برای کارهای دج‌تدسی رو‌دخانه

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران رامنمای تحیین دوره بازگشت سیلاب داراحی برای کارهای دج‌تدسی رو‌دخانه ری به شماره ۶ | ۲ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت نیرو معاونت امور فنی سازمان مدیریت منابع آب ایران دفتر تدوین ضوابط و معیارهای فنی دفتر استانداردها و معیارهای فنی ۱۳۳9 اواعا ۵ و اما ۸ اوه وو و ار هدارا 10و( ۰ ز ۰ ۱ » .۳ 2 ۰ َ ۰ 9" << ۰ - فک ۹ ۹ ۰ ۱ - ۰ ی - دی ما 6-2 ۱ ۳۲ ۰ ره با # ره 1 ۳ 4 ۹ ی ای َ ها ۱۰ ۱ سیک اک و وا و و ها با و ی ی «سه. و۱ .۰ مسب ۰ شم - ۰ )۲ سم ی جح 1 ۰ دا :۱-۱ هه .۰ 5 تیضا ۱ ی ات ۳ ۰ ۰ . اه در وت توص در 0 ۱ وود 4 اس سا خی 72 و 2 وه ی ری بو ۲ جر و ۱ خر وم 5 2 [ ۵ 1 ۷ ره - قاط ۷ ۳ یا بو :۱ 2 3 !+ : کا ید دو نیگال او 2 روط ام زاس سا کش -------- صفحهٔ بعد -------- جمهوری اسلامی ایران سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور / ۰ ۰ ۰ ا 2 مه و آهنمای زین دوو6 او کت سباژین طراحی برای تارهای مهندسیی رود‌خانه نشریه شماره ۳۱۶ معاونت آمور فنی وزارت نیرو دفتر آمور فنی, تدوین معیارها و شرکت مدیریت منابع آب ایران کاهش خطر پذیری ناشی از زلزله دفتر استانداردها و معیارهای فنی انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌رپزی کشور ۸۴/۰۰/۶۰ ۱۳۸۴ -------- صفحهٔ بعد -------- سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. دفتر آمور فنیء تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله راهنمای تعیین دوره بازگشت سیلاب, طراحی برای کارهای م‌هندسی رودخانه/ معاونت آمور فنی» دفتر آمور فنیء تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله؛ وزارت نیروء برنامه‌ریزی کشورء معاونت امور آداری» مالی و منابع انسانی» مرکز مدارک علمی, موزه و انتشارات, ۳۸۴ ۷ ۲۶ ص.: جدول.- (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. دفتر آمور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله؛ نشریه شماره ۳۱۶) (انتشارات سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور؛ دا 15۳ 964-425-643-3 ۱. سیل - مهار - جنبه‌های اقتصادی. ۲. سیل - خسارات و خرابیها - پیشگیری. ۳. مهندسی و برنامه‌ریزی کشور. مرکز مدارک علمی, موزه و انتشارات. ج. عنوان. د. فروست. ۴ ش. ۳۱۶ ۲۴س /۳۶۸ 1۸ شابک ۶۴۳-۳ - ۹۶۴-۴۲۵ 964-425-643-3 [<58] چاپ اول, 1:۶۶ تسه قیمت: ۰.۰ ۰ ریال تاریخ انتشار: سال ۱۳۸۴ لیتوگرافی» چاپ و صحافی: چاپ زحل همه حقوق برای ناشر محفوظ است. -------- صفحهٔ بعد -------- )1( ریاست جمهوری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور رئیس سازمان شماره : ۱۳۳۶ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی » مهندسان مشاور و پیمانکاران تاریخ : ۱۳/۳/۹ بسمه تعالی موضوع : راهنمای تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی برای کارهای مهندسی رودخانه به استناد آیین نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی در ضوع ماده ۲۳ فانون برنامه و بودجه و در چهارچوب نظام فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور (مصوبه شماره ۲2۵۳۲۵/ت ۶۸۹۸ ۱ه. مورخ ۱۳ هیأت محترم وزیران) به پیوست نشریه شماره ۳۹۱۶ دفتر آمور فنی. تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله این سازمان » با عنوان «راهنمای تعیین دوره بازکشست سیلاب طراحی برای کارهای مهندسی رودخانه» از نوع گروه سوم . ابلاغ می‌گردد . دستگاه‌های اجرایی » مهندسان مشاور » پیمانکاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهنما استفاده نمایند و در صورتی که روش‌ها » دستورالعمل‌ها و راهنماهای بهتری در اختیار داسته باشند : رعایت مفاد این نشریه الزامی نیست . عوامل یاد شده باید نسخه‌ای از دستورالعمل‌ها . روش‌ها و یا راهنمایی‌های جایگزین را برای دفتر آمور فنی, تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله این سازمان » آرسال دارند . -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی خواننده گرامی : دفتر آمور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این دستورالعمل نموده و آنرا برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است . با وجود تلاش فراوان ز این آثر مصون از ایرادهایی نظیر غلطبای مفمومی ‌ فنی ۰ ارمام ن ارام و از این‌رو :از تسما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده ه رگونه ایراد و اشکال فغی مراتب را بصورت زیر گزارس فرمایید : ۳- ایراد مورد نظر را بصورت خلاصه بیان دارید . ۳- در صورت امکان متن اصلاح شسده را برای جایگزینی ارسال نمایید . ۴- نشمانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید . کارشناسان این دفتر نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود . نشانی برای مکاتبه : تهران, خیابان شیخ‌بهائی» بالاتر از ملاصدراء کوچه لادن, شماره ۲۴ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور » دفتر امور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله صندوق پستی ۴۵۴۸۱- ۱۹۹۱۷ واه یه زیرست داد که -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی پیشگنتار استفاده از ضوابطء معیارها و استانداردها در مراحل تهیه (مطالعات امکان‌سنجی)» مطالعه و طراحی» اجراء بهره‌برداری و نگهداری طرح‌های عمرانی به لحاظ توجیه فنی و اقتصادی طرح‌هاء کیفیت طراحی و اجرا (عمر مفید) و هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری از اهمیت ویژه برخوردار می‌باشد. نظام فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور (مصوبه مورخ ۱۳۷۵/۴/۴ هیأت محترم وزیران) بکارگیری معیارهاء استانداردها و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام شده طرح‌ها را مورد تأکید جدی قرار داده است. باتوجه به مراتب یاد شده و شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران» آمور آب وزارت نیرو (طرح تهیه و تدوین ضوابط و معیارهای صنعت آب کشور) با همکاری معاونت امور فنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (دفتر امورفنی»تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله) براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه اقدام به تهیه استانداردهای مهندسی آب نموده است. استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین شده است : - استفاده از تخصص‌ها و تجربه‌های کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و مآخذ معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاه‌های اجرایی, سازمان‌هاء نهادهاء واحدهای صنعتیء واحدهای مطالعه, طراحی و ساخت - پرهیز از دوباره‌کاری‌ها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل موّسسه استانداردها و تحقیقات صنعتی آیران و سایر موْسسات تهیه‌کننده استاندارد ضمن تشکر از کارشناسان محترم برای بررسی و اظهار نظر در مورد این استانداردء امید است مجریان و دست‌اندرکاران بخش آب. با بکارگیری استانداردهای یاد شده, برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیت‌های کشور تلاش نموده و صاحبنظران و متخصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشارکت کنند. معاون آمور فنی بهار ۱۳۸۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای کمیته مطالب اولیه این راهنما توسط کمیته فنی شماره ۲ مهندسی رودخانه و سواحل تهیه شده است که اعضاء آن به ترتیب حروف الفبا به شرح زیر می‌باشد. آقای محمدابراهیم بنی حبیب مر کز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری دکترای عمران - مهندسی آب ُقای عبدالکریم بهنیا دانشگاه شهید چمران دکترای هیدرولوژی أقای محمدحسن چیتی شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران فوق لیسانس سازه های آبی آقای حمید خورسندی شرکت مهندسین مشاور لار فوق لیسانس هیدرولیک آقای حسین شفیعی فر سازمان برنامه و بودجه لیسانس راه و ساختمان خانم کیاندخت کباری دفتر استانداردهای مهندسی آب کشور لیسانس راه و ساختمان ُقای علاءالدین کلانتر شرکت مهندسین مشاور مهاب قدس لیسانس آبیاری و زهکشی آقای حسین محمدولی سامانی . شرکت مهندسین مشاور دزآب دکترای هیدرولیک آقای علی ملک شرکت مهندسین مشاور چاک دشت دکترای منابع‌آب و آبخیزداری آقای جبار وطن فدا دفتر مهندسین رودخانه ها و سواحل فوق لیسانس سازه های آبی آقای دکتر بنی حبیب بازنویسی و تدوین راهنما را به عهده داشته اند. در تهیه بخش اقتصادی این نشریه از نظرات خانم طیبه آریان استفاده گردیده است. که بدینوسیله از ایشان قدردانی می شود. 1 -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱(- کلیات ۱-۱ مقدمه ۲-۱ هدف ۳-۱ فصول راهنما ۴-۱ محدودیت‌های راهنما ۵-۱ روش‌های مختلف تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی -۲‏ تعیین دوره بازگشت سیلاب براساس تحلیل اقتصادی ۱-۲ هزینه‌ها ۲-۲ فایده‌ها ۳-۲ شاخص‌های اقتصادی ۴-۲ مراحل محاسباتی تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح -۳‏ تعیین دوره بازگشت سیلاب براساس تحلیل خطرپذیری ۱-۳ عمر اقتصادی طرح ۲-۳ خطرپذیری و اعتمادپذیری ۳-۳ ضریب و حاشیه اطمینان ۳۴ بررسی دوره بازگشت سیلاب طرح در کشورهای مختلف ۱-۴ بررسی دوره بازگشت سیلاب طرح در طرح‌های مختلف مهندسی رودخانه ایران ۳ بررسی دوره بازگشت سیلاب طرح در کشورهای دیگر ۱-۲-۴ امریکا ۲-۲-۴ استرالیا ۴-۲-۴ بلغارستان ۵-۲-۴ ترکیه ۶-۲-۴ چکسلواکی ۲-۳ جمع بندی 11 ۱۱ ۱۱ ۱۲ ۱۲ ۱۲ ۱۲ ۱۲ ۱۲ ۱۳ ۱۳ ۱۵ ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۱-۱-۵ خسارت محسوس ۲-۱-۵ خسارت‌های غیر محسوس ۲-۵ بررسی شاخص‌های اجتماعی موّثْر در تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی ۱-۳-۵ در اراضی غیر کشاورزی ۲-۲-۵ در اراضی کشاورزی ۵ روش تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی براساس ملاحظات اجتماعی ۶ چگونگی انتخاب روش تعیین دوره بازگشت سیلاب و ملاحظات لازم ۱-۶ انتخاب روش تعیین دوره بازگشت ۲-۶ ملاحظات زیست محیطی پیوست (۱) روش‌های محاسبه سیلاب ۱( مدیریت و پالایش داده‌ها ۲- روش‌های محاسبه بده اوج سیلاب ۳ روش‌های تعیین آبنگار سیلاب ۷ منابع ۱۷۷ ۱۵ ۱۶ ۱۶ ۱۶ ۱۸ ۱۸ ۳۱ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۲۳۳ ۳۳ ۳۵ ۲۶ -------- صفحهٔ بعد -------- و کلبات ۱-۱ مقدمه توسعه شهرهاء روستاها » اراضی کشاورزی و مناطق صنعتی در حاشیه رودخانه‌ها از یک سوء و لزوم بهره‌برداری بیش از پیش رودخانه‌ها از سوی دیگر موجب افزایش طرح‌های مهندسی رودخانه می‌شود. وجود نداشتن دستورالعمل و راهنمای مشخص برای تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح‌های مهندسی رودخانه» یکی از مسائل مطرح در مطالعه و اجرای طرح‌های مهندسی رودخانه است. ارائه راهنمایی برای تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح‌های مهندسی رودخانه کشورء گامی است که برای بیان راه حل‌مشکلات فنی مطالعات مهندسی رودخانه در کشورمان ضروری به نظر می‌رسید . از سوی دیگرء تصمیم‌گیری در مورد دوره بازگشت سیلاب طراحی, به بررسی معیارها و ملاحظات متعددی نیاز دارد که از نظراقتصاد کلان ملی و تأمین ایمنی در مقابل خطر سیلاب دارای اهمیت به‌سزایی است. ۳۲-۱ هدف با توجه به وجود مراجع متعدد داخلی و خارجی در زمینه هیدرولوژی و تشریح مفصل روش‌های محاسباتی بده اوج و هیدروگراف سیلاب در این مراجع» و نیز لزوم حفظ اختصار» محورهای زیر هدف‌های اصلی این راهنما می‌باشد: - چگونگی نحوه انتخاب دوره بازگشت سیلاب طراحی - ملاحظات مربوط به تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی ۲-۱ فصول راهنما برای دستیابی به اهداف گفته شده, فصل‌های این راهنما به صورت زیر تنظیم شده است: در فصل اول» کلیاتی بیان شده که در استفاده مناسب از این راهنما لازم است به آزها توجه شود. بنابراین علاوه بر اهداف » به ساختار نشریه و محدودیت‌های آن نیز اشاره شده است. در فصل دوم» روش تعیین دوره بازگشت سیلاب با استفاده از تحلیل اقتصادی بحث شده است. در این فصلء علاوه بر تعیین عوامل و شاخص‌های اقتصادی,» تعیین دوره بازگشت براساس شاخص مورد نظر همراه با مثالی برای راهنمایی بیشتر ارائه شده است. در فصل سوم چگونگی تعیین دوره بازگشت سیلاب براساس تحلیل خطرپذیری» مورد بحث قرار گرفته است. در این فصل, پس از ارائه تعاریف و روابط حاکم» مثالی برای روشن‌تر شدن روش تعیین دوره بازگشت با استفاده از تحلیل خطر پذیری ارائه شده است. در فصل چهارم» دوره بازگشت سیلاب طراحی» در طرح‌های مهندسی رودخانه کشورهای مختلف مورد بحث قرار داده شده است. همچنین در این فصل, دوره بازگشت مورد استفاده برای سیلاب طراحی پروژه‌های مهندسی رودخانه کشورمان ( براساس موارد گزارش شده تا سال ۱۳۷۹ به استاندارد صنعت آب کشور) مورد بررسی قرار گرفته است. ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- در فصل پنجم» روش جدیدی برای تعیین دوره بازگشت سیلاب براساس ملاحظات اجتماعی ارائه شده است. این روش براساس خسارت اجتماعی سیلاب پیشنهاد شده و در این رابطه » ابتدا خسارات اجتماعی سیلاب و شاخص‌های آن مورد بررسی قرار گرفته و سپس روش تعیین دوره بازگشت سیلاب براساس ملاحظات اجتماعی تشریح شده است. در فصل ششم » ابتدا روش‌های مختلف آرائه شده در این راهنما طبقه‌بندی گردیده و سپس چگونگی انتخاب روش مناسب از میان روش‌های ارائه شده » مورد بحث قرار گرفته است. ملاحظات زیست‌محیطی که در تعیین دوره بازگشت می‌تواند مطرح باشدء در این فصل به اجمال بحث شده است. لازم به یادآوری است که استفاده از بخشی از راهنما بدون توجه به سایر بخش‌ها توصیه نشده و توجه به همه فصل‌ها در صورت استفاده از راهنماء لازم به نظر می‌رسد. ۴۹ محدودیت‌های راهنما - با توجه به عدم نیاز به محاسبه حداکثر سیلاب محتمل در پروژه‌های مهندسی رودخانه » این مورد در این راهنما بحث نشده است. در شرایط پروژهٌ خاص اقتصادی و صنعتی » که الزام استفاده از سیلاب حداکثر سیلاب محتمل را ایحاب نماید » موضوع خارج از بحث این راهنما خواهد بود. - اثر میزان رسوب در شرایط هیدرولوژیکی و هیدرولیکی سیلاب ( مانند انچه در سیلاب‌های واریزه‌ای و سیلاب‌های با غلظت بالای رسوب مطرح می‌باشد) خارج از بحث این راهنما است. اگر رودخانه‌ای دارای شرایط مناسب رخداد اینگونه گردد و با توجه به تواتر رخداد سیلاب‌های واریزه‌ای» سیلاب طراحی انتخاب گردد. این راهنماء برای پروژه‌های ممهندسی رودخانه بوده و کاربرد آن برای پروژه‌های دیگر ماأنند پروژه‌های احداتث سد و جمع‌آوری رواناب شهری توصیه نمی‌شود . - در صورت وجود سد روی رودخانه در بالاا دست محدودهٌ مطالعاتی و نیاز به بررسی پدیدهٌ شکست سد.ء محاسبه سیلاب ۵-۱ روش‌های مختلف تعیین دوره با زگشت سیلاب طراحی به طور کلی می‌توان روش‌های تعیین دوره بازگشت را به سه دسته زیر طبقه‌بندی نمود: الف - تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح براساس تحلیل اقتصادی ب - تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح براساس تحلیل خطر پذیری ج - تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح براساس ملاحظات اجتماعی | - ۲ 2 - 100۲5 ۷۶۷ -------- صفحهٔ بعد -------- در برخی از کشورهاء براساس تحربه‌های به دست آمده از تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح براساس تحلیل اقتصادی در پروژه‌های مختلف و نیز ملاحظات اجتماعی و اقتصادی,» جدول‌هایی نیز پیشنهاد شده است. البته باید توجه نمود که وجود چنین جدول‌هایی لزوم تحلیل‌های مختلف برای تعیین دوره‌بازگشت سیلاب طرح را نفی نکرده است.[ ۱۲] در فصل‌های مختلف این راهنماء. ضمن بحث پیرامون روش‌های مختلف تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح و بررسی روش‌های موجود در کشورهای مختلفء به چگونگی جمع‌بندی به نتیجه‌های به دست آمده از روش‌های مختلف نیز پرداخته شده است . ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ا تعیین دوره با زگست سیلاب براساس تحلیل اقتصادی تحلیل اقتصادی» یکی از ابزارهای تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی است. اگر برای پروژه مورد نظر تلفات جانی وجود نداشته و امکان تعیین خسارت به ازای سیلاب‌های با دوره‌های بازگشت مختلف فراهم آمده باشد این تحلیل به عنوان ابزار اصلی تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی خواهد بود. در غیر این صورت. می‌تواند به عنوان ابزاری در کنار روش‌های دیگر مد نظر قرار گیرد. اساس تحلیل اقتصادی» بیشینه نمودن نسبت سود به هزینه یا سود خالص طرح می‌باشد. این محاسبات. باید براساس داده‌های سال مبنا انجام شود. ۱-۲ هزینه‌ها به ازای انتخاب هر سیلاب طراحی» می‌توان گزینه بهینه‌ای برای مهار این سیلاب طراحی ارائه کرد. هزینه اجرای گزینه بهینه به ازای سیلاب‌های طراحی مختلف متفاوت خواهد بود. پس مهار سیلاب بر مبنای هر سیلاب طراحی» شامل هزینه‌های زیر - هزینه اجرای گزینه بهینه براساس سیلاب طراحی مورد نظر - هزینه نگهداری - بهره‌برداری سالانه گزینه بهینه براساس سیلاب طراحی مورد نظر - هزینه خطر پذیری گزینه بهینه براساس سیلاب طراحی مورد نظر هزینه اجرای گزینه» شامل هزینه اجرای طرح و تملیک اراضی برای انجام پروژه بوده و نرخ سود این سرمایه‌گذاری را نیز باید براساس شاخص‌های اعلام شده! منظور نمود. هزینه نگهداری - بهره‌برداری سالانه نیز ۰/۵ درصد کل هزینه طرح (بدون منظور نمودن نرخ سود) در نظر گرفته می‌شود [۷]. بدین ترتیب با افزایش دوره بازگشت سیلاب طراحی هزینه متوسط سالانه احداث و نگهداری و بهره‌برداری سامانه مهار سیلاب افزایش می‌یابد. هر سازه حفاظت رودخانه ممکن است در اثر عبور سیلاب بزرگ‌تر از سیلاب طراحی دچار خسارت جزیی یا کلی شود. خطرپدیری سیلاب بزرگ‌تر از سیلاب طراحی در دوره بهره‌برداری سازه باید مشخص شده و خسارت به صورت درصدی از هزینه» به هزینه کل اضافه شود. ۲-۲ فایده‌ها دسته عمده زیر طبقه‌بندی کرد: الف - خسارت محسوس که می‌توان به صورت خسارت مالی بیان نمود و در تحلیل اقتصادی مدنظر قرار داد. قرار می‌گیرد. آب با هدف کشاورزی ۷ درصد منظور می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- خسارت محسوس شامل خسارت مستقیم به اماکن» اراضی کشاورزی» تأسیسات حیاتی و اقتصادی» اثائیه منازل و ساختمان‌ها است که بسته به عمق وسرعت جریان سیلاب در این گونه اراضی به‌صورت درصدی از ارزش آنها بیان می‌شود [۷]. از سوی دیگر, خسارت اقتصادی غیرمستقیم ناشی از اتلاف وقت مردم و از دست دادن شغل را می‌توان به صورت درصدی از خسارت گفته شده در بالا دانست. بدین ترتیب» در صورت نیاز به محاسبه خسارت کاهش اشتغال و تحارت به طور متوسط عدد موضوع دیگری که می‌توان به عنوان فایده برای طرح‌های مهندسی رودخانه منظور نمود. استحصال زمین است که در بعضی از طرح‌های مهندسی رودخانه علاوه بر حفاظت اراضی موجود. اراضی جدیدی ممکن است استحصال گردد که باید به صورت فایده منظور شود. درصورتی که در محدوده بازه مطالعاتی» داده‌های کامل و دقیقی از خسارت سیلاب‌های رخداده وجود داشته باشدء می‌توان با ایحاد رابطه همبستگی بین بده اوج رودخانه و خسارت مربوطه تابع بده - خسارت سیلاب را تعیین نمود. در این صورت. داده‌های اوج سیلاب و خسارت باید پراکندگی لازم را داشته باشد تا تابع از دقت لازم برخوردار شود. در صورت عدم وجود چنین داده‌هایی» تخمین خسارت با توجه به پهنه سیل سیلاب‌های با دوره‌های بازگشت مختلف انجام ۲-۲ سشاخص‌های اقتصادی ارزیابی اقتصادی طرح‌های مهندسی رودخانه با یکی از دو شاخص زیر پیشنهاد می‌شود: الف - نسبت فایده به هزینه (0ج/۲) که نشان دهنده راندمان اقتصادی طرح است. ب - ارزش حال خالص (ح-83) که نشان‌دهنده آثار طرح بر درآمد ملی است. ۴-۲ مراحل محاسباتی تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح مراحل محاسباتی تعیین سیلاب طراحی براساس تحلیل اقتصادی را می‌توان به دو بخش اصلی تقسیم کرد: بخش اول : تهیه منحنی خسارت - احتمال رخداد بخش اول ممکن است به دو روش انجام شود: روش اول : در صورت وجود تعداد کافی از داده‌های خسارت سیلاب‌های رخداده در محدوهٌ مورد نظر تابع بده - خسارت سیلاب تهیه شده و با تابع بده - احتمال رخداد تر کیب نموده تابع خسارت - احتمال رخداد را به دست می‌آوریم. روش دوم : در صورت نبودن داده‌های خسارت. باید پهنه‌های سیل‌گیر برای دوره‌های بازگشت مختلف تعیین شود و خسارت سیلاب‌های مختلف براساس عمق و سرعت جریان محاسبه گردیده , تابع بده - خسارت تعیین‌شود. بخش دوم شامل تهیه جدول تحلیل اقتصادی است. جدول (۱-۲) نمونه‌ای از این‌گونه جدول‌ها را نشان می‌دهد. برای تکمیل این جدول گام‌های زیر طی می‌شود [۳ و ۸] -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۱-۲- نمونه ای از جدول‌های تحلیل اقتصادی سیلاب گام ول : بده اوج سیلاب در ستون اول نوشته می‌شود. گام دوم : در ستون دوم» خسارت از منحنی بده - خسارت تعیین می‌شود. گام سوم : در ستون سوم» میزان افزایش خسارت در بین دو ردیف متوالی نوشته می‌شود. گام چهارم : ستون چهارم» دوره بازگشت سیلاب را نشان می‌دهد. گام پنجم : تفاوت دو دوره بازگشت متوالی برحسب سال بیان می‌شود. گام ششم : ستون ششم» از تقسیم ستون سوم به ستون پنجم تعیین می‌شود. گام هفتم : با جمع تجمعی ستون ششم تعیین می‌شود. گام هشتم : ستون هشتم» هزینه متوسط سالانه طرح به ازای بده‌های سیلاب ستون اول می‌باشد. بدین ترتیب» دوره بازگشت سیلابی به عنوان دوره بازگشت سیلاب طراحی انتخاب می‌شود که فایده به هزینه آن در ستون هم حداکثر می‌باشد. را ارائه می‌دهد[۸]. ۱- این هزینه شامل هزینه سرمایه‌گذاری» هزینه بهره‌برداری و نگهداری می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- هزینه متوسط سالانه طرح مهار سیلاب | خسارت کل ناشی از سیلاب اوج سیلاب دوره بازگشت (میلیارد ریال/ سال) (میلیارد ریال) (مترمکعب برثانیه) (سال) اک اد با اد نا ها اک اک ی لک براساس روشی که در بند ۵-۲ ارائه شد» می‌توان جدول محاسبه نسبت سود به هزینه را به‌صورت جدول (۲-۲) تشکیل داد. همانطور که از ستون نهم جدول مشخص است. نسبت سود به هزینه در دوره بازگشت ۸۰ سال جدول ۳-۲- تعیین دوره باز گشت براساس تحلیل سود به هزینه ر ‏ ا ک ک ا ها ها ها هک اوجسبلا خسارت کل ان افزای: تفا فایده سالانه ۱ فایده سالانه سالا: بده اوج‌سیلاب رت میزان افزایش ی وت دو دوره ۹ . هرینه سالانه (مترمکت بر | سلاپ ۱ اخبارت ۱ ۳۳۷۹۷۱۶ پازکشت موی ۱ (مطتاددتل/ ار را ردان ۱ و ۳ ال ۲ ۸ ۵۸ شش ۲ ۳ ۲ ۳ ز ۸ ۸ ۸ ۶۲ ۵ 0 با اند ۳ ۱۳ ۷۰ 1.۲۰ ۳ ۳۴ ۵ ۰۶ ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ تعیین دوره با زگست سیلاب براساس تحلیل خطرپذیری در طرح‌های مهندسی رودخانه باید ملاحظات مربوط به خطرات ناشی از پیشامدهای هیدرولوزیک مورد توجه قرار گیرد. در صورتی که در حفاظت از تاسیسات » ابنیه و مناطق صنعتی مهم» میزان خطرپذیری از طرف کارفرمای طرح تعیین شود و اگر ۱-۳ عمر اقتصادی طرح عمر اقتصادی طرح برابر است با مدتی که در پایان آن مدتء آثار مثبت اقتصادی و فیزیکی طرح پایان یابد؛ در ضمن عوامل فیزیکی (استهلاک فیزیکی» منسوخ شدن» تغییر نیازمندی‌های خدماتی,» مدت تنزیل» تعدیل به علت احتمال و عدم اطمینان) سبب می‌شود تا در پایان عمر اقتصادی» هزینه‌های طرح بر فایده‌هایی که انتظار می‌رود در صورت ادامه آن به دست بیاید. فزونی پابد. طول عمر اقتصادی طرح اغلب, کوتاه‌تر از طول عمر فیزیکی آن است. ۲-۳ خطرپذیری و اعتمادپذیری اگر در طول عمر منظور شده برای یک سازه» میزان سیلاب از مقدار نظیر آن در دوره برگشت مفروض برای طرح (سیلاب طرح) فراتر رود احتمال دارد آن سازه تخریب شود. فرض کنید: ایک سرریز برای عمر ۵۰ سال و برای مقدار سیلاب با دوره برگشت ۱۰۰ ساله طرح شده است. بنابراین » در صورت وقوع سیلابی با مقدار بیش از سیلاب طرح (۱۰۰ ساله) در طول ۰ سال عمر سرریزء احتمال شکست آن وجود خواهد داشت. اگر م احتمال رخداد یک پدیده در یک سال باشد.ء و احتمال عدم رخداد آن است: (۱-۳) 9-۱-0 احتمال عدم وقوع آن سیلاب در 1 سال یا اعتمادپذیری آن چنین است: (۲-۳) 8-۱-7 با توجه به تعریف دوره بازگشت سیلاب (1) می‌توان اعتمادپذیری را به صورت زیر بیان کرد: (۳-۳) 8-۱ و نیز احتمال وقوع یا میزان خطرپذیری برابر است با : (۴-۳) 3-۱-۱-۳ ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- اگر سری پیشامدهای اندازه‌گیری شده یا تثبیت شده یک سری سالانه نباشد و به صورت یک سری با طول جزئی با (۵-۳) ۳( ۱-۱/7)-۱- 8 با مراجعه به معادله گفته شده, ملاحظه می‌شود که دوره بازگشتی که برای طراحی یک سازه در نظر گرفته می‌شود. به مقدار خطر قابل قبول بستگی دارد.دوره بازگشت سیلاب طراحی برای خطرپدیری ؟! و طول عمر سازه مورد حفاظت 1۱ برحسب سال به صورت زیر بیان می‌شود: ۱ (۳-ع) ۱۳ 7( -۱)-۱ در صورتی که دوره برگشت طرح مساوی با عمر مورد انتظار آن در نظر گرفته شود» با توجه به معادله خطرء احتمال شکست 3-۱-۱-7 8-۱ ۲ م8 لازم است که حاشیه اطمینان" (/50) را نسبت به سیلاب برآورد شده منظور نمود. اگر مقدار محاسبه شده سیلاب براساس دست می‌آید: ‎]٩[ ٩۳ ۲ 0/[ )۷-۳( (۸-۳) [- 5۸1-0 به طور کلی, برای مقادیر مشخص از خطرپذیری ‎٩‏ و طول عمر منظور شده برای یک سازه» دوره برگشت مورد نیاز را می‌توان محاسبه کرد. بنابراین (.]) سیلاب مربوط به همان دوره برگشت با استفاده از تحلیل فراوانی داده‌های بده سیلاب قابل 5۵۵۷ - | 07۳ ۷اع ]5۵ - 2 ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- اطمینان به بآ به دست آورد. به عنوان مثال, می‌توان به تعیین حاشیه اطمینان در طراحی گوره‌ها اشاره نمود. بدین ترتیب» در طراحی گوره‌هاء به طور معمول برای ۰/۳۰ تا ۱ متر ارتفاع آزاد در نظر می‌گیرند. در این صورت» تراز تاج گوره باید ۰/۳ تا ۱ متر بالاتر از بیشینه سطح در یک منطقه اقتصادی که عمر کارخانجات آن ۱۰۰ سال تخمین زده می‌شود. کارفرما خطرپذیری معادل ۲۰درصد برای -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ بررسی دوره بازگشت سیلاب طرح در کشورهای مختلف در این فصل,» با دوره بازگشت سیلاب طرح پروژه‌های مهندسی رودخانه در کشورهای مختلف آشنا می‌شویم. معیارها و توصیه‌های فنی کشورهای مختلف, به صورت اجمالی در این فصل مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. علاوه بر این دوره بازگشت سیلاب طراحی» در پروژه‌های مهندسی رودخانه کشورمان نیز تحلیل گردیده است. این تحلیل براساس موارد گزارش شده توسط مهندسین مشاور به استاندارد صنعت آب ایران تا سال ۱۳۷۹ استوار است. ۱-۴۳ بررسی دوره بازگشت سیلاب طرح در طرح‌های مختلف مهندسی رودخانه ایران براساس استعلامی که در سال ۱۳۷۹ از طرف استاندارد صنعت آب ایران از سازمان‌های آب منطقه‌ای و مهندسین مشاور به عمل آمدء در مجموع اطلاعات ۳۰ طرح مهندسی رودخانه واصل گردید. البته این تعداد را باید به عنوان نمونه‌ای از طرح‌های مهندسی رودخانه تلقی نمود. تعداد طرح‌های مهار سیلاب ۱۶ عددء طرح‌های ساماندهی رودخانه ‎٩‏ عدد و تثبیت سواحل و بستر ۵ عدد عنوان‌شده است. دوره بازگشت سیلاب طراحی برای طرح‌های مهار سیلاب بین ۱۰ تا ۱۰۰ سال بوده که به طورکلی ۲۵ سال مورد استفاده قرار گرفته است. طرح‌های ساماندهی رودخانه با دوره بازگشت ۲ تا ۲۰۰ سال و طرح‌های تثبیت بستر و سواحل ۲۵ تا ۱۰۰ سال را مبنای دوره بازگشت سیلاب طرح قرار داده‌اند. جدول (۱- ۴) توزیع فراوانی دوره بازگشت مورد استفاده در طرح‌های مهندسی رودخانه گزارش شده در بالا را نشان می‌دهد. جدول ۱-۴- توزیع فراوانی دوره بازگشت سیلاب طراحی در طرح‌های مهندسی رودخانه گزارش شده تا سال ۱۳۷۹ هه این جدول, نشان می‌دهد که ۵۷/ طرح‌ها ۲۵۰ سال را به عنوان مبنای دوره بازگشت سیلاب طراحی استفاده کرده‌اند و فقط حدود ۱۰ طرح‌ها از دوره بازگشت بالای ۱۰۰ سال استفاده نموده اند .استفاده دوره بازگشت ۲۵ سال به احتمال زیاد تحت تأثیر آیین نامه تعیین حد بستر و حریم رودخانه بوده است[ ۴]. بررسی جدول (۱-۴) نشان می‌دهد که حدود ۸۰/۲ طرح‌ها از دوره با زگشت بین ۱۰ تا ۵۰ سال استفاده نموده‌اند. ۱۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۴ بررسی دوره بازگشت سیلاب طرح در کشورهای دیگر در این بخش, ابتدا دوره بازگشت سیلاب طراحی در برخی از کشورهای جهان بحث می‌شود و سپس دوره بازگشت‌ها در یک ۱-۳-۴ امریکا در آمریکاء. سیلاب طراحی پروژه‌های مهار سیلاب در مناطق شهری شامل نواحی مسکونی, تجاری» اماکن عمومی, نواحی اداری و تجاری براساس دوره بازگشت صد سال تعیین می‌شود. برای اراضی کشاورزی که خطر جانی مطرح نباشدء حداقل دوره بازگشت ۱۵ سال توصیه شده است. برای سیلاب دشت‌های رودخانه‌های بزرگ,» سیلاب طراحی ۱۰۰ سال توصیه شده است. در سیلاب دشت‌های رودخانه‌های کوچک» در صورت نبودن خطر جانی» حداقل ۲۵ سال در نظر گرفته می‌شود ولی در صورت وجود خطر جانی» دوره بازگشت ۱۰۰ سال توصیه شده است. ۳-۳-۴ استرالیا اداره کارهای عمومی نیوسات ویلز استرالیاء دوره بازگشت سیلاب طراحی در رودخانه‌های اصلی و فرعی را بین ۵ تا ۱۰۰ سال بین ۲ تا ۷ سال توصیه کرده است. ۳-۳-۴ اندونتزی ۴ بلغارستان دوره بازگشت سیلاب طرح در مناطق شهری بزرگ و مراکز صنعتی» بین ۲۰۰-۱۰۰ سال» و در شهرهای کوچک و روستاها بین ۳ سال تا ۱۰۰ سال در نظر گرفته می‌شود. در اراضی که غیر مسکونی بوده و خطر جانی ندارد. مانند اراضی کشاورزی و شبکه‌های آبیاری و زهکشی» بین ۱۰ تا ۲۰ سال در نظر گرفته می‌شود. در مناطق با اهمیت کم که رودخانه‌های کوچک عبور می‌کنندء دوره بازگشت سیلاب طرح بین ۷ تا ۱۰ سال در نظر گرفته می‌شود. 2-۴ ترکیه سال در نظر گرفته می‌شود. ۱۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۳-۴ چکسلواکی براساس استاندارد ۷۳۶۸۱۷ 1۷( دوره بازگشت سیلاب طرح را در مناطق مسکونی» صنعتی و ترابری ۱۰۰ سال» در مناطق صنعتی و کشاورزی مختلط ۵۰ سال, در اراضی کشاورزی بین ۷ تا ۲۰ سال و در اراضی جنگلی و مرتعی تا ۱۰ سال در نظر می‌گیرند. براساس استانداردهای ۷۳۶۸۲۱ 0 و 071۷۳۶۸۲۲ دوره بازگشت سیلاب طرح بین ۵۰ تا ۱۰۰ سال برای مناطق مسکونی» صنعتی و راه‌های ارتباطی مهم پیشنهاد می‌نمایند. ۳-۴۳ جمع بندی برای روشن شدن دیدگاه‌های مختلف در انتخاب سیلاب طراحی» معیارها و استانداردهاء توصیه‌های فنی کشورهای مختلف را بررسی می‌نماییم. بررسی مراجع قابل دسترسی نشان می‌دهد که در اغلب کشورهاء سیلاب طراحی پیشنهادی برای طرح‌های مهار سیلاب رودخانه و زهکش شهری صورت گرفته است و برای طرح‌های مهار فرسایش و رسوب پیشنهاد مشخصی که قابل توجه باشد ارائه نگردیده است .در ارائه سیلاب طراحی برای طرح‌های مهار سیلاب با مبانی مختلف» طرح‌ها طبقه‌بندی شده‌اند. مبانی مورد استفاده کشورهای بررسی شده به یکی و یا ترکیبی از مبانی زیر بوده است: الف- طبقه‌بندی براساس کاربری اراضی مانند مسکونی» تجاری» صنعتی و کشاورزی ب - طبقه‌بندی براساس شهر و روستا ج - طبقه‌بندی براساس وجود خطر جانی و عدم وجود خطر جانی جدول (۲-۴) استفاده از مبانی بالا را در کشورهای مختلف نشان می‌دهد. البته در اغلب مواردء به‌طور کامل از این مبانی استفاده نشده و ترکیبی ناقص از آنها مورد توجه قرار گرفته است. در برخی از کشورهاء در انتخاب سیلاب طراحی به تحلیل جدول ۲-۴ مبانی مورداستفاده درکشورهای مختلف برای تعیین سیلاب طراحی سس هه ص ‏ سا اک ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- خطر جانی» : رودخانه باید توصیه می‌شو ای کشورهای مختلف به عمل می‌آید» جدول (۳-۴) بت سیلاب طراحی در کشورهای مورد بررسی» برای سال و برای اراضی کشاورزی ۵ تا ۵۰ سال بوده و ۰ سال محدود خواهد شد که با درنظرگرفتن وجود ند بود. حد پایین در ایران برای طرح‌های مهندسی دوره بازگشت برای زمین‌های کشاورزی ۲۰ سال می در کشورهای مختلف در مناطق غیر کشاورزی» حد بالا برای حالت وجود خطر جانی و حد پایین برای نبودن خطر جانی است تقسیم‌بندی‌برحسب‌رودخانه‌می‌باشد. فقط رودخانه‌های -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ تعیین دوره بازگشست سیلاب طراحی براساس ملاحظات اجتماعی تمامی خسارت‌های وارده از سیلاب را نمی‌توان به صورت ریالی برآورد کرد. ضمن آن که برآورد ریالی خسارت‌های اقتصادی سیلاب طراحی مد نظر قرارداد . بنابراین ملاحظات اجتماعی در خصوص آثار اجتماعی انواع خسارت‌های سیلاب باید در این فصل مورد بررسی قرار گیرد . ابتدا انواع خسارت‌ها و شاخص‌های اجتماعی آثار انواع خسارت‌ها تعریف شده و سپس چگونگی به کارگیری این شاخص‌ها در تعیین دوره با زگشت ارائه می‌گردد. ۱-۵ بررسی انواع خسارت‌های سیلاب غیر محسوس شکل ۱- ۵- طبقه بندی انواع خسارت ۱-۱-۵ خسارت محسوس به خساراتی که آثار آزها به طور مشخصی در زندگی افراد ناحیه سیل‌زده قابل احساس باشدء خسارت محسوس می‌گویند. این غیر مستقیم تقسیم خواهدشد. ۱-1-1-۵ خسارت‌های مستقیم ب - ایجاد فرسایش کناری در حاشیه رودخانه و تخریب اراضی کشاورزی و گسترش بستر رودخانه ج - تخریب تاسیسات ناشی از تغییر بستر و مسیر رودخانه ها د - کاهش ارزش و یا از بین رفتن اثائیه منازل و دفاتر کار» محصولات کشاورزی و صنعتی در اثر آب گرفتگی و - افزایش خطر سیل گیری در سیلاب‌های بعدی ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۱-1-۵ خسارت‌های غیر مستقیم خسارت‌هایی که فقط آثار اقتصادی بر زندگی مردم نداشته و به طور غیرمستقیم نیز آثار منفی دارد عبارتند از: الف - تلفات انسانی و معلولیت افراد ب - آسیب دیدن انسان‌ها و افزایش هزینه‌های درمانی ج - قطع موقت ارتباط و افزایش هزینه‌های مسافرت از راه‌های دیگر د - ایجاد مشکل در تجارت روزمره ه - از دست دادن موقت با دائمی شغل ۳-۱-۵ خسارت‌های غیر محسوس به خسارت‌هایی که به طور مستقیم در اجتماع موّنر نبوده ولی به صورت نامحسوس در اجتماع سیل‌زده اثر می‌گذارد» خسارت غیر محسوس گفته می‌شود و شامل موارد زیر است : الف - ایجاد آسیب‌های روحی ناشی از خسارت‌های محسوس و ضررهای بهداشتی دراز مدت آن ب - ایجاد یاس و ناامیدی در مردم و تشویق آنها به مهاجرت ج - آیحاد مانع در راه رشد و توسعه منطقه ه - اختلال مراکز اطلاع رسانی» مدیریت بحران در جامعه و مراکز امداد رسانی و بیمارستان‌ها و انتظامی» ایجاد محدودیت و موانع در مدیریت» و کاهش حوادث غیر مترقبه ۲-۵ بررسی شاخص‌های اجتماعی موْثر در تعیین دوره بازگست سیلاب طراحی ۱-۳-۵ دراراضی غی رکشاورزی در این اراضی به علت سکونت و یا اشتغال مداوم مردم احتمال خسارت جانی وجود دارد و سبلاب انواع خسارت‌های مادی و معنوی به مردم وارد می‌کند این خسارت‌ها می‌توانند در قالب پنج شاخص عمده به صورت زیر طبقه‌بندی شود. هر شاخص توصیفی» با توجه به عوامل موْثر شاخص می‌تواند کم متوسط و یا زیاد آرزیابی گردد. در تعیین شاخص‌هاء باید طرح‌های تفصیلی» هادی و سایر طرح‌های موجود منطقه را در نظر گرفت و این اطلاعات را ملاک تعیین شاخص‌ها قرار داد. شاخص اول : آثار اجتماعی ناشی از خسارات محسوس مستقیم و تلفات و آسیب‌های انسانی شامل : - تلفات انسانی و یا معلولیت افراد - آسیب‌های انسانی افزایش هزینه‌های درمانی شاخص دوم : آثار اجتماعی ناشی از خسارت محسوس غیر مستقیم شامل : - از دست دادن موقت یا دائم شغل - ایجاد مشکل در تجارت و اشتغال روزمره - قطع موقت ارتباط و افزایش هزینه‌های مسافرت از راه‌های دیگر ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- - ایجاد آسیب‌های روحی ناشی از خسارت‌های مختلف و ضررهای بهداشتی دراز مدت آن - ایحاد مانع در راه رشد و توسعه منطقه - ایجاد یاس و ناامیدی در مردم و تشویق آنها به مهاجرت - عدم سرمایه‌گذاری قابل توجه در اثر عدم اطمینان کافی - اختلال مراکز مدیریت سیاسی جامعه, امدادرسانی » بیمارستان‌ها و اطلاع‌رسانی و ایحاد موانع و محدودیت‌ها در مدیریت و کاهش حوادث غیر مترقبه با توجه به اینکه از شاخص‌های یاد شده می‌توانند با توصیفگرهای سه‌گانه به صورت کم » متوسط و زیاد بیان گردندء امتیاز هر شاخص بصورت جدول (۱-۵) تعیین می‌گردد. برای تعیین امتیاز هر شاخص, کارشناس باید بتواند وجود خسارت‌های مرتبط با آن شاخص را با توصیفگرهای کم» متوسط و زیاد بیان نماید. جدول ۱-۵- امتیازاتن ساخص‌های مختلف اجتماعی برای تعیین دوره با زگشت سیلاب طراحی در اراضی غیر کشاورزی ناخص علامت مجموع امتیازهای شاخص‌های مختلف, به صورت اعمال ضریب‌های وزنی از رابطه زیر بیان می‌گردد : (۱-۵) 50( 5 ۱/ ۰+ ۵5 / + 15ج 5-7۵5 ۱- ضرایب روابط (۱-۵) و (۲-۵) به عنوان توصیه می‌باشد و کارشناس برای هر طرح بررسی‌های لازم را نموده و عدد مناسب را انتخاب می‌کند. ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۵ دراراض ی کشاورزی در اراضی کشاورزی که حضور مداوم انسان به صورت سکونت و یا اشتغال تمام وقت وجود نداشته و خسارت جانی متصور نباشد» عوامل موْثر در تعیین شاخص‌های اجتماعی متفاوت خواهد بود؛ در این صورت» عوامل موّثر در تعیین شاخص‌های اجتماعی عبارتند از : شاخص اول : آثار اجتماعی ناشی از خسارت‌های محسوس مستقیم شاخص دوم : آثار اجتماعی ناشی از ازدست دادن موقت و یا دائم شغل شاخص سوم : آثار اجتماعی ایجاد و آسیب‌های روحی ناشی از خسارت‌های مختلف و ضررهای بهداشتی دراز مدت آن آثار اجتماعی شاخص چهارم : آثار اجتماعی خسارت‌های نامحسوس شامل : الف - ایحاد مانع در راه رشد و توسعه منطقه ب -ایجاد یاس و ناامیدی در مردم و تشویق آنها به مهاجرت ج - عدم سرمایه گذاری قابل توجه در اثر عدم اطمینان کافی شاخص‌های یک تا چهار با توصیفگرهای سه‌گانه کم متوسط و زیاد بیان شد. و امتیاز هر شاخص» از جدول (۱-۵) تعیین می‌گردد. امتیاز شاخص کل برای اراضی کشاورزی» با اعمال ضریب‌های وزنی از رابطه زیر به دست می‌آید: ٩-)/08 +. /۲8,+۰/۵ 5, +۰/۲۵۹,۲-۵( ۳-۵ روش تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی براساس ملاحظات اجتماعی دوره بازگشت سیلاب طراحی برای اراضی کشاورزی و غیرکشاورزی متفاوت بوده و به ترتیب براساس جدول‌های (۲-۵) و (۲-۵) تعیین می‌شود. ابتدا امتیاز شاخص‌های مختلف تعیین می‌گردد و بعد با توجه به نوع اراضی,امتیاز شاخص کل از رابطه (۱-۵) یا (۲-۵) تعیین خواهد شد. دوره بازگشت سیلاب طراحی براساس امتیاز شاخص کل برای اراضی غیرکشاورزی از جدول (۲-۵)» و برای اراضی کشاورزی از جدول (۲-۵) تعیین می‌گردد. جدول ۳-۵- دوره با زگشت سیلاب طراحی برای ارضی غیر کشاورزی براساس ملاحظات اجتماعی ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱/۵ -۱ ۲/۵ -۵ ۲-۵ در این بخش با ارائه مثال‌هایی» دوره بازگشت سیلاب طراحی برای طرح‌های مهار سیلاب رودخانه‌هایی از کشورمان مورد بررسی قرار می‌گیرد: مثال اول : رودخانه سرباز در استان سیستان و بلوچستان بوده و در حاشیه آن اراضی کشاورزی وجود دارد. شهر سرباز نیز در حاشیه این رودخانه واقع شده است. زندگی روستاییان» به اراضی کشاورزی حاشیه رودخانه وابسته می‌باشد.مطلوب است تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی برای مهار سیلاب اراضی کشاورزی حاشیه رودخانه سرباز. ابتدا مقادیر شاخص‌های اول تا چهارم با توجه به شرایط به شرح جدول (۴-۵) تعیین می‌شود. ۲ - ۰/۲۵۲ +۱ مد ۰/۵ +۲۰۷۲ +۲ ۹-1۵ با توجه به جدول (۳-۵)» دوره بازگشت سیلاب طراحی ۴۰ سال تعیین می‌شود. مثال ۲ : مطلوب است تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی برای بازه شهری رودخانه خرم آباد . شاخص‌های این رودخانه با توجه به شرایط آن در شهر خرم آباد و با توجه به مرکزیت این شهر برای استان لرستان» به شرح جدول (۵-۵) تعیین می‌شود . ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- 5-1۷۵۷ ۲۰/۱۷ ۲۲۰/۵۷ ۲+۲+۰/۱۰۷۲( ۱/۵۳ با توجه به جدول (۲-۵)» دوره بازگشت سیلاب معادل ۱۰۰ سال تعیین می‌شود. مثال ۳ : مطلوب است تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی برای بازه میدان تحریش رودخانه گلابدره - دربند . با توجه به شرایط محیطی, اهمیت مناطق و شرایط اجتماعی امتیاز شاخص‌های پنچگانه به شرح جدول (۶-۵) تعیین می‌شود . جدول ۶-۵- امتیاز شاخص‌های ملاحظات اجتماعی برای مثال سوم 5-۵۳۲ ۰/۱۷ ۲۰/۵۲۰/۱۰۷ ۱( ۷۲۲-۶ با توجه به جدول (۲-۵)» دوره بازگشت سیلاب طراحی ۲۰۰ سال تعیین می‌شود . -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ جگونگی انتخاب روس تعیین دوره با زگشست سیلاب و ملاحظات لازم جمع‌بندی نتیجه‌های به دست آمده از تعیین دوره بازگشت سیلاب طرح براساس تحلیل‌های خطر پذیری» اقتصادی و ملاحظات اجتماعی » تجارب سار کشورها و ملاحظات زیست محیطی مورد بررسی قرار می‌گیرد و سپس چگونگی انتخاب سیلاب طرح براساس این جمع بندی ارائه می‌گردد. همانطور در فصل‌های قبلی بحث شد. دوره بازگشت سیلاب طراحی را می‌توان به یکی از سه روش زیر تعیین کرد: - تحلیل اقتصادی - ملاحظات اجتماعی علاوه بر سه روش بالا پس از محاسبه دوره بازگشت سیلاب طراحی براساس روش‌های گفته شده» می‌توان براساس از آنجا که انطباق کامل شرایط سایر کشورها با کشورمان امکان پذیر نیست. بهتر است استفاده از آیین‌نامه‌های کشورهای دیگر در کنار سه روش دیگر برای مقایسه به کار گرفته شود»ء زیرا استفاده منحصر به‌فرد از آیین‌نامه کشوری خاص به‌عنوان روش اصلی تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی, نیازمند به ارائه دلایل و مدارک کافی خواهد بود. همانطور که بحث شدء با استفاده از سه روش می‌توان دوره بازگشت سیلاب طرح را تعیین نمود. جدول (۱-۶) روش‌ها و ملاحظات و محدودیت‌های مربوط به این روش‌ها را نشان می‌دهد . جدول ۱-۶ محدودیت‌های روش‌های مختلف برای تعبین دوره بازگشست سیلاب طراحی در صورت وجود خطر جانی به تنهایی استفاده نمی‌شود . در صورت مشخص بودن درصد خطر پذیری و عمر اقتصادی طرح از این روش می‌توان استفاده کرد. در صورت امکان باید هر سه روش را برای تعیین دوره بازگشت استفاده نمود و درصورتی که اطلاعات و داده‌های برخی دوره بازگشت را تعیین کرد. در استفاده از این روش‌هاء باید محدودیت‌های بیان شده در جدول (۱-۶) توجه کرد. ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- پس از محاسبه دوره بازگشت با استفاده از چند روش گفته شده در جدول (۱-۶)» از بین دوره بازگشت‌های به دست آمده بزرگ‌ترین دوره بازگشت را به عنوان دوره بازگشت سیلاب طرح انتخاب می‌کنیم. در انتخاب سیلاب طراحی» باید به ملاحظات ۲-۶ ملاحظات زیست محیطی پس از انتخاب دوره بازگشت سیلاب طراحی براساس دستورالعمل ارزیابی زیست محیطی طرح‌های مهندسی رودخانه گزینه‌های مختلف طرح مهندسی رودخانه ارزیابی زیست محیطی شده و در صورت وجود خسارت‌های زیست‌محیطی در مرحله اول با تغییردر گزینه‌ها سعی می‌شود که خسارت زیست‌محیطی جبران ناپذیر حذف گردد و سایر آثار زیست محیطی نامناسب تا حد قابل قبول کاهش داده شود . در صورتی که تلفات جانی در محدوده مورد بررسی مطرح نباشدء» کاهش دوره بازگشت سیلاب طراحی» برای کاهش آثار منفی زیست‌محیطی گزینه‌های مختلف طرح بررسی خواهند گردید. این کاهش دوره بازگشت» تا حدی امکان‌پذیر خواهد بود که دوره بازگشت سیلاب طراحی از محدوده ارقام به دست آمده از روش‌های گفته شده در جدول (۱-۶) خارج نشود. تا به این ترتیب خطرپذیری سازه مورد طراحی در مقابل سیلاب افزایش نیابد. ۲۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست (۱) روش‌های محاسبه سیلاب طبقه‌بندی‌های مختلفی برای روش‌های محاسبه سیلاب مطرح می‌باشد. در اینجاء طبقه بندی‌اصلی بر اساس نیاز سیلاب طراحی صورت می‌گیرد. بعضی از طرح‌های مهندسی رودخانه؛ به محاسبه آبنگار و برخی دیگر فقط به بده اوج سیلاب نیاز دارند. بنابراین دسته‌بندی اصلی روش‌های محاسبه سیلاب عبارتند از: روش‌های محاسبه بده اوج سیلاب روش‌های تعیین آبنگار سیلاب در محاسبه عوامل بالاء لازم است که حجم بزرگی از داده‌ها مدیریت و پالایش شود. محاسبات مربوط به عوامل هیدرولوژیکی» اغلب روی حجم بزرگی از داده‌ها انجام می‌شوند . علت آن تعداد زیاد داده‌های سری‌های زمانی بارش, آب‌سنجی و غیره است که حجم داده‌ها را بزرگ می‌نماید. داده‌های تحلیل‌شده درهرمرحله محاسباتی نیز حجم بزرگی را شامل می‌شوند. همچنین بررسی ارتباط بین فرآیندهای مختلف هیدرولوژیکی و مشخصات فیزیوگرافی حوضه‌های آبریز شامل تحلیل تعداد زیادی داده خواهد بود. بنابراین باید به روش‌های مناسب مدیریت داده‌ها در محاسبات هیدرولوژیکی مانند تحلیل سیلاب توجه نمود . به عنوان مثال, استفاده از ابزاری جدید مثل سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی"ء با توجه به رقومی نمودن داده‌ها و ارتباط اغلب داده‌های هیدرولوژیکی با مختصات جغرافیایی ضروری به‌نظر می‌رسد. از سوی دیگر با توجه به اهمیت درستی داده‌های جمع‌آوری شده در تحلیل سیلاب‌هاء باید با استفاده از روش‌های آزمون داده‌هاء آنها را بررسی نمود و در صورت نیاز اصلاح و بازسازی کرد. روش‌های تحلیل فراوانی سیلاب, براساس تحلیل نمونه‌های آماری بده حداکثر سالانه یا رگبارها استواراست. این نمونه‌های آماری باید دارای مشخصه‌هایی باشند تا بتوان براساس‌آنها مدل‌های آماری را استوار نمود. این مشخصه‌ها عبارتند از: - همگنی داده‌ها - هم مکانی داده‌ها پیوستگی سری‌های زمانی و کفایت تعداد داده‌ها داده‌ها باید همگن باشندء یعنی مشخصه واحدی از یک رخداد را بیان نمایند. برای مثال بده‌های روزانه نباید با بده‌های اوج سیلاب مخلوط شوند» و همجنین نمونه‌های آماری از جامعه آماری واحدی کسب گردیده باشند. برای مثال داده‌های سیلاب‌های باران با سیلاب‌های ناشی از ذوب برف باید جداگانه بررسی شود. به علاوه داده‌های بده در صورت تغییر کاربری عمده در حوضه آبریز و یا احداث سازه‌هایی مانند سد که بر سیلاب مور استء باید به بعد و قبل از تغییر کاربری عمده و احداث سازه تفکیک گردد. پس از تفکیک داده‌ها » آزمون همگنی باید در سطح اعتماد قابل قبولی صورت پذیرد. علاوه بر آزمون همگنی, باید آزمون تصادفی بودن داده‌هاء آزمون وجود روند در داده‌هاء آزمون مستقل بودن داده و آزمون وجود ارقام دور افتاده بزرگ و کوچک براساس مراجع معتبر هیدرورلوژی انجام گردد. ( 5آ00 ) 5510 110۳۵11۵ 16 000220 -| ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- داده‌های مورد استفاده برای تحلیل فراوانی» باید از مکان واحدی برداشت شده باشد. از داده‌هایی که از مکان واحدی گرفته نشده و برای مثال جابحایی ایستگاه رخ داده است. می‌توان با تطبیق داده‌ها به ایستگاه واحد در تخمین سیلاب‌ها استفاده نمود. برای تطبیق داده‌ها از روش‌هایی مانند بده ویژه سیلاب و غیره می‌توان استفاده نمود. در صورت ناپیوستگی سری زمانی داده‌ها یا عدم کفایت تعداد آنهاء می‌توان با بازسازی‌داده‌هاء داده‌های سیلاب و یا رگبار را بازسازی نمود. از روش‌های درون‌یابی و برون‌یابی» روش نسبت‌ها و همبستگی بین ایستگاه‌ها می‌توان برای بازسازی داده‌ها استفاده نمود. ۲ روش‌های محاسبه بده اوج سیلاب روش‌های محاسبه بده اوج سیلاب را می‌توان به سه گروه طبقه‌بندی نمود. این سه گروه عبارتند از: الف- روابط تجربی ب - روش‌های تحلیل آماری داده‌های سیلاب ج < روش‌های تبدیل بارش به رواناب روابط تجربی شامل روش‌هایی مانند کریگر"ء فرانکو- رودیه" و مایر" است. در روش‌های کریگر» فرانکو - رودیه و مایر بده اوج تابعی از مساحت حوضه و دو ضریب ثابت می‌باشد. ضریب‌های ضرائب این فرمول‌هاء برای کشورهایی مانند آمریکاء ژاپن و بعضی از کشورهای آسیایی و اروپایی توسط محققین تعیین شده‌اند. از آنجا که بارش به عنوان یکی از عوامل اصلی تولید سیلاب در این روابط حضور ندارد» بدون واسنجی این روابط برای مناطق مختلف کشورمان» استفاده از این روش‌ها مناسب نخواهد بود. ولی این روش‌ها می‌تواند در تعمیم داده‌های بده وج سیلاب حوضه‌ای به زیرحوضه‌هایش و گاهی به حوض اصلی‌اش کاربرد داشته باشد[۱]. البته در این صورت., انجام بررسی با استفاده از روش‌های دیگر توصیه می‌شود. در صورت وجود داده‌های لازم» روش‌های آماری تحلیل سیلاب. یکی از روش‌های اصلی محاسبه بده اوج سیلاب طراحی خواهد بود. روش‌های تحلیل منطقه‌ای سیلاب. نیز گاهی در دسته روش‌های آماری تحلیل‌سیلاب قرار می‌گیرد. از این روش‌ها درحوضه‌های بدون آمار و یا آمار ناقص نیز می‌توان استفاده کرد [۵] روش‌هایی نیز برای تبدیل بارش به رواناب پیشنهاد شده که از معروف ترین آنها می‌توان به‌روش استدلالی و روش دفتر حفاظت خاک آمریکا" اشاره نمود. در این روش‌هاء علاوه بر مساحت » بارش نیز در تعیین بده اوج سیلاب نقش دارد .ضرایب تجربی نیز براساس شرایط فیزیکی حوضه و دوره بازگشت تعیین می‌شود [۱]. دقت این روش‌ها در تعیین‌ضرایب تجربی به تجربه کارشناس بستگی دارد. انجام واسنجی در صورت وجود هر گونه بده اوج سیلاب اندازه‌گیری شده جهت تدقیق » توصیه [| 2 - 1۳۵۵-7۲ 3-7 (ک)5) ۵07۷100 00۵07۷۵1101 |ز5۵ - 4 ۲۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ روش‌های تعیین آبنگار سیلاب ۰ ۰.۰ :1 .2 ۱ م۰ ی ۰ ۰ روش‌های تعیین ابنگار سیلاب نیز به دو دستهٌ زیر طبقه‌بندی می‌شوند: الف- روش آبنگار واحد طبیعی ۲ 1 : ب - روش‌های ابنگار واحد مصنوعی داده‌های ثبات بارندگی در آن‌حوضه نیاز می‌باشد. برای گرفتن اخذ نتیجه بهتر» پیدا کردن آبنگار ساده‌ای که حاصل بارش نسبتاً یکنواخت است اهمیت زیادی دارد. تبدیل پایه زمانی آبنگار به پایه‌های زمانی دیگرء از طریق آبنگار- 5 صورت می‌گیرد. در صورت وجود اطلاعات» استفاده از این روش جهت تعیین آبنگار ترجیح داده می‌شود. روش‌های آبنگار واحد مصنوعی عبارتند از: آبنگار مثلثی » آبنگار 5۳5 و آبنگار اشنایدر. در صورت عدم وجود آبنگار ثبت شده» می‌توان با استفاده از این آبنگارهای واحد مصنوعی, به ساخت آبنگار اقدام نمود. مدل‌های ریاضی متعددی به صورت نرم افزار رایانه‌ای براساس این روش‌ها کار می‌کنند. در این پیوست به اختصار به روش‌های محاسبه سیلاب اشاره شده است. برای جزییات بیشتر به کتاب‌های هیدرولوژی باید | - ۲1۷۵۲۵8۲۵ 2 - 51۳6 ۵1۲ ۷۵۳۵۵۳۵ 3 - 617 ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۷- منابع ۱(- مهدوی .م .۰ ۱۳۷۸. هیدرولوژی کاربردی . جلد اول و دوم . انتشارات دانشگاه تهران . ۲ مبانی و ضوابط طراحی شبکه جمع‌آوری آبهای سطحی و فاضلاب شهری ۱۳۷۱ . سازمان برنامه و بودجه وزارت نیرو ۰ ]از[ - ۱۷000۲2۵ ۲1۷۵010۵۰ 0۲ 110000 .0.1993 , ۱۵۵0 +5 + ۳۵۹۶ از[ - ۱00۵ 1313 ۲1۵010۵ #عزامرم۸ 1986۰ لهکا ,6-۳۵۵ ٩۲]‏ ۱1۹1۲۷ 8۳۵۷ ۹۱۷۵۲ 5/6 :18020 1۵ ۷/۵۵۹ ۷۵۲ ۳۵۲ [ 7-۱۵۵ 16 ۲0۷ ,1160 1] ۳۵۹1۲۵ ۷۷:۵ مصعزف] بکزدرواهم۸ بکعام ۳۳۵ |۷0 . ۱۰1985 ۳ مدع-8 1110۵110۵1 [11 ۱۷100073-1۲1 .۲10100 1988۸00 ۷۷5سا 200 ۱۷/۵001 بط0 ۷ ,00 -9 ۳5 7 ۸۵۸۵|۷5 ۳۹۵۲۲ 110۵۵ هلک 0ص ۳۵۱۵۵8 1994 م۳۸ کم کم کلا -۱0 ۰ ,۷۷/25118100 .7 10-2-141 ۱10۰.11 |۱1۵۵ ۰ ]1111 ۱00۵ کعز 56 6اابا0 کص ماک ۲10000 ۱۷1۵1۵ ۱۰۹۰۱96۵۰ ,باعععزم5 -۱۱ [۷/۵۱۰1۰116۳۵1101۵ ۲۷1۵۷۰ 600081 ۸ :۷۵۲۵ معط ۵ ۵۵۳۵۱ ۳۵۵۵ 1976 کل ۱2-۳۳۵۵ ۰ ۱10۷ 1۳۵1286 یگ 1۳۳122110 0۵ 10 ککا ص۲0 ۲۶ -------- صفحهٔ بعد -------- 40 0۲ ۲12۵ 1۳۵ 1 0 0 ۱۱۵ م۳۳ 1۹126 01 0 ۱۷11۱۹1۲۹۷ 0۰ ]۷1028061 1۵۵۳۵۵۹ ۷۷/۵۱۵۲ 11۵۵ 0 0 1۶ 4۵ [ 12031۵ 20 5100120 ان 0116 000 037874( 0107707170017070( 7100116/07 5 81۳6۲ 17 ۳۵۳1۵۵ هل 6 .۲10 ۳۵۳۷11۵110 -------- صفحهٔ بعد -------- با عنوان «راهنمای تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی برای کارهای مهندسی رودخانه» و به منظور ارائه راهنمایی برای انتخاب دوره بازگشت سیلاب طراحی و ملاحظات مربوط به آن در طرح های م‌هندسی رودخانه تهیه شده است. در این نشریه» روش‌های مختلف تعیین دوره بازگشت سیلاب تشریح گردیده است. این روش‌هاء شامل تعیین دوره بازگشت سیلاب طراحی براساس تحلیل اقتصادی؛ تحلیل خطر پذیری» بررسی آیین‌نامه کشورهای دیگر و ملاحظات اجتماعی می باشند.