معاونت امور آب و آبفا

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. وزارت نیرو معاونت امور آب و آبفا دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا بررسی, گردآوری و آرزیابی فنی تجارب ربردی و اجرایی مطالعات شکست سرها کا شرس مره ان دی ماه ۱۳۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- بررسی» گرداوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرابی مطالعات شکست سدها در کشسورهای پیشرو در این زمینه نشریه شماره ۱۵۳-ن دی ماه ۱۳۸۹ -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی امروزه نقش و اهمیت ضوابط معیارها و استانداردها و آثار اقتصادی ناشی از به کارگیری مناسب و مستمر آنها در پیشرفت جوامع» تهیه و کاربرد آنها را ضروری و اجتناب ناپذیر ساخته است. نظر به وسعت دامنه علوم و فنون در جهان امروزء تهیه ضوابط معیارها و استانداردها در هر زمینه به مجامع فنی - تخصصی واگذار شده است. با در نظر گرفتن مراتب فوق و با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران» تهیه استاندارد در بخش آب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و از این رو طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور برای نیل به این هدفء با مشخص کردن رسته‌های اصلی صنعت آب اقدام به تشکیل مجامع علمی - تخصصی با عنوان کمیته های تخصصی کرده که نظارت بر تهیه این استاندارد ها را به عهده دارند. استاندارد های صنعت آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین می گردد: - استفاده از تخصص ها و تجارب کارشناسان و صاحب‌نظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و ماخذ معتبر و استانداردهای بین المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاه‌های اجراییء سازمان‌هاء نهادهاء واحدهای صنعتی؛ واحدهای مطالعه, طراحی و ساخت - ایجاد هماهنگی در مراحل تهیه اجراء بهره‌برداری و ارزشیابی طرح‌ها - پرهیز از دوباره‌کاری‌ها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر موسسات معتبر تهیه کننده استاندارد طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور به منظور تسهیل در امر استفاده از استاندارد هاء تدوین و یا ترجمه نشریات و کتب تخصصی مرتبط با استانداردها را نیز در دستور کار خود داشته و نشریه حاضر در راستای نیل بدین هدف تهیه شده است . آگاهی از نظرات کارشناسان و صاحبنظرانی که فعالیت آنها به نوعی در ارتباط با تهیه استانداردهای صنعت آب می باشد موجب امتنان خواهد بود. أ -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای تهیه کننده, کمیته و ناظران تخصصی این نشریه در مرکز تحقیقات آب با مسوولیت جناب آقای محمدعلی تربتی و با همکاری افراد زیر به ترتیب حروف الفبا محمدعلی تربتی مرکز تحقیقات آب فوق‌لیسانس مهندسی عمران - آب عبدالمجید محمدیان مرکز تحقیقات آب دکترای مهندسی عمران - آب مسعود نصیری مرکز تحقیقات آب دکترای مهندسی عمران - هیدرولیک محاسباتی گروه نظارت که مسوولیت نظارت تخصصی بر تدوین این نشریه را به عهده داشته‌اند به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: مصطفی بزرگ‌زاده کارشناس آزاد فوق‌لیسانس مهندسی هیدرولیک محمدطاهر طاهری بهبهانی . شرکت مهندسین مشاور توان آب فوق‌لیسانس مهندسی منابع آب (هیدرولیک) چنگیز فولادی شرکت مهندسین مشاور پیماب دکترای عمران - سازه‌های آبی اعضای کمیته تخصصی سد و تونل‌های انتقال طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور که بررسی و تایید نشریه حاضر را بر عهده داشته‌اند به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: مسعود حدیدی مود شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس فوق‌لیسانس مهندسی مکانیک ناصر خیرخواه شرکت مهندسین مشاور بهان سد فوق‌لیسانس مهندسی راه و ساختمان علیرضا دائمی وزارت نیرو فوق‌لیسانس مهندسی سازه‌های هیدرولیکی رضا راستی اردکانی دانشکده صنعت آب و برق دکترای مهندسی عمران نوشین رواندوست طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت لیسانس مهندسی سازه أآب کشور - وزارت نیرو محمدطاهر طاهری بهبهانی . شرکت مهندسین مشاور توان آب فوق‌لیسانس مهندسی منابع آب (هیدرولیک) محمدرضا عسکری شرکت مهندسین مشاور بنداب دکترای مهندسی عمران سیاوش لیتکوهی شرکت مهندسین مشاور خدمات مهندسی دکترای زئوتکنیک مکانیک خاک علی یوسفی شرکت خدمات مهندسی برق آیران فوق‌لیسانس مهندسی معدن و زمین‌شناسی مهندسی (مشانیر) -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان مقدمه فصل اول- جستجو و بررسی سه نمونه مرجع یا استاندارد موجود در این زمینه ۱-۱- کلیات فصل دوم- گردآوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی شده ۱-۳- مقدمه ۲-۲ رهنمود کمیسیون بین‌المللی سدهای بزرگ (1001,0) - تحلیل خطر سیل ناشی از شکست سد ۱-۲- ۲- کلیات ۲-۲-۲- ایمنی سد ۳-۲-۲- طبقه‌بندی خطر ۴-۲-۲- نقشه آب‌گرفتگی ۵-۲-۲- دستورالعمل برای اقدام‌های لازم در شرایط اضطراری ۶-۲-۲- دستورالعمل عملیات نجات ۷۷-۲-۳۲- ارزیابی ریسک شکست سد ۸-۲-۲- تدوین قانون ۹-۲-۲ سایر کاربردهای مدل‌های سیل ناشی از شکست سد ۱۰-۲-۲- متدولوژی تحلیل خطر سیل ناشی از شکست سد ۱۱-۲-۲- مکانیزم شکست سد ۱۳-۲-۲۳ مدل‌سازی فیزیکی پدیده شکست سد ۱۳-۲۲ فرضیات پیشنهادی و روش‌های محاسبه برای شبیه‌سازی شکست ۱۴-۲-۲- فرمول‌های تخمین بده حداکثر ۱۵-۲-۲- مدل‌سازی ریاضی یک‌بعدی امواج شکست سد ۱۶-۲-۲- جنبه‌های عملی محاسبات موج ناشی از شکست سد ۱۷-۲-۲- رایج‌ترین نتایج آنالیز سیلاب ناشی از شکست سد ۱۸-۲-۲- آنالیز حساسیت شکست سد ۱۹-۲-۲- روندیابی سیل در دره پایین‌دست سد ۲۰-۲۲ نتایج روندیابی سیل با توجه خاص به ارزیابی خطر سیل مورد استفاده مسوولین تخلیه سد ت ۱۰ ۱۰ ۱۰ ۱۱ ۱۱ ۱۱ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۳۴ ۱۳ ۱۳ ۱۵ ۱۷ ۱۷ ۱۸ ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان صفحه ۲۱-۲-۲- کاربرد نقشه‌ها برای نمایش پوشش سیلء نتایج روندیابی سیل و ارزیابی ریسک (تهیه نقشه آب‌گرفتگی) و استفاده‌های دیگر از نقشه‌ها ۱۸ ۲۲-۲-۲۳ مدل‌های ریاضی دوبعدی امواج شکست سد ۱۸ ۳۳-۲۲ رفتارهای خاص هیدورولیکی و مناطق شهری ۹ ۲۴-۲۲ سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دورء ابزار پشتیبانی مناسب در مدل‌سازی دوبعدی انتشار سیل ‎۱٩ ۲۵-۲-۲- مدل‌سازی فیزیکی امواج شکست سد :۳ ۲۶-۲-۲- مدل‌های عددی شکست سد (امکانات و قابلیت‌ها) ۲۰ ۳-۲ رهنمود ایالات متحده امریکا (ه ۱-۳-۲- کلیات ۳۱ ۲-۳-۲- تحلیل سیل‌گرفتگی ناشی از شکست سد اه ۳-۳-۲- برآورد مشخصات شکاف سد از ۴-۲-۲ روندیابی سیل ناشی از شکست سد در پایین‌دست ۲۳۲ ۵-۳-۲- تهیه نقشه آب گرفتگی ۲۳۲ ۶-۳-۲- آنالیز حساسیت ۲۳ ۷-۳-۲- طبقه‌بندی خسارت پایین‌دست اه ۸-۳-۲- گزارش‌های مهندسی برای تحلیل سیل‌گرفتگی شکست سد و طبقه‌بندی ریسک پایین‌دست ۵ ۴-۲- رهنمود کشور نیوزیلند (87801,0) ۳۵ ۱-۴-۲- کلیات ۳۵ ۲-۴-۲ دیدگاه‌های فنی ۲۶ ۵-۲- رهنمودهایی در مورد سیل‌های شکست سد ۳۲ ۱-۵-۲- کلیات ۳۲ ۲-۵-۲ مکانیزم و تشریح مراحل شکست سد ۳۲ ۳-۵-۲- محاسبه جریان عبوری از شکاف ۳۳ ۳-۵-۲ رفتار مخزن ۳۳ ۵-۵-۲- انتشار موج سیلاب ۳۳ ۶-۵-۳۲ مدل‌های پیشنهادی شکست سد ۳۴ فصل سوم - تاریخچه حوادث ناشسی از شکست سد ۳۵ ۱- ۳- کلیات ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۲-۳- شکست سد تتون ۴-۳- شکست سد لاون لیک ۵-۳- شکست سد بالدوین هیلز ۶-۳ شکست سد رسویگیر لوس فرایلس ۷-۳- شکست سد کلی بارنز ۸-۳- شکست سد اولد استونی ریور ۱۰۳ سد گووهو ۱۱-۳- جدول شکست سد در ایالت کالیفرنیا فصل چهارم- تبیین ضرورت انجام مطالعات شکست سد ۱- ۴- کلیات ۲-۴- معرفی انواع شکست سد ۳-۴- تقسیم‌بندی سدها به لحاظ اهمیت مطالعات شکست سد و عوامل موثر در آن ۲-۳-۴- خصوصیات و ماهیت مواد ذخیره شده پشت سد ۳-۳-۴- سدهای جچندگانه ۴-۳-۴ ارتفاع سد و ظرفیت مخزن ۵-۳-۳ نوع سد ۶-۳-۳- عمر سد ۷-۳-۴ زمان ساخت ۸-۳-۴- سایر عوامل ۴-۴- اثر مطالعات شکست سد بر طراحی,» بهره‌برداری» تنظیم و ایمنی عمومی سد منابع و مراجع صفحه ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۴۹ ۵۰ 1۲ 1۳ 1۳ ۳ ۳ ۵1۷ ۵۹ ۵۹ ۶ ۶ از۵ ۶۳ ۶۳ ۸۶۵ ۶۳۷ ۶۸ ۶۸ .۷ ۷۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مغدمه ۱ مقدمه با توجه به نیاز جوامع به آب» موضوع تأمین آب از دیرباز به عنوان دغدغه اصلی انسان‌ها مطرح و عملا در شکل‌گیری تمدن‌ها کم‌آبی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و طرح‌های سدسازی از چندین هزاره قبل در نقاط مختلف جهان به اجرا درآمده‌اند. گسترش طرح‌های سدسازی متاثر از رشد جمعیت بوده و ناگزیر از توسعه اراضی پایاب سدها می‌باشد. به‌همین دلیل» به‌مرور زمان امروزه به‌دلیل وقوع موارد عدیده‌ای از شکست سد و افزایش نگرانی‌هاء موضوع در سطح بین‌المللی جایگاه ویژه‌ای یافته و بر لزوم ضرورت انجام مطالعات موضوع نشریه حاضر توسط کمیته تخصصی سد و تونل‌های انتقال طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی الف- مطالعات مفهومی (تبیین ضرورت مطالعات شکست سد و طبقه‌بندی از نظر نیاز یا عدم نیاز مطالعاتی) به صورت بررسی؛ گردآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات در کشورهای پیش‌رو در این زمینه. امدادرسانی) به صورت تهیه راهنمای مطالعات شکست سد و تاثیر آن در پایاب سدها. نشریه حاضر در ارتباط با ردیف «الف» تنظیم گردیده است. آنتظار می‌رود که پس از رفع ابهامات و روشن شدن طیف مطالعاتی؛ مطالعات مرحله «ب» نیز به سرانجام رسد. مهم‌ترین ابهامات در مورد طیف مطالعاتی را می‌توان به شرح زیر برشمرد: - این مطالعات برای چه سدهایی باید انجام شود؟ آیا هر سد بزرگی طبق تعریف ]2-0 را شامل می‌شود؟ - مطالعات مورد نظر در چه مرحله یا مراحلی باید انجام شود؟ سدهای در حال بهره‌برداری» سدهای در دست ساخت و با سدهای در حال مطالعه و طراحی؟ - چنان‌چه این مطالعات برای سدهای ساخته شده موجود باید انجام شود. آیا نباید تمایزی بین سدهای قدیمی‌تر (که الزاما با آمار محدودتر و روش‌های تقریبی‌تری طراحی شده و شناخت کم‌تری از کیفیت مصالح و نحوه اجرای آنها وجود دارد) و سدهای جدید قایل شد؟ مواردی نظیر سیلاب طراحی که وابستگی زیادی به کیفیت و طول دوره آماری داشته و سدهای قدیمی‌تر عمدتا در زمان طراحی با این معضل مواجه بوده‌اندء از جمله مواردی است که احتمالا در تبیین ضرورت انجام مطالعات شکست - چنان‌چه این مطالعات باید در مرحله مطالعاتی انجام شود.ء اثرات مطالعات شکست سد بر توجیه اقتنصادی و جزبیات طراحی چگونه خواهد بود؟ در این نشریه علاوه بر مطالعات بند آلف در مورد نحوه برخورد با مساله در چند کشور را نیز بررسی صورت گرفته است. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ جستجو و بررسی سه نمونه مرجع با ستاند) رد موحجود در این زهینه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- جستجو و بررسی سه نمونه مرجع یا استاندارد موجود در این زمینه ۵ ۱-۱- کلیات به‌منظور گردآوری و مدون نمودن تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات شکست سد در کشورهای پیشرو در این زمینه» جستجو و تحقیقات وسیعی در شبکه اینترنت و کتابخانه‌های شرکت‌ها و موسسات مرتبط انجام شد و در نهایت سه مرجع انتخاب و بررسی گردید. در این جستجو از کلمات کلیدی زیر استفاده شد: - ۹11102110 012 ۲13720 - دراه 20 ۸۱۵ - ۳۱۵۵۵ - ده 0۵0 - ,۳۵ 10۵0 - عجانم 10۵0 - ۳۵۳ 1200 0111۳12-0100 - 1۳۲-01 - 5۸۱0010 - 1150010 - 1۳01[ - عام 1000۵ - ع 06110 - )5 در جدول (۱-۱) به برخی از سایت‌هایی که در آنها اطلاعات و رهنمودهایی راجع به شکست سد وجود دارد و در این جستجو از آزها استفاده شده استء اشاره شده است. برخی از کشورهای پیشرو در زمینه سدسازی و مطالعات شکست سد عبارتند از ایالات متحده آمریکاء آفریقای جنوبی» چین.؛ استرالیا و کمیسیون بین‌المللی سدهای بزرگ. از میان این کشورهاء کشور چین دارای منابع آبی بسیار غنی است و در زمینه سدسازی و مطالعات مربوط به آن از باتجربه‌ترین کشورهای دنیا محسوب می‌گردد و استفاده از مراجع و استانداردهای این کشور بسیار مفید به‌نظر می‌رسد. طی جستجو برای دستیابی به مراجع و استانداردهای مطالعات شکست سد این کشورء به اطلاعاتی در مورد چارت اداره کل طرح‌های اجرایی, مسوولیت تنظیم قوانین و دستورالعمل‌های فنی را بر عهده دارد. اما دسترسی به این قوانین و دستورالعمل‌ها از طریق جستجو در اینترنت و کتابخانه‌ها یافت نشد. تنها منابع موجود قابل دسترسی در اینترنت به زبان چینی نوشته شده‌اند و هیچ مرجع قابل دسترسی به زبان انگلیسی یافته نشد. در نهایت استانداردها و رهنمودهای کمیسیون بین‌المللی سدهای بزرگ. ایالات متحده آمریکاء آفریقای جنوبی و نیوزیلند انتخاب شد که در بخش بعد توضیحاتی در مورد هریک از آزها آمده است. -------- صفحهٔ بعد -------- 1 بر ره ] ]3۳ ۸0۲ ۲ع۷۷/۵1) ۷ ۸ [81 ]۲00 (1۲10 ۸ ]۲۳۵ 5۸۳۳۲۷ 1116۲1۵1101۵1 ۵ ۸۱/۳۲۰) 65 61811106116 0۳۵۷1۵12۶ 00۵۵۳۶ 40 4611۷۵۲۷ 0۳0[001 ۰ 200 آز۵ 1۵۲ ‎٩000۲1 6 ]1131500 01165 [ 10۹1۳1۵ 200 (.0 ۷۳۵۲1۵۷/1 (دع[ ۲0۵۱۳۵ ۲۵۱۵۵1۵ ع1۳) 0 ۸00200 (دع ۵۳۳۵2 دعل 320166 33333333 1116161 1136 ۵ 001۵10۲6 سس سس یی 3333333333 33333333333 سس 333333333333 333333333 3333333333 333333333 33333333 33333 یی ل سس 33333333333333 3333333333333 یی سس 33333333333 با با 33333333333333 333333333 سس سس یی با 3333333333 33333333333 یی ؛ گردآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات سکست سدها د رکشسورهای پیسرو در این زمینه ٩۱م‎ 55 1 1۵://۷۷ ۵۰۵0۹۰۵/18 / 62/۷۷/۷۷16 / 44-000 1 ۲۵:// ۰۵۵6660/8 00106/۵15 ۵۳۳1 1 1۵:// ۰۵0۹۰۵ ۵/۵/60 ۵/01۵0 217061۹/0. 0 17 آعع دم محد .2016۵ _کع اه ۳ / ]ها 6 1۳00 00000 ۷۷۰۵6۲0/6۹ //:۲۵ 1 [ ک ‏ هیوست ان رت ره هن ۱۱۱۱۱۱۳/۵ ۳۳۳ (دع۳با0۵دع 1 ۷۷/۵167 ان 1113100 00 06) حصاط هد ۵2/3 ۳۵۱1 / ۵۵۳۰۵۷۰۵0 ۱۵://۳ 1 [11 0215.3 1/۵۵/۹۵۲۷ ععد / 06 1 / ۵۵1100010660 ‎ ۵:// ]1110://۷۷۷۷۷ ۰۵11۲۰۹1۵16.013 ۹/۷/ ۵161/05 ۵ ://۷۷۷ ۰۵1۵001/3] 6 168003 ]1110://۷/۷۷۷۷ ۰۵11821136611138 ۱510.6 / 11 4 ]0 111۳-30۳110۸ ۷۷۵16۰1 - 3/3 1 اک / اعد /0 ۰۵/۷/۲1 ۰۵۵0 ۷۷//: 11 :1۱ 1 _ 2111 01- 7611000011021101 60110 /ح عم نحل / اب 602 دز ۰1100 1۵://۷ 1- ۷۰1010 1110://۷۷۷] ]1110://۷۷۷۷۷ ۰۲۵۱۵۰ 20۷/۲11 ۵/2۵ 1 110:// ۰11۷11۵011 0001/11۵0 ۳۵1661 0/138 ]110://۷/۷۷۷۷ ۰۹۵1۵ .0۳۵/ ۹۵ 11://۵10.01[. 00۷: 2080/04212.1117[ ]1110://۷۷۷۷۷ ۰۷/۵۲1۷۷۵16. /11 ]110://۷۷۷۷۷ ۰۵۷/۵۲۰۵0۷ ۰7۵/06۲20[1 1.5 ]1110://۷۷۷۷۷ ۰۵10010 .0۳82 ۰21/111067۰1 11 [ ۱۳۱ ]110://۷۷۷۷۷ ۰۲۵۳۵0۷/۵6 ۲۵[.45 ]110://۷۷۷ ۰۵۲۱۱ ۵۰0۲۵۶/ 0 [ را .76 283 8۹5/00511 00511 /۹ ۰۷۵۳۵۰0/۵۵ ۵://۷۷ 1 ]1110://۷۷۷/ ۰۷/۵۵۰۵۲1۱۷ ۰1۱ ۱1/[] [1/0۵1 ۵10/۷۷ ]-0121.13 111 1 ۵://۷۷۷۷ ۰۵۳۹۱۵16۰۷۷۱۰ ۹/۵۲ ۵/۷ ۵1۵/۷۷ ۱/۹۲/۹۱۵۲ اراک ۰11 ۳20 / 1/0۳ ۵ 130/۳ زا۷۵۵۵ /۹ ۰۹۳۰۵0۹/۵ ۷ ۵://۷ ۱ 1 52161/053 ۱13/012 [۵۵ ۹/۷۵۵۲ ۵/ ۰۹۲۳۰۵0۵۷ 1۵://۷ ]10://۷۷۷۷ ۰۵۵۷۰۷۷۵۵20۷ /۳۱110۵/9 2556.13 1173| ]1110://۷/۷۷۷۷ 1۳۰۵11۳۰۹1۵16۰13. ۹/ 2111.11 117([ ۵۵/۳۹۱۹۱۱۱ هرم تا نان تا ۵۵/۳۱۱۹۱۱۱ هر انا ته کاج یک تعریف تک ار 8 در ی یرنه ان هت نان ره ۱۱۱۱۱۹۳/۵۵ ]110://۷۷۷۷۷ ۵۲۰۹1۵16۰116۰ ۹/00۵/0 215261 .13117([ را نکن ان مخت انا تا نت اه 1۹۱ 03 .15250273۹۵ 5/0ع۹11/ 0171 ۰۲13۱۹۰۲1۹۲۵311۷ 110://۷۷۷۷۷ ]۵۵۲/۱۵011۵ / هک 1 / که ۳۵۵ معا ۷۷ / که ۳۵ /ک ون عاهاد ۰۵6 ۵://۷۳ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- گرد آوری و مدون نمودن استاندار دهای بر رسی شده -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرداوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی شسده ۹ ۱-۳۲ مقدمه در این فصل به بررسی و معرفی استانداردهای منتخب می‌پردازیم» در معرفی این استانداردها تلاش شده تا چارچوب ساختاری هریک از آنها به انضمام خلاصه‌ای از هریک از زیرعنوان‌های معرفی شدهء ارائه گردد. ۳-۳ رهنمود کمیسیون بین‌المللی سدهای بزرگ - تحلیل خطر سیل ناشی از شکست سد ۱-۳-۲ کلیات در این رهنمود ابتدا کلیاتی درخصوص دلایل کلی ضرورت انجام تحلیل خطر شکست سد و نیازهای مرتبط با آن به همراه واژه‌نامه گسترده‌ای از عبارات مورد استفاده در این رهنمود ارائه گردیده است. سپس متدولوژی تحلیل خطر سیل شکست سد مورد بررسی قرار گرفته و به‌دنبال آن مکانیزم شکست سد ارائه گردیده است. در ادامهء مدل‌سازی ریاضی یک‌بعدی امواج شکست سد و جنبه‌های کاربردی آن مورد بررسی قرار گرفته است. موضوعات اصلی ارائه شده در آنالیز خطر شکست سد در این رهنمود عبارتند از: - ایمنی سد - دستورالعمل عملیات اضطراری! - دستورالعمل عملیات نجات" - ارزیابی ریسک شکست سد - تدوین قانون و سایر کاربردهای مدل‌های سیل شکست سد. اولویت این موضوعات. از کشوری به کشور دیگر و از موسسه‌ای به موسسه دیگر متفاوت است. اما تمام این موضوعات باید به ۲-۲-۲ ایمنی سد در طرح, ساخت و بهره‌برداری از سدهاء نیازهای ایمنی باید در نظر گرفته شوند. این نیازها ممکن است مسوولیت‌های تخصصی یا قانونی باشند. هزینه‌های نیازهای ایمنی روی آمکان‌پذیری پروژه تاثیر می‌گذارند و معمولا نیازها با توجه به پتانسیل خطر تحمیل شده به‌وسیله شکست سد تعریف می‌گردند. از آنالیز شکست سد می‌توان برای تعیین طبقه‌بندی خطر و نیازهای ایمنی سد استفاده 8 ۸۵110۱ ۱-111۵۳۵۵۵ 8 ۸0110 ۵۵ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ بررسی؛ گرداوری و ارزیابی فغی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات تُسکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه ۳-۲-۲- طبقه‌بندی خطر «خطر سیل» عبارت است از پتانسیل خسارت جانی و مالی پایین‌دست سد ناشی از جریان سیل, مواد شناور یا رسوب رها شده از - انتخاب سطح فعالیت‌ها (دستور کار) - اولویت تصمیم‌گیری - زمان‌بندی فعالیت‌ها - تنظیم و تهیه استانداردهای طراحی 9 آنالیز ریسک ۴-۲-۲ نقشه آب‌گرفتگی نقشه‌های آب‌گرفتگی نمایش دهنده رقوم سیل‌های طبیعی با دوره بازگشت‌های مشخص (در اکثر موارد تا حداکثر سیل محتمل) و خطوط تراز سیل‌های شکست سد در اثر شکست روز آفتابی" یا شکست در شرایط سیلابی هستند. اگر احتمال سیل گرفتگی منطقه‌ای در طول زمان تغییر کند.ء نقشه‌های سیل گرفتگی باید به‌طور منظم به‌روز شوند. ۵-۳-۳- دستورالعمل برای اقدام‌های لازم در سرایط اضطراری دستورالعمل‌های اضطراری عملیاتی و اجرایی معمولا به‌وسیله سازمان‌های دولتی سازماندهی و هدایت می‌شوند. بدیهی است که ارگان مسوول بهره‌برداری و نگهداری از سد باید اطلاعات و خدماتی را برای این سازمان‌ها به‌منظور برنامه‌ریزی و انجام تمام عملیات ممکن جهت جلوگیری از اثر حادثه شکست سد یا به حداقل رساندن آن فراهم کند. به‌منظور شبیه‌سازی و ارزیابی زمان‌بندی این عملیات می‌توان از یک مدل عددی شکست سد استفاده کرد. در تمامی شرایط اضطراری مهم‌ترین عامل زمان‌بندی صحیح است. ۶-۲-۲ دستورالعمل عملیات نجات جلوگیری از خسارت جانی و مالی ناشی از سیل طبیعی و غیرطبیعی مهم‌ترین دلیل توسعه سیستم‌ها و روش‌ها جهت دستیابی به استاندارد با ایمنی بالا می‌توان به چهار بخش آمادگی, پیشگیری, واکنش و جبران تقسیم نمود. تحلیل سیل شکست سد باید شامل (۳۸/1۲۰) ۳100۵0 ۱/121۵ ۳۲۵۵۱۵ -1 ۵(۷ل 5۳۷ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گردآوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی تسده )۱ ۷-۲-۲ ارزیابی ریسک شکست سد ریسک همواره بخشی از زندگی انسان بوده و مهندسان با ریسک خو گرفته‌اند. ولی در مورد موضوعات بسیار پیچیده مانند پروژه‌های بزرگ و خطرات بالقوه زیاد در پایین‌دست سد.ء ریسک بسیار پیچیده شده و معمولا در این موارد سطح قابل قبول ریسک به‌وسیله استانداردها و مقررات قانونی تعیین می‌شود. یک مدل ریاضی آرزیابی ریسک در صورت استفاده صحیح می‌تواند به آبزار تصمیم‌گیری تبدیل شود و اطلاعات معقول‌تری نسبت به قضاوت‌های مهندسی شخصی به‌دست دهد. افزایش دقت تحلیل شکست سد.ء دقت تحلیل ریسک را افزایش می‌دهد. ۸-۲-۲- تدوین قانون اگر در کشوری انجام مطالعات شکست سد به‌صورت یک قانون تصویب شده باشد تحلیل سیل ناشی از شکست سد به‌طور معمول برای سدهای با ریسک بالا انجام می‌شود. معمولاً قانون نیازهای تکنیکی تحلیل سیل شکست سد را تعیین نمی‌کند. عملکردهای مقتضی عموماً به‌وسیله استانداردهای تکنیکی یا رهنمودهای منتشر شده به‌وسیله سازمان‌های تخصصی یا مقامات ۹-۲-۲- سایر کاربردهای مدل‌های سیل ناشی از شکست سد مدل‌های شکست سدء شکل خاصی از مدل‌های کلی روندیابی سیل هستند که دارای قابلیت شبیه‌سازی شرایط جریان غیردائمی می‌باشند. مدل‌های شکست سد کاربردهای بسیار زیادی دارندء به خصوص هنگامی که در تهیه مدل, پتانسیل استفاده گسترده‌تر از آن نیز در نظر گرفته شود. آمروزه با رایج شدن روندیابی دینامیک سیل می‌توان مولفه‌های دینامیک جریان را نیز به مدل وارد نمود. مدل‌سازی هیدرولوژیکی سیل طراحی,» مدل‌سازی پیش‌بینی زمان واقعی سیلء مدل‌سازی کیفی آبء مطالعات زیست‌محیطی, مهندسی یخ» مطالعات انتقال رسوب, برنامه‌ریزی کارهای حفاظت سیلاب و بررسی عملکرد کوتاه مدت طرح‌های برقابی از جمله موارد کاربردی این مدل‌ها در پروژه‌های مدل‌سازی هیدرولیک رودخانه می‌باشند. ۱۰-۳-۲- متدولوژی تحلیل خطر سیل ناشی از شکست سد تحلیل خطر سیل شکست سد در این رهنمود به چهار گام اصلی تقسیم شده است: - گام یکم: تعریف و شبیه‌سازی حادثه شکست سد به‌منظور دستیابی و تهیه هیدروگراف سیلاب شکست سد که در برخی موارد ممکن است با استفاده از مدل‌های فیزیکی نیز آنجام پذیرد. در مواردی که شبیه‌سازی سیل شکست سد فقط آثرات جزیی را در مناطق پایین‌دست پیش‌بینی می‌کند. از نتایج این گام می‌توان برای طبقه‌بندی ریسک سد استفاده کرد و ادامه تحلیل در چنین مواردی غیرمفید به‌نظر می‌رسد. - گام دوم: روندیابی سیل یا مدل‌سازی انتشار موج شکست سد به پایین‌دست که با مدل‌سازی فیزیکی یا عددی (ریاضی) امکان‌پذیر می‌باشد که البته امروزه مدل‌سازی عددی رایج‌تر است. در این گام نتایج گام اول» یعنی هیدروگراف‌های ۱-108 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ بررسی؛ گردآوری و ارزیابی فمی تجارب کاربردی واجرایی مطالعات سکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه شکست سد به‌دست آمده در مرحله قبل, به‌عنوان شرایط مرزی بالادست در نظر گرفته می‌شوند. نقشه‌های سیل گرفتگی و آرزیابی‌های خطر سیل براساس نتایج این مرحله قابل تهیه و انجام هستند. - گام سوم: در این مرحله نقشه‌های آب گرفتگی, ارزیابی‌های خطر سیل و دستورالعمل عملیات نجات با استفاده از نتایج تحلیل سیل شکست سد و اطلاعات مربوط به سازه‌هاء اموال و جمعیت تحت خطر در منطقه‌ای که در اثر شکست سد مستغرق می‌گرددء تهیه می‌شود. - گام چهارم: سه گام قبلی با شبیه‌سازی حوادث شکست سد متفاوت و سیل‌های حاصل از آنها و نیز اثرات حاصل شامل آن حادثه تعیین و با دیگر ریسک‌ها مانند وقوع سیلء ضعف‌های کیفی سازه‌ای و حوادث ناشی از نحوه بهره‌برداری در سدها یا سازه‌های هیدرولیکی ترکیب می‌شود. از ارزیابی کلی ریسک یک سری حوادث. می‌توان جهت تصمیم‌گیری استفاده نمود. ۱۱-۲-۲۳ مکانیزم شکست سد شکست سدهایی که تا به‌حال رخ داده‌اند به ما هشدار می‌دهند که باید با پدیده‌های شکست سد زندگی کنیم. مشاهدات و تحلیل دقیق آنها به چندین دلیل اهمیت دارد: - با بازسازی حوادث می‌توان به دلایل آنها پی برده و مقیاس سنجش مفیدی برای رسیدن به ایمنی و جلوگیری از حوادث یا کاهش شدت اثرات آنها ارائه داد. - با درک دینامیک شکست و عوامل محدود کننده می‌توان مدل قابل اعتمادی از تشکیل و توسعه شکست سد ساخته و اطلاعات پایه مهمی را از تحلیل خطر شکست سد به‌دست آورد. برای واسنجی مدل و ارزیابی نتایج, اطلاعات حوادث قبلی مورد نیاز است. - تحقیق و بازسازی جزیی یا شبیه‌سازی واقعه باید شامل اطلاعاتی در مورد دینامیک واقعه و ریسک‌های وقوع باشد. این مساله در فراهم نمودن سرویس‌های تخلیه اهمیت دارد. درحال حاضر اطلاعات کمی از پدیده‌های مشاهده شده شکست سد (خود شکست یا انتشار موج سیل حاصل و اثرات آن) در دسترس است. برخی از این اطلاعات در بولتن 99 100110 جمع‌آوری و تحلیل شده‌اند. رایج‌ترین اطلاعات شکست سد.ء هندسه‌ی نهایی شکاف. اطلاعات حجم مخزن و جریان ورودی به مخزن می‌باشند. در مناطق سیل‌گیر پایین‌دست. اطلاعات رقوم حداکثر سیل و زمان رسیدن موج سیل به نقاط مشخص و مهم و سرعت جریان سیلابی رایج‌ترین مشاهدات هستند. در مورد سدهای کوتاه و عاملی که بیش از هر چیز دقت مدل‌سازی شکست سد را محدود می‌کندء فقدان اطلاعات در این مورد است که «سدها چرا و چطور شکسته‌اند؟» و «چرا بعضی وقایع باعث شکست سد می‌شوند و بعضی نمی‌شوند؟» دلایل شکست سد عمدتا عبارتند از: - شکست سازه‌ای (رگاب یا ترک خوردن سدهای خاکی,» لغزش یا واژگونی سدهای بتنی) - روگذری (سرریز کوچک. اشتباه در بهره‌برداری» لغزش زمین به داخل مخزن) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرداوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی تسده ۳ - خرابکاری و کارشکنی عمدی پارامترهای اصلی در فرآیند شکست سد عبارتند از: - زمان تکمیل شکست - سرعت خرابی بخش‌های سازه‌ای سد این پارامترها به موارد زیر بستگی دارند: نوع سد - فرسایش‌پذیری تکیه‌گاه‌ها در حالت روگذری - حجم جریان خروجی (حجم مخزن + حجم سیل) - دینامیک جریان در مخزن در این بخش از رهنمود به تحلیل‌هایی از آمار شکست سدهای مشاهده شده نیز اشاره گردیده است که در اینجا از ذکر آنیا صرف‌نظر می‌کنیم. ۱۲۳۲-۲-۲ مدل‌سازی فیزیکی پدیده شکست سد مدل‌سازی فیزیکی با مدل‌سازی انتشار موج سیل و فرض آنی بودن شکست آغاز گردید. شکست آنی سدها اغلب در مورد استفاده می‌شود. روش‌های مختلف مدل‌سازی فیزیکی مورد استفاده برای تحلیل شکست سد عبارتند از: - مدل شکست سد در مقیاس آزمایشگاهی - آزمایش‌های صحرایی بزرگ مقیاس - آزمایش‌های آزمایشگاهی و صحرایی سرریز شسته شونده - آزمایش‌های مقاومت روگذری انواع سد به لحاظ شکل و مصالح آن - آزمایش‌های رگاب در سدهای خاکی جریان عبوری از شکاف. عمدتا به‌وسیله نیروهای ثقل و اینرسی هدایت می‌شود و معمولا از سایر نیروها صرف‌نظر می‌گردد. بنابراین نسبت‌های بین مدل فیزیکی و نمونه اصلی تابعی از عدد فرود هستند. علیرغم نیاز آشکار به مطالعات مدل‌های فیزیکی در مورد شکست سد. به‌دلیل عدم قطعیت‌های بسیارء تحقیقات کمی در این زمینه انجام و منتشر شده است. اکثر مطالعات مدل‌های فیزیکی در مقیاس‌های کوچک انجام شده‌اند و این موضوع کاربرد نتایج را نامطمئن می‌سازد. تست‌های بزرگ مقیاس برای تکمیل تست‌های آزمایشگاهی و تعیین اثر مقیاس‌های مختلف روی دقت مطالعات مورد نیاز است. تحقیقات بر روی مدل‌های بزرگ مقیاس شکست سد بسیار نادرند و شامل نتایج تعدادی شکست سدهای موقت (فرازبند و نشیب‌بند) یا سدهای قدیمی که به‌طور پراکنده‌ای مستند شده‌اند.ء می‌باشد. مراجع موجود فقط شکست سدهای دست‌ساز را دربر می‌گیرند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱۴ بررسی؛ گرداوری و ارزیابی فغی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات تُسکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه در تهیه یک مدل عددی شکست به نتایج آزمایش‌های مدل شکست سد با مقیاس آزمایشگاهی تست‌های صحرایی در خاکریزهای سرریز شسته شونده" و مشاهدات شکست سدهای پیشین نیاز می‌باشد. نمونه‌هایی از مدل‌های انجام شده و مراجع آنما در این رهنمود ارائه شده است. ۱۳-۳۲-۲۳ فرضیات پیشنهادی و روش‌های محاسبه برای شبیه‌سازی شسکست خرابی یک سد اساسا به مشخصه‌های سازه‌ای آن بستگی دارد. سدهای بتنی می‌توانند در برابر روگذری‌های قابل توجهی انواع اصلی شکست در سدهای خاکی از دید محل شروع شکست عبارتند از: - شکست پی" (فرسایش داخلی) - شکست رگاب" (فرسایش داخلی بدنه سد) - شکست روگذری (که در آن فاز اولیه شکست روی شیب پایین‌دست سد اتفاق می‌افتد) - شکاف اولیه که در اثر بی‌توجهی و خرابکاری عمدی یا عملیات جنگی ایجاد می‌شود. در ادامه ۵ نوع مدل ریاضی شکست سد معرفی می‌شوند که در همه آنها سطح آب مخزن براساس روش روندیابی مخزن محاسبه می‌شود. تنها تفاوت آنها در روش محاسبه نرخ گسترش شکاف می‌باشد. ۱۳۴۳-۲-۲ فرمول‌های تخمین بده حداکثر شکست یک سد خاکی پیجیده‌تر از آن است که با فرمول‌های ساده ریاضی به درستی ارزیابی شود. بنابراین هدف فرمول‌های ارائه شده در این بخش تنها دسترسی به محدوده‌ای از مقادیر بده حداکثر قابل انتظار و زمان رسیدن به این بده در شکست سدهای خاکی می‌باشد. استفاده از این مدل‌ها به هیچ‌وجه نباید صاحبنظران را از به‌کارگیری روش‌های دقیق‌تر و قابل اعتمادتر باز دارد. ۱۵-۲-۲- مدل‌سازی ریاضی یک‌بعدی امواج شکست سد تاریخچه فرمول‌بندی ریاضی هیدرولیک کانال‌های باز یک بعدی غیردائمی به زمان سنت - ونان (۱۸۷۱) باز می‌گردد. اگرچه به‌جز مواردی خاص هیچ راه‌حل منسجمی برای معادلات دیفرانسیل جزیی وجود ندارد.ء اما تخمین‌های متعددی از نحوه انتشار موج سیل تهیه و ارائه شده است. مساله پیش‌بینی موج سیل حاصل از شکست سد به عنوان پدیده‌ای غیردائمی و سریعء بسیاری از دانشمندان را به‌جستجو برای یافتن راه‌حل‌هایی برای تحلیل نحوه ایجاد شکاف و انتشار موج سیل واداشته است. به‌دلیل عدم امکان حل دقیق معادلات کامل سنت - ونان برای مجاری نامنظم رودخانه‌های طبیعی و عملی نبودن انجام دستی محاسبات عددی, ساده‌سازی‌های مختلفی برای حل این معادلات انجام شده است. در این بخش از این رهنمود ضمن ارائه معادلات پایه سنت - ونان (پیوستگی و مومنتوم)» روش‌های حل این معادلات بررسی شده است. یکی از روش‌های حل این معادلات روش حل تحلیلی 8 ۳۵۹۵ -| 6 ۳0۵۵۵110 -2 6 ع ۳101۲ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گردآوری و مدون نمودن اسنانداردهای بررسی تسده ۵ که به برخی از بهترین و شناخته‌شده‌ترین این روش‌ها در این رهنمود اشاره شده است. روش دیگرء روش حل عددی معادلات است که آنها را می‌توان بر طبق روش حل به‌صورت زیر دسته‌بندی کرد: . سا ۲ - روش‌های مستقیم - مدل‌های یک‌بعدی (شبه دوبعدی)" سد ممکن است تا مسافت‌های طولانی پیشروی کند.ء مدل‌سازی عددی مناسب‌تر به‌نظر می‌رسد. ۱۶-۲-۲- جنبه‌های عملی محاسبات موج ناشی از شکست سد بیش از صد سال است که روندیابی سیل شکست سد به صورت یک علم شناخته شده و به صورت عملی مورد استفاده قرار گرفته است. وجود پیجیدگی‌های کانال‌ها و سیستم‌های طبیعی و محدودیت تکنیک‌های در دسترس» ساده‌سازی‌های اساسی را در مدل‌سازی این فرآیند» اجتناب‌ناپذیر نموده است. در این راستاء تحول عظیم در گسترش کامپیوتر در دهه ۶۰ روش‌های عددی دقیقی را که هم‌اکنون حاضر و قابل استفاده‌اندء ایجاد کرده است. به‌علت وجود عدم اطمینان‌های فراوان در فرآیند شکست سد.ء حتی در پیشرفته‌ترین مدل‌های عددی» جهت توصیف فرآیندهایی نظیر فرسایش, انتقال رسوب» فرسایش کناره‌هاء جدایی و انتقال گیاهان, مشکلات یخ در مناطق سردسیر و مقاومت جریان (افت‌های اصطکاکی و افت‌های موضعی) نیاز به در نظر گرفتن فرضیات تجربی می‌باشد. محتمل‌ترین حد پایین و حد بالای رقوم آب. بده» سرعت جریان و طول مدت حادثه, تنها با تحلیل حساسیت جامع و هر پروژه مدل‌سازی با یک مدل اولیه که هندسه و مسیرهای فرضی جریان را به شکل ساده شده‌ای توصیف می‌کند شروع می‌شود. در این مدل اولیه» حداقل تعداد مقاطع عرضی به‌همراه مهم‌ترین سازه‌های آبی در نظر گرفته می‌شوند. هدف این مدل, شناخت اولیه مشکلات عمده و مهم به‌منظور پیدا کردن مناطقی است که در آنها مدل‌سازی دقیق‌تر مورد نیاز می‌باشد. در مرحله بعد, مدل اولیه جهت نمایش مسیرهای اصلی جریان و مناطق اصلی ذخیره سیل " تصحیح می‌شود. از این مدل ساده دوم می‌توان برای آنالیز حساسیت شکست سد استفاده کرد. بعد از به‌دست آوردن نتایج آنالیز حساسیت شکست سد. دقت و نیاز توسعه‌های محلی در ساختار مدل دوم ارزیابی می‌گردد. سپس مدل سومی با انعطاف‌پذیری و امکانات بیش‌تر تهیه می‌شود. رایج‌ترین روش توصیف هندسه مدل, تعیین مقطع عرضی - فاصله می‌باشد. انواع روش‌های ورود اطلاعات هندسی به مدل در این رهنمود تشریح شده است. تعیین زبری سطوح جریان به‌عنوان عامل تولید مقاومت اصطکاکی و محاسبه سایر افت‌ها از دیگر ۱- 311000 0] ۵ 2- 11۳01105 (د[ع 110 ۵-116۹101۵ احد0) داع۵ 1۳۵۲ 6۹100۵ 01-ع 0 -3 4۵ 86 ۳1000-510۲3 -4 -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ بررسی» گردآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات سکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه جهت معرفی زبری کانال, معمولا از ضریب اصطکاکی کلی «1» یا ضریب زبری مانینگ «۱» استفاده می‌شود. سایر ضرایب زبری مثل ضریب شزی «0» در مدل‌سازی دینامیکی رودخانه کم‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرند. اکثر مدل‌های موج سیل شکست سدء برای محاسبه جریان از فرمول مانینگ استفاده می‌کنند و از تغییرات زبری با تغییر عمق, صرف‌نظر می‌کنند. مقادیر حداکنر اآفت موضعی, در محل تنگ شدگی‌ها یا بازشدگی‌های کانال اتفاق می‌افتند. در روندیابی کانال‌های باز در رودهای بزرگ» تنگ شدگی‌ها و بازشدگی‌های کانال اهمیت چندانی ندارند. درحالی که در رودهای کوچک یا در مورد سیل گرفتگی شکست سدء افت‌های محلی با افت‌های اصطکاکی هم‌ارز هستند. این افت‌ها همچنین در محل اتصالات یک شبکه کانال اتفاق می‌افتند. در این حالت نوع و زاویه اتصال بر روی این افت اثر خواهد داشت. ۱-۱۶-۲-۲- شرایط مرزی مدل مرزهای یک مدل به‌عنوان سطح تماس جریان مدل شده با محیط خارج آن محسوب می‌شوند. تمام مرزها روی فرآیند جریان تاثیر می‌گذارند و تعریف غیردقیق آنها می‌تواند تاثیر زیادی در کاهش دقت پیچیده‌ترین و پیشرفته‌ترین مدل‌ها داشته باشد. درستی شرایط مرزی انتخاب شده با تحلیل حساسیت آرزیابی می‌شود. شرایط مرزی به‌کار برده شده می‌تواند از نوع شرایط مرزی ثابت یا متحرک باشد. در شرایط مرزی ثابت, تمام مرزها تا انتهای محاسبات مدل ثابت باقی می‌مانند. درحالی که در شرایط مرزی متحرک, بعضی از شرایط مرزی با رخ دادن مقادیر بحرانی مشخصی از پروسه‌ی جریان مدل شده (رقوم بده» سرعت جریان, ...) تغییر می کنند. در این قسمت توصیف کاملی از شرایط مرزی مدل, شامل شرایط بالادست و پایین‌دست. مرزهای درونی» جریان‌های ورودی و خروجی فرعی و تلفات ناشی از نفوذ آرائه شده است. ۲-۱۶-۲۲ شرایط اولیه شرایط اولیه تحلیل, شامل تعیین مقدار جریان و رقوم در کل منطقه و اطلاعات محلی قابل استفاده در شرایط مرزی درونی می‌باشد. معمولا فرض می‌شود که شروع جریان از حالت دائمی باشد. شرایط اولیه باید به‌صورت زیر مشخص شوند: - بده و رقوم آب در تمام سلول‌های محاسباتی مدل (منظور از سلول‌هاء نقاط گوشه‌ای یک شبکه محاسباتی است) - شرایط اولیه مرزهای درونی مدل (بازشدگی دریچه» جریان توربین» نشت فرض شده از سد و ...) مدل کردن لایه یخ باشد. شرایط اولیه در مرزها به پیچیدگی مدل و شرایط جریان در مرزها (جریان زیر بحرانی یا فوق بحرانی) بستگی دارد. شرایط مرزی اولیه معمولا به‌عنوان اولین مقدار یک سری زمانی با یک رابطه تابمی مثل رابطه بده - اشل جریان دائمی در کانال, جریان بحرانی یا بده انتقال رسوب تعریف می‌شوند. تعریف صحیح شرایط اولیه در مرزهای مدل در پایداری محاسباتی شبیه‌سازی مدل اهمیت دارد. شرایط اولیه در یک سلول محاسباتی شامل تعریف جریان» رقوم و سایر عوامل در زمان شروع محاسبات در تمام نقاط محاسباتی مدل -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرداوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی تسده ۷ ۲-۱۶-۲-۲- آزمایش, واسنجی و تحلیل حساسیت مدل به‌دلیل محدودیت‌های موجود در تعیین اندازه گام‌های زمانی مورد نیاز برای پایداری عددی مدل‌های صریح » به‌جای آنها از مدل‌های ضمنی ۲ استفاده می‌شود. هر کاربر مدل‌های عددی, مشکلات ناپایداری را در طول تهیه و استفاده از مدل تحجربه کرده است. اکثر بسته‌های نرم‌افزاری فرآیندهای اتوماتیکی برای از بین بردن شرایط ناپایداری دارندء مثل کاهش اتوماتیک گام‌های زمانی یا درون‌یابی مقاطع عرضی برای کاهش گام‌های مکانی. مدل بعد از راه‌اندازی باید کالیبره شود. اگر هیچ اطلاعات مشاهداتی سیل در دسترس نباشد.ء برای آرزیابی حساسیت نتایج نسبت به تغییر عوامل فرض شده» از تحلیل حساسیت استفاده می‌شود. ۱۷-۲-۲- رایج ترین نتایج آنالیز سیلاب ناشی از شکست سد نتایحی که از تحلیل مدل برداشت می‌شود. بسته به هدف انجام تحلیل متفاوت هستند. همان گونه که اشاره شدء موضوعات اصلی اضطراری» دستورالعمل نجات» ارزیابی ریسک شکست سد و سایر کاربردهای مدل‌های شکست سد. نتایج آرائه شده باید واضح و روشن بوده و در ساختاری ساده تهیه و در نهایت توصیف شوند. ارائه نتایج تحلیل خطر شکست سد باید شامل خروجی نهایی از سیل‌های شکست سد انتخابی و اطلاعات پایه استفاده شده در تحلیل باشد. توضیحات تکنیکی نتایج باید به‌وضوح مشخص کنند که چه اطلاعاتی در مدل مورد استفاده قرار گرفته‌اند و این اطلاعات کجا ذخیره شده‌اند. در این قسمت از رهنمودء به فهرست موضوعات و بخش‌های مهمی که باید در گزارش تکنیکی تحلیل خطر شکست سد ذکر شوند.ء اشاره شده است. ۱۸-۲-۲- آنالیز حساسیت شکست سد شکست سد. آنالیز حساسیت عوامل اصلی موثر بر روی این فرآیند است. عوامل زیر باید در تحلیل حساسیت شکست سد مشخص شوند: - رقوم نهایی کف شکاف سد - عرض نهایی کف شکاف سد - رقوم مخزن در شروع شکست - نوع شکست (ایجاد رگاب در بدنه سد یا پی» فرسایش سطحی, بهره‌برداری غلط یا خرابکاری عمدی) - جریان حداکثر - رقوم حداکثر پایین‌دست د[ع۵ ۳ 011011[ -۱ 5[ع00 1111011 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ بررسی» گردآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات سکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه ۱۹-۲-۲- روندیابی سیل در دره پایین‌دست سد با این که تصور می‌شود که مقدار بده‌ها مهم‌ترین نتایج باشند اما خطرات سیل عمدتا در اثر آب‌گرفتگی جزیی یا کامل به‌وسیله سیل و در اثر مواد شناور (گل و لای یا یخ) حمل شده به‌وسیله سرعت بالای سیل به‌وجود می‌آیند. اگر تمرکز رسوب زیاد باشد. انتقال رسوب و حرکت آن در مناطق دارای سرعت‌های پایین» مشکلاتی را ایجاد خواهد کرد. مهم‌ترین نتایج هر شبیه‌سازی روندیابی سیل در این رهنمود آمده است. ۳۰-۲۲ نتایج روندیابی سیل با توجه خاص به ارزیابی خطر سیل مورد استفاده مسوولین تخلیه سد ارزیابی خطر سیل و تهیه دستورالعمل عملیاتی تخلیه سد در مورد مناطق پیچیده شهری به اطلاعات وسیعی که معمولا" به شکل جدول و یا روی نقشه‌ها تهیه شده است نیاز دارد. خروجی به‌صورت جدول‌هایی که زمان» بده» سرعت جریان» رقوم سطح آب و عمق را مشخص می‌کنند ارائه می‌شود. ۲۱-۲-۲- کاربرد نقشه‌ها برای نمایش پوشش سیل, نتایج روندیابی سیل و ارزیابی ریسک (تهیه نقشه آب گرفتگی) و استفاده‌های دیگر از نقشه‌ها نقشه‌های مورد استفاده برای ارائه نتایج می‌تواند به شکل کلی باشد. در این صورت مقیاس اهمیت زیادی نداردء زیرا این نقشه‌ها نقشه‌های آب‌گرفتگی باید شامل اطلاعات خاصی نظیر این موارد باشند: - خطوط تراز دره - موقعیت مقاطع عرضی - نام و شماره مقاطع عرضی - اطلاعات موج سیل ورودی - زمان رسیدن به رقوم حداکثر - سرعت‌های جریان و ... ۳۳-۲-۳۲ مدل‌های ریاضی دوبعدی امواج شکست سد مدل‌های یک‌بعدی در صورتی برای شبیه‌سازی انتشار سیل مناسب هستند که منطقه مورد نظر یک دره طویل و عمیق باشد. ولی در مواردی که تعریف یک محور غالب برای دره امکان‌پذیر نیست و سرعت آب را در مقاطع عرضی دره نمی‌توان یکنواخت فرض کرد.ء مدل‌های یک‌بعدی قابل استفاده نیستند. این موارد معمولا در دره‌های بسیار عریض و مسطح اتفاق می‌افند که در آنزما مناطق شهری یا سازه‌ها و تاسیساتی مثل پل‌هاء جاده‌های متقاطع و خاکریزهای جاده‌ها یا خط آهن‌ها وجود دارند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گردآوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی شسده اه مدل‌های دوبعدی به‌عنوان وسیله‌ای ضروری برای تصحبح نتایج به‌دست آمده از مدل‌های انتشار یک‌بعدی استخراج گردیده‌اند. معادلات کلی کنترل کننده انتشار یک موج سیل دوبعدی» معادلات آب‌های کم‌عمق" نامیده می‌شوند. ۱-۲۲-۲-۲- مدل‌های دوبعدی براساس معادلات کامل مثال‌های زیادی از حل‌های معادلات کامل آب‌های کم‌عمق تهیه و منتشر شده است که در آنها از هر دو روش تفاضل‌های محدود" و المان‌های محدود" استفاده شده است. اکثر این روش‌ها برای شبیه‌سازی جریان روی سطوح منظم و با اعداد فرود به اندازه ۲-۲۲-۲۲ مدل‌های دوبعدی ساده شده معادلات پایه را می‌توان با حذف ترم‌های درونی ساده کرد. این تقریب تنها در صورتی مجاز است که عدد فرود بسیار کوچک‌تر از یک باشد. این حالت وقتی اتفاق می‌افتد که منطقه تحت مطالعه» شیب نسبتا ملایمی داشته باشد. اولین مدل‌های ساده شده که مدل‌های نیمه‌دوبعدی نامیده می‌شوند.ء براساس سلول‌های متغیر متصل به هم استوارند. مدل اولیه فرض می‌کند که سیل‌گرفتگی کاملا به آرامی اتفاق می‌افتد. بنابراین می‌توانیم از ترم‌های درونی صرف‌نظر کنیم. درنتیجه سرعت تبادل جریان بین سلول‌ها از طریق یک رابطه تابعی مناسب به اختلاف رقوم سطح آب بین آنها بستگی دارد. ۳۳-۲-۳۲ رفتارهای خاص هیدورولیکی و مناطق شهری سازه باید تا حد امکان دقیق و صحیح باشد. یک الگوریتم مناسب باید قادر به توصیف انواع مختلف جریان» مثل جریان تحت فشارء جریان سرریزء جریان آزاده جریان مستغرق یا جریان با انواع مختلف بازشدگی باشد. به بیان دیگرء سازه‌های موجود در مسیر سیلاب ۲۴-۲-۲- سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور ابزار پشتیبانی مناسب در مدل‌سازی دوبعدی اجرای یک مدل دوبعدی موج سیل معمولا به اطلاعاتی در مورد توپوگرافی منطقه مورد مطالعه, شرایط اولیه رقوم سطح آبء سیر تکاملی شرایط مرزی و تعدادی از پارامترهای منطقه, بسته به حل ریاضی قابل قبول نیاز دارد. این حجم عظیم اطلاعات نیاز به یک استراتژی مدیریت کارآمد دارد که مراحل ذخیره‌سازی را بهینه کند. استراتژی‌ها را به روز کند و بین اطلاعات ورودی و مدل ریاضی فصل مشترکی ایجاد نماید. به منظور فرآیند واسنجی مدلء استفاده از رقوم‌های سطح آب ثبت شده سیل‌های پیشین ضروری است. برای داشتن مدیریتی |- 5۳۵110۳ ۷۷۵1۴ 5 2- ۳۱۵1۱۵ 111۳۳6۵6 40 3- ۳11۱6 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ بررسی» گرداوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات ُسکست سدها د رکشسورهای بیشرو در این زمینه سیستم می‌تواند اطلاعات سازه‌های محلی مثل پل‌هاء کانال‌ها یا خاکریزها را که معمولا برای شبیه‌سازی جریان آب ضروری‌اند عبارت سنجش از دور به معنی جمع‌آوری اطلاعات در مورد اشیاء به‌وسیله‌ی ابزاری که در فاصله زیاد از آنها قرار داد و با خود آنها در تماس نیست. می‌باشد. حس‌گرهای سنجش از دور که روی ماهواره‌ها و هواپیماها نصب می‌شوند و می‌توانند از فواصل مختلف عمل کنند. برای جمع‌آوری اطلاعات زمینی مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این رهنمود. سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور به‌عنوان ابزارهای پشتیبانی ارزشمندی در تهیه مدل‌های دوبعدی به‌طور مختصر تشریح شده‌اند. ۳۵-۲-۲۳ مدل‌سازی فیزیکی امواج شکست سد می‌افتد و انتقال‌های مهمی بین انرژی‌های جنبشی و پتانسیل وجود دارد. آشفتگی به‌وجود آمده در اثر شکست. به‌طرف بالادست در مخزن و پایین‌دست در رودخانه منتشر می‌شود. اگرچه شبیه‌سازی انتشار موج سیل با مدل‌های یک‌بعدی تحلیل دینامیکی (معادلات سنت - ونان) معمول شده است و در موارد خاصی استفاده از مدل‌های دوبعدی کارآتر پیشنهاد می‌شود. اما در مورد مقاطع عرضی بسیار نامنظم, شیب‌های تند.ء انحرافات شدید و تغییرات ناگهانی در دره‌های طبیعی, مدل‌های ریاضی کارآمد نیستند. امواج شوک ثانویه و پدیده‌های محلی موجود در چنین جریان‌های انحرافی, شبیه‌سازی را بسیار مشکل می‌کند. در این گونه موارد مدل‌سازی فیزیکی» برای درک بهتر پدیده انتشار در منطقه بسیار مفید خواهد بود. مشکل مدل‌های فیزیکی, اندازه بزرگ و درنتیجه هزینه بالا و زمان طولانی ساخت و مطالعه آنهاست. به‌همین دلیل از آنها به‌طور گسترده استفاده نمی‌شود و زمینه کاربرد آزها به دره‌های طبیعی با شکل‌های پیجیده» وجود آمواج شوک امواج ثانویه و ... که نمی‌توانند به‌خوبی با مدل‌های عددی شبیه‌سازی شوند» محدود می‌شود. ۲۶-۲-۲- مدل‌های عددی شکست سد (امکانات و قابلیت‌ها) مدل‌های شکست سد از نظر پیچیدگی و امکانات استفاده آسان در حال توسعه مداوم هستند. سالانه بیش از ده‌ها عنوان کتاب با رساله در مورد هیدرولیک و منابع آب چاپ و منتشر می‌شود که اکثر آنها مربوط به دوره‌های تحقیقی هستند و ابزار دقیقی برای کاربرد عملی ارائه نمی‌کنند. آرزیابی‌ها و مقایسه بسته‌های مدل‌سازی مختلف شکست سدو اطلاعات پایه در مورد مدل‌ها و قابلیت‌های آنهاء در این رهنمود ارائه شده است. همچنین قابلیت‌های تکنیکی مدل‌ها مورد بررسی قرار گرفته است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گردآوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی شسده )۳ ۱-۳-۲- کلیات این یادداشت فنی به‌منظور تحلیل سیل گرفتگی شکست سد و ارزیابی خسارت وارده به پایین‌دست در اثر شکست سد تهیه شده است. تمر کز عمده این دستورالعمل بر روی سدهای خاکی بوده و در مورد سدهای بتنی هم اطلاعاتی ارائه شده است. تحلیل سیل‌گرفتگی شکست سد برای اهداف مختلفی در برنامه‌ریزی و طرح سدهای در دست مطالعه و برنامه‌ریزی و بهبود سدهای موجود به‌کار می‌رود. کاربردهای معمول آُن عبارتند از: - تهیه نقشه آب‌گرفتگی به‌منظور استفاده در تهیه دستورالعمل‌های عملکرد اضطراری - کمک به انتخاب سطوح طراحی و اجرا برای اجزای بحرانی پروژه - تحلیل افزایشی خسارت به‌عنوان یک فرآیند جایگزین برای تعیین اندازه سرریزهای اضطراری همچنین رهنمودی برای انتخاب سطح مناسب تقریب (خطا) در تحلیل سیل‌گرفتگی شکست سد. به‌منظور استفاده در کاربردهای مختلف ارائه شده است. موضوعات مطرح شده در این دستورالعمل در دو بخش عمده تحلیل سیل‌گرفتگی شکست و طبقه‌بندی خطر پایین‌دست دسته‌بندی و ارائه شده‌اند. ۲-۳-۲ تحلیل سیل گرفتگی ناشی از شکست سد هیدروگراف جریان خروجی از شکست سد به عوامل زیادی بستگی دارد. عوامل اصلی عبارتند از: مشخصات فیزیکی سدء حجم مخزن و حالت شکست. عواملی که مقدار بده اوج و شکل هیدروگراف جریان خروجی را کنترل می‌کنند عبارتند از: ابعاد شکاف, مدت زمان و نحوه تشکیل شکاف. عمق و حجم آب ذخیره شده در مخزن و جریان ورودی به مخزن در زمان وقوع شکست. جمع‌آوری اطلاعات شکست سد از سال‌های ۱۸۵۰ شروع شده است. میدل بروکس" در مطالعه‌ای روی دلایل شکست ۲۲۰ سد خاکی در طول سال‌های ۱۸۵۰-۱۹۵۰ دلایل مشاهده شده برای شکست سدها و فرکانس وقوع آنها را جمع‌آوری کرده است. بر طبق نتایج این مطالعات که در این رهنمود به آنها اشاره شده است. معمولا 1۵۰ از شکست‌های مذکور در طول ۵ سال اول آبگیری و ۱۹ از آزها بلافاصله پس از اولین آبگیری رخ داده‌اند. بر طبق این آمار در هنگام وقوع شکست سد.ء مخزن در یکی از دو حالت زیر قرار دارد: - شکست‌های ناشی از سیل که رقوم مخزن از رقوم تاج سد بیش‌تر است. - سایر حالت‌های شکست (مثل شکست در اثر تراوش, فرسایش درونی» شکست شیروانی‌های خاکریز تحت بارگذاری استاتیکی یا زلزله) که تراز مخزن معمولا در تراز نرمال یا ترازی نزدیک به آن قرار دارد. 0۲00(۵]ع۸/110011 -1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ بررسی» گردآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات سکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه بنابراین در هر تحلیل شکست سد.ء حداقل دو حالت برای شرایط مخزن (رقوم نرمال و رقوم روگذری از سد) باید بررسی گردد. ۳-۳-۲- برآورد مشخصات شکاف سد هواشناسی و برخی از فرمول‌های علمی پیشنهاد شده, جدول, گراف‌ها و فرمول‌هایی برای تعیین و تخمین ابعاد شکاف و بده اوج خروجی از شکاف سد ارائه شده است. ۴-۳-۲ روندیابی سیل ناشی از شکست سد در پایین‌دست روندیابی سیل برای توصیف حرکت موج سیل طی بازه‌ای از کانال به‌کار می‌رود. مسایل مورد توجه در روندیابی سیل عبارتند از: کاهش بده اوج در طی حرکت آن در پایین‌دست (میرایی)» زمان سفر اوج سیل بین نقاط مورد نظرء رقوم‌های حداکثر آب در نقاط مورد نظر و تغییرات شکل هیدروگراف در طی حرکت آن به پایین‌دست سد. موارد مذکور تحت کنترل عواملی از قبیل شیب بستر کانال, سطح مقطع و هندسه کانال اصلی و سیلایدشت, زبری کانال اصلی و جداره‌هاء وجود حجم ذخیره سیلاب در احجام مرده کانال و شکل هیدروگراف ورودی به کانال قرار دارند. بهترین و مناسب‌ترین راه برای روندیابی سیل‌های شکست سد استفاده از روش‌های محاسباتی برای محاسبه مشخصه‌های فیزیکی بازه کانال و هیدرودینامیک حرکت موج سیل می‌باشد. روش متفاوتی برای روندیابی سیل ناشی از شکست سد در کانال پایین‌دست و سیلابدشت وجود دارد. اداره عمرآن ایالات متحده آمریکا" براساس شکست سدهای مشاهده شده» روشی ساده و مناسب را پیشنهاد کرده است که براساس آن منحنی‌های میرایی در ۵-۳-۲- تهیه نقن ۱ آب گرفتگ مورد سدهای بلندی که بالادست مناطق پرجمعیت و روی سیلابدشتی پیچیده قرار گرفته‌اند. برای ارزیابی مناسب نتایج شکست سد.ء (0[4-)) 1۵2160۹ آ0 ‎0۲0٩‏ و۸ ۱-0 (۳7۷/۹) 56۷106 ۷۵1161 [۵ 310110 -2 3آعن با6۵ 8 175 -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرداوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی تسده ۳۳ از دیگر عوامل موثر در تحلیل آب‌گرفتگی شکست سد.ء شرایط مخزن در هنگام وقوع شکست می‌باشد. هدف اصلی تحلیل آب‌گرفتگی شکست سد. ارزیابی نتیجه شکست سد و تخلیه آب مخزن است. بنابراین مقدار ذخیره مخزن در تحلیل شکست سد اهمیت زیادی دارد. معمولا" در آرزیابی نتایج شکست سد روی مناطق پایین‌دست دو حالت رقوم نرمال و رقوم حداکثر مخزن مورد بررسی قرار می‌گیرند. شکست سد با تراز نرمال مخزن, شکست روز آفتابی نامیده می‌شود. اما شکست سد با رقوم پتانسیل دو مقدار مختلف سیل شکست سد را پدید می‌آورند و شرایط کاملا متفاوتی را از نظر خسارات مالی و جانی به ساکنین پایین‌دست تحمیل می‌کنند. از دیگر عوامل مهم» مقدار جریان ورودی طبیعی به مخزن و جریان خروجی هم‌زمان سرریز در زمان مفروض شکست سد می‌باشد. به‌عنوان یک تعریف صریح برای ایجاد شرایط روگذری سد.ء جریان ورودی به رودخانه باید از سیل حداکثر مورد استفاده در طراحی پروژه بزرگ‌تر باشد و اگر در طراحی پروژه از حداکثر سیلاب محتمل استفاده شده باشد. باید از حداکثر سیلاب محتمل به‌عنوان جریان سیل ورودی استفاده کرد. تبعیت از این تعریف صریح ممکن است در بر گیرنده زمان و هزینه زیاد غیرضروری» برای مدل‌سازی جریان سیل ورودی و جریان خروجی از سرریز باشد. درحالی که نتایج آن لزوما بر نتایج روش‌های تقریبی ارجحیت ندارند. در این رهنمود.ء روش‌های دیگری برای محاسبه جریان‌های ورودی و خروجی مخزن برای استفاده در کاربردهای متفاوت پیشنهاد می‌شود. این روش‌ها منحصرا برای سدهای کوتاه و متوسط پیشنهاد شده‌اند که از زمان و هزینه زیاد مدل‌سازی‌های کامپیوتری پیچیده جلوگیری شود. همچنین کاربردهای تحلیل سیل‌گرفتگی شکست سد برای حالت شکست سیلابی به‌طور خلاصه مورد بحث قرار گرفته و رهنمودهایی برای انتخاب روش‌های تحلیلی ارائه شده است. تحلیل طبقه‌بندی ریسک پایین‌دست. انتخاب رقوم طراحی و اجرا برای اجزای بحرانی پروژه و تحلیل خسارت افزایشی" از موارد مورد بررسی در این رهنمود هستند. ارزیابی اثرات سیل ناشی از شکست سد در مقایسه با خسارت ناشی از سیل طبیعی قبل از ساخت سد می‌باشد. ۶-۳-۲ آنالیز حساسیت در تحلیل شکست سد.ء درصد عدم اطمینان بالایی وجود دارد. در انتخاب آبعاد شکاف و مدت زمان تشکیل شکاف باید فرضیاتی اطمینان در مورد رقوم‌های محاسبه شده آب‌گرفتگی می‌شود. مطالعات فرید" نشان داده است که خوشبختانه خطاهای وابسته به مشخصه‌های شکاف, در هنگام انتشار جریان در سطح مقطع پایین‌دست. میرا می‌شوند. همچنین درصد خطا در محاسبه عمق جریان» از میزان خطا در روندیابی بده» سطح مقطع و یا پایداری جریان کم‌تر است. این مشخصات خطاهاء عدم اطمینان‌های موجود در بسیاری از مراحل محاسباتی تحلیل را کاهش می‌دهند. ۸۵۸۵|۷۵ 1۵۵86 1060۵ -۱ 4 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ بررسی؛ گردآوری و ارزیابی فمی تجارب کاربردی واجرایی مطالعات سکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه اما هرجا که تغییرات زیادی در عمق جریان وجود ندارد و سطح زیرآب رفته به‌طور جدی پتانسیل خطر مالی یا جانی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. تحلیل حساسیت نیز باید در مطالعات انجام شود. تحلیل حساسیت باید مشخص کند که عوامل اندازه شکاف, مدت زمان تشکیل شکافء شرایط اولیه مخزن, کانال پایین‌دست. زبری جداره‌ها و ... چگونه روی عمق جریان محاسبه شده در مناطق پایین‌دست تاثیر می‌گذارند. در تحلیل نهایی باید عوامل را به‌گونه‌ای محافظه کارانه با در نظر گرفتن بهترین تخمین محتمل و با توجه به این‌که حل نهایی تا چد حد به عوامل انتخاب شده حساس است. انتخاب نمود. ۷-۳-۲ طبقه‌بندی خسارت پایین‌دست خطر در پایین‌دست یک سد عبارتست از: «پتانسیل خسارت جانی یا مالی پایین‌دست سد در اثر سیل رها شده از سد یا سیل رها طبقه‌بندی خطر پایین‌دست. به سد یا متعلقات آن و عملکرد یا کاریی پیش‌بینی شده آن بستگی نداردء بلکه توصیفی از وضعیت و موقعیت (کاربری) اراضی پایین‌دست و شاخصی از پتانسیل اثر شکست سد بر زندگی ساکنین منطقه است. طبقه‌بندی خطر پایین‌دست به‌منظور دستیابی به اهداف مختلفی در قوانین ایمنی سد به‌کار می‌رود. برخی از این کاربردها عبارتند از: - شاخصی برای تهیه معیارها و نیازهای کلی طرح - شاخصی برای تعیین سدهایی که در مورد آنها دستورالعمل عملکرد اضطراری مورد نیاز است. - وسیله‌ای مدیریتی برای تخصیص زمان و اولویت‌بندی فعالیت‌های مربوط به ایمنی سد در این رهنمودء سیستم طبقه‌بندی خطر پایین‌دست مناسب برای استفاده در ایالت واشنگتن ارائه شده است. این طبقه‌بندی شبیه به سیستم واحد مهندسی ارتش آمریکا است. در طبقه‌بندی خطر پایین‌دست یک پروژه مشخص, شکست سدهای فرضی باید برای دو حالت مخزن در شرایط تراز نرمال و تراز حداکثر مخزن در هنگام وقوع سیل بررسی و ارزیابی شوند. از شدیدترین نتایج شکست (وخیم‌ترین این دو حالت) برای طبقه‌بندی استفاده می‌شود. در اکثر موارد»ء شکست در تراز حداکثر مخزن نتایج شدیدتری ایجاد می‌کند. شرایطی نیز وجود دارد که در آنها یک شکست روز آفتابی در شرایط تراز نرمال مخزن می‌تواند نتایج وخیم‌تری را در بر داشته باشد. مثل مواردی که در پایین‌دست سد مناطقی تفریحی یا محل‌های استفاده موقت وجود دارد. در این طبقه‌بندی سه مساله مورد توجه قرار گرفته است: پتانسیل خسارت جانی» پتانسیل خسارت مالی و خسارت اقتصادی متناظر و پتانسیل خسارات زیست‌محیطی. برای تعیین تغییر احتمالی طبقه‌بندی در آینده» پتانسیل توسعه آینده پایین‌دست نیز باید مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گردآوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی تسده ۵ ۸-۳-۲- گزارش‌های مهندسی برای تحلیل سیل‌گرفتگی شکست سد و طبقه‌بندی ریسک پایین‌دست محاسبات یا تخمین سیل شکست سد به مشخصه‌های بسیاری از سد, حالت شکست و حجم ذخیره در زمان شکست بستگی دارد. در گزارش‌های مهندسی تحلیل سیل‌گرفتگی شکست سدء باید فهرست عوامل مناسب انتخاب شده و نیز موضوعاتی که در زیر آمده است» مشخص شود: - رقوم مخزن و جریان ورودی فرض شده در زمان فرضی شکست - مقدار بده اوج شکست سد تخمین زده شده در محل سد و میرایی اوج بده سیلء هنگام انتشار آن در دره پایین‌دست. - زمان سفر موج سیل به محل‌های متفاوت در دره پایین‌دست - ارائه مقاطع عرضی کانال و دره که نشان دهنده عمق جریان و سرعت‌های متوسط جریان باشد. - یک توصیف کلی از دره و میزان توسعه‌یافتگی پایین‌دست - روش مورد استفاده برای تعیین درجه ریسک پایین‌دست ۴-۲- رهنمود کشور نیوزیلند (۲)8۲7501,0- رهنمودهای ایمنی سد ۱-۳-۲ کلیات ارائه رهنمودهای مناسب به‌منظور استفاده در طراحی و ساخت سدهای جدید. ارزیابی و بهبود بخشیدن سدهای موجود و نگهداری و بهره‌برداری از همه سدها هدف این رهنمود می‌باشد. به بیان دیگرء تاکید این رهنمود بر تعریف معیاری برای ساختار و عملکرد این سدهاء صرف‌نظر از نوع یا اندازه آزها است. سدهاء سازه‌های مرتبط با آنها و حجم ذخیره‌ای که تشکیل می‌دهند. به‌دلیل بزرگی مقیاسشان و وجود نیروهای آب ویژگی‌های خاصی دارند. د ر مورد سدها نکات زیر باید مورد توجه قرار گیرد: - توپوگرافی منطقه سد که ایجاد تغییر در آن پرهزینه است و معمولا تغییری در آن داده نمی‌شود. - زمین‌شناسی منطقه سد و مخزن که تاثیر شدیدی روی نگهداری آب و ایمنی سازه‌ای ندارد. - مناسب‌ترین مصالح برای ساخت و آرایش سازه سد جهت اطمینان از ایمنی عملی سد - مدیریت خطر سیل و انحراف سیل هنگام ساخت سد 0 ۵۲26 0 باع 500 721200 36۳ ۱-1۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ بررسی؛ گرداوری و ارزیابی فغی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات تُسکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه - نیروهای زمین‌لرزه وارده به‌سد و محتویات مخزن - پایداری شیب مخزن که در ایمنی سد موثر است» زیرا این خطر وجود دارد که در اثر حجم زیاد آب مخزن و شکست‌های شیب ایجاد شده روگذری اتفاق بیفتد. - تغییرات سطح آب زیرزمینی که بر روی پایداری و کاربری اراضی اطراف مخزن و در بعضی موارد اطراف رودخانه - ته‌نشینی بار بستر رودخانه در مخزن که باعث کاهش عمق و درنتیجه کاهش حجم مخزن می‌شود. این رهنمود به بررسی دو دیدگاه قانونی و تکنیکی در این زمینه می‌پردازد. در بخش دیدگاه‌های قانونی گروه‌های مسوول نظیر ارگان بهره‌بردار سد و مقامات ناظرء» همجنین قرادادها و مشاورات فنی و قراردادهای دولتی مورد بررسی قرار گرفته است. در این رابطه نیازهای قانونی شامل هماهنگی‌های عملی مدیریت منابعء نیازهای عملی سازه جدیدء شرایط خدمات اضطراری جنبه‌های ایمنی ارائه شده است. ۳-۴-۲ دیدگاه‌های فنی ۱-۲-۴-۲ طبقه‌بندی سدها خروج مهار نشده آب یا سایر محتویات ذخیره شده پشت سد.ء خسارت جانی» مالی و زیست‌محیطی ایجاد می‌کند. سطح این خسارت به نتایج شکست و احتمال وقوع شکست بستگی دارد. برای کاهش خطر سیل و رساندن آن به سطحی قابل قبول, می‌توان محاسباتی را انجام داد. درواقع مفهوم ایمنی سد نیز در همین امر خلاصه می‌شود. طبقه‌بندی سدها پایه‌ریزی کرده‌اند. در این رهنمود نیز از این سیاست کلی پیروی شده و سدها از نظر پتانسیل اثر شکست سد طبقه‌بندی پتانسیل اثر شکست یک سد در طول عمر آن ممکن است به‌دلیل تغییرات طبیعی یا کاربری دره پایین‌دست یا اراضی - حجم ذخیره شده پشت سد _ ماهیت مواد ذخیره شده -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گردآوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی شسده ۳۷ در این رهنمود. طبقه‌بندی پتانسیل اثر سدها مورد بحث قرار گرفته است. این طبقه‌بندی براساس خسارت افزایشی در اثر شکست سد تعیین شده است. خسارت افزایشیء خسارت اضافه‌ای است که در اثر همان حادثه طبیعی درصورتی که سد نشکند.ء رخ می‌دهد. ۲-۲-۴-۲ مولفه‌های اصلی سد و موضوعات ایمنی مر تبط با آن اکثر مردم با سدها آشنا نیستند و صاحبان جدید یا سازندگان ممکن است در ابتدا سد را تنها به عنوان مانعی در عرض دره که حجم ذخیره آب را می‌سازد بشناسند. محموعه سد از قسمت‌های مختلفی تشکیل شده است که می‌باید در برنامه‌ی ایمنی سد مد نظر قرار گرفته شوند. در این رهنمود به مولفه‌های اصلی سدء نیازهای وابسته به آنها و مناطقی که معمولا در آنها موضوع خطر یا ایمنی مطرح می‌شود. مخزن, سازه اصلی سد.ء فونداسیون» تونل‌هاء سرریزهاء سازه‌های انحراف کارگاهی, پایاب و ... از مواردی است که در این رهنمود مورد بررسی قرار گرفته‌اند. ۳-۲-۴-۲ تحقیق, طراحی, ساخت سدهای جدید در این رهنمود در مورد مراحل و اصول توصیه شده برای سدها و طرح‌های جدید برای دستیابی به یک سد ایمن بحث می‌شود. همچنین به اصول بنیادی‌ای اشاره می‌شود که در طول تحقیقات. طراحی و ساخت باید به‌کار برده شوند. علاوه‌بر این مراحلی که برای رسیدن به سطح ایمنی کافی باید انجام شوند نیز تشریح می‌گردند. تحقیقات پیش طراحی و طراحی بسته به شرایط ممکن است شامل موارد زیر باشند: - تعریف توپوگرافی - تعریف هیدرولوژی, به‌ویژه خصوصیات سیل - تعریف زمین‌شناسی و شرایط و خصوصیات شالوده خاص منطقه - تعریف خطرات آتشفشانی و زمین‌لرزه‌ای و نیروهای زمین‌لرزه - آزمایش روش‌های ساخت پیشنهاد شده - شناخت محلی از طرح‌های قبلی موجود در مجاورت طرح طراحی سدء کاری بسیار پیچیده و نیازمند به محدوده‌ای از قوانین خاص و کوشش‌های قابل ملاحظه در تعریف موثرترین و - ارزیابی پتانسیل اثر سد, تمام خطرات مرتبط و سطوح ایمنی که در هر منطقه طرح باید مدنظر قرار گیرند. - اطمینان از این که تیم طراحی به اندازه کافی کارآمد هستند. - به‌کارگیری هنر تحلیل و تعریف حالتی که از نظر صنعت قابل قبول باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ بررسی» گرداوری و ارزیابی فمی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات سکست سدها د رکشورهای پیضرو در این زمینه - در نظر گرفتن یک روش مهندسی دفاعی هوشیار در مناطقی که حداکثر ریسک وجود دارد. - قابل اجرا بودن طرح» زیر روش یا ترتیب ساخت می‌تواند روی طرح تاثیر بگذارد. کیفیت اجرا در ایمنی سد اهمیت بسیار دارد. اگر خصوصیات مصالح یا کیفیت اجرا پایین‌تر از مشخصه‌های طراحی باشندء اجزای یک تغییر کوچک و جزیی در منطقه‌ای که پتانسیل نیروی زیاد تراوش وجود دارد. می‌تواند به‌طور جدی به ایمنی سد در منطقه مورد نظر صدمه بزند و پیامدهای گسترده‌ای در بر داشته باشد. در اینجا به نکاتی که از نقطه نظر ایمنی سد ضروری‌اند.ء اشاره شده تحربه نشان داده است که مشکلات اساسی ایمنی, اغلب در طول آبگیری سد و اولین سال‌های عملکرد آن آشکار می‌شوند. در اینجا به‌مواردی اشاره شده است که برای شروع بهره‌برداری و حفظ ایمنی لازم است. ۴-۳-۳۴-۲- بهره‌برداری, نگهداری و مراقبت مراحل بهره‌برداری» نگهداری و مراقبت موثر مداومء برای اطمینان از ادامه حیات و ایمنی سد و سازه‌های وابسته آن ضروری‌اند. بسیار ناچیز است. اهداف این مراحل, اطمینان از آین موضوع است که سد حداکثر بهره‌وری را دارد و در محدوده ایمنی استاندارد عمل می‌کند. مزایای بهره‌برداری» نگهداری و مراقبت خوب» عبارتند از شناسایی سریع و عملکرد ترمیمی به موقع برای بهبود وضعیت ایمنی و افزایش عمر مفید سد. معمولا" برای سدی با پتانسیل اثر متوسط یا بالاء دستورالعمل‌های بهره‌برداری, نگهداری و نظارت» مسایل اساسی زیر را در بر می‌گیرند: - نیازهای ایمنی صاحبان - تجهیزات و مراحل نگهداری سازه - تجهیزات مورد نیاز بازرسی - نیازهای بازرسی کنترل - مراحل ارزیابی» تعریف رفتار غیرقابل قبول و عملکردهای لازم‌الاجرا - مراحل اضطراری این مراحل به‌طور کلی برای سدها با پتانسیل اثر بالا و متوسط مشابه هستند با این تفاوت که در سطح پتانسیل اثر پایین‌تر. سطح جزییات کاهش می‌یابد. مهم‌ترین این مراحل به‌شرح زیرند: - دیدگاه‌های بهره‌برداری و نگهداری که روی ایمنی سد و نگهداری تجهیزات مرتبط با آن تاثیر می‌گذارند. - کنترل روزانه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرداوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی تسده ۳۹ - بازرسی‌های خاص - فعال کردن تجهیزات (شامل سیستم‌های اضطراری و پشتیبانی) - تهیه دستورالعمل عملکرد اضطراری برای سدهایی با ریسک پایین ابزارهای خاص مانند تجهیزات اندازه‌گیری سطح آب و فشار ضروری نیستند. به‌طور کلی سدها با پتانسیل اثر پایین ترتیب عملیاتی ساده‌ای دارند که روی ایمنی و مراحل بهره‌برداری و نگهداری و نظارت اثر می‌گذارند و شامل این موارد می‌باشند: - بازرسی‌های منظم شرایط کلی سد به‌وسیله اپراتور - قرائت روزانه سطح آب سد و تنظیم مسیرهای سرریز - بازرسی‌های متناوب (هر سال یا دو سال یک‌بار) به‌وسیله یک متخصص ۱-۴-۲-۴-۲- تهیه دستورالعمل عملکرد اضطراری طراحی, اجراء بهره‌برداری و نگهداری سدها باید به‌گونه‌ای باشد که خطر شکست به حداقل میزان خود برسد. با آین‌وجود. حوادث به‌طور طبیعی در اثر پدیده‌هایی مانند سیل, زمین‌لرزه» خرابکاری یا اشتباه در بهره‌برداری» شرایط اضطراری می‌آفرینند. به‌همین دلیل تهیه دستورالعمل‌های عملکرد اضطراری در مورد سدهای با پتانسیل اثر بالا و متوسطء به‌منظور حداقل کردن آثرات زیان‌بار چنین حوادئی ضروری است. مراحل تهیه این دستورالعمل مطابق زیر است: - شناسایی راه‌های دسترسی ایمن به سد برای شرایط پیش‌بینی شده - تعریف مناطق زیر سیل رفته از ارزیابی‌های اثرات احتمالی شکست سد (تحلیل شکست سد) - تعیین و تشخیص شرایطی که ممکن است به شرایط اضطراری منحر شوند و تعیین عملیاتی که لازم است انجام شوند. - تعیین موسسات و افرادی که در دستورالعمل, وظیفه‌ای بر عهده دارند. - تعیین سیستم‌های ارتباطی بین گروه‌ها و افراد - تعریف تجهیزات و منابع خاص مورد نیاز و موقعیت آنها - آزمایش و بازیینی طرح در فاصله‌های زمانی منظم ۲-۴-۲-۴-۲- تعلیم پرستل پرسنل باید به‌طور مناسبی آموزش دیده باشند که در محدوده مسوولیت خود نقش‌های مربوط به خود را به‌خوبی ایفا نماید. این آموزش‌ها مخصوص مدیران» سرپرستان و کارمندان بهره‌برداری است که ممکن است بدون تجارب خاص قبلی در موقعیتشان به ۳-۴-۲-۴-۲- ثبت اطلاعات همه اطلاعات مربوط به ایمنی سد که طی بهره‌برداری,» نگهداری و نظارت روزانه به‌دست آمده‌اندء باید گردآوری و ثبت شوند تا در صورت لزوم برای بازبینی‌های ایمنی و ارزیابی‌های مناظره‌ای (مجادلات حقوقی و قانونی) آینده در دسترس باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ بررسی» گردآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات سکست سدها در کشسورهای پیشرو در این زمینه به‌خوبی محافظت شود.ء به‌عنوان مثال با تهیه بایگانی ضد حریق و نگهداری دو نسخه از اطلاعات ثبت شده در دو مکان متفاوت. ۵-۲-۴-۲ بررسی ایمنی سدهای موجود در کشورهای توسعه یافته سدهای در حال بهره‌برداری به‌طور منظم مورد بازرسی و بررسی قرار می‌گیرند. این بازرسی‌ها برای بازدید 9 بازرسی؛ شامل بررسی سیستم‌های بهره‌برداری و نظارت براساس معیارهای مختلفی است که در این رهنمود به آزیا اشاره شده است. نیازهای کلی بسته به نوع» سن و طبقه‌بندی پتانسیل اثر سد و نوبت بازرسی (این که آیا بازرسی برای بار اول صورت می‌گیرد یا برخی از این نیازها به قرار زیرند: - تهیه و نگهداری «کتاب‌های اطلاعات» که جزییات تر کیبات سد.ء تاریخچه و عملکرد و بهره‌برداری آن را مستند می‌کنند. - صلاحیت تیم بازرسی - مراحل کلی برای هدایت بازرسی - گزارش‌ها و اطلاعات تحقیقات - مدارک و گزارش طرح - نقشه‌های همجون ساخت و عکس‌ها و گزارش ساخت - گزارش آبگیری و تحویل سد - دستورالعمل بهره‌برداری» نگهداری و نظارت - نوشته‌های نظارت و یادداشت‌های بهره‌برداری - گزارش‌های حوادث و یادداشت‌های تغییرات هریک از اجزا یا عملکردها - گزارش‌های بازرسی قبلی جمع‌آوری» ساماندهی و بررسی شوند. در اینجا نیز نیازهای بازرسی ایمنی در مجموع برای سدهای با طبقه بندی پتانسیل اثر بالا و متوسط مشابه است ولی حوزه بازرسی و وسعت مهارت‌های تخصصی با کاهش خطر کاهش می‌یابد. مراحل بازرسی ایمنی عبارتند از: - انتخاب تیم بازرسی و راهنمایی آنها (دادن اطلاعات لازم) - ارزیابی اطلاعات موجود در کتاب‌های اطلاعات ۸٩ [1‏ -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گرداوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی سده )۳ - بازبینی فیزیکی سد و سازه‌های وابسته - آزمایش و ارزیابی عملکرد تجهیزات مکانیکی موثر در ایمنی سد - ارزیابی مراحل بهره‌برداری» نگهداری و نظارت و یادداشت‌های اپراتورها شامل تشریح کامل موضوعات - ارزیابی کفایت مقاومت سد و اجزای آن براساس استانداردهای طراحی رایج - تهیه گزارشی از بازرسی انجام شده, شامل توصیه‌هایی برای انجام مطالعات خاص و انجام اقدامات علاج‌بخشی در قسمت‌هایی که لازم است. - بررسی مراحل اضطراری, امکانات و تجهیزات بازرسی‌های ایمنی قانونی برای سدهای با طبقه‌بندی پتانسیل اثر پایین معمول نیستند.ء اما درصورتی که لزوم انجام بازرسی ایمنی در موردی خاص احساس شود.ء مراحل آن بر طبق طرح کلی مراحل سدهای با پتانسیل اثر بالا خواهد بود و حوزه جزییات آن بسته به سطح مورد توجه صاحبان و سرمایه‌گذاری آنها متغیر است. ۶-۲-۴-۲ تعمیر, بازسازی یا حذف تعمیر هر قسمت از سد. سازه‌های وابسته یا تجهیزات معمولا به‌دلیل وارد آمدن خسارتی غیرمنتظره یا تشخیص شرایط ناامن در طی بازرسی ایمنی سد یا بازرسی روزانه انجام می‌شود. منظور از بازسازی» ارتقای سطح قابلیت‌ها و امکانات به‌منظور افزایش عمر اقتصادی سدها و به‌روز کردن امکانات برای سودآورتر و از نظر تکنولوژیکی مناسب‌تر کردن آنهاست. حذف یک سد یا از کار انداختن آن که همان اثر حذف را دارد»ء به‌این دلیل انجام می‌شود که عمر مفید سد به پایان رسیده است و یا سد به اقداماتی جهت ایمنی نیاز دارد که ارگان مسوول آن استطاعت مالی آنها را ندارد و یا این که عملیات مربوط به سد ۷-۲-۴-۲ حفاظت اطلاعات ثبت شده یک جنبه ایمنی سد که اغلب نادیده گرفته شده است.ء نیاز به حفاظت اطلاعات ثبت شده است. این موضوع در مورد تمام سدهاء صرف‌نظر از طبقه‌بندی ریسک آنهاء صدق می‌کند. به‌خصوص در مواردی که طبقه‌بندی ریسک سدی ممکن است با زمان تغییر کند. تمام اطلاعات باید به‌طور مناسبی در یک فهرست که در محل مناسبی بایگانی شده و امکان بازیابی سریع آن وجود دارد ذکر شوند. ۸-۲-۳-۳- تهیه دستورالعمل‌های عملیات اضطراری دستورالعمل عملکرد اضطراری دستورالعملی رسمی است که شرایط اضطراری یک سد را توصیف می‌کند و در آن به مراحل لازم برای حداقل کردن خسارت مالی و جانی آشاره شده است. نیاز به چنین دستورالعملی وقتی احساس می‌شود که یک حادثه غیرمنتظره شرایطی را می‌آفریند که ممکن است روی کل سد اثرات بدی بگذارد و یا جان و مال مردم را تهدید کند. همه سدهایی که در طبقه‌بندی سدهای با اثر متوسط یا بالاا قرار می‌گیرندء باید یک دستورالعمل عملکرد اضطراری داشته باشند. در این قسمت به تشریح مواردی پرداخته شده است که در تهیه یک دستورالعمل عملکرد اضطراری باید مدنظر قرار گیرند. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ بررسی» گرداوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات تسکست سدها در کشورهای پیشرو در این زمینه ۵-۲- رهنمودهایی در مورد سیل‌های شکست سد- کمیته ملی سدهای بزرگ آفریقای جنوبی ۱-۵-۲ کلیات تعیین پتانسیل خطر" یکی از عواملی است که در طبقه‌بندی سدها مد نظر قرار می‌گیرد. پتانسیل خطر به میزان خطر جانی و مالی ناشی از شکست سد بستگی دارد. تعیین پتانسیل خطر جانی و مالی نیازمند بررسی و تحلیل موضوع برای حالت‌ها و شرایط مختلف و بررسی سطح خطر مرتبط می‌باشد. همچنین در تعیین دستورالعمل‌های اضطراری باید مناطقی که می‌توان آنها را هنگام حادئه شکست سد «امن» فرض کردء مشخص گردیده و زمان لازم جهت تخلیه نیز تعیین گردد. بنابراین تحلیل شکست سد در فرآیند ارزیابی ایمنی سدها نقش مهمی را ایفا می‌کند. دقت مورد نیاز نتایج» به زمینه کاربرد آنها بستگی دارد. با ردیابی موج سیلاب در بازه پایین‌دست. مقدار متغیرهایی نظیر بده حداکثر سیلاب, عمق و سرعت جریان و طول مدت سیل در نقاط مختلف تخمین زده می‌شود که دقت نتایج, به روش مورد استفاده و در بخشی از این رهنمود به مفاهیم اصلی و تئوری‌های پایه و اصولی که در تهیه برنامه‌های کامپیوتری مورد استفاده قرار می‌گیرند. اشاره شده است و توصیه‌هایی نیز در مورد اجرای عملی تحلیل شکست سد به منظور دستیابی به نتایجی قابل قبول برای اهداف مختلف ارائه گردیده است. در این رهنمود تاکید شده است که از این رهنمودها باید تما به‌عنوان آبزاری برای کمک به مهندسان در تحلیل شکست سدها و مسایل وابسته به آن استفاده شود و به‌ کارگیری قضاوت مهندسی و استفاده از اطلاعات موجود برای هر سد به‌منظور دسترسی به بهترین و مطمئن‌ترین نتایج اجتناب‌ناپذیر می‌باشد. ۲-۵-۳۲ مکانیزم و تشریح مراحل شکست سد مهم‌ترین فرآیند در شکست سد.ء مکانیزم ایجاد و توسعه شکاف در سد و انتشار موج سیل در دره پایین‌دست می‌باشد. مکانیزم شکست هر سد به نوع سازه آن بستگی دارد. مطالعه شکست سدهای پیشین نشان می‌دهد که شکست سدهای بتنی غالبا به‌طور ناگهانی بوده» درحالی که این امر در سدهای خاکی و سنگریزه‌ای عموما در اثر فرسایش و در طول مدت طولانی‌تری اتفاق می‌افتد. شکست سدهای بتنی قوسی و سدهای بتنی وزنی معمولا به‌طور آنی و به سبب واژگونی و یا لغزش اتفاق می‌افتد. در تحلیل ایمنی سدهای بتنی قوسی,» معمولاا فرض می‌شود که سد به‌طور ناگهانی د ر عرض ۶-۱۰ دقیقه خواهد شکست و شکل و اندازه شکاف حاصل, برابر مقطع عرضی دره پایین‌دست. بلافاصله بعد از محل سد فرض می‌شود. در مورد سدهای بتنی وزنی» شکست سد نی و شکل شکاف مستطیلی در نظر گرفته می‌شود. شکست سدهای خاکی و سنگریزه‌ای معمولا در اثر فرسایش مصالح سد به‌وسیله عبور جریان آب از روی سد (روگذری) یا از میان سد (رگاب) صورت می‌گیرد. شکل, اندازه و زمان لازم برای تشکیل و توسعه شکاف» به فرسایش‌پذیری مصالح سد و مشخصه‌های جریان ایجاد کننده شکاف بستگی دارد. تشکیل چنین شکاف‌هایی معمولا بین ۱ تا ۳ ساعت طول می‌کشد. عرض کف 8 ل۲1070۳ |۳۵۵۵ -۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- گردآوری و مدون نمودن استانداردهای بررسی شده ۳۳ نهایی شکاف در چنین سدهایی عموما ۰/۵ تا ۳ برابر ارتفاع سد و شیب جانبی در دو طرف شکاف معمولا ۱ عمودی به ۰/۵ افقی ۳-۵-۲ محاسبه جریان عبوری از شکاف جریان عبوری از شکاف معمولا از رابطه سرریز (در مورد شکست روگذری) و یا روزنه (در مورد شکست رگاب) پیروی می‌کند. در این بخش از رهنمود روابط و معادلاتی برای محاسبه بده جریان در هریک از حالت‌های مذ کور ارأئه شده است. ۴-۵-۳ رفتار مخزن عملکرد مخزن در اثر شکست سد عموما با روندیابی سطح آب مخزن تشریح می‌شود. در این حالت کلیه جریان‌های ورودی و خروجی مخزن نظیر جریان‌های سیلابی و بده سرریزهاء جریان‌های خروجی قابل ملاحظه و جریان عبوری از شکاف سد می‌باید مدنظر قرار گیرند. در شرایطی که شکست سد سریع (تقریبا آنی) باشدء ممکن است یک موج منفی به‌طرف بالادست و به سمت بدنه سد انتشار یابد. چنین مواردی تنها در مورد شکست آنی سدهای بتنی قوسی و بتنی وزنی اهمیت خواهند داشت. هیدروگراف‌های ۵-۵-۳۲ انتشار موج سیلاب شرایط جریان بلافاصله بعد از شکست سد.ء به نوع سد.ء نوع شکست و سرعت تشکیل شکاف بستگی دارد. درنتیجه عبور سیلاب حاصل از شکست سد. از دره رودخانه پایین‌دست. حداکثر هیدروگراف سیلاب فروکش کرده و به همراه آن سطح آب پایین می‌افند. مقدار این افت به عوامل زیر بستگی دارد: - شیب» شکل و زبری دره پایین‌دست سد - حجم ذخیره در دره‌های مجاور - جریان پایه - سایر جریان‌های ورودی رقوم سطح آب نیز به عوامل زیر بستگی دارد: - زیربحرانی و یا فوق بحرانی بودن جریان - موانع موضعی نظیر پل‌ها شکست سد باعث انتشار متناوب دسته‌ای از امواج مثبت پیشرونده به‌سوی پایین‌دست سد می‌شود. هندسه کانال و اصطکاک موجود بر روی این امواج تاثیر می‌گذارند, به‌گونه‌ای که وجود اصطکاک و عریض شدن کانال جریان در دره پایین‌دست باعث کاهش ارتفاع آمواج مثبت می‌شود. امواج منفی رفتاری مشابه امواج مثبت دارندء با این تفاوت که به‌دلیل وجود عمق بیش‌تر آب در محل |- (۵٩ع‎ ۷7 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴۳ بررسی» گرداوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات سکست سدها در کشورهای بیشرو در این زمینه تشکیل آنها (مخزن سد) سرعت تضعیف آنها از امواج مثبت بیش‌تر است. در این قسمت از رهنمود به بررسی روابط و معادلات مربوط به امواج مثبت و منفی موج پرداخته شده است. ۶-۵-۲ مدل‌های پیشنهادی شکست سد در این رهنمود به چند نمونه از مدل‌های ریاضی تحلیل شکست سد. نظیر مدل‌های 1۸۸۸/۳1۹۱ و ]5۸/۳ ارائه شده توسط سروس ملی هواشناسی؛ [-)1۳] ویرایش ایمنی سد واحد مهندسی ارتش امریکا و9 مدل 5-6 ۹5۲0 اشاره و پرداخته شده است و در نهایت مقایسه‌ای بین مدل‌های مذکور صورت گرفته است. از زمان تهیه این دستورالعمل تاکنون مدل‌های جدیدتر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ ۳ ۰ هه« ریخجه حوادث ناشی از شکست سش -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فقصا سوم 0 زقت یخجچه حوادث نائسی از تسکست سد ۳۷ ۱-۳- کلیات به منظور درک واضحی از حوادث ناشی از شکست سد و بررسی خسارت جانی» اقتصادی, اجتماعی و زیست‌محیطی ناشی از حادثه شکست سد و همچنین خسارت ناشی از توقف بهره‌برداری از آن» در این بخش از گزارش به ذکر چندنمونه از موارد شکست سد پرداخته شده است. ۲-۳ شکست سد تتون ! این سد که در سه مایلی شمال شرقی نیودیل " در ایالت آیداهو" ایاللات متحده آمریکا واقع بود.ء در ۵ ژوئن ۱۹۷۶ در زمان اولین آبگیری دچار شکست شد. درنتیجه این حادثه حجم آبی در حدود ۳۷۰ میلیون مترمکعب از مخزن سد رها و شهرها و کشتزارهای پایین‌دست را به زیر آب فرو برد. این حادثه ۱۴ کشته بر جای گذاشت و در حدود یک میلیارد دلار خسارت مالی وارد نمود. سد خاکی تتون با ارتفاق ‎٩۳‏ متر از بستر رودخانه با گنجایش مخزن ۳۶۵ میلیون مترمکعب بر روی رودخانه تتون ساخته شده بود. هدف از ساخت سد تولید نیروی برق» آبیاری حدود ۴۰,۰۰۰ هکتار اراضی کشاورزی» کنترل سیلاب و تفریحات در نظر گرفته شده بود. طراحی سد توسط اداره عمران ایالات متحده " انجام پذیرفت. مکان‌یابی سد نتیجه انجام چندین مرحله مطالعات در طی چندین سال بوده است. اولین بررسی در سال ۱۹۳۲ انجام و بین سال‌های ۱۹۴۶ تا ۰۱۹۶۱ هشت گزینه دیگر در این راستا مورد مطالعه قرار در نهایت» گزارش مرحله شناسایی از سد تتون در ژوئن ۱۹۶۱ توسط اداره عمران ایالات متحده آماده و حفاری مغزه‌گیری در محل سد از ماه جولای همان سال آغاز گردید. هنگ مهندسین ارتش آمریکا" در مارس ۱۹۶۲ در گزارشی ساخت پروژه تتون شامل در زمان حفاری ترانشه اصلی» درزه‌های بزرگی در نزدیکی انتهای راست سد مشاهده گردید. بعضی از این درزه‌ها با کلسیت (آهک) و برخی با خرده سنگ پر شده بودند. مصرف حجم آب زیاد در زمان حفاری مغزه‌گیری اکتشافی نیز نشان دهنده وجود درزه‌های بزرگ بود. از دست دادن این حجم آب و انجام آزمایش‌های نفوذپذیری حاکی از نفوذپذیرتر بودن سنگ تا عمق ۷۵ متری نسبت به سنگ زیر این عمق بود. زمین لغزش یا هر پدیده مرتبط با ناپایداری در مطالعات زمین‌شناسی و آزمایشات اکتشافی تکیه‌گاه راست قبل از ساخت سد مشاهده نگردیده بود. منطقه مورد مطالعه به لحاظ رده‌بندی در محدوده کم‌خطر به لحاظ زلزله قرار داشته و گسل فعالی در نزدیکی با محجاورت سد 1|- 1610۱۱ 0 2- 16 3- 0 (15۳81]) 116012۵110 آ۵ ۳۵۲ کعاماگ 0ع1۸:۱] -4 (115۸0) ۳۵166۵ ان دمم وصووش۸ معاهاک معانن] -5 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ بررسی» گرداآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات شسکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه ساخت سد از فوریه ۱۹۷۲ شروع و آبگیری سد از روز سوم اکتبر ۱۹۷۵ پس از تکمیل خاکریز سد آغاز گردید. این در حالی بود که مجراهای اصلی و کمکی خروجی سد هنوز تکمیل نشده بودند. به همین علت» مخزن با نرخ ۱ متر در روز افزایش سطح آب شروع به پر شدن کرد. که این مقدار از میزان مجاز ۰/۲ تا ۰/۶ متر (استاندارد اداره عمران ایالات متحده) در روز برای سال‌های اولیه بیش‌تر بود. شکست سد با تراوش از نزدیکی تکیه‌گاه راست سد آغاز شدء اولین نشت جدی در ساعت ۷:۳۰ تا ۸ صبح ۵ ژوئن رخ داد. به‌واسطه وقوع این نشت. جریان آبی در حدود ۵۵۰ تا ۸۵۰ لیتر بر ثانیه از تکیه‌گاه راست مشاهده شد که تا ساعت ‎٩‏ صبح به میزان تاج سد به‌وجود آمد که به سرعت شروع به رشد و تراوش نمود. فرسایش در خاکریز سد آغاز شد و متعاقب آن میزان بده جریان نیز به‌طور سریع افزایش یافت. فرسایش در خاکریز سد منجر به ایجاد روزنه و شکاف در بدنه سد گردید. حدود ۲ تا ۲/۵ ساعت تلاش برای پر کردن این روزنه توسط چهار عدد بولدوز بی‌فایده بود و در نهایت با گسترش شکاف تاج سدء شکست کامل سد بین ساعت ۱۱:۱۵ تا ۱۱:۳۰ اتفاق افتاد شکل‌های شمال (۱-۲۳) تا (۲۱-۲) مراحل شکست سد را به‌طور کامل نشان می‌دهند. شکل ۱-۳- ساعت ۱۰:۳۰ تا ۱۱ صبح, نشت به صورت یک خط قمهوه‌ای تیره در روبه سد در سمت چپ عکس مشاهده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- قصل سوم - تا ری موه ِا حوادت ناس .از تسکست 3333333333333333 بت س ی ِ اس زو : سس یه << ۰ یک مه س : # یه ۰ : سا ۰ 5 ی ۹ ۰ 7 ه ۹ ۹ را ۰ ی سر ی هچ و کم َ_ ۹ ۰ که ۹ ۰ ۱ ۰ : یه ار ی ۰ یه رن معا ۰ ض ۶ ۰ ۰ ۰ .۰ ۰ : واصون ی ی ام ۰ : : ۰ ۰ ۹ َ. و ۹ > درو - < ۰ ِ نک ِ تا : ۹ ‌- و ۱ ۱ ی ۰ ۹ رس و 4 ی ۰ م۳۳ ۰ اس ۹ ۰ : س ی اه 7 ۹ 2 هه یر : ۰ : ده ۰ ۰ رک ۹ یک ۹ َ ۳ - 2 ِ ۹ ۱ ی ی 2 : را سر هر سس 4 . و وی ۳ ی ی ای + : : ما و : ٩ ۰‏ و4 ار که ما - . ۰ 1 ی و و بو 5 ۰ ۹ ِ ۰ ۰ ۰ ی ی رو تا : 1 ۰ 5 5 ۰ > " گرا و ۰ :۰ 8 َ : را ۳ ۱ رو ده ۰ ی را ی و ۳ اجه ی دما 1 ا کا ی سا اه َ و ۹ 2و وه > ی ی وه ء َ - اه ‎۲٩‏ و !امه و .۰ لح ره ۰ . ۰ ماو و ۶ ی 0 ۹ با جک اس دی ۰ وه او دهد رچی ی اه ۰ مه 5 خی مگ بو اد ام مت ام ی او را 2 ۳ ۲ ۰ ون و و و بای مین ان را 0 و ما او کت رکه ان و ی ۷ بر و ی با چا ی ی ری را ور ی ی ی کار چا ۹ بت ۰.۰ ۰ ۰ 2 هو ۹ ۰ 8 ۹ و ۰ اسص تا ی اس پا ۰ ۰ 9 ۰ یه َ . با کوک بر ۱ خ ی ی یه ماگ اد کر ۰ ۹ 1 5 ۰ ۰ ی ۰ ۰ ۳ ص ۰ و ی . تا ۰ ۰ وگ کی تک دم ۳ ۲ ل َ و ۹ ۰ - ا ۰ نو ی ره ۰ ری سا 1 ۰ ۰ ها َ ای مدا 5 : وه وم ری - ۰ ۰ ۱ پا 2۹ ما من ۳ و : ۰ ۰ مه ِ# 3 زاس : نک »۹ َ ه ماش سد یت جر ۳ موی اس ار کت ۰ گل‌آلو : . ۰ 1 ۰ شکل ۳-۳- خروج جریان ۵ از رویه سد و جمع‌سدن آن در پسخه سد ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴, بررسی» گردآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات سکست سدها د رکشورهاء 1۸ ی ها > 3 ئ ۰ ۰ پ سو ۹ 1 دش سح ن ۰ س - ما 3 ل ی ۳ ول ۶ م ۰ با ی ا- ن 73 ۷ ی ۳ 8 لا مس ۰ الا الا کال ایحا نت نس هط شکل ۴-۳- افزایش ابعاد مجرای ایجاد شده در روبه سد شکل ۵-۳- فرسایش تکیه‌گاه راست و ظمهور یک نشست دیگر بالاتر از محل وقوع نشت قبلی و شکل گرفتن جریان سیلابی گل‌آلود در پایین‌دست سد بپیشسرو در این زمینه -------- صفحهٔ بعد -------- سس بان از 0 ۰ 3333333333333333 اس - 3 سا 1 12 رم ار ی ی . ۰ ۱ ۰ ۱ ۹ ۰ ۱ ر ۰ ی هم ۱ ۹ پ ۳ ی : . ی ۰ ً ی ۹ َ ی ی , - : ده : سا بح رم ند ۰ َ َ 2 . و - ۶-۳ افزایش سریع ابعاد مجرای ایجاد شده در رویه سد و فرسایش شدید تکیه‌گاه را اب سا ۰ 72 ۰ ۱ بح اس اس ۱ س- ما ی ی 8 ۱ ره هر ط ۳ 5 . : ۰ اد یه ؟ ۱ ۷ ۰ 1 ی 9 ۹ ۲ : : ۱ ۶ ا- 9 ِ 2 ۹ ۳ ی 5 ۰ را شم ۰ َ ۰ 7 ی ‌ 5 5 ی ه : : نک انس َ ۰ 2 ۹ یا ۱ 4 ۱ ۰ ی ۰ ! ۸ اه ۰ ۰ : پا ۰ ‌ * 5 شکل ۷-۳۲- گسترش ابعاد سوراخ ایجاد شده در رویه سد تا نزدیکی تاج و هجوم آب ۴) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ بررسی» گردآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات تُسکست سدها د رکشورها ۰ ۰ نا سس نا 11 ی یه سر پ > یی 0 ۰ ۶ ۶ ۰ ۰ و هب۱ , ی ۰ به ید م ۰ ۴ سس ها ۰ ۰ 0 ۰ ۱ پا ۰ > تب اس 7 1 5 - ۰ 5 4 سا فا َ 7 ت ۰ 9 اس 3 ‌ ی مه 5 ضس : 8 پس 9 ۰ ی - ِ ۰ ۰ َ ما 5 ۰ ات ۹ هس ۳ َ ۰ ۰ رس سا : - ۹ رو ت ه .۰ نما سا و - - ۰ اج و ما سا ۹ ۱ چه 1۹ او - ۰ ۰ ۰ ۰ ی ح سع مس ی رو ۷ لا » ۹ 3 ی هگ : | شکل ۸-۳- برش تاج سد با گسترش ابعاد مجرا و افزایش مداوم جریان سیلابی پایین‌دست شکل ۹-۳- ایجاد شکاف در سد در ساعت ۱۱:۵۷ و ایجاد جریان سیلابی گل‌آلود شدید پیشرو در این ز . سس -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تاریخچه حواد 5 زو ی و ار 3333333333333333 ی ی یه اس ی ۹ زج ۱ ۹ ها وه ۷ ۰ رو ی و هر یه و ی ی ی رای تب و ۰ الط یی و ی رهگ هی اد باه مه ۳۹ یه ۰ ای سس ۹ 2 ی هس : .۰ ۶ ۰ ۰ ۰ ۰ شا , ۰ : و۶ ۳ یط وه : 8 - و ۰ : اس ۰ ۰ ۰ َ هه ۰ 1 سا ۰ ۰ اس سس ی ۰ - ۹ ان - و ۰ ها ۵ ۰ ری . دوه واه ۰ ی ار 1 م7 سا عم مگ و ۰ سم ۹ ۴ ۰ ص تب 8 5 8 ظ - 8 ۰ سا ۰ - موز یه ی ۰ ری .+ ۰ ۰ کیت هت معی ره اس < ی نج و سر سر ۳ رت 5 : یه مکی ۰ وه نک یمحر . 5 ۰ 7 حخحتت مه او ماه ره سس دا ی 7 - ۰ هه ۰ ۰ج ی وم ۰ ۰ ۰ - ی در ۹ ماع و ۰ ۰ ۳۳ - اه ۳ 9 ۳ > تا که ی 7 ی سح » 7 یی ص ‌ ۰ هس ۰ و م۳۶ ۰ ۰ ی ۰ ان ۹ ان ۰ را چ ۹ هه ها اد ی وگ ک دعب هه ۰ عم ۳ - ۰ 0 اس و ۰ ۳ ۰ - . ای تما ۰ ۰ چم ۱ 5 ۹ ۰ 8 ۹ اس : ار سا ۰ دراو را ست ی ۰ ۰ اد ورین : ۹ هی هدر ۰ س ۰ ی ی جر و( : ی ۱ : ۲ زه ما ۰ سر ۶ مه ! 2 ۰ : لس : زو . ۹ رت - ً ۰ ی ی اس نیت ۴ و وا و ۰ 2 مر - : را تست ه : : ۰ داشگ قفوم ره ی َ ‌ ۹ : ۰ : ۰ ۳ شکل ۱۰-۳- افزایش ابعاد شکا ز بدون کنترل | ۰ کم 5 رس ۹9 بم ویو ی ره اس اد لا ۹ ی وس ی 2 سل را ۰ و ۹ ۰ < ۹ [ ی ۹۹۰ نی ارگ و بر ۹ سم که ۰ ی ۳ را دق 9اه مر 2 اس ی رس ما کم سا - ب ی ی تمه ی .۰ 0 ۷ ار ۰ مه َ : ۹ و یک ۰ 7 َ ۰ ۰ ی ۹ و ۰ اس ۰ ۳ - ۰ تسه : ۰ - ی ۰ ما ۰ 0 ۰ 0 : ات بت - .۰ ۹ ۰ ْ کم -. : سا 3 ۰ سس مه + ری 8 پم اس 9 ۰ ۰ مه ۰ ۰ وی ۰ ۰ ۰ : ۳ .۰ ی تم و ری عم شب ی 8 . 9 عم :۰ سید .۰ بخ رز کست .۰ 2 ۰ : ۰ و ۱ :۰ ید ی ره ۴ ۱ و * موی رو با ۶ ۰ : : سا ۰ ۰ بسن اه سط ی مه اس را : و وه رک ی ۳ : ها : تسا و را - ۰ چا 9 1 7 : ۳ ۵ ۴ _ 5 مار وه ی و ی : » 6 اس ۰ دی - وم ۰ ۰ ۰ ات ان تا ۹ << هه با خش است سا سن . ایم سس ۰ 8 اض ‌- 4 ‌ ۰ 5 ه ۳ 8 ر ع و امس ی - ۶ دم ی : 6 یت ۰ ۰ ۰ ۰ < : ها ی 0 ۰ ۹ ی : 1 27 ۱ رخ نج یک کح یو و ک 7 5 ۰ ای رک ماش ۸ ی ۰ با ها ۰ ۰ ۰ 5 ۹ دح هه ی 5 ه‌ ۹ ۹ تسه سا نیس ً ی - ی : ۹ یک ار و َ 1 ۰ ۹ بسا سس و 0 2 ی ۰ ۰ ی ی اه َ ۱ ص خی وا زا رت ی ۰ . . ۹ ۳ - اس ما ۰ ی : ۹ 5 و 58 تس 8 : ۳ 1 5 رک 2 ۳ ۰ ۰ ۱ , دح - هو ۶ ی > ۱ پا سا سا مج و ۰ سم ور در سس سا و با ۷ ۶ مرن اسهم ۴۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۴ بررسی؛ گرداوری و ارزیابی فغی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات تُسکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه شکاف ۱۴-۳- افزایش مستمر ابعاد شکاف سد و متعاقب آن افزایش سیلاب -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - تاریخچه حواد: ری 33333333333 ۰ ۰ مسا ی -نه * هو نس : ۰ - و ۰ 1 بط و . ۶ ی ۸ : ۹ ۰ ۳ اس ی ات رم ۰ ۰ رس ی یی ۰ 3 ۰ مد و اس تک ی م۹ ۰ ۰ رم 0 را و - سم را : د وم هک و او چا وی ۳ ها ۱ ی هر ۰ ی ۰ یو ح ۰ اس و ۰ ی ۰ ۰ ۰ ۰ .۰ گید یی 5 ۳ ای مر ارص ی که َ : ۰ ۰ 4 وی و 0 هر ام دا یا گ و سن هر ته ۱ چچجچججچجم وج 9 5 سم . مر ما و ۹ ۶ د مرح 1 , ۰ مرش ام ها سا و یر ۹ -< ی ۹ ۰ ای ۹ تا حصیر " ا جر که را ره را و صم اه یی ود ۹ تب سس ۰ سم - مس : ۰ سا َ _- ۰ - 5 و رای 5 یک ی ای رس ی زرود مضم ۱ َ - سک ای ۰ بعی << ۴ 7 مر 2 ۳ سس ۳ شکل ۱۶-۳- سیل‌ گرفتگی اراضی کشاورزی و مزارع ی 1 : ای ّ- و ی سته » مس ۳ َ :1 سس ۰ اس ف‌ 2 4 2 1 ی رو : ۱ . - تچ ِ سا ا 1 5 ۰ :۱ ۹ : ۱ ۰ 3 ۱ ۰ ی 1 1 8 3 3 : ی کی فا ار و مس ۳۴ هت مس م : هم ‌ه ۴ ام اس ۰ : سم زا سس تا ۰ ۳ اس بم وه ‌ . ص ۲ سح مس ۹ مت سا سم سس له شحر وم 2 ِ َ 5 0 ۳ ۰ سس 1 5 . ۰ ۳ + ۱ یی 1 ۲ ۰ - َ َ همه ۱ ده ۷ دی 3 رو ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۶ بررسی» گردآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات سکست سدها در کشورهای پیشرو در این زمینه شکل ۱۸-۳- این عکس در آگوست ۲۰۰۱ از نزدیکی محلی که عکس‌های قبلی تهیه شده بود. شکل ۱۹-۳- نمایی از سرریز و سنگ بستر (آگوست ۲۰۰۱) -------- صفحهٔ بعد -------- را ۳ ۶ 9 ۱ ۸ج ۱ اب 1 / ۳ ی : 1 ی ۰ ۰ ۳۹ 5 9 ۸ شکل ۳۱-۳- نمایی از وضعیت نهایی سد پس از شکست ر ۰۰ ۰۰ ۰ ۱ ۳-۳ سشسکست سد سنت فرانیس ۰ .۰ ۵ .۰ ۰ ما۰۱ ده ۲ ۵ ۰ ۰ ۵ ۰ ای این سد در ایالت کالیفرنیا ایاللات متحده و در دره سن فرانسیسکوئیتو واقع شده بود. سد از نوع بتنی قوسی وزنی با گنجایش لوس آنجلس" با هدف آبرسانی از دره اونز " به لوس‌آنجلس به شمار می‌رفت. این سد در ماه مارس سال ۱۹۲۸ میلادی دچار حادئه 585 ا٩‏ -| 0 5۵۱ -2 دع|عع8 ۸ 3-۵۵5 4-05 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ بررسی؛ گردآوری و ارزیابی فمی تجارب کاربردی واجرایی مطالعات سکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه آتش‌سوزی حاصل از آن در سال ۱۹۰۶ به‌شمار آمده است. نکته قابل توجه در مورد این سد.ء عدم انجام آزمایش‌های زمین‌شناسی قبل از ساخت سد می‌باشد. در حال حاضر مشخص گردیده است که از محدوده سد یک گسل غیرفعال عبور می‌کند. سنگ بستر این سد را نیز میکاشیست مهیای لغزش و ماسه سنگ قرمز و سد به علت قرارگیری تکیه‌گاه راست سد بر روی گسل تماسی بین کنگلومرا و شیست بوده است. تحقیقات بعدی» عدم رعایت تئوری فشار برخاست را در طرح سد و تعیین عرض پی آن مطرح نموده و اشاره کرده‌اند که تکیه‌گاه چپ سد بر روی یک زمین‌لغزه بزرگ قدیمی قرار داشته و علاوه بر این سنگ کنگلومرای بستر آن پس از آبگیری نشست نموده است. علت این نشست. قابل حل بودن لایه‌های ژییس موجود در سنگ در آب عنوان شده است. مجموعه عوامل فوق موجب نشت و در نهایت شکست سد گردید. پس از شکست سد قسمت‌هایی از بدنه آن به وزن حدود ۰ تن توسط آب رها شده از مخزن سد تا مسافت یک کیلومتر به پایین‌دست حمل و فقط بخش مرکزی سد پایدار باقی ماند که بعدا به صورت یک جاذبه توریستی درآمد و سرانجام ویران گردید. بعد از این حادثه اولین آژانس جهانی ایمنی سد شکل گرفت و قانون یکپارچه نمودن مبانی مهندسی برای آزمایش تراکم مصالح خاکریز سد منتشر گردید. همچنین تمامی دپارتمان‌های سد و مخازن آب و نیروی لوس آنجلس مورد ارزیابی مجدد قرار گرفت. ۴۳-۳ شکست سد لاون لیک ۲ این سد خاکی با ارتفاع ۸ متر در نزدیکی پارک ملی راکی مانتین " ایالت کلرادو " ایالات متحده قرار داشت. حادثه شکست سد در پانزدهم ژوئن ۱۹۸۶ میلادی اتفاق افتاد. زمان توسعه کامل شکاف ایجاد شده در بدنه سد حدود ۱۰ دقیقه بود که در نتیجه شکست سد حجم آبی در حدود ۸۳۰,۰۰۰ مترمکعب با بده حداکثر ۵۱۰ مترمکعب بر ثانیه به دره رودخانه رورینگ" سرریز نمود. موج تولید شده در حدود ۸ تا ‎٩‏ متر ارتفاع داشت. ۳ نفر در این حادثه کشته شدند و خسارت کلی در حدود ۳۱ میلیون دلار برآورد گردید. درنتیجه سیلاب حاصله ۱۸ پل تخریب و راه‌های ارتباطی از بین رفت. سیلاب به ۱۷۷ واحد تحاری (۷۵ درصد از فعالیت‌های تجاری منطقه) و ۱۰۸ واحد مسکونی نیز آسیب وارد نمود. اغلب واحدهای تجاری در حدود ۱ متر آب و بیش از ۳۰ تا ۶۰ سانتی‌متر گل و لجن را در واحدهای خود گزارش کردند. شایان ذکر است که این سیلاب در تابستان و در هنگامی که درآمد حاصل از جذب توریست بیش‌ترین مقدار خود را دارد اتفاق افتاد. این سیلاب همچنین سد کسیکد" در انتهای شرقی پارک هورس‌شو" را که در سال ۱۹۰۹ 0 5۵ -۱ عکاهآ هآ -2 1۵۵ -3 4-60 8 5 6-6 06 7 -------- صفحهٔ بعد -------- دفتر مهندسی آیالت کلرادو" علت احتمالی شکست سد را بروز اشکال در آب‌بند مورد استفاده در اتصال بین لوله تخلیه" و شیر کشویی " عنوان نمود. نشت حاصل از این نقص باعث فرسایش خاکریز سد و توسعه رگاب حاصله باعث شکست سد گردید. قابل توجه است که این حادنه در یک صبح تابستانی و در هوای صاف و آفتابی اتفاق افناده است. ۵-۳- شکست سد بالدوین هیلز؟ این سد از نوع خاکی بوده و در شهر لوس آنجلس در ایالت کالیفرنیا ایالات متحده واقع شده بود. این سد در ماه دسامبر سال ۳ میلادی دچار شکست شد. در نتیحه شکست این سد در حدود ۲۴۵,۰۰۰ مترمکعب آب از مخزن سد رها شده و خانه‌های این سد در سال ۱۹۵۰ میلادی ساخته شد و در دوره ساخت سد زمین‌شناسان دو گسل را در محدوده مخزن و بدنه سد شناسایی در میان گسل فراهم گردیده بود. با توجه به نزدیکی این سد به یک میدان نفتی بزرگ, استخراج نفت باعث نشست زمین و لغزش آن بین دو گسل گردید. باوجود سرعت حفره‌ای در زیر و میان سد به‌وجود آورد. ساخت سد در زمینی که در نزدیکی یک گسل فعال و در معرض نشست قرار داشته و عبور گسل‌های غیرفعال از داخل مخزن سد.ء از جمله عواملی است که نشان‌دهنده عدم قرارگیری سد در محلی مناسب بوده که در زهایت منجر به شکست آن گردیده است. شکل ۳۲-۳- شکست سد بالدوین هیلز 7 عاها؟ ۸0 010۳) ۱-1۵ 1 -2 3- 0216 6 4- 0100/10 ۲11٩ -------- صفحهٔ بعد -------- 2۰ بررسی؛ گرداوری و ارزیابی فغی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات تُسکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه شکل ۲۳-۳- شکست سد بالدوین هیلز ۶-۳- شکست سد رسویگیر لوس فرایلس " در تاریخ ۳۵ آوریل سال ۱۹۹۸ میلادی این سد رسوبگیر معدن سرب و روی لوس فرایلس در ازنالکولار " در اسپانیا دچار حادئه شد و حدود ۵ تا ۷ میلیون مترمکعب محتویات مخزن شامل مواد سمی آن در رودخانه ریگ آگریو" جاری شد. موج آب آلوده و سمی, چندین هزار هکتار از زمین‌های کشاورزی و پارک ملی دونانا" و یک منطقه میراث جهانی سازمان ملل متحد" را تخریب کرد. علت شکست این سد.ء از دست دادن انسجام مکانیکی خاک در پی سد جداکننده دو مخزن رسوبگیر و در نزهایت شکست سد اصلی عنوان شده است. بدین ترتیب که لایه‌ای از خاک زیرین سد به پهنای حدود ۲۰ متر در حدود یک متر لغفزش نموده و بات شکاف سد گردیده است. در برخی از گزارش‌هاء علل این لغزش را تاثیر واکنش شیمیایی مایعات اسیدی بر روی مارن شکل‌دهنده پی سد می‌دانند. مارن شامل رس و کربنات کلسیم می‌باشد که کربنات کلسیم بر اثر واکنش اسیدی تجزیه شده و پایداری مکانیکی خاک را کاهش می‌دهد. برخی دیگر از بررسی‌های انجام شده وجود نقص در مطالعات سد را علت وقوع این حادثه می‌دانند. چرا که این سد بر روی یک لایه رس واگرا ساخته شده که قابلیت تغییر شکل داشته و بر اثر تراوش صورت گرفته در مارن» دچار افزایش حجم شده و متورم می‌گردد. برعکس این حالت نیز بر اثر خشک شدن آن رخ می‌دهد. جابه‌جایی‌هایی که در نتیجه این انقباض و انبساط به‌وجود می‌آیندء باید در مطالعات مدنظر قرار گیرند. از دیگر عوامل قابل توجه در شکست سد.ء عرض نوار ساحلی بین تراز آب و تاج سد می‌باشد. برخی عوامل فنی با استناد به عکس‌های موجود. به وجود آب در ترازهایی از مخزن که انتظار می‌رفت در آن زمان خشک باشدء اشاره می‌نمایند. عرض ناکافی نوار 5[ 8م0] -| 2- 7 0 ع۶(ا -3 4- 4 4۵ ع6ع8 )۲101 ۷۷۵۲۵ 110 -5 -------- صفحهٔ بعد -------- <<چجچجججججججججججججمجمجمجمممممممجخجچگج<<<<<ج<ج<ج<ج<جججششش<<<<<<<<ششششششششششششششششششششت نرخی بیش از میزان براورد شده در طراحی آن» در حال پرشدن بوده است. موی یه یر ی ی ۳ جر سس اس 8 ۳ . سر ی 1 ۳ ی ی ی ۳ سس ی ی وس ی 1 ی ی کت با هم ی ی ۳ رس پچ اس ی به لد ای شا اک لس ما یی اد درن ۸ ۶۸۵ شکل ۲۴-۲- لغزش لایه خاک زیرین سد و ایجاد شکاف در سد 60 سد جدا کننده -" تس 1 سرا سرریل . رو میس را ای َ پواحض ی شره انباشته پیره گلاسیتک . ونر هی را و 2 ان تب ۹ ی و خر را شکل ۲۵-۳- چگونگی شکست سد رسوبگیر لوس فرایلس -------- صفحهٔ بعد -------- 2۳ بررسی؛ گرداوری و ارزیابی فغی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات تُسکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه شکل ۲۶-۳- چگونگی شکست سد رسوبگیر لوس فرایلس شکل ۲۷-۳- شکست سد رسوبگیر لوس فرایلس ۷-۳- شکست سد کلی بارنزا این سد که بر روی رودخانه توکوثا" نزدیک توکوثا در ایالت جورجیا" ایالات متحده ساخته شده بود پس از یک دوره بارندگی شدید در ۶ نوامبر سال ۱۹۷۷ میلادی دچار حادثه شد. در جریان شکست این سد ‎۲۳۹٩‏ نفر کشته شده و خسارتی بالغ بر ۲/۸ میلیون دلار به جای ماند. بدنه اصلی این سد از نوع سنگی در سال ۱۸۹۹ با هدف تولید نیروی برقابی در طرح یک نیروگاه آبی کوچک تکمیل گردید. مطالعات افزایش ارتفاع سد در سال ۱۹۳۷ به منظور افزایش آنرژی تولیدی با ساخت یک سدخاکی روی بدنه سد اصلی مطرح و بعد 65 ۷||ع۴ا -| ۴ 100002 -2 3-4 -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل سوم - تارب یخجچه حوادث نائسی از تسکست سد ۵2۳ از جنگ جهانی دوم انجام پذیرفت. میزان افزایش ارتفاع سد با توجه به قدرت نصب متناظر تعیین و تولید انرژی تا سال ۱۹۵۷ توسط این سد صورت پذیرفت. در این سال,» بهره‌برداری از نیروگاه متوقف و سد به عنوان یک دریاچه تفریحی مورد استفاده قرار گرفت. این سد دارای ۱۳۰ متر طول, ۶ متر عرض تاج و ۱۳ متر ارتفاع در بزرگ‌ترین مقطع بود. مخزن سد در رقوم نرمال بهره‌برداری ۰ مترمکعب گنجایش و مساحتی در حدود ۱۷ هکتار داشت. در زمان شکست سد حجم آب متناظر با رقوم حداکثر سطح آب در حدود ۷۸۰,۰۰۰ مترمکعب برآورد گردیده است. بررسی‌های انجام شده» مجموعه‌ای از عوامل ر در شکست سد موثر برشمرده‌اند. محتمل‌ترین علت. بروز یک لغزش موضعی در شیب تند پایین‌دست در اثر پدیده رگاب و به‌همراه آن ایحاد یک شکاف در تاج سد به علت فرسایش و اشباع شدن خاکریز پایین‌دست ۰ ۰ ۱ ۸-۳ سکست سد اولد استونی ربور و تعدادی پایه‌های نگهدارنده ساخته شده بودء به‌گونه‌ای که پایداری هر قسمت به صورت مستقل تامین می‌گردید. شکست سد در ۵ ژانویه ۱۹۱۴ در هنگام اولین آبگیری سد اتفاق افتاد. در این حادثه سه مقطع از سد به سبب تراوش و شسته شدن مصالح پی سد فرو ریخت. باوجود تخلیه کامل مخزن سد هیچ خسارت مالی یا جانی گزارش نگردید. پس از این حادثه, دوباره سد بازسازی و مورد بهره‌برداری قرار گرفت. ۹-۳- شکست سد بوفالو کریک" شکست این سد در ۲۶ فوریه ۱۹۷۲ به عنوان یک نمونه کلاسیک شکست سد در جهان شناخته شده است. این سد در شاخه میانی رودخانه بوفالو قرار داشت. بدنه سد از ضایعات زغال‌سنگ در سه مرحله خاکریزی ساخته شده بود. بدین‌ترتیب که پس از پر گردید. در این راستا شرکت پیتستون کول" دستگاه بهره‌بردار سدء ۴۲/۵ میلیون دلار خسارت پرداخت کرد. 7 5106۷ 010 -| 4۵ ۷۷/۵۵ -2 6۴) 8۵11۵0 -3 [0۵۵) ۳:۹۵ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۴۳ بررسی؛ گرداوری و ارزیابی فغی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات تُسکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه ۱۰-۳- سد گووهو! این سد در شمال غرب ایالت کینگ‌های " چین در ساعت ۱۱ شب ۲۷ آگوست ۱۹۹۳ دچار شکست شد. در اثر شکست این سد موجی از آب با ارتفاع ۱۰ متر به پایین‌دست و شهر کوچک کیاپوکیا" جاری شد. در جریان این حادثه بالغ بر ۳۰۰ نفر کشته شده و خسارت مالی وارده در حدود ۱۸ میلیون دلار برآورد گردید. مقامات مسوول علت این حادثه را عدم رعایت استانداردهای لازم در این سد دارای ارتفاع ۶۰ متر بود که در زمان وقوع حادثه حجم آبی در حدود ۲/۶ میلیون مترمکعب در مخزن آب ذخیره شده بود. ۱۱-۳- جدول شکست سد در ایالت کالیفرنیا تشکیل می‌دهد. در بقیه مواردء بروز اشکال موضعی در سد یا عدم کفایت برآورد مشخصات زمین ریخت‌شناسی محدوده سد علت وقوع حادثه بوده است. اولین حادثه قابل توجه در این زمینه در سال ۱۸۸۳ در سیرا کاونتی ؟ رخ داده است. عظیم‌ترین حادثه شکست سد مربوط به سد سنت فرانسیس در سال ۱۹۲۸ می‌باشد که در این فاجعه بزرگ در حدود ۴۵۰ نفر جان باختند. در جدول (۱-۳) خلاصه‌ای از مشخصات این سدها و علل شکست آنها ارائه شده است. |- 6۷0 [ع01) -2 4 -3 4- 516۳۳۵ )-)1( -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - نا ریخجه ی |۷1 1۵۳8 )2 دع[ع ۸ غ 1 1 ]۳1۵۵130۵1 (010) 1۱۷۵۲ ۹۷:۵۵ ۵1 )) م00 دزظ 501۷142 ل(2ا 1۷۵۲ ۹.1 ۵۱ ۱100۵ 1۵[۲] 4 ع(1 ۳۵ 6 [[۱۷۵/۵ 11[[5 ۵10۳/1 ع[1[0 [[ع[] پم جدو (1-) 510۳۲۵ 00۷ 0۳۵5 010۷)) )02 )02 (1) 1۷۵ ۳۳۵۵۱۹۵۵۱۱۵ 5 کات 8 ناه 0 5۵۱0 ۱1۵۵ ۱۷۲ 5۵۶ ۳1۵۵ 0 5۵ رکه ۹۵ 17 5۵0 |۸020 1۵ 7 ۲۵۳۱۵۱ ایالت کالیفر نی ۳ 8 ی سنگربزه‌ای ۱ کی خا کی با رویه د کی خاکی» بتنی ی بتنی وزنی هر سنگریزه‌ای ی بنتنی بتنی وزنی 2۵ س ۳۹ از بین رفتن مصالح استفاده شده بارش سنگین و شکست بر اثر سیلاب شکست لوله خروجی در دیوار هسته ناکافی بودن ظرفیت سرریز در زمان سیلاب تراوش سازه خروجی نشت و روگذری به سبب ناکافی بودن ظرفیت سرریز شکست ناگهانی در حالت مخزن پر در پی سد تراوش از میان خاکریز سد لغزش در زمان حفاری پرده تزریق شکست در زمان ساخت به سبب بارش بی‌سابقه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ تسین ضرورت انعام مطالعلت -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- تبیین ضرورت انجام مطالعات تسکست سد 2۹ ۱-۴- کلیات در این بخش از گزارش با استفاده از مراجع ذکر شده» به بررسی بیش‌تر پدیده شکست سد پرداخته شده است. در این راستا انواع شکست سد همچنین عوامل و پارامترهای موثر در این پدیده ارائه گردیده و اهمیت انجام این مطالعات در شرایط متفاوت مورد بررسی قرار گرفته است. شکست سد. پدیده‌ای است که در نتیجه آن جریان سیلی به سمت پایین‌دست جاری می‌گردد. عاملی که بیش از هر چیز دقت مدل‌سازی شکست سد را متاثر می‌سازد. فقدان اطلاعات در این مورد است که سدها چرا و چگونه شکسته‌اند. انواع شکست سد را می‌توان در چهار گروه عمده زیر طبقه‌بندی نمود: ۱ شکست در رابطه با پی و فونداسیون سد ۲- شکست در رابطه با مصالح سد ۳ شکست در رابطه با رفتار سازه‌ای بدنه سد ۳ شکست در رابطه با سازه‌های وابسته هریک از انواع شکست می‌تواند به تنهایی یا به شکل ترکیبی از سایر انواع دیگر در سد اتفاق بیفتد. از لحاظ موقعیت‌های شکست.ء یک سد می‌تواند در زمان ساخت. در شروع اولین آبگیری» در سال‌های اولیه بهره‌برداری و یا در سال‌های بعد دچار حادئه گردد. فرضیه شکست سد اساسا به مشخصات سازه‌ای آن بستگی دارد. سدهای بتنی در مقابل واگذاری مقاومت قابل توجهی نشان می‌دهند. در چنین شرایطی عامل موثر می‌تواند فرسایش فونداسیون یا تکیه‌گاه‌ها باشد. شکست سازه‌ای معمولا به سبب فونداسیون ضعیف. نقص یا عدم کارآیی سازه‌ای یا خرابکاری می‌باشد. شکست سدهای قوسی و پشت‌بنددار معمولا آنی فرض می‌گردد. زمان شکست سدهای قوسی وزنی نسبتا کوتاه اما نه در حد آنی می‌باشد. لغزش و واژگونی یا خرابکاری عمومی‌ترین فرضیات شکست در این سدها می‌باشند. زمان شکست در این حالت مضربی از ۰/۰۵ - ۰/۰۱ ساعت است. سدها می‌باشدء مستلزم صرف زمان است. شکست سدهای خاکی عموما بر اثر فرسایش داخلی, پدیده رگاب یا روگذری اتفاق می‌افتد. همچنین ممکن است شکاف یا درز اولیه بر اثر خرابکاری عمومی یا عملیات جنگی ایجاد گردد. شکست اهمیت زیادی دارد. معمولا" در هنگام وقوع شکست سد.ء مخزن در یکی از دو حالت رقوم نرمال یا رقوم حداکثر قرار دارد. اهمیت این دو حالت از نظر -------- صفحهٔ بعد -------- ی بررسی» گرداآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات شسکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه مقدار جریان‌های ورودی و خروجی مخزن حساس نیست.» چرا که این جریان‌ها معمولاا در مقایسه با سیل شکست سد بسیار کوچکند. شکست سد در تراز حداکثر مخزن یا در شرایط سیلابی» سیل بزرگ‌تری را نسبت به شکست سد در تراز نرمال مخزن ایجاد می‌نماید. این نوع شکست معمولا در اثر روگذری اتفاق می‌افتد. بنابراین رقوم مخزن در زمان مفروض شکست برابر با بالاتر از رقوم تاج سد می‌باشد. مگر زمانی که سد برای حداکثر سیلاب محتمل طراحی شده باشدء که در این صورت در هنگام وقوع حداکثر رقوم مخزن باز هم ارتفاع آزاد وجود خواهد داشت. ۳-۳ تقسیم‌بندی سدها به لحاظ اهمیت مطالعات سکست سد و عوامل موثر در آن ۱-۳-۴ خسارت پایین‌دست یکی از عوامل تعیین کننده در ضرورت انجام مطالعات شکست سدء خطر پایین‌دست آن یا به عبارتی پتانسیل خسارت مالی و دستورالعمل ایمنی سد ارائه شده توسط ایالات متحده آمریکاء طبقه‌بندی خسارت پایین‌دست سد به شرح جدول (۱-۴) ارائه شده جدول ۱-۴- طبقه‌بندی خسارت پایین‌دست سد ارائه شده توسط ایالات متحده امریکا عدم وجود مواد زیان‌آور در آب با چند کارخانه و کارگاه, وجود بزرگراه‌ها و خطوط مخزن با تأثیر درازمدت روی موجودات در این جدول پتانسیل خسارت جانی» مالی و اقتصادی و خسارت زیست‌محیطی مورد توجه قرار گرفته است. منظور از پتانسیل خسارت جانی» تعداد افرادی است که به‌واسطه شکست سد در معرض خطر قرار می‌گیرند و به تعداد افراد بستگی دارد که در صورت -------- صفحهٔ بعد -------- احتمال شکست سد می‌باید اراضی پایین‌دست را تخلیه کنند. خسارت مالی و اقتصادی شامل خسارت وارد به ساختمان‌های مسکونی, تجاری» تولیدی,» اراضی کشاورزی, باغ‌هاء دام راه‌های ارتباطی و بزرگراه‌هاء خطوط راه‌آهن و خدمات رفاهی عمومی دائم یا موقت می‌باشد. ایجاد تاثیرات نامطلوب بر روی کیفیت آب بر اثر آب رها شده از مخزن در نتیحه شکست سد در زمره خسارت زیست‌محیطی محسوب می‌گردد. درصورتی که مخزن حاوی موادی باشد که مصرف آب آن برای سلامتی و حیات انسان یا آبزیان و به‌طور کلی محیط زیست زیان‌آور باشدء پتانسیل خسارت زیست‌محیطی افزایش می‌یابد. این مورد معمولا در اثر شکست سدهای رسویگیر معادن» لاگون‌های فاضلاب‌های کشاورزی,» خانگی و یا صنعتی رخ می‌دهد. در تعیین رده‌بندی خسارت می‌باید توسعه آینده پایین‌دست را نیز بررسی و در مطالعات مد نظر قرار داد. این امر می‌تواند به افزایش احتمالی رده‌بندی در آینده منجر گردد. در رهنمود ایمنی سد کشور نیوزیلند. سیستمی بر اساس پتانسیل اثر شکست سد؛ برای طبقه‌بندی سدها ارائه شده است. عوامل بسیاری از جمله ارتفاع سدء حجم ذخیره» ماهیت مواد ذخیره شده در مخزن سد و شکل و مشخصات دره پایین‌دست بر روی پتانسیل اثر شکست سد تاثیر می‌گذارند. این طبقه‌بندی براساس خسارت افزایشی" در اثر شکست سد تعیین شده است. خسارت افزایشی خسارت اضافی هستند که در اثر همان حادثه طبیعی درصورتی که سد نشکند رخ می‌دهد. گروه‌بندی سدها بر این اساس به شرح جدول (۲-۴) ارائه شده است. جدول ۲-۴- طبقه‌بندی پتانسیل اثر شکست سد بر اساس رهنمود ایمنی سد کشور نیوزیلند بر طبق این دستورالعمل» سدهایی با عمق مخزن کم‌تر از ۳ متر را که حجم آب مخزن آنها از ۲۰,۰۰۰ مترمکعب تجاوز نمی‌کند. می‌توان در رده سدهای با پتانسیل اثر بسیار کم قرار داد. ارتفاع سد در این حالت معمولا" کم‌تر از ۴ متر است. سدهایی با ارتفاع کم‌تر از ۱۰ متر و یا کم‌تر از ۶ متر ولی با حجم مخزن کم‌تر از ۵۰,۰۰۰ مترمکعب در رده سدهای با پتانسیل کم قرار می‌گیرند. سدهای با پتانسیل متوسطء شامل سدهایی با ارتفاع در حدود ۱۰ تا ۲۰ متر می‌باشد. به‌شرطی که حجم مخزن آنها از یک میلیون مترمکعب تجاوز ننماید. در غیر این صورت ارتفاع آنها محدود به ۱۵ متر می‌گردد. درصورتی که ارتفاع و حجم مخزن سد از موارد بالا بیش‌تر باشدء» سد در رده پتانسیل بالا قرار می‌گیرد. باید توجه داشت که عوامل ارتفاع و حجم مخزن تنها به عنوان شاخص‌های اولیه در تخمین پتانسیل اثر سد قابل استفاده می‌باشند و نباید صرفا براساس آنها طبقه‌بندی سد را انجام داد. در برخی از موارد تقسیم‌بندی به لحاظ ارتفاع و حجم سد با شرایط ذکر شده در طبقه‌بندی پتانسیل اثر سد همخوانی نداشته و باید مورد بازنگری قرار گیرد. مثلا سدی با ارتفاع ۱۰ تا ۱۵ متر که شکست آن تلفات بی‌شماری را به‌جای 1- ۳۵۵۵| 041 2- 110۳۵1 ۵۵[ ] 65 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۳ بررسی» گرداآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات شسکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه نداشته و خسارت محدودی را نیز به‌همراه داردء می‌توان در رده پتانسیل کم دسته‌بندی نمود. طبقه‌بندی پتانسیل اثر یک سد در طول عمر آن ممکن است به‌دلیل تغییرات طبیعی یا تغییر کاربری اراضی دره پایین‌دست یا اراضی بالادست آن تغییر نماید. هزاران سد رسوبگیر در جهان میلیاردها تن پساب صنعتی عملیات معدن‌کاری را در مخزن خود دخیره می‌کنند وقوع چندین مورد شکست در سدهای رسوبگیر توجه کارشناسان بین‌المللی را به ضرورت افزایش حاشیه ایمن این سدها معطوف نموده و انگیزه‌ای جهت ارائه راهکارهای ارزشمند در زمینه‌های گوناگون مرتبط با این موضوع گردیده است. سدهای رسوبگیر به منظور ذخیره پساب و رسوبات حاصل از عملیات معدن‌کاری ساخته می‌شوند. این سدها در عین تشابهات و مشتر کات زیادء تفاوت‌هایی نیز در طراحی, اجرا و بهره‌برداری با سدهای مخزنی دارند. نمونه‌ای از این تفاوت‌هاء ساخته شدن تدریحی این سدهاء هم‌زمان با بهره‌برداری و همچنین ملاحظات ناشی از آن در طراحی و بهره‌برداری است. علاوه بر این, از آنجایی که معمولا هدف از ساخت این سدها ذخیره آب نیستء بنابراین در طرح و بهره‌برداری حتی‌المقدور از جمع شدن آب در مخزن به‌میزان بیش از حد مورد نیاز جهت ته‌نشین‌سازی رسوبات جلوگیری به‌عمل می‌آید. سدهای رسوبگیر مقادیر قابل ملاحظه‌ای گل و لای و آب را که غالبا سمی و آلوده هستند در مخزن خود جای می‌دهند. بنابراین عواقب خرابی یا عدم عملکرد مناسب آنها فاجعه به‌شمار می‌آید و از این روی» اعمال تمهیدات ویژه در طراحی و ساخت آنها ضروری سدهای رسوبگیر به دو صورت کلی ساخته می‌شوند: - سدهای مخزنی - سدهای ترفیع شونده سدهای ترفیع شونده به سه روش اجرای بالادست. پایین‌دست یا محوری ساخته می‌شوند. روش ساخت اغلب سدهای رسوبگیر در جهان سد ترفیع شونده از بالادست است. این روش در شکل (۱-۴) نشان داده شده است. آب اندازی ناشی از کرانه رویی پس مانده دایک ابتدایی شکل ۱-۴- ساخت سدهای رسوبگیر به روش اجرای بالادست -------- صفحهٔ بعد -------- در این روش ابتدا یک خاکریز موسوم به سد پایه؛ ساخته شده و سپس رسوبات روی آن جریان داده می‌شوند تا ساحلی از رسوبات تشکیل گردد. این ساحل به‌عنوان پی یا بستر خاکریز بعدی عمل می‌کند. سدهایی که به این روش ساخته می‌شوند. بسیار اقتصادی بوده و به جهت بهره‌برداری ساده و سریع از این سدها از هزینه کمی برخوردار می‌باشند. ولی به علت عدم امکان‌پذیر بودن عملیات تراکم مکانیکی» این نوع سدها در مقابل زلزله بسیار حساس بوده و از پتانسیل روانگرایی نسبتا بالایی نیز برخوردار هستند. ۳-۳-۴ سدهای جندگانه بالادست می‌باید مساوی یا بزرگ‌تر از سدهای پایین‌دست در نظر گرفته شود. سدهای موجود دارند. در نمودارهای (۱-۴) و (۲-۴) تغییرات تعداد شکست سد نسبت به ارتفاع و ظرفیت مخزن ارائه شده است. همان گونه که مشاهده می‌شود.ء بیش‌ترین شکست در مورد سدهای با ارتفاع متوسط اتفاق افتاده است. تقریبا در ۷۰ درصد از کل شکست‌هایی که در آنها ارتفاع سد گزارش گردیده است. سد کم‌تر از ۳۰ متر ارتفاع داشته است. سدهای کم‌تر از ۱۵ متر فقط ۱40 ۱20 ۱00 0 6 600 410 4 20 0 00 600 30 0 4 ارتفاع سد (متر) ارتفاع گزارش نشده است (2) نمودار ۱-۴- تغییرات تعداد شکست سد نسبت به ارتفاع 6 510۳167 -| -------- صفحهٔ بعد -------- ۸۴ بررسی» گرداوری و ارزیابی فغی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات تُسکست سدها د رکشسورهای پیشرو در این زمینه 35 00 ۱ 2 3 1 5 15 10 ([ 1) |1)(0( 50 ((/1۹ *10) حجم سد حجم گزارزش نشده است ر(3) نمودار ۲-۴- تغییرات تعداد شکست سد نسبت به ظرفیت مخزن همچنین مقایسه نسبت‌های تعداد شکست سد با ارتفاع ۱ به تعداد کل شکست سد و همچنین تعداد کل سدهای با ارتفاع «به تعداد کل سدهای موجود که در نمودار (۲-۴) ارائه شده است. این شکل نشان می‌دهد که فراوانی تعداد حوادث ناشی از شکست سد با تغییرات ارتفاع به میزان کمی تغییر می‌کند. ۱ > 30 30 > ۱ > 0 ۱ < 0 موجود 73 شکسته شده 988 نمودار ۳-۴- مقایسه نسبت تعداد شکست سد با ارتفاع (ا به تعداد کل شکست سد و نسبت تعداد کل سدهای با ارتفاع ۱] به تعداد کل سدهای موجود -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۳-۴- نوع سد سدها را می‌توان در سه گروه کلی بتنی» خاکی و مصالح بنایی طبقه‌بندی کرد. سدهای بتنی شامل سدهای وزنی» پشت‌بنددار, تک‌قوسی و چندقوسی می‌باشند. سدهای خاکی نیز به دو گروه عمده خاکی و سنگریزه‌ای تقسیم می‌شوند. سدهای با مصالح بنایی را می‌توان به صورت وزنی» پشت‌بنددار و یا قوسی اجرا نمود. نمودار (۴-۴) تغییرات فراوانی تعداد شکست سد را در سه محدوده ارتفاعی برای انواع سدهای مذکور نشان می‌دهد. در این نمودار علامات اختصاری نیز جهت معرفی انواع سدها به کار رفته است. بتنی وزنی ۳ خاکی تها: سنگریزه‌ای 140 ۱20 100 0 00 410 4 20 خاص ۱1۲۷۷ ۷/۸ 0 6 ۳ [۵ا0) نوع سد 100 > ۳ > 2600 ۲ 60۵ > 30 چ نمودار ۴-۴- تعداد شکست سد نسبت به ارتفاع و نوع سد همان گونه که در نمودار (۴-۴) نشان داده شده است. اغلب شکست‌ها در سدهای خاکی اتفاق افتاده است. ولی با توجه به نمودار (۵-۴) می‌توان دریافت که نسبت تعداد شکست سد از نوع 1۳ به کل تعداد شکست تقریبا شبیه به نسبت تعداد کل سد از نوع ۳] به تعداد کل سدهای موجود برای هر نوع سدی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- عءٍِ بررسی» گردآوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات سکست سا ۵ ۷/۸ ۵ 6 1۳/۳ نوع سد نمودار ۵-۴- مقایسه نسبت تعداد شکست سد از نوع 1۳ به کل تعداد تس و نسبت تعداد کل سد از نوع 6[ ] به تعداد کل سدهای موجود نمودار (۶-۴) تعداد شکست سد را در مقابل نوع و ارتفاع سد برای دو دوره زمانی ساخت نشان سدهای ساخته شده از سال ۱۹۵۰ بسیار بیش‌تر از تعداد کل سدهای ساخته شده تا قبل از این ز ۶۸ ۷۵ ]۵ 0 ۵116۲ 950 100 > ۵ >60 30>>60 30 100> ۱ >60 30>>60 30>ز ار تفاع سد (متر) ۵71۳/۳ ۲۱۲۵۳ 8 ۷۸ ۷۱۷ نمودار ۶-۴- تعداد شکست سد در مقابل نوع و ارتفاع سد و زمان ساخ ها د رکشورهای پیشرو در این زمینه 50 می‌دهد. این نمودار دارای یک مان می‌باشد (۱۲۱۳۸ درمقابل 802 60 - 3 0 : 20 - 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- نبیین ف ۶-۳-۴ عمر سد تعداد زیادی از موا عمر زیر ۱۰ سال نسبه رورت انجام مطالعات تسکست سد دشک ت در سدهای خیلی جوان اتفاق افناده است. نمودار (۷-۴) تفاوت قابل توجه ن به دیگر سدها نشان می‌دهد. در نمودار (۸-۴) جزییات بیش‌تری در خصوص تعداد : و همانگونه که مشاهده می‌شود. بیش‌ترین فراوانی متعلق به سدهای با عمر کم‌تر 300 (2)(0 ۱ 0 600 50 1 30 10 ۱0 وا 24 سال سال گزارش نشده است (۱ در حال ساخت (( نمودار ۷-۴- تعداد شکست در مقایسه با عمر سد ۵2 ] 2 3 4 5 6 7 5 9 10 سال در حال ساخت (۱ نمودار ۸-۴- تعداد شکست در مقایسه با عمر سد (عمر کم‌تر از یک سال) ۶۷ تعداد شکست را در سدهای با سکست سد در دوره ۱۰ سال اول 100 0 00 3 : 20 0 ع( ]( 50 40 30 3 20 : 10 0 ع( -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ بررسی» گرداوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات تُسکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه ۷-۳-۴ زمان ساخت بیش‌ترین تعداد شکست سد در دهه‌های ۱۹۲۰ - ۱۹۱۰ و ۱۹۷۰ - ۱۹۶۰ اتفاق افتاده است که این روند در نمودار ‎)٩-۴( مشاهده می‌شود. به گزارش دفتر ثبت جهانی سدها"ء محموعا ۵۶۲۸ سد تا سال ۱۹۵۰ ساخته شده است که تعداد ۱۱۷ سد دچار شکست شده‌اند. در فاصله سال‌های ۱۹۵۱ تا ۰۱۹۸۶ ۱۲۱۳۸ سد ساخته شده که شکست سد در ‎۵٩‏ عدد از آزما رخ داده است (این آمار بدون احتساب کشور چین می‌باشد). بنابراین ۲/۲ درصد (۱۱۷ سد از ۵۶۲۸) از سدها تا سال ۱۹۵۰ دچار شکست شده‌اند و در مقابل درصد شکست سدهای ساخته شده در دوره زمانی ۱۹۸۶ - ۱۹۵۱ در حدود ۰/۵ درصد ‎۵٩(‏ سد از ۱۳۱۳۸) می‌باشد. نکته قابل ذکر این است که ۸۰ درصد از شکست سدهای ساخته شده تا سال ۱۹۵۰ در ارتباط با سدهایی بوده است که کم‌تر از ۶ سال عمر داشته‌اند و ۵۰ درصد آنها سدهایی بوده‌اند که عمر آزها کم‌تر از ۴ سال بوده است. 25 20 5 و ۱0 : 3 5 3000 90 80 70 60 50 40 30 30 ۱0 1900 90 80 70 60 50 40 ۹0 20 ۱0 ۱۳۵0 0۹ سال ساخت نمودار ۹-۴- تعداد شکست در مقایسه با سال ساخت ۸-۳-۴ سایر عوامل علاوه بر موارد دکر شده» با مرور موارد شکست سد می‌توان عوامل زیر را نیز در وقوع این امر موثر دانست: - وجود ضعف در طراحی اولیه و مطالعات زمین‌شناسی شامل ارزیابی وضعیت پیء منابع قرضه و خاکریز 5 01 1۵۵1۹160۲ ۷/۵۳۵ -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- نبیین ضرورت انجام مطالعات سکست سد 2 - مطالعات و بررسی‌ها نشان داده است که قرارگیری سد بر روی سنگی با درز و شکاف زیاد و وزن مخصوص پایین به سبب پتانسیل بالای آنها در فرسایش و نشست حتی در صورت طرح و اجرای یک سیستم پرده آب‌بند و پرده تزریق وسیع و گسترده, می‌تواند احتمال شکست سد را افزایش دهد. در طراحی و ساخت سدهای خاکی انتخاب مصالح مناسب که در مقابل پدیده رگاب مقاوم بوده و به حد تراکم مورد نیاز در رطوبت بهینه مورد نظر متراکم گردند. ضروری است. - عدم رعایت اصول فنی ارائه شده در طراحی در زمان ساخت - فرسایش داخلی که در سدهای خاکی به صورت پدیده رگاب و درنتیجه اختلاف فشار زیاد بین بالادست و پایین‌دست سازه اتفاق می‌افتد. شکست در اثر این پدیده از محل خروج تراوش آغاز می‌گردد و به طرف مرز بالادست پیش‌روی می‌کند. بده فزاینده تراوش و سرعت جریان باعث افزایش سرعت فرسایش مصالح فونداسیون و بدنه سد و در نهایت به شکست سد منجر می‌گردد. یکی از دلایل عبارت ساده می‌توان حرکت آزادانه ذرات ریزخاک از یک لایه تحت تاثیر نیروی تراوش از میان حفرات موجود در خاک درشت‌دانه‌تر لایه مجاور عنوان نمود. این امر به واسطه ناهمگونی زیاد ذرات خاک در لایه مجاور اتفاق می‌افتد. این فرآیند از فصل مشترک بین فیلتر و سنگریز متراکم شده آغاز می‌شود. از بین رفتن فیلتر باعث می‌شود که هسته پوشش محافظ خود را از دست داده و به همین سبب دچار خوردگی می‌شود. توسعه این پدیده باعث به‌وجود آمدن مجاری متعددی در هسته گردیده که نهایتا منجر به هدایت آب از میان خاکریز سد خواهد شد و نتیجه آن به صورت یک حفره روی شیب بالادست آشکار خواهد شد. - ضعف در اجرای طرح پرده تزریق و آب‌بند سد یا عدم آب‌بندی مناسب که سبب نشت می‌گردد. درصورت اجرای پرده آب‌بند می‌باید از یکپارچگی آن اطمینان حاصل نمود. همچنین می‌باید آب‌بندی مناسبی را تا سنگ بستر امین نمود. - نشت سامانه زهکشی - فعالیت‌های زمین‌لرزه‌ای و وجود گسل فعال در نزدیکی سد - زمین لغزش - فرسایش‌پذیری مصالح خاکریز سدها در سدهای خاکی. در هنگام روگذری بلافاصله بعد از رسیدن به یک بده و عمق روگذری بحرانی» فرسایش شیب پایین‌دست آغاز می‌گردد. این مقادیر بحرانی به تندی شیب و پوشش آن (گیاه» سنگ» ریپ‌رپ و ...) و عواملی نظیر وزن و تراکم مصالح بستگی دارد. پس‌زدگی آب در پایین‌دست تاثیر به‌سزایی در کاهش این فرسایش دارد. - مقاومت یخ‌زدگی و قابلیت نفودپدیری و عمر بتن در سدهای بتنی - رس‌های واگرا - تراکم مصالح خاکریز بدنه سدهای خاکی - فشار برخاست در سدهای بتنی - تراوش -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ بررسی» گرداوری و ارزیابی فنی تجارب کاربردی و اجرایی مطالعات سکست سدها د رکشورهای پیشرو در این زمینه - یکی از امکان‌پذیرترین مکانیزم‌هاء افزایش نشست سد تحت وزن سازه و آب می‌باشد که سبب شکست می‌شود این امر در سدهای خاکی تاثیر کم‌تری دارد. چرا که سدهای خاکی نسبت به جابه‌جایی و نشست‌هایی جزیی انعطاف‌پذیرتر می‌باشند. - بروز پدیده قوس‌زدگی" به سبب هندسه سدهای خاکی که باعث افزایش تنش‌ها در یک قسمت و کاهش آن در قسمت‌های دیگر می‌گردد. این امر به توسعه شکاف‌ها کمک نموده و باعث ایجاد مجرای جریان از میان مناطق فرسایش‌پذیر می‌گردد. - عدم رعایت نرخ پر شدن مخزن سد در آبگیری اولیه - عملکرد نامناسب سازه‌های جنبی. در این زمینه شایع‌ترین عامل کافی نبودن ظرفیت سرریز می‌باشد که سبب روگذری می‌گردد. این امر یکی از مهم‌ترین دلایل شکست سدهای خاکی به‌شمار می‌رود. - افتتاح و آبگیری سد قبل از اتمام عملیات ساختمانی تمامی سازه‌های سد. به عنوان مثال درصورتی که مجاری خروجی سد تکمیل و بهره‌برداری نشده باشند. در صورت بروز مشکل در زمان اولین آبگیری, هیچ راهی جهت تخلیه مخزن و کاهش بار و فشار آب وارده برسد وجود نخواهد داشت. - عدم جانمایی تحهیزات ابزار دقیق کافی و مناسب جهت اندازه‌گیری تغییرات احتمالی در شرایط بدنه و تکیه‌گاه‌ها. - مدیریت ضعیف در بهره‌برداری و نگهداری ۴-۴ اثر مطالعات شسکست سد بر طراحی,» بهره‌برداری, تنظیم و ایمنی عمومی سد از شکست سد به عنوان یک مصیبت و فاجعه نام برده می‌شود که باعث وارد آوردن خسارت و خرابی‌های فراوان و بروز مشکلات ناگهانی و جدی می‌گردد. به‌همین سبب آن‌را در رده حوادثی نظیر زمین‌لرزه و طوفان طبقه‌بندی می‌کنند. تا کنون در حدود ۲۰۰ حادثه قابل توجه شکست سد در دنا به‌وقوع پیوسته که بیش از ۸۰۰۰ نفر کشته بر جای گذاشته است. این آمار و ارقام و نتایج حاصل از شکست چندین سد در نقاط مختلف جهان باعث تقویت اهمیت‌بخشی به مطالعات ایمن‌سازی سدها اراضی پایاب سدها از رتبه بالاتری برخوردار می‌گردد. در برخی از موارد ایمن‌سازی» ایجاد تغییراتی در وضعیت سد را ایجاب می‌نماید. به‌گونه‌ای که در بعضی از موارد لزوم به جابه‌جایی سد یا متوقف کردن بهره‌برداری یا در نهایت تخریب سد در جایگاه فعلی آن می‌باشد. 68 - | -------- صفحهٔ بعد -------- با روند افزایش اطلاعات عمومی در مورد اهمیت شکست سد.ء اهمیت بیش‌تر برنامه فعالیت‌های اضطراری مطرح می‌گردد. از بسیار ضروری است. براساس این برنامه, مالکین سدها و مقامات محلی باید به محض مشاهده نشانه‌هایی از ظمور شکست سد. فرصت بیش‌تری جهت اعلام خطر و تخلیه ساکنین پایین‌دست سد گردیده و امکان جلوگیری یا به تاخیر انداختن شکست سد را فراهم می‌آورد. بر طبق قوانین ایالت اوهایو" ایالات متحده» مالکین سد در برابر بهره‌برداری و نگهداری سد بدون ایجاد هرگونه خطر به لحاظ جانی» مالی و سلامت افراد مسوول می‌باشند. به بیان دیگر مالکین سدها به صورت قانونی مجبور به تامین شرایط ایمن سد می‌باشند. در این راستا لزوم انجام برخی فعالیت‌ها نظیر تعمیرات و اندازه‌گیری‌های دوره‌ای باید در دستور کار آنها قرار گیرد که در حد لازم جهت رفع نیازها و تأمین شرایط مناسب انجام پذیرد. همجنین رییس بخش آب در ایالات متحده" دارای قدرت و صلاحیت ملزم نمودن مالک سد به انحام تعمیرات و دیگر |- 00 2-8 3-061 01 11۷1510 0۲ 6 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۷۳۳ منابع و مراجع [ 1۳16۳۵110۵ ب[11 جرزاعااباظ ,۳0۵11005 200 ۲۵۷1۵۷ هام۸ ۳۵۵۵ ملظ 0۵00 .۰( آ100) 1۵9۵ ععشاآ ۵ عع 00 ۰( ]آ۳2750) 1۵۵ ععشا ۵۵ 500 731300 30۳ 16 ,606116۵ دک 020 #مداد7 ۸۵۳" ۰ 3016 [۵ع1 1600 ۲1۵1100 دحدا) ۲127۵00 م10 مه دزدوادمش۸ 1002110 معط 0۵0" 6 ۷۷/۵۵۳۱۳۵۲0 بع01۲6 واعند5 0:00 ۵ ۲ع۲۳۳ کعسوسود۳۲ ۷۷ ددع00 نهک مدا ۰ ]0 1260271 01 ۱6 ۲2۶۵04108 ۱1۵۵۵ ۳۲۵۵۵۵۹۵۵ آ۵ ۲0۵۵ 1۵۶ ک 10 0 مه کامعمصصهمن0" - ۱/1 ,56 91-/1۱ ,01-66 .30 اعا100 ۳۲۵ 5۳۷1۳ ۷۷۳۸۵1۳ ۲۸11001۸ دوک ما۸ 1۰ 116[ 1 ۵ 20011021100 داز 200 1100 ناما ۳۳۹۲۳۲۸۵ ۵ مان قل ۶ معحنی ۱۱۱۵ او ددم" 0۹۷111۳8 ۷۷۵۵۲ ۳۵ و0 با اعاز هر ۷۷ ۳۵ بط ۵۵۳ 1۵۵۱ ۵ او مه هنک نهک ج صقل ۰ 1 ,۲16151 1.5۰ ,عا 1۵ ۳۵۳ ۰( 1187310 .۲۸10 ۳۵۳۵۵۷۵۵ 1۳6 بدوعالد ۷ 100۳۵۵00 که م۱1۵2 ادا و0 ۰ ,ل 06 زک 501۵ ۳۹۲۲۸۹ .ظ.۸ ۸۱:۵۵ 7 1131۳101 [ 000 ۳100۵ ,۳۵۵۲۵۵۰ ۷۷۵۳۵۵۵ ۳۱۵۵۵ ۲0۵۳۹16 ه عدام 10 1۵۶ معصناعلی" ,[506-150 (602) ,855009 ۸17002 ,۳۳۵۵۵۶ باععاک معس ۷۷۵۲ 2801 بحاص ۱۵۳۱۵0۵ ۱097 -1999 ع ال 1600 ۳۱۵۵۱ ,داد را۸۵ ۳۱۵۵۵ 1۵-8۳۵ ۵۵ معحدظ مومنام۸ عوفعطا او هماع 1۰ ۱1۵۳ -٩‏ آشنایی با منابع آب و پروژه‌های مهم آبی جمهوری خلق‌چین - معاونت امور آب وزارت نیرو 1 2 2 4 5 6- 7 8 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد --------