپورتال و نرم افزارهای متن باز MapSevrer وCatalogue Service طراحی گردیده است. این پیاده سازی یم تواند با توجه به انتخاب نرم افزار اصلی سازنده ژئوپورتال و ارزیابی حجم سرو یس دهی به درخواست ی ها کاربران در دو بخش داخلی و .خارجی صورت بگیرد - در طراحی بخش داخلی؛ تمامی بخش ها ی مدیریت کاربران، سرور نقشه داخلی و کاتالوگ سرویس داخلی همراه با به کارگیری پایگاه داده داخلی نرم افزار ژئوپورتال، مدیریت قسمت های مختلف نرم افزار مانند مدیریت کاربران و غیره را می توان سامان دهی نمود. در این معماری، با به کارگیری سرور نقشه و کاتالوگ سرویس داخلی، امکان اضافه .نمودن سرویس فراداده و سرویس نمایش نقشه برای کاربران وجود دارد - در بخش خارجی راه کارهایی برای ارتباط با سرویس دهنده های تولید فراداده و نمایش نقشه خارج از فضای داخلی ژئوپورتال فراهم آورده می شود . کاربرانی که بااتصال خارجی سرویس نمایش نقشه به ژئوپورتال متصل می ،شوند می توانند اطالعات خود را در این سامانه ثبت نمایند و فراداده های اطالعاتی مرتبط با این سرویس ها را در کاتالوگ -------- صفحهٔ بعد -------- 38 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی سرویس های بااتصال خارجی به نود مرکزی ژئ وپورتال در سامانه ثبت نموده و سرویس مکانی خود را از طریق فراداده های اطالعاتی موجود در آن کاتالوگ سرویس به سامانه معرفی نمایند. در این پیاده سازی، از استانداردهای OGC برای ارائه سرویس های مکانی و از استانداردISO 19115 برای ارائه فراداده استفاده می گردد. ا ین سامانه به نرم افزارهای ایجادکننده سرویس و فراداده ها وابسته نیست و صرفاً مبتنی بر استانداردهای فوق کار می کند و هر نرم افزاری که بتواند استاندارد را رعایت نماید می.تواند اطالعات خود را در این سامانه به اشتراک بگذارد 5 - 0 - ارتباط ژئوپورتال با سرویس دهندگان و کاربران ژئوپورتال باید امکان جستجو، به اشتراک گذاری داده و مستندات و همچنین ایجاد نقشه های موردنظر از طریق الیه های موجود بر روی ژئوپورتال را فراهم کند. به منظور ایجاد بستری برای جستجو، بازیابی، دسترسی و به اشتراک گذاری داده های مکانی، بهتر است ژئوپورتال و تمام نرم افزارهای به کارگرفته شده در آن متن باز باشند و طبق معماری توزیع یافته، کاتالوگ سرو یس های سازمان ها ی متولی اطالعات مکانی به هسته مرکزی ژئوپورتال اتصال خارجی .داشته باشند همان طور که در بخش قبل تشریح گردید، در رویکرد معماری داخلی خود ژئوپورتال م ی تواند در نقش یک سرو یس دهنده ظاهر شود (مثالً باMapServer داخل خود) و سرویس های داده های مکانی و فراداده ها ی مربوط به آن ها را به دیگر کاربران ارائه کند. در رویکرد اتصال خارجی و معماری توزیع یافته، تمامی سرویس های داده های مکانی ا یجادشده درMapServer های مختلف سازمان ها ی متولی داده ها ی مکانی می توانند به عنوان سرویس ،های خارجی توسط ژئوپورتال مورداستفاده قرار بگیرند و به دیگر کاربران ارائه شوند و درواقع منابع ژئوپورتال مطابق شکل5 از سرورها ی سرو یس دهنده گروه ها ی مشارکت کننده در سطوح مختلفSDI تأم ین می گردد. سرورهای سرویس دهندهًمعموال برای تولید و انتشار سرویس های نقشه ای خود از نرم افزارهای متن باز MapServer و کاتالوگ سرویس استفاده می ،کنند. الزم به ذکر است که در این خصوص نرم افزارها ی منتخب ژئوپورتال ملی سازمان نقشه بردار ی کشور به عنوان نمونه و آموزش نحوه ن صب آن ها و راه اندازی سرویس دهندگان در مستند" راهنمای جامع راه اندازی زیر ساخت داده های مکانی سازمان نقشه برداری کشور" .تشریح شده است -------- صفحهٔ بعد -------- ل فص پنجم-ارتباط ژئوپرتال با سرویس دهندگان و کاربران 12 / 45 / 2041 31 شکل5 - ارتباط ژئوپورتال با سرویس دهندگان و کاربران ن 5 - 5 - ساختار اجرایی استقرار و پ یاده سازی نهایی سامانه در راستای پ یاده زی سا زیرساخت داده ،مکانی در سطوح مختلف ملی استانی و دستگاهی به ترتیب سازمان نقشه بردار ی کشور، سازمان مدیریت و برنامه یزی ر استان و گروه نقشه وGIS سازمانی در دستگاه ها ی اجرایی مسئولیت راهبری و هماهنگی بین دستگاه ی ها اجرایی مختلف در این سطوح و استقرار ژئوپورتا ل را بر عهده خواهد داشت. در سطح ملی، با توجه به ماده33 قانون احکام دائمی کشور، سازمان نقشه برداری کشور با توجه به جایگاه فنی و تخصصی این سازمان در پیشبرد امور ز یرساخت داده های مکانی مسئول امور مختلف هماهنگی و راهبری NSDI می باشد . در سطح استانی و در راستای پ یاده سازی زیرساخت داده مکانی در دستگاه ی ها اجرایی بر اساس الگوی استقرار SDI استانی، گروه کاری کاربران نقشه و اطالعات مکانی استان وظ ی یفه هماهنگی بین سازمان مدیریت و برنامه ر یزی استان و دستگاه ی ها استانی را با هماهنگی و به نظارت سازمان نقشه برداری کشور بر عهده دارد. در سطح دستگاهی نیز، گروهی متشکل از متخصصانSDI وGIS مسئولیت راهبری و راه اندازیSDI سازمانی را با هماهنگی و به نظارت سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان به عهده یم .گیرند ،بدین منظور راه انداز یSDI در سطوح مذکور، پس از هماهنگ ی های اولیه و تدوین برنامه عملیاتی و نقشه راه مشخص، با همکاری ز یرمجموعه های یذ ربط ادامه میابد. بنابراین استقرارSDI در سطح ملی نیازمند همکاری و -------- صفحهٔ بعد -------- 04 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی مشارکت دستگاه ها ی مادر تخصص ی و وزارتخانه ها ی مجموعه دولت در راه اندازی شبکه ملی مرکز هماهنگی داده ها ی مکانی هست .به تبع ، در این را ستا، الزم است تمامی دستگاه ها ،ی اجرایی در سطح ملی وب سرو یس های مکانی و کاتالوگ سرویس خود را ایجاد کرده و آن سرو یس ها را در ژئوپورتال ملی سازمان نقشه برداری کشور ثبت .کنند جزئیات کامل بسترهای شبکه برای راه انداز ی وب سرورها و کاتالوگ سرو یس ها در قالب مستندا ت و یلم ف های آموزشی از طریق سامانهiransdi.ncc. در دسترس عموم کاربران قرار دارد. همین برنامه عملیاتی و رعایت سلسله مراتب در حوزه زیرساخت استانی داده مکانی نیز وجود دارد و در سطحSDI استانی، الزم است همه دستگاه ی ها ،استانی وب سرو یس های مکانی و کاتالوگ سرویس خود را ایجاد کرده و آن سرو یس ها را در ژئوپورتال استانی و با نظارت سازمان نقشه برداری کشور ثبت کنند. جزئیات کامل پ یاده سازی ژئوپورتال استانی و مؤلفه ی ها آن در مستند یه ته شده در سازمان نقشه بردار ی کشور تحت عنوان" راهنمای جامع راه انداز ی زیرساخت داده ها ی مکانی در سازمان نقشه بردار ی کشور" آورده شده .است این مستند نیز از طریق سامانه iransdi.ncc. در دسترس عموم کاربران قرار دارد. در خصوص راهنمای راه انداز یSDI سازمانی نیز، دستورالعملی با عنوان" الگوی استقرار SDI سازمانی" توسط سازمان نقشه بردار ی کشو ر تهیه و در سامانه iransdi.ncc. .در دسترس عموم کاربران قرار دارد 5 - 6 - نگهداری و پشتیبانی سیستم به علت ماهیت پویای سامانه ها ی اطالعات مکانی و همچنین تأث یر تغییرات گوناگون این اطالعات در حوزه ها ی مختلف بهره بردار یSDI ، الزم است که متناسب با میزان تأث یر این تغییرات، نسبت به انجام اقدامات نگهداری و پشتیبانی اقدام نمود. با توجه به ماهیت کار، ممکن است که وظایف نگهداری بر عهده متخصصین داخل و خارج سازمانی گذاشته شود. نگهداری سامانه و اطالعات آن دارای سه جنبه می باشد: 5 - 7 - تهیه نسخه ها ی پشتیبانی داده ها ی سیستم که درواق ع به شکل وب سرو یس های اطالعاتی در سامانه در دسترس کاربران قرار یم ،گیرند باارزش تر ین بخش سامانه می باشند و بنابراین تهیه کپی پشتیبانی از داده ها و نحوه بازیابی آن ها در فضای شبکه اهمیت زیادی دارد. نسخ پشتیبان بخصوص درزمان ی که سامانه ها به عللی مانند نقص ها ی نرم افزار ،و ی یروس ها و یا بی دقتی ها دچار خرابی یا مشکل شوند، مفید یم باشند. برنامه زمان بند ،ی و استراتژی تهیه نسخ پشتیبان به میزان کارکرد سامانه حجم تولید وب سرو یس ها و روندهای تغییر داده ها .بستگی دارد -------- صفحهٔ بعد -------- ل فص پنجم-ارتباط ژئوپرتال با سرویس دهندگان و کاربران 12 / 45 / 2041 02 5 - 8 - بهنگام سازی های معمول ماهیت کاربردیSDI، دسترسی به داده ها ی معتبر و به هنگام از سازمان ها ی مختلف اجرایی و استفاده از این ،اطالعات در امور مختلف تصمیم سازی مدیریت بحران، مدیریت مح یط زیست، تخصیص منابع و غیره هست؛ بنابراین با ،توجه به ماهیت پویای اطالعات مکانی نیاز به بهنگام سازی داده ی ها موجود یا ورود داده ی ها جدید در دوره ها ی زمانی مختلف وجود.دارد این تغییرات در داده ها ممکن است در حوزه اطالعات هندسی ، اطالعات توصیفی یا فراداده این اطالعات اتفاق بیفتد ؛ بنابراین برا ی دسترسی به اطالعات به روز ،و معتبر الزم است که مالحظات در نظر گرفته شده برای نحوه ورود داده و .کنترل کیفیت آن مدنظر قرار داده شوند 5 - 1 - مستندساز ی به منظور ثبت وضعیت یا سوابق سامانه و همچنین حفظ مشخصات فنی سیستم اطالعات مکانی برای فعال یت ها و توسعه ی ها آتی، الزم است که در مراحل مشخصی از استقرار شبکه مرکز هماهنگی داده ها ی مکانی و همچنین در پایان کار مستن دات آن تهیه و تحویل داده شوند. این مستندات به افراد ذ ربط ی کمک خواهد کرد تا همگی دیدگاهی یکپارچه نسبت به وضعیت سامانه داشته باشند. ازجمله موارد ضروری در مستند کردن سیستم م توان ی موارد زیر را نام برد:  طراحی، اجرا و پ یاده سازی معماری سامانه  نیازهای کاربر ان  ط راحی انجام شده و مدل های مفهومی  راهنمای به کارگ یری سامانه  گزارش ی ها مختلف امکان سنج ی و نیازسنجی و استخراج مدل داده  برنامه ها ی توسعه و کاربردی سازی 5 - 24 - آموزش راه انداز ی سامانه ها ی زیرساخت اطالعات مکانی ممکن است همراه با بعضی تغییرات در روش های کاری کارفرما باشد ؛ بنابراین، در صورت نیاز، باید مسائل مربوط به آموزش کارکنان در رده ی ها مختلف به منظور حصول اطمینان از فعال شدن سامانه جدید پ یش بینی شود. این آموزش ها باید مکمل"راهنمای به کارگ یری سامانه" . ًاصوال در برنامه ها ی عملیاتی -------- صفحهٔ بعد -------- 01 12 / 45 / 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ها ی مکانی استقرارSDI ،در سطوح مختلف سازمان مشار کت ،کننده ضروری است دوره یی ها برای ارتقای دانش و مهارت کارکنان .برگزار نمایند 5 - 22 - کاربرد ی ساز ی و ایجاد فرایندها به منظور بهبود عملکرد سامانه ، احتمال دارد که نوآوری یا ارتقا بعضی از اجزای سامانه در طول زمان و با توجه به افزایش حجم داده ها،ی تولیدی الزم باشد. ب سته به ماهیت، نوع و حجم این تغییرات باید تصم یم گیری نمود که آیا این تغییرات جزو نگهداری سیستم تلقی شود یا خدماتی مستقل از آن .باشد نمونه یی ها از بهبود سیستم عبارت اند از  ارتقای سخت افزار  توسعه محیط ژئوپورتال و برنامه ها ی الحاقی مپ سرور و کاتالوگ سرویس  ارتق ای برنامه ی ها کاربر د ی موجود سامانه  اضافه نمودن برنامه ی ها کاربر د ی جدید و فرایندهای خودکارساز ی در ادامه فعالیت هایSDI ، مباحث کاربرد ی ساز یSDI به و کارگ یری فرایندهای مختلف تحلیل در این سامانه ،ها سرویس های برخط پردازشی، تولید انواع محصوالت مکانی و نقشه های موضوعی ازجمله اهداف و دستاوردهای سامانه- های زیرساخت اطالعات مکانی در سطوح مختلف به حساب می آید و مباحث کاربردی سازی و به کارگیری فرایندهای مختلف تحلیل در این سامانه ها از اهمیت باالیی برخوردار است. لذا این برنامه ها در سطوح مختلفSDI به طور پیوسته درحال تو سعه می باشند. از طرفی عدم وجود مستندات مشخصی جهت تولید این نرم افزارها سبب سو مد یریت شده و امکان توسعه های آتی این بسترها را ممکن است دچار مشکل کند. لذا وجود یک استاندارد مدون برای مستندسازی این نرم افزارها ، جهت تسهیل در مدیریت و ارائه آن به کاربران مختلف الزم و ضروری می باشد . بدین منظور پیوستی در انتهای این سند جهت راهنمای مستند سازی نرم افزارهای ا یجادشده در راستای توسعه زیرساخت داده های مکانی ایجاد و در بخش پیوست الف آورده شده است. از این تمپلیت می توان در جهت نظارت و کنترل این برنامه ها نیز استفاده نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بهره‌برداری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 06 12 / 5 4/ 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ی ها مکانی 6 - اجرای مدل مفهومی و بهره بردار ی ازSDI الزمه تحققSDI ،در کشورًصرفا در سایه مشارکت و همکاری همه جانبه دستگاه های اجرایی می باشد. مشارکت همراه با ایجاد باور و اعتقاد عمومی در رابطه با لزوم ایجادSDI در میان دستگاه ها و سازمان های اجرایی که متولیان و کاربران اصلیSDI محسوب می شوند، عامل بنیادی در به ثمره رساندن و بهره برداری اجرایی از بسترSDI می باشد. تعیین برنامه ها ی عملیاتی و نقشه راه اصولی و استاندارد، نخستین و ای یه پا ترین گام در ج هت استقرار و توسعه زیرساخت داده مکانی در کشور می باشد . در این بخش بر اساس مطالعات صورت گرفته در برخی کشورهای پیش رو در این حوزه و نتایج تحلیل استراتژیک این بررسی ها، موارد موردن یاز در این مسیر کهًقطعا باید در حین فازهای مختلف طراحی، اجرا و بهره بردار ی از سامانه ها ی زیرساخت داده مکانی مدنظر :قرار گیرند، آورده شده است  ایجاد باور و اعتقاد عمومی در رابطه با لزوم ایجادSDI ملی در میان متولیان و حامیان  نهادینه کردن تداوم فعال یت هایSDI ملی در نظام جامعه  اتخاذ س یاست های تشویقی، ترویجی و آموزشی به جا س ی یاست های صرًفا تکلیفی  تدوین استانداردها بر اساس نیاز و متناسب با معیارها و فعال یت های ین ب المللی  تأک ید بر تولید فراداده همراه با داده ها ی اصلی و ایجاد سرویسClearinghouse ملی  هماهنگ ساز ،ی نظام آماری برنامه ها یIT وSDI ملی با یکدیگر  جلی مشارکت و همکاری نزدیک سازمان اه ی ملی تول یدکننده اطالعات پایه  ایجادSDI های بخشی یا دستگاهی  ایجادSDI های استانی و منطقه ا ی و تعریف ارتباط آنان باSDI های بخشی و ملی  ایجادSDI مدیریت بحران  یش پ بینی و تأم ین منابع مالی مشخص و مکفی برای ایجادSDI ملی و استانی  کاهش تصد ی گری دولتی و استفاده از بخش خصوصی و دانشگاهی  اهمیت به تحقیقات و مطالعه در فعال یت هایSDI ملی و استانی و حمایت از توان علمی داخل  حمایت و تقویت توان داخلی برای تولید محصوالت تجاری فناوری اطالعات مکانی  شفاف ساز ی شرایط برای به اشتراک گذار ی داده ها ی مکانی -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست ۳۱ ۱۴۰۳/۰۵ ۳۷ ۷- منابع ۱) راهنمای جامع راه‌اندازی زیرساخت داده‌های مکانی سازمان نقشه‌برداری کشور نگارش ۱/۰- سازمان برنامه و ۲ الگوی استقرار آ(51 استانی, نگارش ۰۱/۰ سازمان برنامه و بودجه کشور سازمان نقشه‌برداری کشور-۱۳۹۹ ۳) الگوی استقرار آ(51 سازمانی, نسخه نهایی, سازمان برنامه و بودجه کشور سازمان نقشه‌برداری کشور-۱۳۹۶ ۳ فاز مطالعاتی ایجاد زیرساخت ملی داده مکانی (#8101) ایران» سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور- ۱۳۸۵ ۴) شرح خدمات تدوین دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده‌های مکانی. سری دستورالعمل‌های همسان نقشه‌برداری ۱۱۹ ۵) رضایی زهراء ملک محمدرضا. تکامل تدریجی سامانه‌های اطلاعات مکانی به سمت نسل سوم زیرساخت داده مکانی با رویکرد کاربر محوری. نشریه علمی ترویجی مهندسی نقشه‌برداری و اطلاعات مکانی. ۱۳۹۴: ۶ (۴) :۲۳-۳۴ 1۰ 10061۵100 1۳۵۳6 امک ,2020 ,۳0۹00 اعقطاممط ر6 ,00001310 و000 /حاع 0 0 /ع م00 ۵01 ‎ ۵۹:// -------- صفحهٔ بعد -------- 08 12 / 5 4/ 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ی ها مکانی 8 - )پیوست الف الگوی تدوین و ارائه نرم افزارها ی مرتبط با زیرساخت داده ی ها مکانی در برنامه ها ی راهبردی استقرارSDI در سطوح مختلف، مباحث کاربردی سازی و به کارگیری فرایندهای مختلف تحلیل در این سامانه.ها از اهمیت باالیی برخوردار است به منظور پرهیز از دوباره کاری و هدررفت منابع مالی کشور در پروژه های استانی و ملی ، الزم است فناوری های مدون شده در بستر زیرساخت داده های مکانی با پیروی از وحدت رویه، امکان تعمیم و بازاستفاده توسط سایر ذینفعان در کشور را دارا باشند. برای دست یابی به این هدف ضروری است، ت ی مام زبان ها و مح ی ها طی ی کار برنامه یسی نو از تکنولوژ ی متن باز برخورد ار بوده و یا ات ی جزئ کد نو یسی سامانه به طور کامل ارائه گردند . در صورت عدم امکان رعایت این امر، می بایست از سازمان نقشه برداری کشور استعالم شود. همچنین در این خصوص الزم است کارفرمایان در رابطه با مالکیت کامل کارفرما نسبت به محصول تولیدی و مجاز بودن به بازانت شار آن به سایر دستگاه های اجرائی دولت ، مجری توسعه نرم افزاری زیرساخت داده های مکانی را توجیه و تفهیم نم وده و در شرح خدمات قرارداد فیمابین قید نمایند. وجود استاندارد مشخص و راهنمای کاربردی در راستای مستندسازی این نرم افزارها ، جهت تسهیل در مدیریت و ارائه آن به کاربران مختلف الزم و ضروری می باشد .ین بد منظور این قالب جهت راهنمای مستند سازی نرم افزارهای ا یجادشده در راستای توسعه زیرساخت داده های مکانی ا یجادشده است. الزم است از این قالب در جهت تنظیم شرح خدمات پیاده سازی سامانه ها و همچنین نظارت و کنترل این برنا مه.ها استفاده شود این سند بر اساس الگوی مستندساز ی نرم افزارهای"رافائل دور ید شا73 " که در سال2323 ا یجادشده است، تنظیم .گردیده است بر اساس این قالب، هر سند نرم.افزاری شامل سه قسمت اصلی است 3 . پیش نیازها و پیش زمینه های مرتبط 2 . بررسی اجمالی نیازمندی ها 7. اقدامات اجرایی 2 - پیش نیازها و پیش زمینه های مرتبط در این قسمت، مواردی که کاربر بالقوه باید با آن ها آشنا باشد و از قبل چه چیز هایی را باید بداند توضیح داده می شود. عالوه بر این موارد ی را که توسعه دهندگان برای درک بیشتر باید با آن ها آشنا باشند توضیح می د.هد 73 - Raphael Dürscheid -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست 12 / 45 / 2041 01 1 -بررس ی اجمال ی نیازمندی ها نیازمندی های نرم افزار ی سیستم را از منظر رابط ها تعریف می .کند آن ها به بخش های ذیل تقسیم یم:شوند  رابط های کاربری  رابط های فنی  رابط های زمان اجرا و محدودیت ها 3 - مراحل کاری مستند سازی یک دیدگاه جعبه سیاه از نرم افزار و محی طی که در آن اجرا می شود، ایجاد می.نماید همه سامانه های مرتبط را شناسایی و معرفی می .کند درنها یت داده هایی که در سیستم درحال توسعه مبادله می شود را مشخص می.نماید تمام موارد فنی در این ،قسمت فهرست می:شود  تشریح راهبرد (خالصه و توض حی کوتاه ی از ها ده یا و اه داف اساس)ی  زیرساخت سخت افزار و نرم افزار ی  فن های ی آور به کاررفته- س یستم های عامل - یان م افزار - پا یگاه های داده - زبان ی ها برنامه نو یسی  شرح مراحل نصب به صورت مرحله به مرحله  نحوه راه اندازی نرم افزار بعد از نصب  تشریح کامل معماری سیستم  تجز هی استات یک سی ستم به اجزا و نمایش روابط آن ها  شرح کتابخانه و ها نرم افزارها ی مورداستفاده  مشخص نمودن سی ستم بر اساس ی نما UML System Context (سنار ی وها ی انتخاب ی با استفاده از نمودارها ی ی توال، تی فعال ای ارتباطات UML مستند می گردند) مشابه شکل6 -------- صفحهٔ بعد -------- 54 12 / 5 4/ 2041 دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده ی ها مکانی شکل6 - UML System Context  لزوم بر خوردار بودن تمامی زبان ها و محیط های کاری برنامه سی نو ی از تکنولوژی متن باز و تشریح کامل جزئیات کد نویسی سامانه  تشریح محدودیت های معماری  تشریح کامل رابط ی ها کاربر ی (تشریح اینکه کاربر چگونه با سیستم تعامل )کند  ،آموزش نحوه عملکرد سامانه عملگرها، ماژول ها و خط اهای احتمالی به عنوان راهنمای استفاده .کاربران در این قسمت  تصمیمات طراحی  مستندساز ی تصمیمات مربوط به طراحی نرم افزار  می توان تصمیمات کسی که درحال توسعه بیشتر این نرم افزار است یا کسی که در آینده از آن استفاده می کند و ممکن است بخواهد در مورد آن بداند را بال دن کرد .این کار ًاحتماال موجب صرفه یی جو در وقت آن و ها یا روشن شدن انتظارات می شود. م توان ی آن ها را به عنوان یک فهرست یا هر چیز دیگری ایجاد نمود. مواردی که باید در نظر گرفت، به شرح زیر می باشند:  چالش دقًیقا چیست؟  چرا به معماری مربوط می ؟ شود  تصمیم چه پیام دهایی دارد؟  کدام محدود یت ها را باید در نظر داشت؟  چه عواملی بر تصمیم یر تأث یم گذارد؟  کدام فرض انجام شده است؟ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست 12 / 45 / 2041 52  چگونه توان یم آن مفروضات را بررسی کرد؟  کدام خطرات پیش رو است؟  کدام گز ینه های جایگزین در نظر گرفته شده است؟  هرکدام چگونه قضاوت می ؟ شود  کدام گز ینه ها ًعمدا حذف شده است؟  چه کسی تصمیم گرفته است؟  این تصمیم چگونه توجیه شده است؟  چه زمانی تصمیم گرفته شده است؟  تشریح کامل ن ی ما توزیع و گسترش75  این نما محیطی را که سیستم در آن اجرا می شود را توصیف کند یم .این نما توزیع فیزیکی سیستم یا اجزای سخت افزار ی که نرم افزار را اجرا کند یم را توصیف کند یم .این یا ستگاه ی ها ،کاری پردازنده ها، توپولوژ ی ها ی شبکه و کانال و ها همچنین سایر عناصر محیط سیستم فیزیکی را مستند یم کنند.  تشریح کامل استراتژی تست  با توجه به اهمیت عملکرد سامانه ها، تست ها و ارزیابی های مختلفی که توسط کاربران م ختلف بر روی سامانه موردنظر انجام شده است تشریح می گردد. این آزمون ها می تواند شامل عملکرد بر اساس تعداد کاربران هم زمان سامانه، زمان اجرای تحلیل های مختلف و از این قبیل آزمون ها باشد. در این قسمت محیطی که تست در آن انجام شده است و یا داده هایی که تست بر رو ی آن ها انجام شده است تشریح می.گردد  تشریح اقدامات امنیتی سامانه  با توجه به اهمیت موارد امنیتی در تولید نرم افزارها در توسعه زیرساخت داده های مکانی الزم است تا اقدامات امنیتی انجام شده در راستای تولید نرم افزار به طور کامل تشریح گردد. در صورت داشتن گواهی افتا، اقدامات انجام گرفته در راستای دریافت این گواهی در این قسمت توضیح داده خواهد شد. عالوه بر این، اگر تست های نفوذ بر روی سامانه انجام شده است، خطاهای اعالم شده در تست های نفوذ و نحوه برطرف نمودن آن ها تشریح می.گردد 75 - Deployment view -------- صفحهٔ بعد -------- 4۵۳ ۳۱ ۱۴۰۳/۰۵ دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده‌های مکالی -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ آ0 3۳۵۱ :15۱20 3000۲69 فدد ۲۵۶ ب اب 2 ۳621۶ 107۳ 1۹۳۷۱۲۲10۹5 ب ب 6 12 [0212؟ 06-12-53 :۳۵1۵۵ ۵۹۲ 1 2۱1۵۲ 271082720۳16 [۵ ۲121100 6 ل20 [2ع0301ع1 ‎٩۲‏ 10 1۸7 5 160۷10016۲ 40 1۷151010ع06 اک [2ع301 160 01 16021601 6 ل20 [۵ع1 1201 01 1602716۵۲ |0۸1۲۵) ۸5 ۷0 1۳ 2023 -------- صفحهٔ بعد -------- ای ن دستورالعمل ب ا عنوان«دستورالعمل ایجاد زیرساخت داده های مکانی »در قالب شش فصل با هدف ارائه خط ی مش و مشخصات فن ی ،الزم سعی دارد دی دگاه مشتر ک و نقشه راه مشخص ی را در خصوص ا ی جاد ز ی رساخت داده م ی ان ک به وجود آورد. تمام ی نهادها ی اجرا یی ، دانشگاه ی ، دانش ی بن ،ان بخشها ی خصوص ی و غ ی ره با استناد به ا ی ن دستورالعمل و تبع ی ت از خط ی ها ی مش مشخص و ی فن ،آن الزم است اقدام به استقرار ز ی رساخت داده ی ان کم در سطوح مختلف بخش ی ، شهر ی ،استان ی ، منطقه یا ی و غ ره بنما ند ی.