برای زدگش‌دای زیرژزمنبشی

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران مر ۴ میهف ۰ صحص ۵ کم راننشمای دراحی و انشثاب دواد و معالح برای زدگش‌دای زیرژزمنبشی نشریه شماره ۸ ۶ ۲۳ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور ی معاونت امور فنی ورارت نیرو کاهش خطر پذیری ناشی از زلزله دفتر استانداردها و معیارهای فنی و نییعت اه )۱( ۱۱0 ۱ 1 : ۱ ۱ 3 ِ و ا ی . ۰ : وی یر ۳ ش هه ۳ اس 0 11 اک و ۱ 1 ۳ ۹ رد اد ور ره بر ی ۰ نوی اس :۱ ۸ و 1 یک !۱ ۸ و ۱ هام ای ۳ ۱ هدش وه ۳ ۱ خی را و ی 1 در کوش با ار ۱ ۰ بر و و را ای و ان ن سیگ ۸ چ بح / مر #4 ۱ یقن سا دوهی یمه مزع ۱ ۹ ۱ وس بر ۶ یت ند و ز 9 رکه ی 7 کو ۳ مومه ی هی ۳ اس ۹ جه ی پا ی ۸ جع من و مه و چچ ند وم وا ماه دوه و و وی چا وا عم رو حد 3 ۱ هوشی یا یا اب یو اه ی ۸ او رو بر رورا ره که مود نار ور اوه نی ای را ایا را ا ااران وش را فیتواز تسار شوه و ور هریخ 2 ون کت 0 اه و رج اد هیچ دن اه با او هر جر وس میا کی ی ی روص ی نش هه کی ری 1 _ رید ایند با اک ای ده ۹ رو را ار و رک ام با نانو رز ها ااگز یه ون خر مج ور او اس و ون سار ی ای دا موی هن و نز وان کت را یو ی اه تیار با ون ۳ ی ابرم پخیه ۳ ود ی دی ۹ ویس من م ۶ رهظ و وی وک مور ات و روا ود رو هه چم کوش کی ور کاوااو کی کرو ارم میا اس و بای سا راک او دروکا وا جح میور تا دوارود ا کوا او سر ده وضو و هگ و کب پا تا اج و ارت ان و ار اون اس -------- صفحهٔ بعد -------- جمهوری اسلامی ایران سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور رادنمای داراحی و انتخاب مواد و مصالی برای زهکش‌های زیدرزمینی نشریه شماره ۳۹۸ معاونت آمور فنی وزارت نیرو دفتر آمور فنی. تدوین معیارها و شرکت مدیریت منابع آب ایران کاهش خطرپذبری ناشی از زلزله دفتر پژوهشها و استانداردها ۹ ۱ ۹ ۹ ۸۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۳ فهرست‌برگه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. دفتر آمور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله راهنمای طراحی و انتخاب مواد و مصالح برای زهکش‌های زیرزمینی/ معاونت امور فنی, دفتر امور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله؛ وزارت نیروه شرکت مدیریت منابع آب ایران» دفتر پژوهشها و استانداردها.- تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء معاونت امور آداری, مالی و منابع انسانی» مرکز مدارک علمی, موزه و انتشارات» ۰۱۳۸۵ 1۷ ۷ ص.: جدول, نمودار» مصور.- (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. دفتر امور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله؛ نشریه شماره ۳۶۸) (انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور؛ 0۰ 978-964-425-901-2 15۳۲ مربوط به بخشنامه شماره ۱۰۰/۱۶۹۱۷۸ مورخ ۱۳۸۵/۱۰/۱۱ استانداردها. ب‌. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. مرکز مدارک علمی. موزه و انتشارات. 3 عنوان. ۵ ش. ۳۶۸ ۲۴س/ ۳۶۸ 1۸ 15۳ 978-964-425-901-2 ٩۹۷۸-۹۶۴-۴۲۵ - ۹۰۱-۲ ‏شایک راهنمای طراحی و انتخاب مواد و مصالح برای زهکش‌های زیرزمینی تهیه کننده: معاونت امور فنی. دفتر آمور فنیء تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله ناشر: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء معاونت آمور اداری, مالی و منابع انسانی» مرکز مدارک علمی» موزه و انتشارات چاپ اول» ۵۰۰ نسخه تاریخ انتشار: سال ۱۳۸۵ لیتوگرافی: قاسملو چاپ و صحافی: چاپ زحل همه حقوق برای ناشر محفوظ است. -------- صفحهٔ بعد -------- رباست جمهوری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور رییس سازمان پخش موضوع: راهنمای طراحی و انتخاب مواد و مصالح برای زهکش‌های زیرزمینی به استناد آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی؛ موضوع ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه هیأت محترم وزیران به پیوست نشریه شماره ۳۶۸ دفتر امسور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله این سازمان» با عنوان «راهنمای طراحی و انتخاب مسواد و مصالح بسرای زهکش‌های زیرزمینی» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. دستگاه‌های اجرایی, مهندسان مشاورء پیمانکاران و عوامل دیگر می‌توانند از این نشریه به عنوان راهنما استفاده کنند و در صورتی که روش‌هاء دستورالعمل‌ها و راهنماهای بهتری در اختیار داشسته عوامل یاد شده باید نسخه‌ای از دستورالعمل‌هاء روش‌ها با راهنماهای جایگزین را برای دفتر آمور گَمیرمنصور برقعی معاون رییس ی < و رییس سازمان در ۳۱۰ -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی خواننده گر امی: دفتر امور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با استفاده از نظر کارشناسان برجسته, مبادرت به تهیه این دستورالعمل نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این آثر مصون از ایرادهایی نظیر غلطهای مفهومی» فنی» آبهام؛ ایهام و اشکالات موضوعی نیست. از این رو از تُسما خواننده گرامی صمیمانه تفاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اسکال فلی, مراتب را به صورت زیر گزارس فرمایید: ۱ شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۲ ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳ در صورت امکان» متن اصلاح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید. ۴- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این دفتر نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشانی برای مکائیه: تهران خیابان شیخ بهائی» بالاتر از ملاصدراء کوچه لادن» شماره ۲۴ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشورء دفتر آمور فنی» تدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله صندوق پستی ۱۹۹۱۷-۴۵۴۸۱ ۳۱۳7 -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی پیشگفتار نگهداری طرح‌های عمرانی به لحاظ توجیه فنی و اقتصادی طرح‌هاء کیفیت طراحی و اجرا (عمر مفید) و هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری از اهمیت ویژه برخوردار می‌باشد. و ضوابط فنی در مراحل تهیه و اجرای طرح و نیز توجه لازم به هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری در قیمت تمام شده طرح‌ها باتوجه به مراتب یاد شده و شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آب در ایران؛ امور آب وزارت نیرو (طرح تهیه و تدوین ضوابط و معیارهای صنعت آب کشور) با همکاری معاونت آمور فنی سازمان: مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (دفتر امورفنیتدوین معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله) براساس ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه اقدام به تهیه استانداردهای مهندسی آب نموده است. استانداردهای مهندسی آب با در نظر داشتن موارد زیر تهیه و تدوین شده است : - استفاده از تخصص‌ها و تجربه‌های کارشناسان و صاحبنظران شاغل در بخش عمومی و خصوصی - استفاده از منابع و ماخد معتبر و استانداردهای بین‌المللی - بهره‌گیری از تجارب دستگاه‌های اجرایی» سازمان‌هاء زهادهاء واحدهای صنعتی,» واحدهای مطالعه» طراحی و ساخت - پرهیز از دوبارهکاری‌ها و اتلاف منابع مالی و غیرمالی کشور - توجه به اصول و موازین مورد عمل موْسسه استانداردها و تحقیقات صنعتی آیران و سایر موسسات تهیه‌کننده استاندارد بخش آبء با بکارگیری استانداردهای یاد شده» برای پیشرفت و خودکفایی این بخش از فعالیت‌های کشور تلاش نموده و صاحبنظرآن و متخحصصان نیز با اظهار نظرهای سازنده در تکامل این استانداردها مشارکت کنند. حبیب امین فر- معاون امور فنی پاییز ۱۳۸۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ترکیب اعضای تهیه کننده : کمیته و ناظر(ان) تخصصی این استاندارد در دانشگاه تربیت مدرس توسط افراد زیر به ترتیب حروف الفبا تیه شده است: مجتبی اکرم شرکت مهندسین مشاور آبساران فوق‌لیسانس آبیاری و زهکشی مجتبی رصوی نبوی دفتر توسعه شبکه‌های آبیاری و زهکشی فوق‌لیسانس آبیاری و زهکشی کورش محمدی دانشگاه تربیت مدرس دکتری آبیاری محمد حسین مهدیان مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری ‏ دکتری آبیاری و زهکشی محمد باقر نحوی شرکت مهندسین مشاور آبکاوش سرزمین ‏ فوق لیسانس آبیاری و زهکشی گروه نظارت که مسئولیت نظارت تخصصی بر تدوین این استاندارد را به عهده داشته اندء به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: ابراهیم پذیرا دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات و فناوری ‏ دکتری منابع آب انسیه محرابی شرکت سهامی مدیریت منابع آب فوق‌لیسانس مهندسی تأسیسات آبیاری احمد لطفی شرکت مهندسین مشاور پندام فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و آبادانی اسامی اعضای کمیته تخصصی آبیاری و زهکشی دفتر استانداردها و معیارهای فنی که بررسی و تأیید استاندارد حاضر را بهده داشته اند به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: اسدا... اسدالهی شرکت سهامی مدیریت منابع آب فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی ابراهیم پذیرا دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات و فناوری دکتری مهندسی منابع آب احمد پورزند شرکت مهندسی مشاور مهاب‌قدس لیسانس مهندسی آبیاری محمدصادق جعفری شرکت مهندسی مشاور مهاب‌قدس فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی سید مجتبی رضوی نبوی شرکت سهامی مدیریت منابع آب فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی سید رحیم سجادی معاونت فنی و زیربنایی وزارت جهاد کشاورزی لیسانس مهندسی آبیاری محمد کاظم سیاهی شرکت مهندسین مشاور پندام فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی و مهندسی عمران محمدحسن عبدا... شمشیرساز ‏ شرکت مهندسین مشاور پژوهاب فوق‌لیسانس مهندسی آبیاری و زهکشی انسیه محرابی شرکت سهامی مدیریت منابع آب فوق‌لیسانس مهندسی تأسیسات آبیاری محمدجواد منعم دانشگاه تربیت مدرس دکتری مهندسی آبیاری و زهکشی 11 -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه ۱- هدف ۲- دامنه کاربرد ۳- مواد پوششی و ضرورت استفاده از آنها ۱-۳ کلیات ۲-۳ مواد پوششی ۱-۲-۳ پوششهای معدنی دانهای ۲-۲-۳ پوششهای آلی ۳-۲-۳ پوششهای مصنوعی ۳-۳ ضرورت استفاده از پوشش ۱-۳-۳ روش رس و نسبت جذب سدیم ۲-۳-۳ روش رس ۳-۳۳ روش شاخص پلاستیسیته و ضریب یکنواختی خاک ۴-۳-۳ روش گرادیان شکست هیدرولیکی ۴-۳ معیارهای قابل پیش‌بینی ۴- انتخاب مواد پوششی ۱-۳ نحوه دسترسی و هزینه مواد پوششی ۲-۴ بار پیش‌بینی‌شده برای تحمل لوله ۱۳۳-۴ کلسیم و اسیدیته (11م) خاک ۳۴ روشهای تنظیم واکنشهای شیمیایی ۵ طراحی پوششهای زهکشی ۱-۵ بررسیهای مورد نیاز ۱-۱-۵ بررسیهای مکانیکی ۲-۱-۵ جنبه‌های هیدرولیکی ۳-۱-۵ پایداری ساختاری ۱-۳-۱-۵ هدایت هیدرولیک در عمق کارگذاری زهحس 1۷ ۱۱ ۱۱ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۳۴ ۱۵ ۱۵ ۱۵ ۱۵ ۱۶ ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۲-۳-۱-۵ عمق لایه محدودکننده ۱-۴-۱-۵ ظرفیت تبادل کاتیونی ۲-۴-۱-۵ شوری خاک ۳-۴-۱-۵ سدیمی بودن خاک ۱-۳-۵ روش شاخصهای آزمایشگاهی ۱-۱-۲-۵ آزمایشهای آبگذری در واحد ضخامت ۲-۱-۳-۵ آزمایش نسبت گرادیان ۳-۱-۲-۵ آزمون جریان طولانی مدت ۴-۱-۲-۵ آزمایش نسبت هدایت هیدرولیک ۲۳-۲۳۵ روش معیارهای عمومی ۳۵ پوفشهای شنی- ماسهای ۱-۳-۵ معیارهای ولاتمن و همکاران ۲-۳-۵ معیار ترزاقی ۳-۳-۵ معیارهای اداره احیای اراضی ایالات متحده ۴-۳-۵ معیارهای سرویس حفاظت منابع طبیعی ۱-۳-۵ معیارهای نگهداری ۲-۳-۵ معیارهای هیدرولیکی ۳-۴-۵ معیارهای جلوگیری از انسداد ۳-۳-۵ معیارهای مکانیکی ۵-۵ پوششهای پیشتافته ۱-۵-۵ وزن واحد سطح پوشش پیش‌تافته ۲-۵-۵ معیارهای نگهداری ۳-۵-۵ هدایت هیدرولیکی پوشش ۴-۵-۵ خصوصیات مکانیکی ۵-۵-۵ ضخامت پوشش مصنوعی ۱۷ ۱۷ ۱۹ ۱۹ ۱۹ ۳۲۰ ۳۱ ۳۱ ۳۱ ۲۳۲ ۲۳۲ ۲۳۳ ۲۳۳ ۲۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۸ ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۳۹ ۳۰ ۳۱ ۳۱ اه -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۷-۵ جمع‌بندی ۶- لوله‌ها و مصالح زهکشی ۱-۶ لوله‌های سفالی و بتنی ۲-۶ لوله‌های پلاستیکی ۳-۶ عوامل مورد آزمایش برای لوله‌های زهکشی ۱-۳-۶ لوله‌های رسی و بتنی ۲-۳-۶ لوله‌های پلاستیکی ۱-۲-۳-۶ وضعیت ظاهری ۲-۲-۳-۶ طول لوله و ابعاد حلقه ۲-۲-۳-۶ قطر اسمی ۴-۲-۳-۶ حداقل قطر داخلی ۵-۲-۳-۶ تغییرات متوسط قطر خارجی ۶-۲-۳-۶ مدور بودن ۷-۲-۳-۶ سوراخها ۳-۳-۶ طول قطعات لوله برای آزمایش ۵-۶ دانه‌بندی ۶-۶ شاخصهای مورد نیاز ۱-۶-۶ شاخص دوام ۲-۶-۶ صیقلی و زبری ذرات ۳-۶-۶ پوشش سطحی ذرات ۴-۶-۶ بررسیهای مورد نیاز برای مصالح قرضه پیوست الف - دستورالعمل نصب و نگهداری مصالح زهکشی پیوست ب - جریان به طرف زهکشهای دارای پوشش پیوست ج - تعاریف پیوست د- مثالهای حل شده منابع و مراجع ۷ ۳۳ ۳۳ ۳۵ ۳۵ ۳۵ ۳۶ ۳۶ ۳۶ ۳۶ ۳۷ ۳۷ ۳۸ ۳۸ ۳۸ ۳۹ ۳۱ ۳۱ ۳۱ ۳۱ ۳۱ ۳۱ ۳۳ ۳ ۶۱ ۶۵ ۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه زهکشی, بیشینه‌ای چند هزار ساله دارد اما شاید بتوان گفت که از عمر زهکشی به شیوه امروزی بیش از دو سده نمی‌گذرد. پیدایش لوله‌های پلاستیکی در دهه ۱۹۶۰ و رواج استفاده از ماشینهای زهکشی در دهه ۱۹۷۰ شتابی جشمگیر به توسعه زهکشی زیرزمینی داد و از اواسط دهه ۱۹۸۰ در کشورهای هلند و آمریکاء استفاده از زهکشهای زیرزمینی به منظور بهبود شرایط خاکهای کشاورزی و کشت گیاهان زراعی شتابی بی‌سابقه گرفت. لیکن از همان ابتداء مشکل رسوب‌گذاری در خطوط زهکشی نمایان گردید. به همین دلیلء انواع مختلف پوشش مورد بررسی قرار گرفت و نشان داده شد که کاربرد هر یک از آنها با درجات مختلف با موفقیت همراه است. در این رابطه»ء از موادی مانند خاک سطحی, جمن, علف. کاه» ساقه‌های ذرت» تراشه‌های چوبء ماسه و شن برای جلوگیری از انسداد زهکشهاء استفاده شده است. ۹- هدف هدف از تهیه این استاندارد» بررسی روشهای موجود و مرسوم در بین مهندسان زهکشی برای طراحی و اجرای پوششهای ۲- دامنه کاربرد دامنه کاربرد این نشریه به زهکشهای زیرزمینی در سطح مزرعه و یا شبکه آبیاری و زهکشی در داخل ایران محدود می‌شود. ۳ مواد پوششی و ضرورت استفاده از آنها ۱-۳ کلیات در ۵۰ سال گذشته, عبارتهای زیادی برای تعریف پوشش زهکشی به‌کار رفته است. دیلمان و ترافورد ‎]٩[‏ از عبارتهای پوشش » فیلتر " و محاط کننده" استفاده کرده‌اند تا مواد پوششی را براساس کاربرد آنها مشخص سازند. عبارت پوشش به عنوان یک نام کلی برای هر ماده مصنوعی که به منظور بهبود عملکرد لوله‌های زهکشی به کار می‌رود. استفاده شده است. بر اساس تعریف» ماده پوششی زهکش, به ماده متخلخلی گفته می‌شود که به منظور بهبود شرایط هیدرولیکی لوله زهکش و محافظت آن در برابر ورود مواد رسوبی» در اطراف آن نصب می‌گردد. از میان این مواد»ء شن, الیاف آلی پیش‌تافته ۲ و الیاف مصنوعی (مانند ژئوتکستایلها ) به عنوان مهم‌ترین مواد پوشش برای جلوگیری از ورود مواد رسوبی و انسداد خطوط لوله زهکش مطرح می‌باشند. از آنجا که اغلب, کلمه فیلتر به نادرست به جای پوشش استفاده می‌شود. لازم است در اینجا فیلتر نیز تعریف شود. [- 06 2- 7 3- 40 ۵۶۵ 0۳82216 ۷۷/۳۵۵۵ ۳۳۵ -4 5ع[ 060161 - 5 -------- صفحهٔ بعد -------- فیلتر ماده متخلخلی است که از میان آن گاز و یا مایعی عبور داده می‌شود تا مواد معلق آن جدا گردد | ۷|. در نتیحهء فیلتر کردن عملی است که در آن خاک و یا مواد در اثر عبور جریان روی فیلتر باقی می‌ماند اما به مایع اجازه عبور داده می‌شود | ۱۲۵. با این تعریف» اگر فیلتر به عنوان پوشش زهکش استفاده شود.ء به‌تدریج مسدود شده و در فاصله زمانی کوتاه کاراًیی خود را از دست می‌دهد. دلیل آن این است که مواد معلق در سطح و یا درون آن رسوب کرده و در نتیجه باعث کاهش آبگذری آن می‌گردد. به دلیل اینکه در موقع ورود آب به زهکش, بیشتر انرژی پتانسیل آب در نزدیکی زهکش در اثر همگرایی جریان به سمت منافذ ورودی مستهلک می‌شود. بنابراین با استفاده از مواد پوششی که دارای آبگذری بالایی هستندء کارًیی زهکشی بهبود می‌یابد. مواد پوششی باعث می‌شوند تا شعاع موْثر زهکشی افزایش یابد. با کاربرد یک لایه ضخیم از مواد پوششی در اطراف لوله زهکش» گرادیان خروجی آب از داخل خاک نیز کاهش پیدا می‌کند. به‌طور کلی اهداف عمده استفاده از پوشش اطراف زهکشهای زیر زمینی به شرح زیر است: - ایجاد بستری مناسب برای تثبیت خاک در محل تماس لوله زهکش و خاک. - جلوگیری و یا محدود کردن حرکت ذرات خاک به درون زهکش که زمینه انسداد زهکش را فراهم می‌سازد. - ایجاد محیطی متخلخل با آبگذری نسبتاً زیاد در محل و یا نزدیک سوراخهای زهکش به منظور کاهش مقاومت ورودی» - ایجاد بستری پایدار برای محافظت لوله در برابر جابه‌جاییهای ناشی از وزن خاک در حین و بعد از عملیات اجرایی» - ایجاد بستری مناسب برای لوله به منظور جلوگیری از انحراف لوله و خسارتهای ناشی از وزن خاک. پوشش زهکشی, وظیفه بهبود شرایط هیدرولیکی اطراف لوله را برعهده دارد و به عنوان ماده‌ای با قابلیت آبگذری مناسب به گونه‌ای عمل می‌کند که ذرات ریز خاک, زیانی برای لوله زهکش نداشته باشند. مواد پوششی به گونه‌ای عمل می‌کنند که ذرات ریز خاک و مواد آلی به‌راحتی بتواند از درون آن عبور کنند. بدون اینکه سبب گرفتگی آن شوند. همچنین مواد پوششی درشت دانه اطراف لوله زهکش نصب می‌شوند تا خاک را از نظر مکانیکی و هیدرولیکی تثبیت کنند. وقتی که از لوله‌های پلاستیکی انعطاف‌پذیر به عنوان لوله زهکشی استفاده می‌شود. توجه به وظیفه مکانیکی پوشش زهکش از اهمیت زیادی برخوردار است. به عبارت دیگرء پوشش زهکشی می‌تواند بستر را تثبیت و پایداری آن را افزایش دهد. این وظیفه در ارتباط با مواد پوششی شن و ماسه مطرح است که در خاکهای ناپایدار سبب بهبود شرایط بستر می‌شود. شن سبب بهبود شرایط مکانیکی خاک و زهکش شده و به عنوان بسترء از دو طرف مهار لوله را نیز انجام می‌دهد. ۲-۳ مواد پوششی مواد پوششی که برای محافظت زهکشهای زیرزمینی استفاده می‌شوند شامل مواد متخلخلی است که مصالح آن به اندازه مورد نیاز در دسترس بوده و کاربرد آنها از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد. این مواد به سه دسته تقسیم می‌شوند: - پوششهای معدنی دانه‌ای» - پوششهای آلی. - پوششهای مصنوعی. -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳-۳ پوستشسهای معدنی دانه‌ای پوششهای معدنی دانه‌ای شامل شن درشت. شن ریزء ماسه و سنگ شکسته است که در زمان اجرا در اطراف لوله زهکشی ریخته می‌شود. اگر این مواد پوششی به درستی طراحی و اجرا شوند» خوب عمل کرده و عملکرد سامانه زهکشی را بهبود می‌بخشند. از مزایای این مواد این است که به مقدار زیادی می‌توان آنها را ذخیره کرد بدون اینکه ویژگیهای آنها تغییر کند. معمولاً مخلوط شن درشت یا ریز که دارای حداقلی از مواد ریز دانه باشند. به عنوان پوشش مورد استفاده قرار می‌گیرد و عمر این مواد نسبت به دیگر مواد پوششی بیشتر است. شن و ماسه دانه‌بندی‌شده باید همگن بوده و ذرات آن خوب مخلوط شوند. در ضمن عاری از مواد ریز دانه مانند سیلت» رس و مواد آلی باشد. این مواد زایده باعث کاهش ضریب آبگذری پوشش می‌شوند. در مواد پوششی طراحی‌شده نباید آهک زیادی وجود داشته باشد که زمینه رسوب در درون و یا روی پوشش را فراهم کند. ابهاماتی در استفاده از شن و ماسه به عنوان پوشش مطرح شده است. این نوع پوشش اگر خوب طراحی و اجرا نشود.ء به مرور زمان حالت فیلتر به خود می‌گیرد و در نتیجه مواد ریزی که باید به داخل زهکش هدایت شوندء در میان پوشش رسوب می‌کنند. اصولاً کارشناسانی که با مواد پوششی مصنوعی آشنا نیستندء رغبتی به استفاده از این مواد نداشته و شن و ماسه را ترجیح می‌دهند. در بسیاری از مناطق» امکان دسترسی به شن و ماسه به عنوان پوشش وجود دارد که در نتیجه هزینه آنها نسبت به مواد مصنوعی خیلی کمتر است. اما در مناطقی که دسترسی کافی به این نوع مواد وجود ندارد, استفاده از آنها مقرون ۳-۳-۳ پوسشها یالی مواد آلی همان مواد زاید کشاورزی هستند که در برخی از کشورها با شرایط ویژه به‌صورت موفقیت‌آمیزی به عنوان ماده پوششی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. مواد آلی شامل کاه» بقایای برنج, بقایای گندم» بقایای کتان, برگ گیاه سدرء نی» چوب بلال» تراشه چوب» جاروء کتان خردشده» ساقه‌های کتان» پیت. الیاف و پوسته نارگیل و کاکائو است. از این نوع مواد می‌توان در حین اجرا استفاده کرد و یا اینکه قبلاً به دور لوله زهکش پیچیده شوند. در شمال اروپاء در کشورهای بلژیک آلمان و هلند. مواد پوششی آلی که بیشتر مصرف دارد از نوع پیت» بقایای کتان و پوسته‌های کاکائو است. استفاده از پیت به عنوان پوشش زهکشهای سفالی تا قبل از دهه ۱۹۵۰ مرسوم و رایج بوده است. هدایت هیدرولیک پیت به دلیل تورم در شرایط رطوبتی دائم به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد | ۱۳]. به طور کلی استفاده از کاه به عنوان ماده پوششی موفقیت آمیز نبوده است. زیرا معمولاً در عمل, کاه پوسیده شده و به لایه‌هایی با آبگذری کم در اطراف لوله تبدیل می‌شود. در اواخر دهه ۱۹۶۰ استفاده از پوسته‌های کاکائو رایج شد اما موضوع تخمیر بیولوژیکی آن مطرح شد. در شرایطی که اسیدیته خاک (1آم) بیشتر از ۶ باشده بعد از گذشت ۲ تا ۵ سال» تخمیر کامل آن صورت می‌گیرد [۹و۱۱و۱۵]. تحقیقات زیادی برای جلوگیری از تجزیه پوششهای آلی به عمل آمده اما موفقیت چندانی نداشته است. پوششهای آلی در کشورهای مناطق خشک نتایج رضایت‌بخشی نداشته است. در این مناطق دمای بالا باعث تسریع فعالیت‌های میکروبیولوژیکی شده و در نتیجه تخمیر و تجزیه مواد آلی را شتاب می‌بخشد [۳۸]. کاربرد موفقیت‌آمیز پوششهای -------- صفحهٔ بعد -------- چند سال تجزیه می‌شوند. البته پس از مدتی که از نصب زهکشها می‌گذرد. خاکها پایدار می‌شوند و اگر هدف از کاربرد پوشش., تثبیت پایداری خاک باشد.ء پوسیدگی پوشش مشکلی به‌وجود نخواهد آورد |۳۹ ۳-۳-۳ پونستسهای مصنوعی مواد پوششی مصنوعی شامل مواد مختلف پلیمری هستند. این مواد می‌تواند از جنس پلی‌آمید" ۰ انواع پلی‌استر" » پلی‌اتیلن" و پلی‌پروپیلن " باشند. مواد پوششی از جنس پلی‌پروپیلن به‌طور وسیعی در کشورهای شمال اروپا و مناطقی که استفاده از شن و ماسه در آن مناطق گران تمام می‌شود مورد استفاده قرار گرفته است. مواد مصنوعی معمولاً توسط شرکتهای تخصصی و یا کارخانه سازنده اطراف لوله‌های زهکش پیچیده می‌شوند. این نوع تولیدات, باید به اندازه کافی در مقابل حمل و نقل و نصب مقاومت داشته باشد به گونه‌ای که هیچ گونه آسیبی به آزها وارد نشود. مواد پوششی مصنوعی از جنس پلی‌پروپیلن در کشور بلژیک به مقدار زیادی استفاده شده است. به علت بالا بودن هزینه الیاف پلی‌پروپیلنء از الیاف پلی‌آمید نیز استفاده می‌شود. این الیاف بر خلاف الیاف پلی‌پروپیلن» آب جذب می‌کنند و باعث افزایش وزن کلاف می‌شود. به‌علاوه به علت وجود الکتریسته ساکن» پیچیدن الیاف پلی‌آمید به‌صورت همگن و یکنواخت به دور مواد پوششی مصنوعی در مقابل اشعه خورشید صدمه می‌بینند. تحقیقاتی که توسط دیریکس |۱۱]| صورت گرفته, نشان می‌دهد که آلیاف پلی‌پروپیلن در شرایط مزرعه و در معرض نور مستقیم خورشید بعد از ۳ سال از بین می‌رود. سرعت تخریب این مواد در مناطق نیمه‌خشک که دمای هوا دو برابر مناطق معتدل است. دو برابر است. البته شرایط محل کارگذاری و نصب انها در زیر زمین با هوای آزاد کاملا متفاوت بوده و نیاز به تحقیقات بیشتر در این زمینه است. ۳-۳ ضرورت استفاده از پوشش ضرورت استفاده از پوشش عمدتاً به ویژگیهای خاک در منطقه‌ای که زهکش زیرزمینی در آن اجرا می‌شود. بستگی دارد. اصولاً به‌کارگیری و تعمیم تجربیات حاصل از یک منطقه به صورت مستقیم در منطقه دیگر پیشنهاد نمی‌شود. در حال حاضر دستورالعمل جامعی که ضرورت استفاده از پوشش را تعیین کندء وجود ندارد. بهترین روش تعیین ضرورت استفاده از پوشش, احداث خطوط زهکش آزمایشی برای انواع خاکهای موجود در یک منطقه (مزرعه آزمایشی) است. این روش نیاز به صرف وقت و هزینه زیاد دارد. حتی اگر برای جلوگیری از ورود رسوبات ریزدانه به داخل لوله‌های زهکش, استفاده از پوشش ضرورت نداشته باشدء ممکن است شرایط ویژه دیگری استفاده از پوشش را اجتناب‌ناپذیر نماید که از جمله آنها می‌توان به شرایط هیدرولیکی » 1- ۳۵1۲۷۵۳۱۵۵ )۳۸( (۳۲1۳) 1210 ها ا 10۳ عنا ۳۵۱۷۵ -2 (:]۵)۳ ۳۵۱۵۸۷۱۵ -3 4- ۳۵۱۷۳۲۵۷۱۵۵ )۳۳( -------- صفحهٔ بعد -------- اجرا و نصب آشاره کرد. برای تشخیص ضرورت استفاده از یک نوع پوشش, پنج روش زیر وجود دارد که در شکل ۱-۱ ارائه شده‌اند. در صورتی که از یک روش استفاده می‌شود. نیازی به کاربرد روشهای دیگر نیست. ۱-۳-۳ روئس رس ونسبت جذب سدیم در این روش در صورتی که میزان رس خاک بیشتر از ۰ درصد و نسبت جذب سدیم (5۸]4) کمتر از ۸ تا ۱۲ باشد.ء نیازی به ۲ ۳-۳ رونس رس براساس این روش در صورتی که درصد رس خاک اطراف زهکش بیشتر از ۲۵ تا ۳۰ درصد باشد.ء نیازی به پوشش نیست. ذکر این نکته ضروری است که خاکها در مناطق آب و هوایی خشک نسبت به مناطق مرطوب ناپایدارترند و مقادیر رس نمی‌تواند بعد توضیح داده می‌شود و معیار 5۸4 نیز استفاده شود. ۳ روش ساخص پلاستیسیته و ضریب یکنواختی خاک " در صورتی که شاخص پلاستیسیته (171) بیشتر از ۱۲ و ضریب یکنواختی خاک (,)) بیشتر از ۱۵ باشد.ء نیازی به کاربرد پوشش نخواهد بود. ۴-۳-۳ روت سگرادیان تُسکست هیدرولیکی در روش گرادیان شکست هیدرولیکی (11۳0) با تعیین هدایت هیدرولیک اشباع خاک» گرادیان واقعی جریان در پیرامون زهکشها و محاسبه گرادیان شکست هیدرولیکی» نیاز یا عدم نیاز به پوشش مشخص می‌شود. در صورتی که گرادیان هیدرولیکی واقعی کمتر از گرادیان شکست هیدرولیکی باشد. نیازی به پوشش احساس نمی‌شود. گرادیان شکست هیدرولیکی به صورت زیر (۱۵)۳۱1< 07/ 1ب ۲ 0/332-0/132 11۳0 - )۱-۳( 0 > گرادیان شکست هیدرولیکی؛ ِا < هدایت هیدرولیک اشباع (متر بر روز 0 ما5۸ ی رها -۱ 4 1۵۷ -2 1 1۵۱۳۵ ۲1۳۵۲۵۱۱۵ -3 0 11۳۱۲۵۳۷ 01 001110031 100 بجااه‌نادد|۲۳ -4 -------- صفحهٔ بعد -------- گرادیان واقعی با استفاده از رابطه زیر به‌دست می‌آید: ۵ 10 ۲-۳ ور رو (۲۳۳۲) ار شیک با َ 0 (۳-۲) یکی جه ‎٩10‏ > جع ‎٩۹۱ 6 + )یک 4+( ل + )0 ۵ (۴۳-۲) ۲ پو لا سا > با ۷5 7 10 < 00 که در آزها: «آ < گرادیان واقعی» د ۹ * بده در واحد عرض (متر مکعب بر روز بر متر) رام ۸ < سطح واقعی جریان یا مساحت سوراخهای روی لوله زهکش (متر مربع بر متر) 00 < حداکثر بده ممکن تحت شرایط جریان آزاد (متر مکعب بر روز)» روی 0۱ * حداکثر بده ورودی در واحد طول زهکش (متر مکعب بر روز بر متر) 5 < فاصله زهکشی (متر)» ] < طول زهکش (متر)» < عمق معادل هوخهات (متر)» 7 * بار آبی طراحی (متر)» < عمق سطح ایستابی تا سطح زمین (متر)» <* هدایت هیدرولیک لایه‌های خاک زیر زهکش (متر بر روز)» ۵ <* هدایت هیدرولیک لایه‌های خاک بالای زهکش (متر بر روز). عوامل معادله‌های فوق در شکل ۱-۳ ارائه شده است. به‌طور کلی» روش رس تنها معیار اولیه‌ای را برای ضرورت استفاده از پوشش ارائه می‌دهد. با استفاده از نتایج آزمایش شیمیایی خاک و کیفیت آب» مشخص می‌شود که آیا مقادیر زیاد 5۸14 می‌تواند باعث پراکندگی ذرات خاک شود؟ شاخص پلاستیسیته (۳1) به تنهایی کاربرد نداشته و همین موضوع در مورد ضریب یکنواختی ) نیز صادق است» لیکن ترکیب این دو شاخص» نشانه‌هایی کلی در رابطه با نیاز به پوشش زهکشی دراختیار می‌گذارد. روش گرادیان شکست هیدرولیکی آثار وجود رس» شاخص پلاستیسیته و هدایت هیدرولیک اشباع خاک را تلفیق می‌نماید. روشهای یادشده در شکل ۲-۳ ارائه شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- سطح زمین 1 من ی 3 پر یی ۲۳۳۳ سب سر با شکل ۱-۳- جریانهای مختلف در زهکشسی زیرزمینی ۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱- دانه‌بندی خاک بستر زهکش و تهیه منحنی دانه‌بندی خاک و هیستوگرام آن ۳- به‌دست آوردن مقادیر شاخص از منحنی دانه‌بندی شامل 0و .۰ ۰۰۰ م۰۱ ۰۱۰ ول و ضریب یکنواختی در صورت لزوم ۵ تعیین مقدار 5۸14 عصاره اشباع خاک روش رس خیر و 5۸1۳ بلی | پراکندگی ذرات رس ممکن است موجب رسوب گذاری در لوله‌ها شود. لذا ممکن است پوشش خبر طراحی با روش ۲1۳67 ادامه یاید. روش رس بلی کاربرد پوشش برای جلوگیری از ورود رسوب ۳1 ۶- تعیین هدایت هیدرولیک اشباع خاک (,۳ا) ۷ برآورد گرادیان شکست هیدرولیکی خاک از رابطه (1۱۳)۳1 1/07جا 02 - 1۳0 د- ۸- تعیین عمق و فاصله ز هکشها با استفاده از گزارش طراحی ۱ -٩‏ تعیین مساحت سوراخهای روی لوله زهکشی در واحد طول (م۸) ۱ ۰- تعیین حداکثر جریان ورودی در واحد طول زهکش از رابطه فاصله زهکشها («91) ۱ روش ۱- فرض کنید آب فقط از نیمه پایینی زهکش وارد می‌شود: 1/2 م۸ ۱ مسآ - ۱ ری که بلی بلی ۱ شکل ۲-۳۲ مراحل تشخیص ضرورت استفاده از پوششس [ ۴۲] ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳ معیارهای قابل پیش‌بینی نیاز به مواد پوششی به خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک, آب کاربردی (آبیاری) و شرایطی که زهکشهای زیرزمینی نصب می‌شوندء بستگی دارد. به‌طور معمول آگاهی از خصوصیات خاک برای اظهار نظر قطعی در مورد ضرورت کاربردء عدم نیاز به استفاده از مواد پوششی همواره امکان‌پذیر نیست. در عین حال با توجه به تجارب موجود جهانی, در شرایط شرح داده شده زیر می‌توان لزوم و یا عدم لزوم کاربرد مواد پوششی را پیش‌بینی کرد: - در خاکهای ریزشی و ناپایدار» استفاده از پوشش زهکشی برای عملیات زهکشی زیرزمینی ضروری است. - در خاکهای ماسه‌ای ریزء کاربرد مواد پوششی در همه شرایط لازم است. - خاکهایی که شاخص پلاستیسیته آنها بیشتر از ۱۳ استء گرایشی به ایجاد رسوب ندارند و در نتیجه نیازی هم به کاربرد مواد پوششی نیست. بیان این نکته ضروری است که با رعایت این شاخص,» مشکل ورود درات ریز به درون پوشش و در نتیجه به درون زهکش در نظر گرفته شده است. بدیهی است در مواردی که کاهش مقاومت ورودی جریان مورد نظر باشد.» کاربرد مواد پوشش بایستی مورد توجه قرار گیرد. - خاکهایی که ضریب یکنواختی آزها بیشتر از ۱۵ است و خاکهای درشت دانه‌ای که ۹۰ درصد ذرات تشکیل‌دهنده آن بزرگ‌تر از قطر سوراخهای (روزنه‌های) لوله‌های زهکشی زیرزمینی است نیز نیازی به کاربرد مواد پوششی وجود ندارند. - میزان رس موجود در خاک. بایستی همراه با عامل +5۸1 در نظر گرفته شود. به‌گونه‌ای که در مناطق معتدل هرگاه خاک بین ۲۰ تا ۳۰ درصد رس داشته باشد.ء نیازی به استفاده از مواد پوششی نیست. در اراضی تحت آبیاری» هرگاه میزان رس خاک بیش از ۴۰ درصد و مقدار +5۸ کمتر از ۸ باشد.ء نیازی به استفاده از مواد پوششی وجود ندارد. پس در این گونه خاکها که میزان رس آنها بین ۲۰ تا ۴۰ درصد است. در شرایطی که مقدار +5۸1 آن کمتر از ۸ باشد.ء نیاز به استفاده از پوشش نیست. ولی در حالتی‌که این نسبت بزرگ‌تر از ۱۳ باشد. به‌دلیل احتمال تخریب ساختار خاک و گسیختگی خاک‌دانه‌هاء ممکن است نیاز به کارگیری مواد پوششی باشد. تذکر: از آنجاکه رابطه‌ای بین نسبت جذب سدیم (5۸14) و درصد سدیم قابل تبادل خاک (۳۹۳) وجود داردء بنابراین در مقادیر ]1:5 کمتر از ۱۰ مشکلات فیزیکی در خاک انتظار نمی‌رود و در مقادیر ۳:5۳ زیادتر بخصوص بیشتر از ۱۵ امکان تخریب ویژگیهای فیزیکی و مکانیکی خاک وجود خواهد داشت که به‌دلیل موارد گفته شده» علاوه بر میزان رس» نسبت جذب سدیم خاک (+[5۸) نیز لحاظ شده است. - سازمان حفاظت منابع طبیعی آمریکا نیز خاکهای مختلف را بررسی و بر اساس طبقه‌بندی یونیفاید" نیاز خاکها را به مواد پوششی مشخص کرده که نتیحه آن در جدول ۱-۳ ارائه شده است. 40 -| ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ٩۳ )۳1۵( 57۱/1)۳۱۱۵( ٩5۸ )))08750( 5], ۳ )))08۹0( جدول ۱-۳- طبقه‌بندی خاکها از نظر نیاز به پوشش ‎]٩[ ماسه با دانه‌بندی ضعیفء ماسه شنی ماسه سیلتی» ماسه با دانه‌بندی ضعیف مخلوط با سیلت سیلت غیر آلیء خاکهای سیلتی یا ماسه ای» سیلت کشسان " شن یا مخلوط شن و ماسه با دانه‌بندی نامناسب همراه با مقدار خیلی مخلوط ماسه و سیلت. ماسه سیلتی, ماسه با دانه‌بندی ضعیف مخلوط رس غیر آلی با پلاستیسیته کم تا متوسطء رس شنی» رس ماسه ای. رس سیلتی همانند 67۳ و ]5 ماسه با دانه‌بندی خوبء ماسه شنی با مقدار خیلی کم مواد ریزدانه رس غیر آلی با پلاستیسیته زیاد پیت» سایر خاکهای آلی ۱۰ به پوشش نیاز دارد به صورت موردی در محل باید به پوشش نیاز ی َ 1 از5 1۵11۵ |- -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ انتخاب مواد پوشسشسی بعد از اینکه ضرورت استفاده از پوشش محقق شدء باید ملاحظاتی در انتخاب نوع پوشش که شرح آنها در زیر می‌آیده مد نظر قرار گیرد. در شرایطی که ایجاد شرایط مناسب هیدرولیکی در حد فاصل خاک و لوله مورد نظر باشد» سطح سوراخهای لوله‌های زهکشی معمولاً در حدود ۱ تا ۲ درصد سطح جانبی لوله بدون پوشش را تشکیل می‌دهد. البته در مواردی سطح سوراخها تا ۵ درصد [۳۵] و حتی تا ‎٩‏ درصد [۱۶] نیز توصیه شده است. ابعاد سوراخها (قطر یا اندازه ضلع بزرگ شکافهای ایجادشده) معمولاً درصد متغیر است. تخلخل مواد پوششی مصنوعی رشته‌ای (بافته‌شده) بین ۶ تا ۱۲ درصد و تخلخل مواد پوششی مصنوعی غیر رشته‌ای" که با سوزن مشبک شده باشد از ۵۰ تا ۸۵ درصد متغیر است. مواد نرم پیش تافته" (/۳1. ۸) نیز تخلخل بالایی در حدود مواد ذکرشده دارند. برای انتخاب مواد پوششی نحوه دسترسی به موادء هزینه تهیه» حمل و نقل و نصب اهمیت دارد. برای یک ماده پوششی از ابعاد مختلف, خصوصیاتی انتظار می‌رود که در پروژه مورد نظر باید درجه‌بندی و رتبه‌بندی شوند. در عمل» رفتار هیدرولیکی, مکانیکی و بسترسازی برای این مواد مطرح است و به موارد زیر باید توجه کرد: در انتخاب مواد پوششی ابتدا باید فهرستی از همه موادی که قابل دسترس هستند. تهیه و منبع تأمین آنها و فاصله آن تا محل اجرا تعیین شود. در بسیاری از مناطقی که اجرای پروژه زهکشی مطرح است» معادن مواد دانه‌ای وجود دارد که برای پوشش زهکشی مناسب می‌باشد. نکته مهمی که در رابطه با پوششهای معدنی مطرح است» هزینه حمل و نقل و نیروی انسانی مورد نیاز برای تهیه آن است که در بسیاری از مناطق از پوششهای مصنوعی گران‌تر می‌شود. برای پوشش‌های دانه‌ای» دستورالعملی به منظور جلوگیری از مجزا شدن دانه‌ها" در حین حمل و نقل و جابه‌جایی نیاز است, در صورتی که برای پوشش‌های مصنوعی» معیارهای حفظ کیفیت و مقاومت مهم است. ۲-۴ بار پیش‌بینی‌شده برای تحمل لوله هنگام تصمیم‌گیری» باید به شرایط بارگذاری خاک (مقدار بار وارده و نحوه اعمال آن به لوله زهکش) توجه شود. این موضوع به دلایل زیر اهمیت زیادی دارد: - ممکن است به‌منظور نگهداری لوله‌های پلاستیکی در محل خود در حین اجراء در شرایطی که لوله زهکش در شرایط استغراق نصب می‌شود و فشار آب از پایین به بالا وجود داردء به پوشش شن و ماسه‌ای نیاز باشد. - تقویت مقاومت لوله در شرایطی که بار اضافی وجود دارد. - اگر از مواد پوششی آلی و یا مصنوعی استفاده می‌شود» باید به تراکم‌پذیر بودن آنها توجه شود. 0 مزا 1 برد ۵ ان م3001 0و 1-30 ۳۵16۳۵5 100۵6 ۳۳۵۳۵00۵0 -2 00 3 ۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۴ گرفتگی شیمیایی مواد زیادی می‌تواند باعث گرفتگی و انسداد لوله‌ها و یا پوشش لوله‌های زهکشی شود. این ترکیبها شامل سولفید آهن» اکسید منگنزء و گل أُخرا است. در مناطقی که مواد آلی زیادی در خاک وجود داردء این مواد سبب تحریک فعالیتهای بیولوژیکی شده و در نتیجه تخریب مواد پوششی آلی تشدید می‌شود و عمر پوششهای آلی را متأثر می‌سازد. خاکهایی که از نظر کلسیم نیز غنی هستند. تخریب مواد آلی در آنها سریع‌تر است. از این‌رو کاربرد مواد پوششی آلی در این نوع خاکها توصیه نمی‌شود. گل آخرا رایچ‌ترین نوع ترکیبی است که در پروژه‌های زهکشی بخصوص در مناطق مرطوب مسئله‌ساز است. این نوع ترکیبهای آهن» ترکیبهای ژلاتینی از اکسید آهن» مواد آلی و میکروارگانیسمهای گیاهی هستند [۱۸]. برای ارزیابی پتانسیل گرفتگی مواد پوششی و لوله‌های زهکشی ناشی از ترکیبهای آهن» دو راه حل زیر قابل بررسی است: - تعیین مقدار آهن دو ظرفیتی در آب زهکشی که با دانستن مقدار آهن و اسیدیته (017) آن» خطر گرفتگی با استفاده از جدول ۱-۴ قابل ارزیابی است. براین اساس باید تمهیدات لازم برای سیستم بهره برداری و نگهداری اندیشیده شود. - بدون عملیات آزمایشگاهی و با استفاده از جدول ۲-۴ نیز می‌توان به ارزیابی خطر گرفتگی ناشی از عنصر آهن در مجموع خطر گرفتگی در اثر گل اخرا بستگی به موارد زیر دارد: - مقدار آهن حلشده در جریان زهکش, - مقدار مواد آلی در نزدیکی زهکش, این مواد انرژی لازم را برای باکتریهایی که آهن دو ظرفیتی را به سه ظرفیتی تبدیل می‌کنند. فراهم می‌آورند. - بافت خاک, خطر گرفتگی در خاکهای سنگین بیشتر از خاک‌های سبک است. - دما - خشک و غرقاب‌شدن متناوب شبکه زهکشی که خطر گرفتگی را تشدید می‌کند. در مناطقی که وجود ترکیبهای آهن در آن مطرح است. باید این موضوع با دقت بررسی و راهکارهای مناسب برای آنها اندیشیده شود. در این نوع اراضی» آهن دو ظرفیتی به همراه آب زهکشی وارد لوله زهکش می‌شود. اگر در داخل لوله, شرایط تهویه مناسب باشد و یا اینکه باکتریهای تولیدکننده اکسیژن وجود داشته باشد.ء در اثر عمل اکسایش, آهن دو ظرفیتی به آهن سه ظرفیتی تبدیل می‌شود. آهن سه ظرفیتی انحلالپذیر نبوده و در نتیجه در لوله زهکشی و یا در داخل مواد پوششی رسوب می‌نماید. در ضمن باید موارد زیر رعایت گردد تا گرفتگی لوله‌ها رخ ندهد: - شستشوی لوله‌ها حتماً در هنگام طراحی در نظر گرفته شود. - دراین نوع خاکهاء از مواد مصنوعی نازک» پشم شیشه و یا مواد مشایهی که سوراخهای ریز دارند استفاده نشود - از لوله‌های زهکش با حداکثر تعداد سوراخ مجاز در واحد طول استفاده شود - به مواد پوششی, اسید تانیک اضافه شود. باید توجه کرد که این راه‌حل می‌تواند مشکلات زیست‌محیطی ایجاد کندء - عمق نصب زهکشها زیاد انتخاب شود تا در اکثر مواقع غرقاب باشند.ء - ابتدا زهکشها به صورت روباز اجرا شوند و پس از ۳ الی ۳ سال به زهکش زیرزمینی تبدیل شوند. ۵0 ده -۱ ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۱-۴- خطر گرفتگی لوله توسط گل اخرا بر اساس آهن حلشده و اسیدیته (17م) [۴۲] اسیدیته (0]1) غلظت ۰ ۳۳۵ در 011-۷ (۱8/1) جدول ۲-۴ تشخیص خطر گرفتگی آهن بر اساس علائم مشاهده‌ای [ ۴۲] میزان آهن در علائم موجود در آب ۱ علائم موجود در ِ علامت موجود در کف نهر اب زیرزمینی زهکشهای روباز نیمرخ خاک قرمز روشن,» لکه های روغن | 1 خاک رس: رسوبات ژلاتینی متوسط ۱ قرمز متمایل به قهوه ای ۱ ۱ آب تیره» لکه‌های روغن مانند | رسوبات ژلاتینی قرمز رنگ | رسوبات ژلاتینی همراه با ترکیب قهوه‌أای روی سطح آب به حوبی قابل روّیت است سفت شده اهن ۱-۴ کلسیم ‏ واسیدینه (11م) خاک در شرایطی که اسیدیته خاک از ۵/۸ کمتر باشد. گچ محلول (۲11,0 . +۲۵50 ) یا آهک (۲۸۳0) در پوششهای سنگریزه‌ای مشکل‌زا هستند. آهک باعث می‌شود که دانه‌های سنگریزه اطراف لوله به هم بجسبند و ماده سختی را به‌وجود بیاورند. اداره احیای اراضی ایالات متحده! (۱۹۸۹) توصیه می‌کند که میزان کربنات خاک باید کمتر از ۵ درصد باشد. کربنات می‌تواند با ۹ ۹(] -| ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ روشهای تنظیم واکنشهای شیمیایی مکنزی |۲۵ | برای مناطقی که گرفتگی شیمیایی ایحاد انسداد می‌کندء دو راه حل پیشنهاد کرده است. اولین راه‌حل اضافه کردن ماده شیمیایی به مدت ۲۴ ساعت به‌درون زهکش است در حالی که ابتدا و انتهای زهکش بسته باشد. در این رابطه استفاده از ماده شیمیایی اسید سولفوریک ۰/۳ درصد و بیوسولفید ۰/۲ درصد معمول است. این روش گران تمام می‌شود و دارای آثار زیست محیطی منفی نیز هست. دومین روش استفاده از گاز دی اکسید گوگرد (507) است که انجام آن ساده‌تر می‌باشد اما همچنان به‌عنوان ماده‌ای که کاربرد آن گران تمام می‌شود. مطرح است. در شرایطی که میزان مواد آلی خاک بیش از ۲۰ درصد باشدء این روش موّثر نیست |۲۵ ۱۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ طراحی پوششهای زهکشی مراحل مختلف طراحی و انتخاب پوشش لوله‌های زهکش در شکل ۱-۵ ارائه شده است. در هنگام طراحی اولیه؛ کارشناسان باید از ویژگیهای پوشش مناسب اطلاع داشته باشند. عموماً مواقعی که مطالعات تفصیلی صورت می‌گیرد. بررسیهای دقیق ویژگیهای خاک درباره نیاز به پوشش انجام می‌شود. در زیر به‌طور خلاصه این بررسیها آمده است. ۱-۵ بررسیهای مورد نیاز ۱-1-۵ بررسیهای مکانیکی بررسیهای مکانیکی لازم برای تعیین نیاز به پوششهای زهکشی شامل برداشت نمونه خاک از عمق کارگذاری زهکشهای زیرزمینی به تعداد و حجم کافی برای انجام اقدامات زیر است: - الک کردن نمونه ها: این نوع آزمایش به منظور تعیین مقدار تجمعی ذرات عبور کرده از برخی الکهای استاندارد است. عملیات آزمایشگاهی مستقیم قابل استفاده است. - تعیین بافت خاک: بافت خاک, شاخص مهمی برای پایداری خاک‌دانه‌هاست. بافت خاک معمولاً با روش هیدرومتری با هدف مشخص کردن در صد درات رس, سیلت و شن تعیین می‌شود. درصد رس شاخص مهمی برای تعیین نیاز و یا عدم نیاز به پوشش است. از طرفی دانستن محدوده ذرات ریز خاک برای طراحی پوشش زهکشی مورد نیاز است. درات خاک تحت تأثیر جریان آبء» با سرعتهای معینی جابه‌جا می‌شوند. این موضوع مبین این مطلب است که ذرات با ابعاد و اندازه‌های مختلف نیاز به سرعتهای متفاوتی برای جابه‌جا شدن دارند. درات درشت شن و ماسه برای جابه‌جایی نیاز به سرعت بالای جریان آب دارند. اگر به همراه چنین ذراتی» کانیهای رس وجود داشته باشدء دیگر جابه‌جایی, تابع اندازه ذرات خاک نخواهد بود. به‌طور کلی ذرات سیلت درشت و ماسه ریز (ذرات بین ۲۰ تا ۱۵۰ میکرون) در اثر نیروی حرکت آب به‌راحتی جابه‌جا می‌شوند. در برخی منابع» از نسبت رس به سیلت برای برآورد رسوب‌دهی استفاده می‌کنند. ۳-1-۵ جنبه‌های هیدرولیکی اصولاً جنبه‌های هیدرولیکی سامانه زهکشی زیرزمینی و مواد پوششی باید هنگام بررسی و برنامه‌ریزی برای انتخاب مواد پوششی مد نظر باشد. با توجه به مشخصات لوله زهکشی,» هر چه قطر لوله بیشتر باشد». سرعت جریان در آن و به دنبال آن سرعت جریان آب از خاک پیرامون به درون لوله کمتر شده که مسئله کنده‌شدن و حمل ذرات خاک به داخل زهکش کمتر خواهد بود. از طرفی هرچه تعداد سوراخهای روی لوله بیشتر و توزیع آنها همگن‌تر باشد» همگرایی جریان در مجاورت لوله زهکش کمتر شده که خود باعث کاهش سرعت جریان آب می‌شود. بنابراین در مجموع می‌توان گفت که افزایش قطر لوله از یک طرف و افزایش تعداد و اندازه سوراخهای روی محیط لوله زهکش از طرف دیگر باعث کاهش سرعت جریان در مجموعه خاک, ترانشه و لوله زهکش می‌شود که در نتیحه باعث پایداری بیشتر خاک‌دانه‌ها و اجزای پوشش لوله زهکش می‌شود. ۱۵ -------- صفحهٔ بعد -------- در زهکشی فرض بر این است که مجرای ایده‌ال وجود دارد که کار زهکشی را بدون مقاومت انجام می‌دهد.ء اما در عمل به دلیل تعداد محدود سوراخهای روی لولهء مقاومت اضافی در مقابل جریان به وجود می‌آید. این مقاومت اضافی با مقاومت ورودی" بیان می‌شود. برای کاهش مقاومت ورودی از پوشش استفاده می‌شود. مواد پوششی از طریق افزایش شعاع منطقه نفوذْپذیر با آبگذری زیادء یعنی حد فاصل بین زهکش و مواد بستر و ایجاد سهولت برای ورود جریان به درون لوله» باعث کاهش مقاومت ورودی جریان می‌شود. ۳-۱-۵ پایداری ساختاری " تجربیات موجود نشان می‌دهد که ساختار خاک با بافت آن ارتباط مستقیمی ندارد. در هر حال, به راحتی نمی‌توان تأثیر ساختار خاک را بر انسداد پوشش زهکش تفسیر کرد. ساختار خاک» نحوه قرار گرفتن ذرات را در کنار یکدیگر نشان می‌دهد. در این موردء مواد آلی و موادی که نقش پیوند دادن ذرات را به عهده دارندء مهم هستند. خاکهای شنی فاقد ساختار بوده در صورتی که خاک‌های رسی می‌تواند دارای ساختمان مناسبی باشند. استحکام پیوند بین ذرات خاک, چسبندگی " نامیده می‌شود. پایداری خاک با رفتار آن در رطوبتهای مختلف تبیین می‌شود که به چسبندگی بستگی دارد. حدود اتربرگ یعنی حد روانی " و حد پلاستیسیته" به عنوان حدود پایداری شناخته می‌شوند و تفاوت این دو حدء شاخص پلاستیسیته را نشان می‌دهد. این شاخص, معیاری برای استحکام پیوند بین ذرات خاک است. این شاخص, برای پیش‌بینی استعداد خاک برای ایحاد گرفتگی و رسوب‌گذاری در لوله زهکش, استفاده می‌شود. توصیه می‌شود در شرایطی که خاک خیس است. ترانشه زهکشها پرنشود. این موضوع بخصوص در خاکهایی که پایداری بلکه این کار باید به فصل خشک موکول شود. دیالمن و ترافورد ‎]٩[‏ خاکها را از نظر رسوبگذاری به سه دسته کاملا مستقل تقسیم‌بندی کرده‌اند که نتیجه آن در جدول ۱-۵ ارائه شده است. جدول ۱-۵- استعداد رسوب گذاری بر اساس ضریب یکنواختی و شاخص بپلاستیسیته [۴۲] س رسوبگذاری ۵ | پتانسیل رسوبگذاری زیاد است ۵ | پتانسیل رسوبگذاری وجود ندارد 06 م۳۳۵۵ -| 512011 5۳۵ -2 3-۲0 4- 11010 ]-1 5- ۳185110 ]-11 ۱۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳-۱-۵ هدایت هیدرولیک در عم قکارگذاری زهکشها معمولاً باید یک آزمایش در هر ۱۰ تا ۳۵ هکتار انجام شود. گالیچاند و دیگران" [۱۷] پیشنهاد کرده‌اند که در بررسیهای مقدماتی برای اندازه‌گیری هدایت هیدرولیک» شبکه‌ای به ابعاد ۹۰۰ ۹۰۰۳ متر و در شرایط بهینه» شبکه‌ای به ابعاد ۴۰۰ تا ۶۰۰ متر در نظر گرفته شود. در ایران بسته به مرحله مطالعاتی ابعاد شبکه متفاوت است. به گونه‌ای که ۲۰۰۰۷۲۰۰۰ ۱۰۰۰۱۰۰۰ و ۵۰۰۳۵۰۰ متر به ترتیب برای مراحل مطالعاتی شناخت. یک (توجیهی) و دو (طراحی) استاندارد شده است. پایداری چاهکهایی که به منظور نمونه‌برداری حفر شده‌اند» شاخص کیفی مناسبی برای اظهار نظر در رابطه با نیاز یا عدم نیاز به پوشش ۳-۳-۱-۵ عم لایه محدودکنده اطلاع از عمق لایه محدودکننده برای تعیین گرادیان مورد نیاز در زهکشی و مقایسه آن با گرادیان شکست هیدرولیکی لازم است. دقت در تعیین عمق لایه محدودکننده در مقایسه با هدایت هیدرولیک اهمیت کمتری دارد. بنابراین باید با استفاده از روش مناسب نسبت به تعیین آن اقدام کرد. ۴-1-۵ خصوصیات شیمیایی خاک پایداری ساختار خاک تحت تأثیر مقدار املاح و سدیم موجود در آن می‌باشد. به علاو» آهک موجود در شن و سیلت و اکسیدهای آهن و آلومینیم نیز باعث پایداری ساختار خاک می‌شوند. افزون بر این» مواد آلی نیز نقش مهمی در نگهداری ذرات خاک دارند. خصوصیات شیمیایی خاک ارتباط نزدیکی با خطر گرفتگی لوله‌های زهکش دارد. موادی مانند ترکیبهای آهن؛ آهک. و سولفات باعث گرفتگی می‌شوند. بررسی خطر گرفتگی مواد پوشش زهکشها با مواد معدنی در اثر ترکیبهای شیمیایی خاک نیاز به دانستن ظرفیت تبادل کاتیونی" (۲۳6)» شوری و سدیمی‌بودن خاک دارد. |- 02111020 ۵1 ۵ 2- ۵0 ۳۵۱۵۵۵ 1 ۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- 1- بررسی اولیه خاک پروژه - تحزیه و دانه‌بندی نمونه خاک با روش ۲۱ الک - هدایت الکتریکی عصاره خاک اشباع (مل1]» نسبت جذب سدیم (5۸14) رسوبات آهن‌دار» کربناتهای کلسیم ۲- طراحی سیستم : فاصله به عنوان تابعی از هدایت هیدرولیکی و ضریب زهکشی ۳- مشخص کردن ضرورت استفاده از پوشش با توجه به نوع خاکی که باید زهکشی شود - ملاحظات اولیه (ویژگیهای هر پوشش, در دسترس بودن مواد و هزینه‌هاء خصوصیات محل» خطر رسوبات بیوشیمیایی کربنات کلسیم» شرایط آب و هوایی) پوشش دانه‌ای پوشش آلی/ مصنوعی حجیم با ضخامت پوشش مصنوعی با ضخامت حداقل ضخامت ۷۵ میلی‌متر ۱-۵ میلی‌متریا بیشتر از ۵ میلی‌متر: ورقه کمتر از یک میلی‌متر: ورقه‌های رودخانه‌ای یا شن شکسته شده های بافته‌نشده (سوزنی سوراخدار) و مواد بافته یا بافته‌نشده و شن ماسه پیش نرم پیش‌تافته (/۳]۸) ۵- طراحی جزئیات برای انتخاب مواد (پوشش دانه‌ای) (پوشش آلی) (پوشش مصنوعی) بر اساس عرض نوار خاک (در برای دست یافتن به طرح | | نسبت .0۰/. به عنوان معیار طراحی مورد منحنی دانه‌بندی) کنترل شود. از قابل قبول باید ضخامت و استفاده قرار می‌گیرد. معیار مکانیکی و استقامت نقاط کنترل نسبتهای قدیمی و وزن یا جرم آنها تعیین شود. (تنش و کرنش) باید در نظر گرفته شود. جدید اندازه ذرات به دست می‌آید. نفوذیذیری معمولا در حد قابل قبول است. ۶- نصب زهکشها : دستی» به روش حفر ترانشه با بدون حفر ترانشه ۸- بهره‌برداری و نگهداری : خارج کردن رسوبات با فشار کم یا زیاد در این شکل 0و0 اندازه خلل و فرجی است که ‎٩۹۰‏ درصد خلل و فرج ماده پوشش مصنوعی از ان کوچکتر بوده و شکل ۱-۵- مراحل طراحی؛ اجرا و نگهداری پوسشس لوله‌های زهکشی ۴۲ ] ۱۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۴-۱-۵ ظرفیت تبادل کاتیونی وسیله بارهای منفی رس و هوموس تعیین می‌شود. این مقدار به ظرفیت تبادل کاتیونی معروف است و معمولا بر حسب میلی اکی والان در یکصد گرم خاک خشک بیان می‌شود. ۲-۴-۱-۵ سوری خاک تجزیه شیمیایی خاک به منظور تعیین حساسیت آن نسبت به پراکنده شدن مهم است. شوری خاک و وجود موادی مانند کربنات کلسیم که می‌توانند همانند سیمان باعث چسبندگی ذرات خاک گردند. اهمیت زیادی دارند. خاکها معمولاً حاوی مقداری نمکهای با حلالیت کم مانند آهک. گچ و نمکهای با حلالیت زیاد مانند کلرور سدیم و سولفات سدیم هستند. در خاکهای شور با اسیدیته بین ۶ تا ۰۸ آنیونهای غالب معمولاً 1 ,50 و 11۳0۳ هستند. کاتیونهای غالب معمولاً 41۵ ۴۲۵ و ۱/8 هستند. مجموع نمکهای محلول را به طور تقریبی می‌توان با استفاده از هدایت الکتریکی خاک. از رابطه (۱-۵) محاسبه کرد [۴]: 105-640 ۲ ۳ )۱-۵( 105-800۲ ۳۲۲۳ که در آن: 5 - مجموع املاح محلول (میلی گرم بر لیتر)؛ ۳-۴-۱-۵ سدیمی بودن خاک سدیمی بودن خاک نیز عامل مهمی است که بررسی آن از اهمیت خاصی برخوردار است. مقدار نسبی یون سدیم جذب شده در مقایسه با کل کاتیونهایی که خاک می‌تواند جذب کندء درصد سدیم تبادلی" نامیده می‌شود که با استفاده از رابطه ۲-۵ تعیین می‌شود. درصد سدیم تبادلی, سدیمی‌بودن خاک را نشان می‌دهد که نقش مهمی در میزان گسیختگی, ناپایداری ساختار خاک و 100 )۲-۵( (15۳) ۳۵۳۵۵1۵۵0 و5 1۵۵۵۵ -۱ ۱۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ی ۱۷۵ < مقدار سدیم تبادلی (میلی اکی والان در ۱۰۰ گرم خاک) < کل کاتیونهایی که خاک می‌تواند جذب کند (میلی‌اکی‌والان در ۱۰۰ گرم خاک)» ۳ > درصد سدیم تبادلی (درصد). ۳۲-۵ روش طراحی پوشس دو روش برای طراحی پوشش زهکشی وجود دارد که یکی روش تعیین شاخص آزمایشگاهی و دیگری معیارهای عمومی حاصل از مشاهدات همزمان آزمایشگاهی و مزرعه‌ای است. تفاوت این دو روش در این است که آزمایشهای شاخص آزمایشگاهی» برای هر ماده پوششی و موقعیتی خاص انجام می‌شود در صورتی که معیارهای عمومی همانند دستورالعملی است که بدون انجام آزمایشهای آزمایشگاهی مورد استفاده قرار می‌گیرد. ۱-۳-۵ رونس تساخصها ی آزمایشگاهی آزمون شاخصها در زمینه پوششهای زهکشی در آزمایشگاه و به منظور شبیه‌سازی شرایط مزرعه انجام می‌شود. شبیه‌سازیهای آزمایشگاهی و نتایج آنها اغلب به صورت مستقیم قابل انتقال و تعمیم به شرایط مزرعه نیستند. چهار آزمایش مقدماتی وجود دارد که می‌تواند دراین مورد انجام شود. ۱-۱-۳-۵ آزمایشها یآبگذری در واحد ضخامت " آبگذری در واحد ضخامت با استفاده از رابطه زیر تعیین می‌شود: ۷ - )۳-۵( که در آن: ۷ آبگذری در واحد ضخامت پوشش ‎»)٩1( 1۳ < سرعت جریان آب در درون پوشش در شرایطی که گرادیان هیدرولیکی برابر با یک باشد. مقادیر 7 بین ۰/۰۲ تا ۲/۲ بر ثانیه تغییر می‌کند که معادل آن برحسب نفوذپذیری بین ۰/۰۰۰۸ تا ۰/۲۳ سانتی‌متر بر ثانیه |- ۳۵۲۱۳۱1111۷۱۷ 1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۰.۰ ۱ هه ۲ ۰ ۰.۰ ۰.۰ . ۰.۰ ۰ آعح. ی ۰۰ خ ۵ ۰ بار ثابت و بار افتان » روشهای متداول هستند. در این ازمایشها هیچ تمایزی بین ابگذری افقی و عمودی در نظر گرفته نشده و از این نظر تفاوتی با خاکهای دست خورده», شن و ماسه ندارد. ۳-۱-۳-۵ آزمایش نسبت گرادیان " آزمایش نسبت گرادیان به منظور اندازه‌گیری پتانسیل گرفتکی موادی است که برای پوشش در نظر گرفته شده و برای آنها استانداردهای زیادی وجود دارد. زمان آزمایش در حدود ۵۰۰ ساعت طول می‌کشد. دستورالعملهای استانداردء برای مقایسه نتایج آزمایش؛ معیار خاصی را پیشنهاد نکرده‌اند. این آزمایش؛ گرادیان هیدرولیکی خاک همراه با زئوتکستایل را با خاک بدون ژئوتکستایل مقایسه می‌کند. نسبت گرادیان بالاتر از ۲ به عنوان عملکرد غیر قابل قبول مجموعه "خاک- پوشش* تلقی شده و گرادیان کمتر از ۳ به عنوان نتیجه قابل قبول به شمار می‌رود. ۳-۱-۳-۵ آزمون جریان طولانی مدت " این آزمایش پتانسیل گرفتگی مواد پوششی,ء بخصوص مواد مصنوعی که خلل و فر ج ریزی دارند را در دراز مدت نشان می‌دهد. در این مورد هیچ گونه شاخصی گزارش نشده است و قضاوت و داوری بر اساس تفسیر شکلهایی که آبگذری را در طول زمان نشان می‌دهد. انجام می‌گیرد. در این آزمایش» نفوذسنج با جریان از پایین به بالا مورد استفاده قرار می‌گیرد و هدف از انجام آن به دست آمده, منحنی جریان خروجی بر حسب زمان رسم می‌شود و روند کاهش جریان» نشانگر گرفتگی رو به افزایش پوشش در زمان آزمایش خواهد بود. طول زمان و پتانسیل رشد جلبکها از مهم‌ترین مشکلهای این آزمایش است. در این آزمایش از نسبتهای هدایت هیدرولیک به منظور بررسی پتانسیل گرفتگی استفاده می‌شود. مقادیر زیاد نسبت هدایت هیدرولیک نشان‌دهنده از دست رفتن و عبور خاک از میان پوشش و مقادیر کم بیان کننده گرفتگی پوشش و بالاخره مقادیر است. نسبت هدایت هیدرولیک با استفاده از رابطه زیر محاسبه می‌شود: (۳-۵) هط - || ید 40 00۶۱۵۳۲۲ -|[ 40 ۵ ۳۵||۱۳ -2 1 11۵110 0720101 -3 1 ۳1۵۷۷ 1۳8-10 -4 1 1۵110 00۵۵1۱۷۱۷ ۲1۵۳۵۱۱۵ -5 ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- که در آن: - نسبت هدایت هیدرولیک. بم1۳ < هدایت هیدرولیک مجموعه خاک با پوشش, *هدایت هیدرولیک خاک. با توجه به توضیحات ارائه‌شده, به نظر می‌رسد که استفاده از شاخصهای آزمایشگاهی روش آسان و سریعی برای تعیین ترکیب مناسب پوشش نیست. محققین زیادی سعی کرده‌اند که براساس آزمایشهای چهارگانه و ترکیب نتایج آنها بتوانند پوشش مناسب را تعیین کنند |۲۲|. به‌هرحال, به‌دلیل وقت‌گیر بودن این آزمایشهاء استفاده از آنها زمانی توصیه می‌شود که روش معیارهای عمومی نتواند نتیحه رضایت‌بخشی به دست دهد. ۳-۳-۵ روئس معیارهای عمومی دومین روش در طراحی پوشش زهکشی, استفاده از معیارهای عمومی است که در مراجع مختلف براساس تجربه‌های قبلی ارائه شده است. ترزاقی" (۱۹۲۲) معیارهای تعیین فیلتر برای کنترل نشت از زیر سد را تدوین کرد [۴۲|. این معیارها از نظر کاربرد برای پوشش اطراف زهکشهای زیرزمینی نیز آزمایش و بررسی شده است. وی توصیه کرده که آبگذری فیلتر باید چند برابر خاک متخلخل باشد و از طرفی آن‌قدر درشت دانه باشد که مواد ریز دانه بتوانند از داخل آن عبور نمایند. این ایده ترزاقی در وان سمرن "۳۵| گزارشی از نتیجه تحقیقات و دستورالعملهای انتخاب مواد پوششی را در کشورهای مختلف ارائه داده است. در کشورهای بلژیک و هلند تلاشهایی به منظور تعیین شاخص برای طراحی مواد نرم از پیش‌تافته شده به عمل آمده است. شاخصهای طراحی براساس مدلهای فیزیکی در آزمایشگاه که بر گرفته از ملاحظات نظری و ارزیابی در مزرعه می‌باشد. تعیین شده است. مطالعه جریان آب و جابه‌جایی ذرات خاک در اطراف لوله زهکش در مزرعه به راحتی امکان‌پذیر نمی‌باشد. از طرفی داده‌ها به یک محل بخصوص وابسته بوده و نتایج به دست آمده در یک محل, ضرورتاً در محل دیگر کاربرد ندارند. اگر از بهترین مواد پوشش استفاده شده و همه مشخصات فنی نیز در نظر گرفته شود.ء اما نکات لازم در موقع حمل و نقل» جابه‌جایی و اجرا رعایت نگرددء ممکن است سامانه زهکشی ننتواند به خوبی عمل نماید. بسته به نوع پوشش انتخابی» معیارهای توصیه شده» متفاوت بوده که در ادامه به آزها اشاره می‌شود. ۳-۵ پوششهای شنی- ماسه‌ای در صورتی که ماده پوششی با هدف ایجاد یک محیط متخلخل و نفوذپذیرتر از خاک در اطراف لوله زهکش اجرا شودء هر نوع ماده معدنی نفودپذیری می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین در زهکشی زیرزمینی هدف این است که درات ریز همانند رس و یا برخی از بقایای گیاهی تجزیه‌شده نیز بتوانند داخل لوله زهکش شوند. از این‌رو» پوشش معدنی با دانه‌بندی متناسب با خاک و۳۵۳2 -۱ 0 ۷/3 -2 ۲۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ضرورت پیدا می‌کند و لازم است به منحنی دانه بندی خاک که از تجزیه مکانیکی به‌دست می‌آید. توجه شود. پوششهای شنی ماسه‌ای به طور موفقیت‌آمیزی در شبکه‌های زهکشی استفاده شده است [۶]. برای این نوع پوششهاء منحنی دانه‌بندی شن و باشد که فرسایش در آن رخ ندهد. روش کلی برای طراحی پوشش شنی ماسه‌ای به شرح زیر است: - تجزیه مکانیکی خاک اطراف زهکش و پوشش شنی ماسه‌ای پیشنهادی انجام شود - منحنی دانه‌بندی خاک و پوشش,» رسم و مقایسه شوند.ء - در رابطه با تناسب پوشش برای خاک مورد نظر اظهار نظر شود. برای بررسی تناسب پوشش پیشنهادی در خاک مورد نظرء روشهای مختلفی ارائه شده که برخی از آنها به شرح زیر می‌باشد: ۱-۳-۵ معیارهای ولاتمن و همکاران ولاتمن و همکاران [۴۳| مجموعه ضوابط برای طراحی پوششهای دانه‌ای را بررسی» بازنگری و ارزیابی کردند. نتیجه بررسی این محققان برای اراضی کشاورزی در جدول ۲-۵ ارائه شده است. با استفاده از منحنی دانه‌بندی خاک, معیارهای جدول مذکور و قضاوت کارشناسی, امکان تعیین منحنی دانه‌بندی پوشش وجود خواهد داشت. در جدول ۲-۵ پسوندهای »2 و ۲ به ترتیب نشان‌دهنده دامنه درشت و ریز در منحنی دانه‌بندی هستند. همجنین ,1 و ,ل به ترتیب نشان دهنده قطر ذرات پوشش و خاک بوده به‌گونه‌ای که درصد ذرات دارای قطر کمتر و یا مساوی آن هستند. استفاده از سنگ خردشده نیز می‌تواند به جای شن و ماسه مورد قبول باشد. در این‌حالت باید موارد زیر را در نظر گرفت: - ابعاد دانه‌های پوشش باید متناسب باشد به گونه‌ای که اندازه طول هر دانه در یک جهت از دو برابر کوچک‌ترین بعد همان ذره کوچک‌تر باشد تا از جداشدن ذرات از یکدیگر و ایحاد فضای بزرگ بین ذرات جلوگیری شود. - باید به تعداد کافی از سنگهای شکسته‌شده نمونه‌برداری کرد و نمونه‌ها با مجموعه کامل الکهای استاندارد (روش ۱ الک) دانه‌بندی شوند تا آن دسته از ذرات با قطر معین که در دانه‌بندی وجود ندارندء مشخص شوند. - هدایت هیدرولیک سنگهای خردشده در آزمایشگاه تعیین شده و حداکثر آن باید کمتر از ۳۰۰ متر بر روز باشد. ۵ معیارترزاقی اولین معیاری که ترزاقی برای طراحی فیلتر پیشنهاد کرده و برای پوشش نیز قابل استفاده است. رعایت هر دو شرط زیر (۵-۵) 115 < 115 (۶-۵) کول 4 > 15 که در آزها: 5 << قطری از الک که ۱۵ درصد ذرات مواد پوششی از آن عبور نماید. ۲۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- 115 اس قطری از الک که ۱۵ درصد ذدرات خاک از آن عبور نمایدء 5و - قطری از الک که ۸۵ درصد ذرات خاک از آن عبور نماید. رعایت اولین معیار سبب می‌شود که آبگذری مواد پوششی در حدود ۱۰ برابر آبگذری خاک باشد. رعایت رابطه دوم به جدول ۲-۵- معیارهای طراحی پیشنهادی برای پوششسهای دانه‌ای [۴۳] سا که و م15 4> ۶و1 ۴- الف) معیار هیدرولیکی 6 با و نسبت عرض دامنه < ۵ 5و > 1۲8۶۶ ۴- ب) منحنی دانه‌بندی ی 0۵۳۵/5 ۱ ۶-راهنمای منحنی دانه بندی سا قطرسوراخها < 0۵۵ معیارهای اضافی آور داشته باشد. طول هیچ ذره‌ای نبایستی از دو برابر عرض آن بیشتر باشد. روش تحزیه ۱ الک باید برای تشخیص قطر دذراتی که در دانه‌بندی پوشش وجود مواد خرد شده ندارد مورد استفاده قرار گیرد و شرط (روزامتر) 0 > پبیکا باید صادق باشد. # اندیس »ه نشاندهنده حد ذرات درشت و اندیس ] حد ذرات ریز را نشان می‌دهد. 1۵1۵۱111۵0۱ -|] 3 500۲021101 -2 ۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۳-۵- رابطه بین قطر ذرات خاک و قطر مواد پوششی دانه‌ای [۳۵] محدوده دانه بندی مواد پوشاننده (قطر ذدرات) حد پایینی درصد عبور کرده از الک برای پوشش (میلی‌متر) حد بالایی درصد عبور کرده از الک برای پوشش (میلی‌متر) (میلی‌متر) سس الا اد ار ها اک اک ۷ اک هل را کبک ها که ۳۹ ا ه ا ک ک ک ‏ ات ها 0 ا ‏ ه ا ک ک ‏ ک ک اه 0 ۳ ها ها اک اک ها ها ۵ ۳ ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۵ معیارها ی اداره احیا ی اراضی ایالات منحده جدول ۳-۵ دانه‌بندی پیشنهادی را بر اساس معیارهای بیان‌شده توسط اداره احیای اراضی ایالات متحده نشان می‌دهد. در کشور پاکستان برای خاکهای ریزدانه‌ای که مشکل شوری داشته‌اندء این اداره پوششی را طراحی کرد که اجازه می‌داد تا مقدار زیادی از مواد ریزدانه از داخل آن عبور کنند. ضخامت پوششی که توسط این اداره توصیه شده برابر حداقل ۱۰ سانتی‌متر است. در ضوابط تدوین شده رعایت نکات زیر ضروری اعلام شده است: - درشن و ماسه پوشش مورد نظر نباید گل ولای و بقایای گیاهی وجود داشته باشد. ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۱ ۰.۰ ۰ ۰.۰ ۸ اد _ عیار دانه‌بندی مطلوب با استفاده از صریب یکنواختی ).) و صریب انحنا ۲ به صورت ریر تعریف می‌سود: (۷-۵) 110 / 160 < بد) 2 (۸-۵) ماه (1:۵ ۳ ۱60) در شرایطی که ضریب یکنواختی ماسه بزرگ‌تر از ۴ شن بیشتر از ۶ و ضریب انحنا برای این دو ماده بین ۱ تا ۲ باشد.ء پوشش «دانه بندی شده»» و در غیراین‌صورت «یکنواخت» فرض می‌شود. در این رابطه پیشنهادات زیر ارائه شده است: - پوشش یکنواخت طبیعی: (۹-۵) 5-0 * وول / 0و0 ] 50/50 -12- 8 )۱۰-۵( (۱۱-۵) 12-0 وبل / 0.3 (۱۳-۵) 0 - 9 ول / 50( (۱۳-۵) 6- 8 - ول / 0.5 ۱-00111001 0۲ ۵ ۲۶ -------- صفحهٔ بعد -------- - و به‌طور کلی: (۱۴-۵) (میلی‌متر) 80 گ 2:00 (۱۵-۵) (میلی‌متر) 0/07< 05] (۱۶-۵) 085 دزی 0 که در آزها: دزی 0 < قطر سوراخ روی لوله زهکش توصیه آداره احیای اراضی ایالات متحده برای ضخامت پوشش حداقل ۱۰ سانتی‌متر است. ۴-۳-۵ معیارهای سرویس حفاظت منابع طبیعی سرویس حفاظت منابع طبیعی کشور آمریکا در سال ۰۱۹۷۱ مشخصاتی را برای پوششهای شنی ماسه‌ای ارائه کرد که در سال ۸ مورد تجدید نظر قرار گرفت. در ویرایش جدید. فیلتر از پوشش کاملاً تفکیک شده است. بر اساس معیارهای مذکور پوششها به دو دسته «دانه بندی شده» و «یکنواخت» تقسیم می‌شوند |۳۳]. - پوشش دانه‌بندی‌شده: (۱۷-۵) 12-8 وول / 50 (۱۸-۵) (۰/۲۵ میلی‌مترء الک شماره ۶۰) 0:5 (۱۹-۵) 12-0 - وب / 0. 8 - پوشش یکنواخت: (۲۰-۵) 0 0/50 < و8 1 (۲۱-۵) 1۳5 165 (۲۲-۵) تمام نمونه باید از الک ۱/۵ اینچ عبور کند (میلی‌متر) 38 > ون((] (۲۳-۵) درصد عبوری از الک ۶۰ کمتر از ۳۰ درصد (میکرومتر) 270<2310] (۲۴-۵) درصد عبوری از الک ۲۰۰ کمتر از ۵ درصد (میکرومتر) 74 <5] حداقل ضخامت پوشش توصیه شده توسط این سازمان برابر ۸ سانتی‌متر است. (ک)5 ۵۲۷ 10۳۳) کعمالا 5010۵ 0۵0۳۵110 ماما [د 3 -۱ ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۵ پوششهای مصنوعی بر اساس نتایج تحقیقات ولاتمن و همکاران |۴۳| در استفاده از پوششهای مصنوعی, چهار معیار کلی زیر باید مد نظر باشد: - معیارهای نگهداری؛ - معیارهای هیدرولیکی, - معیارهای جلوگیری از انسداد سوراخهای پوشش و - معیارهای مکانیکی. ۱-۳-۵ معیارهای نکهداری این عامل موّنربودن ماده پوششی را در نگهداری خاک اطراف پوشش تعیین می‌کند. در نتیجه. یکی از مهم‌ترین معیارهای انتخاب پوشش است. نگهداری ذرات خاک معمولاً مشکل نیست زیرا پوششهای با الیاف خیلی ریز در بازار موجود است. بررسیها و تحقیقات به‌عمل آمده» نشان می‌دهد که پوششهای ریز نسبت به گرفتگی و انسداد حساس هستند. با گذشت زمان,؛ گرفتگی و انسداد باعث کاهش تعداد خلل و فرج می‌شود که دلیل آن رسوب مواد معلق در داخل و یا روی ماده پوششی است. بنابراین خصوصیات ماده پوششی باید معیار نگهداری خاک و معیار جلوگیری از انسداد ماده پوششی را بصورت همزمان تامین نماید. قابلیت یک ماده پوششی برای نگهداری ذرات خاک با استفاده از نسبتی بیان می‌شود که اندازه خلل و فرج ماده پوششی را به اندازه خلل و فرج ذرات خاک نشان می‌دهد. در بسیاری کشورهاء .0۰ به‌عنوان مشخصه اندازه خلل و فرج برای مواد آلی, مواد پوششی مصنوعی و ژئوتکستایل استفاده می‌شود. .0۰ مواد پوششی, اندازه خلل و فرجی است که ۹۰ درصد خلل و فرج ماده پوششی از آن کوچک‌تر هستند. برای اینکه معیار نگهداری درنظر گرفته شودء باید به موارد زیر در طراحی توجه کرد: برای پوششهای مصنوعی با ضخامت مساوی و یا کمتر از یک میلی‌متر: (۲۵-۵) 5 > 0و / و0 برای پوششهای مصنوعی با ضخامت مساوی و یا بیشتر از پنج میلی‌متر: (۲۶-۵) 5 وول /وو0 برای پوششهای مصنوعی با ضخامت ۱ تا ۵ میلی‌متر» پیشنهاد شده است که نسبتهای فوق درون‌یابی شود. ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۵ معیارهای هیدرولیکی ماده پوششی باید دارای 090 مساوی و یا بزرگ‌تر از ۲۰۰ میکرون باشد. استفاده از زئوتکستایلهایی که دارای (و0) بین ۱۰۰ تا ۰ میکرون هستندء باید با توجه به شرایط خاک (پایداری» ساختمان و دانه‌بندی) مد نظر قرار گیرد. ضریب هدایت هیدرولیک زئوتکستایل باید حداقل ۱۰ برابر هدایت هیدرولیک خاک باشد. ۳-۴-۵ معبیارهای جلوگیری از انسداد در شرایطی که 0و0 ژئوتکستایل حداقل ۲۰۰ میکرون باشد» نسبت (و0/4و0 می‌تواند مساوی و یا کمتر از یک باشد. در این صورت 0و0 باید بیش از ۲۰۰ میکرون باشد (خاکهای درشت دانه). در شرایطی که (و0) زئوتکستایل بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میکرون باشد» فقط معیار حداقل (میکرومتر) ۲۰۰ -0و0 پیشنهاد می‌شود. در این رابطه کورنر" [۲۲] نسبت یادشده را کمتر از یک برای ۳-۴-۵ معیارهای مکانیکی از آنجاکه عوامل محیطی بر روی مواد پوششی تأثیر می‌گذارد» بنابراین باید از خصوصیات آن کاملا آگاهی داشت. ضخامت پوششهای پیش‌تافته می‌تواند آلی» مصنوعی و یا ژئوتکستایل باشد. برای این موادء باید به خصوصیات فیزیکی مانند ضخامت و وزن واحد سطح به منظور کنترل یکنواختی مواد پوششی و انطباق آن با استانداردهای طراحی توجه کرد. مشخصات اندازه سوراخهای لوله زهکشی, هدایت هیدرولیک خاک و عمق بحرانی آب» خصوصیات هیدرولیکی این مواد پوششی را تعیین می‌کند. برای ارزیابی این مواد دانستن خصوصیاتی مانند تراکم‌پذیری» خسارتهای ناشی از فرسایش‌پذیری» مقاومت تنشی و مقاومت در مقابل پاره‌شدگی لازم است. ۱-۵-۵ وزن واحد سطح پوسشس پیش‌نافته وزن واحد سطحء معیاری برای انتخاب مواد پوششی نیست اما به عنوان کنترل یکنواختی می‌توان از آن استفاده کرد. بر اساس استانداردی که قبلاً ارائه شدء وزن واحد سطح نباید بیشتر از ۲۵ درصد آن مقداری که کارخانه سازنده مشخص کرده تغییر کند. |] - 7 ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۵-۵ معیارهای نگهداری در سال ۰۱۹۹۴ یک گروه کاری ازکارشناسان آروپایی» یک نوع تقسیم بندی جدید برای مواد نرم پیش‌تافته ارائه نمودند که در جدول ۵-۵ آمده است. در سیستم ۳۳-51۵04۵۲0 فقط دو کلاس ۳-/]۳ و ۳1۸-5 پذیرفته شده است. در کشور هلندء در دستورالعمل‌های عملی برای کاربرد مواد پوششی» سه مقدار برای 0و0 در نظر گرفته شده است: ۴۵۰ ۷۰۰ و۱۰۰۰ میکرومتر. از پوششهای با مقدار ۴۵۰ میکرومتر به صورت وسیعی استفاده شده و خاکهای زیادی را تحت پوشش قرار داده است. در کشور بلژیک. وو0 مواد پوششی بین ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ میکرومتر در نظر گرفته می‌شود. جدول ۴-۵- معیارهای طراحی برای پوشسشسهای مصنوعی [۳۳] معیار هیدرولیکی چنانچه ۰/۱ <2 باشد نامطمئن, ۱ 2 برای شرایط غیر بحرانی و ۱۰ 2۳ برای جریانهای بحرانی اخهاه 3و ما و وکا به ترتیب هدایت هیدرولیک مواد پوششی و خاک می‌باشند. جدول ۵-۵- تقسیم بندی آروپایی برای مواد نرم پیش تافته [۳۲] (میکرومتر) 1100ک 0و0 > (میکرومتر) ۶۰۰ -------- صفحهٔ بعد -------- براساس مطالعات آزمایشگاهی با مدلهای فیزیکی» معیارهای زیر برای زهکشی زیرزمینی به عنوان معیار نگهداری تعریف برای ضخامتهای بین ۱ تا ۳ میلی‌متر > وول / 0و0 برای ضخامتهای بین ۳ تا ۴ میلی‌متر 4 وول /مو0 با ملحوظ داشتن معیار نگهداری برای یک پوشش نازک. اغلب در نظر گرفتن 22000 ۰090 از بروز مشکلات زهکشی زیرزمینی جلوگیری می‌نماید. معیارهای نگهداری برای ژئوتکستایل و مواد نرم پیش‌تافته مطابق با جدول ۶-۵ توصیه شده است. بایستی 1< «0ول/0و0 باشد تا گرفتگی معدنی به حداقل برسد. جدول ۶-۵ معیارهای نگمهداری برای زئوتکستایل و مواد نرم پیش تافته (۳۳] هدایت هیدرولیک پوششها باید بیشتر از هدایت هیدرولیک خاک باشد تا مقاومت ورود جریان به زهکش کاهش یابد. در این‌صورت» هیچ فشار هیدرولیکی خارج از لوله زهکش به وجود نخواهد آمد. براساس تحقیقات به‌عمل آمده» برای اینکه کاهش اساسی در مقاومت ورودی وجود داشته باشد. لازم است رابطه زیر صادق باشد [ ۱۰و ۳۹|: 20 )۲۷-۵( که در آن م1۲ هدایت هیدرولیک پوشش می‌باشد. خصوصیات مکانیکی پوششها در درجه دوم اهمیت قرار دارد. زئوتکستایلهایی که به عنوان پوشش زهکشی استفاده می‌شوند.ء با مسائل خاصی مواجه نیستند زیر این مواد برای همین منظور طراحی شده‌اند. تراکم‌پدیری برخی پوششها تاثیر بسزایی بر روی اندازه منافذ و هدایت هیدرولیک آزها دارد. اندازه سوراخها معمولاً در حالتی که وزنی بر آزها تحمیل می‌شود.ء کاهش می‌یاید. از ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- این‌رو به طور معمول, ضریب اطمینانی ضمن ساخت در نظر گرفته می‌شود. افزون بر این» قابلیت تراکم‌پذیری پوششهای درشت که از الیاف درشت‌تر ساخته شده‌اند. کوچک است. از پوششهای نازکی که به راحتی متراکم می‌شوند و تشکیل لفاف ناز کی می‌دهند نباید به عنوان پوشش زهکش استفاده شود. سایش پوشش در اثر تماس با ماده دیگر به وجود می‌آید. ممکن است در زمان حمل و نقل و نصبء در اثر تماس لوله‌های زهکشی دارای پوشش پیش‌افته با مواد دیگرء ساییدگی پوشش پیش بیاید. در این‌صورت» باید به این نکته توجه کرد و در زمان نصب برای تعمیر آنها اقدام نمود. ضخامت مواد پوششی پیش‌تافته به عنوان معیاری برای یکنواختی و سازگاری آنها با شرایط خاک محل نصب زهکش, استفاده می‌شود. علاوه بر دیدگاه نظری» ضخامت. عامل مهمی است که در ظرفیت نگهداری خاک. مقاومت ورودی جریان به زهکش و گرادیان خروجی در فضای بین خاک و پوشش نقش دارد. وظیفه اصلی یک ماده پوششی, نگهداری درات خاک است. مواد پوششی ضخیم‌تر» دارای تخلخل بیشتری هستند که می‌تواند در محلهایی که مشکل گرفتگی شیمیایی وجود دارد کاربرد نازک می‌تواند مقاومت ورودی را کاهش دهدء معمولاً کاهش بهینه آن در ضخامت ۵ میلی‌متر حاصل می‌شود. در این مورد؛ هدایت هیدرولیک نباید عاملی محدودکننده باشد که عملا" هم این‌گونه نیست |[۲۹|. هر چند شعاع موّثر با جایگزینی خاک با مواد پوششی افزایش می‌یابده اما افزایش بیشتر ضخامت تأثیری در مقاومت ورودی ندارد. بررسیهایی که توسط ولاتمن و همکاران صورت گرفته نشان می‌دهد که ضخامتهای کمتر از ۱ میلی‌متر می‌تواند گرادیان خروجی را در محل تماس خاک و پوشش به مقدار قابل توجهی کاهش دهد. در قطرهای بزرگ‌ترء گرادیان هیدرولیکی نزدیک زهکش کمتر خواهد بود. از این‌رو پوششهای ضخیم یا حجیم (بزرگ‌تر از ۵ میلی‌متر) از نوع نازک آن مطمئن‌تر هستند. برای مواد پوششی نرم پیش‌تافته» حداقل ضخامت به منظور همگنی بیشتر در نظر گرفته می‌شود. بر اساس ۲۳۳-۹1۵04۵۲0 حداقل ضخامت مورد نیاز به شرح جدول ۷-۵ می‌باشد. جدول ۷-۵- حداقل ضخامت مواد پوششسی مصنوعی [۴۲] شکل و نوع ماده شیمیایی |- ۳۵1۷۹۷۳۵۱۵ 05 ۲۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶-۵ پوششهای آلی معیارهای زیادی برای طراحی پوششهای آلی وجود ندارد. از طرفی تعیین نفوذپذیری و تخلخل مواد آلی به سهولت امکان پذیر نیست. برای مواد آلی» تعیین نفوذپذیری و ابعاد سوراخهای پوشش ضروری نیست. فرض بر این است که ضخامت مواد آلی استفاده‌شده به اندازه کافی زیاد بوده و از تخلخل مناسبی نیز برخوردار است. در طراحی پوششهای آلی علاوه بر قضاوت ظاهری بر روی کیفیت مواده جرم و ضخامت مواد نیز برای پوشش مواد آلی پیش‌تافته" به عنوان دو عامل طراحی در نظر گرفته می‌شوند. مواد آلی معمولاً ححیم بوده و با حداقل ضخامتی به اندازه ۴ میلی‌متر استفاده می‌شوند. در جدول ۸-۵ ضخامت مواد پوشش مختلف بر اساس استانداردهای آمریکایی و9 اروپایی» درج شده است. جدول ۸-۵- ضخامت پیشنهاد شده برای پوششسهای آلی [۴۳] انجمن مهندسان کشاورزی آمریکا کاربرد این مواد را می‌کند. 4 ,۱551261 ]0۳۲۷/1 7 ۴ ضخامت پوشش استفاده‌شده بایستی حداکثر ۲۵ درصد مراد دای از ۱ با مقداری که کارخانه در کاتالوک آن ذکر کرده» لکش اش و و و نوع ۷۵۰ (مترمربع /گرم ۷۵۰ < جرم) ۶ حداکثر ۸۱۰ تفاوت در مقدار جرم در مترمربع ۱(مترمریع اگرم ۱۰۰۰ < جرم) حداکثر ۱۳)[ تفاوت در مقدار جرم در مترمریع ۷-۵ جمع‌بندی بررسی منابع موجود نشان می‌دهد که برای طراحی پوشش زهکشی, یک توصیه مشخص و قطعی وجود ندارد. در عین حال» در ایران نیز تحقیقاتی که منجر به توصیه شده باشد» به چشم نمی‌خورد. بنابراین» به‌طور کلی می‌توان گفت دو روش اداره احیای ۱- ۳۳۵۷۳۵۵۵ 0۳۵۵10 60 لاه -------- صفحهٔ بعد -------- اراضی ایالات متحده و سرویس حفاظت منابع طبیعی آمریکاء از جمله روشهایی هستند که در سطح دنیا برای پوششهای شن و ماسه‌ای به طور گسترده استفاده می‌شوند. تفاوت اساسی که بین این دو روش وجود داردء در ابعاد دانه‌بندی آنهاست. دانه‌بندی محاسبه‌شده به روش اداره احیای اراضی ایالات متحده نسبت به روش سرویس حفاظت منابع طبیعی آمریکاء اندازه‌های بزرگ- تری را برای پوشش آرائه می‌دهد. دو روش یادشده نتایج رضایت بخشی را برای خاکهای درشت بافت آرائه می‌دهند[۴]. در خاکهای ریزبافت روش سرویس حفاظت منابع طبیعی آمریکاء پوشش با دانه بندی ریزتری را دارد که ممکن است از نفوذ پذیری کمتری برخوردار باشد. این موضوع بخصوص در شرایطی که هدایت هیدرولیک خاک پایین است. بیشتر باید مورد توجه قرار گیرد. در این نوع خاکها استفاده از پوشش به عنوان کنترل درات خاک, کمتر مطرح بوده بلکه کاهش مقاومت ورودی اهمیت بیشتری دارد. بنابراین در این نوع خاکهاء روش اداره احیای اراضی آیالات متحده ترجیح داده می‌شود. در عین حال روش سرویس حفاظت منابع طبیعی آمریکا نیز باید بررسی شود. اصولاً پوششهای مصنوعی در مناطق معتدل که دما به عنوان یک عامل محدودکننده مطرح نیست و همچنین هزینه پوششهای شن و ماسه‌ای زیاد است. قابل توصیه هستند. در این حالت. می‌توان از روش ولاتمن و همکاران | ۳۳| استفاده کرد. در عین حال کنترلهای قبل از نصب و رعایت معیارهای کارخانه سازنده با تأکید توصیه می‌گردد. به دلیل عدم وجود تجارب مناسب و جمع‌بندی شده و با توجه به اینکه اکثر خاکهای ایران از تواتر لایه‌بندی برخوردار هستندء استفاده از مزرعه آزمایشی می‌تواند کمک بسیار موّئری باشد. ۳۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ لوله‌ها و مصالح زهکشی لوله‌های مختلفی در زهکشی زیرزمینی مورد استفاده قرار می‌گیرند که شامل لوله‌های سفالی» بتنی و پلاستیکی هستند. لوله‌های پلاستیکی» به طور معمول از پی وی سی (.۳. ۷) و پلی آتیلین (:]]) ساخته می‌شوند که می‌توانند از نوع ساده و یا کنگره‌دار (مواج سوراخدار) باشند. نوع کنگره‌دار این لوله‌ها رواج بیشتری دارد. در حال حاضرء در ایران معمولاً کارخانه‌های سازنده لوله‌های پلاستیکی از استاندارد 113 آلمان استفاده می‌کنند. ۱-۶ لوله‌های سفالی و بتنی لوله‌های سفالی از خاک رس تهیه شده و در کوره‌های سفال‌پزی ساخته می‌شوند. اما لوله‌های بتنی را در کارگاه‌های احداث شبکه زهکش نیز می‌توان ساخت. این نوع لوله‌ها معمولاً دارای طولهای نسبتاً کوتاه بین ۳۰ تا ۵۰ سانتی‌متر می‌باشند. قطر این نوع لوله‌ها اغلب از ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر متفاوت است اما برای زهکشهای حائل تا قطر ۴۵ سانتی‌متر نیز ساخته می‌شوند. در این لوله‌هاء از اتصال بخصوصی استفاده نمی‌شود و در عمل به صورت نر و ماده در امتداد یکدیگر قرار می‌گیرند. این لوله‌ها در مقابل واکنشهای شیمیایی از مقاومت خوبی برخوردار می‌باشند اما یون سولفات (50۳) باعث خوردگی لوله‌های سیمانی می- شود. در چنین شرایطی, برای تهیه لوله‌های سیمانی از سیمان ضد سولفات استفاده می‌شود. لوله‌های سیمانی که از سیمان معمولی ساخته شوندء در صورت کاربرد در زمینهای گچدار به تدریج در اثر سولفات موجود در خاک از بین خواهند رفت. لوله‌های رسی و بتنی توسط ماشین و یا بوسیله کارگر در ترانشه‌های زهکشی کارگذارده می‌شوند. ۲-۶ لوله‌های پلاستیکی لوله‌های پلاستیکی معمولاً از پلی اتیلن (. ۳) یا پلی وینیل کلراید (۳.۷۷. 2) ساخته می‌شوند. بر عکس لوله‌های سفالی و بتنی که بیشتر جریان از محل اتصال دو لوله مجاور هم وارد لوله‌ها می‌شود. در لوله‌های پلاستیکی آب از محل منافذ و یا سوراخهایی که در محیط لوله ایجاد می‌شود. وارد آن می‌شود. لوله‌های پلاستیکی عموماً به صورت کنگره‌دار (خرطومی) ساخته می‌شوند تا ضمن صرفه‌جویی در مصرف مواد اولیه » انعطاف‌پدیر شده و مقاومت لازم را در مقابل تحمل بارهای وارده داشته باشند. در شرایط یکسان» لوله‌های کنگره‌دار به دلیل بیشتر بودن میزان ضریب زبری» باید از قطر بزرگ‌تری نسبت به لوله‌های صاف برخوردار باشند. قطر لوله‌های خرطومی باید حدوداً ۲۰ درصد از لوله‌های صاف بزرگ‌تر باشد تا بتوانند همان مقدار جریان را از خود عبور دهند [۴]. لوله‌های خرطومی تا قطر ۲۰۰ میلی‌متر به‌صورت کلاف بسته‌بندی می‌شوند.ء اما لوله‌های با قطر بیشتر به‌صورت شاخه‌های ۶ یا ۱۲ متری به بازار عرضه می‌شوند. سوراخهای روی لوله‌های خرطومی در محل فرورفتگیهای لوله‌ها ایجاد می‌شوند و دارای اقطاری بین ۰/۶ تا ۲ میلی‌متر هستند. مجموع مساحت سوراخهای روی سطح جانبی لوله‌های خرطومی در واحد متر لوله در حدود ۸۰۰ میلی‌متر مربع است [۳]. ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۶ عوامل مورد آزمایش برای لوله‌های زهکشی به رغم استفاده از لوله‌های سفالی و بتنی در برخی از کشورهاء عملا لوله‌های پلاستیکی جایگزین لوله‌های سفالی و بتنی شده عوامل زیر باید بررسی و ارزیابی شوند: ۱-۳-۶ لوله‌های رسی و بتشی را ۲ - انحنا و بیضوی لوله - عمود بودن قسمت آنتهایی - مقاومت به هوازدگی و تخریب ۰۰ ۰.۰ ۰ ع 51 ۰ ۳ - مقاومت در برابر تغییرات دمای محیط (یخ زدگی و دوب آب یخ بسته ) - چگالی : ۳ - مقاومت در برابر شکنندگی - برای لوله های بتنی مقاومت در برابر سولفات و اسید نیز باید مد نظر قرار گیرد. ۳-۲-۶ لوله‌های پلاستنیکی ۰ ۰۰ مه ۵ 1 ح ۶ - مقاومت در برابر سختی و کشیدگی - انعطاف‌پذیری و کلاف‌پذیری" - شکل و اندازه سوراخها و خصوصیات هیدرولیکی لوله برای لوله‌های پلاستیکی باید موارد کلی زیر مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد: ۱-۳-۶ وضعیت ظاهری با بررسی ظاهری قطرهای داخلی و خارجی لوله» باید اطمینان حاصل شود که لوله عاری از خراشیدگی و عیوب سطحی است. انتهای لوله باید کاملاً مدور و صاف بریده شود. تغییررنگ لوله‌های پلاستیکی می‌تواند ناشی از آفتاب زدگی,» خشک شدگی و ۵ -| 2-010۷ 3-8 6 عم اد -4 511۲۵5 -5 0 -6 5۳۵ -7 00113 ۵0 ۳1۵10[][1 -8 ۳۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۲-۳-۶ _طول لوله و ایعاد حلقه لوله با قطر کمتر از ۲۰۰ میلی‌متر با طول بیش از ۲۰ متر و به صورت حلقه با قطر ۵ متر ارائه می‌شود. لوله‌های با قطر بیشتر از ۰ میلی‌متر به‌صورت شاخه‌ای تحویل می‌شوند. معمولاً لوله‌های با طول بیشتر از ۳ متر بصورت مضربی از ۱ متر ساخته ۲-۲-۳-۶ قطراسم قطرهای اسمی لوله‌های زهکشی از جنس ۱۱۷/۳ در جدول ۱-۶ آمده و اندازه قطرهاً بر اساس اندازه قطر داخلی در جدول ۲-۶ ارائه شده است. جدول ۱-۶- قطر اسمی لوله‌های پلاستیکی موج‌دار (خرطومی) زهکشی (۳۷۲) (۱۳۸ مه ی هل که 8 ۳ ۱۳ ۳۵ ۳ ها ها ها ها جدول ۳-۶- اندازه قطر خارجی لوله‌های پلاستیکی موج‌دار (خرطومی) ۲۷۲ برحسب قطر داخلی آنها [۳۸] ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۲-۳-۶ حداقل قطر داخلی وقتی که اندازه‌گیری قطر با دقت ۰/۱میلی‌متر و یا ۵ درصد (هرکدام که بیشتر باشد) انجام می‌شود.ء قطر داخلی نباید از مقادیر ۵-۳-۳-۶ ثعییرات منوسط قطر خارجی متوسط قطر خارجی لوله نباید از مقادیر انحراف مجازی که در جدول ۴-۶ آمده است. بیشتر باشد. جدول ۳-۶- حداقل قطرهای توصیه شده برای لوله‌های موج‌دار (خرطومی) ۲۷۲ [۳۸] که اک اک 0 اک اک اک ۶-۳-۳-۶ مدور بودن! برای اینکه لوله‌ای مدور باشدء عامل 0 باید کمتر از مقادیر ارائه شده در جدول ۵-۶ باشد یا معادل ۱۰ درصد قطر اسمی باشد. (۱-۶) و16۵ - دورن 1 > 0 ۲۵۱۵۵۵۵ 0۲ 01 -| ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- که در آن: و1 ححداکثر قطر خارجی (میلی‌متر)» و ۳۵ < حداقل قطر خارجی (میلی‌متر). جدول ۴-۶- انحراف مجاز قطر خارجی لوله‌های ۳۷۲ [۳۸] : قطر اسمی ۷-۳-۲-۶ سوراخها با انتخاب یک متر از طول لوله زهکش, کنترل موارد زیر ضروری است: - توزیع سوراخها: سوراخها می‌تواند به هر فرمی در محیط لوله وجود داشته باشند لیکن باید در آن خوب توزیع شده باشند. تعداد ردیفها نباید از ۴ کمتر باشد و نیز در هر ۱۰۰ میلی‌متر طول لوله حداقل ۲ سوراخ وجود داشته باشد. - عرض اسمی سوراخها: عرض اسمی سوراخها باید بین ۱/۰ تا ۲/۳ میلی‌متر ( با فواصل ۰/۱ میلی‌متر) باشد. متوسط انحراف عرض سوراخها از مقادیر اسمی نباید از ۰/۲ میلی‌متر بیشتر باشد. عرض یک سوراخ نباید از مقدار اسمی آن - مساحت سوراخها: مساحت سوراخها به‌طور معمول بایستی ۱ تا ۲ درصد مساحت جانبی لوله باشد. حداقل مساحت سوراخها ۸۰۰ میلی‌متر در یک متر طول لوله ذکر شده |۴۳| و در مورد لوله‌های خرطومی حداقل ۲۱۱۵ میلی‌متر مربع در هر متر لوله و یا ۱ اینچ در هر فوت است. در صورتی که ابعاد سوراخها شرایط بالا را پوشش ندهد» لوله معیوب و غیر قابل قبول به شمار می‌رود. در مجموع باید گفت که تعداد سوراخهای ناقص و معیوب نباید از ۱۰ درصد تعداد کل سوراخها بیشتر باشد. ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۵-۶ معیار مدور بودن لوله [ ۳۸] ۳-۳-۶ طول قطعات لوله برا یآزمایش برای انجام آزمایش مدور بودن لوله» طولهای زیر (بر حسب متر) توصیه شده است [۳۸]: 5 + 0/2<-] برای لوله‌های با قطر اسمی کمتر و یا مساوی ۲۰۰ میلی‌متر 5 7 0/4<-] برای لوله‌های با قطر اسمی بزرگ‌تر از ۲۰۰ میلی‌متر ۴-۶ خصوصیات مصالح قرضه برای پوششسهای معدنی در طرحهای زهکشی» توجه به خصوصیات مصالح قرضه به‌منظور تضمین کاراآیی سامانه زهکشی از اولویت خاصّی برخوردار است. عدم توجه به مشخصات فنی و ارزیابی اولیه مصالح قرضه. سبب بروز مشکلات زیادی در جریان بهره‌برداری شده و عملکرد شبکه زهکشی را کاهش می‌دهد. در سطح کشور به دلیل سهولت دسترسی به مصالح معدنی و طولانی کردن عمر بهره‌برداری» و همچنین ارزان تمام شدن آنهاء توجه به این نوع از مصالح از اهمیت زیادی برخوردار می‌باشد. از این‌رو» مطالعه خصوصیات فیزیکو- شیمیایی مصالح قرضه و شرایط عمومی آن اصولی است. از مشخصه‌های مهم این نوع مواد پوششی» قطر ذرات» میزان مقاومت و شاخص دوام مصالح قرضه می‌باشد. از نظر اندازه» مصالح معدنی شامل ماسه ریزدانه » درشت دانه و سنگریزه است. این گونه مصالح باید دارای خصوصیاتی مانند پایداری» بالا بودن شاخص دوام» نفوذپذیری مناسب خاک بسترء حداقل ذرات ریز و حداقل حساسیت در مقابل تأثیر نمکهای محلول می‌باشند. در زیر به اختصار هر یک از این خصوصیات توضیح داده می‌شود [۴]. -------- صفحهٔ بعد -------- ۵-۶ دانه‌بندی نحوه و معیار انتخاب دانه‌بندی متناسب با خصوصیات خاک محل استقرار لوله‌های زهکشی زیرزمینی قبلاً بیان شده است. ذرات مواد معدنی برای مواد پوششی شامل دامنه گسترده‌ای از ماسه دانه‌ریز تا ذرات درشت است. هنگام انتخاب معدن قرضه باید به این نکته توجه کرد که مصالح قرضه عاری از ذرات سیلت و رس باشد و یا اینکه این مواد در جریان آماده سازی مصالح قرضه حذف شوند. ۶-۶ سشاخصهای مورد نیاز ۱-۶ شاخص دوام از جمله موارد مهم در ارزیابی مصالح قرضه. بالا بودن شاخص دوام مصالح معدنی است. خصوصیات این مصالح باید به گونه‌ای باشد تا در محیط آب و خاک خصوصیات خود را از دست ندهد و به ذرات ریزتر و یا درشت‌تر تبدیل نشوند. ر-ک-۳ صیفلی و زبری ذرات از عوامل تأثیرگذار بر کاهش یا افزایش عملکرد شبکه زهکشی زیرزمینی» زبری یا صیقلی بودن سطح خارجی ذرات تشکیل‌دهنده مصالح قرضه است. در عین حالء این خصوصیت نمی‌تواند تأثیری در حجم توده پوششی داشته باشد. در شرایطی که هدف اصلی گرفتن ذرات خاک و جلوگیری از ورود آنها به داخل لوله زهکشی است» مصالح با پوشش زبر توصیه می‌شود. همان گونه که قبلاً گفته شدء به‌طور معمول توصیه می‌شود که طراحی پوشش زهکشی به نحوی انجام شود که ذرات بسیار ریز بتوانند از پوشش عبور کرده و به داخل لوله زهکش راه یابند. عع۳ پوسس سطحی ذرات مصالح طبیعی معمولاً دارای پوشش سطحی حاصل از عوامل فرسایش (هوازدگی) است که در مراحل ابتدایی کاربرد, از سطح ذرات جدا می‌شوند. پوشش چسبیده به مصالح طبیعی اغلب از نوع ترکیبهای رسی» سیلتی» کربنات کلسیم» اکسیدهای آهن و سیلیکاتها می‌باشند. بنابراین باید با انجام عمل شستشوی اولیه این پوشش را از سطح مصالح قرضه برداشت تا باعث کاهش ۴-۶-۶ بررسیهای مورد نیاز برای مصالح قرضه به منظور انتخاب مصالح مورد قبول و اجتناب از کاهش عملکرد شبکه زهکشی» رعایت موارد زیر ضروری است: - قابلیت جذب آب مصالح از ۳ درصد وزن آن نباید بیشتر باشدء - وزن مخصوص حقیقی مواد پوششی دانه‌ای از ۲/۵۵ گرم بر سانتی‌متر مکعب کمتر نباشد. - درجه ناخالصی از طریق آزمایشهای لازم کنترل شود. ناخالصیهای ممکن اغلب شامل میکاء زغال, کلوخه‌های رس» گچ و آهک است. ۴۱ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ -------- صفحهٔ بعد -------- دستورالعمل نصب و نگهداری محالح زهکشسی ۳۳ -------- صفحهٔ بعد -------- ۴۳۴ -------- صفحهٔ بعد -------- موفقیت یک سامانه زهکشی فقط به طراحی و خصوصیات خاک و پوشش استفاده شده بستگی ندارد» بلکه به شرایط رطوبتی مهمی در عملکرد شبکه زهکشی دارد. توصیه می‌شود که نصب زهکشها در شرایطی صورت گیرد که خاک خیس نباشد و تا قبل از شروع فصل بارندگی ترانشه‌ها پر شوند. چنانچه زهکشی خاکهای پایدار با ساختار مناسب در شرایط خیس انجام شود امکان تخریب ساختار خاک وجود دارد و لایه‌ای با آبگذری کم در ترانشه ایجاد می‌کند. افزون براین» اجرای زهکشها در شرایطی که خاک خیس است. سبب گرفتگی لوله‌های زهکش و پوشش زهکشی می‌شود. با تنظیم سرعت پیشروی ماشین می‌توان تخریب ساختار خاک را محدود کرد. مشاهده شرایط حفاری خاک می‌تواند راهنمای خوبی برای تنظیم سرعت ماشین باشد. ماشین باید با سرعتی حرکت کند که ساختار خاک را حفظ کند [۳۶]. پوشش زهکشی می‌تواند به‌صورت دستی (در مزارع با ابعاد کوچک) و یا با استفاده از ماشین اجرا شود. اصولا دو نوع ماشین ترنچلس ‏ و ترنچر" وجود دارد که می‌تواند به صورت همزمان لوله و پوشش را داخل خاک قرار دهد. ماشینهای ترنچلس یکی از کاراترین وسایل نصب زهکش زیرزمینی هستند که به کمک آنها می‌توان لوله‌هایی تا قطر ۳۰۰ میلی‌متر را بدون حفر ترانشه در زیر زمین نصب کرد [۳]. خیش دستگاه بدون خاکبرداری» زمین را می‌شکافد و لوله زهکش را به همراه پوشش آن در زیر سطح خاک قرار می‌دهد. به غیر از شرایطی که زهکش روی یک لایه با نفود پذیری کم قرار می‌گیرد. با هر شیوه نصبء» پوشش باید به طور کامل اطراف لوله را احاطه کند. کارگذاری پوشش صرفاً روی قسمت بالای زهکش کفایت نمی‌کند زیرا بخش عمده ورود آب از بخش پایین لوله صورت می‌گیرد. اگر لوله زهکش با وسایل دستی در کف ترانشه قرار گیرد و ماده پوششی اطراف آن ریخته شود. ابتدا پوشش در کف ترانشه قرار داده شده و تراز می‌شود. سپس لوله روی آن قرار داده می‌شود و پوشش حجیم تا ضخامت مورد نیاز روی آن ریخته می‌شود. این موضوع برای نصب ماشینی زهکش همراه با پوششهای حجیم نیز صادق است. پوششهای نواری که به صورت کلاف هستند نیز باید زیر و بالای زهکش قرار گیرند. موادی که در زیر ریخته می‌شود لازم نیست که با موادی که روی زهکش قرار می‌گیردء مشابه باشد. و هوا نصب شده باشد. وجود گل و لجن در کف زهکش به هنگام نصب لوله و پوشش سبب می‌شود که عملکرد زهکش و مواد پوششی با شکست مواجه شود. از دیدگاه مکانیزه کردن و نصب صحیح و بدون اشکال, استفاده از پوششهای شن و ماسه رو به کاهش است. پوشش‌های آلی و مصنوعی که از قبل به دور لوله‌های زهکش کنگره دار پیچیده شده است. می‌تواند به دقت با ماشینهای با و یا بدون ترانشه زنی استفاده شوند. اماء این مواد مستعد آسیبهایی هستند که می‌تواند ناشی از حمل و نقلء نصب سریع با ماشین به‌ویژه 1|- 1۳۵1|۵5 2-0 ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- هنگامی که از مواد با کیفیت پایین استفاده شود و یا عدم دقت در پیجیدن پوشش در اطراف لوله باشد. زئوتکستایلهایی که به عنوان پوشش استفاده می‌شوند. معمولاً به‌صورت کلاف هستند. این کلافها باید به اندازه کافی عریض باشند تا همپوشانی مناسبی در اطراف لوله ایجاد کنند به‌گونه‌ای که تمام لوله بدون اینکه محل اتصالات باز بمانده پوشیده شود. کنترل کیفیت مواد پوششسی در پروژه‌های بزرگ» بررسی عملکرد مواد پوششی مورد توجه کارشناسان» مهندسان و بهره‌برداران است تا تطابق مواد استفاده شده با خصوصیاتی که قبل از اجرا پیش بینی شده است را بررسی نمایند. عوامل کنترل کیفیت عواملی که در آرزیایی کیفیت مواد پوششی باید بررسی شوندء بر حسب نوع به شرح زیر است: - مواد دانه‌ای: توزیع اندازه ذرات, آبگذری و ترکیب شیمیایی؛ - مواد نرم پیش‌تافته: وضعیت ظاهرء ضخامت. وزن واحد سطح., اندازه خلل و فرج» و - ژئوتکستایل: وضعیت ظاهری, ضخامت» وزن واحد سطح اندازه خلل و فرج» آبگذری و قابلیت جذب آب. کنترل کیفیت در زمان ساخت کنترل کیفی ساخت پوششهای زهکشی بسته به نوع پوشش متفاوت است. نقطه آغاز کنترل کیفی برای پوششهای دانه‌ای در معدن و برای پوششهای مصنوعی در کارخانه است. کنترل برای پوشش دانه‌ای شامل بررسی موارد زیر است: - کلیه دانه‌بندیهای پیش‌بینی شده برای درات خاک در پوشش وجود داشته باشد.ء و - بررسی پتانسیل از هم جداشدن ذرات پوشش با دانه‌بندیهای مختلف ضمن حمل و نقل. در زمان ساخت پوششهای مصنوعی» کنترل 0و0 با گرفتن نمونه‌هایی به صورت تصادفی و بر اساس روش استاندارد برای همپوشانی داشتن و کیفیت بافت مواد پوشش مصنوعی نیز آهمیت دارند. برای بررسی کیفیت ساخت. نمونه‌هایی به صورت تصادفی انتخاب و بررسی می‌شوند. کیفیت ضعیف ماده پوششی معمولاً با چشم قابل تشخیص استء اما در برخی موارد به آزمایشهای بیشتری نیاز است. همچنین به منظور جلوگیری از بروز خسارت به الیاف, باید توجه لازم را در هنگام حمل و نقل به‌عمل آورد. نگهداری نگهداری» نقشی آساسی در دوام و عملکرد شبکه زهکشی دارد. بازرسی منظمء ارزیابی نتایج عملکرد زهکشها و برنامه منظم نگهداری» سرمایه‌گذاریهای انجام شده در زمینه زهکشی را تضمین می‌کند. سازه‌ها و ابزارهای بازدید و اندازه‌گیری که در ۴۶ -------- صفحهٔ بعد -------- سامانه زهکشی ساخته می‌شوند و یا مورد استفاده قرار می‌گیرند. می‌توانند به بازرسی صحیح و نگهداری زهکشها کمک نمایند [۶. این امکانات شامل ابزار بازرسی ویدیویی» ابزار میله‌ای" و ابزار شستشو" هستند که می‌توانند از طریق دهانه خروجی, آدم‌روها و یا ساختمانهای مخصوص دسترسی وارد لوله‌های زهکشی شوند. طبیعتاً وقتی مسئله میهمی وجود داشته باشد. آخرین راه حل» بازرسی» حفاری و شکافتن زهکش است. نصب چاهکهای مخصوص مشاهده‌ای در یافتن مکان دارای مشکل, می‌تواند کمک کند. اصولاً از این چاهکها برای پایش درازمدت شبکه و اهداف تحقیقاتی استفاده می‌شود. در یک شبکه زهکشی که خوب طراحی شده باشدء دو شاخص می‌تواند در شناسایی بروز مشکل زهکشی به کارشناس کمک کند. این شاخصها شامل رشد ضعیف گیاه در برخی از قسمتهای مزرعه و مرطوب بودن قسمتهایی از زمین در مقایسه با دیگر بخشها است که کاملا خشک می‌باشد. در مناطق خشک. وقتی که زهکشها خوب عمل نمی‌کنندء زمین از یک لایه نمکی پوشیده می‌شود. به‌گونه‌ای که فقط گیاهان مقاوم به شوری می‌توانند رشد و نمو کنند. تشخیص عدم کارآیی زهکش در مراحل اولیه اهمیت زیادی دارد. این معضل باید قبل از اینکه به گیاه و یا خاک صدمه بزندء رفع شود. شستشوی زهکشها یک راه حل اقتصادی برای بازیابی عملکرد آنهاست. شستشو یکی از روشهای معمول برای نگهداری زهکشها است. فراوانی دفعات شستشو بستگی زیادی به شرایط محلی دارد که می‌تواند از چند بار در سال تا یک بار در ۲ یا ۳ سال متغیر باشد [۴۰]. شستشو با فشار آب به منظور رسوب زدایی از داخل لوله, خارج ساختن ریشه‌هاء رفع گرفتگی موضعی ایجادشده توسط رسوبات, برداشتن رسوبات شیمیایی و باز کردن سوراخهایی است که احتمال بازشدن آنها وجود دارد. شستشو با فشار آب از قسمت پایین‌دست زهکش با پمپ و یا دستگاهی که تأمین فشار آب را ممکن می‌سازد. صورت می- گیرد. با فشار آب موجود در داخل لوله» رسوبات معلق به بیرون رانده می‌شوند. معمولاً بده بین ۳ تا ۴ لیتر بر ثانیه برای این کار توصیه می‌شود |[ ۶). تجهیزات شستشو با فشار آب معمولاً به صورت زیر تقسیم‌بندی می‌شود: - تجهیزات با فشار بالا: برای این نوع تجهیزات فشار در محل پمپ بیشتر از ۶۰ بار است. - تحجهیزات با فشار متوسط: برای این نوع تحهیزات. فشار در محل پمپ بین ۲۰ تا ۴۰ بار است. و - تجهیزات با فشار کم: در این نوع تجهیزات. فشار در محل پمپ کمتر از ۲۰ بار است. فشار در محل نازل به دلیل افت اصطکاکی در لوله لاستیکی تقریباً ۰ درصد فشار در محل پمپ است. لوله‌های لاستیکی معمولاً لاستیکهای تقویت شده‌ای هستند که حالت ارتجاعی داشته و تا فشار ۱۰۰ بار را تحمل می‌کنند و یا اینکه از جنس پلی اتیلن ساخته می‌شوند که می‌توانند تا فشارهای ۳۵ تا ۵۰ بار را تحمل نمایند. 0 300۵06 -1 50۱05 ات۳ -2 8 -3 ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- جت آب با فشار بالا معادل ۸۰ تا ۱۲۰ اتمسفر» یک روش مطمئن برای خارج ساختن خاک و ریشه درختان از درون لوله زهکش است. لوله لاستیکی با فشار بالاا و نازل جت از دهانه خروجی زهکش به درون لوله هدایت می‌شوند. سر لوله لاستیکی دارای یک سوراخ به سمت جلو و ۳ تا ۶ سوراخ به سمت عقب است که هر یک از آنها زاویه‌ای بین ۱۵ تا ۴۵ درجه با محور طولی لوله لاستیکی می‌سازد. لوله‌های زهکشی تا طول ۲۰۰ متر می‌توانند به خوبی با این روش تمیز شوند. لوله های زیرزمینی تا ۷۰۰ متر را نیز با صرف هزینه زیاد برای تأمین فشار نازل می‌توان با این شیوه شستشو کرد. با استفاده از جت آب امکان بهبود عملکرد مواد پوششی نیز وجود دارد. بدین ترتیب که آب با فشار از سوراخهای لوله زهکش خارج شده و موجب شستشوی پوشش نیز می‌شود. در حقیقت» این روش مشابه روش توسعه چاه است. باید دقت شود که جت آب به‌طور یکنواخت در داخل لوله حرکت نماید تا باعث صدمه زدن به لوله و پوشش اطراف زهکش نشود. روش فشار کم تا متوسط که در حدود ۲۰ اتمسفر است. بتدریج به عنوان روشی جا آفتاده در کشورهای آروپایی مطرح شده است و روش فشار زیاد برای حذف رسوبات و آن هم در شرایطی خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد |۴۰|. فشارهای متوسط در حدی نیست که لوله لاستیکی را به داخل لوله زهکشی هدایت کندء بنابراین تجهیزات جتی ساخته شده, تا عمل راندن لوله لاستیکی را به داخل لوله ممکن سازد. به دلیل این محدودیت, حداکثر طول لوله لاستیکی بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ متر می‌باشد. با کمک فشار آب» حتی رسوبات سخت‌شده لای (سیلت) را می‌توان شستشو کرد. انتقال ماسهء کاری دشوار است. دستگاههای با فشار کم» معمولاً برای این کار مناسب نیستند. در خاکهای ماسه‌ای, دستگاههای با فشار زیاد از طریق به حرکت در آوردن ماسه می‌تواند اثر معکوس و مخرب از خود به جا گذارد. آب مورد نیاز برای تمیز کردن لوله‌ها را می‌توان به وسیله مخزن آب و یا مستقیما از طریق کانالها و نهرچه‌های روباز تأمین کرد. اگر در منطقه مورد نظر شرایط رسوبگذاری وجود داشته باشد. لازم است برنامه‌های منظم سالانه و یا چند بار در سال برای عملیات رسوب زدایی پیش‌بینی شود. زمان مناسب رسوب زدایی وقتی است که رسوبات به‌صورت یکپارچه و سفت‌شده در آیند. در عمل زمان مناسب» بین دو دوره خشک و تر است. روش شستشو با جت آب با فشار زیاده در شرایطی که بین لوله‌های زهکشی فاصله وجود داشته باشد (تنبوشه‌های زهکشی) و یا اینکه سوراخهای لوله‌های زهکش بزرگ باشند. توصیه نمی‌شود. به‌علاوه در سامانه‌های زهکشی قدیمی که از تنبوشه‌های رسی و یا سیمانی استفاده شده» کاربرد آب با فشار بالا سبب جمع شدن رسوب در محل اتصالات دو لوله می‌شود. ورود ریشه‌های درختان به داخل لوله باعث گرفتگی آن می‌شود. بنابراین» باید لایروبی زهکش زمانی صورت گیرد که ریشه‌ها هنوز خشبی و سخت نشده باشند. در مناطقی که مقدار زیادی نمکهای آهن در آب وجود دارد. گرفتگی بیولوژیکی زهکشها مطرح می‌شود. در این موارد. گل اخرا به صورت اکسید آهن رسوب می‌کند که از روی رنگ قرمز تا زرد آن به‌خوبی قابل تشخیص است. اکسید آهن با استفاده از فشار آب و یا ماده شیمیایی قابل برطرف کردن می‌باشد. گراس و همکاران |۱۹| نحوه حذف اکسیدهای آهن (رنگ قرمز تا زرد داز 3۵0/۵۳۵ -[ 8 [ ۵۱۵ ) -2 ۳۸ -------- صفحهٔ بعد -------- و قهوه‌ای روشن) و منگنز (رسوب سیاه رنگ) با استفاده از اسید سولفوریک را در لوله‌های زهکشی توصیف کرده‌اند. این اسید از ترکیب دی اکسید گوگرد (502) و آب در داخل زهکش ایجاد می‌شود. برای استفاده از این اسید انتهای زهکش بسته شده و سپس از قسمت بالادست با این اسید پر می‌گردد و اجازه داده می‌شود که این اسید به مدت ۴۸ ساعت داخل لوله زهکش باقی بماند و سپس تخلیه می‌شود. بعد از این دو روزء اسید خننی می‌شود که در نتیجه کمترین آثار زیست محیطی منفی را خواهد در برخی شرایط ممکن است برنامه دوره‌ای برای مقابله با گل اخرا مورد نیاز باشد. اگر مسئله گل اخرا با زهکشی ضعیف در نیمرخ خاک به دلیل گرفتگی موقتی زهکش» همراه باشد. با تمیز کردن زهکش» گرفتگی رفع می‌گردد. اگر منبع گل اخرا آب زیرزمینی باشد» تمیز نمودن ادواری آن لازم است. پایش و ارزیابی عملکرد پوسش پایش و ارزیابی عملکرد پوشش زهکشی ابزار مفیدی برای قضاوت در مورد عملکرد شبکه زهکشی است. شاخص اولیه‌ای که در این مورد می‌تواند مفید باشدء نوسانات سطح ایستابی است. بنابراین پایش منظم سطح سفره در طول زمان و در سطح مزرعه ضروری می‌باشد. از سوی دیگرء اندازه‌گیری بده زهکشها و هدایت هیدرولیک خاک نیز برای ارزیابی پوششها مورد نیاز است. تعداد اندازه گیریها به اهداف مورد نظر بستگی دارد که در زیر به آنها اشاره می‌شود: - برای پایش بلندمدت (۳ تا ۵ سال و یا بیشتر) اندازه‌گیریهای ماهانه و یا مشاهدات دو هفته یک بار مناسب است. - اندازه‌گیریهای روزانه و یا حتی اندازه‌گیریهای مداوم افت و مقاومت ورودی جریان برای انجام مطالعات و یا تحقیقات خاص مورد نیاز است. - شبکه چاهکهای مشاهده‌ای که به منظور بررسیهای قبل از اجرای سامانه پا شبکه زهکشی استفاده می‌شوند. معمولاً برای قضاوت در مورد پوشش زهکشی مناسب نیستند. به جای آن چاهکهای مشاهده‌ای که در اطراف زهکشها حفاری می‌شوندء مورد استفاده قرار می‌گیرد. پرسشهایی که در مورد عملکرد یک قسمت از سامانه مطرح است. از طریق اندازه‌گیری مزرعه‌ای کوتاه مدت (حداکثر یک فصل زراعی)» قابل ارزیابی و بررسی است. به هر حال, هدف از بررسی نتایج و شاخصهایی که استفاده خواهند شد باید قبلاً روشن باشد. در این مورد, مقاومت ورودی» شاخص مناسبی برای تشخیص عملکرد پوشش زهکشهاست. از افت بار نسبی" ( ,1/ م(ا) به‌عنوان شاخصی برای ارزیابی عملکرد پوشش زهکشها استفاده شده است. جدول الف-۱ عملکرد پوشش زهکشی را با توجه به این نسبت مشخص می‌سازد. جدول الف-۲ عملکرد زهکشی را برای شرایطی که عمق زهکش معادل ۱/۸ مترء فاصله زهکشی ۵۰ متر و سطح ایستابی بعد از آبیاری ۱/۰ متر و ضریب زهکشی ۴ میلی‌متر بر روز باشد» تعیین شده است [۵]. ددم 11000 5۵1۳۵۵۵ ۵101/6 -۱ ۳۹ -------- صفحهٔ بعد -------- زهکش‌ها را برای شرایطی که عمق طراحی زهکش بین ۰/۵ تا ۱/۴ متر و عمق سطح آب زیرزمینی به ترتیب ۰/۲ و ۱/۰ متر باشد را نشان می‌دهد. جدول الف - ۱- شاخص ارزیابی مقاومت ورودی به زهکش ‎]۹٩[ جدول الف-۲- شاخص ارزیابی مقاومت ورودی برای مناطق خشک تحت آبیاری ‎]٩[ ۲ (روز بر متر) سب کت سس جدول الف-۳- عملکرد زهکشی بر اساس مقاومت ورودی [۳۷] مقاومت ورودی -------- صفحهٔ بعد -------- ۵ < مقاومت ورودی در واحد بده جریان زهکش (روز بر متر) <* ثابت همگرایی جریان " هنگام ورود آب به زهکش لوله‌ای (بدون بعد) 17 < افت بار که از اختلاف بین سطح آب در مجاورت پوشش و سطح آب در داخل لوله زهکش به‌دست می‌آید (متر) * بار آبی در فاصله بین دو زهکش (متر) ۰ * هدایت هیدرولیک اشباع خاک (متر بر روز) 5 < فاصله زهکشها (متر) ۷ > مقاومت ورودی کل (روز) ۹1)) ۲۵۳۵۵1۵ ۹۱۹۱۵۵۵ ۳۵۵۵ آها0 1 -۱ ۸8[ -------- صفحهٔ بعد -------- 1۲ -------- صفحهٔ بعد -------- جربان به طرف زهکسهای دارای پوسس ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- 1۳ -------- صفحهٔ بعد -------- مقاومت ورودی با نصب لوله زهکشی در عمق خاک. جریان درون خاک نزدیک زهکش به‌صورت شعاعی به طرف لوله هدایت شده و با یک خ ۰.1 ۱ ۰.۰ ۰ 51 ۰ ۰ ۰۰ ۰.۰ ۸ ۰ سس 1 ۰ همگرایی ثانویه در نزدیکی سوراخهای لوله وارد آن می‌شود. از نقطه نظر محاسباتی» فرض می‌گردد که آب به‌طور یکنواخت از تمامی سطح لوله وارد آن شده و به‌عبارت دیگر لوله زهکش, ایده‌آل فرض می‌شود. یک لوله ایده‌ال, لوله‌ای است که کاملاً نفوذپذیر بوده و هیچ افت ورودی یا همگرایی ثانویه‌ای ایجاد نکند. در پوششهای شنی و ماسه‌ای با آبگذری زیاد» جریان همگرای ثانویه در داخل پوشش رخ داده» بنابراین لوله و پوشش محموعه‌ای را تشکیل می‌دهند که همانند یک لوله ایده‌آل عمل می‌کند. در پوششهای مصنوعی نیز ممکن است که جریان همگرای ثانویه در داخل پوشش رخ دهد بنابراین بسته به ضخامت آن می‌تواند به‌صورت یک لوله ایده‌آل عمل کرده و یا اینکه این گونه عمل ننماید. جریان در خاک اطراف یک زهکش ایده‌آل, یکنواخت فرض می‌شود که به دلایل زیر در واقعیت چنین نمی‌باشد: - خاک محیطی پویا بوده و تغییرات طبیعی در آن وجود داردء - ناپیوستگی و عدم یکنواختی شرایط خاک طبیعی در اثر حفاری و یا پرکردن ترانشه همواره وجود دارد. - همگرایی خطوط جریان به سمت سوراخهای زهکش آن را از حالت یکنواخت خارج می‌کند. به‌صورت رابطه زیر بیان می‌شود: زب -۱) رنه تنس ند در مزرعه امکان اندازه‌گیری | و .] به‌طور جداگانه وجود نداشته و مقادیر اندازه‌گیری شده نمایانگر افت بار کل (,|) است. مقاومت ورودی کل با استفاده از معادله زیر تعریف می‌شود: < مقاومت ورودی کل که برابر ,۷۷ +۷۷ است (روز)» ,۷ < مقاومت ورودی ناشی از همگرایی شعاعی (روز)» ۷ < مقاومت ورودی ناشی از همگرایی ثانویه (روز)» ۲۲6 50۵00۵۲۷ -1 دمآ ۲1620 ۳1۳۵۵۵ -2 ۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ٩‏ < ضریب زهکشی (متر بر روز). ضریب بدون بعد دیگری که به‌عنوان معیاری برای مقاومت ورودی مورد استفاده قرار می‌گیرد. ثابت همگرایی جریان مکی _ الا _ (ب ۳۳ 05 5 1 ۵ > ثابت همگرایی مقاومت ورودی» هدایت هیدرولیک خاک (۲) در اطراف زهکش با مقداری که در خاک دست‌نخورده اطراف زهکش اندازه‌گیری می‌شود.ء به اندازه قابل ملاحظه‌ای متفاوت است. اگر مقدار ۳ اطراف زهکش از مقدار مربوط به خاک دست‌نخورده بیشتر باشد» کاهش مقاومت جریان می‌تواند مقاومت همگرایی را جبران کند که تأییدکننده فرضیه زهکش ایده‌ال است. اگر مقدار هدایت هیدرولیک مواد داخل ترانشه حداقل ۱۰ برابر خاک دست نخورده باشد. افت بار اضافی به دلیل مقاومت ورودی می‌تواند در محاسبات کاهش پیدا می‌کند به گونه‌ای که تغییرات بعدی آن خیلی کند می‌شود. جریان آب از میان سوراخهای زهکش وارد آن می‌گردد. مساحت ورودیهای آب و یا سوراخها در حد ۱ تا ۲ درصد کل سطح جانبی لوله زهکش بوده و حداقل ۸۰۰ میلی‌متر مربع در هر متر لوله می‌باشد. همگرایی خطوط جریان به سمت سوراخهای لوله زهکش بستگی به نوع, فاصله» مساحت سوراخهای زهکش و هدایت هیدرولیک مواد پوششی آن دارد که در آنها همگرایی رخ می‌دهد. آفت بار ثانویه به صورت زیر تعریف می‌شود: (ب- ۴) 4( ۷5۵ )۷۷5 کم که در آن: < افت بار ناشی از مقاومت همگرایی (متر) < ضریب بدون بعد همگرایی ثانویه مقادیر م2 بر حسب نوع لوله زهکشی در جدول ۱-۶ ارائه شده است. مقادیر جدول ب-۱ برای لوله بدون پوشش ارائه شده است. بدیمی است در شرایطی که از پوشش استفاده می‌شود. مقاومت ورودی کاهش پیدا می‌کند. همانطور که نتایج این جدول نشان می‌دهد. ثابت همگرایی لوله کنگره‌دار از انواع دیگر به مراتب ۵۶ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ب-۱ ضریب بدون بعد همگرایی ثانویه (,2) برای بعضی انواع لوله‌های مختلف زهکشی [۴۲] افت بار ورودی شعاعی برای یک زهکش ایده‌ال پر و در خاکهای یکنواخت به صورت زیر می‌باشد | ۶)|: (ب -۵) ان و - > 1۲ که در آن: ۰ < هدایت هیدرولیک شعاعی (متر در روز)» < شعاع تاثیر جریان شعاعی (متر) ۰ < شعاع زهکش ایده‌ال (متر). شعاع تأثیر جریان شعاعی عملاً ۰/۲ تا ۰/۳ متری از مرکز لوله زهکش است. وقتی که زهکش نیمه‌پر باشد» ۷/۲ دو برابر بزرگ‌تر می‌شود.» لذا بر این اساس» محیط خیس شده به باید در محاسبه .۷۷ لحاظ گردد: (ب -۶) اس - ۷/۲ که در آن: < محیط خیس شده واقعی درون لوله زهکش (متر). دیریکس |[۱۰| گزارش نموده که افت بار ورودی لوله زهکش (ی) با افزایش ضخامت پوشش تا ۵ میلی‌متر کاهش پیدا می‌کند. پوششهای با ضخامت بیشتر» مقاومت ورودی را در حد معنی‌داری کاهش نمی‌دهند» لیکن به سبب بیشتر شدن ضخامت با آبگذری زیادء گرادیان خروجی آب کاهش می‌یاید. ۵۷ -------- صفحهٔ بعد -------- جریان به داخل زهکشها در شرایطی که جریان آرام باشدء از رابطه دارسی می‌توان برای محاسبه بده جریان زهکشهای زیرزمینی به شرح زیر استفاده (ب -۷) 0 که در آن: 0 بده جریان در واحد طول (مترمربع بر روز)» ۸- سطح مقطع (متر مربع) 1[ بار آبی (بدون بعد)» طولی که جریان طی می‌کند (متر)؛ 4 < ضریب هدایت هیدرولیک اشباع (متر بر روز) از این رابطه, سرعت متوسط جریان بدست می‌آید که با سرعت واقعی آب در خلل و فرج محیط متخلخل متفاوت می‌باشد. ۰ ی ۰ ۱ ۰ ۰ ۰ ۰ نات 0 ب -۸ بای کم زب -۸) او ۸" <* سرعت خطی متوسط جریان در داخل خلل و فرج (متر بر روز و یا متر برثانیه)» << تخلخا ماده مورد نظرء و 0 بده جریان (مترمکعب بر روز و یا مترمکعب بر ثانیه) همانطور که گفته شد.ء معادله دارسی در شرایطی در سامانه زهکشی قابل استفاده است که جریان آرام باشد. در این رابطهء عدد رینولدز می‌تواند به کمک گرفته شود. در شرایطی که این عدد کمتر از ۱ باشد. از رابطه دارسی می‌توان استفاده نمود. عدد رینولدز بصورت زیر قابل محاسبه است: (ب ‎)٩-‏ ول ۷۷ ۷ ب0)* مها |- ۳۵۳۵۹1۷ ۵۸ -------- صفحهٔ بعد -------- که در آن: * عدد رینولدز (بدون بعد)» < قطر موثر خلل و فرج مواد مورد نظر (متر) *وزن مخصوص آب در دمای استاندارد (کیلوگرم بر متر مکعب)» ۷ < سرعت جریان (متر برثانیه)» * گرانروی دینامیکی آب در دمای استاندارد (کیلوگرم بر متر بر ثانیه). از سوی دیگرء جریان به سمت زهکشهای زیرزمینی می‌تواند با جریان عمودی» جریان شعاعی» جریان افقی و جریان به داخل زهکش بیان شود. در نتیجه مجموع مقاومت شامل مقاومتهای عمودی» افقیء شعاعی و ورودی است. رابطه بین آفت بار و مقاومت به شرح زیر است: ٩ -۳/)1-۱۹/۱۰- ‏(ب که در آن: بار آبی و یا اختلاف ارتفاع (متر)؛ ۳ فاصله زهکشها (متر)» * میزان جریان از واحد سطح در واحد زمان (متر بر روز) ۷ مقاومت (روز بر متر). مقاومت برحسب هدایت هیدرولیک و مقدار ثابت ۵ به شرح زیر است: 3 ب -۱۱ - ۷۷ (ب -۱۱) 4 ثابت هندسی (بدون بعد). بنابراین با توجه به مطالب ارائه شده, افت بار کل به‌صورت زیر در می‌آید: (ب -۱۲) (مکا/ م2 + مگ /به+ با / ره + با / به)کع(/۷ +۷۷ +۷ +1۷ عبط در این رابطه اندیسهای ۵ ,۷,۱,۲ به ترتیب مربوط به مقاومت ورودی» شعاعی, افقی و قائم هستند. معمولاا فرض می‌شود که آبگذری مواد پوششی در مقایسه با خاک دست‌نخورده خیلی زیاد باشد به گونه‌ای که مقاومت ورودی قابل صرف‌نظر است. ۵۹ -------- صفحهٔ بعد -------- را -------- صفحهٔ بعد -------- تعماریف ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۲ -------- صفحهٔ بعد -------- چ-۱- نسبت جذب سدیم(5۸1۹) + ۳۵ 7+ اه 2 - 6۸ که در آَن: غلظت کاتیونها بر حسب میلی گرم بر لیتر است. چ-۲- درصد سدیم تبادلی (۳۹) + 5 240 - 0و۲ 5 100 )-0/0126 +0/01475 <5۸( 1+ )-0/0126 +0/01475 <*۹۸/( ج-۳- ضریب یکنواختی (ی)) 4 - 10 وول - قطری از درات که ۶۰ در صد درات پوشش از آن کوچک‌تر هستند. 70 > قطری از ذرات که ۱۰ در صد درات پوشش از آن کوچک‌تر هستند. ۲1-0-00 که در آن: 0۲ * رطوبت خاک در حد روانی (درصد)» 02۱ < رطوبت خاک در حد پلاستیک (درصد). ۶۳ -------- صفحهٔ بعد -------- که در آنها: ۷۷۲ > جرم خاک در حد روانی (گرم)» و۵ جرم خاک کاملاً خشک (کرم)! ۷۷۱ > جرم خاک در حد پلاستیک (گرم). چ-۵- تخلخل زئوتکستایل که در آن: ۲ * جرم در واحد سطح (گرم بر مترمربع)» ۶ < چگالی الیاف (گرم بر مترمکعب) < ضخامت متوسط زئوتکستایل(متر). ۶۴ ۷۹/۵ - ۷/۲ 0 ود تلع ۵ ۷۷5 ۷۹/۳ - ۷/۵۲ 0 مد ۹ لگ < م0۵ و۷۷۵ 0۳ -------- صفحهٔ بعد -------- مثالهای حل شده ۶۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۶۶ -------- صفحهٔ بعد -------- مثال ۱- برای خاکی با دانه‌بندی شکل ۱ حدود پایین و بالای پوشش مناسب زهکشی را براساس روشهای ۱۷۱5 راه حل: الف) روش ۲1۲5 میلی‌متر ‏ 0/047 وبل میلی‌متر ‏ 0/095- ول )۱( میلی‌متر ۱/۸۸ تا ۰/۵۶ - و5] + 12-0- پ 15 8 . ۹ در 150 ۲۱( میلی‌متر ۱( تا ۱/۱۴ - و50 ج 8 -12- ۲ 50 )۳( میلی‌متر ۵ > ::] ج 5 4 85 مقایسه روابط ۱ و ۲ نشان می‌دهد که رابطه ۲ در رابطه ۱ صادق است. بنابراین» حد بالای -.0 برابر ۱/۸۸ میلی‌متر است. ۴ میلی‌متر 538 و06 (۵) میلی‌متر 520 0و(] با توجه به روابط ۱ تا ۵ حدود پایین و بالای پوشش مناسب زهکش روی شکل ۱ نشان داده شده است. ب) روش 6ا513ناً به گونه‌ای که ملاحظه می‌شود.ء در این مثال, پوششهای طراحی‌شده به روش 11511 درشت تر از پوششهای ۲۷1۹5 است. ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- جدول د-۱- حد پایین و بالای پوششس مناسب بر اساس روش 1:51 (میلی‌متر) (میلی‌متر) لت ع ن ی ۶۸ -------- صفحهٔ بعد -------- ۱ ۰ با ان / و 1 ۱۷ ان نا با ا ی ۳ ۱ ۱ 1۹ ... .۰ قطر ذُرات (میلی متر) شکل د-۱- منحنی دانه‌بندی خاک و پوشش به دو روش مختلف ۶۹ ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- مثا استاندار اساس -------- صفحهٔ بعد -------- راه حل: منحنیهای دانه‌بندی برای خاک و پوششها در شکل ۲ آارائه شده است. بنابراین با استفاده از این شکل, مشخصات خاک به شرح زیر است: میلی‌متر ‏ 0/036- و,] میلی‌متر ‏ 0/066 (:(] میلی‌متر ‏ 0/12 وو] لذا بر این اساس مشخصات پوشش به شرح زیر است: میلی‌متر 1/44 تا 0/43- 1,5 میلی‌متر 3/43 تا 0/79 0و1 به گونه‌ای که ملاحظه می‌شودء پوشش شماره ۲ کاملاً در محدوده مجاز قرار می‌گیرد. بنابراین توصیه می‌شود که از این چنانجه این مواد ر بتوان با شستشو کاهش داد می‌تواند قابل استفاده قلمداد شود. 71 -------- صفحهٔ بعد -------- اندازه ذرات (میلی متّر) شکل د-۲- منحنی دانه‌بندی خاک و دو نوع پوشش پیشنهادی 72 ۱۰۰ ۹ ۸ ها 2 و 1 0 ما ۳ ۱ 1۰ -------- صفحهٔ بعد -------- ان اندازه سوراخ دازه‌های الک براساس استا معادل تقریبی انگلیسی (اینج) نداردهای انگلستان و آمرب نردیک‌ترین فاصله‌ای که و ۳» ۵ اینچ ۵ اینچ کا بلاً تخصیص داده شده بود 1 4و ارت 1 2 ارت ور ار 3 ۳ ارت 1 4 ارت 1 1۳ ارت ۱ 3 3 7 6 3 ار 6 -------- صفحهٔ بعد -------- اداه اندازه سوراخ (میلی‌متر یا میکرون) 4 اندازه‌های الک بر اساس معادل تقریبی انگلیسی (اینج) استانداردهای انگلستان و نردیک‌ترین فاصله‌ای که و ی تا ۷۴ آمریکا بلاً تخصیص داده شده بود -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۱ بای‌بوردی» م» ۱۳۶۵. اصول مهندسی زهکشی و بهسازی خاک» چاپ پنجم» انتشارات دانشگاه تهران. ۲- علیزاده | ۱۳۶۶. زهکشی اراضی, انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد. ۳ کمیته ملی آبیاری و زهکشی, ۱۳۷۶. راهنمای احداث زهکشهای زیرزمینی. کمیته ملی آبیاری و زهکشی, وزارت نیرو. ۴ کمیته ملی آبیاری و زهکشی, نشریه شماره ۲۲ ۵- وطن‌زاده» م» ۱۳۷۲. طراحی فیلترها و مقایسه ضوابط طراحی فیلترها در زهکشی. پایان‌نامه فوق‌لیسانس» دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران» ۱۳۰ صفحه. 0۰[ ۸0 000 بل 11۳۵۳۵ انه م00 ۲ن دمنااد وم م0ل عطا دنه کص0اد 0 ۱979 بل عمط ۸ -6 273-۰ ,25 60 :1 5۹108 0۳0۵06 عمداسهناناک 1994 مک بب6 200 ,۷1۵۵۵ ۱۷۷۳ بل ,ماع 7 37010۳1۵ 1۵ مود ند ۷۷ 11۸۱۰ باه 2۳ 16 ۳06 (لع) مم‌تانه 11.0۰ بحممناهزامم۸ هه دام ۲۳ ۹27-9۰ .00 ,6 (7]-۳۹۷/۲) 0۳۵۵06 1300 اعد 1۵۲ کار 0108 ۲۵۵10 1994 .0155/۷/18 1 / 6-6۳ 8 ۵ ۵ اد 25۳ ب 5 0۳۵6 نصا سح هام مها مه من 1987 بش۸ 710۳۵ ما0 9 ۷۷۵00316 ,]1 ,43 ۳۷۵۱۰ ب(.00) ۷۵۵ بل م0 مه 01 ان ده 0۳1 00ها 0۵ 266-۰ .۵0 ,31010۲1۵09 1۵6 ۰ 1۵00۴ 1۳۵1۵06 200 1۳۳1۵۵00۵ ۳۸۵۵ وا 1 معمس 1 ۱976۰ 1310۳۵ 8.1 200 ۳.1 ق1210 100 0۰ ,30۵۲6 ۷۵۲1۵۶۵ ۵۲ 5۳۳۵۲۳۵۹ 200 ۵00001065 0۲ اعانه ۳۵ آن لاد دواهند ۵ر۳۵1 1980 ۷۷ 11-100 10ع0۳ ۳۵.۰ عاعش ادا ۱1۵1 77 ۵۵۰ مفع رام هه 0۳1 11610 آن عمممم ام عطا من کعنازا م2 00 ۰ م8061 ۳ ۳۳۵۵ :0 بخع ما00 06 021 ۵0 اجه ۱۵۵۵0 تمد مممصنومین ۳۵1۵ 1987 ۷۷ ما00 -12 1 ال رذآ11 (دل00) ۷۵۳/1۵1000 1۰ 200 5202101060 ۰[ 10۵۵06 هآ 0۵ ۵3 اک 110۵1100۵ ۱-۰[ 00.5 ,۳1۳1۵۵ 100۳۵1۵۵۰ آ0 ۲ 0۷21۵1100 100۲210 ,1995 و۹۵ ۷۷ 200 مقص 11-۹ اک ۱۵ بقا8۳ ۷ هام00 -13 ۰ ببع0۳ ۵ ,]1۷۷/۸۹5 ,145 1۳۱1۵۵1100 00100۰ 0۳۵10 116رد 40 25ع3۳ ۳1101 ۳۵۰ 1۵ 031206 معا هناد 1۵۶ 001006 عنام داد ده طاهد ۸ 1992 ۷۷۰ ما10 14 )۲ ,۳1-۳۵۵1 ,1۵16 ۸۵۵ ۵06 10 ۳۵۵۰ مومع 0 ۳ ۳۵۳۵۵ ۳۷۵۳۵1۵ [۵ 1۵1۵ ۳۵ 1۵ له .1990 فاگ عل ۷۵۵ با ۵00 ۷۷۰ ,1000 -5ا۱ ول .0 ,دلوم لماهام۲ 200 کم امعم بخمانهامم0 مه سس ماما 4۳ م۲۳ ند حعانههامه 265-۰ بل[ ۲101071۵09 1۳۵ ۳۵11۲۵۵۰ ما8۵ .۸.۸ ب(ل0) 110001 ,96/5 ۵0۵۲۲ 110۵ دا ۵1۵ عم ماع 00 هد 03 ۵0 اه ۳۵1۵ 1996 ۷۷ ,16-1010 ۰ 1۵0۲6 ۷۵ -------- صفحهٔ بعد -------- 2071011۵1 20 1 1۳2105 00۷۵۲۵۵ 1۵۳ 0۳۵0065 0ع 10 .1987 مطافنطاعبف 5.1 800 0۵8 بط مکلگا ,۳۳۵۳ 40 1۳۳182211010 ۵۵ ۲۵۲۳۳1۹۵1۵0 1310۵1100۵1 0۳0 ۷۵۲1-106 ۵ ماود 0۳36 ۱۵00 ۰ 438 .13۵1۵ ,101 310۳ ,۵20/1110 12۲۵۱ ۳ 11۷ د0عل 8 ام :هد [۵ 0011 .1992 معط بکط 00 ۳۳۵۵0۳ .5.0 بعاا۵ ۷/1۵۳ 10 بل 60۵1110۵00 ۰ ۷۷/۵1۵۲ اد ماانان و۸ بل 1011۵ ۵[ 1۳۵ 1۵ 6 0۲31 مها اند 1۵۳ از انا لدم ۷۵۳۵۵۱۵ ۰[ 20:299-3 ۰ 501 102 5200 11۵ ۵ ۱۵ ععهامام نحل وه 110 حممل مان ان ههد 1۳۵ 1981 یک بعلعصد0 ۲۲۰ ,۱۷/01۳۵ ,171۷0۳۵۱ ۱0۲0111 ۳۵۱۳۵۵۲۵۵۰ آدسااز و۸ اه ام اد مداد 1 0 206 باه 18 فعله 200 ۵001106 ۱975۰ ۷۷۱۱1۵۳۹0 بکسا 200 ۷00216 بلی۸ نا بدفه 0 011100 1۳۸۵۵ 00۳۵۵ کنا ,2258 لا صناااظ ۳۵۳۵۳۵ کها۸ ب۸ اکن ح داد .12 -31 ,(32)3 ۵0010۳01108 دا ها 00006 ۵۳ قامعا ناهد ان ۸۷۵10۵ 1992 1.3[ ,۱1۱۵۵ :33 6 00002 ,150 .012 00010110-۷۵۵ .1990 ,10318 1۹۵ ۳ ب از ۳۵1000۵ .الها ۳۳۵-۲ دنله 3 مدمانههام0 ۷/۳۵ دنه 19943 اب۳۵ ۰ ,10۹۷ آ 10۳0۳۵۵۵ .1992 00512۵ بل 200 ماهس 115۰ بمقط ۴۷۵۴ ,۴۲۵۵ ۴۷ ۳۹ ,۳۳۳۵۲۳۵ 60 116۲۵11۵۵۱ 1 5 ۳۳۵۵۵0105 :10 مدازمد 10۵0 وه رز دازا ما نحل علاه اا رد ع 0 م30۳6 ب ۹-۱5 ۳۵۲۳۵۳۹۷ ,(00) ۷1۵۳۵۵ ۷/۳۰ باآ1 ۷۷۵۱۷۳۵ ,۵۵ ۷/۵۳۵۳ ۵ :53108 0۳۵1206 06 باه آن داعم مان من عم 0۳۵۲ ۵ ۳۵۹۷۵۱۵6۹ 1992 6 10۵2-۵۵ ۰) ۷۱۵۳۵۵ ۷۷.۳۰ ۷۷۵۲۵0 م0 نونجم 5۳ عمط نصا حلحعل‌صهاد ۳۳ ۵۳ ۲0۳۷ 6-۰ 5.1 با[] .|۲۷۷۵ 3۳۵۹1۵0 ,۵۳۵۳۵۰ ]1 ٩۵۱۱| 20 7۳‏ 0۲ |0۵[ .116 0۳210 1۵ داندو ملک [۵ ۱۳ 0۶۲ 1۳۵101 [۵ 1 1962 بل بش ۱۷/۵0002710 0 060 01106 5۷1 ان 20011021100 1۳۵ ۵۵ لاه ۸ 1992 ما8۵ بکط 0اه 0۵۵ ۲۰۰ ۳ بفعبنان ۱ ۰ 0۲3۱۵06 آه دح 0 ما0 ۵00 ۱۵۵۵۷۷ ۳۵ ۱۳۳۵۵۵ ما کم ماع 0 وه 0۳0 مدمه اه ۱۹1۵0 -عل-0 510-۸1 بفبام ۵ ۷12۵000۵10 بازد 1 |( بذم‌نلماد 206 0۳۵ ۵۳ ماه 10۸ ما اما ۰ 34 ب۵۵ 2 معا ,80110۵ ۰ بل[۵ 50۳۳۵ بآ مماحطان 0۵-۷ له 1۱۵۳ م0 عاعنی‌لا 1993 مادطان ۱۳۵-۷ 11۹ 7 .0و9و5 3۳۵ نصا معط مادم ۵۶ موز ناسانش عطا رز معممندل لصها 19847 سابل ملاس 1۵۷0۰ .(.001) ۷۵۵ بل 000100۵ 26 0۳01 آن دش 1-11۷۵ 1۳۵۱۵6 شا دعس ۵ 11۵۵110 266-۰ ,۱01071۵0۹ 1۳۵ ۷۷/۵0101000 ماهلا ,43 06 0 1۵10۲1۵ ۲1110۲ 200 00۳1۵۳۵11۵ 0۲ ۳۲۵ .1979 تفای ۷۷ بل 200 ابلس) ,۱۷1۵۵۵ 1-۰ :2 ۱۷1۵12801101 ۷۷/۵10۲ و۸ . هام ۲20 عااهدام اه ال مان تمد معممادادن ۲ 1۳31۳۵206 اد ااننا وش بداا0 نحل ماه ان دادوادم۸ .1995 اادا5 ۳۳۵۵ رد۹ ۰ -] .00 ,1۳۵1۵ ب1۵ع[۵ ۳ باعل مه همه لقطصههطت ,(ر۴۲ لهل ۷۶ 17 15- 19-2 20- 21 22 23- 24 25- 26- 27 28- 29- 30- 31[- -------- صفحهٔ بعد -------- 3 1۳۵10۲1۵ 0۷۵1000 11110۳ 06۵1 ۳۷11۵ کول ۵ م۳۵ 01۲ ادزم 1۳۵ 1980 مصعاامانک .ل 200 ۲1۰ ,۸۵704۸۵ ,327-4 ,(19)6 111800۲ 1600 با ,دازمه 200 1۵ ‎٩1۳۳12۵1100‏ ان عحی 060 0۲00 ۲266 اناد 0 0010۲۵۵۵ ۳۵10 1992 بل 10۵ کم 00 یدنک ,05 ۳.۴ بطعدز5 ۰ ۷1۵۳۵۵ ۷۷.۳۰ با11 ۷۵۱۳۳۵ ۷/۵۳0 معم 0 اممونمما 5۳ موصنلم ۳ نصا محاهاه اه ۰ 2۳0۳۲6 ] , 8-۱5 ۲۵۳۵۳۹۷ 7( ,555۸ 200 0۸ بشکش۸ ۵6 1۳۵ ادسااه و۸ 1999 عل دی امن اک ۷۵0 بل ۵00 ۸۰۷۷۰ و5۵ ,] ,۷۷1۵00510 ,۷1۵01800 ,38 30۰ 0 ]2270|۳۵ ان عافعل 200 10۵0 10 ام هل ها 1983 باا م۲ ۷۷۰ 12 200 نکسا ,۵0۵ ‎٩ ٩۵1۵۰ ۳۵۵10۲, ]۵۳۵0۵۲, ۰ 1۵10۲1۵5 0۳31۵06 200 1۳۳1۵۵1100 ۳۸0 :10 اف 1رد بذا 1۵1۵ ۵06 1 1972 بان ,501۵۳۵۵ ۷۵ ۰ ,11۵9 ,۵۵ ,۳۸۵ .۱۵101۵5 10۵6 درمد5 1۹۰۷۷۰ 0۳2126 اباب یش :1۵ بک م10 00 10۳۵۵ 1999 بوو ۷۷:۱۳ یگ با 200 63۳.۰ باوابا5 ۱1۵01800 بشکک5 تمه خکک بشکم۸ ,385 و0۵ موش وحلی) علممههاانشک ۷۵۵ .ل 300 927-۰ ,فعاها5 101106] 0 1300 عع ها اناد ۵۲ ۷1۵25 .2000 80۵0 ۷1۵۲67 بل ۵00 مجل0 1 ۷۷۰ .۳ع] بالاباا5 ,۳۵۲ ,60 0۰[ ,3۳۵00۳۵ 1۳۵1۵06 300 1۳۳2۵100[ ۳۸۵ حصاحیه 0 1 8685100 10 100 ال بل 13206 0001 1987 50 ۷۵۵ با 300 ۷/۰11 ب۵|۵ ۷ معل ۹۷۵۵ ۳ دم ۷۵ با 71۳ ۵6 0 مها چم سم ماما 25۳ هیک 0۳۵ تا مریگ ها ] 130 ,۷۷/۵۵001000 با ,42 ۳۵۷۰ ,(00) ۷۵۵ بل 00016۵ 0۳31۵06 6۵ 10 00001065 ۵۵ ۵۵۵0 بک6 م0010 ۵۲ عم ۳۵۵ ان ۵۵0۵10۵۹ 1992 1۳ ما70 ۹۷۵۵ ۲۷۵۷۰ بصهاد 2۵ 0۳۵ اه ب(00) ۷1۵۳۵۵ ۷۷۰۳۰ ما۵۳ ۷۷ م0 ادن مدا اک م0۳ نصا محلصقا 11 5.866۰ با ۰ 0 06710۲۵6 1۳20 ۵۵ 11۵۱۵۵ از ۵۲ ۵ا ۳۲ ۱993 بح 0 بش 200 1.۳4۰ کار720 ۹۷۵۵ 7-۰ 43 ,101 ۲10۳ ,1011 1۳۵1۵6 200 1۳۳۵۵110[ ۵۵ دف ۲0 [۵ 1۳10۳۳۵10۳ 15۷ بع3۳۵ م20 1160 بع 1۵11 ۳۵۹۵|۵۵ 10۵0 چیه مایا ۷/۵۳ م۳۵ 1990 ۷/۳ مصقسا۵ ۷ ۵0۲6 ,۸۲ ۲/[ 1۷۷/۸5۳ ,49 |1۵ 1۷۷/۸۹5۳۲ ۰ ۲2006 فطاناه ۲۵۲ وال ۳۷۵00۵ 1999 ما10 ۷۷۰ 200 ۷۷:1۵ بکا ,۷/۳ ,۹۷1۵1۵۵ 6 ,۷۷۵0010 60 ۲0 ,1۵۳۵۷۵۵/۹ 200 31۵۵1100 هآ 1۵۳ 1۳۵۷۵ ,11۵۳۳۵110۵ ۳ 0 ۳0۳۵ ۵۳ ۷۷/۵ مد هنماد 7۳۳ مطا که 0۳0۵ عم‌مام هه ص0۵ 1997 ۷۷.۳۰ ۷1۵۳۵۵۰ 6۰ 00.22.1 بقزد 3/1218 بوصق۳ ۱997 ولج 17-21 تک ۵2۱۳ ۲0۵۳ ۵۵ ۵0۵ ۲۱0 25۳ بمسیگ 3۳۵۵ ت1۵ ماه نحل امازم نهک صلا 3 ۲5۵ .1987 7۰ ,۷/0 باهآآ] ,42 باطا۲ (.00) ۷۵۵ بل 00106 عص هل ۵۲ کد۷ 1۷-1۷۵ 10۳206 لتصها زره 261-۰ ,31011071۵00۵ 116 ۷۷/۵۵201010 ۷۷ 32 33- 34 35 36- 37 38 39- 40- 41 42 43 44 45 -------- صفحهٔ بعد -------- 10 1۳6 3127۳6 0۲ 46 ع30[6ا15‎ 3۳01۵ ٩۴ ۸/1۵۲۶ 0۴۵۲ ۰ 1۵۳۵80161 3630۲۵۵5 ۷۷3167 1۳30 0 که رای 2 10062 2040 ما5 ۱۶ 0560 1[ 5012017011 0۱0 91870ع( 07۱ 05 1771ع0:117 60 511091۱700 0۳ 7270107705 ۷۸ -------- صفحهٔ بعد -------- رگ ند ولا ی ماه ۳ رو ٍ ۳ ی ! ه فووع را ور ۶ ۸4 - ا 9 ۱ ۰ ۱ - 7 ۰ ۰ ز ۲ - ئ ۹ : ۱ : ها 5 س 7 ای ۰ هم ۰ ری ۰ ۳ زر ۰" : ۱ ۱ ۱ :۳ ۳ چت ".۰ تس اب ی اس س<ه سا 7 - ۰ ار او ۰ 8 ار 1 رو 2 ری » از کش و ام و چیه ود سول و اراد 05 4 زیخ ۵ 29 ی من و [ ی ۱ ی سا ۳ اه ۳ میا رال مایخ یمام 2۳ درو 8 اراس ان وان ی ی ری ده رد جر اک 0 وا بر کر درو دا و ی وت ی س ات و ی تراد مد مت / 2 ی ۳ کم 1 ای کرو رها 11 + ۰ ۳ سا ود را دمم اهر یه و که ی رو 7 ویس ۰ سر ر۷ یواست ۳۹ با وه 4 روط ای اسر در و رت رد حت و اد دا ای ۰ ش من ۰ 1 9 ادن نشریه راهخنمای شراحی مواد و مصالح برای زهکشهای زیرزمینی را ارانه می‌نماید. مواد و مصالح مورد بحث در این نشریه شامل پوششهای دانه‌ای و فهصنوعی بوده و لوله‌های سفالی بتنی و پلاستیکی را در برمی‌گیرد. این نشریه می‌تواند راهنمای مناسبی برای مهندسان شمراح شبکه‌های زهکشی باشد تا بتوانند بسته به شرایف منمقه بهترین مواد و مصالح را انتخاب نمایند. معاونت امور اداری . مالی و منابع انسانی مرکز مدارک علمی . موزه و انتشار ات 978-964-425-907-2 ۱ . ۰ ۹ لب ۰ « س بو ۱ ۰ ۱ 0 4 ۱ ۱ 3 1 1 ا ۱ : [ ۰ ۱ 1 ۱ ۱ 1 1 ۱ ۱ 8 ۱ ۱ 0 ۹ ۱ ۰ ۰ :۰ ۰ 1 ْ- ۱ اس ۹ رت ما کت بت 5 ی مه 3 9 1 ات وک چا وا کم ی ۹ و ۴ و ار مرو ی را مک رک اک و کش وک هو کر و سم ی و لت کج ریک کیک مکش تشه که با 7حخه شهرک شش 0 او نا دب یا که هک هه ده 1۴۳ و ری مهن جر ۶ 1 : با ار و و سین موش 0 وه ی اس سس و ی ار یی سا ۶ ْ. ۰ ج‌ بو یا میب - ۹ ۳ ۲ ...۰ و سر وه دید ۵ ً ۸ وه ۱ وا ۳ ۱ ۰ گ ۰ امه ماود اف ایو چا را زوس یا واه از وا ۹ رو چا اس ی وس رات اح مه 1 ۰ : تاش او را 9 ی