مروری بر ضوابط 9 استانداردهای انتخاب

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. نیب " مروری بر ضوابط 9 استانداردهای انتخاب سیلابهای طراحی سدها نشریه شماره ۹۴ از: ۳ 1 اس مرداد ماه ۱۳۹/۰ -------- صفحهٔ بعد -------- پیش نویس استاندارد مروری بر صوابط و استانداردهای انتخاب شماره استاندارد صنعت آب کشور ۹۴ -الف مردادماه ۱۳۷۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ رز ترکیب اعضاء گروه کار: اعضای گروه کاری به شرح زیر انتخاب و فعالیتهای خود را آغاز نمودند: آقای مصطفی بزرگ‌زاده (فوق‌لیسانس مهندسی هیدرولیک) اقای حسین جلالی (دکترای سیویل و علوم) آقای عباسقلی جهانی (فوق‌لیسانس آبهای سطحی) آقای چنگیز فولادی (دکترای هیدرولیک) آقای محمدصادق قطبی (دبیر کمیته) (فوق‌لیسانس آبیاری و آبادانی) -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ا ۱ ۹ ۱ ۱ 1 ۹ ۱ ۱ ۱ را ۱ استانداردها از ضروریات صنعت هستند. برای پیشرفت و ترقی در اهر صنعت باید به تهیه استانداردهای لازم در آن صنعت توجه ویژه‌ای مبذول گردد. صنعت آب در اقتصاد کشور ما انش کلیدی دارد و پیشبرد امور این صنعت حیاتی است. پس از اینرو استانداردهای مربوطه نه در روند کارهای جاری بلکه به صورت طرح تهیه می‌شوند و امور آب وزارت نیرو با توجه به مسئولیت خود در زمینه صنعت آب. انجام این مهم را به عهده گرفته است. نظر به لزوم توافق کلیه بخشهای سهیم در صنعت. استانداردها پس از بحث و بررسی با شرکت کارشناسان بخشهای مربوطه تدوین می‌گردند. از این رو مبنای تشکیلاتی «طرح تهیه استانداردهای صنعت آب کشور» کمیته‌های فنی است که با شرکت فعال کلیه بخشهای سهیم در این صنعت تشکیل می‌گردد. اصلی ترین کمیته فنی طرح تحت عنوان کمیته مدیریت آب فعالیت دارد که تمامی فعالیتهای مربوط به تهیه استانداردهای صنعت آب کشور در دامنه کار ان پیش‌بینی شده است. الیته این کمیته قسمتی از دامنه کار را رأساً و بخشی را که شامل بقیه اقدامات مدیریت آب در چهار جنبه کلی سدسازی. آبیاری و زهکشی. مهندسی رودخانه و کنترل سیلاب و آب و فاضلاب شهری است از طریق چهار کمیته اصلی در زمینه‌های مطالعات. طراحی. ساخت. بهره‌برداری و نگهداری از پروژه‌ها به انجام خواهد رساند. در این موارد کمیته مدیریت آب فقط وظیفه هماهنگی را به عهده داشته و ۱۸ کمینه فنی دیگر در ارانه خدمات کارشناسی تخصصی به جهار کمیته اصلی در تدوین استانداردها همکاری دارند. برای جامعیت و مقبولیت بیشتر استانداردها و توجه به همه تجربه‌ها و نظرات فنی و علمی. پیش‌نویس استاندارد برای نظرخواهی منتشر شده و نظرات واصله پس از بررسی در کمیته فنی مربوطه در نسخه نهایی منظور خواهد شد. اولین کنفرانس هیدرولوژی کشور که در سال ۱۳۶۸ برگزار گردید قطعنامه‌ای را منتشر ساخت که درایکی از مواد آن. مطالعه سیل‌خیزی مناطق کشور و همچنین تهیه و تدوین ضوابط و استانداردهای مربوط به سیلابهای طراحی سازه‌های آبی به ویژه سدهای مخزنی توصیه شده است. متعاقباً روش برخورد با این توصیه توسط دفتر برنامه‌ریزی و مطالعات منابع آب وزارت نیرو مورد بررسی قرار گرفت و نهایتاً بنا به پیشتهاد دفتر مزبور و تصویب معاونت محترم وقت وزیر نیرو در امور آب موضوع به طرح استانداردهای صنعت آب کشور ارجاع گردید. طرح استانداردها اقدام در زمینه مذکور را جزو برنامه خود قرارداد و برای این منظور یک گروه کاری را در اواخر سال ۱۳۶۸ سازماندهی نمود. ا ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- 3 ۱ ۱ 1 8 0 0 1 [ 1 ۹ : 0 ( 1 1 گروه کاری در بدو شروع فعالیتها و طی چندین جلسه درانشستهای خود روش کار و چگونگی پرداختن به موضوع را مورد بررسی و تحزیه و تحلیل قرار داد و مألاً تحقق نو صیه قطعنامه را به دو اقدام زیر مر تبط دانست: الف - انجام مطالعات سیل‌خیزی در سطح کشور و طبمه‌بندی مناطق مشابه و تعیین فرمولهای منطقه‌ای و سایر ب - تهیه و تدوین و پیشنهاد استانداردهای مربوط به انتخاب سیلابهای طراحی سازه‌های آبی. پس از بررسیهای لازم گروه کاری به این نتیجه رسید که پرداختن به بند الف فوق به لحاظ ابعاد عظیم مسئله و با عنایت به ضرورت در دسترس بودن امکانات مالی و نیروی انسانی قابل توجه که بسیار فراتر از امکانات موجود طرح استانداردهای صنعت آب می باشد عحالتاً مقدور نبوده و در این خصوص بهتر است موضوع در قالب یک پروژه حداگانه با بودجه اختصاصی و برنامه زمانی مشخص مورد اقدام قرار گیرد. سوابق امر نشان می‌دهد که در سطح بین‌المللی نیز به همین روال عمل می‌شود و کشورهایی که به مطالعات سراسری و کشوری سیلابها مبادرت در مورد بند ب نیز اگرچه گروه کاری. زمان و امکانات مورد نیاز و بطور کلی حجم کار لازم برای دستیابی به نوعی استاندارد و ضوابط قابل قبول و معتبر را کمتر از بند الف نمی داند. معهذا بررسی تحربیات موحود و مورد عمل در سایر کشورها را بعنوان مدخلی به موضوع تلقی نموده و بنابراین بعنوان نخستین گام. تهیه و تدوین گزارشی تحت عنوان «مروری به تجربیات بین‌المللی در بررسی و انتخاب سیلابهای طراحی»» را سرلوحه اقدامات خود قرار دارد. نشریه‌ای که اینکه در اختیار علاقه‌مندان صنعت آب کشور قرار می‌گیرد محصول یک سال تلاش اعضای گروه کاری محسوب می‌شود (کلیه اعضاء به صورت پاره وقت در این فعالیت مشارکت داشته‌اند) که خوشبختانه مطابق با برنامه زمانی تنظیم و پیش‌بینی شده انتشار می‌یاید. یاداوری می‌شود که در تهیه این گزارش یک نوع تقسیم کار بین اعضاء گروه صورت گرفته است بدین ترتیب که پیشگفتار و بخش روشهای مطالعه سیلابها و ویرایش مقدماتی نشریه توسط آقای عباسقلی جهانی. بخش مهم و بدنه اصلی گزارش یعنی تجربیات کشورهای مختلف در بررسی و انتخاب سیلابهای طراحی و همچنین هماهنگی کلیه بخشهای نشریه توسط آقای مصطفی بزرگ‌زاده. تهیه و تدوین بخش شکست سد توسط آقای چنگیز فولادی و نهایتاً تهیه و تدوین بخش بررسی سبلابهای تاریخی و نقش آن در برآورد سیلاب طراحی توسط ۱- برای مثال کشور انگلستان را می‌توان نام برد که نتایج کار روی این موضوع به تهیه پنج جلد گزارش تحت عنوان «گزارش مطالعات سیلاب» ( ]1.600۲ 50105 ۳1000 ) منحر گردیده و هنوز به طور مستمر مورد تحدید قرار می‌گیرد و هزار جند گاه موارد تجدید نظر شده به صورت جزوه‌ای انتشار می‌یاید. ۱ ِ -------- صفحهٔ بعد -------- آقای حسین حلالی انجام پذ پرفته است. اقای مهندس قطبی نیز به عنوان دبیر گروه در ایحاد هماهنگی و انعقاد حلسات و راه‌اندازی فعالیتهای گروه و نهایتاً انتشار این تشریه کمکهای ارزنده‌ای را معمول داشته‌اند. امید است که کارشناسان و صاحب‌نظرانی که فعالیت آنها با این رشته از صنعت آب مرتبط می‌باشد. با توجهی که مبذول می‌فرمایند این پیش‌نویس را مورد بررسی دقیق قرار داده و با ارانه نظرات و راهنمائیهای ارزنده خود کمیته فنی شماره ۳-۳ را تنظیم و تدوین متن باری و راهنمایی فرمایند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ 1 عنوان - مقدمه ۱-۱ هدف ۲-۱ حدود و دامنه کار ۳-۱ تعاریف و اصطلاحات فنی ۱ منابع و ماخذ فصل دوم : روشهای محاسبه سیلابها. ۲ کلیات: ۲-۲ تجزیه و تحلیل فراوانی: ۲ برآورد سیل حداکثر محتمل ( ۳.۸1. 1 ): ۲ ۶ تجزیه و تحلیل منطفه‌ای طغیانها: ۱-۶-۲ روش تابع توزیع منطقه‌ای: ۶۲ ۲ روش همیستگی چند متغیره ۳-۶-۲ روش شبکه بندی ( 2101104 ۰10 50020 ) ۲ ۵ روابط تجربی ٩۲‏ هیدروگراف سیلابها : ۹-۲ هیدروگراف سبلابها : ۲ ۷ خلاصه نتیجه گیری ۸-۲ احتمال خطر و روش محاسبه آن ۱۸-۲ کلیات 7۲ روش محاسبه میزان خطر فصل سوم - بررسی سیلابهای تاریخی ۳ مقدمه : ۲۳ نش سیلابهای تاریخی در انتخاب سیلاب طراحی ۳ نگرشی به سیلابهای تاریخی: ۳ اثر سیلاب تاریخی بر براورد سیلابها فصل چهارم - شکست سد ۱-۶ مقدمه ۲-۶ تحلیل خطر شکست سد ( ۸۶21۷۶19 1137270 ۵۵ 1020 ) ۱-۲-۶ تحلیل حساسیت شکست سد ۱۰ ۱۰ ۹۱۱ ۱۲ ۱۲ ۱ ۱ ۱ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۱۷ ۷ ۲ ۲ ۳ ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۲-۶ پخش سیلاب در دره پایین دست سد ۱-۲-۲-۶ روش خصوصیات ( ۸101100 ۲۳۵۲2010719110۵5 ) ۲-۲-۲-۶ روشهای مستقیم ( ۸161100۶ 1211601) ۳-۲-۲-۶ روشهای اجزای محدود ‎٩101045(‏ 1101071 ۳111۵) ۳-۲-۶ شرایط محلی پاین دست ۳۶ آارزیابی خسارات بالفوه و تحلیل ریسک ۵-۲-۶ نتایج تحلیل شکست سد ۶ فهرست ماخذ: فصل پنجم 7 مروری بر ضوابط و استانداردهای انتخاب سیلابهای طراحی ۱-۵ مقدمه ۵ ۲ کلیات ۵ ضوابط و معیارهای انتخاب سیلاب طراحی ۳۵ سوئیس ۳-۵ نروژ ۳-۳-۵ هلند ۵ فرانسه ۵-۳-۵ بلزیک. المان غربی. پر تقال ۵ ۳ اسپانیا ۷-۳-۵ سوند ۸-۳-۵ اتریش ۵ فنلاند ۱-۳-۵ انگلستان ۵ جکسلواکی ۱۲-۳۵ رومانی ۱۳-۳۵ شوروی ۶-۳-۵ ۱ بلغارستان ۱۵-۳۵ لهستان ۱-۳-۵ ایالات متحده آمریکا ۱۷-۳۵ مکزیک ۱۸-۳۵ کانادا ۹۳۵ مصر ۲۰-۳۵ افریقای جنوبی سدها ۵ ۹ ۹ ۹ ۹ ۷ ۷ ۱ ۵۰ ۹۱ ۵۲ 2 ۵ ۵ ۵۵ ۵۵ ۵۵ ۵۹ ۵۹ ۵۹ ۵۹ ۵۹ ۵۸ ۵۸ ۹۰ ۹ ۹۰ ۹۱ ۹1۳ ۹1۳ ۹ ۹1۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲۱۳-۵ زیمیابوه ۲۲-۳-۵ زاین ۲۳۳-۵ هندوستان ۲۶-۳۵ استرالیا ۲۵-۳-۸۵ جین ۶-۵ نتایج و بحثهای کلی ۵-۵ فهرست مراجع: ۹۹ ۹۷ ۹۸ ۹۸ ۷۰ ۷۲ ۸۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ل ۱- مقدمه ۱-۱ هدف منظور از تهیه این نشریه. ارانه یک گزارش مقدماتی از فعالیتهای یکساله گروه کاری سیلابهای طراحی و همچنین اخذ نظرات و انجام مباحثات پیرامون مطالب مطروحه در این نشریه. شرابط لازم برای تدوین و ارانه «راهنمای انتخاب سیلاب طراحی سدهای ایران؛» فراهم آید. ۲-۹ حدود و دامنه کار مطالب منعکس در این نشریه به شرح زیر تنظیم شده است: روشهای محاسبه سیلابها 7 در این فصل ضمن مروری بر روشهای رایج در محاسبه سیلابها. مفهوم ریسکها خطرپذیری به طور اعم و نیز کاربرد آن در اعرصه تصمیم گیریهای هیدرولوژیکی به اختصار مطرح ضمن آشاره به اهمیت و اآرزش داده‌های تاریخی سیلایها. فهرستی از سیلابهای تار یخی ایران و نیز مثالی از نحوه استفاده از اینگونه اطلاعات و تلفیق آن با داده‌های سیستماتیک آب سنحی را ارائه می‌دهد. شکست سد - پدیده شکست سد به عنوان یکی از مهمترین رخدادهایی که در هنگام طراحی و بهره‌برداری از سدها بایستی مورد توجه قرار گیرد. در فصل چهارم مورد بحث قرار می‌گیرد. مطالب حتی‌المقدور به اختصار و فهرست وار مطرح شده تا ضمن اشاره به اهم موارد. زمینه‌های لازم برای بحثهای تفصیلی و مروری بر ضوابط و استانداردهای انتخاب سیلاب طراحی سدها 7 در این فصل روش برخورد ملل مختلف با امر انتخاپ سیلاب طراحی سدها به اختصار ارائه می‌شود و بدین طریق انواع پارامترها و عوامل ذیمدخل و دامنه عمومی کار در سطح بین‌المللی مشخص می گردد. همانطور که اشاره شد هیچ یک از فصول فوق‌الْذ کر تفصیلی و مبسوط نمی‌باشد زیراً فرض بر آن بوده است که تهیه و ارانه مطالبی اجمالی اولاً روش برخورد گروه کاری به موضوع را روشن ساخته و ثانیاً عرصه‌های مشخصی را برای تبادل نظر حرفه‌ای و دریافت نظرات و پیشنهادات کارشناسان و دست اندرکاران حرفه مهندسی منابع آب و سدسازی گشوده و از این رو در این مرحله از فعالیت گروه کاری. کافی به مقصود است. مرحله بعدی کار مشتمل بر رفع نقانص و کمبودها. تدقیق مطالب. تطبیق اصول و ضوابط بین‌المللی با شرایط و ویژگیهای کشور و بالاخره تنظیم و تدوین «پیش‌نویس راهنمای انتخاب سیلاب طراحی سدهای ایران» خواهد بود. ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۳-۱ تعاریف و اصطلاحات فنی تعاریف و اصطلاحات مربوط به مطالب هر فصل عنداللزوم در متن همان فصل امده و هر جا واژه‌های فارسی معادل. متداول و جا افتاده به نظر نرسید. اصل واژه به انگلیسی در پانویس درج شده است. بدین ترتیب تعریف فی‌المثل سیلاب تاریخی. ریسک. سیلاب طراحی و در فصول مربوطه آمده است. ۴-۱ منابع و ماخد بجز چند مورد. کلیه منابع و ماخذ مورد استفاده در تهیه این نشریه به زبان انگلیسی بوده و فهرستی از عناوین و مشخصات آنها به تفکیک در پانویس صفحات و یا در انتهای هر فصل آمده است. ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم : روشهای محاسبه سیلایها. ۲۳ کلیات: به منظور به کارگیری استانداردهای پیشنهادی برای انتخاب سیلابهای طراحی. در دست داشتن مقادیر سیلابها از دوره برگشت حداقل ۵۰ سال تا حداکثر فیزیکی آن مورد نیاز می‌باشد. البته فقط محاسبه حداکثر لحظه‌ای سیل برای هدف مورد نظرکافی نیست زیرا شکل و حجم هیدروگراف نظیر نیز انقش بسیار مهمی در تعیین ظرفیت سرریزها و نهایتاً انتخاب سیل طراحی به عهده دارد. در شرایطی که ظرفیت ذخیره سد بسیار کوچک بوده و استهلاک سیل ناجیز باشد تنها محاسبه و برآاورد دی حداکثر لحظه‌ای کفایت می‌نماید. بنابراین روشهای محاسیه سیلابها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: الف رو شهایی که طی آنها علاوه بر دبی حداکثر لحظه‌ای. هیدروگراف نظیر نیز محاسبه و استخراج می‌شود. ب روشهایی که فقط حداکثر لحظه‌ای سیل را برآورد می‌نمایند. به طور کلی روشهای مختلف محاسبه و برآورد سیلابها را می‌توان در چهار گروه زیر خلاصه نمود: تجزیه و تحلیل فراوانی طغیانهای مشاهده و ثبت شده و یا مقادیر بارندگیها و تعیین رابطه‌ای بین بارندگی و جریان سطحی. برآورد حداکثر بارندگی محتمل به روشهای هیدرومتنورولوژی و استخراج حداکثر سیلاب محتمل. روابط تجربی ۲-۲ تجزیه و تحلیل فراوانی: تجزیه و تحلیل فراوانی طغیانها یکی از روشهای مناسب برای برآورد مقادیر سیلاب محسوب می‌شود. در احتماللات و یا دوره‌های برگشت مختلف امکان‌پذ یر می‌شود. متأسفانه طول دوره آماری اکثر ایستگاههای آب سنحی کوتاه می‌باشد. به طور مثال استفاده از آمار با طول ۲۵ ایستگاه نیز ممکن است متأثر از تغییرات در رژیم هیدرولوژیکی رودخانه به لحاظ فعالیتهای انسانی در حوزه -------- صفحهٔ بعد -------- ابریز باشد. به هر حال برای گسترش و امتداد دادن منحنی‌های نظری و محاسیه دبی‌های حداکثر لحظه‌ای فراتر از میدان تغییرات مشاهدات و تعیین حدود اطمینان آنها روشها و تکنیکهای مختلفی به کار گرفته می‌شود. این روشها دارای طیف وسیعی بوده و شامل استفاده از آمار ریاضی تا روشهای مربوط به ایجاد همیستگی با سایر ایستگاههای با آمار طولانی و یا پارامترهای اقلیمی حوزه‌های مشابه و بهره‌گیری از روابط بین بارندگی و جریان سطحی می گردد. مراحل مختلف تجزیه و تحلیل فراوانی به شرح زیر است: ۱ تعیین یک قانون احتمالی مناسب برای تطبیق با توزیع تجربی داده‌ها: قوانین احتمالی که برای این منظور به کار می‌رود معمولاً شامل قوانین نرمال. لوگ نرمال. لوگ نرمال سه پارامتری. توزیع مقادیر فوق العاده (سه تیپ). پیرسون و لوگ پیرسون تیپ ۳. وایبل و چند قانون دیگر است که در بررسی طغیانها عمدتاً از قوانین لوگ نرمال سه پارامتری. لوگ پیرسون تیپ ۳ و توزیع فوق‌العاده استفاده می‌شود. از بین این قوانین. قانونی که تا حدی مقبولیت بین‌المللی پیدا نموده قانون لوگ پیرسون تیپ ۳ می‌باشد. در کاربرد این قوانین تعیین پارامترهای قانون از اهمیت زیادی برخوردار است و معمولاً دو روش محتمل‌ترین حداکثر و گشتاورها برای همین منظور در نظر گرفته می‌شود. در این زمینه مدلهای محاسباتی و برنامه‌های کامپیوتری متعددی توسعه یافته است. این برنامه‌ها در جریان اجرا تطابق کلیه قوانین را با توزیع تجربی داده‌ها مورد آزمون قرار داده و پس از انجام مقایسه‌های لازم مناسبترین قانون را انتخاب می‌نمایند. همچنین حدود اطمینان برآوردها نیز به صورت باندهایی به ازای احتمالات مشخص تعیین و ارانه می‌گردد. ۲ انتقال نتایج به محل مورد نظر: غالبا نقاط انتخابی برای پروژه‌های مورد نظر با محل ایستگاههای هیدرومتری که دارای آمار طولانی مدت باشند منطبق نیست بنابراین بایستی نتایج کاربرد روشهای تحلیل فراوانی به محل پروژه‌ها انتقال یابند. در این مورد روشها و دستورالعملهای زیادی وجود دارد که بایستی هر مهندس هیدرولوگ با شناخت آنها و با بهره‌گیری از مجموعه تجربیات مهندسی خود بتواند مناسبترین حالت را انتخاب و مورد استفاده قرار دهد. معهذا به بعضی از عناوین عمومی‌ترین روشها ذیلاً اشاره می‌شود: َ انتقال نتایج یک ایستگاه هیدرومتری که در بالا دست یا پایین دست محل پروژه قرار دارد به نسبت سطح حوزه در نقطه مورد نظر و محل ایستگاه. بهره‌گیری از روشهای تحلیل منطقه‌ای طفغیانها که متعاقباً ذکر خواهد شد. 9 برقراری یا ایجاد رابطه همبستگی بین امار یک ایستگاه کوتاه مدت که در نزدیکی محل مورد نظر قرار دارد با ایستگاه هیدرومتری با آمار طولانی. ۳ در بسیاری از حوزه‌های آبریز معمولاً آمار بارندگی بیشتر و طولانیتر از آمار آبدهی رودخانه‌ها می‌باشد. بنابراین یکی از روشهای برآورد سیلاب مبتنی بر تحلیل فراوانی بارندگیها و سپس تبدیل نتایج به دبی‌های نظیر می‌باشد. به منظور دستیابی به نتایج در این مورد سه مرحله محاسباتی زیر مورد نیاز است: ۴ -------- صفحهٔ بعد -------- 0 زا ۱ 1 الف- آمار و اطلاعات مربوط به بارندگی به ویژه رگبارهای مهم جمع‌آوری و مورد تجزیه و تحلیل فراوانی قرار می‌گیرد به طوری که بتوان مقدار متوسط شدتهای حداکثر را با دوره‌های برگشت مختلف بر روی حوزه آپریز محل پروژه مورد نظر به دست آورد. معمولاً نتایج این تجزیه و تحلیل به ترسیم رابطه شدت - مدت - دوره برگشت معرف حوزه آبریز منجر می‌شود. ب - در این مرحله مقادیر بارندگی به دبی‌های نظیر تبدیل می‌شوند. قدمهای اساسی در این مرحله عبارت‌اند از: انتخاب مدت دوام بحرانی بارندگیها. تعیین توزیع زمانی مناسب برای بارندگی انتخاب شده. انتخاب فرضیات مناسب برای تلفات بارندگی در حوزه و شرایط رطوبتی حوزه قبل از وقوع بارندگی. در این زمینه اطیف بسیار وسیعی از روشها مورد توجه و عمل قرار می‌گیرد. روش هیدروگراف واحد (هیدروگراف واحد به دست آمده از سیلابهای مشاهده شده. هیدروگراف واحد ساختگی. هیدروگراف واحد لحظه‌ای). مدلهای ریاضی نظیر استانفورد « 1۸57 . 11۳6 . 55 » و غیره می‌باشد. انتقال رگبارهای با دوره‌های برگشت مختلف به داخل حوزه آبریز مورد نظر محاسبه می‌شود. همچنین مناسیترین مناطق دیگر به داخل حوزه‌های آبریز مورد نظر می‌باشد. ۳-۲ برآورد سیل حداکثر محتمل ( ۲.۵/۲ ): نتایج حاصل از روش تحز به و تحلیل فراوانی سیلایها دارای دو نکص عمده می‌باشد: غالباً آمار و اطلاعات مو حود سیلایها کو تاه مدت بوده و گسترش و امتداد منحنی‌های فراوانی را طلب می‌نماید. سیلابهای محاسبه شده از طریق منحنی‌های فراوانی. امکان‌پذیری وقوع آنها را از دیدگاه متنورولوژیکی بنابراین برای طراحی سازه‌های بزرگ آبی بایستی مطالعات هیدرومتئورولوژیکی انجام پذیرد که طی آن عوامل مهم در ایجاد سیلابهای بزرگ شامل رگبارها و ذوب برف و حداکثر نمودن آنها تا حد شرایط فیزیکی " مورد توجه قرار می‌گیرد. سپس با در نظر گرفتن تجربیات و روشهای قابل قبول متئورولوژیکی و هیدرولیکی مقادیر حداکثر بارندگی محتمل به مقادیر نظیر سیلاب تبدیل می‌شود. با عنایت به توضیحات بالا مشخص می‌گردد که تعیین سیل حداکثر محتمل مبتنی بر مطالعه پتانسیل رگبارها. پتانسیل جریانهای سطحی و نهایتاً توزیع زمانی جریان و با توجه به مشخصات فیزیکی حوزه‌های آبریز می‌باشد. 1- 111۵1 1 ا | -------- صفحهٔ بعد -------- ی زا : ۱ ۱ ۱ ز به طور کلی مراحل مختلف محاسبه 1.۸1.۲ به شرح زیر می‌باشد: الف - تعیین رگبار حداکثر محتمل (17.۸1. ۳) : این رگبار که برآوردی از مقدار بارندگی در سطح حوزه را با در نظر گرفتن حد بالای توانایبهای فیزیکی بارانهای حوزه ارائه می‌دهد. براساس بررسی رگبارهای بزرگی که قبلاً وقوع یافته و حداکثر نمودن آنها با توجه به شرایط متنورولوژیکی محاسبه می‌شود. این نوع رگبار مورد نظر برای حداکثر نمودن باید طوری انتخاب شود که معرف توزیع مناسب زمانی و مکانی باشد و همچنین بتوان از آن در تجزیه و تحلیل هیدروگرافها و برآورد پتانسیل تلفات استفاده نمود. در این رابطه معمولاً قدمهای محاسیاتی زیر برداشته می‌شود: تهیه منحنی‌های مقدار بارندگی سطح مدت ( (12.:۸. 1) رگبارهای مهم وقوع یافته در سطح حوزه. تعدیل این روابط از طریق حداکثر نمودن رطوبت موجود در رگبارها و شدت رطوبت ورودی به سیستمهای باران‌زا. تهیه منحنی‌های پوش روابط به منظور تهیه 12.:۱.0 مربوط به مقادیر مختلف 7.۱1.5 به طوری که قبلاً نیز اشاره شده. در بعضی شرایط به علت فقدان اطلاعات. انتقال رگبارها به محدوده مورد مطالعه ضرورت می‌یابد که در این صورت رگبارهای انتقالی بایستی از نظر متوسط ارتفاع. عرض جغرافیایی و فاصله حوزه از منبع رطوبتی تبدیل شود. در مناطق متعددی ذوب برف نیز در ایجاد طغیانها نقش مهمی دارد (در بعضی موارد حتی نش اول با ذوب برف است) در چنین شرایطی بایستی موْلفه ذوب برف نیز تعیین و منظور گردد. ب تبدیل ۳/5 به ۳۱۸: این تبدیل با بهره گیری از روشهای هیدرولوژیکی صورت می‌گیرد. تعیین روابط بارندگی - جریان. هیدروگراف واحد و تکنیکهای شبیه‌سازی از جمله موارد قابل ذکر در این زمینه می‌باشند. در جریان این تبدیل مهندس هید رولوگ ناجار است فرضیات و پارامترهای عددی مختلفی را انتخاب و مور د عمل قرار دهد. شناخت دقیق خصوصیات منطقه از دیدگاههای هیدرومتئورولوژیکی و فیزیکی و استفاده از تجربیات مختلف. می‌تواند در برآورد دقیق *[.]/1].۸ نقش سازنده و بلا منازع داشته باشد. پس از تبدیل ۱ به 2 ۱ سهم ذوب برف نیز به آن اضافه شده و نهایتاً دبی حداکثر لحظه‌ای و هید رو گراف مربوطه محاسبه می‌گردد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ : تا 7 1 [ 0 ز را را ۱ 1 2 برای محاسبه مقدار ۳.۸/].۳ در شرایط فقدان اطلاعات کافی درخصوص رگبارها و بارندگیهای کوتاهتر از ۲۴ ساعت می‌توان از روش پیشنهادی آقای هرشفیلد استفاده نمود. در این روش که به روش آماری و محاسبه معروف است مقدار حداکثر بارندگی محتمل ۲۴ ساعته نقطه‌ای از فرمول زیر برآورد می‌گردد: ,3+5 - ,۳.۹/0 که در آن ,۳.۸/1 عبارت است از مقدار حداکثر بارندگی محتمل ۲۶ ساعته. مقدار متوسط حداکثر بارندگی ۲۴ ساعته در طول دوره آماری. 5 انحراف معیار سری زمانی حداکثر بارندگیهای ۲۴ ساعته. ضریبی است که معمولاً مساوی با ۱۵ می‌باشد ولی حداکثر به ۳۰ نیز می‌رسد (۱)۱/۸/10.1983 همچنین تبدیلهای لازم از نظر طول آمار و تبدیل نتایج به مقدار منطقه‌ای توسط آقای هرشفیلد انجام و ضرایب مربوطه پیشنهاد شده است (1973 . ۱/۸/10" ۴-۲ تجزیه و تحلیل منطقه‌ای طغیانها: در غالب مواقع معمولاً محل پروژه‌های انتخابی بر محل ایستگاههای هیدرومتری منطبق نیست و یا اینکه آمار موجود در ایستگاههای حوزه کوتاه مدت بوده و از این رو برای تحلیل سیلابها سری زمانی مناسبی را تشکیل نمی‌دهند. در این شرایط برای تعیین مقادیر سیلاب از روشهای تحلیل منطقه‌ای سبلابها استفاده می‌شود. این روشها عبارتند از ( . ۲16 1977 روش تابع توزیع منطقه‌ای. -‏ روش شبکه‌بندی ( ۸161100 50۵۲60۲1۵ ) ذیلاً درباره هر یک از روشهای مذکور توضیحات مختصری ارانه می‌شود: ۱-۴-۲ روش تابع توزیع منطقه‌ای: در این روش یک منحنی فراوانی که معرف منطقه همگن هیدرولوژیکی می‌باشد تهیه می‌شود چ را برحسب دوره‌های برگشت مختلف ( 1 ) ارانه می‌دهد. در اجرای این روش ابتدا کلیه آمار سیلابهای منطقه جمع‌آوری شده و آمار ایستگاههایی که به علت تنظیم آبدهی رودخانه از رژیم طبیعی خود خارج شده و همچنین آمار ایستگاههایی که بسیار کوتاه مدت هستند به کنار گذاشته می‌شود. " ۳۳۵010۵5 1010810۵1 1۵ خلوسی " : (1983) 1۵8 ۵10۰, ۷۷/۹/۵ -1 ۰ 0۶۲۳2/1۳0 311۵00 ۲۵3 [0۵ ۱/۵ * : (1973) 332 ۰۵ ۹۳/۵ -2 110108 رز داد م۸ تاخنط یک جموهبو ۳۳ *: (1977) 0۷ انا -3 ۷ , 1 1 ] ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ( 1 1 0 سپس کلیه سری‌های زمانی با قوانین احتماللات مناسب تطبیق داده شده و مناسبترین قانون برای منطمه انتخاب در مرحله بعدی نسبت دبی حداکثر لحظه‌ای به ازای دوره‌های برگشست رس به دی متوسط حداکثر لحظه ای محاسبه و عدد میانه ایستگاهها به ازای هر دوره برگشت مشخص (]1) تعیین و نهایتاً با استفاده از مقادیر میانه به دست امده یک منحنی فراوانی منطقه‌ای ترسیم می‌شود. نمودار شماره ۲ -۱ مراحل مختلف تهیه منحنی فراوانی منطقه‌ای را نشان می‌دهد. (1977 . ۱۲/۵99۵ برای تکمیل این روش و آماده‌سازی آن برای به کارگیری لازم است رابطه‌ای بین مقادیر متوسط سیلاب و ایک با تعدادی از مشخصات فیزیکی حوزه‌ها تعیین شود. معمولاً پارامتر انتخابی از میان خصوصیات فیزیکی حوزه برای این منظور مساحت حوزه آبریز می‌باشد. با تلفیق منحنی فراوانی منطقه‌ای سیلاب و رابطه دبی متوسط سیلاب با سطح حوزه, محاسیه و برآورد مقادیر سیلاب در هر نقطه‌ای از منطقه مورد نظر امکان پذ بر می‌شود. ۲ روش همبستگی چند متغیره در این روش سعی می‌شود یک رابطه همیستگی بین خصوصیات فیزیکی حوزه و یا متغیرهای هیدرومتنولوژیکی و دبی حداکثر لحظه‌ای برای یک دوره برگشت مشخص در ایک منطقه همگن هیدرولوژیکی تعیین شود. این رابطه عموماً به صورت زیر بیان می‌شود: سیگ 13۳ 1)۸83- 7) در این رابطه: ج عبارت است از مقدار دبی حداکثر لحظه‌ای برای دوره برگشت ] سال. ۸ متغیرهای مستقل مدل هستند. این متغیرها می‌توانند مشخصات فیزیوگرافی حوزه مانند مساحت. ارتفاع متوسط. شیب حوزه. شیب با طول رودخانه اصلی, دانسیته رودخانه‌ای. درصد سطحی از حوزه که تحت پوشش مناطق مردابی. دریاچه. جنگل و یا اراضی شهری قرار دارد و یا متغیرهای هیدرومتئورولوژیکی مانند بارندگی متوسط سالانه. درجه حرارت و یا رطوبت نسبی و غیره باشد. مقادیر ۵.۳.۵ اعداد ثابتی هستند که در حربان محاسبات تعیین می‌گردند. «۸ باید اضافه نمود که در این روش 3اه برای دوره‌های برگشت مختلف مقادیر متفاوتی خواهد بود. 10 ما 1۵۵۵0 :1977 1-۷1۵۹۵۷۳۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ 3 [ [ 3 1 1 3 0 ۱ 1 8 ۲ 71 ای 8 زرم ۵۵ 5 ی مارا | الا ]| ل ی 0۵6 هه ها ۱ اریز -اا[۱|زاااااا(ا۱ا| ۷ | رانا نها لام 5 مه دا اک رل ام 5 ۱1| | ۱۱۱۱ | تساه 0 50 20 10 5 2 1 109 ۱۳۷۱۲۴۹۷۸۷۴۱ ۴۹6600۹۳۴۲۱۲۴ (0۱) جع ۹۳ 0۴ برنه)+ 57۸ 56 ] 260 ]۱۱6۵ ؟ [ ۱28 ] ۱1:۱ ۰ زمه 7 193 کیک نمی جمه.ی . 1 7277 ره ۲ 7 ۰.746 7 7. 07 .7 مه ۳ 7.۳9 1 1۰32 و.. مهمتف 32 همه.2 1.9 12 1.39 رک ۳ ۰.7 او 25 7 7 چا چه 2 7۰ 74۸4 7 5 22 2 15 امیخی ۳۳2 جه.و یج 2 2 176 رل عجق سم ۳ مط< زه 2 ۲ تم 1.3 076 .0۰ ار هه.د3 و۳ .]۲ 37 ,<< ی ر <چ2.9 722 مس 1-329 لک 2 وم امه ۳ ۳.7 ۱:32 22ه 25.25 7 وا و2 رها > ما 5 نز 6 .2 1-71 جه 1.6 71-325 76 همه .9 ری ۳2 7 2 زج 1-236 از مت 0.۶۳ 5 64۹ ] 73 36 076] 1634 #عهات‌ هم د ۱ ) کم 0 3 111 1 88 5 و هد رذب بل (ل(لبلنل لبلب نمی > ۱۱۱ صطصطز| | از زاا| زا ال تک ال سل نان الللنل ناو مزال لبلب نتب اببلبل رزوی ص سس سل سای 28 اه > ۱ #وست ابا 11| ارم لللببل ای سرا ادص نا مود > اس اس مسرت 8 | سل / بسا منز ]1 ]1 زرا ]11| سس 5 0 م6 20 10 5 2 1.5 101 رز ۱۳۷۱۲۴۳۷۸۱۷۳ ۳۲۳۲۳۱۳۴۳۳۷۱۴۲۵۴ (ت) نمودار ۱-۲: تحلیل منطقه‌ای سبلابها 3- منحنی فراوانی برای یک دستگاه 0- جدول تعیین عدد میانه برای منحنی فراوانی منطقه‌ای - رابطه منحنی فراوانی منطمّه سیلاب مأخذ نمودار: (1977 ,1/1095111۵17) ۹ , أُ 1 3 ۱ 3 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ار ز 1 : : ۱ ز : ز : ۱ [ [ 1 ۱ : ۲-۴-۲ روش شبکه بندی ( ۸101500 00710 - 500۵76 ) این روش یک روش کاملا کامپیوتری در تحلیل منطقه‌ای طغیانها محسوب می‌شود. در این روش منطقه مورد مطالعه به شبکه‌های یکنواخت تقسیم بندی می‌شود. هر شبکه مربعی برحسب دستگاه مختصات دکارتی بیان شده و با پارامترهایی نظیر ارتفاع متوسط. درصد سطوح مردابی. دریاچه‌ای. جنگلی. شهری. کشاورزی و غیره مشخص می‌گردد. در شبکه‌هایی که ایستگاه هیدرومتری با هواشناسی قرار دارد مقادیر پارامترهایی نظیر مقدار جریان سطحی. بارندگی درجه حرارت و غیره استخراج و تعیین می‌شود. با مشخص شدن این مقادیر و با به کارگیری یک سلسله روابط ریاضی. تولید مقدار جریان برای نقاطی که اندازه گیری مستقیم دبی درآنها وجود ندارد. امکان پذیر می‌شود. ۳ ۵ روابط تجربی تعداد زیادی روابط تحربی برای محاسبه سیلایها پیشنهاد شده است و در حفیفقت می‌توان گفت که استفاده از آمده‌اند دارای دقت کافی خواهد بود. به لحاظ اینکه سطح حوزه اپریز در مفقادیر سیلایها نقش عمده و اساسی دارد از این حهت طبیعی است که در فرمولهای تجربی این پارامتر به عنوان اصلی‌ترین عامل وارد شود. قدیمی‌ترین فرمول تجربی که در آن مقدار سطح حوزه با توان یک وارد شده فرمول معروف رانسیونال و با فرمول (122۷165[ - 0۷۵ 1) است که به صورت زیر بیان می‌شود: ۸ -< 0 در این رابطه 1 شدت باران. 0 ضریب فرمول و ۸ سطح حوزه آبریز است. هر جند که از پیشنهاد این فرمول بیش از ۱۰۰ سال می‌گذرد ولی هنوز هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. شاید معروفترین رابطه تجربی پس از فرمول فوق. رابطه معروف کریگر باشد که بر مبنای ترسیم منحنی بوش برای دبی ویژه بزرگترین سیلابهای مشاهده شده پیشنهاد گردیده است. این فرمول به صورت زیر بیان می‌شود : ( ۸۹۴۵ ۲۰۴۸ 0 << ۸ ۱ در این رابطه: آبدهی ویژه برحسب فوت مکعب در ثانیه در مایل مربع ۸ سطح حوزه آبریز برحسب مایل مربع ۲ ضریبی است که مقدار ۲۰۰ آن منحنی پوش سیلابهای بزرگ مشاهده شده در سطح دنیا و ۱۰۰ آن منحنی پوش اکثر سیلابهای مشاهده شده در ایالات متحده آمریکا و قسمت اعظم سیلابهای ثبت شده در سطح دنیا را در بر می‌گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- رابطه کریگر ضر روابط و روشهاه می گیرد. از این سیلابهای حداکثر ۰ و که در نمودار ۲-۲ به روشهای (:[000 ,110۷۷ بز کوچک به کار گرفته می‌شونا سد نان انسسلت ۰ 58 بر ام رل زاس ام از ۳۱| سل 2 ری مس لو را یل رل ۳ ]زا رهز مر 7 سس ی اه ممسحهمیی وی هه کت 2 بریر چعم دلبمر بر [ ها داده شده است. یافته و در مهندسی هیدرولوژی مورد استفاده ث ۹5 3) اشاره نمود که عمدتاً برای محا ۱! سل ۳ ۹ ۴ 11 سس 2 5 2 ی رز ال ال 7 سر 48888 : ی زر 1 ۱ ۶۴۶۸۴۲ 8۳۷۵۴۶۶۴ ۹ ۸ 5 ز ز ز ۱ ز ز ز ۲ ی ۱ ۳ ۱ ۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- 1 [ ۱ ۱ 1 1 ۱ ۱ [ 1 0 و : ۱ ۱ ( 1 همان طور که قبلاً اشاره شد در انتخاب سیلاب طراحی اکثر سدهای مخزنی علاوه بر مقدار حداکثر دبی لحظه‌ای آگاهی از حجم سیلاب و شکل هیدروگراف رودخانه نیز ضروری می‌باشد. در جریان کاربرد بعضی از روشهایی که فوقاً ذکر شد. هیدروگراف رودخانه نیز به دست می‌آید. به طور مثال در محاسبه مقدار 3۳.۸1.۳ به روش سینوپتیکی و یا روش شبکه‌بندی (۸161100 7710)) یا بعضی از روشهای تجربی. هیدروگراف رودخانه نیز به همراه برآورد دبی حداکثر لحظه‌ای سیلاب محاسبه می‌شود. در مواقعی که از کاربرد روش. تنها مقدار دبی حداکثر لحظه‌ای برای دوره برگشت مشخص حاصل می‌شود بایستی هیدروگراف نظیر آن نیز برآورد و استخراج شود. در این مورد نیز روشهای متعددی وجود دارد که ذیلاً به برخی از آنها اشاره می‌شود : الف : روش هیدروگراف بی بعدا : در این روش از بین هیدروگراف سیلابهای مشاهده شده هیدروگرافی که تقریباً حالت پوش نسبت به سایر هیدروگرافها داشته باشد انتخاب شده و نسبت به دبی حداکثر لحظه‌ای و زمان اوج سیلاب بی‌بعد می‌شود. (در صورتی که چندین هیدروگراف دارای خصوصیات هیدروگراف پوش باشد متوسط آنها بی بعد می‌شود) سپس با استفاده از دبی حداکثر لحظه‌ای برای دوره برگشت معین که محاسیه شده است و همچنین و با استفاده از هیدروگراف بی بعد می‌توان ابعاد هیدروگراف رودخانه را برای همان دوره برگشت محاسبه نموده و حجم نظیر طغیان را به دست آورد. ب : روش هیدروگراف متعادل شده " : در این روش احجام حداکثر با مدت دوام مختلف از دبی‌های روزانه استخراج می‌شود و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و حجم سیلاب رودخانه برای مدتهای دوام و دوره‌های برگشت مختلف محاسبه می‌گردد. سپس حجم به دست آمده برای مدت سیلاب در زمان توزیع شده و با روش آازمون و اصلاح خطا شکل نهایی هیدروگراف مشخص می‌گردد. ج : روش هیدروگراف واحد ساختگی" : در این روش برای تبدیل مقادیر بارندگی به جریان سطحی از یک هیدروگراف واحد ساختگی که با بهره‌گیری از خصوصیات فیزیوگرافی حوزه و فرمولهای تجربی تهیه می‌گردد استفاده می‌شود. ۷-۲ خلاصه نتیجه‌گیری با عنایت به آنچه به اختصار بیان شد می‌توان نتیجه گرفت که با استفاده از یک یا چند روش ذکر شده و یا تلفیق آنها می‌توان طیف وسیعی از مقادیر سیلابهای یک رودخانه را در یک نقطه مشخص (نقاط مورد نظر پروژه) از سیل با دوره برگشت ۲ ساله گرفته تا سیلاب حداکثر محتمل را محاسبه و استخراج نمود. بدین ترتیب اطلاعات لازم برای انتخاب مناسبترین رقم سیل طراحی در اختیار مهندس طراح قرار می‌گیرد. هر چند روش تجزیه و تحلیل فراوانی طفیانها و محاسبه سینوپتیکی ۳.۸1.۳ دو روش مستقل از هم محسوب می‌شود ولی با مقایسه 17 : 4 ۲1300001562100 عسصع ۳ امدمناه< * : (1972) ککک 1-151۸ ۰ 11۷64087300 3۵100۵0 " : (1976) 116 حمسد 15] -2 و مها" :(1965) 115۳8 -3 ۹۱۲ ۱ ( با ۱ 0 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 ا 1 ا و را ی ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 0 ۱ ۱ ۱ ۱ ا ل را ا 4 و هر دو روش را با یکدیگر مفایسه و کترل تمود. از تظر رپاضی مغدار ۳.۸1.۳ دارای دوره برگشت بی تهایت می‌باشد ولی براساس تجربیات و توصیه‌های اتجام شده می‌توان یک دوره برگشت بپن ۱۰۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰ سال رایه آن تسبت داد. یدین ترتیپ با انتقال کنایج مریوط به آیدهی حداکغر رودخاته به ازای دوره‌های برگشت مختلف و ۳.1/1.۳ بر روی کاغذ احتمالات می‌توان امتداد منحنی فراواتی را تیز ردیایی تمود. در این زمینه استفاده از سیلایهای تاریخی وفوع پافته (در این مورد در فسمتهای بعدی این گزارش صحبت خواهد شد) تیز کمک موئثری می‌تماید. تموته‌ای از روش امتداد منحلی فراواتی یا استفاده از موارد گفته شده در تمو‌دارشماره(۳-۲ )متعکس می‌باشد. جدول منعکس در تمودار شماره ۳ تسبت سیلهای مختلف یه 3.1/1.۳ را برای یکی از کشورهای آفرپفایی تشان می‌دهد. در تمودار شماره ۳-۲ جگوتگی توسعه و امتداد دادن منحنی تظری فراواتی وفوم سیلها یا استفاده از رقم ۳.11.۳ محاسبه شده مشخص شده است. همچنین در جویان محاسبات مریوط به مفادیر طغیان. شکل موج سیل تیز یه همراه حجم آب نظبر پرآورد و برای ارزیایی تأثیرات مخازن در تسکین طفیانها آماده می گردد. لازم یه تذکر است که اگر یک هیدروگراف معرف حداکثر حجم سیلاب برای یک دوره برگشت معین باشد ممکن است دیی حداکثر لحظه‌ای آن کمتر از هیدروگرافی باشد که در آن دیی حداکفر لحشه‌ای برای همان دوره برگشت حداکثر است و پا برفکس, سیلی که دارای دبی حداکثر لحظه‌ای ماکزیمم برای یک دوره برگشت معین است ممکن است حجم سیلاب تظیر آن کمتر از سیلی باشد که حجم هیدروگراف آن برای همان دوره پرگشت حداکثر است. با توجه یه مطالب فوف. هیدروگرافهای یا دبی حداکتر لحظه‌ای پا احجام حداکثر, ممکن است طیف وسیعی از هیدروگراف را برای دوره برگشت معین به دست دهد که بایستی استهلاک آتها در داخل مخزن و پایین‌دست سد مورد مطالعه قرار گیرد تا سیلاب طراحی مناسپ تعیپن گردد. (۱1۰ لک ۳ > 7 ط ۳ 0 ی 9 د ۳ پ ِ اه 0 ۵ ا 03 ۵ ز ۲۸۴ ۲۳۴۸۷۸۱ ۸۲2۸۳۵6۴ ۰ 3 عاعل بت حسعاصا -عسد1 ۵۶ نفد ۳۶۵ که ۳35 :19۵6۵ ,نانانان آشر5 * ۳1۵7 م2 جه ند اعط جا جاعکه5 ده از ۱ 1 ۲ ۴ ۲ ۱ 3 ۱ 3 1 ۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ا 0 ۱ ا , ۱ ۱ ا 1 ۱ 1 ۱-۸-۲ کلیات مسئله‌ای که همواره در حریان طراحی بک سد مورد توجه طراحان است. اتخاذ تصمیم درخصوص درحه حفاظت سازه می‌باشد. بدیهی است که حفاظت سازه در مقابل کلیه حوادث طبیعی نه عملی و نه امکان پذیر است. بنابراین هدف این است که بین سودهای حال از احداث سد (که برای تأمین نبازهای تعریف شده‌ای طراحی می‌شود) و هزینه‌های ناشی از افزایش پایداری آن در سطح قابل قبولی از خطر. یک تعادل منطقی ایجاد شود. به عبارت دیگر این موضوع به مفهوم حذف انواع مختلف خطرات برای سازه نبوده بلکه کاهش این خطر به حد قابل قبول می‌باشد. طبق بررسیهای انجام شده. خطراتی که افراد با أن روبه‌رو هستند. بستگی به سطخ خطرات تجربه شده در زندگی روزمره دارد. برای یک جامعه مشخص این زمینه بر مبنای آمار مرگ و میر قابل برآورد می‌باشد. در ارزیابی میزان مرگ و میر در ایک جامعه و همچنین انواع حوادثی که منجر به مرگ می‌شود می‌توان خطرات زندگی را به شرح زیر طبقه‌بندی نمود: الف : خطراتی که در هر روز از زندگی مطرح بوده و اصولا غیر قابل اجتنابند. مشابه حوادث ناشی از وقایع طبیعی نظیر سقوط. آتش سوزی و عوامل محیطی. ب : خطراتی که در اصل قابل اجتنابند ولی در عمل به لحاظ اینکه افراد ناگزیر از زندگی در جامعه امروزی می‌باشند. غیر قابل اجتناب می‌شوند. مشابه حوادث ناشی از تردد و مسمومیت‌هایی دارونی. ج : خطراتی که واقعاً قابل اجتنابند ولی افراد به خاطر آزادی عملشان در زندگی با این خطرات روبه‌رو می‌شوند. مشابه حوادئی نظیر غرق شدن در دربا و یا بعضی از تصادفات. شده ناشی از فعالیتهای انسانی بوده و بدین ترتیب هر چه خطر ویرانی سد کمتر باشد مطلوب تر و پذیرفتنی تر است. لازم به تذکر است که مقدار خطر قابل قبول برای مرگ افراد بستگی به شرایط اجتماعی هر کشوری دارد و ضابطه‌ای که در یک کشور پذیرفته شده ممکن است در کشور دیگر مردود باشد. درخصوص تعیین میزان خطر قابل قبول ناشی از شکست سد هنوز بررسیها و کارهای زیادی باید صورت گیرد تا بتوان یک راهنمای عمل مناسب را تهیه نمود. در این مورد در بخشهای دیگر این نشریه هم بحث خواهد شد. 7۲ روش محاسبه میزان خطر درباره نحوه محاسبه احتمال وقوع یک حادثه غیر مترقبه در طول عمر یک پروژه می‌باشد. مقدار و میزان احتمال مزبور برابر با مقدار ریسک یا میزان خطر پذیری می‌باشد. احتمال اینکه سیلی با دوره برگشت ] سال حداقل یکبار در طول با[ سال (فرض کنید با عمر یک پروژه می‌باشد) اتفاق بیفتد از رابطه زیر قابل محاسبه است: 1- 1 ۱۴ ۴ ۱ [ [ 8 ۱ [ [ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۰۱۰ ۳ 7 با استفاده از رابطه فوق می‌توان نشان داد که احتمال اینکه سیلی با دوره برگشت 7 سال حداقل یکبار در طول مدت ]7 سال (دوره برگشت سیل) اتفاق بیافتد به صورت زیر محاسبه می‌شود. ۱۱۰7 ۳ *(--۱)-۱- ۲۲ 1 بنابراین در صورتیکه فرض شود هزینه‌های سرمایه‌گذاری برای یک سد در طول ۵۰ سال برگشت نماید و قبل از بازگشت کل سرمایه در مقابل دبی بیش از مقدار طراحی قرار گیرد براپر ۶۳ درصد است. مشابهاً اگر سرریز سد برای عبور سیل صد ساله طراحی شده باشد با عنایت به فرمول بالا معلوم می‌شود که هنوز حدود ۴۰ درصد احتمال دارد که سد قبل از پایان زمان برگشت سرمایه در مقابل سیل فوق قرار گیرد. این احتمال در صورتی که وقوع این سیل دوبار در نظر گرفته شود حدود ۱۰ درصد خواهد بود. نمودار شماره ۴-۲ احتمال وقّوع یک حادثه با دوره‌های برگشت مختلف را حداقل یکبار. دو بار و یا سه بار در طول زمان معینی نشان می‌دهد. - تا بت هر ‏٩‎ تب تا ۷6۱560۵ ۸4 چَ ی 5 اس بَ هَ ص بت تا هت اک تا 5 ۳ نملی برس ۶ نب نمودار شماره 1 مأخذ نمودار: (1986 ..آ۸7/0؟5) ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ : ۱ ۱ [ ۱ ۱ زا 1 ۱ ۱ فصل سوم - بررسی سیلایهای تاریخی ۱۳ مقدمه : از انحا که اکثر ایستگاههای آب سنحی کشور طی ۴۰ سال اخیر تأسیس شده است بنابراین امار بلند مدت و مطلوبی از سیلابهای جاری شده در دست نیست لذا برای تعیین سیلاب طراحی پروژه‌های سدسازی که معمولاً سیلابی با دوره بازگشت طولانی می‌باشد. بررسی سیلابهای تاریخی و مورفولوژی حوزه مطرح می‌گردد. تحر به نشان داده است که تحزیه و تحلیل سریهای کو تاه مدت سیلابهای ثبت شده در یک ایستگاه اندازه گیری. امکان برآورد صحیح و دقیق سیلابهای استئنایی را به دست نمی‌دهد. مخال خوبی در این رمینه برور سبلابهای مهم در ابالت گحرات هندوستان طی سالهای ۶ ۵ ۱۹۸۴ بوده است. بدین معنا که علی‌رغم موجود بودن آمار نسبتاً طویل المدت یعنی ۶۰ تا ۹۰ سال آمار. حداکثر بارانهای دور روزه طی سالهای ۱۹۹ و ۱۸و ۱۹۸۳ از ارقام ثست شده طی ۰ سال قبل بیشتر و به تر تیب به میزان ۶۴۳ و ۶۳۰ و ۱۰۹ میلیمتر بوده است. سبلابهایی که در اثُر این بارندگی‌های شدید به وحود آمد باعث انهدام سدماجو ۲و خرابی و صدمه دیدن چندین سد دیگر گردید. گرچه از نظر تاریخی سیلابهای مهمی در این ایالت به وقوع پیوسته بود ولی عدم اطلاع از کمیت این سیلابهای تاریخی ویرانگر. مانع از آن بوده است که دوره بازگشت سیلابهای مهم به خوبی تعیین شود. مسئولین منطقه مزبور پس از وقوع سیلابهای فوق‌الذ کر بویژه سیلاب ۱۹۸۳ ناچار از بازنگری سیلابهای طراحی سدهای در حال بهره‌برداری و در دست ساختمان گردیدند به نحوی که سیلابهای طراحی جدید نسبت به نتایج مطالعات گذشته حدود ۱/۵ تا ۲ برابر محاسبه شد. از حمله سد دوماگانگا با سطح حوزه ۱۸۱۳ کیلومتر مربع که سیلاب طراحی قبلی آن ۱۱۱۰۰ متر مکعب بر ثانیه بود پس از وقوع سیلاپ ۱۲۹۰۰ متر مکعب بر ثانیه‌ای در محل سد. سیلاب طراحی آن به رقم ۲۶۸۴۴ متر مکعب بر ثانیه افزایش داده شد. با توجه به مقدمه فوق به تشریح اهمیت نقش سیلابهای تاریخی پرداخته می‌شود. ۲-۳ نقش سیلای‌های تاریخی در انتخاب سیلاب طراحی سیلابهای تاریخی به سیلابهایی اطلاق می‌گردد که طی قرون گذشته رخ داده و مسائل و مشکلات اقتصادی و اجتماعی به بار آورده و اثرات ویرانگر آنها در کتب تاریخی ثبت شده و چنانچه طی یکی دو قرن گذشته وقوع یافته باشد در اخبار روزنامه ها از آنها یاد شده است. سبلاب همانند زلزله. یک مخاطره طبیعی شناخته می‌شود برای شناخت مخاطرات طبیعی دوران گذشته. به عواملی نظیر توپوگرافی شهری و جغرافیای تاریخی محلی و منطقه‌ای و ارزیابی چگونگی بروز خسارت یا خرابی ساختمانهای مهم تاریخی و همچنین نحوه ترمیم و تعمیر ۱۶ ا [ ا ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ا ا ر آنها توجه می‌شود. بروز خسارات به ساختمانهای مهم و مقاوم تاریخی می‌تواند از سه منشاً متفاوت حاصل شود: خرابی یا خسارت ناشی از زلزله که به سوابق لرزه خیزی منطقه برمی‌گردد. خرابی با خسارات ناشی از سیلاب و عوامل جوی و بالاخره خسارت احتمالی ایجاد شده توسط بشر (مثلاً در دوران جنگها و آتش سوزیها) که هر کدام از این خرابیها متمایز از یکدیگر در مقیاس محلی یا منطقه‌ای می‌باشد. اهمیت نقش سیلابهای تاریخی در محاسبه و انتخاب سیلاب طراحی اساساً به خاطر کوتاهی دوره آماربرداری می‌باشد. در بسیاری از پروژه‌ها در سطح جهان ملاحظه گردیده که گاهی سیلاب مشاهده شده در دوران ساخت. که خود خسارات قابل توجهی را به همراه داشته است. یا نزدیک به مقدار تعیین شده برای سیلاب طراحی با دوره بازگشت طولانی (انتخاب شده از روی آمار محدود مثلاً ۰ تا ۴۰ سال) بوده و یا ازآن هم فراتر رفته است. از جمله سیلاب پروژه تلمبه مخزنی ۲۵۷۲۷ ۳32110 در ایالت ویرحینیای آمریکا که مخزن آن سطح حوزه کوچکی را در پردارد. در ۴ نوامبر ۱۹۸۵ به هنگام اجرای طرح., سیلابی برابر ۵۸۰ مترمکعب بر ثانیه در محل سد جاری شد که براساس تحلیل تواتر سیلابهای ثبت شده دوره بازگشت این سیلاب به حدود یک میلیون سال می‌رسید ولی با تجدید نظر در محاسبات و وارد نمودن رقم مزبور در سری آمار موجود. دوره بازگشت سیلاب مزبور به ۱۷۰ سال تقلیل یافت. در سیلاب آذر ۵ در محل سد انحرافی بهبهان بر روی رودخانه مارون دبی اوج ۵۲۰۰ متر مکعب بر ثانیه محاسبه شد و این سیلاب باعث خسارت و صدماتی به دیواره‌ها و بازوی خاکی سد بتنی مزبور گردید این در حالی است که سیلاب طراحی اولیه برابر ۳۷۰۰ متر مکعب بر ثانیه برای سد انحرافی منظور شده بود. در صورتی که سیلاب ۵۲۰۰ متر مکعب بر ثانیه تقریباً دارای دوره بازگشت ۱۰۰ ساله بوده است. مثالهای دیگر که به نحوی ناکافی بودن آنالیز فرکانس سیلابها را براساس آمار موجود بیان می‌دارد در بند ۴-۳ آمده است. ۳-۳ نگرشی به سیلایهای تاریخی: شرایط اقلیمی و هواشناسی در نقاط مختلف سطح کره زمین و در میان سایر عوامل فیزیکی. ایفاگر نقش مهمی در چگونگی فعالیت بشر و گسترش آن در سطوح مختلف بوده و می‌باشد. از طرف دیگر تصادفی بودن اینگونه پدیده‌های فیزیکی در قرون و اعصار بر بشر ثابت گردیده است. متأسفانه ثبت کمیت پارامترهای هواشناسی در اکثر کشورها کمتر از یک قرن قدمت دارد (و سابقه این امر در ایران از نیم قرن تجاوز نمی‌کند) و مسلماً طی چنین مدت کوتاهی. احتمال وقوع پدیده‌های هواشناسی و هیدرولوژی استئنایی بسیار کم و کوچک بوده است. از دیدگاه مهندسان طراح و متخصصان هیدرولوژی شناخت فرایندهای فیزیکی که منجر به بروز بارندگی شدید می‌شود و آن نیز به نوبه خود سیلابهای مهم و ویرانگر را پدیده می‌آورد حانز اهمیت است. توزیع مکانی. مقدار کل و حداکثر شدت بارندگیهای سنگین از جمله پارامترهای مهمی می‌باشد که در تجزیه و تحلیل بزرگی بارندگیها و تواتر وقوع آنها مورد توجه قرار می‌گیرند. همین پارامترها در مورد سیلابها نیز مطرح می‌باشد. در مطالعه سیلابهای تاریخی. ارزیابی درجه تخریب و چگونگی گسترش آن با توجه به توپوگرافی و موقعیت منطقه سیل زده حانز اهمیت است. بدین معنی که از روی درجه تخریب که در اسناد و مدارک تاریخی ذکر شده. تخمینی از مقدار سیلاب تاریخی مورد نظر به عمل ۷ ا ۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ز ,۰ ر , ۹ )1 ۱ ا ۱ ۱ ا و می‌اید. آنگاه با بررسیهای صحرایی از سرشاخه های رودخانه و مدخل خروجی آن بویژه در مورد پراکنش و توزیع قلوه سنگها و قطعه سنگهای حمل شده توسط سیلاب و با نگرشی به مورفولوژی منطقه. مقدار برآورد شده سیلاب تاریخی مجدداً مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. این روش بررسی اجازه می‌دهد که ارقام به دست آمده برای سیلابهایی با دوره بازگشت طولانی به نحوی گویا شده و جرح و تعدیلهای لازم برای تصحیح ارقامی که به روش برود‌یابی منحنی‌های نظری به دست می‌آید صورت پذیرد. در مورد سیلابها و ریزشهای سنگین جوی ایران مطالعات گسترده و میسوطی در دست نیست. اما خوشبختانه آقای چارلز ملویل که در مورد زلزله‌های تاریخی ایران تحقیقات فراوانی انجام داده به همان روش در زمینه سیلهای تاریخی نیز مطالعاتی داشته است که طی مقاله‌ای انتشار یافته و در پیوست این فصل منعکس شده است. هر چند نتایج این تحقیق را بایستی مقدماتی تلفی نمود معهذا حاوی اطلاعات با ارزشی است که سوابق سیل‌خیزی مناطق مختلف ایران را به نحوی روشن می‌نماید. نامبرده بیشترین اطلاعات را از لابه‌لای روزنامه‌های ایران که از سال ۱۲۳۰ شمسی به بعد چاپ شده و اخبار ارسالی توسط نمایندگی‌های کنسولگری انگلستان در ایران (مقامات وزارت امور خارحه انگلستان) اخذ نموده است. وی اعلام می‌دارد که این روزنامه‌ها به طور کامل در اختیار «انیستیتوی مطالعات پارسی» نمی‌باشد ولی کلکسیون مهمی از این روزنامه‌ها عموماً توسط کتابخانه‌های انگلستان جمع‌آوری و تنظیم شده بود که توسط محققین زلزله مورد استفاده قرار گرفته و بخشی از آنها. در حال حاضر مفقود شده است. اگرچه تحقیقات چارلز ملویل مربوط به مدارک موجود تا سال ۱۹۵۰ میلادی می‌باشد. معهذا از دیدگاه سیلابهای تاریخی حانز اهمیت سیار است. حدول ۴-۳ اثرات بارانهای تند و شدید که خسارت قابل توجهی را در برخی نقاط ایران به بار آورده‌اند را نشان می‌دهد. همان طور که از جدول ۶-۳ بر می‌آید در منطقه فارس. شیراز در یک قرن گذشته ۵ بار شاهد بارانهای سنگین و سیل آسا بوده است. شاید بتوان در همین ردیف سبلابهای آذرماه ۱۳۶۵ را اضافه نمود. در فوریه ۱۸۹۴ (حدود بهمن ۱۲۷۲) ریزش شدید ۲۰ ساعته باران منتهی به تخریب ۲۰۰۰ خانه در شیراز می‌گردد. ۱۰ سال بعد محدداً در شیراز باران شدید موجب خسارات سنگین می‌شود و ۳۰ سال بعد از آن یعنی در فوریه ۱۹۲۴ باران شدید سبب خسارات سنگین می‌گردد. جالب توجه اینکه در خرداد ۱۳۰۳ رگبار سیل‌آسا در قم موجب تخریب ۱۰۰۰ خانه می‌گردد. در ۸ مرداد همان سال (۳۰ ژونیه ۱۹۳۴) سیل بزرگی در تبریز جاری می‌شود. (1983 .1116 ۲.۳.۸/۵1۷) و خسارات سنگین مالی و جانی به بار می‌آورد. این سیلاب. سیل بندهای خاکی شهر را که احتمالاً ۱۰ سال قبل از آن ساخته شده بود تخریب می‌نماید. البته در کنار یک دیواره سیل‌بند ساختمان کلانتری قرار داشته که آنها شاهد نحوه بروز خسارت به دیواره مزبور بوده‌اند و بلافاصله خطر سیلاب و لزوم تخلیه خیابانها و مسیر اصلی جریان آب به آگاهی مردم محل رسانده می‌شود. که خود باعث کاهش تلفات می‌گردد. سیلاب یک ساعت جریان داشته است. خسارات سنگین بود و بیش از ۲۰۰۰ خانه ویران شد و بین ۱۲۰ تا ۳۰۰ نفر از بین رفتند. روز بعد در پی رگبار ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- 0 ۱ ۱ ۱ و سنگین سیلاب دیگری به ارتفاع حدود ۰/۶ متر در تمام عرض خیابان پهلوی سابق شهر جاری شده. روزنامه تایمزا در ۶ اوت همان سال خبر می‌دهد که در منطقه وسیعی از فیروزکوه تا کرمان و وه (جنوب قزوین) ودر شرق تهران (که باعث هلاکت ۳۰ نفر می‌شود) سیل جاری شده است. بنابراین سیلاب تبریز در آن سال یک سیلاب موضعی و کوچک نبوده است بلکه در روند یک ناأرامی و تلاطم جحوی در طول حدود یکماه (مرداد تا شهریور) سیل‌های مهمی در نقاط مختلف کشور جاری شده است. در فوریه ۱۵۹۴ میلادی در بیشتر مناطق غرب ایران تا حاشیه دشت کویر: بارانهای شدید موجب جاری شدن سیلهای مخرب بویژه غالب مناطق یزد می‌گردد. در سال ۱۶۰۰ میلادی در پی طغیان بزرگ رودخانه هراز شهر آمل و روستاهای اطراف آن ویران می‌شود و موجب هلاکت هزاران نفر می‌گردد. در مسیر دره‌های این رودخانه به علت باران شدید زمین لغزه‌های مهمی به وجود می‌آید. در بهار سال ۱۰۴۵ شمسی, سیلاب ناگهانی رودخانه قم موجب از بین رفتن بیش از ۱۰۰۰ خانه و خسارات ۱ سنگین می‌گردد. در زمستان ۱۰۵۷ شمسی بیش از اشهر شیراز نابود می‌شود و ۳۵ سال بعد از جاری شدن سیلاب فوق‌الذ کر در قم. سیلاب مهمی سیب انهدام بیش از ۲۰۰۰ خانه و تمامی ساختمانهای قدیمی آن شهر می‌گردد. در ۷ مه ۱۸۶۷ (اردیبهشت سال ۱۲۴۶) سیلاب مهمی بخشی از تهران را فرا می‌گیرد و بیش از ۱۲۰ خانه ویران و تعدادی تلف می‌شوند. ۱۲۰ سال بعد یعنی در سال ۱۳۶۶ نیز شاهد سیلاب قابل توجهی در منطقه تحریش بوده‌ایم. در روند سیل‌خیزی منطقه خوزستان مشاهده می‌شود که دوره طغیانها و سیلابهای منطفه عبارتند از: سال ۱۸۷۰ تخریب شوش, بهار ۱۸۸۵ طغیان بزرگ کارون شکست سد - پل شوشتر. لبریزی و طغیان کارون در زمستان ۱۸۹۳ - طغیان کارون و زیر آب رفتن کلیه مناطق بالاتر از «اسماعیلیه» در فوریه ۱۹۰۳ - بارانهای شدید دسامیر ۱۹۲۱ (آذر - دی) طغیان کارون را به همراه دارد که در پی آن پلهای دزفول و شوش تخریب می‌شوند. در ژانوبه ۱۹۲۴ در پی ۵ روز باران شدید. پل شوشتر تخریب می‌شود و سیل بخش وسیعی از شهر را غرقاب می‌کند و ازمیان می‌برد. در اهواز ۲۰۰ خانه و مغازه تخریب می‌شود. گزارش حاکی است که سیل تمامی منطقه خلیج فارس و شیراز را در برگرفته و خسارات زیاد و تخریب منازل را در پی داشته است. در فوریه ۱۹۳۴ (بی‌نظیر در طول ۲۵ سال) در بخشهای مهم لرستان. بختیاری سیل جاری شده و پلها شکسته می‌شوند و در پی چند روز بارندگی. رودخانه‌های بزرگ کارون. کرخه و دز طغیان نموده و خسارات مهمی به راه‌آهن غرب اهواز وارد می‌شود که برای جلوگیری از خسارات بیشتر سیل برگردانی در اطراف اندیمشک و اهواز احداث می‌شود. در بهار ۰۱۹۴۶ بارانهای شدید فراگیر تمام منطقه را در بر می‌گیرد و باعث قطع ارتباطات می‌شود. خرمشهر و بندر شاهپور در سیلاب فرو می‌رود. در سال ۱۹۴۹ خسارات سیل بیش از ۲ برابر سه سال قبل بود. بدین ترتیب ملاحظه می‌شود که این منطقه بسیار سیل‌خیز است و در مدت ۸۰ سال حدود ‎٩‏ مرتبه سلیهای مخرب در آن جاری شده است. به عبارت دیگر 658 116 -1 ۱۹ ا | -------- صفحهٔ بعد -------- 0 0 1 1 ر ز 0 2 0 ۱ 1 1 ا ا ۸ 1 ۱ 1 0 0 ۱ 0 ۱ ر را 1 0 0 : ۱ 7 سیلابهای ۱۰ ساله این منطقه از حجم و دبی حداکثر مهمی برخوردار است. و بنابراین در براورد سیلاب رودخانه‌های این منطقه باید به این موضوع توجه شود. با توجه به شواهد تاریخی فوق‌الذکر می‌توان اظهار داشت که تجزیه و تحلیل آمار سیلابهایی که طی دوره اخیر یعنی حدود ۴۰ سال گذشته در ایستگاههای آب‌سنجی کشور ثبت شده است به نتایج دقیق و مناسبی منجر نمی‌گردد. زیرا شدت و خسارت سیلها طی دوره اخیر نشان دهنده شرایط سیل خیزی در دوره های قبل (قبل از ۱۹۵۰ میلادی) نمی‌باشد. لذا ضروری است که در برآورد سیلاب با دوره بازگشت معین جانب احتیاط را رعایت نموده و نوعی ضریب اطمینان برای سیلاب منطقه مورد بحث منظور شود تا ایمنی لازم برای حفاظت در مقابل سیلاب تأمین گردد. این ضریب افزایش باید با توجه به شرایط رسوب گذاری رودخانه. ویژگیهای هیدروژئوگرافی حوزه. نوع سنگها واندازه قطعاتی که سیل به همراه خود آورده است و با نگرشی به وضعیت زمین شناسی - مورفولوژی حوزه. و بررسی سرعت جریان سیل با توجه به شرایط هیدرولیکی رودخانه و برآورد ارتفاع اب متناظر با آن و دبی مربوطه. تعیین گردد. جدول ۴-۳ وقوع برخی سیلابهای مهم تاریخی ایران را به ویژه در سه قرن اخیر نشان می‌دهد که عیناً به زبان اصلی (انگلیسی) پیوست می‌گردد. (پیوست ۲-۳). ۴-۳ اثر سیلاب تاریخی بر برآورد سیلایها مثال : سیل تاریخی ۹۷۸ شمسی رودخانه هراز در شهرستان امل که باعث تخریب این شهر و روستاهای اطراف گردید و هزاران تن حان خود را در این حادثه غافلگیر کننده از دست دادند مورد بررسی قرار می گیرد.. آمار سیلابهای این رودخانه از سال ۱۳۲۹-۳۰ تا سال ۶۲ - ۱۳۶۱ در ایستگاه کره سنگ با سطح حوزه حدود ۴۶۰ کیلومتر مربع در جدول ضمیمه آمده است . بزرگترین سیلاب ثبت شده طی دوره آماری ۳۳ ساله مربوط به سال آبی ۱۳۴۷-۴۸ و برایر ۴۲۶ متر مکعب بر ثانیه بوده است. سیلاب تاریخی فوق الذکر با توجه به شرایط فعلی رودخانه و ارتفاع آبی که باعث نابودی شهر شده (روایت است که ارتفاع آب در رودخانه هراز در شهرستان امل به حدود ۵ تا ۶ متر از بستر رودخانه می‌رسیده است) در حدود ۴۸۰۰ متر مکعب بر ثانیه تخمین زده می‌شود. با تجزیه و تحلیل آمار سیلابهای ثبت شده در دوره ۳۳ ساله (جدول ۲) بدون در نظر گرفتن سیلاب تاریخی با توزیع گامبل (111) حداکثر سیلاب با دوره بازگشت ۵۰ ۱۰۰ ۲۰۰ ۱۰۰۰ و ۱۰۰۰۰ ساله را به ترتیب برابر ۴۵۱. ۵۰۲ ۵۵۴ ۶۷۲ و ۸۴۲ متر مکعب بر ثانیه به دست می‌دهد. مشخصات فیزیوگرافی و همجنین عرض رودخانه و نوع رسوبات ومورفولوژی منطقه مورد بررسی. ارقام به دست آمده را خصوصاً برای دوره‌های بازگشت بالاء تأیید نمی‌نماید. بنابراین با احتساب سیلاب تاریخی سال ۹۷۸. درصد احتمال وقوع تجربی از فرمول زیر محاسبه می‌شود ( 1987 .1727۳900 ) :* ۱- سطح حوزه محل ایستگاه کره سنگ تا آمل تفاوت فاحشی ندارد. لذا مقدار سیلاب مخرب شهرستان آمل برای کره سنگ فرض گردید 7 10۳ ۳۵۳۵6165 ههام11 عنام 10۶ ح0 26 ما0۵ عم :1987 112۳500 -2 کت رد۱ .۳ ا | با ۱ ۱ ( -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۸ 0 1 َ 0 0 ۱ ۱ 1 ۹ ۸ 11 ۳)0/(-) +] - : )0( ۱ 1 1[ +٩ * * موم که در آن : سال ۳۸۴ - ۱۳۶۲-۹۷۸ - ال سال ۳۳- 11 7-۱ (جون فقط یک سیلاب تاریخی در اختیار اوست) و 0 رتبه سیلابهای ثبت شده در دوره اخیر (دوره ۳۳ ساله) احتمال وقوع تجربی سیلاب تاریخی برابر است با ۳۹/0 احتمال وقوع تجربی سیلابهای ثبت شده طی دوره اخیر را می‌توان طبق فرمول فوق‌الذکر به شرح جدول ۱-۳ تحزیه و تحلیل محدد آمار که با افزودن سیلاب تاریخی سال ۹.۸۷ شمسی بر محموعه ثبت شده ۳۳ ساله انجام پذیرفت سیلابها با دوره بازگشت ۱۰۰ ۲۰۰ ۵۰۰ و ۱۰۰۰ سال را به ترتیب حدود ۱۲۰۰ ۱۹۵۰ ۴۰۰۰و ۷۲۰۰ متر مکعب بر ثانیه برای رودخانه هراز در محل کره سنگ به دست می‌دهد که تفاوت قابل ملاحظه‌ای با نتایج قبلی دارد. نتیجه اینکه. منظور نمودن سیلابهای تاریخی در آنالیز سری آمار ثبت شده. ارقام واقعی‌تری از سیلاب حوزه را به دست می‌دهد و درجه اعتماد به سیل طراحی منتخب را افزایش می‌دهد. چنانچه کاربرد توزیع‌های نظری آماری در اینگونه موارد مد نظر باشد می‌بایستی خصوصیات آماری داده‌های موحود (محموعه داده‌های سیستماتیک و تار یخی) را اصلاح نمود. روابط مختلفی برای تصحیح میانگین. انحراف استاندارد و ضریب چگونگی ارانه شده که علاقه‌مندان می‌توانند به مراجع ذیربط از جمله ( 1977 . ۴16 ) . ۱ رجوع نمایند. .1101۵9 عگ ماع 1 و مامل 11 هل فزفامسش افطل نگ و۳۵ :1977 ۷۷ انا -1 ٩۵1104 310. ۰‏ بنلاکش۸ .و11 0۲ .ل ۵110 مدا 0۵0ع ۳ ۷۸ کزدامهک و۳۳ ۲1۵۵ ۲۳۹ ] ۱ ] ۱ ۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- سال وقوع سیلاب ۹۷۸ 2۷-۸ ۹۱-۲ ۵۱-۲ ۳۱۳۳ ۵۷-۸ ۳۹۳۷ ۵۳-۶ ۷ ع۶ ۳۳۵ ۳۵-۳۹ ۳۳۸ ۵۹-۰ ۵ عء ۳ ۵0۶-040 ۵۰-۱ ۶2۱-۲ ۳ ۵۲ ٩‏ ۶۵ 2۲۳ ۵۹-۷ هه ۳۳۹ ۹ ۵۸ -۹ 2 ۲۱۹۳۰ ۳۱-۳۲ ۹۰۹ ۳۳۹ ۳۳۳۳ ۵0-4۹ ۳۹ ۶۸-4۹ جدو حسب رتبه (۱*/9) ۰ 7۹ ۳۹۸ ۳۳ ۳.۹ ۳۹۵ ۳۲۷۵ ۳۲۷۰ ۲۹ ۳:۹ ۲:۱ ۳۲۰۷ ۳۲۰ که ۱۹۷ ۱۹۷ ۱۹۹ ۱۹۵ ۱۹۳ ۱۸۰ ۱۷ ۱۱۷۲ ۱۷۰ ۱۹۹ ۱:۷ ۱:۹ ۱:۹ ۱۳۹ ۱۳۲ ۱۱۹ ۱۰۷ ۱۰۲ ۹۸ ۷۵ ۲ ۱-۳ احتمال وقوع تجربی طی 0/ ۱ ۰/۹ احتمال وقوع تجربی دوره ۱۳۲۹-۹۲ 17 ۳56 ۱ ۳/۹ ۲ ۹۱۳ ۳ اه 3 ۱۱/۹۹ ۵ ۱1/۹۳ ۹ ۱۷/۸۹ ۷ ۱/۷۹ ۸ ۱۳۷۳ ۹ ۳۹۹۹ ۱ اجه اه ۱ ۳:۳ ۱۲ ۳۹/۹ ۱۳ ۳/۳۹ ۱ ۳ ۱۵ ره 2 ۱۹ کید ۱۷ ۳ ۱۸ ۳/۹ ۱۹ 0 :۳ ۹۳ اه ۹/۸۹ ۲۲ 7 ۳۳ ۹/۷ ۲ ۷/۷ ۳۵ ۷۳۹ ۳۹ ۷۹۳ ۳۷ ۷۹/2۹ ۳۸ ید ۳۹ ۸۳ ۳ ۸۸/۹ ۳۱ ۹۹۳ ۳۲ ۹۳ ۳۳ ۹۹۷ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول شماره ۲-۳: آمار سیلایپیای رودخانه هراز در کره سنگ درد مها مر زو ۵(۷ 1 57۸7 5۸۳6 ۸۸۵۲۱۵۲۱-۲ ۱ 2) ۹۵۵۵ ۸۳۴۲۸ ۸10۱۱۲۱۵۲۲ 4۸ ۲1۵۵۵ ۹۵2-۵۳۵۶۵۵ هه << وه مه هه ا ا ود و دود شوه وود اد که وه شوه که کوج ص و وب 4 ۶097 8 .۲۱۷۵.۰ 145.9 1329-00 9 .68 1 1 -330 1 138.9 331-2 1 61 0د 1332-35 1070 : 4 - 1333 256 5- 334 1 2752 7 335-3 ز ۳2 7-8 133 119۰1 1338-39 9 .97 2 - 9 33 1 12 1340-41 1743 ۱ 19574 134۳44 2002 5 - 354 [ 18 6 -5 135 | را م۳ 6-7 1343 9 25 4 8 + 7 134 0 75 3 348-4 [ ۵ 1 0 -8 34 1[ 16۵ 350-51 1 ۵ 330 2 -1351 وم ۱ 352-3 [ 700 353-4 1 972 5 - 1359 1017 6 - 13535 ۷۲ ی 1356-87 3 294 8 -7 135 16 3 -1358 203.8 1353-86 ۱22.1 250-1 1 [361 - 2 95 ۲ ۱ ۴ ۲ ۴ ۴ ۱ ۴ ۱ 0 ۱ 5 ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۳-۳ آنالیز فراوانی وقوع سیلابهای هراز ۸۱۸۶ 1۸ 1۱ 112۷-۹۸۸۵ 1۶ ۲11۹۷۸۲ ۲۵0۱ ال ۵ ۱۸ 0۴ ۷۷۵8۸ ۱ 0۶ 01011 0390103106 س ‏ ر ‏ ر ر ر رسر مرس راتس دمم مدمه 1 ##زو ا #بلا ۷ 16۷ ,8۱.۵6۷ ۷۹۳ 21 رت را ند و یه ۱ تم اوه 642101 ۵ لکد وه ۵8و 5 203.20 |۵۱ ۰۵,۵9 0.11 8 4۱ ۵49 ۵.۱۵ 016 ۳ :00یا :5 ۲۷۵۷1۱6 ۷1۳۵ ۱15۸ 0۶ ۸۷۸۷۵۲۵ ۲1۸00161 ۱ ؟۲ وا روز رز برد بر بو وه رد هلو : (71۶۶) ۴۶ 4 مد که فطل فا ما وود 3۸ اد او 1و۵ ۵ م۵۵ ۷۵۸ 914 4 10.013 1 الط کل ا۵۱ا بر۸۵ا اا۵ فد ۵0 شاه 8و [ ۷0۷) ۷۵ ۱.914 1 11.۵85 71 باه وال و۷۵۵ ۵۵۱ اا۵ شک ال تا 1۸۵.۵ [6ا۷2]۷اط با ۱17 11116 1 9۱۵ ۵۱۱ وا ۵90 شاد اد ۵21 که راو 10۷) ار 4 ولفت 12:18 5 بالط 2 ادا فا ۵۱ فد بل لا امطها (6بالا] لا 0097 ویو 0.5996 6 6۵ اک دا دا و9 9 ۵ ۵0 ۱9۹۵5 110 1۷1 014 51 و4[ م15 و۵01 وا بفکا لاله تواد شلد (و۵ لش فا [8بال] [۶۷ ۱.1 351 13.1۵ 4 .605 فراوک کلما اقلا فاد داد ۵۵۵ ۵۵5 کاها [۲3۱)۸۵۷ 41 ۹000 ۰ ۱.۵۵۵ ۵۵۹۲۲۵8 ۸۵۶ 1]0را0٩‏ [۷۶ ]۲7۵ 00 4 0.098 ۵۸ ]8055 1۵۶ (5031]0 [083)]104 0914 40 > 13.31 ۵4 ا((۵ ‎٩080‏ ماما اقلا ۵۵ زد ۵۵1 اه ها ( ۷8۵1۷۵1 040 اب ۵:00 ۱۰۵۵۵ ۸۵۹5۵۵ ۸۵۲ ‎٩001101‏ )8۵ ۱19 241 09| 5 07 ۲۸01 ]۷1۷ سا ی تست سر تست اس ماس تساک سس سیک کر تا ۲۰۷ ۸1 (۱0۱0 (( 211 00 زا اش 1 1 : (:77) ۲۶ ۱.۵ و 10 با و از اب و02 .4 .1 1۹ له 0141 0 [1۵1 92.8 10 زا تب 2 1 ۱1۳ و 11 12180۷ و 4 ماو ۱۵1( 1۵:0 زان 0 ).1 ۵۵:۲ .11 نالا ]2ب 8 00( مشک ال و وا ی 4 وه 1 9.9[ [8۵۷) را 0۱.01 وا وا مهو 2و 11 زان وا کل وه وا ,11 (۶ا۵)۸لابا [ 21 1 و8ا1۸ ماو 1۵8 .1 .1 ز ‏ مر (۵2 0ا ۸‏ ۵.4 (۷۵۱] 8۷1 01141 4 لد ال بل وه 33:1 113 ی و1 13۵ [۶۷([]۷2 ار ول وا ۵95 کول 1۵1 رل کرش مها ول 8 او 9 ]۲۶۵ 00( 000 8۶ ۲۵5۵1 ۸۵۶ 0110۷اا (۸ا۸) ۲۹۵ 00 000 8ا۵ ]۸۵۹۹ ۸۵۲ 01101اا50 اه 0.0 41 ۵4۵0 اب11 11 ۵۵.۱ .۹ 1 ۱۳ .21 .1 [:0۲۱)۸0 0زا ,0 ۱00 : ۶ ]۵۹۵ 1۵۲۶ 500110۷ [۷۷8) 082 01 زرم ۱ 5 0۶ ۷۸۷6 ۷۷[ 8۱۷ ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ی ای سیل (مترمکعب در ثانیه) نمودار شماره ۱-۳ 3 (عع5 ۱1 ۱۱ ۱ است تسا سای سید شا ۳ ۱ ۱۱۱۱۱۱۸۱۱۱۱۱۱۱۱۱ ۱۱۱۱۱۱ ۱۱۱1۱۸1181111 ۳ ی 1 ۱۱۱1 1 ۱۱۱۱۱۱۱۷۱۸۱۱ ۱1۱۷۱۱ ه ۱ ویر ارو ری ویر و ور سا 1 بل 1 یل ی ا 1۱ !1 اا ی الا [((((۱1111801111111 1 1۱56 ۵,111( ۱ 13 ان 3 سره و وی سس 888111101111۱111۱۱۱۱۱۹۱۱۱۱۱۱۱۱۱۹۱۱۱۱۱۱۵1111ز بل 0 ام بل ۱۸۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱[ 1۱ را و رم او ار وی یی ۵ رای یا اما :۱۱۱۱۱۱۱۱۵۱۱۵۵۵۹۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۹۱۱ 1 با سر بل یل یل ما یبای ابا ی ی ]111 ]مرن 080038011۱111031/۱ ۱۸۵۸۱۱۸۱۱۱۱۷۱۱ ی ید تست ن مل من نوس رال و رین ال را بسن رس رال اد وی 2 ار 55 ۹ 8 بویا مل یتنا له و ان یی ی رس یر ری را را لیلا لب وا 886 0/۵۱۵۱۱۱۳01000100885 سرا ولا۳زا ی 019 مووموسی او 0 وس سوم بل ان ین رای یبیل رل لا مر نان را 8 ۱ ۱ 11 ۱ را ری سرا ار یریس ۱ ۱۱1۱۱۱ 1۱ ۴ لت ۹ ی ۱ ی ا]ر۱ 3 1 مس ۱۱۵۱۱۱۵۱۱۱۱۱۱۱۵۱ ۱۵ ۱۱۱۱۱۱۱۱ ار و و سرا مرها 01۱۱۱۱۱۱۸۱۱۱۵۱ سور ریا از و1 وچ ۱۱۱۱۱۱۱۷ ارس اسر 1۱2 سا ری بت 6 جک سوم ۱.1( را را ارم و لار را را اس 811 ۱۱۱۱11 ی ی 1 دا سار رز رل نم زا ان ال 0 5 5 با زند رس سر رای یریخ !1 ملت اک کش ماو مد مد ایا را سین یا ه‌ 1 سح جوم پورو 3 ی وه ۱ شیم و ! اقا اند ی سیب ۳۷ شوه ای او اخ مس امد |2۸ لمیر ری رات پرا تست ی کارا را سس وا اوح رو او وی رن ی ری سین و 72 ۹ ۳۹/۹۹۲ زک نا سییر ری 1 سر ری یر مج بو و مدوب مالسا رو ی 1 سل لا ال رس ی ار بت ۸۱ ی اس بو ]۳7 ملاس سا ریا اور زر ی ن ی ام سا بو ود موه 5 ۳ سرب( ار رم زار رید اور یت ی 5 وو وی ویو و ۸۳ ناساس رن سای الا زانلا نا ی ا 10 و همع سا موه مس سس نیم سین 8 ییی. ۱0100 یی ۱ 1 لفات رز اسر من و و ال را یی 1 7 وف شک نات ای 5 4 و و رو 0 ۵ ۵ ییینسخ نالبنلس ین بر یا 042۸ لس سلیم ۱ ها ۵ سکه و 3 رت سس : 1 اوه ما ها : مق رم و وه 5 سس 1 ۱ سر یل ی و ۹۱ اساسا ۳/1 ار یی ریا لا رس زان 1 مهم ۳ ی کی نود تنم ۹ للم اما لا : سیباتید ۳ نز بل زر ار او ی 0 یرادن ی جشق رس چیه و را ار کر سس رز ار پر را ری بر رس ره تک ند ها و ا آللنا نا 0 8 سر ات2 ۳ رس حزب یر یا روا را 3 81 ۲ جد 2 6 اوه ی 1 وی اج و ۱:۱۱ 11۱۱۱۱۲۱۱ 0 را یی عم ۱۳۳۹۱۴ سا زا و مج وت - ور 888888101۱111188 88 ۱۱۱1 ال 1۱1۱۱۱۱۱۱۱ رین 9 توح ی وس بلس دول رم از 3 ی ار رس رین ال موی مس نز کر و 1 5 5 1۳ 1 : زد زا نابز 1 سل سول ویس رخسمت یی * تس با دش هه وا سا ی و ۳ : ِا وس [ سم ل ال ان 5313 ی ماه ماه له 7 1 اح اس 3 1 1 5 ی لسم+ ۱۹۵ ژ ماه لب مب تال سل ,3,۱,۱( ۱۱۱۵۹۱۱۱۱۱۱۹۱۱۱۱۵۱۱۱۵۱5 ار نت 1 اه که مک مدای نا 1 ۲۱۸۸۱۱۱ ۱۱۱۱۱۱۵۱۱۸۸۱۵۹۱۱ 8 1۱:۱۱8۱۱۱۵۱۶ 01[۱(۱ 8818111101۱۵1 ابا ی و۱ ما ۱ تس ۹5 اس ۱ 1 1[ا388881111 ۱1۱۱1۱۱1۷ ۱۱۱۱ا1ا۸۱۱ 83818111۱1۱۱۱ , مه ۷ 1 ۱ اراد ۱۱۱۱۳ ۸ ۳ ۱ سر 0 0 1 : را رب هر سام کن هوووا 5 کاخ و او اس کت و مر مرا تنل و 1 ۳۲۲۲ بخووی کتک مار لو ده مر الا او وا ری نحللا1 ار نم نس نید سوه وت مد 7 1 11 و ی و را و ۱۰۱۱ تسج جهر ۱88881۱۱۱۷۱۱ یی ۱۱۱۲۰1 و و واه ۱۱۱۱۱۱۱ ی پ له دا رما ,ال ۱۱ ۹ ۳ ۱ 1 ۱1 ۱۱,3 3 4 :۱ اد ۶ ۳ ۱ ۱ ۱ ات د ند و ۱ا۹۱۱۱:۱۵۲ ۹۵۵۵۹۹۵۱ ۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۵: ۱۱111۱۱۱1 اه اراس مج 1[ ۱[۱([ 1۱1۷ :۱۱۹۱۹۱۱۱۱۱۱۱80۱1 انیا ی 8715 ۷۲۷۵ 1۹:۳ ال 0 ام ,| لیا [( 1۱8881111( ا :1۱اه 5 ما ۱ |۱۱۱۱۱ ام مور ۳۳:۱ ترس 12.22 ۱1 !1 ۱ وس مرس سا ۱ ۱۳ اما رو را 1 1 " ااا الب 0 1 ور وس 1 ی +ص ۱ 1۱۳ ۲ لاو 5 : 1۱111۳1 ۳ مود ۴ ها سای 1 1۱۱۱ ار زر ی دی هب هه 11 ۱۱ اس ات رک ه‌ ی ۳۵ ۱ ا ِ ِ اً ۱ | ۱ ِ ِ ۱ ِ ِ ۱ ِ ۱ ا ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- پبوست ۹-۳ بر (۲۵فروردبی ) خی از سیلایهای تاریخ جد ول ۳م برخی تبریز ک زرین » شیرا زسفا رس آیران طی سالهای ۳۲۵ تا ۱۳۳۹ خورشیدی از سبلاب‌های تاریخی ابران تمام ساختمانها بعلت سیلاب تخریب و مردم‌به کوهپایه‌هاً هجوم برد #وبه مامورین د ستورداد همی‌ شود که زشدت عمل علیه خسارت دیدگان برحذرباشند ." مجددا " سیل‌بند شهر ساخته می‌شود . منطقه بزرگی از سبستان‌ودلتای‌هیرمند تحت طفغیان واقع شد و زرنگ به زیرآب می‌رود و بیش‌از ۳۰۰ نفر تلف می‌گردند ۰ بعداز ۵ روز باران شدید سیلاب در منطقه شرق وجنوب شهر ایجاد تخریب نمود هوآب‌با شکستن با روی شهروارد می‌گریزند . باران شدیدد رجبا ل‌منتهی به منطقه قرم‌آغاج سبب بروز سبلاب در شبانکاره فأرس » کازرین و شبرازمی‌گردد »پل عروس بعلت گرفتگی دهانه‌هاباتنه درختان خرماتخریب می‌گردد ۰ درپی یک‌هفته باران شدید » سیلاب مهیبی از کوهپایه جنوب شهرجاری‌می‌گرد د ,دیواً ره‌شهر رامی‌شکند قنات - های‌منطقه‌ا زبین‌می‌رود وخسارأت سنگینی به‌ساً ختمانهای یزد وارد می‌گردد . درشهر تفت خسارات سنگین بوده است , هیچگونه همراهی با خسارات دیدگان نمی‌شود ودر ۳۶ 7 ۶ ۱ ا 0 ۱ 3 ٍ ۱ أً 1 ا 0 ز 3 أ 0 ز ۱ أ 0 0 ۱ ز 3 أً 1 0 0 ۱ ۱ ۱ 1 ز ۱ ۱ ۱ ۱ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۱ ۹ ۱ ا ا ۱ ۱ ۱ ا ۱ ا ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ا ۱ ا ا ا ا ا رز ۸ (۲۶فروردین ) 4۵ (۲۲ اسفند ]) ؛ ۲۱۹۷ هجری ۲ (بهمن‌ماه) ۸ مهجری جد ولب هرات قزوین سراب کویر آمل رخی از سیلاب‌های تاریخی ایران از بین می‌رود . ۱ سیلاب شدید » باعث از بین رفتن‌حد ود ۲۰ خانه در محده د روازه ابهرقزوین می‌گردد . بعداز ۲ شبانه‌روز باران شدید »سیلاب جاری شده و زمین لرزه مبهمی آنراأًهمراهی نمود ه تاتخریب کامل شود . بعد از ۲روزباران‌شدید که بادآن از جنوب می‌وزید هاست » طغیان غألب رود خا نه‌هاأی‌منطقه‌را ببار می‌آ ورد .زایند هرود سرریز کرد وشکستن دیواره‌های حفاظتی آسیابها وپلها را بارمنان‌می‌آورد . کانال‌ها وباغات اطراف‌قم و قزوین‌پر ازگل ولای‌سیلاب می‌شود » مردم برای جلوگیری|زهجوم طفیان و سیلاب بداخل‌خانه‌ها از فرش و گلیم وگونی‌های شنی » ملافه‌و پارچه و چوب استفاده نموده ولی تعداد زیادی از خانه‌ها تخریب‌می‌شود » ساختمانهای‌دولتی شدید| " حفاظت می‌گردند ولی‌یک‌تا دومحله‌کلا " تخریب می‌شود . سیلاب منطقه زد وتفت را نیز در برمی‌گیرد . در تفت سیلاب عظیمی کلیساختمانها واراغی‌وباغات‌را جارو کرد و می‌برد وفقط تلی|ازگل‌ولای »به جای شهرباقی می‌ماند . در چنین توفان عظیمی‌فقط بخشهای‌محدودی ازکشورازسیلاب محفوظ می‌ساند » متعاقب آن در اصفهان وباوطاعون شایع می‌شود و تلفات سنگینی‌را یبا رمیآ ورد ؛ وبا در قزوین بیداد می‌نماید وبیماری واپیدمی تا پائیز ادامه می‌یاید . سیلاب عظیمی که از رودخانه هرازو لارجاری شد سبب‌از بین رفتن شهراآً مل وروستا های!طراف آن می‌گردد » هزاران نفربر آثر بروز غافلگیراته سیلاب جان خود را از دست می‌دهند » ولی دولت از منطقه گرگان|فرادزیادی رابرای در ناحیه نمار ستاق دریاچهای آیجاد می‌نماید که بعدا " تخریب وبد ریای‌مازندران می‌ریزد . ۲۷ ۲ 1 8 1 ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۲ ۲ 8 ۲ 1 ۱ ۱ 1 ۱ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ا ا ۱ را ا ا ا ا ۱ ۱ ا ۱ ۱ ۱ ا ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ا را ا ای / ۹ مهجری ۵ (بهار) ۹ مهجری 6۰ مغهجری ۵۰ مهجری ۴۳ هجری ۸ (بهار) ۷ مهجری ۷ مهجری ۳ مهجری جد و[ محل‌وقوع سیلاب شیراز قم شیراز در منطقه ساوه ماهان خوزستان خوزستان قزوین کشان برف سنگین وبارانهای سیلآسا خسارات سنگینی را با ایجاد سیلاب عظیم در شهر شیراز ببار می‌آورد . طفیان ناگها نی‌قم رود که‌باذ وب سریع برف‌ها حاصل‌می‌شود سبب تلفات جانی ستگین وازبین رفتن‌حدود ۰۰۰ (خانه می‌گردد ۰ سیلاب مخرب وسنگینی سل شهر را جارو می‌کند » بعلت تلفات سنگین » اپیدمی وبیماریهای مترتب برآن بر شهر حاکم شده ودامنه تلفات را گسترش می‌دهد . کلیه ساختماتهای باستانی ودر مجموع بیش‌از ۰۰۰ ۲خانه و ساختمان در ی سیلابی مهیب‌از بین می‌رود . شهر ساوه با سیلابی عظیم از بین می‌رود . سیلاب تأریخی دراین شهر واطراف خسارات سنگین ببار رودخانه کأارون بعداز بارندگی‌های شدید طغیان می‌تماید 7۲ بودفاست . چهارمحده شهر با استعداد ۳۴۹ خانه‌وساختمان تخریب می‌شود » شاه دستورساخت سیل بند می‌دهد » در همین زمان در تبریز سیل جاری می‌شود . در چیسه روز بارندگی سیل‌آسا » باغات غرب کاشان و قنواأت‌ازبین می‌روند وکانالها از لای پر می‌گردد .اهالی مناطق شالی‌منطقه‌کاشان نظیر :نوش باد ‏ آران وبیدگل د رسیلاب محا صره‌وا دید بهزند گی‌خود را از دست می‌دهند : که خوشبختانه بعداز سه روز » سیلاب فروکش می‌نماید ؛ ۳۸ ۳ ۱ 1 ۲ ۱ ۱ 1 ۲ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۱ 1 ۱ ۱ 1 ۱ 0 -------- صفحهٔ بعد -------- دنباله جدول ۰.. ( آردیبهشت ) ( دربهار ) ۱۳۴۸ ۱۳۴۹ ۹ (شهریور) ۰ (اردبیشهت ) ۱ (۵ فروردین ) ۴۳ (بهار) محل وقوع سیلاب تهران مزینان - خراسان اسدآباد کردستان اعیانی‌و مستغلات و ...۰ متجا وزاز هه هزاأ رتومأان ۰ سیلاب ناگهانی خندق‌های شهررا پرمی‌کند و بداخل‌شهر سرا زیرو حدود ۱۲۰ خانه تخریب می‌گردد وعده زیادی سیلاب های مهمی خوزستان‌رادر برمی‌گیرد و منطقه‌شوش خسارات‌می‌بیند ,احتمالا "تاریخ دقیق این حادثه۱۲۴۸ سیلابی عظیم که از دامنه‌کومچفتای‌سرازیرشد ۰ بیشتر قسمتهای مزینان راجا رو می‌کند » غالب روستا های|طراف آن‌نظیر بهنامآباد درحاشیه‌کویر از بین‌می‌رود . مزینان حدود یک کیلومتر بالاتر ( سمت شمال ) از محل‌تخریب شده مجدد| " ساخته می‌شود وساکنان اطراف را به سمت سیل مهمی خساراتی به شهر وارد می‌نماید و بیاد بود درپی ۲روز بارندگی » سیلابی تأریخی جاری‌می‌شود ولی ظاهرا " تلفاتی در بر نداشته‌است . حد ود 7/۶ متر به زیر آب می‌رود » تلفات جانی ومألی زیاد بوده است . سیلاب|ستثنائی‌کارون وسایر رودخانه‌های‌خوزستان »پل آب‌بند شوشتر را شکست و سپس باعث شد که تراز آب پائین‌آید و آب برزمین‌های اطراف سوار نگردد . بند ۳۹ 9 ا ۱ ۱ 1 ۱ 1 ۱ ۱ 1 ۱ ا ۱ 1 ۱ ۱ ا ۱ 1 ۱ ۱ ۹ ۱ ۱ [ 1 ۱ ۱ ا ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ َ ۱ ۱ ۱ ۱ 3 ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ا ۱ 1 3 ۱ ۱ 1 1 1 1 ۱ ۱ 1 3 1 ۱ ۱ ۱ 3 ۱ ۱ ۱ 1 ا ۱ 1 1 ۱ ا ا ۱ 1 1 ۱ , ۱ ا 1 1 ۱ 1 1 ۱ دنباله جدول .,.... را ۱ (آذر ) ۱۷۲ ۱۷۶ ۸۰ (خرداد ) ۱ ( بهمن ) ۲ (دیماه) ۴ ( خرداد) برخی از سیلاب‌های تاریخی اآیراأن مربوط به نهرهاشم در هویزه تخریب شده سبب‌گردیدکه نیمی از شهر تخریب شود . سیلاب بزرگی نیمی از شهر تفت رااز بین‌می‌بردد رهمین » ) نارهت‌قرشر د( هر درس‌گنتریظن‌ن رپ |قط انمرگی در د نامز هیرمند در سیستان » هلیل‌رود در کرمان و جیرفت » سیلاب‌های عمده گزارش گردیدهاند . همچنیسن در خوزستان سیلاب‌های عمده جاری شدهاست . کارون سرریز کرده و مناطق اطراف را به زیر آب می‌برد » درعوض وضع کشا ورزی خوب می‌گردد . شوررود طغیان می‌کند ولی از خسارات آن‌گزارشی موجود ۰ 2 ۰.۰ ببار می‌آ ورد ۰ طغیان وسیلاب‌دلتای هیرمند ( برآثرذوب شدید برف ارتفاعات ) تمام‌غلات دروشده را با خود می‌برد . مناطق بالای اسما عیلیه با طغیان کارون‌زیراً ب‌می‌رود ولی دربهار » بهترین محصول که در ۱۷ سال قبل بیسابقه بود ه است. » عیاد می‌گردد ۰ باران سنگین درمنطقه شمالی استان‌بوشهر سبب‌طغیان می‌گردد . روحانیون برای‌مردم درخواست کمک می‌نمایند اما حاکم منطقه به جای کمک در وصول مالیات شدت عمل وأرد می‌شود ۰ ۱ 1 1 5 ۱ 1 ۲ 1 ۳ ۱ 3 لا ً [ [ : ۱ ۱ [ ۷ ۱ ۱ : 1 1 1 1 ۱ ۱ : : : [ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ [ زمان وقوع ۱۲۸۶ (دیماه) ۷ ا(اردیبهشت ۷ (مردادماه) ۸ (اسفند ) ۸ (اسفند ) محل وقوع سیلاب شیراز مهان استرآباد شیراز رفسنجان -اناور جد ول برخی از سیلاب‌های تاریخی ایران درپی بارانی بیش از ۱۱۰ میلیمتر » سیلاب‌مهمی‌درشهر جاریمی‌شود » دیواره‌های رودخانه خشک می‌شکند واز قسمت های‌شما ل وغرب » با روی‌شهرمورد تهد ید قرا رمی‌گیرد . باغات و خانه‌های جدیدی‌که طراف وروی خندق‌هاساخته شده بودند ویران می‌گردند .دروازه‌اصفهان‌با ۲۰۰ مغازه و ۴ کاروانسرا تخریب می‌گردد ؛ ۶۰۰ خانه ویران‌می‌شود و بین ۱۵ تا ۵۰نفر از بین می‌روند .گرچه سیل بندخاکی غرب شهر افزایش ارتفاع یافته بود ولی صدمات حاصل شد . تمام منطقه در محاصره سیلاب قرار گرفت» در سیوند ( شمال شرقی) و دراحمدی‌ودالکی ( در جنوب غربی ) سیلاب شدید بوده است . مردم آرزوداشتند که منازل خود را در مکانهای قبلی بنا نمایندولی روحانیون هرگونه‌ا حدا ث بنابرروی‌خند ق‌های‌پرشد هرا ممنوع‌می‌نمایند . کمک‌های خارجی ارائهمی‌شود ولی مقامات و اهل محل با در ۱۱ روز بعد بارانی به مقدار ۶۰ میلیمتر خساراتی‌ببار می‌آورد . قابل ذکر است که بارندگی‌دیما هدر مناطق‌دیگر بعلت ریزش بصورت برف » برای کشا ورزی مفیدمی‌با شد ۰ رعد وبرق‌ورگبار شدید در منطقه ماهان سیل بزرگی براه می‌اندازد که چند نفر همرامباتعد| دقابل‌توجهی ازاحشام از بین می‌روند . باران شدید درسواحل بحرخزر , طغیان رودخانه‌هارادر پی‌دشت کهد را ستراآً باد سبب خسارات جانی‌ومالی‌می‌گردد : بدنبال ۳روزبا رندگی‌شدید ومد وم » رود خا نه‌خشک‌لبریزکرد ه می‌رود ( برای دومین بار درهمین زمستان ) ۰ بدنیا ل ۳ روزباران‌مد| وم بویژه‌د رکوههای‌لاله‌زار ۰ سیلاب مهیبی‌جا ری‌می‌شود ۰ ۱۵ روستا بین‌لالهزا روانارازبین‌می‌رود » فقط خسارات وا رد به‌رفسنجان‌بیش‌ز ۰ ۰ ۲هزارتومان‌وخسارت همرا ماتلغات‌جانی‌پیشراز ه #نفروه ه ه چنفربی‌خانمان‌بود هدرانار دیواً رها وخانه‌های‌زیا دی‌توسط سیلاب روبید ه‌شد هوطغیان ۳۱ ۱ 1 0 0 1 ۱ 1 ۱ 1 ۱ ا 0 1 ۱ 1 1 1 1 ا ا 1 1 ۱ ۱ ا ۱ ۱ ا ا ۱ ۱ ا ا ۱ ۱ ۱ ا ۱ ۱ ا ۱ ۱ ۱ ا ا ۱ ۱ ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ (فروردین ) ۹ (فروردین ) ۹ (اردیبهشت ) جدول محل‌وقوع سیلاب خواف ) برخی‌از سیلاب های تاریخی ابران رود خا نه‌سبب وا رد شدن سیلاب گل بد| خل قنوا ت گشته‌وا کثر آنهازبین‌می‌رود .د رشما ل‌شرقی »شما ل وغرب کرمان‌سیلاب خسارات مهمی وا رد کرد ؛را ور ,زرند وچترود و بسیاری از روستاهای|طراف در محاصرسیلاب قرا رمی‌گیرد و به آنها خسارت ورد می‌شود ,فقط درکرمان »باران شدید وبرفهای سنگین‌درسرا سرا سفند ما هخسارات سنگینی رابه‌ساختمانها واردمی‌نماید .برای‌ککبمردم صندوق|اعات تشکیل و به کمک قربانیان رفسنجان‌می‌شتابند »من بعآب مشروب شهرتوسط اجساد حیوانات وا حشام وا نسانهای‌جان‌باخته‌درسیلاب ؛ شدید! " آلوده می‌شود که سیب بروزاپیدمی‌و بیماری می‌گردد . در رفسنجان گزارش شده که روزانه ۵ تاع نفر بو سطه بیماری ناشی از آپیدمی از بین رفتند »ترس شدمتامین می‌شد » سرنوشتی هولناک برای مردم بوجود آورد . بسیاری|زمنا طق سیستان دراین ماه درسیلاب فرورفتند . هیرمند وارغندآب در افغانستان در ماه اسفند سبب قطع ارتباطات واز بین‌رفتن جاده‌ها گردید که تداوم سیلاب و بارندگی‌ها از بین رفتنمحصولات و آذ وقه‌مردم »تخریب منازل وساختمانها را بدنبال داشت . دریا چه‌هامون‌لبریز شده بداخل رودخانه شبلسه سست گود زره سرازیرشد . بیشتر مناطق میان‌کنگی به‌زیرآب رفت ؛ ۴۶ نفر در یک روستا غرق شدند . بسیاری از روستاهای واقع در منطقه مرزی اففانستان و ایران (د رد وکشور )از ناحیه سیلاب‌هادچار خسارت‌گردیدند . سطح آب برای‌چندین‌هفته بالاماند و در منطقه زابل خسارات وارده به ساختما نهاقا بل توجه‌بود| فزا یش‌سرعت آب‌در نهر - کانال شبله‌سیب قطع ارتباط و عدم‌حمل ونقل کالا وآ ذ وقهد رمنطقه توسط قأیق‌ها و بلم‌هاگردید . سیلاب و طغیان رودخانه‌ها تا تیرماه ادامه‌داشت . بدنبال چندین روزبا رندگی‌وطوفان ورعد وبرق‌و تگرگ » سیلهای شدیدی در شمال شرقیابران » جریان‌یافت » در قوچان ۳۰۰ خاأنه تخریب وتعد آد زیا دی‌جان خود را زد ست ۳۲ ۰ ا ا : ۱ ا ۱ ۱ ۱ لا 1 ۱ 1 ۱ ۱ ۱ 1 1 ۰ ۰ 1 ۱ ۱ 1 0 1 1 3 0 ۱ : 1 1 1 ۱ ۱ لا لا ۱ 1 لا ( لا لا 1 , ( 3 ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- دنباله جدول ۰۰.۰۰ ۵۰ (فروردین ) ۱۳۹۲ ۲ (شهریور ) ۱۲۹۳ ۱۲۹۳ ۱۳۲۹۳ ۷ (آردببهشت ۹ (فروردین ) ۹ (آذر) ۱ (مرداد ) سیستان (فروردین ) قوچان ( تیرماه ) درگز ( خراسان ( ٍ منطقه قزوین خوزستان جد ول برخی از سیلاب‌های تاریخی ایران درروستاً های اطراف شهرکرد سیلاب شدیدی جاری شدو بیش از ۵۰۰ زن‌ومرد وکودک غرق شده وسیلاب آنها را می‌برد » خسارات وارده به بیش‌از یک‌میلیون تومان (از بدنبال یک بارندگی شدید سیلاب بزرگی در رودخانه جاری‌می‌شود . مشابه چنین سیلابی‌درپائیز ۵۰ سال‌قبل سیلاب مهمی‌جاری‌شده و کاروا نسرا و راه‌های ارتباطی از بین‌می‌رود وکاروان حامل‌نفت ,شکر , غلات با چندین بدنبال‌بارندگی‌شدید سیلابهای مهمی‌در مناطق‌نیشابور . با حگیران شیروان جاری می‌شود . .. . بد نبا ل‌طوفان ورعد وبرق » سبلاب در مشهدجاری‌می‌شود . همچنین قطع ارتباط جاده قزوین --تهران می‌گردد . بارندگی شدید درماههای آبان‌وآذر» بروزسیلاب در خوزستان‌وکارون وشکستن‌پل دزفول و شوش را ببارآورد ؛ فقط ۴۰۰۰۰ تومان هزینه تعمیر دوپل مزبور گردید . ۳۳ ۴ 0 1 0 0 ۱ 1 [ 1 0 : 1 1 0 0 1 : 1 1 1 [ 1 : ٍ 1 [ 1 0 0 -------- صفحهٔ بعد -------- دنباله جدول ۰.۰.۰۰ ۲ (دیماه) ۲ آذرماه) ۴۳ (دیماه) ۴ ( خرداد ) ۷ ( بهار ) محل وقوع سیلاب خوزستان شیراز ول برخی از سیلاب‌های تاریخی‌ایران منطقه وسیلهای مهیب را ببارآورد ۴۲۰ خانه در رشت تخریب می‌شود وتعد | دزیاد ی‌جان‌خود را زدست‌می‌دهند . خط تلگراف قطع شده وخسارات زیادی به مزارع برنج‌و تنباکو وارد می‌شود . پل‌سیاهرود و جنوب رشت‌می‌شکند در روستای " شافت " خانه‌های زیادی از بین می‌رود و احشام همراه سیل می‌رود تعدادی جان خود را از دست می‌دهند . میزان خسارات بسیار سنگین بوده که ازطرف د ولت کمکهای مختلفی ارائه می‌شود » و ملاکین تقاضای کاهش مالیات به میزان ۲۵ بعلت خسارات وارده را باران سیل‌آسا به مدت ۵ روز درمنطقه سیلابهای مهمی را جاری‌می‌نماید »بخشی|زپل والرین در شوشتر می‌شکند » دراهواز ۲۰۰ خانه‌ومغازه‌تخریب می‌شود و تعدادی جان خود را از دست می‌دهند ولی خسارات به مزارع واحشام فراوان بوده است . در خرمشهر تعدادی از اعراب همراه با احشام‌خوداز بین می‌روند و شیخ منطقه به کمک مردم می‌یابد ودر شیراز ساختمانهای زیا دی‌تخریب می‌شوند . بارندگی‌های‌شدید در جنوب ایران بویژه در انارورفسنجان سیلا بهای‌مهمی‌ببا را وردد رانارنهرهایآب از بین می‌روند و چارپایان‌غرق شده و۲ نفر از بین می‌روند و جاده‌شرقی غربی| بران! زکرمان به‌سمت دیگرنقاط »توسط سیلاب تخریب می‌گردد . آورد که از طرف شیروخورشید وقت از مردم مشهدکمک‌و و خسارات زیادی به محصولا ت و به منطدّه ورد شد. . ۳۴ 7 7 ۴ 1 : : : ۱ 3 1 ۱ 1 ۱ ۱ 1 : ۱ 1 ۱ ۱ : 2 : : 1 1 ۱ 1 : ۱ ۱ ۱ ۱ 1 : 3 8 ۱ : : 0 : : : : ۰ 1 1 1 0 : -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ 1 دنباله جد ول ی ۷ (۱۸خرداد ) ۷ (۲۱مرداد ) ۰ (٩ارد‏ ببهشتا| م ۱۳۱۱ (خردادماه) برخی از سیلاب‌های تاریخی ایران به‌مقدار حدود ۴۵۰ میلیمتر باران » ریزش یافته بودجاری شد وبه جاده‌ها و منازل خسارت ورد شد ., ۱ سیلاب شدیدی جاری می‌شود که به محله بازارشهر وارد شده وحدود ۲۰۰۰ خانه را تخریب می‌نمایند و ۱۰ کیلومترازجا د هتبریز-تهران‌تخریب می‌گرد د تعداً دزیادی از روستاهای اطراف توسط سیلاب از بین می‌رود و حداقل ۵ نفر جان خود را ازد ست می‌دهند و خسارات وارده » بیش از ۲ میلیون تومان‌بالغ گردید . ۱ بدنبال سیلاب ۲ما هقبل »با رندگی‌سیل] سا » سیلاب‌دیگری را به جریان میاندازد که حدود ۰۰۰ ۱خانه‌دیگرراً تخریب می‌نماید وتعد دزیا دی جان خود را زد ست می‌د هند »خسارات به بیش‌از ۵۰۰ هزار تومان بالغ گردید . محلهمارالان کلا " تخریب می‌گردد » شاه به علت سنگین‌بودن‌تلغات د رمهر ماه از منطقه‌بازد یدمی‌نماید ودستور احداث سد سیل‌گیرشهر را صادرمی‌نماید . ا ۱ ابرهای سیاه‌ضخیم. » باران‌های سیلآسارا در منطقه‌بوجود می‌آورد .شدت سیل‌بحدی بوده است که در ظرف چند ناینه خندق شهر به عمق ۶ متر را پرکرد هو واردشهر می‌گردد. » ۰ خانه تخریب می‌گرد دگوسفندان و احشا م ومرغان‌زیا دی همرا سیل‌می‌روند »کشف رود بنحوبی‌سا بقه‌ای طفیان‌کرده و خسارات زیادی‌را د را طراف خود ببارمیآ ورد ؛خسارات وارده بیش از ه ۰ ۱هزا رتومان‌بود ها ست » هوای‌مرطوب وبا را نی‌تاما فتیر اد مهد شت وجا د هتهران-مشهد د رچند نوبتآ سیب‌می‌بیند . رگبا رهای‌شد یدحا رهای‌تمام امنطقه کرمان را در بر گرفته‌و سیلهای مهمی در اطراف کرمان بوجود می‌آورد ۰ ۱۵۰ خانه‌در شرق کرمان از بین‌می‌رود وتعدادی قنات تخریب می‌شود وعدهای جان خودرااز "دست می‌دهند . آدامه مردم ببار می‌آورد ولی با هشدار اهالی خسارت جانی کم شده , حداقل ۱۰ میلیون تومان خسارات مالی ببا می‌آید که شامل ۵۰۰ رشته قنات وبیش از ۵۰۰ خاده‌و ۱ ۳۵ ۲ ۱ ۱ ۱ 1 1 1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 1 ۱ ۱ 1 ۱ 1 1 ۱ ۱ 0 ۱ 1 1 ۱ ۱ ا ا ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- دتباله جدول ۰۰۰۰۰۰ جد ول برخی از سیلاب‌های تاریخی ایران محصولات کشأورزی می‌گردد . تلفات جانی بین ۱۰۰ . تأ ۲۰۰ نفر گزارش شده است » و از مردم برای کمک به سیل‌زدگان دعوت می‌شود . اعانات مختلفی جمعآ وری می‌گردد و در نهایت‌صرف خیابان‌بندی جدید شهرهای ماهان وکرمان‌می‌گردد . وقوع این سیلابهای مهیب باعث بالا رفتن نرخ غلات واحشام سایرفراآً ورد *‌های کشا ورزی گردید که‌حداقل تا ۵ سال ادامه یافته است . ۱۳۱۱ (۱۰مرداد ) بم » باغین سیلاب دیگری در منطقه در این ماه جاری می‌شود کهاین سیلاب بدنبال بارندگی‌های پی‌درپی‌بود فاست . ۱۳۹۲ تربت‌جام- تایبادخان | بارانهای‌تاخیری فصل » در خراسان توام با تگرگ‌و رگبار ( آردیبهشت ) بود هکه در تربت‌جام سبب | زبین رفتن محصولا ت کشا ورزی و قنوات وتعدادی چهارپا (ازجمله ۱۵۰ الاغ ) ویک‌انسان. می‌گردد , گرچه خسارات وارده به روستای تایبادخان در شمال شرقی مشهد قابل‌توجه بودهاست . ۴۳ بهمن ) خوزستان برای اولین بار بعداز ۲۵ سال درخوزستان و بخشهائی از لرستان و بختیاری ذوب‌برف شدید که در پی‌بارندگی های‌مد! وم وسنگین‌حا صل شد , طغیان‌مهمی دررودخانه- ۱ ۱ های دز » کاورن و کرخه بوجود آورد . خسارات سنگینی به رامآهن ومنطقه غرب آهواز وارد شد و به باغات و مزارع خسارات قابل‌توجه وارد گردید .در اطراف آهواز خاکریزی ( سیل‌بند ) موقت در اسرع وقت ایجا دمی‌شود که شهر رانجات دهند » به مناطق‌نفتی واند یمشک‌خسارت : وارد شد » دراین‌مدت. ۰ ۸نفربی‌خانمان شد ند وه‌میلیون ریال خسارت‌وارد شد ,اما سیلاب‌در خیابانهایآبادان و خرمشهر بویژه گمرک‌خرمشهر کالاهای زیادی را از بین می‌برد . اگر سیل‌بند اطراف شهر مرمت شده‌بود خسارات کمتر بود . مجددا " سیلاب! ردیبهشت خساراتی‌به‌پلهای منطقه لرستان وارد نمود . ۳ (خردادماه) د ربیشترمنا طق| بران | بارانهای‌سنگینی‌که در اردیبهشت و خرد|دادامه‌داشت ؛ سبب جاری‌شدن سیلاب بویژه درقم گردیدو ۰۰۰ (خانه تخریب وبه جاده‌های جنوبی و جنوب‌شرقی منشعب از ۳۶ 7 , ۱ 1 1 ۱ 1 ا 1 1 ا ا 1 1 ا ا ا ا 1 1 ۱ ( ( ۲ 1 ۱ 1 1 ۱ 1 ۱ 1 ۱ ۱ 1 ا ۱ ا ا ۱ 1 1 1 1 ۱ 1 1 ۱ 1 ۰ ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 دنباله جدول ... زمان وقوع ۴۳ (مردادماه ) ِ ِ ۳ (۲۱مرداد ) ۴ بهمن ) ۰ جدول محل وقوع سیلاب فیروزکوه :وج ( آوه) و کرمان برخی از سیلاب‌های تاریخی ایران شرح‌وقایع و حسارات تهران خسارت وارد گردید . به تونل رافآهن در گردنه اسدآباد براثر سیلاب خسارت وارد شد » همچنین در فیروزکوه سیلاب ۲۰نفررا به‌کام خود برده و در آوه قزوین تخریب و خسارت ببار آورد و در کرمان تخریب ۸۰ خانه واز بین رفتن بخشی‌از محصولات کشاورزی حاصل شد . سیلاب مهیبی از قله‌سهند جاری می‌شود که ناشی از باران شدید برروی برفها , همزمان با رگباروتگرگ‌بوده. پس از تخریب دهکده پنج‌شلواروارد تبریز می‌گردد و دیواره هدایت سیلاب را شکسته وتا جاده تهران‌برسر ره خود هرچه بوده تخریب می‌نماید . خوشبختانه» پلیس‌زمان‌کافی‌برای اعلا م خطربه مردم وتخلیه‌خیابانها راداشته است که از این رهگذر » بسیاری از مرگ نجات می‌یابند .ارتفاع سیلاب‌جاری شده در خیابانها بیش‌از ۲ متر بود است .سیلاب به منطقه بازار ؛ساختمانهای شهرداآری ,زندان ( زندانیان فرار می‌کنند ولی بعدا" دستگیر می‌شوند ) خسارات عمده وارد می‌نماید . در خیابانها سنگهای بزرگ ( هزاران قطعه سنگ ) پس ازفرو کشیدن سیلاب بر جای می‌نماید وحد ود ۲۰۰۰ خانه با تخریب می‌گردد یا از حیز بهره‌برداری ساقط می‌گردند . کالاهای زیادی در بازار طعمه سیلاب می‌گردد منابع آب شهر تخریب می‌گردد . کل خسارات را بیش از ۱۵ میلیون تومان بوده که ارقام رسمی آنها بین ۱۵ تا۳۰۰ میلیون تومان بوده‌است . در روزبعد رگباری‌شدید همراه با رعد وبرق وحشت شدیدی‌در مردم بوجودآ ورد وسریعا " شهر در مقابل سیلاب سنگربندی‌می‌شود »بعداز بررسی- های مهندسی معلوم‌می‌شود که علت شکست دیواره سیل بند شهر بدی نگهداری بوده است . که تصمیم گرفته می‌شود دیواری با مصالح بنائی بعنوان سیل‌گیر ساخته شود »د ولت ه ه ۲هزا رتومان‌پردا خت می‌کند وبقیه هزینه‌ها به صورت اجباری از مردم گرفته می‌شود . باران‌شدید وبیسا بقه‌ای در منطقه ریزش‌می‌نماید که‌جاد ه ۳۷ ۹ : [ [ : ۱ ۱ [ [ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 ۱ [ [ ۱ ۱ ۱ ۱ [ 1 [ ۱ [ [ [ ۱ [ [ ۱ ۱ [ [ ۱ [ [ ۱ ۱ [ [ ۱ ۱ ۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- دنباله جد ول جدول برخی از سیلاب‌های تار یخی ایران زاهدان- بیرجند شسته می‌شود , زابل‌در خطرمی‌افتد که نظامیأن ومردم فورا " بندی‌دراطراف شهر احداث و از بروز خسارات جلوگیریمی‌کنند » با شکستن‌سدهای‌سیل بند سیستان‌بیش ز ه ه ۵هکتار از گندم‌زارها ازبین‌می‌رود . جان خودرااز دست می‌دهند » خسارات‌بیش‌از ۱۵۰ هزار ۴ (۲۶خرداد ) ۵ (۱۲مرداد ) رگبار . رعد وبرق شدید در سرتاسر آذربایجان حاکم شده و در تبریز که هنوز کاراحداث سدسیل‌بند دردست‌اقدام بوده و بارتفاع نهائی نرسیده بود بازهم سیلاب در شهر خسارت‌ببار می‌آورد و ۱۰ خانه تخریب می‌شود . در بعد ازظهرهما نروزسیلاب به‌بازار مهاباد وارد شده مغازه‌های زیادی را تخریب , ۲۹ نفر کشته و ۵۶ زخمی و بیش از سیلاب خسارت ببار می‌آورد بویژه‌بهمحصولات کشا ورزی » بین می‌رود » در ین سال وقوع سیلاب درنائین واصفهان ۶ (اردیبهشت ] خراسان - باجگیران سهمگینی بوجود آمد که تقریبا " کل شهرنهاوند تخریب شد , حداقل ۱۰۰ نفر غرق شدند . دراین سال درا ذربایجان ود زفول وقوع سیلا ب گزا رش‌شد ه است . ۸ (بهاو) درتمام مناطق شرقی ایران باران سنگین ارتباطات را قطع کرد ه وسیلهای گسترد ای بویژه در سیستان خسارت ببار آورد ( قبل از ذوب کامل برفها و طغیان رودخانه‌ها به واسطه همین عامل )» در بیرجنددوبار سیل جاری شد که به بازار خسارت وارد می‌کند . در سیستان سیلاب‌در ۳۸ ا 0 ا ا ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 0 ۱ ۱ 0 1 ۱ 0 ۱ ۱ ۱ ۱ 0 0 ۱ ۱ ۲ 3 1 1 ۱ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ 1 1 0 1 ۸ ۷تیر ) ۰ (فروردین ) ۳ (ارد یبهشت ۵ (بهار ) ۷ (زمستان ) ۰ د- محل وقوع سیلاب تبریز وباراند وز سمنان خوزستان ناحیه اصفهان عد ول برخی از سیلاب‌های تاریخی ایران حجمی حادث می‌شود که نظیرآن در ۴۰-۳۰ سال اخیر مشاهده نشده بود وبه همین جهت خسارات قابل توجهی بسه مزارع » روستاها » قنوات وارد می‌شودوکانال اطراف زأبل در چند منطقه می‌شکند . سیل‌بندی که توسط آرتش ساخته شده بود , شهر را نجات می‌دهد ولی روستاها بی‌دفاع باقی‌می‌مانند .اما وبادر زابل ازخردادتاشهریور در منطقه بیداد می‌کند که دا روو پزشک ازتهران‌به منطقه ارسال می‌شود ۱ تگرگ سنگین » رگبار ورعدوبرق »بخش|اعظم دشت تبریز رامی‌شوید »۰ آخانه‌مستغرق می‌شود ویک زن‌کشته‌می‌شود » انبار غلات دولتی در سیلاب فرومی‌رود » درباراندوز ۲۰ روستا صدمه می‌بیند » از جلفا نیز خبرمی‌رسد که سیلاب بخش عمده‌ای‌از غلات را برده است . بزرگترین سبلاب مشاهده‌شده در قرن اخیر در یزد جاری می‌شود و همراه خود ۲۰۰ خانه‌راجاروکرده و می‌برد برای بندی در شمال شهر گرفته می‌شود که‌حدود ۱۵۰ هزارتومان از طرف کسبه پرداخت می‌شود . پلها خسارت وارد می‌نماید »بخشی‌از راه‌آهن نزدیک فیروزکوه توسط سیلاب برده می‌شود. . در خطر جدی سیلاب قرار می‌گیرد و بندر از سرویس خارج می‌شود وفشار به بندرشاهپور وارد می‌گردد . باران‌وبرف سنگین درمنطقه‌سیلاب بباراآً ورد ه که‌تعدادی از روستاها صدمه می‌بینند و۲۱ نفرجان خودرا از دست می‌دهند و بسیاری مفقودالاثرو ۲۵۰۰ نفر بی‌خانمان می‌گردند .کمکهای‌مختلف به سیل‌زدگان ارائه می‌شود » درهمین سال زایند رود طغیان‌می‌کند ( در فروردین - ۳۹ ۴ ۱ ۰ 1 ۱ : : [ 0 0 1 1 1 1 : 1 0 0 1 1 1 0 [ : 0 1 : 1 1 ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ (بهار ) ۸ (بهار) ۸ (اردیبهشت ۹ ۷بهمن ) ۹ (ارد یبهشت ۹ (۸خرداد ) جد وز محل‌وقوع سیلاب خوزستان ِ ٍ برخی‌از سیلاب‌های تاریخی ایران بعلت بارندگی‌های‌شدید ارتباطات قطع می‌گردد اما محصولات کشاورزی رشد خوبی می‌یابند . بعدازسالی خشک » زمستانی سخت وبهاری پرباران با سیلهای‌فراگیر از ره می‌رسد و ۳۰ روستانابود می‌گردادکه ۲ تأی آنها بزیر آب می‌رود » بخشی از غلات دور شده بود که توسط سیل برده می‌شود هزاران نفر بی‌خانمان می‌گردند » قحطی بر منطقه حاکم می‌شود . در زابل‌هر روز ۱۰ نفرود رروستاها حدود ۱۰۰ نفر مردند . آذوقه و ارزاق از تهران حمل وبنحوی توزیع می‌شود » آپیدمی تیفوس در زاهدان محشربپا می‌کند و مردم از منطقه‌فرار می‌نمایند . حداقل ۱۲۰۰۰ پناهنده به‌مشهد می‌روند ؛ بسیاری درمسیر راهها پراکنده می‌شوند وفلاکت بر مردم مستولی می‌گردد . از پاکستان ارزاق آورده می‌شود » با توجه به‌خسارات سنگین » بازسازی منطقه را در برنأمه۷ ساله گسترش کشور قرار می‌دهند. . باران سنگین و ذوب برف همزمان با آن » سیلابی بوجود در فصل زمستان بیش از ۵۶۰ میلیمتر ریزش‌داشتهاست . سیلایهای مهم جاری می‌شود » ارقام اولیه از اعراق‌آمیز بوده ولی‌حد اقل ۴ ۱ نفرجا ن‌خود را زد ست دا د هوماً ل‌ومنا ل فرا وانی! زد ست می‌رود وحد ود َ خانه‌های‌شهرویران‌شده د رنتیجه‌یک توفا ن کوتا هولی‌با رگبا ربسیا رشدید » سیل کل شهر رافرامی‌گیرد » پلها خسارت‌می‌بینند و 1۵۰۰ خانه ویران می‌گردد » تخلیه سریع شهر توسط اهالی بادستور ماموران انتظامی‌انجام می‌شود ونظم‌برقرار می‌گردد .اما هیچ‌نوع‌برنامه‌ای‌برای‌بازسازی) رائه نمی‌شود . جمعیت‌ها و انجمن‌های مختلف برای جمعآوری کمک واعانه بسیج 6 ۰ 1 1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ : : ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ : : ۱ ۱ ۱ : : : : ۱ ۱ 2 : 1 -------- صفحهٔ بعد -------- اطلاعات فوق از لابلای روزنامه های مختلف ایران و خارج و اعضای سفارتخانه و کنسولگری انگلستان درایران جمع آوری و توسط آقای چارلزملویل درمجله مطالعات پارسی ‏ به سال ۹۸۴ (تحت عنوان * مخاطرات وبلاهای آسمانی ( هیدرومتشورولوژی ) درایران تا سأل ۱۹۵۰ * به چاپ رسیده است . می‌شود ولی‌بعید بنظر می‌رسد که تا زمستان کا رهای‌لازم انجام شود . علیرغم دستورالعمل شهرداری مبنی بر و نهرها وسیلاب روها » اهالی در همان زمین‌های‌قبلی مبادرت باحداث بنای جدید نمودند . ۳۱ یا : 1 1 1 1 1 1 : ۱ ۱ ۱ [ 3 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ , ۱ 1 ۱ 0 0 ۹ , 7 7 فصل چهارم - شکست سد ۱-۴ مقدمه به لحاظ هیدرولیکی. جریان آب پس از شکست سد به حالت جریان متغیر سریع" به بحرانی‌ترین شکل خود در می‌آید. آب ذخیره شده در مخزن سد پس از وقوع شکست. رها شده و جریان سیلابی مخربی در پایین‌دست ایجاد می‌گردد. در این واقعه سرعت موج به سمت پایین دست بسیار زیاد بوده و معمولاً سریعتر از امواج سیلابهایی است که ناشی از بارانهای شدید می‌باشند. مهمترین علل شکست سدها می‌توان لبریز شدن سد در اثر عدم کفایت ظرفیت سرریزها. نشت آب و ایجاد پدیده پایپینگ در سد یا در مسیر مجاری اب بر" لغزش قسمتهای شیبدار بدنه سد. صدمات ناشی از زلزله و پدیده آبگونه شدن یا روانگرایی (بویژه در بدنه و پی سدهای خاکی) و موجهای ناشی از لغزش زمین به درون مخزن" را نام برد. اگر چه موج سیلاب ناشی از شکست سد شباهت زیادی به سیل ناشی از بارشها دارد اما تفاوتهای مهمی نیز بین این دو پدیده وجود دارد که تجزیه و تحلیل سیلاب ناشی از شکست سد را به روشهای موجود و شناخته شده برای سیلهای ناشی از بارشها غیرممکن می‌ سازد. پدیده شکست در سدهای متعدد و بنابر دلایل مختلف بوقوع پیوسته است. سدهای خاکی بویژه در قباس با سدهای بتنی در صورت لبریز شدن سد در معرفی خرابی قرار می‌گیرند. در همین رابطه براساس گزارش کمیسیون بین‌المللی سدهای بزرگ ( 1۳01,1) دلائل مربوط به خطر شکست در سدها به شرح زیر دسته‌بندی شده است. شرایط هیدرولیکی جریان سیلاب ۵ درصد نوع سد و جنس مصالح سازه ۰ درصد - زمین ساخت - ساختگاه ۷ درصد - بهره‌برداری و نگهداری ۶ درصد - محیط زیست پایین دست ۶ درصد کهولت سازه, زلزله‌های القایی به لحاظ آبگیری و تخلیه مخزن ۶ درصد اگرچه قبول یا تأیید ارزیابی فوق به لحاظ کمبود اطلاعات مربوطه کارد دشواری است و نیاز به تجزیه و تحلیل و اطلاعات بیشتری می‌باشد. لیکن ارتباط محکم پدیده شکست سد با پارامترها و فاکتورهای هیدرولیک جریان و نوع سد بر اذهان پوشیده نیست. این هشدار خط روشنی است برای مهندسین که در طراحی. محاسبه و انتخاب مواد و مصالح توجه کافی و لازم را معطوف نمایند. ۹۵۳1 1۵101۷ -1 8 / 0۵118 -2 6 120 / 1101130110 -3 ۳۲ ۱ ۱ ( -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ 1 ر ۱ ۱ ۱ ۱ ۸ 1 با توجه به اهمیت وجودی سد که به عنوان یک سازه مهم و حیاتی در اقتصاد و صنعت نش کلیدی دارد. در طراحی آن نیز می‌بایستی از اصول و قوانین استاندارد و بین‌المللی پیروی نموده و ضرایب اطمینان و دقت کافی در طراحی آن به کار گرفته شود. امروزه جهت تحلیل شکست مد از مدلهای کامپیوتری نظیر (1.۸۳[+)[3[ 12.۸۸1) استفاده می‌نمایند. با استفاده از این قبیل مدلها می‌توان خطرات و خسارات بالقوه ناشی از شکست سد را ارزیابی نمود و نتیجتاً به امر انتخاب سیلاب طراحی یاری رساند. ۲-۴ تحلیل خطر شکست سد ( وزدادسا. 1722270 8۶۵۵۵0 10۵ ) هیچ سد بدون هیچ‌گونه خطر شکست نه ساخته شده وانه ساخته خواهد شد. به لحاظ اهمیت موضوع و وظایف و مسئولیتهای دشوار جامعه سدسازان و با توجه به محدودیت‌های آماری و اطلاعات. کوششهای فراوانی جهت پیش‌بینی و کاهش خسارات به عمل امده است. اگرجه داده‌های قلیلی از پدیده شکست سدهای دنیا در دست است معهذا مشاهدات و اطلاعات موجود در رابطه با شکل شکست. مدت زمان شکست و نتایج ازمایشات ازمایشگاهی روی مدلهای فیزیکی و سرعت فرسایش و غیره..... شبیه‌سازی واقعی شکست را با استفاده از مدلهای ریاضی و مدرن امکان‌پذیرنموده است. در تحلیل خطر شکست شاید بیشترین درجه بلاتکلیفی و عدم قطعیت" را بتوان به شکل با حالت شکست (نوع شکست). درجه شکست و طول زمان شکست نسبت داد. میزان و بخش سیلاب و سایر پارامترها نیز نامشخص بوده به طور قطعی نمی‌توان آنها را پیش‌بینی نمود. تاکنون براساس اطلاعات محدودی که در دست است شباهت کاملی بین دو شکست مشاهده نشده و هرابک تحت شرایط بالنسبه ویژه و خاصی به وقوع پیوسته‌اند و این موضوع دال بر پیچیده بودن پدیده مزبور می‌باشد. ۴ ۱ تحلیل حساسیت شکست سد تحلیل حساسیت براأی برآورد اثرات هندسه مخزن و ظرفیت ذخیره ان و همجنین ظرفیت انتفال رودخانه در پایین انتخاب شده و نهایتاً هیدرو گرافهای به دست آمده برای شکست سد مورد مقایسه قرار گیرد: در انجام تحلیل حساسیت شکست سد موارد زیر به ترتیب می‌بایستی مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد: ۱- توسعه و تهیه مدل (1ع۸104 [011221۵)) با فرضیات مختلف شکست. ۲- روش تحلیل ممکن است به کمک مدل ریاضی و با مدل فیزیکی انجام گیرد. ۳- مدل می‌بایستی مخزن. سد. مسیر رودخانه در پایین‌دست و در محدوده تحت تأثیر خطرات احتمالی را شامل شود. ۴ انتخاب هیدروگرافهای مناسب برای انجام محاسبات پخش سیلاب در پایین دست. 1-7 ۳۴۳ ا ۱ 0 ۱ ا | -------- صفحهٔ بعد -------- بررسیهای انجام شده کل بوده و سپس به شکل کستگی با عرض زیاد را نام سد - کشور مار تین (۸:1271111) آمریکا خدام ‏ (۳۸[(۸/1)- هندوستان لاتام(1۸171۸01) - امریکا ماجو - (1أ۸12۵) ناناک ساکار - (۸ ۸۳۹5۸ 1۷) هندوستان اروس (08089) ۰ - برزیل ست در اثر لبریز شدن ست در اثر فرسایش درد سیت شکست سد در ن و حدود عرض شکست؟ د سرعت جریان در ناحی . کاهش سطح آب در مخ زمان فرض شده شک انجام تحلیل مکانیزم شک ت پخش سیلاب در پایین ش سس توسعه می شیب تند تو . از انعاد شکست گ :۰ حجم ذخیره 5 ۱ مکعصس میلیون متر مک ۱۳۸ ۳۲۱۵ ۱:۹ باه ۸۹۹ زیر باشد: موارد زیر با 9 : شده محتمل ترین هیدرو 5 سدها. عرض نهایی متر ۱۸۹ ۹۱۳ ۱۱۱ ۱۱۹۹ ۱۹:۲ ۲۰۱۹ » ادامه شکست سد : راأف به دست آمده -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۱ ۶ ر ۷۹ , / ۲-۲-۴ پخش سیلاب در دره پایین دست سد پخش سیلاب ناشی از شکست سد با محاسبه و پیش بینی نحوه انتشار امواج سیلاب حاصله از زمانهای قدیم مورد توجه مهندسین هیدرولیک بوده است. حدود یکصد سال قبل سن ونان" فرمولیندی هیدرولیک جریان غیر دانمی و مدل دینامیکی یک بعدی جریان را پس از دانشمندانی نظیر نیوتن (۱۶۸۷ میلادی). لاپلاس ( ۱۷۷۶ ). پواسون ( ۱۸۱۶) و بوسینک ( ۱۸۷۱) که در این زمینه تحقیقات زیادی نموده‌اند ارانه داده است. اگر چه فرمول و مدل سن ونان به عنوان مدل پایه مورد توجه قرار می‌گیرد ولی ازآنجا که برای حل معادلات دیفرانسیل جزنی روش تحلیلی وحود ندارد. مدلهای تغرییی و ساده شده مختلفی برای محاسیه واپیش بینی انتشار امواج سیلاب ارانه گردیده است. بوده و به لحاظ اینکه حل تحلیلی معادلات فوق غیر ممکن بوده و حل عددی این معادلات با دست نیز مشکل و غیرممکن است روشهای ساده شده مختلفی به شرح زیر اراثه گردیده است: روش کاملاً تجربی. خطی کردن معادلات (با توجه به اصل بقاء جرم و رابطه تقریبی آن). مدلهای ریاضی هیدرولیکی ساده شده (بقاء جرم و شکل ساده شده معادله ممنتم). به طورکلی جند روش ساده شده پخش سبلاب که مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارت‌اند از: الف - مدلهای پخش سیلاب ساده شده ( مدلهای هیدرولوژیکی ) شامل: پخش سیلاب بر اساس ظرفیت ذخیره ( 1۵۱1۵ 5107280 ). - پخش سیلاب در مسیر رودخانه به روش ماسکینگام ( 086) - ۸1۶1181 ). اس - مدلهای ریاضی هیدرولیکی ساده شده شامل: - مدل کینماتیک ( ۳1۲161۵110 ). - مدل دیفیوژن ( 1111810۳ ). - مدل حریان شبه ماندگار ( 210461 51620۷ - 0۵۶1 ) طی چندین دهه گذشته با توجه به توسعه و ساخت ماشینهای محاسباتی مدرن. حل کامل معادلات دینامیکی سن و نان امکان‌پذیر شده و امروزه روشهای مختلفی برای انجام محاسبات پخش سیلاب و انتشار امواج حاصله از شکست سد با روشهای هیدرولیکی و حل معادلات دینامیکی به صورت مدلهای یک بعدی و دو بعدی به وجود آمده است. 1-5 1 ۴۵ ۱ ۱ ۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- 1 : ۰ ۱ : : : مدلهای کامل امواج دینامیک حاصل از شکست سد براساس راه‌حلهای زیر ارانه شده‌اند: ۱-۲-۲-۴ روش خصوصیات ( ۸1611040 122010518 ) این روش به لحاظ کارآانی آن در سرعت زیاد امواح حاصله بویژه در آبراهه‌های با شیب تند روش مناسبی بوده لیکن به لحاظ اینکه تنها برای مقاطع با هندسه منظم قابل استفاده است در محاسبات پخش سیلاب در ابراهه‌های ۴ روشهای مستقیم (۸1611105 121۳۵01[) در این روش مقّادیر تقریبی تفاضل محدود (1(1۳07600۵ 1110116) برای مشتقات حزنی مستقیماً در معادلات ۰ 2 ۰ ۰ ۱ ۱۷ ۰ ۳ دینامیکی جایگزین شده و سپس برای زمانها و طولهای افزایشی حل تقریبی معادلات نتیجه می‌گردد. در این روش با استفاده از طرحهای مخحتلف غیر گویا و گویا" معادلات دیفرانسیل سن و نان به آسانی به دسته معادللات جبری تبدیل و سپس حل می‌گردند. ۲-۲-۲-۴ روشهای اجزای محدود (1045 ۸1011 ۳10۵۱ ۳۱۵) این روش برای حل کامل معادلات سن و نان به کار برده می‌شود. روش فوق تمایز زیادی نسبت به روش حل با طرحهای گویا و غیرگویا و حل معادلات دینامیکی غیرخطی نداشته و محاسب تنها براساس تسلط خود روش مورد نظر را انتخاب می‌نماید. لیکن مدل‌سازی به روش اجزای محدود اغلب برای مدلهای دو بعدی متداول می‌باشد در حالی که در پخش سیلاب در دره پایین دست. مدلهای یک بعدی و شبه دو بعدی به عنوان مدلهای مناسب توصیه شده است. یکی از گامهای مهم در مدل‌سازی شکست سد. جمع آوری و بررسی اطلاعات و شرایط محلی پایین دست می‌باشد. حتی استفاده از مدلهای ساده به جای مدلهای پیچیده رباضی نیز مستلزم آگاهی از اطلاعات و بررسیهای فوق‌الذ کر است. اهم نکاتی که می‌بایستی مورد ملاحظه و ارزیابی قرار گیرند به شرح زیر است: - توزیع سرعت جریان. 7 ورود حربان از رودخانه به اراضی محاور و در مسیر حاده‌های‌وارزیابی خسارات ناشی از آب شستگی و فرسایش. 6 ]10۳۵۵۵ 7 121[ [ ها 1100 -1 ۳۲1 گ 1۳11011 -2 ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۱ : ۹ 1 1 : ٍ - امکان بروز خرابیهای موضعی مناطقی که در مدل یک بعدی پیش بینی نشده است. نتایج حاصل از تحلیل حساسیت شکست سد و پخش سیلاب ناشی از شکست سد در ارزیابی خسارات بالفوه مورد استفاده قرار می‌گیرند. اهم مواردی که می‌بایست مورد تحقیق و بررسی قرار گیرند عبارتند از: ۱ انواع خسارات بالقوه شامل: - خسارات ناشی از جریان دینامیکی در سد و مجاور آن. - خسارات ناشی از بالاآمدگی سطح آب در سراسر مناطق مورد مطالعه و تحت تأثیر. - خسارات ثانویه نظیر خرابیهای مناطق صنعتی و ایحاد بیکاری در منطقه. خسارات ناشی از بین رفتن تولیدات پروژه و هزینه‌های سرمایه‌گذاری بر روی طرح. ۲ خسارات حانی: - ارزیابی میزان خسارات بالقوه جانی در پایین دست و تعیین محل تمرکز و تجمع جمعیت با توجه به زمان رسیدن موج سیلاب به محل مورد نظر. ۳ طبقه بندی خطرات و خسارات بالقوه: با مقایسه خطرات حاصل از سیلابهای طبیعی با خطرات برآورد شده از شکست سد می‌توان خسارات و خطرات ناشی از شکست را طبقه‌بندی و یا درجه بندی نمود. با ارزیابی و برآورد احتمال وقوع هر سیلاپ بر حسب انواع مختلف شکستها و بزرگی خطرات مربوطه. انالیز ۴ نتایج تحلیل شکست سد نتایج مربوط به تحلیل شکست سد معمولاً شامل موارد زیر می‌باشد: ۱ شرح روش و راهنماییها برای تفسیر و تحلیل نتایج. ۲- خلاصه‌ای از نتایج حاصل از تحلیل حساسیت شکست سد. ۳- خلاصه‌ای از محاسبات پخش سیلاب در دره پایین دست. ۴ نتایج محاسبات روی نقشه‌هایی با مقیاس مناسب. ۵- آرزیابی خسارات ناشی از سیلاب در رابطه با سازه‌ها و ساختمانهای دانمی. ۶- ارائه لیست اطلاعات ورودی استفاده شده در مدل. ۷ نقشه خطوط تراز دره پایین دست. ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹- اطلاعات مربوط به رسیدن موج سیلاب و زمان مربوط به تراز حداکثر سطوح آب در نقاط مختلف مورد مطالعه. ۰ حداکثر تراز آب سیلاب در کلیه مناطق مورد مطالعه. ۱ سایر اطلاعات ویژه. ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۲و 0106 1988 .10061 داعم #ممل1 معط هو ۰۷5 عط 1 خکل 1۸۵0 ۳۳۵۹۵۰ سل .1-12 8۰ 5116۲ 56106 6 ۷۵ 11100۵1 ۲1۵10۵۰ (. 12) اباظ .1.9 200 دم لامش 2.60۰ 10 +عسامطل عمط یکدوک مه چا حول ۳۳۵۵۵۰ بل 1[ -2 ۰ ,1040 ۳0۳29118 آهعز م۲1۱1 .۵/1۵0۵ کت 1۸۵018 بععز هک ما۷۵ [ 0۵ 3-۰5۰ 0 06 65ع یاک 5100 هز ۳05 ۳۳۵ بهکصاع سا بخ هط ۷/۵10۵ 1۵۵ -4 0 )۸5 118100 0062 300 ۳۰۹ ۷۷۵۱۵۹ 01 همه بکموی۸ 7 "اب114۵ آعمصق) م۳۵ 0010۹ 1۰ ‎5-٩۰ ۰ - 15 - 11 - 212010 1973 1۳012 فافنط او دمنام ددم -6 ۴۳۹ ۴ ۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۱ ۱ ۱ , 1 ا ا ا ا فصل پنجم " مروری بر ضوابط و استانداردهای انتخاب سیلایهای طراحی سدها مطالب مندرج در این فصل. مروری اجمالی بر استانداردها. ضوابط. پیشنهادات. دستورالعملها و راهنمای انتخاب سیلاب طراحی سدها در بیست واهفت کشور جهان می‌باشد. هدف از تهیه و تنظیم و ارانه این مطالب. انعکاس دقیق و کامل استانداردها و ضوابط راهنما نیست بلکه منظور ان است که روش برخورد ملل مختلف با این مقوله معرفی و در معرض افکار و قضاوت کارشناسان و مهندسان ایرانی و دست‌اندرکاران حرفه مهندسی سدسازی قرار گیرد تا بدین‌طریق, زمینه‌های لازم جهت تدوین ضوابط ملی و استانداردهای ایمنی سدهای ایران در مقابل سیلابها مهیاتر گردد. روش کار برای تهیه این فصل بدین صورت بوده که ابتدا منابع و مراجع فنی ذیربط و قابل دسترس شناسایی و گردآوری شد. پس از اتمام این مرحله مقدماتی و تدارکاتی. چکیده‌ای به فارسی از مطالب گردآوری شده تهیه گردید. و در مرحله بعد کار تلفیق و تنظیم متن و تدوین این فصل از نشریه حاضر انجام پذیرفت. بخش عمده‌ای از مطالب این فصل از مقالاتی استخراج شد که در کنگره‌های بین‌المللی سدهای بزرگ ارانه گردید و از این رو سطح فنی و حرفه‌ای مشخصی را می‌توان به این گروه از مطالب منتسب نمود. همچنین متون اصلی استانداردهای بعضی از کشورها نیز در اختیار بوده که مستقیماً مورد استفاده قرار گرفته است و بالاخره از آنجا که منظور معرفی روش برخورد ملل مختلف با مقوله سیلابهای طراحی می‌باشد. سایر مدارک ذیربط و قابل دسترس نیز بررسی و نتایج مربوطه عندللزوم در جزوه منعکس شده است. با توجه به مراتب فوق لازم است تصریح شود که : اولا منظور از تهیه این فصل. ترجمه کامل و ارائه استانداردهای کشورهای مختلف نبوده بلکه صرفاً معرفی روش برخورد با مسئله مدنظر بوده است و از این رو ضمن رعایت اختصار. حتی المقدور از پرداختن به جزئیات پرهیز شده است. انیا این جزوه یک پیش نویس اولیه برای جلب و کسب نظرات کارشناسان و مهندسین کشور است و عملاً فاقد یشنهادات صریح و مشخص برای طبقه بندی سدهای ایران و انتخاب سیلابهای طراحی مربوطه می‌باشد. معهذا جمیع اجزاء و عناصر مهم کار استخراج و ارانه گردیده تا ضمن تمرکز مباحثات بر موارد مطروحه. شرایط لازم برای تدوین استانداردهای ملی در زمینه ایمنی سدهای ایران در برابر طغیانها مهیاتر گردد. ا | ا | ا | -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ا ا ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ا ,۰ 0 ۱ ا ز ۹ ۹ ۱ 1 ۱-۵ مقدمه بررسیها و تحقیقات بین‌المللی نشان داده است که عدم کفایت تأسیسات تخلیه کننده طغیان یکی از مهمترین عوامل شکست سدها در سراسر جهان می‌باشند و از این رو پایداری و ایمنی سدها در برابر سیلابها را بایستی از جنبه‌های مهم مهندسی سدسازی به شمار اورد. مطالعات بالنسبه حدید در ایالات متحده حاکی از ان است که حدود ۳۰ درصد از کل ۶۶۰۰۰ سد موجود در آن کشور از «ایمنی مطلوب» برخوردار نبوده و این امر در از موارد به علت کمبود ظرفیت سر ریز سدها برای تخلیه طغیانها گزارش شده است. ( 1984 . 5672110 ). وارسی بالغ بر ۳۰۰ سانحه که منجر به شکست سدها در نقاط مختلف جهان گردیده است موید ان است که ۳۵ درصد از این سوانح به علت کمبود ظرفیت سرریزها برای تخلیه ایمن سیلابها رخ داده است. ( 1985 . ۳116 ). تحربیات دفتر عمران ایالات متحده نیز نشان می‌دهد که سهم سیلابها در تخریب و شکست سدها به ۱ درصد از کل سوانح می‌رسد و چنانچه ۷ درصد از سوانح نیز به حساب «خطا و اشتباه در بهره برداری» منظور شود. در ان صورت علت شکست یکی از هر دو سد تخریب شده را باید لبریز شدن آنها دانست. (011988 و0 ) سدها سازه‌هایی پرهزینه و گران قیمت‌اند: تبعات و پیامدهای ناشی از شکست سدهای عظیم و مهم غالباً خسارات و ضایعات سنگین اجتماعی و اقتصادی را بر جامعه تحمیل می‌کند. بنابراین انتخاب سیلاب طراحی مناسب یکی از اقدامات اساسی برای دستیبابی به درجات مطلوب ایمنی سدها در برابر طغیانها تلفی می‌شود. از آنجا که. مسائل و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی شکست سدها نیز وزن و سهم قابل ملاحظه‌ای دارد. اهمیت این قبیل بررسیها به حیطه‌ای فراتر از جنبه‌های فنی گسترش یافته و معمولاً نوعی سیاست‌گذاری عمومی را طلب می‌کند. حدود و دامنه مطالبی که در این فصل مورد بحث قرار می‌گیرد عبارت است از : مروری بر معیارها و ضوابط انتخاب سیلاب طراحی در تعدادی از کشورهای جهان و ارانه تلخیصی از اینگونه معیارها. با هدف معرفی اجمالی روش برخورد ملل مختلف با مقوله سیلاب طراحی و کمک به آماده‌سازی زمینه‌های لازم جهت تدوین ضوابط ملی ذیربط. لازم به یادآوری است که سیلاب طراحی برای مقاصد مختلف و طراحی انواع سازه‌های هیدرولیکی مورد نیاز می‌باشد ولی در اینجا فقط سیلاب طراحی سدهای به اصطلاح دانمی و غیرموقت مورد توجه و بحث قرار می گیرد. همچنین به خاطر اجتناب از حجیم شدن این نشریه. از پرداختن به جزئیات خودداری شده و حتی‌المقدور مهمترین جنبه‌ها و رئوس مطالب درج گردیده است. بخش اعظم مطالب از مقالاتی استخراج شد که در کنگره‌های جهانی سدهای بزرگ و بویژه آخرین کنگره (۱۹۸۸ میلادی) ارائه گردیده و در پاره‌ای موارد نیز اصل مدارک اعم از استاندارد. راهنما و با توصیه‌های ملی در اختیار بوده است. کلیه اسناد و مدارک مورد استفاده در بایگانی «گروه کاری سیلابهای طراحی» موجود بوده و علاوه بر آن. خلاصه‌ای از کلیه مقالات ذیربط نیز تهیه شده است. در انتهای این فصل یک جمع‌بندی کلی از معیارهای رایج در سطح کلیه کشورهای مورد بررسی به عمل آمده و مهمترین عوامل موثر در امر انتخاب سیلاب طراحی سدها ارانه شده است. ۸ ۴ ۱ [ [ ۴ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۹ ۱ ۱ ۱ ا ار 1 : : ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ر با توحه به مراتب فوق نحوه تنظیم دنباله مطالب مندرج در این فصل بدین صورت است که ادا کلیاتی درباره اصول و مفاهیم مرتبط با سیلاب طراحی و انتخاب آن ذکر می‌شود. سپس چکیده‌ای از ضوابط و راهنمای مورد عمل در کشورهای مختلف ارانه می‌گردد و در خاتمه ضمن بحث درباره کلی‌ترین جنبه‌ها و پارامترهای موثر در انتخاب سبلاب طراحی, برخی از جنبه‌های خاصی که در ایران مطرح می‌باشد عنوان خواهد شد. ۲-۵ کلیات سیلاب طراحی! عبارت است از هیدروگراف و یا حداکثر آبدهی لحظه‌ای یک سیل" که مبنا و اساس - طراحی سازه یا بهره‌برداری از آن. ارزیابی رفتار سازه و پیامدهای ذیربط. برنامه‌ریزی کنترل طغیانها. سیلاب طراحی را می‌توان سیلی با دوره بازگشت معین. یک سیل تاریخی و یا سیلاب حداکثر محتمل (و یا درصدی از آن) در نظر گرفت. انتخاب سیلاب طراحی عملاً به مفهوم آن است که یک درحه حفاظت مشخص و معین برأی سازه پذیرفته و تعریف شود. درجه حفاظتی که با انتخاب سیلاب طراحی تأمین می‌گردد. تابعی از پیامدهای بالقوه‌ای است که بر اثر جاری شدن طفیانهایی بزرگتر از سیلاب طراحی پدید می‌آید. به عبارت دیگر هر چه پیامدهای بالقوه ناشی از طریق اولی. هر حا پتانسیل خسارات و ضایعات شکست مد اندک و جزئی باشد. درجات پایین‌تری از ایمنی (انتخاب سیلابهای طراحی کوچک) کافی و مناسب تلقی می‌شود. بدین‌ترتیب منطقی ترین روش برای انتخاب سیلاپ طراحی توسل به تجزیه و تحلیل‌های اقتصادی می‌باشد که ضمن آن هزینه‌ها و فایده‌ها ارزیایی و مقایسه می‌گردد و مالاا درجه 4 .1004: 2) /). معهذا کاربرد این روش در بسیاری از موارد با اشکال مواجه می‌شود زیرا تعیین هزینه‌های مرتبط با برخی از اقلام (مثلاً ارزش پولی تلفات انسانی. مجروحین. قطع آب و برق. بیکاری یا رکود در فعالیتهای اجتماعی) کار ساده و آسانی نیست. به همین دلیل سیلاب طراحی را در بسیاری از کشور جهان بدون کاربرد روش به گزینی فوق‌الذکر., انتخاب می‌کنند. رایج‌ترین شیوه برای انتخاب سیلاب طراحی معمولاً بدین صورت است که ابتدا سدها را از جنیه‌های مختلف طبقه‌بندی می‌کنند. این گونه طبقه‌بندی می‌کنند. این گونه طبقه‌بندیها غالبا در چند مرحله و به اشکال مختلفی انجام می‌پذیرد به طور مثال: برحسب اندازه و بزرگی سد (حجم مخزن. ارتفاع سد. طول تاج. ویژگیهای پی) - با توحه به اهمیت و نقش سازه در اقتصاد ملی. منطقه‌ای با محلی براساس نوع و مصالح مصرفی در ساختمان سد ( بتونی قوسی. بتونی وزنی. خاکی. سنگریزه‌ای وس ) - باعنایت به خطرات بالقوه حانی و ضایعات اقتصادی و احتماعی ناشی از شکست سد (شدید. متوسط. جزنی). در مرحله بعد یعنی پس از طبقه بندی و تفکیک سدها و جای دادن آنها در طبقات با کلاسهای مختلف. یک سیلاب طراحی (و یا دامنه‌ای از مقادیر) برای هر کلاس با طبقه توصیه و پیشنهاد می‌شود. 40 0ع1091 -1 ۳۵۵۲060 -2 5ا9) اهناسنا 10121 01 ۵1۵۱۵110۵ -35 ۸۲ ا 1 ا ۱ ۱ 0 ۱ با ۱ 0 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ : ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۹ 3 ۱ 7 مطالعه و بررسی تجربیات ملل دیگر در زمینه انتخاب سیلاب طراحی سدها دارای این حسن می‌باشد که روشهای در بعضی از کشورها برای طراحی سدها از دو سیلاب متفاوت استفاده می‌شود که عبارتند از: «سیلاب طراحی سرریز» و سیلاب طراحی برای آزمون پایداری سازه. «سیلاب طراحی سرریزه سیلابی است که پس از ورود به دریاچه سد. بی انکه خسارت و آسیبی به سد وارد سازد تخلیه می‌گردد: تراز آب دریاجچه سد در حین تخلیه سیلاب مزبور به بالاترین سطح مجاز و پیش‌بینی شده می‌رسد که به اندازه ارتفاع آزاد انتخایی (۳0274 - 11100) پایین‌تر از تاج سد می‌باشد. سیلاب طراحی سرریز در بعضی از ممالک سیلاب ورودی به دریاچه سد و در بعضی دیگر همان سیلاب پس از استهلاک و تعدیل در مخزن سد منظور می‌شود. چنین سیلابی در کشورهای مختلف به اسامی .5121 .۱۷121 7 .1121 .1121 نامیده می‌شود.! «سیلاب طراحی برای آزمون پایداری سد» معمولاً سیلایی بزرگتر از سیلاب طراحی سرریز است. این سیلاب برای آزمایش پایداری سازه در شرایطی فرضی به کار می‌رود که طغیانی عظیم رخ می‌دهد. نتایج این آزمون نشان می‌دهد که در صورت وقوع چنان سیلی ایا پایداری پیکره و بدنه اصلی سد همچنان حفظ می‌شود با شکست سد محتمل است. و جنانچه صدمه و خسارتی بر احزاء و ملحقات سد وارد شود. ایا این امر پذیرفتنی و قابل قبول است یا خیر؟ سیلاب طراحی برای آزمون پایداری به اسامی مختلفی از جمله *[([۸ .5111 .*1:)؟ ۳6:) 0 نامیده می‌شود. که همگی یک مفهوم را بیان می‌کنند. نتایج جمع بندی شده پاره‌ای تحفیقات بین المللی درباره سیلاب طراحی سر ریز سدها در کشورهای مختلف حهان که حدود بیست سال پیش انجام پذ پرفته در حدول زیر منعکس شده است ( 1977 . المع ): حدول شماره ۱-۵ سیلابهای طراحی سدها (1977 ,۷۱۱۵) - سدهای بزرگی که شکستن آنها بین تلفات جانی را پدید می‌آورد: سدهای خاکی ۲ سدهای پرهزینه. بدون خطر بالقوه تلفات حانی جدول فوق نشان می‌دهد که دامن سیلاب طراحی سرریز سدها در بسیاری از کشورها و در سطح بین المللی بین سیلاب ۲۰ تا یکهزار ساله نوسان داشته است. تحقیقات انجام شده حاکی از آن است که مثلا در کشور ژاپن که تعداد سدهای موجود آن بالغ بر ۷۰۰ واحد می‌باشد. متوسط سیلاب طراحی سرریز سدها معادل سیلایی با دوره بازگشت ۲۰۰ سال است و بدین ترتیب از دیدگاه آماری می‌توان انتظار داشت که هر ساله ۸ تا ‎٩‏ باب از سدهای آن کشور در معرض سیلابی بزرگتر از سیلاب طراحی قرار گیرند. (1954 .004: 2)).سیل طراحی در بعضی 0 50111۵۷ :۳1000 180ی1 ۳۵[0۵1 :۳100۵ م1 کل :۲1۵۵ م1 ۳0۵0 -1 401۰ ع 191 ]210۳۵ :۲100۵0 0 تلع0 0 :۳10۰۵ ۳۹۵۱۵0 جاعلاده5 :۲1۵0۵ معا آهموومصطاش -2 ۳ سا ا ۱ 0 ] با ۱ ۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- 0 اد : ۱ ۱ ۱ 1 0 1 1 1 از ممالک غربی بویژه کانادا. ایالات متحده امریکا. انگلستان و جند کشور دیگر به مراتب کارانه تر انتخاب ۳-۵ ضوابط و معیارهای انتخاب سیلاب طراحی ضوابط و معیارهای انتخاب سیلاب طراحی در کشورهای مختلف جهان از تنوع چشمگیری برخوردار است. برخی ممالک اقدام به گروه‌بندیها و طبقه‌بندی تفصیلی سدها نموده‌اند. بعضی دیگر نوعی طبقه‌بندی ساده‌تر را برگزیده و تعدادی نیز صرفاً به توصیه یک سیلاب معین اکتفا کرده‌اند. کلیه اسناد و مدارک موحود و قابل دسترس نیز به یک میزان تفصیلی و جامع نیست معهذا از جمیع مدارک و مستندات قابل دسترس استفاده شده تا بدین طریق طیف وسیع تری از روش برخورد ملل مختلف با این مقوله ارائه شود. توزیع جغرافیایی کشورهای مورد بحث به شرح زیر است: اسیا و اقیانوسیه : چین. ژاپن. هندوستان. شوروی. استرالیا. اروپا : فرانسه. انگلستان. اتریش, هلند. سوند. فنلاند. سوئیس. اسپانیا. پرتغال". رومانی. بلغارستان". افریقا : مصر, آفریقای جنوبی, زیمبابوه ذیلاً خلاصه‌ای از ضوابط انتخاب سیلاب طراحی در کشورهای فوق‌الذ کر آمده است. با تراز فرمال فرض می‌شود؛ برای تخلیه سیلاب علاوه بر سرریز اصلی از سایر مجاری خروجی نیز استفاده می‌گردد و فرض بر آن است که در چنین شرایطی, فقط بزرگترین دریچه مربوط به یکی از مجاری خروجی مسدود و غیر قابل استفاده است. برای آزمون پایداری سازه و تعیین حداقل ارتفاع آزاد. سیلابی با بزرگی ۱/۵ برابر سیل هزارساله در نظر گرفته می‌شود. حداقل ارتفاع آزاد برای سدهای خاکی معمولاً ۱/۵ تا ۳ متر و برای سدهای بتونی ۰/۵ تا یک متر می‌باشد ‏ .دد 1۳ وم ) (19868. قابل ذکر است که وسعت کشور سوئیس در حدود ۴۱۰۰۰ کیلومتر مربع بوده و دو سوم حوزه های آن کشور مساحتی کمتر از ۵۰ کیلومتر مربع دارند. ۲-۳-۵ نروژ شامل می‌گردد که ارتفاع آنها بیش از چهارمتر و گنجایش مخزن آنها بیش از نیم میلیون متر مکعب باشد. طبق ضوابط مزبور برای طراحی سرریز و سایر مجاری خروجی سدها باید از سیلاب طراحی و سطح اب متناظر با همان سیلاب استفاده شود. همجنین برای آزمون ایمنی و پایداری سد بایستی سیلاب حدا کثر محتمل را در نظر *- اطلاعات مربوط به این کشورها از یک گزارش کارشناسی که در ایران تهیه شده استخراج گردید. ۴ ِ : 1 ۱ 1 ۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ا ۱ ۱ 1 گرفت. سیلاب طراحی سدهای بتونی نروژ سیلاب یکهزار ساله و برای سدهای خاکی و سنگریزه‌ای سیلاب تو صبه می‌کند که حتی‌المقدور باید از سرریزهای آزاد و فاقد دریجه استفاده شود ۳ بدین طریق بر سهولت بهره‌برداری و ایمنی سازه افزوده شود. مفروضات زیر هنگام ورود سیل طراحی به مخزن سد باید رعایت شود: سطح آب مخزن در تراز نرمال قرار دارد. - نقل و انتقال بین حوزه‌ای آب. در بحرانی‌ترین وضعیت است یعنی کلیه آبهای انتقالی به داخل حوزه همجنان جریان دارد ولی هرگونه انتقال آب به خارج از حوزه به کلی قطع شده است. کشور نروژ هم اکنون با کمبود داده‌های سیلابهای لحظه‌ای و داده‌های مورد نیاز برای محاسیه 1۸115 روبه‌روست و از این رو برنامه تحقفیقاتی مشترکی را با کمک انگلستان دنبال می‌کند. (1988 .ود 63). ۳-۳-۵ هلند این کشور به واسطه شرایط خاص توپوگرافی. فاقد محل مناسب برای احداث سدهای مخزنی می‌باشد لیکن دایکها یا سدهای خاکی ساحلی که بیش از ۵۰ درصد اراضی پست‌تر از دریای این کشور را در برابر طوفانهای دریای شمال حفاظطت می‌کند برای طوفانهایی با دوره با زگشت ۳۳۰۰ سال طراحی و احرا شده است. ) 11۹0 6 )). سابقه فروریختن بخشی از دایکهای ساحلی در سال ۱۹۵۳ میلادی که منجر به خسارات عظیم مالی و تلفات حانی گردید. انتخاب این استاندارد حدید را ایحاب نموده است. ۴-۳-۵ فرانسه طبق ضوابط قدیم سیلاب طراحی سدهای فرانسه به روش به گزینی تعبین می‌شده است. در این روش. هزئیه‌های سیستم تخلیه طغیان و خسارات بالقوه ناشی از شکست سد در برابر طغیانهای مختلف مورد توجه قرار می‌گیرد و با انتخاب و گزینش سیلاب بهینه. هزینه‌های مزبور به حداقل رسانده می‌شود. در مواردی که شکست سد بروز یک «فاجعه ملی» را در پی داشت. سیلاب طراحی. به رغم بررسی‌های اقتصادی فوق‌الذ کر. معادل سیل ده هزار ساله انتخاب و جنان سیلابی عملا حد بالای فیزیکی و منطقی سیلایزایی حوزه‌های تلقی می‌شده است.(۱۹۷۳ ی (د)) ضوابط جدید بازرسی و بررسی ایمنی سدهای موجود آن کشور که اخیراً منتشر شده (۱۹۸۸ .1-۵ () سیلاب طراحی سدها را به شرح زیر ذکر می‌کند: - سدهای بتونی و اسنگی - سیمانی ‏ مس سل بکهزارساله. - سدهای خاکی. سنگریزه‌ای با سنگی بدون ملات سیمان.......... سیل ده هزار ساله. سیلاب طراحی در هر اسه کشور سیلاب یکهزارساله ذکر شده است (1983 ,.۵۶1۵11۵9۵)) طبقه‌بندی مشخصی از سدها در این ممالک در دست نمی‌باشد. ۱ [ [ [ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ ار ۱ ا ۹ ,۰ ,9 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ,۱ ۱ ا ۶-۳-۵ اسپانیا طبق «دستورالعمل طراحی. احداث و بهره‌برداری از سدها» سیلاب طراحی سرریز کلیه سدهای بزرگ اسپانیا سیلی با دوره بازگشت پانصد سال انتخاب می‌شود. برای آزمون پایداری سد در برابر سیلابهای استثنایی و بزرگتر از سیل پانصد ساله. رفتار سازه در برابر سیلایی که سد را درست در آستانه لبریز شدن قرار می‌دهد. مطالعه می‌شود. در این کشور. نسبت سیل آزمون پایداری به سیلاب پانصد ساله (پس از استهلاک در مخزن) را «(«ضریب اطمینان؛ با «ضریب ار تفاع آزاد» می‌نامند. (1988 .ویکل ومل)) ۷-۳-۵ سوند کمیته سیلابهای طراحی سرریز سدهای سوند که در سال ۱۹۸۳ تشکیل شد. راهنمای جدیدی را در دست تهیه دارد (1988 .بهآ 03) سیلاب طراحی بسیاری از سدهای بزرگ سوند سیل یکهزار ساله بوده است (1988 .رمکلده0) )۰ ۸-۳-۵ اآتریش سیلاب طراحی سدها در اتریش دارای دوره بازگشت پانصد تا پنج هزار سال می‌باشد که با توحه به خطرات و ضایعات بالقوه ناشی از شکست سد و درحه عمران و آبادی اراضی پایاب سد انتخاب می‌شود. ( . ۲۱۵8121116901 85) ۹-۳-۵ فنلاند سیلاب طراحی سدهای بزرگ فنلاند سیل ده هزار ساله است که با استفاده از ۸۰ تا یکصد سال آمار سیلاب و کاربرد توزیع گامبل برآورد می‌شود. مقررات جدید ایمنی سدهای فنلاند انجام پاره‌ای بررسیها از جمله آنالیز شکست‌سد(113۸) و ارانه آن به دستگاههای دولتی ذیربط را مطرح می‌سازد. لازم به تذکر است که رژیم هیدرولوژیک در آن کشور حالتی به اثبات داشته و از این رو اختلاف شدیدی بین سیلابهایی با ادوار بازگشت ۱۰-۳۵ از نگلستان انتخاب سیلاب طراحی سدها در انگلستان براساس یک طبقه‌بندی چهارگانه انجام می‌پذیرد که دامنه آن از سیل ۰ساله تا سیل حداکثر محتمل تغییر می‌کند. کلیه سدهای این کشور با توجه به گستردگی و شدت خطرات بالقوه شکست سد در چهارگروه قرار می‌گیرند. سدهای گروه اول اساسا سدهای خاکی مهمی هستند که شکست آنها منجر به تلفات جانی و خسارات شدید و عمده اقتصادی و مالی می‌گردد و از این رو سیلاب طراحی آنها براپر با 1۳۸/۸ در نظر گرفته می‌شود. به همین طریق. سدهایی در گروه چهارم قرار می‌گیرند که تخریب آنها به وسیله سیلاب مسئله و مشکلی را بجز بازسازی مجددشان مطرح نمی‌سازد و بنابراین سیلاب طراحی این طبقه از سدهاسیل ۱۵۰ساله‌یا ۳۸/7 0.3 انتخاب می‌شود. حدول شماره ۲-۵ استاندارد ایمنی سدهای انگلستان را ارانه می‌دهد (1989 1۳]) بررسی دقیق استاندارد مزبور نشان می‌دهد که این استاندارد محافظه کارانه‌تر از آن است که در بادی امر به نظر می‌رسد زیرا لزوم رعایت حداقل‌هایی برای سرعت باد و ارتفاع آزاد. دوره بازگشت سیلاب انتخابی ده هزارساله را می‌تواند تا یکصد هزار سال افزایش دهد. (1988 .وی 3ه(0)) ۵۶ ا | ۱ [ ا | ا ی 0 ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۱ ۱ ۱ ۱ ا ۱ ا 1 1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ا 1 ۱ ۱ ا ۱ ۱ ۱ ا ۱ رز رز 3 ۹ ۳ 1 رل ال 1 5 درل 311۳ 1 ام دوک ۹ 1 1 11 نو رخا دید ای دنل ی 2 28 اخارد ککا 1 1 1 5 3 3 4 [ 23 1 32 با 3و 7 1 5 هل 311 درا ۲ 71 : : 3 ده درو لز 134 1 5 1317 ۳ / 3559 1 ی » 41 3ده ی در 1 ی ۰ 35 2 ری و ی 131 مد ‎٩ 8 7 تا از و لک : 4 1 1 4 ول لد کد رد ْ و سود ی وس 5 موب کل کمک و ان 1 و دورود ود اد ار اد ول 1 [ شش هر ارو دل ۰ ۰ ۱ و 2 ن 3 دواد 3 5 و 8 : پ پا زی ۳ ی را کارا و ما لو 1-2 ۵۷ ۱ 1 0 1 ۱ ۱ 1 1 ۱ ی 3 1 1 ۱ 1 0 : ۱ ۱ 1 ز ۱ 1 1 1 1 1 : ۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۱-۳۵ چکسلواکی یکصد ساله. برای تخلیه سیلاب فرض می‌شود که سرریزهای آزاد با صد درصد ظرفیت و مجاری دریجه‌دار با صورتی که دیواره‌های موج‌شکن در تاج سد نصب شده باشد حداقل ارتفاع آزاد را می‌توان ۰/۲ متر در نظر گرفت. (1982 جیگ دول)) انتخاب سیلاب طراحی انواع سازه‌های هیدرولیکی در این کشور با توجه به گروه‌بندی تفصیلی سازه‌ها انجام می‌گیرد که خود مبنای تعیین کلاس یا طبقه سازه‌ها می‌باشد. سیلاب طراحی سرریز سدها در این کشور سیل ۱۰ تا هزار ساله و سیلاب آزمون پایداری سازه نیز سیلاب ۳۰ تا ده هزار ساله می‌باشد. جداول ۵ ۳ و ۴-۵ به ترتیب گروه‌بندی سدهای مخزنی برحسب ارتفاع سد و ظرفیت مخزن و سدهای برقابی براساس قدرت نصب شده را نشان می‌دهد. جدول ۳-۵ گروه‌بندی سدها بر حسب ارتفاع و گنجایش مخزن (رومانی) وزیا اک ارقن ۱1۱۳ 2 اک گجاش منز ۷ میلیون متر مکعب و چم سس ی * سازه‌های این گروه را می‌توان براساس دلایل موجه و آنالیز اقتصادی فقط یک گروه ارتقاء داد. 2۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ 5 1 [ 7 : : ۱ کلاس سازه با توجه به اهمیت آن. پیامدهای شکست سد. کم و کیف داده‌های پایه. تحربیات حاصل از طراحی. احداث و بهره‌برداری از سدهای مشابه و بالاخره کیفیت مصالح میسر و محاز می‌باشد. ( . 51۱04۵70 101۳۵۵۵ 5 ). انتخاب سیلاب طراحی انواع سازه‌های آبی و از جمله سدها در اتحاد شوروی براساس یک طبقه‌بندی چهارگانه صورت می‌گیرد که دوره بازگشت سیلاب مورد نظر را بین یکصد تا ده هزار سال به دست می‌دهد. جدول ۷-۵ سیلاب طراحی را برای کلاسهای مختلف ارانه می‌کند. ( 1976 . 106900]) برای تعیین کلاس یا طبقه سازه باید به جداول تفصیلی گروه‌بندی سازه‌ها و همچنین جدول رابط کلاس سازه با گروه آن مراحعه نمود که فوقاً در مورد کشور رومانی تشریح شد. سیل ده هزار ساله رای سدهایی انتخاب می‌شود که در پایاب آنها مناطق پرجمعیت و یا نواحی پرتراکم و مهم صنعتی قرار دارند. ۱۴-۳۵ بلغارستان انتخاب سیلاب طراحی در بلغارستان مشابه شورویهاست. ۱۵-۳۵ لهستان روش انتخاب سیلاب طراحی در این کشور شباهت زیادی به روش رایج در شوروی دارد و همان طبقه‌بندی سدهای غیرخاکی بکصد تا بکهزار ساله است. حدول ۸-۵ استاندارد مزبور را ارانه می‌دهد. (1976 . 186900]) جدول ۸-۵ سیلابهای طراحی سدهای لهستان دوره بازگشت طراحی (سال) سدهای خاکی و سنگریزه‌ای سدهای بتونی و سنگی سیمانی ال ال شاد سا را کی با ۱ ۱ ا ۱ 0 ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- در لهستان نیز مانند شوروی. ارقام براورد شده سیلاب را با توجه به کم و کیف داده‌های پایه به روشهای آماری دستورالعملها. استانداردها و جزوات فنی متعددی برای انتخاب سیلابپ طراحی و ارزیابی ایمنی سدهای ایالات متحده تهیه و منتشر شده. از آن جمله است راهنمای رسته مهندسی ارتش آمریکا (1979 .153674]). راهنمای انجمن مهندسین سیویل آمریکا (1973 .:۸827). راهنمای شورای پژوهش ملی (1985 .0۲1۳ راهنمای کمیته هماهنگی ایمنی سدها (1985 .1۳0185) و پیش‌نویس راهنمای کمیته موظف انحمن مهندسین سیویل آمریکا (1987 .۵56[6) که رایج‌ترین آنها. راهنمای رسته مهندسی ارتش می‌باشد که در سال ۹۷۹امنتشر شد. (1988 .وی 3م) برای استفاده از این راهنما حهت انتخاب سیلاب طراحی سرریز سدها ابتدا باید گروه سازه را مشخص نمود که خود تابعی از گنجایش مخزن و ارتفاع سد بوده و در عین حال به شدت خسارات بالقوه ناشی از شکست سد نیز وابسته می‌باشد. در مرحله بعد. سیلاب طراحی مناسب با توجه به گروه سازه و درجه یا شدت خسارات از یک حدول استاندارد استخراج و تعیین می‌شود. راهنمای مورد بحث در حداول ۹-۵ و ۱۰ و ۱۱ منعکس شده است. طبق جدول استاندارد ۰۱۱-۵ سیلاب طراحی سرریز سدها در ایالات متحده از سیل پنجاه ساله تا :30۱/7 تغییر می‌کند. جدول ۹-۵ گروه بندی سدها بر حسب اندازه و بزرگی آنها * ( آمریکا ) ۷/۶ > 1] > ۲ ۶۱/۵ > 5 > ۰ ۱۲/۲ > 7] ۵ ۱۲۳۰ * علت روند نبودن ارقام مندرج در جدول, تبدیل از سیستم انگلیسی به سیستم آحاد متریک است. جدول ۱۰-۵ گروه بندی بر حسب خسارات بالفوه ناشی از شکست سد ( آمریکا ) تلفات جانی خسارات اقتصادی ( میزان عمران و آبادی در پایاب سد ) ( میزان عمران و آبادی در پایاب سد ) احتمال هیچگونه تلفات جانی وجود ندارد بسیار جزنی (تاسیساتی وجود ندارد و یا بسیار (هیچ محل و ساختمان دانمی برای سکونت انسانها وجود پراکنده است. عمران و توسعه فقط مربوط به ندارد) کشاورزی است) شهری و شهرنشینی وجود ندارد و صرفاً چند محل قابل ویا تعداد سازه‌ها و تأسیسات موجود قابل سکونت احداث شده موجود است ) توجه است) تلفات انسانی بیش از چند نفر خواهد بود خسارات اقتصادی شدید است (اماکن مسکونی پرتراکم و توسعه صنعت و کشاورزی گسترده و وسیع می‌باشد. ۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ا ر ۱ ا جدول ۱۱-۵ استانداردهای ایمنی پیشنهادی رسته مهندسی ارتش آمریکا ( 15616]) سیل ۱۰۰ ساله ۳/6 0.5 ۳[ 0.5 تا 1۸/۳ سیل ۱۰۰ ساله ۳۱/107 0.5 ۴[ 0.5 تا ۲۸۵/۲ ۳ 0.5 تا ۲۸/۳ ۳۹1۳ ۳1 چنانچه ملاحظه می‌شود هیچ تفکیکی برحسب نوع سد از نظر مصالح مصرفی در ساختمان آن در این راهنما وجود ندارد و اصلی‌ترین ضابطه طبقه‌بندی در واقع شدت خسارات بالقوه محسوب می‌شود. در اینجا بی‌مورد نیست که به توصیه‌های کمیسیون ملی سدهای بزرگ آمریکا نیز اشاره شود. کمیسیون مزبور «برای رعایت حداقل ایمنی در مناطق پایاب سدها» چهار نوع «استاندارد طراحی عملیاتی »" را توصیه می‌کند که انتخاب و کاربرد هر یک از آنها به خصوصیات پروژه و میزان آبادی و عمران مناطق پایاب بستگی دارد. استانداردهای جهارگانه به شرح زیر خلاصه می‌شود. ( 1988 . 140961 ) : استاندارد شماره ۱ : سدهای مشمول این استاندارد آنجنان طراحی می‌شود که در برابر کلیه سیل‌ها و از جمله سیلاب حداکثر محتمل لبریز نشوند. استاندارد شماره ۲ : سد و تأسیسات وابسته این گروه به صورتی طراحی می‌شوند که امکان لبریز شدن سد وجود دارد لیکن پایداری سد به مخاطره نمی‌افتد و خسارات وارده بر آن نیز حتی المقدور شدید نخواهد بود. استاندارد شماره ۳ : سدها و تأسیسات جنبی آنها که مشمول این استاندارد می‌شوند آنجنان طراحی می‌شوند که پس از لبریز شدن سد. شکاف و شکستگی در سازه به تدریج و به کندی ایجاد گردد و نتیحتاً سرعت افزایش تراز آب در پایاب سد در یک دامنه قابل قبول قرار می‌گیرد. صدمات و لطمات بر پیکر اصلی سد فقط در آن محلهایی وارد می‌شود که قبلاً پیش‌بینی و معلوم 1- ۳0۶۵] 168182 5 ۶۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ا ۹ ۱ ا ۱ ۱ 1 شده است و از اینرو عملیات مرمت و بازسازی به اقتصادی ترین وجه ممکن امکان پذیر می‌باشد. استاندارد شماره ۴ : برای رعایت این استاندارد لازم است ارتفاع سد و حجم آب ذخیره شده در مخزن آن به نحوی طراحی شود که در صورت ایحاد شکاف و شکستگی در سد. ضایعات و خسارات وارد بر مناطق پایاب سد به سطح شدید و قابل توجهی نرسد. بازسازی و مرمت اینگونه سدها به سهولت و با هزینه‌ای بالنسبه اندک انجام می‌پذیرد. ۱۷-۳۵ مکزیک راهنما یا دستورالعمل انتخاب سیلاپ طراحی سدهای این کشور در اختیار نیست لیکن مدارک موجود نشان می‌دهد که مهمترین سدهای مکزیک را با استفاده از سیلاب حداکثر محتمل (1۱/117) طراحی می‌کنند. سیلابها در این کشور به چند روش محاسبه و استخراج شده و نتایج آنها با یکدیگر مقایسه می‌شود. سیلاب ده هزار ساله که به روش «تحلیل منطقه‌ای» محاسبه می‌گردد عملاً معادل با ۳۸/17 تلقی شده و ضابطه‌ای برای آزمون بزرگی سیلاب حداکثر محتمل محسوب می‌شود. (1973 .ریها (ر0) ۱۸-۳-۵ کانادا انتخاب سیلاب طراحی سدها در کشور کانادا طبق یک استاندارد واحد و سراسری انجام نمی‌پذیرد. دستگاههای دولتی ذیربط و هر یک از ایالت‌های آن کشور بسته به نیازهای مشخص خود. استانداردهای مورد نظر را تهیه و به کار می‌گیرند. در بعضی ایالات کانادا دو سیلاب طراحی یکی برای طراحی سرریز و دیگری برای آزمون پایداری سد تعیین و انتخاب می‌شود (1988 .16:0 063)) راهنمای انتخاب سیلاب طراحی پروژه‌های برقابی ایالت بریتیش کلمبیا واقع در غرب کانادا و مجاور اقیانوس کبیر در اختیار بوده و در جدول ۱۳-۵ منعکس شده است. ایالت مزبور از پتانسیلهای برقابی قابل ملاحظه‌ای برخوردار است که میزان آن طبق بررسیهایی که در دهه ۱۹۷۰ میلادی انجام پذ پرفت معادل ۲۳۴۰ مگاوات برآورد شده است. (1988 168۰ 063)) ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- جدو[ انتظار نمی‌رود هیجگونه تلغات جانی پدید آید. هیجگونه ساختمان با اقامت دانمی غرقاب نمی شود. هر جند انتظار نمی‌رود تلغات انسانی پدید آورد ولی احتمال آن وجود دارد مناطق شهری در پایاب سد وجود ندارد و فْقط چند ساختمان مسکونی غرقاب خواهد شد انتطار می‌رود تلغات جانی پبدید آید. مجتمع‌های انسانی و تأسیسات مهم در پایاب سد غرفاب می‌شوند چنانچه از جدول فوق استنبا ۱۹-۳۵ مصر فعالیتهای جدید سدسازی در شد. مهمترین سدی که برار آن. سیل ده هزار ساله می‌با درون حوضچه‌های مجاور ر آسوان گذاشته شده است؛ , پایین دست سد توجه شده ۱ کنترل طغیانها اختصاص یاف پیش‌بینی گردیده که جریانها که در ۲۵۰ کیلومتری سراب ساله در محل سد مزبور به بازگشت به ترتیپ ۱۵۰ و مکعب و حجم زنده آن (بد سیلاپ طراحی سرریز سایر حدود یکصد و ده سال بیش ۱۳-۵ راهنمای انتخاب سیلاپ طراحی پروژه: خسارات اقتصادی و اثرات اجتماعی و توام با حداقل خسارات اقتصادی (خسارات جزئی بر تأسیسات مزارع و اراضی کشاورزی. راههای فرعی و امثالهم) خسارات غیرمستقیم قابل توجه نمی‌باشد. خسارات اقتصادی قابل توجه است. شامل خسارت وارده پر جاده ها و خطوط فرعی ودرجه ۲ و تأسیسات نسبتاً مهم عمومی. منابع و تأسیسات جایگزین برای تأمین آب و برق وجود دارد خسارات شدید اقتصادی بر مناطق و اجتماعات انسانی: صنایع. و تأسیسات کشاورزی و تجاری. شاهراه‌ها. جاده‌های اصلی, خطوط اصلی راه‌آهن و تأسیسات مهم محتمل می‌باشد. وجود سد برای ارانه خدمات ضروری است و جایگزین ندارد ط می‌شود. سیلاب طراحی اساسا با توجه این کشور از حدود یکصدو پنجاه سال پیا وی نیل احداث شده سد بزرگ آسوان (سا شد. کنترل طغیانهای رودخانه نیل که از قر ودخانه انجام می‌گرفت امروزه منسوخ گردیا دین ترتیب در طراحی مخزن و انتخاب سٍ و ارتفاعی برابر ۸ متر که گنجایشی معادل ه است. به منظور رعایت ظرفیت ایمن رو ی طفیانی اضافی را از طریق یک رشته کانا اسد آسوان واقع شده است. پیک یا حداک ترتیب ۱۵۵۰۰ و ۱۷۷۰۰ متر مکعب در ۰ میلیارد متر مکعب برآورد شده است. ون مخزن کنترل سیلاب) معادل ۹۰ میلیار سدهای مهمی که بر روی یل احداث شد در محل فعلی سد آسوان رخ داده است ۶۴ مای برقابی (کانادا) ناشی از شکست سد پایین و کم قابل توجه شدید سس با احداث سدهایی د .العالی) است که سیلار نها پیش با انحراف و « و این وظیفه عمدتاً به لاب طراحی به ظرفیت ۷۱ میلیارد متر مکعب را «خانه در پایاب سد. سر ل به گودال طبیعی عظی ر لحظه‌ای آبدهی طغیان ثانیه و احجام سیلهای حجم مرده این سد براب متر مکعب می‌باشد ‎٩( ه اند برابر با سیلابی اند . دوره بازگشت سیلاب سیل ۱۰۰۰ ساله بشرطی که کوچکتر از 1 0.5 نباشد از شکست سد. ر دلتای نیل آغاز طراحی سرریز دایت سیلابها به عهده سد بزرگ این رودخانه در تأمین می‌کند به ی انتقال می‌دهد اهزار و ده هزار با همان ادوار ر ۳۰ میلیارد متر 1 با ری0) خاب گردیده که مزبور معادل با -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ , ۱ ۱ [ یکهزارسال براورد شده است. سیلاب طراحی سدهای جدیدی که در پایین دست سد بزرگ اسوان احداث می‌شوند با توجه به قدرت آن سد برای مهار طغیانهای نیل و سیلابهای حوزه‌های میانی انتخاب می‌گردد و بدین ترتیب سیلاب طراحی سد حدید آسیوط برابر با ۷۰ متر مکعب در ثانیه انتخاب شده است. که کمتر از -سیلاب بکهزار ساله‌ای است که فوقاً بدان اشاره شد (1988 .1,۶ دم0)) ۲ ۰-۳۵ آفریقای جنوبی ضوابط طبقه‌بندی سدها و استانداردهای ملی برای انتخاب سیلاب طراحی در این کشور به صورت تفصیلی و میسوطی تهیه شده و علاوه بر آن. مطالعات ویژه سیلابها در سطح کشور پشتوانه کار می‌باشد. با این وجود قضاوت مهندسی درانتخاب روش و اعمال استانداردها از حایگاه خاصی برخوردار گشته است. در افریقای جنوبی چندین روش برای انتخاب سیلاب طراحی سرریز و سیلاب آزمون پایداری سدها وجود دارد که در اینجا فقط به" استاندارد عمومی طرحها" که رایج‌ترین ضابطه در آن کشور می‌باشد به اختصار اشاره می‌شود. انتخاب سیلاب طراحی با عنایت به ارتفاع سد و همچنین ضایعات و خسارات بالقوه ناشی از شکست سد و با استفاده از جدول ۵ ۱۳ و ۱۴ و ۱۵ تعیین می‌شود. (1986 .([, [:)/[5. ۸7): یاداوری می‌شود کاربرد «استاندارد عمومی» مورد بحث در ان کشور اجباری نیست لیکن طراحی. احداث بهره‌برداری و نوسازی و اعمال تغییرات در سدهایی با ارتفاع بیش از ۵ متر و گنجایش بیش از پنجاه هزار متر مکعب باید الزاماً با ضابطه «ریسک پایداری سازه» ارزیابی و آزمایش شود. جدول ۱۳-۵ استاندارد عمومی انتخاب سیلاب طراحی (آفریقای جنوبی) اندازه سد شدت خسارات بالقوه سیلاب طراحی سیلاب اس سرریز سیلاب آزمون پایداری * 7[ ۰/۲ با *[]۸)[ ۰/۴ :1 ۰/۵ با *[]14[ ۰/۷ ۰/۷ با *[4۵1[ ۰۵ با 1۵/11 ۰/۷ ۰/۷ با 1017[ ۰/۷ ۲ با *[401[ ۱/۵ ۳ ۰/۷ با 1۳01۳ ۳ با [0ل ۱/۵ ۳[ ۱/۱ با ]1۸ ۱/۷ * 1۸4۳ عبارت است از آحداکثر سیلاب منطقه‌ای" که ضمن مطالعات ویژه‌ای برای کلیه مناطق در سر اسر کشور محاسبه و تعیین شده است. دوره با زگشت این سیلاب بین ۰ با ۱۵۰۰ سال است. ۶۵ -------- صفحهٔ بعد -------- حدول ۱۴-۵ گروه بندی سدها بر حسب ارتفاع. (آفریقای جنوبی) جدول ۱۵-۵ گروه بندی سدها برحسب شدت خسارات بالقوه ( آفریقای جنوبی ) ندارد در حداقل است ( کمتر از یک میلیون راند) * قابل ملاحظه بیش از ۱۰ نفرنیست ‏ ا قابل ملاحظه است ( یک تا ده میلیون راند ) * 3۸31 واحد پول افریقای جنوبی. استاندارد انتخاب سیلابهای طراحی سدهای این کشور در سال ۱۹۸۶ میلادی تهیه شده است (1988 .و8 م0) برای استفاده از استاندارد مزبور ابتدا بایستی کلاس یا طبقه سد را با توجه به اندازه یا بزرگی سازه و همچنین خطرات و خسارات بالقوه ناشی از شکست سد تعیین نمود سپس با مراجعه به جدول استاندارد. سبلاب طراحی سرریز و سیلاب آزمون پایداری سازه استخراج شود. جداول ۵ ۶-۵ تا ۱۹-۵ ضوابط طبقه بندی سدها و انتخاب سیلاب طراحی در این کشور را ارانه می‌هند. طبق جدول ۱۹-۵ سیلاب طراحی سرریز سیل ۱۰۰ ۷ ۲۰۰۰ ساله و سیلاب آزمون پایداری سیل ۲۵۰ تا ۱۰۰۰۰ ساله می‌باشد. حدول ۵- ۱۶۳ گروه بندی سدها برحسب گنجایش مخرزن و ارتفاع سد (زیمبابوه) اندازه سازه گنحا یش مخزن ۱ میلیون متر مکعب ( رم -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۱۷-۵ گروه بندی سدها برحسب خطرات بالقوه ناشی از شکست آنها دوره بازگشت سیلاب (سال) سیلاب طراحی سرریز سیلاب آزمون پایداری * سیلاب طراحی بدون استفاده از ارتفاع آزاد و سیلاب آزمون پایداری بدون لبریز شدن سد. ۲۲-۳-۵ زاین سدهای کشور ژاپن با استفاده از دو سیلاب یکی برای طراحی و اندازه‌یابی سرریز و دیگری برای آزمون پایداری سازه. طراحی می‌شوند. سیلاب طراحی سرریز سدهای بتونی در این کشور سیل یکصدساله و یا بزرگترین ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ جدول ۲۰-۵ طبقه بند؛ بواسطه وجود کانونهای زیستی خسارات شدید اقتصادی بر مناطق و اماکن مسکونی. صنعتی. تجاری. کشاورزی و تأسیسات مهم و بر خود سد و یا سایر تأسیسات ذخیره آب در پایاب وارد می‌شود سد مورد نظر برای تأمین نیازهای مشخصی ضروری بوده و ان نیازها را نمی‌توان به طریق دیگری تأمین نمود (سد مزبور فاقد جانشین می‌باشد) و همچنین تعمیر و بازسازی آن عملی و امکان‌پذیر لودج طبقه سد براساس اضافه . قابل توجه : تلفات جان اقتصادی قابل جزنی : بدون تلفات < نانجه از جدول ۲۱-۵ مستفاد می‌شو للب قابل ذکر آن است که اگرچه طبه رن در اسه گروه بزرگ. متوسط و ؟ سدها طبق اضافه خسارات ناشی از شکس بیم تلفات انسانی نمی‌رود ولی احتمال آن وحود دارد. هیجگونه منطقه شهری در پایاب سد وحود ندارد و مستحدئات صرفاً محدود به تعداد اند کی محل مسکونی می‌باشد. خسارات اقتصادی قابل توجه بر جاده‌های درجه ۲ و خطوط فرعی راه‌آهن. تأسیسات بالنسیه مهم عمومی و نیز برخود سد و سایر سدهای مخزنی پایین دست سد وارد می‌شود. تعمیر و بازسازی سد عملی و میسر برای تأمین آب و برق وجود دارد. ۲۱-۵ سیلابهای طراحی پیشنهادی (استرالیا ارات شدید اقتصادی ی بعید ولی خسارات توحه است انی. خسارات وارده سا ت01 د سیلاب طراحی سدهای استرالیا سیل » بندی مشخصی برای سدهای این کش وحک وحود دارد ولی اندازه سدها م ۶۹ ت سد (استرالیا) جزنی نمی‌رود خسارت اقتصادی جزنی بر تأسیسات کشاورزی و اراضی زراعی. جاده های فرعی و امثالهم وارد می‌شود. تعمیر و بازسازی سد عملی و میسر می‌باشد خسارات یلاب طراحی ۰ سمائه تا ]۲۹ با ۱۰۰۰۰ ساله تا ۰ ساله 40 ۳1000 [3ا ]1 * , یکصد سائه تا 1۹/۳ می‌باشد. رر برحسب ارتفاع سد و گنجایش ستقیماً در انتخاب سیلاب طراحی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۹ ۱ ۱ ۱ ۱ ر ار مطرح نمی‌شود بلکه در حین انجام تحلیل‌های مربوط به شکست سد. این پارامتر خود به خود در بررسیها منظور می‌گردد. روش دیگری که در این راهنما مطرح شده. روش «تحلیل ریسک اقتصادی»" می‌باشد و تنها در مواردی می‌توان آن را جایگزین روش قبلی نمود که شکست سد هیچگونه تلفات جانی را موجب نشود. کاربرد روش تحلیل ریسک اقتصادی معمولاً به تعیین سیلابهایی منجر می‌شود که کوچکتر از «سیلابهای طراحی پیشنهادی» (جدول ۲۱-۵) می‌باشد. روش تحلیل ریسک اقتصادی در سطح بین‌المللی مورد توجه و بررسی می‌باشد ولی هنوز ۲۵-۳-۵ جین سیلاب طراحی سدهای چین برای دو گروه سازه‌های دانمی و موقت و همچنین دو وضعیت عادی (نرمال) و غیر سیلاب طراحی در وضعیت عادی. سیلاب طراحی سرریز و در وضعیت غیرعادی سیلاب آزمون پایداری سازه می‌باشد. کلیه سدهای دانمی چین در پنج کلاس باطبقه جای گرفته وسیلاب طراحی سرریزآنها طبق جدول ۲۲-۵ انتخاب می‌شود ( ۱۹۷۹ . 51۵12709 ۰.))۲11696 جدول ۲۲-۵ سیلاب طراحی سرریز سدها ( چین ) 4 تا ۲۰ همانطور که در جدول ۲۲-۵ مشاهده می‌شود سیلاب طراحی سرریز هر ایک از کلاسهای پنجگانه به جای یک رقم دامنه‌ای از ارقام را شامل می‌شود. برای انتخاب یک رقم مشخص از دامنه مربوطه باید به «اندازه و اهمیت پروژه و کم و کیف داده‌های پایه» توجه نمود. به هر صورت می‌توان اظهار داشت که سرریز سدهای چین با استفاده از سیلابهای بیست تا دو هزار ساله طراحی می‌شود. برای تعیین کلاس یا طبقه سد باید مطابق جدول ۵- ۳ نوع مصالح مصرفی در ساختمان و نیز ارتفاع سازه را در نظر گرفت. برای آزمون پایداری سازه در شرایط ۸219 فلگ ۳001۳۵ -1 -------- صفحهٔ بعد -------- حدول ۲۳-۵ طبقه بندی سدها بر حسب ارتفاع ( چین ) کاساطه را 8 ارتفاع سد (متر) * | خاکی و ستگریزه‌ای و با ۹ ۷ :۳ سنگی بدون ملات سیمان الف پایداری کلیه سدهای خاکی و سنگربزه‌ای اعم از کوجک. متوسط با بزرگ که شکست آنها منجر به خسارات شدید بر «شهرها. صنایع و معادن پراهمیت. خطو ط راه‌آهن و یا سایر بخشهای پر اهمیت سیاسی و اقتصادی ملی واقع در پایاب سل) می‌گردد باید با استفاده از سیلاب حداکثر محتمل ازموده شود. برای سدهای بتونی یا سنگی سیمانی می‌توان سیل کوچکتری را در نظر گرفت. ب سیلابپ طراحی برای آزمون پایداری کلیه سدهایی که شکست آنها باعث «خسارات و ضایعات شدید» در پایاب سد نمی‌شود. باید حداقل مساوی با ارقام مندرج درجدول ۲۴-۵ باشد: جدول ۲۴-۵ سیلاب طراحی برای آزمون پایداری سدها ( چین ) ۰۱۲۱۳۳۷ چنانچه در جدول ۲۴-۵ ملاحظه می‌شود. دوره بازگشت سیلابهای طراحی برای آزمون پایداری سدهای بتونی و ع 8 ۱ ۳ سنگی سیمانی که استقامت و پایداری بیشتری در شرایط لبریز شدن دارند. حدود -دوره بازگشت سمبلابهای ۲ طراحی نظیر برای سدهای خاکی می‌باشد. مطلب قابل توجه دیگر آن است که طبق استاندارد چین. فقط آن گروه از سدهای خاکی که ارتفاعی بیش از نود متر و نیز سدهای بتونی که ارتفاعی بیشتر از یکصد و سی متر دارند در کلاس یا طبقه یکم جای می‌گیرند. همان طور که فوقاً اشاره شد چنانچه خطرات و ضایعات بالقوه ناشی از شکست سدهای خاکی شدید و زیاد باشد در آن صورت به رغم اندازه و بزرگی یا کلاس سازه باید از سیلاب ۷۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ا ا ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 0 ۱ ۱ ا ا ۱ ۱ ۱ ا ر حداکثر محتمل (۳۱/11) برای آزمون پایداری سازه استفاده شود. از سال ۱۹۵۸ میلادی مقدار ۳۸/۲ و ۳۱:17 برای پروژه‌های مهم سد سازی در چین برآورد می‌شود. لیکن به خاطر تردیدهایی که درباره دقت ارقام وجود دارد. مقادیر مزبور با سیلاب یا بارندگی ده هزار ساله مقایسه می‌گردد. همچنین مقدار عددی سیلابهای طراحی محاسبه شده برای پروژه های مهم در یک ضریب اطمینان ضرب می‌شود تا بدین طریق تردیدهای ناشی از کمبود دقت آمار و اطلاعات پایه کاهش یابد. مقدار این ضریب معمولاً کوچکتر از ۱/۲ می‌باشد. (1988 .ووا د:ء) ۴-۵ نتایج و بحهای کلی ۱۴-۵ مروری بر روشهای انتخاب. سیلاب طراحی در ممالک مختلف به این نتیحه عمومی منحر می‌گردد که تهیه و تنظیم استانداردهای ایمنی سدها مستلزم نوعی سیاستگذاری است که بر مفهوم ریسک یا خطرپذیری اقتصادی - اجتماعی متکی می‌باشد. تأمین درجه معینی از ایمنی هیدرولوژیک برای سدها در واقع به معنی آن است که درجه معینی از خطر شکست سد و بروز پیامدهای مرتبط با این سانحه پذیرفته و قبول می‌شود. چنین مفهومی عملاً اساس طبقه‌بندی سدها و با خسارات و ضایعات ناشی از شکست سد بوده و در سطح بین‌المللی مطرح می‌باشد معهذا. نحوه تفکیک و تبیین سطوح با درجات مختلف خطرپذیری و انتخاب درجه مجاز خطرپذیری در کشورهای مختلف متفاوت است. انتخاب ۲۸/11 به عنوان سیلاب طراحی بیانگر آن است که هیجگونه ریسک یا خطر شکست سد را در طول عمر مفید سازه نمی‌توان پذیرفت (زیرا دوره بازگشت چنان سیلابی بسیار طولانی و زیاد انگاشته می‌شود و بدین ترتیب خطر شکست سد طی عمر مفید سازه به سطح ناچیزی فرو می‌افتد) . از سوی دیگر. چنانچه سیلاب طراحی سازه‌ای با عمر مفروض بکصد سال. سید صد ساله انتخاب شود. در انصورت احتمال آن که سیلی بزرگتر از سیل طراحی در طول عمر مفید سازه جاری شود و پایداری و ایمنی سازه را به مخاطره اندازد. معادل ۶۳ درصد می‌باشد که معرف درجه بالانی از خطرپذیری تلقی می‌شود (مبحث ریسک در بخشهای قبلی این نشریه تشریح شده رایج ترین و اساسی‌ترین روش برای تفکیک و تبیین سطوح یا درجات مختلف خطرپذیری (که مألاً در انتخاب سیلاب طراحی انعکاس و تجلی می‌یابد). طبقه‌بندی سدها و نوع و شدت خسارات بالفوه شکست سد برحسب پارامترها و فاکتورهای مختلف می‌باشد. مهمترین عوامل موْثر در طبقه بندی سدها و پیامدهای شکست آنها را می‌توان به شرح زیر دانست: الف - مشخصات سد و مخزن: ویژگیهای فیزیکی (ارتفاع. طول تاج. شرایط پی. گنجایش مخزن). شرایط بهره‌برداری از سد در وضعیت سیلابی. ۱- اگر جه از دیدگاه تئوریک ۳۸1۳ فاقد یک دورهٌ بازگشت مشخص می‌باشد معهذا در برخی نقاط جهان جنین سیلابی را سیل ده هزار تا یکصدهزار ساله می‌دانند (1986 .5۸:2011). گسترده‌ترین دامنه دوره بازگشت ۳۸1۳ بین یک هزار تا ده میلیون سال گزارش شده است (1986 .۸(/201,1). در بعضی ممالک نیز ۳۸1۲ را معادل با یک تا دو برابر سیل ده هزار ساله در نظر می‌گیرند. (1977 .1:1۵ :1989 .1۳1) ۷۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ا ا ب " نوع و شدت خسارات بالقوه شکست سد : - نوع (تلفات جانی. خسارات کشاورزی. صنعتی. تأسیسات عمومی /مستقیم. غیرمستقیم). -‏ شدت (کم متوسط. زیاد). ج - اهمیت اقتصادی. اجتماعی خدمات و سرویس‌دهی سازه. - (ملی - منطقه‌ای - محلی). د - اقلیم و قابلیتهای سیل خیزی/کمیت و کیفیت داده‌های پایه. ۲-۴-۵ ایمنی سازه از دیدگاه هیدرولوژیک. اگرچه اساساً و عمدتاً به انتخاب سیلاب طراحی وابسته است لیکن حصول به درجه معینی از ایمنی در برابر سیلها فقط با انتخاب سیلاب طراحی تحقق نمی‌پذیرد بلکه «ارتفاع آزاد» و حتی شرایط بهره‌برداری از سد در وضعیت طغیانی را نیز باید جزنی لاینفک از مقوله ایمنی سدها تلقی نمود. به طریق اولی. قدرت سدها برای تخلیه و دفع طغیان فقط به ظرفیت تخلیه سرریز آنها محدود نمی‌شود. سایر مجاری خروجی و از جمله مجاری مبتنی به توربین‌هایی که خارج از سرویس نباشد نیز غالباً ملحوظ می‌شود: بدین ترتیب مسدود ماندن یک یا چند دریچه (در وضعیتی که سیلاب طراحی با سیلابی بزرگتر حادث می‌گردد) جزو مفروضاتی است که در انتخاب سیلاب طراحی دخیل می‌باشد. ۳-۴-۵ کشورهای اروپای شرقی. چین و شوروی دارای نوعی طبقه بندی تفصیلی سازه های هیدرولیکی و از جمله سدها می‌باشند. در اینگونه طبقه‌بندیها. نوع. مشخصات فیزیکی و مصالح مصرفی در ساختمان سد. ارزش با اهمیت اقتصادی و اجتماعی خدمات و سرویس‌دهی سازه. کم و کیف داده‌های پایه و همچنین ضایعات و خسارات بالقوه شکست سد به طریقی منظور و ملحوظ می‌شود. وارسی جداول راهنما که در کشورهای مزبور رایج است به این نتیجه عمومی منجر می‌شود که تهیه و تنظیم این قبیل جداول برای هر کشوری کار مهم و سنگینی است که علاوه بر داده‌های هواشناسی و هیدرولوژی به اطلاعات اقتصادی و اجتماعی گسترده و جامعی نیاز دارد. کشورهای مزبور از برنامه‌ریزی متمرکز و سراسری سود می‌جویند و طبعاً آمار و اطلاعات مورد نیاز را به نحو منظم و مرتبی گردآوری و تهیه می‌کنند و از اینرو ارزیابی و تعیین اهمیت اقتصادی و اجتماعی پروژه‌ها در سطوح ملی. منطقه‌ای و یا محلی در آن کشورها به سهولت نسبی انجام پذیرفته و یا لااقل با کمبود شدید داده‌های پایه و اطلاعات ذیربط مواجه نمی‌شود. کشورهای در حال رشد غالباً با محدودیتهای مالی. فنی. تکنولوژیک و انفورماتیک به درجات مختلفی مواجه بوده و بسته به میزان و درجه پیشرفت در برنامه‌ریزیهای منطقه‌ای و ملی و کسب تجربه در اجرای برنامه‌ها می‌توانند از اهمیت اقتصادی 7 اجتماعی سازه‌های فنی سخن گویند. بنابراین ارزیابی اهمیت سازه‌های آبی از دیدگاه مزبور عجالتاً در ایران با دشواریهای ملموسی روبه‌رو می‌باشد و طبعاً به سهولت عملی نمی‌شود. معهذا احداث سدهای عظیم و چند منظوره‌ای که وضع اقتصادی و اجتماعی یک منطقه را دستخوش تحولات عمده‌ای می‌سازد. امری تجسم پذیر و قابل توجه بوده حتی اگر ارزیابی کمی تحولات ناشی میسر نباشد. می‌توان به ارزیابی اهمیت نسبی و قیاسی آن مبادرت ورزید. علاوه بر ۷۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ ۱ ۹۸ ۱ ۰ ۱ 1 ۱ ۱ ۱ ۱ [ آن. تکنیکهای مطالعه سیستمی منابع آب در مقیاس حوزه ها و مناطق, که امروزه در ایران نیز رایج می‌شود بر این مفهوم کلی استوار است که اهمیت هر پروژه را می‌توان در قالب یک سیمای مشخص توسعه منطقه‌ای (و بعضاً ملی) ارزیابی و تعیین نمود. این قبیل مطالعات امکانات مساعدی را برای تعیین نقش یک پروژه سد سازی در اقتصاد و زندگی اجتماعی منطقه فراهم می‌آورد. به هر صورت. مادامی که ارزیابی کمی اهمیت اجتماعی و اقتصادی پروژه‌ها به لحاظ کمبود امکانات و اطلاعات و سایر ملزومات میسر نمی‌باشد. عندالزوم می‌توان به ضوابط عمومی و کلی متوسل شد و جایگاه پروژه‌های مشخص را در قالب‌های منطقه‌ای و ملی تعیین و بصورت کیفی بیان نمود مثلاً پروژه‌های «فوق‌العاده مهم: مهم:؛ عادی». ۴-۴-۵ بررسی ضوابط و جداول راهنمای مربوط به کشورهای غربی به ویژه ایالات متحده و کانادا نشان می‌دهد که خطرات و ضایعات بالقوه‌ای که از شکست سدها پدید می‌اید در وهله نخست معطوف به تلفات انسانی بوده و این نوع ضایعات ضمن آنکه ضابطه اصلی و اساسی برای تفکیک سدهای بسیار مهم از سدهای کم اهمیت‌تر تلقی می‌شود. عملاً اساس طبقه بندیها را نیز تشکیل می‌دهد. بادآوری می‌شود تعداد کثیری از سدهای ابالات متحده و کانادا در تملک موسسات عظیم خصوصی (غیردولتی) قرار دارد و همچنین. بخاطر وجود نوعی عدم تمرکز در سیستمهای اقتصادی - اجتماعی و حقوقی اینگونه ممالک. تنوع قابل توجهی در ضوابط مستعمل در ایالات و مناطق مختلف کشورهای مزبور مشاهده می‌شود. بدین ترتیب (برخلاف ممالک بلوک شرق). ارزش و اهمیت ملی سازه غالبا در اهمیت ایالتی با منطقه‌ای آن مستحیل می‌گردد. در ایالات متحده. انگلستان. کانادا و چند کشور دیگر. ایمنی سدها خصوصاً در مواردی که خطر بروز تلفات جانی محتمل باشد متکی و ناظر بر ملاحظات اقتصادی نیست و به همین دلیل سدهای پر اهمیت یا پر خطر را با انتخاب سیلاب حداکثر محتمل ( 17۸/1۳ ) طراحی می‌کنند. این انتخاب رابطه بسیار صریح و روشنی با بنیه اقتصادی و توانانی مالی کشورهای مزبور (و سایر ممالک ثروتمند) دارد: پنج دستگاه فعال در زمینه طراحی. احداث و بهره‌برداری از سدهای آمریکا. جملگی ضابطه مزبور را به عنوان استاندارد ایمنی پرخطرترین سدهای خود پذیرفته و رعایت می‌کنند (1987 .31011089) ولی اختلاف نظر و عمل درباره سدهای کم اهمیت‌تر. بین دستگاههای دولتی و نیز بخشهای خصوصی. زیاد وقابل توحه است. (1988 .131967) ۵ یکی از مهمترین ضوابط طبقه بندی سدها در کشورهای مختلف. میزان یا شدت ضایعات و خسارات بالقوه‌ای می‌باشد که به دنبال شکست سدها پدید می‌اید. بخشی از خسارات که مشتمل بر تخریب خود سد و تأسیسات و مایملک عمومی و خصوصی, جاده‌ها و خطوط ارتباطی و مخابرات. قطع آب و برق شهرها و به طور کلی سیل‌زدگی مناطق شهری و روستایی و تبعات اقتصادی آن می‌باشد کم و بیش قابل ارزیابی و محاسبه می‌باشد ولی بخش دیگر ضایعات که به طور اخص به تلفات جانی و تعیین آرزش پولی جان انسانها و همچنین اثرات غیر مستقیم سیل‌زدگی نظیر رکود در فعالیتهای اجتماعی. بیکاری و امثالهم مربوط می‌شود طبعاً مقوله پیچیده ای است که ارزیابی آن به سهولت میسر نمی‌باشد. بی مورد نیست به این مطالب اشاره شود که گزارزش «انجمن مهندسین سیویل آمریکا» درباره «ارزیابی مجدد کفایت قدرت تخلیه سرریز سدهای موجود» که در سال اب۲73۸ ۱-80۸55۹88 ۷۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ , ۱ ۱ ۱ ۱ و ۹ : ۱ ۱ ۱ 1 ۹ ۱ ۱ 1 ۳ میلادی منتشر شد ارقام ذیل را به عنوان ارزش پولی ضایعات ناشی از شکست سدها ذکر می‌کند: .۴116) (1977 - هزینه تلفات انسانی ۱۵۰۰۰۰ دلار برای هر نفر. هزینه معلولیت دائم و مادام العمر ۲۰۰۰۰۰ دلار برای هر نفر. مسئله ارزش‌گذاری پولی حان انسانها از سالها پیش در عرصه مهندسی و در ممالک صنعتی غربی مطرح بوده و از زوایای مختلف مورد توجه و بحث قرار داشته (1973 .50۵17) لیکن هنوز به شکل جدی در معرض افکار همین امر در انتخاپ 18/1۳ به عنوان سیلاب طراحی سدهایی متحلی می‌شود که شکست آنها خطرات جانی و ضایعات انسانی را به دنبال خواهد داشت. بعضی از کشورهای دیگر که از 1۸1۳ برای طراحی استفاده نمی‌کنند. آنچنان تفسیری از سیلاب انتخابی خود ارانه می‌دهند که گوبی بالاترین حد معقول ایمنی را برای حفاظت از جان اتباع خود برگزیده‌اند (مثلاً فرانسه یا زیمیابوه) . تکنیکها و روشهای محاسباتی و مطالعاتی مختلفی برای ارزیابی و گروه بندی خطرات شکست سدها وجود دارد. آنالیز شکست سد" که خود طیف گسترده‌ای از تکنیکهای مورد تردیدی نیست که بایستی حزء لاینفک مطالعات سدسازی و ابزاری حهت طبقه‌بندی خسارات شکست سدهای اپران نیز محسوب شود. روش تحلیل اضافه خسارت ناشی از شکست سد که بویژه در استرالیا متداول است دارای این مزیت بارز است که تفاوت دو وضعیت سیل‌زدگی. یکی بدون شکست سد و دیگری پس از شکست و فروریختن سد را مورد توجه قرار می‌دهد و بدین طریق. خسارات و ضایعات اضافی و مازاد بر وضعیت اول (یعنی اضافه خسارت مربوط به شکست سد) را تعیین نموده و آن را ضابطه اصلی انتخاب سیلاب طراحی قرار می‌دهد. این روش را باید گامی منطقی در جهت ارزیابی واقع بینانه پیامدهای شکست سد محسوب نمود. اگر شرایط و امکانات حفاظتی موجود در پایاب سدی نتواند در برابر مثلاً سیل یکهزارساله پایداری و استقامت نشان دهد و نتیحتاً خسارات شدید و ضایعات فاجعه باری پدید آید چه دلیلی وجود دارد که سرریز چنان سدی برای رفع سیل ده هزار ساله یا 1۸1 طراحی شود؟ اضافه خسارت ناشی از شکست سد در چنین وضعیتی تا جه اندازه در افزایش ابعاد فاجعه موْثر است؟ پدیده شکست سدها و روشهای ارزیابی خسارات ناشی در فصل ۴ این نشریه آمده است و از این رو اینحا به نکات زیر اشاره می‌شود: الف - سیستم‌های هشدار دهنده سیلاب یکی از ابزارهای امروزی جهت مقابله با سیلها و خطرات آنها محسوب می‌شود. چنانچه سیستم مناسب. کارا و قابل اعتمادی برای پیش بینی کوتاه مدت سیلها تعبیه و احداث شود می‌توان امیدوار بود که اولاً بهره‌برداری از سدها به نحو مطلوب‌تری صورت گیرد و ثائیاً امر آگاه ساختن مردم از وقوع سیلابهای عظیم و کمک رسانی و امداد برای تخلیه افراد. تجهیزات و ماشین‌آلات و احشام از پهنه سیل‌گیر دا5 م۸ 8۲۵۵۲ 180 -32 ۷۵ ۱ ۱ ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ار ۱ ۰ ۱ و ۸۴ رو ره ۴ مپرموپیاو هه ع.بد بو و ۱ ۳ ز هه ۹ ونم ام شا // 5 1 معا 1 دس م۶ / 5 ز) 4 2 ۱ | وی ۸ | : فسات م۷۵۶۵ ۳3 و اکن( نگ پ ال و ی // 8 اسلا ۷ اج ۵6 اس ز سا ۱ سر 1 سس ٍ ۳ ۵ 2 0 ۹5۵۵۵ 2۵۵6۵ ۱۵۵۵ 5۵۵ 0۵ ۷۵۵ 53 5 6.۵۱۵۵ ۸۶1۷۱6۲۷ دوره بازگشت سیل (سال ) نمودار شماره ۱-۵ مقایسه رژیم عمومی هیدرولوژیک در تعدادی از کشورهای جهان ۹-۴-۵ کمیت و کیفیت داده‌های پایه از عواملی است که به طور غیرمستقیم بر انتخاب سیلاب طراحی. بویژه در انتخاب روش برآورد سیلها و تنظیم و تعدیل نتایج محاسبات تأثیر می‌گذارد. کمبود داده‌های پایه و کوتاهی دوره آمار برداری مسئله‌ای بین‌المللی است که در کشورهای در حال رشد به شکل جدی‌تری مطرح می‌باشد. «...... در اینگونه ممالک. (در حال رشد). کوتاهی دوره آماربرداری و کیفیت نازل و عموماً غیرقابل اعتماد داده‌های هواشناسی و هیدرولوژی مزید بر علت شده و کاربرد تکنیکهای محاسباتی (اعم از روشهای تجربی. آماری. یا هیدرو متئورولوژی) برای تعیین سیلابهای طراحی را دشوارتر می‌سازد» (۱1988 .7۸ : 0) بعضی از کشورها ضمن توحجه خاص به این مطلب. یک ضریب اطمینان را برای سیلابهای طراحی محاسبه شده خود در نظر می‌گیرند. این ضریب اطمینان مثلاً برای پروژه‌های «مهم» کشورهای چین یا ژاپن حدود بیست درصد رقم سیلاب محاسبه شده است. (۱988 .8 دم0) (۱976 .1۸710010)؛ بولتن شماره ۵۹ کمیسیون جهانی سدهای بزرگ با عنوان «راهنمای ایمنی سدها» نیز توصیه می‌کند که نتایج محاسبات و برآورد سیلابهای طراحی را باید با عنایت به کم و کیف داده‌های پایه مورد ارزیابی و تفسیر قرارداد (۱987 .120-0) و بدین ترتیب می‌توان اظهار داشت که اگر چه داده‌های پایه مستقیماً در انتخاب سیلاب طراحی دخالت ندارد لیکن لازم است در تفسیر و تعدیل نتایج محاسبات به نحوی ملحوظ گردد. ۷۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۱ ر ۱ ۱ ۱ 1 ۴-۵ در خاتمه این بحث لازم است به حدود و دامنه عمومی سیلابهای طراحی انتخابی که در کشورهای مورد بررسی مشاهده می‌شود اشاره گردد. در اینجا بی انکه هیچیک از استانداردهای رایج را به طور اخص مدنظر قرار دهیم می‌توان «دامنه تغییرات؛ سیلابهای طراحی برای سه طبقه از سدها را به شرح زیر دانست: - سدهای بسیار مهم سیل ۱۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ ساله ( یا ۳2: 1۳ ) - سدهای مهم سیل ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ ساله سدهای عادی سیل ۲۰ تا ۲۰۰ ساله اگرچه واژه‌های «بسیار مهم. مهم و یا عادی؛ به صور گوناگونی نزد ملل مختلف تفسیر می‌شود. معهذا ارانه آن به شکل فوق مفید به نظر رسید زیرا عملاً حدود و دامنه امروزی سیلابهای طراحی در طیف بالنسبه وسیعی از کشورهای جهان را نشان می‌دهد. همچنین انتخاب یک نوع طبقه‌بندی سه گانه برای سدها. آن هم در شرایطی که هیچگونه طبقه‌بندی سراسری ملی سدهای موجود و اتی کشور هنوز تنظیم و آماده نشده است. بهتر و ارجح بر طبقه‌بندیهای تفصیلی تر به نظر می‌رسد. بدیهی است که اینگونه طبقه‌بندیهای ساده راه را برای تنظیم ضوابط و مقررات تفصیلی طبقه‌بندی سدها هموار ساخته به همراه پیشرفتهای تحقیقفاتی و اجرایی در زمینه مورد بحث. می‌توان به تنظیم و تدقیق اینگونه ضوابط قراردادی ساده مبادرت ورزید. بی‌مورد نیست یادآوری شود نیازهای بخش کشاورزی به آب سدها معمولاً و غالبا بیشترین سهم را از منابع آبی که بوسیله سدها تنظیم و ذخیره می‌شود طلب می‌کند: در ایران بالغ بر ۸۰ تا ۹۰ درصد ازآبهای ذخیره شده را باید به کشت و زرع اختصاص داد و بدین ترتیب می‌توان اظهار داشت که خطر شکست سدها در اینگونه ممالک در وهله نخست به خسارات ناشی در بخش کشاورزی مربوط می‌شود و نه صنعت. (1940 .۸151127) معهذا این امر در مقباس کلی و کشوری مصداق داشته و بیانگر این واقعیت است که خطرات بالقوه شکست سدها در ممالک جهان سوم تفاوتهایی با ممالک پیشرفته صنعتی دارد. در مقیاس منطقه‌ای و محلی طبعاً لازمست ویژگیهای خاص عمرانی اراضی پایاب هر سد و شرایط آتی عمرانی اختصاصی آن مورد توجه و بررسی قرار گیرد. مطالبی که در این بخش به اختصار ذکر شد اولاً. مهمترین پارامترها و مولفه‌های موثر و دخیل در طبقه‌بندی سدها و انتخاب سیلابهای طراحی را برشمرده برخی از جوانب امر را که به طور اخص به شرایط ایران مربوط می‌شود مطرح می‌سازد و ثانیاً حدود و دامنه امروزی سیلابهای طراحی منتخب در تعدادی از کشورهای جهان را نیز مشخص می‌نماید. بنابراین می‌توان انتظار داشت که بحث و گفتگوهای بیشتر درباره همین جنبه‌ها و سایر مواردیکه احیاناً در این جزوه مورد توجه قرار نگرفته است. راه را برای جمع بندی و تلفیق و مألاً تنظیم و تدوین استانداردهای ملی ایمنی سدهای ایران در مقابل سیلابها هموارتر سازد. ۷۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۵ فمرست مراجع: ۶ ۳۴ه 0206 ق2298 7و بعغدی :+198 و(ط010ت) مام3 ولا تشهس5 و01۳2 و238 7ه اعد ده ععص عقوم مخ ق1200 ۰ 23-28 6 مود عذعبوددم۸ هن 200 بجوم صناوه ۲ +1977 ما6 و۳11 40 ,20160 ۵۵ امومع 1دمع0ع0 :063 -6۵2 و1988 8 وع‌مو مه ۳۹۹۵ 16 و 120220 ۰ ۵ و6001 21000 1قهدمت تمعن همه م7 م۷۵ م2 ممذ 60۳ 1 همع م1ممبون مه کلم دم :1982 و معقطا 4 م108مدمه21 عع‌مصوسوقعع2 ت۷3 ۶ه مهم ۳۶101 +198۷ ومقمش۸ و 6002۸ ۰ 269120 5133۵۷ او درنم7 2308 8۶195 ۶ه اند :063-222 م1988 م8ق 0002۶ ۰ 269160 ۵هه هلتمعتا دس معذیع2 و ۲100۵8 40 ۳۷۵ 6001360 05 ط 0۳0۵1020-۵ 210۶ ۱۳10۵۵ :1976 و0عکتااتا .۳0 ۳ 2006۵65 ۱0۶100 :828 - 063 ,و1988 وققعط2ع 000 1 و1001 ۰ 11ات5۸ مظاذ و 281130۵11020 ۲1۵۵۵ .انح نت هل ععسسع کعل 100 هم نومه +ع ۱ +28۵ عژجم و1973 و عععصعدم) 1 و1002 585 630360116 هل عل 00لا دج عصعن۸"" :278 -063 و1988 ۲022۶۷688 ور و1001 + وت 6 7.0.1113 وااقععقدسصطه2 دوع010 عل ممنخ 2۳30 ۵0 کععد 0۳ ۰ ۲۳۵۳۵۹۵۵۶ ۵ تا داوطه 1028+ ددع10 فعصمع ددع0 3۵۵6 :1983 مع و بصع ع ص60 ۰ ماع 26۶1 م1 تاعاس 600 ۲۶۵۳00۳۸30۵2 86 512108۶ م7۳ هلنصوخنس مود" :۴۸۵۹ -063 ,و1988 وعقعصعدم) و و1002 ۰ م0 با 5۶011128 مد 11068 علتده6 ۷7 ۱10۵۳۵۶ :267 -063 و1988 وق فطع ۲02 ور و 710010 . 2۳2085120 .3 و 0ع0عو5 صذ معنذعع2 هس11 1م5 ۰ و8۲60 ۵۳۷۸ معط :۸81 -0603 و1988 وق قعصعدم) ور و1602 5۰ م6 و 710039 طعنا ۵عخمتلمصمنا ۶د کممطعن وعقص0) 40 2ع81ع0 هذ عممعنمع م۱۳ +7قط -063 و1988 وعععصعدم) ور و1۳02 8۳ ما۶2 و 2101900 مذ 208 که کذ هدند ۸ 70۳ع9ع2 320 ۱۳1008 :1989 و(ت703) دمتعم 0101 گم ممنخنخذتاه70 هط باه کت ات 46 200120 ۶2ه 0۵601031300 :23 06 و1988 و8 ع2ع ۲00 و و1607 ۰ ع 218110 ما ممنخع تن 2و۸ عغخذ 200 ۸۰ 1 2- 3- با 5 6- 7 8 9 10- 11- 12< 13- -با1 15- 17- -------- صفحهٔ بعد -------- 8 0 181308۶ ۵2 بخممد۹ ۱ +237 -052 و1982 و 600688 5 +1 و1000 -18 2۸۳71286۰ ملق 200ه 1۰۳2۸۹5۲ م۲1 +عمنتدع۸ عمد0ص 2021 0۳۴ 0۵01031300 :239 -063 ,و1988 و 002268 1 و1001 -18 ۰ م21 ۰011325 مومت ۵مم 71 58 :+ 1008 تا مسا 0020۵ 10۹1 نت۷۵0 +1983 و فص مها محمفص00د -20 20۳ 71000 26120 300 10اه غذدعقلنه عمصق 1000۳ و۷273 57385 وااق نز220 100 م0008 21ع 1‏ طعع 1 هلر ۰ 0۷1000 و۷063 فقدجه و1983 5۵۲1۵۷۵0 ۳ 2۶1066106 080 تعمحد ۸۵ :1988 و(صممخنلمق) مصم وآانت3۸(5 21 ۰ 131 فطع مه جممنخمممعصم0 وصعنعم2 0 110008 مه 9+0 مع1 :0 ماقم جع ,و1973 وعفعع‌جع ۲02 10 22-10 87 م۲6 واامم ولا غه ع 20 علزعنمدد۶ 1دصخحعه عط ۲10085 مع1 و26 2ه ۱۱۵0331100 :۵8 -063 و1988 و 60220688 و و۲0 -23 ۰ نم لا وا هدع متغعنمدد مد هام0[ مص م1002 م۶0 58 م2616 و6ص1مع مزا( ۷ :222 ح1بام و1973 وفع 602 11 و1001 -با2 ۰ ق۸۳۷8 طعنناز عط+ ۶2ه فلج 1300 ددع00 00د ۶ ه1 عل 0016071031100 هت ۲" :70 -063 و1988 وق قعطع 000 1 10012 -25 ۸۳۳13033102 مطعل3 +ه کع‌10ع 210 قعل :+ اعزمو2 عل ۰ اآش۵اآ ناه ,دل[0ح) 40 0 عل7100 معزی6 ۲2 :5255 -063 ,1988 ,0022285 و و1600 -26 . 57(0 ,۷.۴ وا عم معط مود همه 11768 عل1نه هتفه0 ۶ه ومذخ 8۷۵1 بجمندگ" :29836 ,27-۹۸160010 ۳06 وم خقلع۸ هذ ونمقعده 5 دود ۶ه جدم‌ووهوی۸ ۳۵ :هچ من مور مععه‌موه الم رهام سود +۵8۳ 1.0 و اعد ف21 10 که عم د0د2 ۲100۵0 ۰ ۶5007 هلطعحنسع معزعع0 ۳ :1976 و0 0عا(۸ت ‏ -29 و16 خی فممزع منود ۲ کته من فقو رعوه‌ووده اهر رهم 30 ال( ۴۸۰ وناق0۸(7۷0 ما8 و13 1021 ۸ ۰ م۶0 710045 مع1 26 ۵۵ کعق تن ع لته :1986 م00 ع(۸ ح31 40 0ع91ع0 ۶ه 10۵ دس ۵ :288 -063 :1988 وقق0 60:2۷ و و1602 -32 ۰ ما 300 37.۲۸0 6030۵ مد ۱9108۶ 710005 معهذوع2 ۶ه جدمتخههنتمهجه +0 +1987 ومشهمت و68 10شا۸ ۹51 -33 319-38 22و96 .۷۵1 وع010طل0 و7 ۶ه مل و هد 00 بوخمقده 1987:0230 وک م21 و1000 -با3 1716۳۵1 4 ۵ 0۳2 ,2۳700 و2۳02 20ه ۱۳1005 :1973 منه تاه مصضالاننی -کّ3 4 272 ووع 10 ص27 هل 5۷00۶ ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- 517 +۵00 عمنصنو م۵۹ +1990 و 0لل ت۸2 م۸ فهه مش م۸۲۸۸ -36 7 21813۴3030 21000 معا هن اهتط وه لتعععلط وجذمدمد0 ۰ 7 ,و 00081201010 060 00ههد م2046 40 265160 3200 وم1 03 غ1دععدم علوع" :1979 وقلمد1مد+ معمصنسن -37 50-17-7۰ مفک0 هژم 000-22 وا ۶2ه ۸۲