معلونت برفامه‌ریزی و نغفارت راهبردی ربیس جمهور

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ابران معلونت برفامه‌ریزی و نغفارت راهبردی ربیس جمهور اهنمای انباشت مواد باطله رآاهمای اآنباست مواآد باعفته در فشریه شماره ‎۵۵٩ معاونت نظارت راهبردی وزارت صنعت, معدن و تجارت امور نظام فنی معاونت امور معادن و صنایع معدنی دفتر نظارت و بهره‌برداری معادن و1۱ ۱۵3 ۱۳۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ریاست جمهوری معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور کرت ۱۳۹۱/۱۱/۳۲۲۳ موضوع : راهنمای آنباشت مواد باطله در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و ماده (1) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی- مصوب سال ۱۳۵۲ و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویبنامه شماره ۹ مورخ ۱۳۳۰ هیأتن محترم وزیران)» به پیوست نشریه شماره ۵۵۹ امور نظام فنی, با عنوان «راهنمای انباشت مواد باطاه در واحدهای کافه آرابی و فر آوری» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعایت مفاد این ضابطه برای دستگاه‌های اجرایی مشاوران» پیمانکاران و سایر عوامل ذی‌نفع نظام فنی و اجرایی. در صورث نداشتن ضوابط معتبر برهتر. از تاریخ ۱۳۹۱۹۱۳/۹ اجباری است. 0 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی برجسته مبادرت به تهیه این نشریه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه از این‌روء از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و انشسکال فشی مراتب را به صورت زیر گزارس فرمایید: (- سماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۳ ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان مت ن اصلاح نسده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۰-5 نضانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این آمور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نضانی برای مکاتیه : تهران, میدان بهارستان» خیابان صفی علیشاه» معاونت برنامه‌ریزی و نظارت وا تنم اس با اد ,و۳۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره۴۲۳۳۹/ ات ۳۳۴۹۷ هه مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات وزیران) به کارگیری معیارهاء استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام شده طرح‌ها را مورد تاکید جدی قرار داده است و این امور به استناد ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه و نظام فنی اجرایی کشور وظیفه تیه و تدوین ضوابط و معیارهای فنی طرحهای توسعه‌ای کشور را به عهده دارد. صنعت معدنکاری با نگاه توسعه پایدار همواره در تلاش برای ایجاد موازنه بین عوامل فنی» اقتصادی» اجتماعی و زیست محیطی بوده است. دفع باطله‌های حاصل از کانه‌آرایی و فرآوری مواد معدنی به لحاظ طبیعت عملیات معدنکاری» نوع مواد معدنی» روش فرآوری و حجم پسماندهای معدنی از مسایل مهم عملیات معدنی به حساب می‌آید. باطله‌های فرآوری موادی هستند که پس از بازیابی کانی‌های دارای ارزش اقتصادی از کانسنگ‌های معدنی باقی می‌مانند. این مواد بر حسب فرآیند دانه ریز یا دانه درشت هستند و با توجه به نوع مواد معدنی و روش فرآوری ترکیب شیمیایی و فیزیکی آن‌ها نشریه حاضر با عنوان "راهنمای انباشت باطله و مواد زاید در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری" در راستای اهداف وزارت صنایع و معادن و در چارچوب برنامه تهیه ضوابط و معیارهای معدن تهیه شده است. مجموعه حاضر اطلاعات جامع و مناسبی در مورد دسته‌بندی انواع باطله‌های معدنی, معیارهای لازم در مکان‌یابی محل سدهای باطله و انباشت مواد زاید و نحوه انتقال آن‌ها به محل‌های انباشت را ارایه می‌دهد. با همه‌ی تلاش انجام شده قطعا هنوز کاستی‌هایی در متن موجود است که ان‌شاءا... کاربرد عملی و در سطح وسیع این نشریه توسط مهندسان موجبات شناسایی و برطرف نمودن آن‌ها را فراهم خواهد نمود. در پایان» از تلاش و جدیت جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان امور نظام فنی همچنین جناب آقای مهندس وجیها... جعفری مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی بخش معدن کشور در وزارت صنایع و معادن» کارشناسان دفتر نظارت و بهره‌برداری معادن و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این نشریه, تشکر و قدردانی می‌نماید. امید است شاهد توفیق روزافزون همه‌ی این بزرگواران در خدمت به مردم شریف ایران اسلامی باشیم. معاون نظارت راهبردی دی ۱۳۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل راهنمای انباشت مواد باطله در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری(نشریه ‎)۵۵۹٩ مجری طرح آقای وجیه‌ا... جعفری معاون آمور معادن و صنایع معدنی - وزارت صنایع و معادن اعضای شورای عالی خانم فرزانه آقارمضانعلی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری ‏ کارشناس آرشد مهندسی صنایع آقای بهروز برنا سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور کارشناس مهندسی معدن آقای وجیه ا... جعفری وزارت صنایع و معادن کارشناس مهندسی معدن آقای عبدالعلی حقیقی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری ‏ کارشناس ارشد زمین‌شناسی آقای عبدالرسول زارعی وزارت صنایع و معادن کارشناس ارشد زمین‌شناسی آقای ناصر عابدیان سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور کارشناس آرشد مهندسی معدن آقای هرمز ناصرنیا سازمان نظام مهندسی معدن کارشناس ارشد مهندسی معدن اعضای کار گروه فرآوری آقای احمد امینی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور کارشناس ارشد مهندسی فرآأوری مواد معدنی آقای عبدالعلی حقیقی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری ‏ کارشناس ارشد زمین‌شناسی آقای علیرضا ذاکری دانشگاه علم و صنعت دکترای مهندسی متالورژی آقای بهرام رضایی دانشگاه صنعتی امیر کبیر دکترای مهندسی فرآوری مواد معدنی خانم فرشته رشچی دانشگاه تهران دکترای مهندسی متالورژی اعضای کارگروه تنظیم و تدوین ُقای مهدی ایران‌نزاد دانشگاه صنعتی امیر کبیر دکترای مهندسی فرآوری مواد معدنی آقای عبدالرسول زارعی وزارت صنایع و معادن کارشناس آرشد زمین‌شناسی آقای بهزاد مهرابی دانشگاه تربیت معلم دکترای زمین‌شناسی اقتصادی اعضای گروه هدایت و راهبری پروژه خانم فرزانه آقارمضانعلی رئیس گروه امور نظام فنی آقای علیرضا فلسفی کارشناس عمرآن آمور نظام فنی آقای علیرضا غیائوند رئیس گروه ضوابط و معیارهای معاونت امور معادن و صنایع معدنی -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب فصل اول- دسته‌بندی باطله‌ها در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری ۱- ۱- آشنایی و ۱۳ ۲-۱- انواع باطله در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری ۳ ۱-۲-۱ انواع باطله‌های معدنی ۱۳ ۲-۲-۱- گروه‌بندی بر اساس فرآیندهای مختلف فرآوری ۳ ۳-۲-۱- گروه‌بندی بر اساس نوع آلایندگی و اثرات زیست‌محیطی ۵ ۳-۱- روش‌های تصفیه با استفاده محدد از باطله و پساب‌های معادن و کارخانه‌های فرآوری یا ۱-۳-۱- روش‌های حذف سیانور حاصل از عملیات فروشویی را ۲-۳-۱- روش‌های تصفیه پساب‌های اسیدی در معادن ک را ۳-۳-۱- روش‌های حذف فلزات سنگین ۱ ۴-۱- روش‌های انباشت باطله و مواد زاید ی ۱-۴-۱- طبقه‌بندی محل‌های انباشت باطله یور ری وی رید ۱- ۲- آشنایی رر ره ۲-۲- عوامل موثر در انتخاب روش‌های انباشت باطله 9 مواد زاید ۱۵ ۳۲- روش‌های ارزیابی اثرات زیست‌محیطی را ۱۵ ۱- ۳- آشنایی و و ۱۳۹ ۲-۳- استانداردهای جهانی سدهای باطله ۳۱ ۱-۲-۳- طراحی ها ۲-۲-۳- ساخت و ۳ ۳-۲-۳- نظارت اه ۳-۳- انتخاب محل و طراحی ۳۱ ۱-۳-۳ ارزیابی اولیه ۱۳۳ ۲-۳-۳ تحقیقات و ارزیابی دقیق ۳۳ ۴-۳- عوامل موثر در تعیین مشخصات محل انباشت باطله‌های فرآوری رها ۱-۴-۳ ملاحظات فیزیکی نظیر ححجم و سطح مورد نیاز برای احداث تحجهیزات یی رها -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۳- طراحی و احداث سدهای باطله و محل‌های انباشت مواد زاید سس ۱۳۳ ۱-۵-۳- طراحی سدها و مکان‌های انباشت باطله . سس ۱۳ ۲-۵-۳- ضوابط طراحی سدها و مکان‌های انباشت باطله سس ۱۳۳ ۶-۳- ملاحظات فنی پیرامون انتخاب محل و طراحی مکان‌های ذخیره و انباشت باطله ... ۲۷ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ دسته‌بندی باطله‌ها در واحدهای کانه آراینی و فر آوری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- دسته‌بندی باطله‌ها در واحدها یکانه‌آرایی و فرآوری ۳ ۱-۱- آشنایی باطله‌های فرآّوری, موادی هستند که پس از بازیابی فلزات و یا کانی‌های غیرفلزی از کانسنگ‌های معدنی باقی می‌مانند. این مواد می‌توانند بر حسب فرآیند. دانه ریز یا دانه درشت باشند و با توجه به نوع مواد معدنی و روش فرآوری» ترکیب شیمیایی و فیزیکی آنها متفاوت است. بر این اساس» نحوه مدیریت باطله‌های فرأوری به ترکیب شیمیایی و فیزیکی باطله‌هاء محل کارخانه فرأوری و عوامل دیگر بستگی دارد. رایج‌ترین و پرهزینه‌ترین روش دفع باطله‌هاء استفاده از سدهای باطله است. سدهای باطله با هدف نگهداری و کنترل انباشت مواد باطله و در صورت امکان از خود باطله‌ها ساخته می‌شوند. این سدها ویژگی‌های مشترکی با سدهای ذخیره آب دارند و در بسیاری از موارد با هدف نگهداری آب (آب حاصل از باطله و یا آب محافظ و پوشش باطله‌ها در برابر فرسایش) طراحی و احداث می‌شوند. در هر حال تفاوت‌هایی نیز بین این دو نوع سد (باطله و ذخیره آب) وجود دارد» که از آن جمله می‌توان طراحی و ساخت یکباره سدهای ذخیره آب و در مقابل ساخت مرحله‌ای سدهای باطله در سال‌های متوالی را ذکر نمود. ۲-۱ انواع باطله در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری ۱-۲-۱ انواع باطله‌های معدنی اصطلاح باطله‌های معدنی" شامل آن دسته از مواد زمینیء خاکی و بقایای مرتبط با فرآیند فرآوری است که از مراحل مختلف معدنکاری اعم از استخراج, فرآوری و ذوب حاصل می‌شوند. اگرچه این باطله‌ها اساسا از تجمعات کانه‌هایی هستند که به طور طبیعی تشکیل می‌شوند ولی در رده مواد با درجه هتروژن بالا طبقه‌بندی می‌شوند. مواد تشکیل دهنده باطله در طی عملیات معدنی به شرح زیر هستند: الف- روباره معدنی: روباره معدنی " آن بخش از مواد است که به منظور دسترسی به ماده معدنی و باز کردن معدن برداشت می شود. از جمله نکات مرتبط با نگهداری بخشی از این باطله‌ها ملاحظاتی است که در رابطه با طراحی شیبء پایداری مناسب ساختار دپوی آن‌ها و کنترل جریان آب به منظور جلوگیری از فرسایش ساختار باطله‌ها و نفوذ ترکیب‌های مضر تولید شده به درون زمین, ب- کانسنگ کم ارزش: کانسنگ کم ارزش" به موادی گفته می‌شود که عیار کانی با ارزش در آن‌ها پایین بوده و به عنوان سنگ باطله در محل خاصی آانباشت می‌شود. این امر تا زمانی که استفاده از این مواد اقتصادی محسوب شود ادامه می‌یابد و پس از آن با انجام عملیات فرأوری مورد بهره‌برداری مجدد قرار می‌گیرد؛ ۵5 ۸/116 | 270 3 -------- صفحهٔ بعد -------- 3 راهنمای انباشت مواد باطله در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری پ- باطله حاصل از کارخانه فرآوری: این باطله‌ها" شامل موادی است که پس از جداسازی کانی با ارزش در کارخانه کانه‌آرایی به عنوان مواد فاقد ارزش اقتصادی تلمبار می‌شوند. این مواد در اغلب موارد به صورت دوغاب و همراه با آب هستندء به طوری که می توان آن‌ها را توسط پمپ منتقل کرد. البته به دلیل اهمیت آب در فرآیندهای کانه‌آرایی و کمبود آب در بیشتر مناطق معدنی سعی می شود تا حد امکان, آب همراه مواد باطلهء جداسازی شده و به مدار فرآوری بازگردانده شود. معمولا باطله‌های کارخانه‌های فرآوری دارای ۳۰ تا ۵۰ درصد مواد جامد هستند که بعد از عبور از تیکنرها این نسبت به ۵۵ تا ۷۵ درصد می‌رسد و باطله دورریزء دارای بیش از ۷۵ درصد جامد است. باطله‌های به دست آمده با کمترین مقدار رطوبت را می‌توان دپو و یا به عنوان پرکننده فضاهای خالی در معدنکاری زیرزمینی استفاده کرد. توزیع دانه‌بندی باطله‌ها به خصوصیات کانسنگ و نوع فرآیندهای پرعیارسازی مورد استفاده در فرآوری کانی بستگی دارد؛ ت- کانسنگ به جا مانده از فروشویی توده‌ای: نوع دیگر باطله‌های معدنی, کانسنگ‌های به جا مانده از فروشویی توده‌ای است که از لایه‌های روی هم قرار گرفته کانسنگ خرد شده تشکیل شده است. در زیر این لایه‌هاء فونداسیونی چند لایه قرار دارد که از گراول» ماسه و یک لایه پلاستیکی (به منظور جلوگیری از نشت و هدر رفتن محلول فروشویی و همچنین زهکشی محلول غنی شده استفاده می‌شود) تشکیل شده است. هدف از زیرسازی (پی) این است که از ورود محلول‌های حاصل از فروشویی به آب‌های سطحی و زیرزمینی جلوگیری شود؛ ث- سرباره: به باطله‌ها و گرد و غبارهای" حاصل از ذوب مواد که به منظور ایجاد محصولی خالص و حذف ناخالصی‌ها صورت می‌گیرد. سرباره گفته می‌شود. ۲-۲-۱ گروه‌بندی بر اساس فرآیندهای مختلف فرآوری متناسب با نوع فرآیند کانه‌آرایی» روش‌های مختلفی برای انباشت مواد باطله به‌کار می‌رود. هر چند در همه روش‌ها مساله انباشت مواد زاید حایز اهمیت است. ولی با توجه به مسایل زیست‌محیطی, روش‌های شیمیایی توجه بیشتری را نسبت به روش‌های فیزیکی به خود معطوف می‌کنند. در جدول (۱-۱) انواع فرآیندهای فرآوری و باطله‌های حاصل از آن ارایه شده است. ۳8 4 ۰.1۵۵ 5 -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول- دسته‌بندی باطله‌ها در واحدها ج روباره و مواد انباشتی برای فرآأوری مستقیم (مانند روش فروشویی توده‌ای) ۳-۲-۱- گروه‌بندی بر اساس آلودگی زیست‌محیطی ناشی از فء - آلودگی فیزیکی. آلودگی شیمیایی مهم‌ترین» نوع زهکش شده از معدن, در آب‌های زر آلودگی‌های فیزیکی از فرآیندها: می‌شوند. جدول (۲-۱)» طبقه‌بندی انو ی کانه‌آرایی و فرآوری ول ۱-۱- انواع باطله‌های کانه‌آرایی بر اساس ذرات جامد با تنوع شکل و مرطوب پا فاقد رطوبت مواد معدنی با شکل و محدوده دانه‌بندی نسبتا درات جامد با تنوع شکل مرطوب یا خشک مواد معدنی با شکل و محدوده دانه‌بندی نسبتا باطله‌های مرطوب و معمولا کم عیار همراه مواد شیمیایی مصرفی در فرآیند فلوتاسیون باطله‌های مرطوب کم عیار به همراه مایعات و مواد نوع آلایندگی و اثرات زیست‌محیطی الیت‌های معدنی معمولا" به دو زیر گروه تفس رزمینی از طریق آب‌های نفوذی و سایر مو ی فیزیکی مانند تولید گرد و غبار جامداد اع باطله‌های کانه‌آرایی بر اساس نوع آلایند سس دانه‌بندی باطله مواد دانه درشت در آبعاد سانتی‌متر و کلوخه‌هایی تا ابعاد یک متر ذرات جامد با دامنه ابعادی مختلف از چند میلی‌متر تا چند صد میکرون ذرات جامد.ء بیشتر ذرات دانه درشت در محدوده‌های چند صد میکرون ذرات جامد. بیشنر ذرات دانه درشت (در حد سانتی‌متر و میلی‌متر) ذرات با دامنه ابعادی مختلف (معمولا چند صد تا چند میکرون) ذرات ریز دانه (غالبا کوچک‌تر از ۷۵ میکرون) باطله‌های جامد با دانه‌بندی مختلف بسته به روش فروشویی (محدوده ابعادی چند صد میکرون گاهی تا کوچک‌تر از میکرون) بسته به نوع فرآیند بالادست با دانه‌بندی متنوع یم می‌شوند: اد شیمیایی 9 یا به صورتث خاک آلوده شده صورت ت معلق در آب و تخریب و فرسایش زمین ناشی گی را نشان می‌دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۱- روش ها حذف و یا کنترل | ۱-۳-۱ روش روش‌های حذه 9 روش‌های ۵ - روش‌های اکسیداسیون با پر جدول ۲-۱ زهاب‌های اسیدی ((۸۸11) پساب‌های حاوی مواد شیمیایی خطرناک گرد و غبار مواد معدنی ی تصفیه با استفاده م آلاینده‌های شیمیایی در باه بن سه گروه باطله به شرح زی های حذف سیانور حاصل سیانور عبارتند از: ی (خودبه‌خود)؛ بیزیکی حذف سیانور نظیر رون راهنه انواع باطله‌های کانه‌آرایی بر اسابر مهم ترین منابع باطله فرآوری کانسنگ طلا و فلزات پساب‌های واحد آب‌گیری یا فلوتاسیون و فروشویی تقریبا تمام واحدهای کانه‌آرایی به ویژه جدد از باطله و پساب‌های لله‌های فرآوری نظیر سیانورء پسا آرایه می‌شوند. از عملیات فروسویی مل فرایندهای سولفوری» کلرینا و خنتی‌سازی میکروبی. نوع آلایندگی سمیت (بازیابی اخنتی‌سازی) آسیب‌رسان است و بسته به نوع ماده آلاینده سمی یا غیر سمی آسیب‌رسان و مخرب بسیار سمی و مخرب باید از انتشار آن جلوگیری شود. می‌تواند هریک از آلودگی‌های فوق را دارا باشد و در صورت بی‌ضرر بودن تا حد امکان نباید در معرض دید معادن و کارخانه‌های فراوری یق‌سازی» روش غشایی و روش استخراج با حلا سیون قلیایی» اکسیداسیون با پراکسیدهیدروز ای 8 ای -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول- دسته‌بندی باطله‌ها در واحدها یکانه‌آرایی و فرآوری ۷ هدف اصلی از روش‌های خننی‌سازی و کنترل آن است که لایه‌های اسیدی یا قلیایی به گونه‌ای هدایت شوند که در نتیجه آن تولید اسید و انتقال آن کمتر و تولید مواد قلیایی به بیشترین مقدار خود برسد. روش‌های یاد شده در سیستم‌های مختلف انجام می‌شوند., که در زیر به آن‌ها اشاره می‌شود. - سیستم‌های تصفیه فعال؛ - کانال‌های آهکی باز؛ - میکروار گانیزم‌ها؛ - روش‌های تصفیه غیر فعال؛ - تصفیه بیولوژیکی بر پایه باکتری‌های احیاکننده سولفات‌ها؛ - سیستم‌های تالاب؛ - دیوارهای بیوراکتیو (واکنشی). ۳-۳-۱- روش‌های حذف فلزات سنگین روش‌های حذف فلزات سنگین به دو دسته کلی روش‌های شیمیایی و فیزیکی تقسیم می‌شوند: - رسوب‌دهی شیمیایی شامل رسوب‌دهی هیدروکسیدی و سولفیدی؛ - روش الکتروشیمی و رسوب‌دهی الکتروشیمیایی. ب- روش‌های فیزیکی مورد استفاده برای حذف فلزات سنگین عبارتند از: - تبخیر (در مقیاس آزمایشگاهی)؛ - فیلتراسیون؛ - جذب توسط رزین‌های تعویض یونی؛ - حذف به وسیله فری هیدریت‌های اصلاح شده؛ - استفاده از جاذب‌های طبیعی, نظیر زغال‌سنگ فعال‌شده» پوست کاج» ذرات شن با پوشش اکسید آهنء ساقه گندم (کاه) و - روش‌های بیولوژیکی شامل استفاده از باکتری احیاکننده سولفات, جداسازی بیومغناطیسی و غیره؛ در جدول )۳۳۱) انواع روش‌های معمول انباشت باطله آورده شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ خشک‌کردن دوره‌ای (۵ 1۲۱۱ ع۱۱1)) انباشت مواد ته‌نشین شده مرکزی 6 1۱۱ ۲۱1۲۵۱ (70)) ک؟؟ک ( 160051000 0۹5ع500200) (100051110 11900521 -۲0) پر کردن خمیره‌ای پر کردن ماسه‌های هیدرولیکی ی ؟ ۱-2-۱ طبقه‌بندی محل مکان‌های انباشت مواد باطله : می‌شوند. بر اساس طبقه‌بندی مکان المللی هر محل ذخیره یا انبان فرآیندهای عملیاتی و معیارهاء سم جدول ۳-۱- انواع روش‌های انباشت باطله شامل سیستمی متشکل از انبارها یا سلول‌های ذخیره است که در آن یک لایه نازک از باطله مرطوب بر روی باطله‌هایی که قبلا در اثر گرما و با گذشت زمان سطوح مناسب آب‌گیری شده‌اند. قرار می‌گیرند. این روش تنها برای مناطق گرم و خشک با میزان تبخیر زیاد مناسب است. باطله خشک شده ممکن است برای ساخت دیواره‌ها مورد استفاده قرار گیرد. مزایایی است از جمله اینکه هنگام تخلیه مواد به صورت مخروطی انباشست می‌شوند و محل کمتری را نسبت به باطله‌های دیگر اشغال می‌کنند. همچنین این روش میزان سطح آب‌گیری را کاهش داده و بنابراین هزینه ساخت و نگمداری سد کاهش می‌یابد. ضمن اینکه به علت عدم نیاز به افزایش دیواره در زمان‌های متوالی هزینه‌های عملیاتی نیز کاهش می‌یاید. میزان آب موجود در مواد باطله بسیار کم و ناچیز است. برای دستیابی به چنین باطله‌ای, پالپ حاصل شده از مرحله تیکنر توسط فیلثرهای فشاری یا مشابه آن نیز آب‌گیری می‌شود تا میزان آب موجود در باطله به حداقل ممکن برسد. از مزایای این روش جابه - در این روش پالپ خروجی از کارخانه به داخل آب حمل و تخلیه می‌شود. ته‌نشینی مواد حین حمل درون آب باعث تشکیل لایه‌هایی با تراکم کم زیر سطح آب می‌شود. از مزایای این روش محافظت از تاثیرات منفی زیست‌محیطی باطله‌های سولفیدی است. همچنین از مزایای دیگر این روش جلوگیری از تولید گرد و غبار در محیط است. در این روش ترکیبی از باطله‌های ریز و درشت با یکدیگر مخلوط شده تا مخلوطی با قابلیت جابه‌جایی مناسب حاصل شود. این دیواره‌های سدها است. در این روش مواد تا بیش از ۷۵ درصد آب‌گیری شده (با روش‌های وزنی) و سپس عمدتا توسط پمپ‌های پیستونی به زیر زمین این روش زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که باطله وارد سیکلون شده و تحت عملیات سیکلون, ذرات ماسه و نرمه از یکدیگر جدا سنگ‌های خشک شامل سنگ‌های زاید. ماسه‌های سطحی, قلوه‌سنگ‌ها یا باطله‌های خشک شده است. های انباشت باطله معدنی و فراوری به سه دسته مکان‌های روی زمین» زیر زمین و زیر آب (مطابق جدول ۳-۱) تقسیم های انباشت باطله با توجه به خطرات یا آسیب‌های مرتبط با تخریب آن و بر اساس استانداردهای بین مت باطله در گروه خاص خود قرار می‌گیرد. برای هر گروه» مطالعات تفصیلی و توجیه‌پذیری طراحی, بازسازی ویژه و متغیری وجود دارد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- دسته‌بندی باطله‌ها در واحدها یکانه‌آرایی و فرآوری ۹ جدول ۶-۱- طبقه‌بندی مکان‌های انباشت باطله بر حسب موقعیت قرارگیری مواد انواع مکان‌های ملاحظات (شامل مزایا و معایب) متداول‌ترین روش دفع مواد زاید در فعالیت‌های معدنی است در صورت اجرای موفق طراحی» ساخت و عملیات دفع باطلهء سطح اشباع آب زیرزمینی تا حد زیادی پایین می‌رود و ضمن افزایش ارتفاع سدء محافظت ساختاری قابل توجهی از سوی مواد باطله تامین می‌شود. عموما بدون هیچ گونه استرگذاری» باطله‌ها در بالای سطح ایستابی آب زیرزمینی درون حفره معدن انباشته می‌شوند. هزینه طراحی» احداث و روش‌های دفع باطله و خطرات ناشی از ناپایداری محل ذخیره بسیار کاهش می‌یاید. نیاز به مطالعات گسترده ژئوتکنیکی» هیدروژئولوژیکی و زیست‌محیطی برای تایید امکان نگهداری مواد باطله در دراز مدت در زیر زمین دارد. استفاده از سیمان برای اتصال مواد باطله متداول است. این روش می‌تواند در تحکیم حفریات زیرزمینی به کار رود. هزینه بالای تجهیزات و نیروی انسانی» خطر نشت و حرکت سیال‌وار مواد باطله و نیاز به آب‌گیری از محدودیت‌های کاربرد این روش است. متداول‌ترین روش در این گروه, دفع مواد در عمق دریا است (روش (511) و در شرایطی به کار می‌رود که امکان دفع و انباشت مواد باطله در سطح یا درون زمین به دلایل مختلف (از جمله توپوگرافی, بارندگی» زلزله‌خیزی» کمبود سطح کافی) وجود ندارد. از مزایای این روش کاهش اکسیداسیون باطله» عدم نیاز به نگهداری مهندسی و فقدان اثرات تخریبی بر مناظر طبیعی در سطح زمین است مهم‌ترین مشکل نیز عدم امکان کنترل مسیر جریان مواد باطله در زیر دریا و آلودگی محیط زیست آبی است. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ضوایط انتقال مواد باطله فصل ۲ به محل‌های -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط انتقال مواد باطله به محل‌های انباشست ۳ حجم‌های انباشت. فرآیندهای تغلیظ و هزینه تاثیر دارند. مواد باطله به دو طریق پمپ شدن و بر اساس نیروی گرانش زمین به وسیله لوله‌های انتقال یا کانال‌های روباز از کارخانه فرآوری به محل سد باطله نهایی انتقال می‌یابند. معمولا مواد باطله در کارخانه آب‌گیری می‌شوند تا آب بازیافتی برای استفاده مجدد به مدار کارخانه ارسال شود. در باطله‌های خشک به علت نبود آب کافی جمت پمپ کردن موادء برای حمل و جابه‌جایی مواد از کامیون یا نوار نقاله استفاده می‌شود. مواردی که در انتخاب محل مناسب انباشت باطله باید در نظر گرفته شوند به شرح زیراند: الف- فاصله سد باطله تا محل کارخانه و همچنین اختلاف ارتفاع بین این دو محل, از عوامل بسیار مهم در میزان هزینه‌های سرمایه‌گذاری و عملیاتی دفع باطله هستند. در حالت ایده‌آل فاصله سدهای باطله از محل کارخانه باید بین ۴ تا ۵ کیلومتر باشد. البته این فاصله با توجه به شرایط محل و حجم مواد باطله می‌تواند تغییر کند؛ ب- در صورت امکان ارتفاع محل سد باطله باید پایین‌تر از محل کارخانه در نظر گرفته شود تا انتقال مواد بر اساس نیروی وزن» انجام شود و هزینه پمپ کردن مواد کاسته شود؛ پ- در صورتی که شیب و فاصله سد باطله تا محل کارخانه زیاد باشدء هزینه پمپ‌کردن آب بازگشتی به کارخانه افزایش می‌یابد» بنابراین مخازن افت فشار در مسیر انتقال باطله تعبیه می‌شوند تا از افزایش انرژی درون لوله‌های انتقال, جلوگیری کنند؛ ت- جنس لوله‌ها و اتصالات انتقال مواد باید دارای استحکام فیزیکی و شیمیایی لازم باشد تا در اثر عبور پالپ و مواد شیمیایی قابلیت خود را از دست ندهند. بر این اساس باید برنامه دوره‌ای تعمیر و نگهداری تنظیم و اجرا شود؛ ث- مسیر عبور لوله‌های انتقال مواد باطله باید کنترل شود تا از محل‌هایی انتقال یابند که خطر تخریب مسیر یا ریزش سنگ به حداقل ممکن برسد. همچنین در صورت عبور لوله‌ها از جاده‌های دسترسی باید تمهیدات مراقبتی لازم برای عدم آسیب‌رسانی توسط وسایل نقلیه, فراهم شود. ۳-۲- عوامل موثر در انتخاب روش‌های انباشت باطله و مواد زاید عوامل موثر در انتخاب روش‌های انباشت باطله شامل موارد ذیل است: الف- شرایط و ویژگی‌های محل؛ با توجه به تعدد و تنوع عوامل و پارامترهای موثر بر روش‌های دفع مواد زاید و باطله‌های فرأوری» مهم‌ترین این عوامل را می‌توان در سه دسته مطابق جدول (۱-۲) طبقه‌بندی نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳2 خواص شیمیایی مواد باطله منطقه جغرافیا و ۳-۲ ر - رو - رو - رو - رو یکی | سس _س جدول ۱-۲- عوامل محدوده ابعادی (دانه‌بندی) و وزن مخصوص ته‌نشینی» نفوذپذیری در مقابل نسبت‌های و ژئوشیمیایی» تر کیب شیمیایی آب‌های تخلخلی و خواص مربوط به فروشویی خاک‌هاء آب‌های سطحی و زیرزمینی» پوشش گیاهی. محیط زیست جانوری و انسانی موقعیت جغرافیایی و توپوگرافی» زمین‌شناسی و زلزله خیزی» آب و هوا و میزان بارندگی نس‌های ارزیابی اثرات زیست‌مج ۱ 8 س 1 ق ش روی هم‌کداری ؛ -. ۰ .۰ و ش تجزیه و تحلیل سیستمی ؛ س ۰.۰ ۴ ش ماتریس ؛ پرکاربردترین روش‌های بازشده» روش ۰ راهنما موثر در انتخاب روش‌های انباشد بر رفتار مواد پس از تخلیه آن در باطله به مواد سمی و آلاینده نظیر ایحاد محدودیت در روش دفع باطله‌ها به دلیل موقعیت 3333333333333333 باطله و مواد زاید تعیین میزان آب‌گیری باطله و تخلخل نسبی آن پس از دفع و میزان شیب بستر مواد در محل انباشت. تأثیر اندازه دانه‌ها بر مقاومت مواد جامد باطله در برابر فرسایش آبی و بادی و رفتار و خواص ته‌نشینی ذرات در مکان‌های انباشت باطله و لذا تاثیر بر روش دفع این مواد دفن باطله‌های سولفیددار در مکان‌های زیر سطحی و پوشش‌دار و دفن باطله‌های رادیواکتیو در سدهای باطله عایق‌بندی شده در تمام جهات انتخاب نوع سنگ‌های در برگیرنده باطله‌های سولفیدی در محل انباشت با توجه به قابلیت خننی‌سازی اسید.ء دفن باطله‌ها در زیر سطح ایستابی در معادن روبازء کنترل و تنظیم غلظت سیانور و 17 باطله‌های سیانوری قبل از تخلیه آن‌ها به محیط بهره‌گیری از توپوگرافی منطقه در انتخاب الگوی احدات سدهای باطله و روش تخلیه موادء کاربرد پوشش محافظ رسی در آب و هوأی مرطوب در سطح مواد باطلهء استفاده از روش آب‌گیری باطله و پوشش‌های خشک در مناطق با اقلیم خشک |. ۵۵۴ 1۱۵۱0 2 .)(۷ ۵710۷1۸ 40 3 5۷۹۱۵۱۱ 2۳3۵|۵5 40 4. ۱۷101۲1 60 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- ضوابط انتقال مواد باطله به محل‌های انیاست ه روش ماتریس روش ماتریس عبارت از یک روش کمی است که در جدولی میزان تاثیر فعالیت‌های یک پروژه با فاکتورهای زیست‌محیطی را نشان می‌دهد و با اعداد و ارقام میزان اثرگذاری فعالیت‌ها را بر فاکتورهای زیست‌محیطی بیان می‌کند و این ارتباط در پایان با عدد عنوان می‌گردد (شکل ۱-۲). الف- رونس ماتریس لوپلد لئوپلد در سال ۱۹۶۹ میلادی برای اولین بار ماتریس را برای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی توسعه معرفی کرد. از این روش در ایران استفاده می‌شود. ماتریس لئوپلد با شرایط ایران انطباق کامل ندارد بنابراین پس از اصلاح توسط دکتر مجید مخدوم بر حسب شرایط ایران (به صورت ماتریس ایرانی)» برای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی پروژه‌ها در ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این روش ابتدا با بیان هدف پروژه» تعریف جامعی از محیط زیست منطقه ارایه شده و پس از شناسایی پروژه و محیطزیست منطقه, ماتریس (فهرست ردیف‌ها و ستون‌ها) تشکیل می‌شود. بنابراین روش انجام کار به صورت خلاصه به شرح دیل می‌باشد: در گام نخست باید» هدف از اجرای پروژه و ریز فعالیت‌های آن مشخص و تعریف شود؛ گام دوم تعیین محدوده زیست‌محیطی و اکولوزیکی و اقتصادی و اجتماعی پروژه است. که محدوده اکولوزیکی همان محدوده خود پروژه است. ولی محدوده اقتصادی و اجتماعی بسیار گسترده‌تر است؛ گام سوم شناسایی اثرات است که در ابتدا برای این منظور جدولی تشکیل می‌شود که در ستون‌های آن فهرست فعالیت‌های مختص پروژه و در سطرهای آن فاکتورهای زیست‌محیطی منطقه آورده می‌شود. بسته به نوع پروژه (تعداد فعالیت‌ها) و منطقه مورد مطالعه (به لحاظ تنوع زیستی و فاکتورهای زیست‌محیطی موجود) اندازه ماتریس متفاوت است و این عمل تعدیل همان کاری است که در مورد تعدیل ماتریس لئوپلد از ۸۰۷۸۰ به اندازه لازم انجام گرفته است. هر پروژه در هر مقطع پس از انجام ارزیابی» یکی از حالت‌های ۵ گانه زیر را دارد: - پروژه مردود است؛ - پروژه تایید می‌شود؛ - پروژه با اصلاح برخی از فعالیت‌ها و برخی از روش‌های کار با گزینه‌های اصلاحی تایید می‌شود؛ - پروژه با اداره یک یا چند طرح بهسازی تایید می‌شود؛ - پروژه با ارایه گزینه‌های اصلاحی و طرح یا طرح‌های بهسازی تایید می‌شود. ب-رونس ماتریس سریع مفهوم این ماتریس در سال ۱۹۹۸ توسط پاستاکیا تدوین و پس از چند مورد آزمایش انتشار یافت. ماتریس سریع ابزاری برای سامان‌دهی» تجزیه و تحلیل و نشان دادن نتایج یک ارزیابی همه جانبه اثرات زیست‌محیطی است و به عنوان ابزاری جدید برای -------- صفحهٔ بعد -------- این ماتریس در مواقعی که اطلاعات کافی موجود نباشد و یا زمانی که اطلاعات کمی. آنقدر زیاد است که نمی‌توأن به راحتی به بررسی نتایج داده‌ها پرداخت. کاربرد دارد. شکل ساختار یافته ماتریس سریع, این امکان را می‌دهد که زمان لازم برای آرزیابی را به طور قابل توجهی کاهش دهد ضمن اینکه به لحاظ کاهش هزینه. روش مناسبی است. در این روش هر معیار و فاکتوری به وسیله عدد بیان می‌شود و در نتیجه خواننده به سرعت» نتایج واقعی بیان شده توسط آرزیاب را درک می‌کند. این ماتریس نیازمند فاکتورهای خاص ارزیابی است که از طریق یک فرآیند پیمایشی به دست می‌آیند. هر کدام از این عناصر زیست‌محیطی در یکی از چهار دسته دیل قرار می‌گیرند: - فیزیکی- شیمیایی (۳2): تمامی جنبه‌های فیزیکی و شیمیایی محیط را در بر می‌گیرد؛ - بیولوژیکی- اکولوژیکی ‎ )8/(‏ جنبه‌های زیست‌شناختی محیط را شامل می‌شود؛ - اجتماعی - فرهنگی (52): جنبه‌های محیط زیست انسانی همراه با سایر جنبه‌های فرهنگی در این گروه جای می‌گیرد؛ - اقتصادی- عملیاتی (70/): عواقب اقتصادی طرح اعم از دایمی و موقت در این دسته جای میگیرد. ارزیابی اثرات (نشانزدها): ۲ جمع‌بندی ریاضی شکل ۱-۲- فرآیند اجرای روش ماتریس 5.۳۳۹۵۵ [- 603۵۵1 6۰ 801021 01- ۳۵۵10۵1۵1 [01۱0۳۵ن) -[50010 .7 [00۲۵10۵ -[ ۳۵00۱1۵ 8۰ -------- صفحهٔ بعد -------- قصل دوم- ضوابط اسّقال مواد باطله به محل‌های زیون جدول (۲-۲) نمونه‌ای از ماتریس مورد جدول ۲-۲- نمونه ارزش‌های | ارزش‌های : رده‌بندی جبری 2 2 آرزس‌ها ۱۷ می‌دهد. که برای -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ نعیین محل سدهای باطله و محل‌های انباشت مواد زاید -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نعیین محل سدهای باطله و محل‌ها ی انبائست مواد زاید )۳ ۱-۳- آشنایی حیات وحش) نوع مالکیت محل, نوع پیشنهادی بستن و احیا محل و هزینه‌های بالاسری پروژه» انجام گیرد. ۲-۳- استانداردهای جهانی سدهای باطله استانداردهای جهانی برای سدهای باطله به شرح زیر طبقه‌بندی و تهیه می‌شوند. ۱-۲-۳- طراحی ب- ارزیابی حوادث غیر مترقبه (باران‌های سنگین» طوفان» زمین لرزه و نظایر آن‌ها)؛ پ< بررسی تاثیر تحریب سد پیش‌بینی شده(مسیر حمل پالپ‌هاء استفاده زمین‌های پایین دست آب مورد استفاده و نظایر آن‌ها)؛ ت- انتخاب نوع محل ذخیره باطله؛ ث- سدهای نوع پایین‌رو و سدهای نگهداری آب., گزینه دیگری برای مدیریت مطمئن باطله‌هاء انباشت به صورت خمیره‌ای است؛ ج- سدهای باطله نوع بالارو فقط در شرایط ویژه و خاصی باید در نظر گرفته شوند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که این نوع سدها از ضریب اطمینان کمتری برخوردارند. ۲-۲-۳ ساخت - کنترل کیفیت روش و مواد به کار رفته طی فرآیند ساخت سد باطله باید مدنظر قرار گیرد. ۳-۲-۳ نظارت ۳-۳ انتخاب محل و طراحی در انتخاب محل انباشت باطله به طور کلی چهار مرحله باید مدنظر قرار گیرد: _ آماده‌سازی و طراحی محل؛ - آماده‌سازی فیزیکی باطله‌ها؛ آماده‌سازی شیمیایی باطله‌ها. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ راهنمای انباشت مواد باطله و مواد زاید در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری ۱-۳-۳- ارزیابی اولیه پ- آنالیز درزه‌های مخرب؛ ج- آنالیز هزینه؛ چ- انتخاب و اولویت‌بندی گزینه‌های موجود برای انجام بررسی‌های دقیق. ۲-۳-۳- تحقیقات و ارزیابی دقیق الف - بررسی‌های جزریی و دقفیق از محل‌های انتخاب شده؛ ب- طراحی‌های مفهومی برای محل‌ها؛ پ- ارزیابی هزینه‌ها و کنترل آلودگی‌ها برای هر محل؛ ت- طبقه‌بندی محل‌ها و انتخاب محل‌های اولیه؛ 24-۳ عوامل موثر در تعیین مشخصات محل انباشت باطله‌های فرآوری پارامترهای مربوط به محل انباشت مواد باطلهء نقش مهمی در طراحی این مکان‌ها دارد. در جدول (۱-۳) عوامل موثر در تعیین مشخصات محل انباشت باطله‌های فرآوری ارایه شده است. ملاحظات مربوط به انتخاب مکان‌های ذخیره مواد باطله به طور کلی شامل موارد زیر هستند: ۱-2-۳ ملاحظات فیزیکی نظیر حجم و سطح مورد نیاز برای احداث تجهیزات ۲-2-۳ ملاحظات اقتصادی نظیر هزینه تهیه مواد ساختمانی کنترل‌کننده‌های جریان آب و روش‌های دفع مواد باطله -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم- تعیین ۱ آب و هوا و هیدرولوزی زمین‌شناسی منطقه, آب‌های زیرزمینی و زئوتکنیک موقعیت جغرافیایی و توپوگرافی محل کارخانه فونداسیون (پی‌ریزی) سد و باطله طبقه‌بندی درجه خطر و مطالعات لرزه‌شناسی ملاحظاتن اجتماعی در انتخاب محل محل سدهای باطله و محل‌های انبانست مواد زاید ۳۳ جدول ۱-۳- عوامل موثر در تعیین مشخصات محل انباشت باطله‌های فرآوری میزان کل و چرخه زمانی جریانات حاصل از بارندگی در یک منطقه اثرات مهمی بر سیستم دفع باطله‌ها دارد که می‌توان به مسایل زیست‌محیطی نظیر میزان تاثیر احتمالی دفع باطله‌ها بر کیفیت آب زیرزمینی و همچنین مسایل ژئوتکنیکی و نیاز به مجاری و جریانات انحرافی و وسعت و ابعاد آن‌ها اشاره کرد.. طبیعی در ساخت سدهای باطله را با محدودیت روبه‌رو می‌کند. همچنین, بالا بودن سطح سفره آب زیرزمینی سبب ورود آب به داخل مواد باطله و افزایش مقدار آب در محل انباشت می‌شود. مطالعه ژئوتکنیکی خاک‌ها با هدف تعیین محتوای آب. توزیع دانه‌بندی ذرات. محدوده‌های آتربرگ (رطوبت خاک) درجه تحکیم. نرخ برش, نفوذپذیری و ظرفیت تبادل یونی (در مورد لایه‌های رسی و عایق) انجام می‌شود. نتایج ارزیابی جغرافیایی منطقه باید به تهیه نقشه موقعیت خطر منجر شود که در آن مکان‌های پر خطر و متاثر از زمین لغزش» جریان آوار و بهمن به طور ایده‌آل مکان‌های دفع مواد باطله در پایین دست محل کارخانه فرآوری در نظر گرفته می‌شوند تا از جریان مواد بر اثر نیروی ثقل به محل ذخیره باطله و کاهش هزینه‌های پمپاز دوغاب بهره گرفته شود. البته تا حد امکان از شیب‌های زیاد در سیستم انتقالی اجتناب می‌شود. سطوح دامنه‌ای که قبلا در معرض هوازدگی» پوشیدگی با برف بوده و حجم زیادی از رسوبات بر روی آن‌ها قرار داشته‌اند و یا لایه‌ای از ذرات دانه ریز درون مواد دانه درشت قرار گرفته باشد و همجنین پی‌هایی که مقاومت برشی در لایه‌های آن پایین باشد. می‌تواند منجر به لغزش دورانی شود. در انتخاب محل انباشت باطله در مرحله طراحی» قابلیت وقوع فعالیت لرزه‌ای بررسی می‌شود. روش کار معمولا با شناسایی اثرات زمین لرزه در یک مکان مشخص با فرض وقوع زمین لرزه در نزدیک‌ترین گسل فعال در منطقه بر مبنای نتایج مرحله مطالعات زمین‌شناسی است. سپس شدت یا بزرگی نیروهای زلزله احتمالی که ممکن است موقعیت سد باطله را تحت تاثیر قرار دهند طبق جداولی برآورد می‌شود. موقعیت اجزای اصلی سیستم دفع باطله نقش و تاثیر زیادی بر هواء آب» زمین و منابع دارد و در هر پروژه خاص ملاحظات زیست‌محیطی طبق شرایط و قوانین موجود آن پروژه و صرفه و صلاح اقتصادی در نظر گرفته می‌شود. ویژگی‌های مواد باطله بر انتخاب و نوع مکان ذخیره باطله تاثیر می‌گذارد. انتخاب اولیه مکان دفع باطله به ظرفیت ذخیره‌ای مورد نیاز, دسترسی به -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنمای انباشت مواد باطله و مواد زاید در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری ۵-۳- طراحی و احداث سدهای باطله و محل‌های انباشت مواد زاید ۱-۵-۳ طراحی سدها و مکان‌های انباشت باطله از مهم‌ترین ملاحظات در طراحی مکان‌های انباشت و سدهای باطله می‌توان به پایداری» هزینه و کارایی زیست‌محیطی اشاره کرد. مهم‌ترین اصول در طراحی سدها و مکان‌های انباشت باطله آن است که این سطح نباید فراتر از محل انباشت مواد گسترش مشخصاتی از باطله‌ها که بر طراحی,» پایداری و زهکشی محل انباشت مواد موثر است. شامل چگالی نسبی و برجاء نفوذپذیری, پلاستیسیته» تراکم‌پذیری» تحکیمء مقاومت برشی و پارامترهای تنش است. آنالیز شیمیایی کانسنگ و باطله به لحاظ پیش‌بینی مشکلات احتمالی در رابطه با تاثیر بر کیفیت آب‌هاء در طراحی مکان‌های انباشت باطله نقش دارد. صرف‌نظر از مشخصات باطلهء روش دفع مواد نیز نقش مهمی در تعیین مشخصات مهندسی محل آنباشت دارد. ۲-۵-۳- ضوابط طراحی سدها و مکان‌های انباشت باطله الف) تعیین و تهیه فهرست پارامترهای عمومی منطقه‌ای موثر در طراحی شامل: - موقعیت و محل کارخانه فرآوری؛ - توپوگرافی؛ - هیدرولوزی؛ - زمین‌شناسی و آب‌های زیرزمینی» شامل شناسایی تشکیلات زیرین و بالایی محل انباشت. جزییات لایه‌بندی انواع سنگ و خاک» عمق» ضخامت» ترکیب» پیوستگی و سوابق تشکیل و فرسایش آن‌ها و تعیین مشخصات هیدروژئولوژیکی از طریق اندازه‌گیری‌های پیزومتریک؛ - فونداسیون» نظیر تعیین مشخصات مهندسی مواد پی سازی با انجام حفریات و آزمون‌های برجا و آزمایشگاهی و تعیین - لرزه‌شناسی؛ - بررسی امکان دسترسی به مواد طبیعی ساختمانی در محل, با در نظر گرفتن مشخصات ژئوتکنیکی مواد ساختمانی و اثرات آن بر طراحی و جلوگیری از نشت مواد باطله؛ - بررسی نزدیکی به رودخانه‌هاء جریان‌های اصلی آب و خطر وقوع سیل؛ - بررسی موضوع نزدیکی به زیرساخت‌های معدنی و مراکز جمعیت. - نوع فرآیند فرآوری؛ - میزان تناز ورودی خشک (تن در سال)؛ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نعیین محل سدهای باطله و محل‌ها ی انبائست مواد زاید ۳ - نوع کانسنگ؛ - نرخ تولید باطله خشک (تن در سال) (تهیه جداول یا نمودارهایی از ظرفیت ذخیره با در نظر گرفتن سطح یا ارتفاع آب)؛ - بررسی میزان تبخیر آب؛ - مشخصات مواد باطله نظیر: محتوای فلزات پایه» طلای باقیماند» محتوای سولفید برحسب درصد سولفات عنصری, مواد شیمیایی باقیمانده از فرآیند فرآوری» درجه اشباع از نمک. چگالی مواد باطلهء دانه‌بندی» خواص هیدرولیکی و غیره. پ) بررسی جزییات مربوط به انتخاب و تعیین ساختار محل انباشت باطله شامل: - تعیین سطح دربرگیرنده؛ - تعیین ظرفیت و زاویه دیواره‌ها؛ - انتخاب نوع آسترها؛ - مقاومت یا نفوذپذیری پی یا فونداسیون در برابر آب؛ - سیستم زهکش (ورودی و خروجی) آب به محل انباشت باطله؛ - بررسی نتایج تحلیل‌های هیدرولیکی و هیدروژئولوژیکی شامل: طراحی و پیش‌بینی در برابر آب‌گرفتگی یا سیل و جنبه‌های ایمنی مرتبط با معیارهای انحراف جریان آب؛ -در نظر گرفتن سطح آزاد کافی در سد باطله با هدف مواجهه با حداکثر شرایط سیب رسانی. ت- انتخاب روش احداث مکان انباشت باطله ج- انتخاب روش دفع باطله و تجهیزات ضروری دفع و بازیافت و مدیریت انتقال مواد به محل انباشت - درنظر گرفتن وسعت آلودگی احتمالی بر اثر خروج مواد؛ - سرعت حرکت سیالات؛ ح- تنظیم برنامه آمادگی و عکس‌العمل اضطراری شامل: - ارزیابی خطرات متوجه جوامع انسانی» اموال و محیط زیست؛ - اقدامات ضروری در برابر وقوع حادثه؛ - اطلاعات درباره سیستم‌های هشدار دهنده با توصیف روند مقابله اضطراری. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳7 خن راهنمای انباشت مواد باطله و مواد زاید در واحدهای کانه‌آرایی و فرا 8 یه برنامه توقف عملیات و بازسازی با درنظر گرفتن مسایل ایمنی و پایداری اقداماتی که باید در طراحی سدها و مکان‌های انباشت باطله مد نظر قرار گیرند به طور خلاصه در جدول (۲-۳) ذکر شده‌اند. جدول ۲-۳- برگه اطلاعات مکان‌های ذخیره باطله (7:5/1) که باید توسط اپراتورها و مالکین تکمیل شود. ۶-۱- مختصات مر کز سد باطله: 1 1031 ۱۱۱ ۲- اطلاعات سد باطله ۱-۲- وضعیت: طراحی [] فعال [] متوقف [] بازسازی شده ل] ۵-۲- ناحیه آبگیر ۸۲۶۵۱ ۵۸۱۱(۱۱۵(۱۱)): هکتار ۶-۲- نزدیک‌ترین شبکه جریان آب: ۷-۲ تاریخ شروع دفع باطله (ماه- سال): ۱-۷-۲- تاریخ تکمیل و پایان دفع باطله (ماه-سال): ۱۰-۲- عمق یا فاصله سطح اصلی سفره آب زیرزمینی: متر ۱-۱۰-۲- مقدار طبیعی 7/05 آب زیرزمینی: 8/1 ۱۳-۲- حجم محل انباشت بر حسب مترمکعب (فعلی): ۱-۱۳-۲- حداکثر قابل انتظار: (:۱) ۱۴-۲- وزن جامد انباشته شده بر حسب تن (فعلی): ۱-۱۴-۲- حداکثر قابل انتظار: ۳- مشخصات سد باطله ۱-۲-۳ روش نگهداری دیواره: ۲-۳- مواد اولیه ساختمانی: بالارو لا پایین رول] مرکزی [ ] ۱-۳-۳- مواد سازنده دیواره‌ها: ۳-۳- روش ساخت دیواره‌ها: مکانیکی [ ] هیدرولیکی [ ] ۴-۳- حداکثر ارتفاع کنونی دیواره‌ها: متر ۱-۴-۳- حداکثر قابل انتظار: متر ۵-۳- طول تاج (فعلی): متر ۱-۵-۳- حداکثر قابل انتظار: متر ۱-۶-۳- حداکثر قابل انتظار: هکتار ۶-۳- سطح محل انباشت (فعلی): هکتار 65 510۳۵826 211108 وری ۱. 1 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نعیین محل سدهای باطله و محل‌ها ی انبائست مواد زاید ۳۷ ادامه جدول ۲-۳- برگه اطلاعات مکان‌های ذخیره باطله (7:5/7) که باید توسط اپراتورها و مالکین تکمیل شود. ۳-۵-۳ ساخت و احداث سدهای باطله نکات مهمی که در ساخت و احداث سدهای باطله باید مدنظر قرار گیرند به شرح زیراند: - روش‌های احداث متعددی با مواد مختلف در ساختار سدهای باطله به کار می‌روند. به طورکلی باید روش‌ها و موادی انتخاب شوند که علاوه بر ایجاد استحکام و مقاومت لازم در سد کمترین هزینه را صرف کنند؛ - اگر محل سد باطله نزدیک معدن باشد.ء استفاده از سنگ‌های باطله به مقدار قابل توجهی می‌تواند هزینه مواد را کاهش دهد.ء ضمن این که مساله انباشت سنگ‌های باطله را نیز برطرف می‌نماید؛ - مواد مورد استفاده باید غیر قابل نفود بوده و مقاومت برشی آن‌ها در حد مطلوب باشند. همچنین باید دارای استحکام شیمیایی _ رایج‌ترین مواد برای احداث سدهای باطله شامل سنگ‌های باطله معدنکاری» خاک‌های قراضه طبیعی و مواد حاصل از سه روش اصلی طراحی سدهای باطله عبارتند از: پایین روء بالارو و برجا. روش احداث سدهای بالارو از رایج‌ترین روش‌های احداث سدهای باطله با حداقل هزینه اولیه است. یکی از دلایل پایین بودن هزینه اولیه این روش حداقل مقدار مواد پرکننده لازم برای احداث ساختار اولیه و بعد از آن افزایش دیواره با استفاده از بخش دانه درشت باطله‌های موجود است. 1-۳- ملاحظات فنی پیرامون انتخاب محل و طراحی مکان‌های ذخیره و انباشست باطله مکان‌های ذخیره باطله» به شرح زیراند: -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ راهنمای انباشت مواد باطله و مواد زاید در واحدهای کانه‌آرایی و فرآوری هیدرولوژی» مشخص کردن نواحی تقسیم جریان آب و الگوهای جریان» هیدروژئولوزی و خواص آب‌های زیرزمینی» زمین ساخت انواع بی‌مهره‌گان بزرگ» ماهی‌ها و گیاهان آبی؛ ت- اطلاعات پایه‌ای اجتماعی- اقتصادی: نظیر اطلاعات اجتماعی- اقتصادی درباره منطقه پروژه دفع مواد باطله با در نظر ث- بررسی خواص کانسنگ و باطله: شامل کانی‌شناسی» وزن مخصوص» خواص شیمیایی» خواص فیزیکی و مهندسی (مانند مقاومت. درجه‌بندی یا لایه‌بندی تدریحی, قابلیت پوسته شدن)» قابلیت تولید اسیدء ماده معدنی کم عیار و سنگ معدن؛ ج- بررسی فرآیند فرآوری: شامل مواد شیمیایی مصرفی» شرایط بازیابی آب. فرآیندهای تصفیه در کانه‌آرایی و فرآوری (به‌طور چ- بررسی‌های ژئوتکنیکی و زمین‌شناسی مهندسی سنگ بستر و خاک: شامل تراکم‌پذیری» مقاومت برش» زاویه اصطکاک, ح- طراحی ساختار سد باطله و تجهیزات مربوطه: ارزیابی فونداسیون» مهندسی ژئوتکنیک و زمین‌شناسی محل احداث سد خ- تهیه برنامه ارزیابی» توسعه یک برنامه راهبردی برای بررسی خطرات بسیار ممکن و ارزیابی احتمال وقوع آن‌ها ضروری روش‌های مرسوم در ارزیابی خطر شامل موارد زیر است: - تحلیل اولیه آسیب‌ها؛ - تحلیل اثرات (و درجه بحرانی بودن آن)؛ - آنالیز درختی خطاها؛ - آنالیز علت-عواقب؛ - آنالیز خطاهای انسانی؛ - بازبینی‌های ایمنی. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- نعیین محل سدهای باطله و محل‌ها ی انبائست مواد زاید ۳۹ ذ- ارزیابی و پایش: شامل مطالعات پایداری سد باطله» نمونه‌گیری و مطالعه کیفیت آب‌های سطحی و زیرزمینی» ارزیابی زیست‌محیطی, ارزیابی و پایش مکانیسم انتقال باطله بازرسی‌های دوره‌ای» پایش ابزاربندی. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- امور نظام فنی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء با گذشت بیش از سی سال فعالیت دستورالعمل, مشخصات فنی عمومی و مقالهء به صورت تالیف و ترجمه, تهیه و ابلاغ کرده است. نشریه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در پایگاه اطلاع‌رسانی 116721111211111.1۳۲ قابل دستیابی امور نظام فنی -------- صفحهٔ بعد -------- 1۹12۳6 1۵۵۷۶ 0 ۷۵ ۳۳۹۱۵۵ 1۵۲ ۹۳۳31216 ۳۱121۶ 20 5 06 و۶ 12(11۳ 107 68 ۷100110ی) 40 6۶ ز95[1عم۳۳0 [31106۲2 1۳ 8 ۶ 99[5ع1(۳ ۳۵ ۲0. 9 06 200 ۷116 ,0051۰ 1 آ۵ ۱1۱۵۱۹۷ 0 51۳۵18216 ۱۵۲ م1 ا 011166 ۱۷116۲۵1 300 ۸۱121۲5 3111۵8 او ۱۱16 بانام1 5 آ2ع1 10 102716۱۲ 11۳105 0 200 ۳۷/10111100 ۹1۱۵۱۵۶ ۱۵۲ 011166 ۱۱۳۳/3 3ی3یی([3[3 2013 -------- صفحهٔ بعد -------- اطلاعات لازم در رابطه با دسته‌بندی انواع باطله‌های سدهای باطله و نحوه انتقال مواد زاید به محل‌های انباشت را ارایه می‌دهد.