این فصل از آیین

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. ۸5 : ه ۱ ۹ .۰ اجزای غیرسازه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٨١ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... ت-٨-١-١- گستره این فصل از آیین نامه به ارائه ی ضوابط طراحی لرزه رد یا هزاسریغ یازجا یا تأسیسات صنعت نفت پرداخته است. آیین نامه ی حاضر مؤلفه ی ها موجود در تأسیسات صنعت نفت برای طراحی را در سه :بخش تقسیم نموده است  ساختمان های ضروری )موضوع فصل ٦ آیین نامه(  سازه های غیرساختمانی) موضوع فصول ٧ ،١١ ،٢١ ٤١ و(  اجزای غیرسازه ای )موضوع فصل ٨ در آیین(نامه عﻼوه بر اجزای غیرسازه ای، گروهی از سازه های غیرساختمانی نیز که بر روی یک سازه ی نگهدارنده نصب شده و مشخصات مندرج در فصل ٨ آیین نامه را دارند نیز بر اساس ضوابط فصل ٨ بارگذاری و طراحی می شوند. همانگونه که در متن این بند از آیین ،نامه آورده شده اجزا ی غی رسازه ا ی اجزایی هست ن د که در مسیر بارهای ثقلی یا جانبی در سیستم سازه ای ق رار ندارند و در عین حال با توجه به نسبت جرمی تعیین شده، اثر قابل توجهی در رفتار دینامیکی سازه در زمان وقوع زلزله ایجاد نمی کنند. ای ن اجزا شامل اجزای معلق ای متصل هستند که ممکن است در حین زلزله به صورت جزئ ی یا کامل از سازه جدا شده، لﻐزیده، واژگون شده، فروری خته یا از شرایط خدمت رسانی خارج شوند. در این آیین نامه اجزای غیرسازه ای در سه گروه اجزای معماری، تجهیزات مکانیکی و تجهیزات برقی دسته بندی شده .اند تأسیسات فرایند در صنعت نفت مانند آنچه نمونه ای از آن در شکل ت-٨-١ ارائه شده، با توجه به ماهیت آن، متشکل از تج هیزات، دستگاه ها و ماشین آﻻتی هستند که با اتصال به هم و ایجاد یک زنجیره ی تولید، مأمور یت پاﻻیش نفت خام و تولید محصوﻻت متنوع را بر عهده دارد. به این ترتیب هر یک از این تجهیزات که ًمعموﻻ بر روی ساختمان ها یا سازه های نگهدارنده یا پایه هایی قرار می گیرند به عنوان یک جزء غیرسازه ای مورد توجه مهندس طراح قرار خواهند داشت. وقوع آسیب در هر یک از این اجزا در زنجیره تولید در کنار آسیب های فیزیکی به خود جزء، زنجیره ی تولید را متوقف و خسارت های ثانو یه .قابل توجهی به همراه خواهد داشت عوامل مهم ی که بر عملکرد لرزه این یا اجزا تأثیر می گذارد شامل وزن اجزا ، چگونگی اتصال آن ها به ،سازه مودهای آسیب در آن ها )به عنوان مثال ش ها شه ی ( و موقع یت قرارگیری آن ها )به عنوان مثال ی باﻻ ورود ی ای خروج ی، گذرگاه عموم ی، ای کی سازه مجاو ر کوتاه تر( می باشد. عدم توجه به ضوابط طراحی و عدم شناخت رفتار این اجزا با افزایش آسیب در آن ها .همراه است -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /١٨١ شکل ت-٨-١ نمونه ای از اجزای غیرسازه ای در تأسیسات ﺻنعت نفت- کمپرسور هوا اجزا ی معمار ی مانند جان پناه ها ، قرن ی،زها بان ی سا ها، ش شه ی ها، عناصر تزئ ینی بزرگ و نمای ساختمان ها نیز در این آیین نامه مورد توجه قرار دارند. آسیب در این اجزا، عﻼوه بر خطرات جانی احتمال ی ناشی از سقوط ، آسیب های ثانویه ناشی از برخورد آن ها با تجهیزات موجود در اطراف و آسیب به فرایند تولید ر ا .به همراه دارد شکل ی ها ت-٨-٢- الف و ب مواردی از بی آس وارده به اجزا ی غی رسازه ای در تأسیسات نفتی را در زلزله های گذشته نشان می.دهند طراح ی لرزه ای اجزا ی غی رسازه ای نباید مﻼحظات شرایط بهره برداری این اجزا را تحت تأثیر .قرار دهد ،به عنوان مثال وجود امکان انبساط حرارت ی در س ی ستم ی ها لوله ی کش تحت فشار اغلب از مﻼحظات حیات ی طراح ی است و مهاربند ی لرزه یا نیا سیستم ها نباید مانﻊ جابجایی های حرارت ی .شود به و یژه، طراحی یس ستم های مکان یکی و الکتر یکی ی برا بارها ی لرزه ای نبا ید عملکرد، دوام ای ی من یا کل ی طرح را به خطر ب ی ندازد نی . ا امر مستلزم هماهنگی تخصﺺ های مختلف در گروه های طراح ی و اجرا می باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٨١ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... شکل ت-٨-٢ آسیﺐ های لرزه لیروآ ،یمیشورتپ تیاس کی یا هزاسریغ یازجا هب یا ١١٠٢ استان فوکوشیما، کشور ژاپن، الف( آسیﺐ اتصال لوله در بخش فوقانی یک مخزن، ب( جداشدگی لوله و شیرهای کنترل روند انجام مطالعات طراحی لرزه رد یا هزاسریغ یازجا یا روندنمای شکل ت-٨-٣ :ارائه شده است -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٣٨١ شکل ت-٨-٣ روندنمای طراحی لرزه لصف اب قباﻄم یا هزاسریغ یازجا یا ٨ آیین نامه با توجه به اهمیت ادامه خدمت رسانی تأسیسات نفتی، در مورد اجزای غیرسازه ای عملکرد باﻻتر ی ن سبت به آنچه که توسط آیین نامه ساختمان ی توصیه می،شود ب اید.در نظر گرفته شود به عنوان مثال، ب یرا دست ی اب ی به عملکرد خدمت رسانی بی وقفه کی یس ستم لوله ی کش، عﻼوه بر جلوگ یری از شک ست جاد یا یا نشت، دی با از عملکرد ناخواسته ش رها ی ای ری سا اجزا ی واقﻊ در امتداد خط لوله جلوگ یری شود. همچن ین ی برا تجهیزات ی حاو مواد خطرناک عملکرد باﻻتر ی .ﻻزم است نیا اجزا با دی ی طور طراح ی شوند که از انتشار کنترل نشده مواد خطرناک جلوگ یری شود. الزامات طراح ی لرزه ای اجزا ی غی رسازه ای در مورد خود جزء غ ری سازه ای و تکیه گاه ها و ملحقات آن، صرف نظر از ا نکه ی جزء در داخل یا خارج از سازه قرار داشته باشد یا به ی ک ساختمان یا سازه غی رساختمان ،ی متکی باشد اعمال می.شود شکل ت-٨-٤ وضعیت های مختلف قرارگیری محتمل اجزا ی غی رسازه ای نسبت به سازه را نمایش می دهد . اجزا یی که در بیرون از سازه ،قرار دارند باید توسط یک سی ستم مکان یک ا ی ی الکتر یکی به سازه متصل باشند تا جزئ ی از سازه محسوب گردند. آن دس ته از اجزا که فاقد نی چن اتصاﻻت،ی هستند سازه های غ ی رساختمان ی در نظر گرفته می شوند. اجزا ی معمار ی مسیرهای خروج از ساختمان که خارج از سازه قرار گرفته باشند نیز، حتی در صورت مجزا بودن از سازه ،اصلی از ین به طراح ی لرزه ای دارند. خیر جزء در فهرست مستثنیات وزن جزء بیش از ٠٢ درصد وزن - تعیین گروه کاربری و خطرزایی - تعیین اهمیت بله فصل ٧ و سایر فصول مرتبط اتصال دائم مستثنی از فصل ٨ تعیین گروه کاربری و خطرزایی - تعیین گروه کاربری و خطر - لرزهای تﻐ اهمیت بله بله تعیین الزامات مرتبط - طراحی اجزا، تکیه گاهها و اتصاﻻتطراحی عمومی ٨-٢ - نیرو و تﻐییر مکان - اتصاﻻت ٨-٤ - اجزای برقی و مکانیکی ٨-٥ لزوم ادامه خدمت پس از زلزله لزوم گواهینامه طراحی اجزا، تکیه گاه و اتصاﻻت اجزا - طراحی عمومی ٨ -٢ - نیرو و تﻐییر مکان ٨ -٣ - اتصاﻻت ٨ -٤ - اجزای معماری ٨ -٥ اجزای مکانیکی و برقی خیر خیر بله اجزای معماری بله خیر >1.5 PI - طراحی تکیه گاهها و اتصاﻻتطراحی عمومی ٨-٢ - نیرو و تﻐییر مکان ٨-٣ - اتصاﻻت ٨-٤ - اجزای برقی و مکانیکی ٨-٥ خیر -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٨١ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... شکل ت-٨-٤ وﺿعیت های قرارگیری اجزای غیرسازه ای نسﺒت به سازه ت-٨-١-٢ گروه ی ها طراح ی لرزه ای گروه طراح ی لرزه ای جزء یغ رسازه ایًاصوﻻ با گروه طراح ی لرزه ای سازه ای که به آن اختصاص دارد یکسان است . برای اجزا یی که در سازه ای جدا از سازه ای که به آن خدمت رسانی م ی کنند ،قرار دارند باید گروه طراح ی لرزه ای باﻻتر بین دو سازه.اختصاص داده شود ت-٨-١-٣- ﺿریﺐ اهمیت اجزای غیر سازه ای انتظارات عملکرد ی اجزا ی غی رسازه ای اغلب بر اساس الزامات عملکرد ی سازه ای که به آن متکی هستن ،د فی تعر د شو یم. اگرچه هنوز اهداف عملکرد ی ی خاص برا ی طراحی اجزا ی غی رسازه ا ی در آیین نامه های طراحی فی تعر ،نشده با این حال ضریب اهم یت ) PI( بر سطوح عملکرد برا ی .موارد خاص دﻻلت دارد ی برا اجزا ی غیر سازه ای ریغ بحران ی یعنی آن دسته از اجزای غیر سازه ای که دارا ی بی ضر اهم یت ٠/١ ،هستند سطوح آسیب ریز ی برا سطوح مختلف شدت زلزله ینیبشیپ یم شود: ١- سطح زلزله خفیف: آسیب های جزئی که به عملکرد لطمه.ای نزند ٢- سطح زلزله متوسط: آسیب.هایی که ممکن است به عملکرد سیستم لطمه بزند ٣- :سطح زلزله طرح بی آس عمده به تجهیزات وارد شده اما از سقوط خطرزای آن ها جلوگیری می شود . از دست رفتن عملکرد .نیز محتمل است انتظار می رود اجزا ی با ضریب اهم تی ٥/١ در اثر زلزله در جا ی خود باق ی بمانند، آس بی محدود ی را تحمل کنند و در صورت لزوم، پس از زلزله به خدمت رسانی ادامه دهند. نیا اجزا را می توان در سازه هایی -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٥٨١ قرار داد که دارای اهمیت خیلی زیا .د نباشند،به عنوان مثال بی ضر اهم یت سی ستم لوله کشی آب فشان ٢ آتش نشان ی در تمام سازه،ها ٥/١ می باشد را یز نیا یس ستم های ضرور ی دی با پس از زلزله به درستی ع مل .کنند به راه پله ی ها خروج اضطراری زین ضریب اهمیت ٥/١ اختصاص داده شده، اگرچه در بس ی ار ی از موارد، طراح نیا ی راه پله ها بجای نیروی اینرسی حاصل از شتاب، توسط جابجا یی های نسبی کنترل می شود. برای سازه های با ،اهمیت خیلی زیاد پس از زلزله طر ح سطح عملکرد خدمت رسانی بی وقفه مورد انتظار ،است. از این رو اجزا ی غی رسازه یا ی ات یح در چن نی سازه هایی با ضریب اهمیت ٥/١ طراح ی می شوند. این الزام در اغلب این اجزا اعمال می شود ز را ی بی آس دیدن اجزای ری پذ بی آس ممکن است عملکرد پس از زلزله سازه را مختل کند، حت ی اگر این اجزاًمستقیما تهدیدکننده ی من یا جانی نباشند. بایستی توجه نمود که برخ ی از سازه ی ها با اهمیت خیلی زیاد تنها به دل لی اینک ه حاوی مواد خطرناک ی هستند با ا ین درجه از اهمیت رده بندی شده.اند ت-٨-١-٤ سی ستم ی ها مکان یکی و الکتر یکی پیش ساخته سیستم های مدوﻻر مکان یکی و الکتر یکی بزرگ پ یش ساخته به جز در مواردی که دارای گواهینامه أیید ت لرزه ای باشند دی با براساس ضوابط سازه های غ ی رساختمان ی طراحی شوند. در صورتی که این سیس تم ها ی دارا گواهینامه یاد شده نباشند، طراحی اجزای غیرسازه ای موجود در آن ها باید براساس فصل ٨ این آیین نامه انجام گیرد. البته اگر این قطعات مطابق بخش ٨-١-٤ پیش تأیید شده با شند، نیاز به طراحی مجدد سازه یا هزاسریغ یازجا یا آن ها نخواهد بود. ﻻزم به توجه است که تجهیزات پایه دار (skid-mounted) ،یا تجهیزات منفرد بزرگ مانند هوارسانها برج های خنک کننده، سرماسازها و ظروف جوشان در این رده قرار نمی .گیرند ت-٨-١-٥- ﺿوابط اختصاﺻی سازنده هرگاه برای طراحی جزء غیر سازه ای ضوابطی اختصاصی از طرف کارخانه سازنده اعﻼم شده باشد، آن ضوابط باید در طراحی لرزه.ای جزء رعایت گردد ٢ sprinkler -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٨١ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... ت-٨-١-٦- کاربرد ﺿوابط اجزا ی غی رسازه یا ی برا سازه ی ها یغ رساختمان ی مشخصات برخی از تجهیزات، مانند برج های خنک کننده و ظروف جوشان، می تواند در مدل های مختلف بسیار متﻐیر باشد ؛ به عبارت دیگر این تجهیزات می توانند خیلی کوچک تا خیلی بزرگ باشند. به همین دلیل و با توجه به ضابطه حدی معرفی شده در متن این فصل، تجهیزات با وزن کمتر از ٥٢ درصد وزن ساختمان )سازه نگهدارنده( در رده اجزای غیرسازه ای و تجهیزات با وزن بیشتر در رده سازه های غیرسا ختمانی قرار خواهند گرفت. بر ،این اساس ًمثﻼ ضرایب طراحی لرزه ای برج های خنک کننده هم در این فصل و هم در فصل سازه.های غیرساختمانی ارائه شده است ت-٨-٢- الزمات عموم ی طراح ی ت-٨-٢-١- مستندات اجرا در موارد ی که طبق این آیین نامه، طراح ی لرزه ای یک جزء غیرسازه ای،ﻻزم است دی با مدارک ساختمانی مورد نیاز برای تعیین نحوه ساخت و نصب آن ها .تولید گردد نیا اسنادًمتعاقبا بازرس ی و انجام ها شی زما آ ﻻزم ی برا کنترل تیفیک اجرا را تسه لی خواهد نمود. یکی از چالش،های مهم اجزا ی غی رسازه یا بزرگ )مانند چ ی لرها ی (پشت بام هستند که ساخت و نصب آن ها شامل نی تأم کنندگان متعدد ی .است نی در ا موارد، مهم است که الزامات طراح ی لرزه ای و مستندات اجرایی مورد استفاده تأمین کنندگان مختلف توسط طراح واجد صﻼحیت هی ته .شود اطﻼعات اجرایی مورد ن از ی ی برا نصب قطعات شامل ابعاد تجهیز ،جانمایی نقاط اتصا ل و وزن بهره بر داری می باشد. به عنوان نمونه، هنگامی که یک جزء دارای صفحه اتصالی است که به یک دال بتنی توسط مهارها ی پیچی بازشونده متصل می شود، باید در نقشه جزییات، جنس و ضخامت صفحه اتصال، قطر سوراخ پیچ.ها در صفحه و اندازه و طول مدفون میل مهار مشخﺺ شده باشد اگر صفحه پس از تسط یح باﻻتر از دال قرار گ ی،رد در مستندات اجرا با دی حداکثر فاصله مجاز ب نی صفحه و دال زین مشخﺺ گ .ردد ت-٨-٢-٢- ترک ﺒات ی بار مشابه تأسیسات مختلف صنعت نفت، اجزای غیرسازه ای نیز ممکن است بر اساس روش تنش مجاز یا تنش نهایی طراحی شوند و ضرایب بار مربوطه .باید بر اساس روش طراحی انتخاب گردند -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٧٨١ ت-٨-٢-٣- ﺿوابط اختصاﺻی یس ستم ی ها نامتعارف ضوابط سیستم هایی که ضرایب طراحی لرزه ای آن ها در جداول این فصل ارا ئه نشده است باید با انجام .آزمایش یا تحلیل مناسب تعیین شود آ زمایشگاه های ذیصﻼح پیشنهادی می بایست به تأیید ک ارفرما .رسانده شوند ت-٨-٢-٤-گواه ی نامه لرزه یا برای اجزای غیرسازه ای خاص گواهینامه لرزه ای باید بر اساس مفاد بند ٨-٢-٤ بسته به نوع جزء که در این بند مشخﺺ شده، به کمک نتایﺞ آزما یش.ها یا تحلیل فراهم شود جزء غی رسازه ای با دی عملکرد لرزه ار آ یی ن همان این راظتنا دروم یا نی در ا آزما یش ها برآورده نما دی .آزما شی دی با به گونه ای انجام شود که تی ظرف لرزه یا اجزا و ها اه گهی تک و اتصاﻻت شان بر اساس ضوابط آزما شی زیم لرزان طبق بند ٨-٢-٦، ن یی تع گردد و اطم نان ی حاصل شو د تی ظرف لرزه بی یا ربارب ازجا این ای شتر از تقاضا ی لرزه یا ن یی تع شده در بند ٨-٣ است. تجه زات ی فعال زین دی با بر اساس همین آزما شی ها تأیید شوند مگر ا که نی بتوان نشان داد جزء هب طور ی ذات در مقایسه با اجزا ی دی تائ شده لرزه یا مشابه، دارای استحکام کاف ی می .باشد تجه زات ی فعال امل ش :موارد زیر هستند - تجه زات ی مکان یکی )مانند سی ستم هی تهو ای لوله ی کش(، - (تجهیزات الکتریکی )اجزای شبکه توزیﻊ برق، - سی ستم برق اضطرار ی و - سیستم های اطفاء قی حر صدور گواه ی لرزه ای ی برا تجهیزات حاوی مواد خطرناک ، حتی اگر در جدول ٨-٢ فهرست نشده اند ن یز الزام ی است . تبصره :تجه زات ی و اجزا یی که وزن آن ها کمتر از ٠١ یک لوگرم بوده و با رعایت ضوابط بخش ٨-٥ به طور مستق می بر ی رو سازه مهار و نصب شده اند و ی رو گر ید تجه زات ی و اجزا قرار ،ندارند از گواه ی نامه لرزه ای خاص معاف هستند. ت-٨-٢-٥- اندرکنش با سایر اجزا اگرچه اجزا ی غی رسازه یا موجود در جداول ٨-٢ ٨ و-٣ به طور جداگانه فهرست شده اند، با ا ین وجود در زمان کار به شکل قابل توجهی با اجزای مجاور خود دارای اندرکنش هستند که دی با .در نظر گرفته شود -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٨١ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... اندرکنش با سایر اجزا به دل لی اثر متقابل اجزا و سیستم ها رخ می دهد . حت ی اجزا ی مهار شده نیز میت وانند تا حد ی جابجا شوند و جابجا یی بخش ی ها واقﻊ ب نی مهار ی ها ی جانب متوال ی می تواند در مورد س ی یاه ستم ﻊی توز مانند س ی ستم ی ها لوله کشی و کابل ی کش و ها ینیس و سا یر سی ستم ی ها گسترده در طول قابل توجه باشد. هدف ا ین است که در طراح ی هر دو پارامتر»ج ابجا یی نسب ی نیب اط نق ی گاه هی تک )در قسمت ٨-٣-٤(« و»جابجا یی خود اجزا ی یکی مکان ی برق و« در نظر گرفته شود. در این محاسبات، احتمال وقوع ضربه ب نی اجزا یی که در تماس ای کی نزد به سا ری اجزا ی سازه ای ی ا غیر سازه ای هستند ،دی با .در نظر گرفته شود دی با ن یی تع شود که اثر نی چن نیا ضربه ای قابل ت وجه است یا خیر. ،درصورت لزوم دی با تمهیداتی برای جلوگیری از وقوع ضربه بین اجزا پیش بینی شود م نکه ی گر ا اجزاء از م صالح انعطاف ری پذ مقاوم به ضربه ساخته شده باشند. انتظار م رود ی با استفاده از پوشش ی ها ،محافظ اجزایی نظیر اجزا ی مکان یکی و برقی انعطاف ری پذ و بس ی ار ی از اجزا ی شکننده تر در مقابل محدوده وسیعی از بارها ی ضربه ای، به استثنای بارها ی خیلی دی شد، دوام ب ی اورند . برا ی تأمین عملکرد م ناسب لرزه ای ،انعطاف یری پذ و شک یری پذ ل اتصاﻻت تجهیزات متصل به سی ستم های توز ﻊی، ضرور ی اس.ت ممکن است به دل لی جابجا یی اجزا و سیستم ها در بخش های واقﻊ بین نقاط اتصال به تکیه گاه، رابی خ پیرو .رخ دهد به عنوان مثال، در مورد سقف کاذب، جابجا یی ی جانب شیب از حد ممکن است آبفشانهای بیرون زده از سقف را دچار شکستگی کند. اگر سر آبپاش بیرون آمده کی از خط انشعاب با قطر کوچک کی از سقف کاذب صلب عبور کرده باشد نیز ممکن است خسارت مشابه ی جاد یا .شود در این شرایط حتی اگر خط انشعاب خود به خوبی ،مهار شده باشد باز هم ممکن است لوله نیب نقا ط اتصال ه تکی گاهی، جابجایی جانب ی قابل توجهی داشته و بر ری سا اجزا ای سیستم ها اثر منفی.بگذارد در حالتی که ی ک سی ستم انتقال انعطاف پذیر کی به جزء مهاربند ی شده ای صلب متصل می شود نیز ممکن است اتف اق مشابه ی رخ.دهد در موارد ی که خراب ی کی جزء یغ رسازه ای می تواند بر عملکرد کی جزء غ ی رسازه یا حیاتی در مجاور ت آن ، مانند یک ژنراتور برق اضطرار ی، اثر ی منف بگذارد، توجه ژه یو به طراح ی مناسب آن ﻻزم .است ت-٨-٢-٦- تعیین ظرفیت بر اساس آزمایش یا مشاهدات تجربی انجام آزما شی روش ی نی گز ی جا برا ی تأیید کفایت لرزه ای تجه زات ی .با اندازه کوچک تا متوسط است مهندس طراح باید در این بخش به ظرفیت ،های آزمایشگاهی موجود برای طراحی چیدمان آزمایش شیوه نامه انجام آزمایش و جزییات ﻻزم توجه کافی داشته باشد. فرایند ایجاد ای شیوه نامه آزمایش و کفایت سنجی(Qualification) باید حداقل شامل موارد ریز :باشد -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٩٨١ ١( شرح اینکه چگون ه شیوه ی آزمایش مورد نظر ضوابط مربوطه الزامات این پروژه خاص و ضواب ط مرتبط آیین نامه را برآورده می سازد؛ ٢( فی تعر حرکت لرزه ای ورودی به تکیه گاه به نحوی که فیط پاسﺦ آن با فیط طرح ساختگ اه مطابقت داشته ای از آن قوی تر .باشد ٣( احتساب بزرگنمایی یکی نام ید ی ناش از نصب تجه زات ی در ترازهای باﻻتر از سطح زمین) در نظر گرفتن خصوص ات ی یکی نام ید ی واقع سازه تکیه گاهی اصلی مجاز است، اما ﻻزم تسین.( ٤( تعریف نحوه به دست آوردن تقاضای ورودی به میز لرزه ٥( تعریف و تعیین معیار پذیرش یا رد برای صﻼحیت لرزه ای بر مبنای ضریب اهمیت جزء در تطابق با آیین نامه و هدف طراحی مورد نظر در پروژه ٦( توسعه مع ی ارها یی که می تواند برا ی منطق ی کردن الزامات پ ی کربند ی دستگاه آزما شی یرا ب خطوط تول دی تجه زات ی ار ی بس ری متﻐ .استفاده شود ٧( شیوه ی انجام آزمایش )نوع آزمایش )تﻐییرمکان یا نیرو(، دامنه، تعداد سیکل(... ،های بارگذاری ٨( محتوای گزارش خروجی ی برا کمک به طراح در ارز اب ی ی میزان انطباق گواه ی صادر شده توسط سازنده با شاخﺺ های مورد نظر، توص یه می شود که گواه ها ی شامل موارد ز ری ن باش:د ١( خانواده یا .گروه محصول تحت پوشش ٢( آیین نامه های ساختمان ی و استانداردها یی که گواهی در مورد انطباق آن با ها صادر شد ه است ٣( استاندارد مرجﻊ برای انجام آزمایش ٤( هدف عملکرد و ضر بی اهم یت ) مربوط= 1.0 PI یا = 1.5 pI.( ٥( تقاضا ی لرزه ای که جزء ی برا تحمل آن تأیید شده است، شامل مقادیر مبتنی بر روابط آیین نامه /ای و پارامترها ی یح طرا استاندارد مورد استفاده برا ی محاسبه تقاضا ی لرزه ای )مانند مقاد ری استفاده شده برا یa ، h a و نوع خاک محل.( ٦( محدود تی) های نصب، در صورت وجود در تراز پایه ،، طبقه ای بام.( دستورالعملICC-ES AC156 ی برا انجام آزما ی ها شی سنجش تی کفا لرزه یا تجه زات ی بر مبنا ی ی مع ارها ی مورد نظر قابل استفاده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٩١ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... ت-٨-٢-٧- تعیین ظرفیت بر اساس مشاهدات تجربی تأیید کفایت لرزه ای اجزا ی غی رسازه ،ای با بررسی عملکرد اجزا ی مشابه در زم نی لرزه های گذشته ی ک روش متعارف است. برای این منظور از بانک های اطﻼعاتی حاوی مشخصات تاریخچه زمانی یا بیشینه مقاد ی ر حرکت قوی زمین و میزان آسیب ها و مشخصات رفتاری مشاهده شده برای جزء مورد نظر استفاده می شود. در حال حاضر این بانک های داده در ایران در حد کفایت توسعه داده نشده اند و فعالیت های مشترک بین پژوهشگران با متخصصان صنعت در زمان وقوع زلزله در محل تأسیسات صنعت نفت ا ست که نقش مهمی در به دست آوردن این اطﻼعات مهم و به کارگیری آن ها در مطالعات طراحی و ارزیابی تأسیسات .نفت دارد تی ظرف لرزه ای جزء مورد نظر بر اساس برآوردها ی تقاضا )به عنوان مثال، ن رو ی ای جابجا یی ( که اجزا ی موجود در پا گاه ی داده تجربه کرده اند ،درون یابی یا برون ی اب ی یم.شود استفاده م عتبر از داده های تجرب ی مستلزم رعا تی ینی قوان است که به و های ی ژگ ی کیزیف،ی طبقه ی بند و استاند اردها ی سازنده و ی افته های حاصل از آزما ی،ش تجز هی و تحل لی و اجماع نظر کارشناسان می پردازد. چهار مع ار ی ی برا تأیید کفایت لرزه ای در مقایسه با مشاهدات تجربی به شرح ز یر :است ١( مقایسه تی ظرف لرزه ای با تقاضا؛ ٢( مﻼحظات به کارگیری مشاهدات تجربی به دست آمده از پایگاه های داده آسیب های لرزه ای ٣( ارزیابی مهار جانبی ٤( ی اب ی ارز اندرکنش لرزه ای داده ی ها تجرب ی دی با با دقت مورد استفاده قرار گ ی،رند را یز طراح ی و سا خت قطعات ممکن است در سال ی ها گذشته تﻐ یی رات قابل توجه ی داشته باشد. استفاده از ا نی روش همچن نی به دل لی نادر ب ودن نسب ی شتابنگارهای لرزه ای دستگاهی ثبت شده برای تجه زات ی مربوطه، محدود شد ه .است ت-٨-٢-٨- مشخصات پاسخ لرزه یا جزء غ ی رسازه ای مطابق شکل ت-٨-٥ اجزای غیرسازه ای در تأسیسات تحت مطالعه با دو اثر شتاب جانبی و تﻐییر شکل های جانبی مواجه می شوند . نیروی اینرسی ناشی از شتاب جانبی به طور خاص برای اجزای غیرساز ه- ای که جرم زیادی دارند و بلند و باریک )ﻻغر( هستند، اهمیت بیشتری دارد. این نیرو مطابق شکل به مشخصات سازه ای سازه ی نگهدارنده، موقعیت ارتفاعی جزء نسبت به تراز پایه و مشخصات اتصال جز ء با سازه ی نگهدارنده بستگی خواهد داشت. کلیه این عوامل در رابطه ی شماره ٨-١ در این فصل از آیین.نامه منعکس شده است -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /١٩١ در حالی که تﻐییرشکل برای اجزای غیر سازه ای طویل که در بیش از یک نقطه به یک، دو یا چند سازه مجاور هم متصل شده اند، دارای اهمیت بیشتری است ، باز هم پاسﺦ این اجزا بر اساس رفتار و مشخصات دینامیکی آن ها توسط یک ای هر دو اثر کنترل می شود. حساس یت توأم به شتاب و تﻐییر شکل برای بعضی از اجزای غیرسازه ای که همه مشخصات فوق یعنی وزن زیاد، بلندی، باریکی و اتصاﻻت چندگانه را دارند، دارای اهمیت است. این دسته از اجزای غیر سازه ای در محدوده بین کف تا سقف یک یا چند طبقه ای بین دو سازه ی مجاور قرار می گیرند. این اجزا شامل دیوارهای جداکننده، دیوارهای باربر، راه له پ- ها، در ها و پنجره ها، سیست م های لوله کشی و پل های ارتباطی بین دو سازه هستند که می توانند در اثر تﻐییرمکان های نسبی لرزه .ای دچار آسیب شوند شکل ت-٨-٥ بار ناشی از شتاب و شرایط پاسخ جزء غیرسازه ای برای اهداف عملکردی باﻻتر مانند حالت اجزای با اهمیت زیاد در مناطق با لرزه خیزی بیشتر، معیارهای مربوط به محدود کردن تﻐییرمکان جانبی طبقه برای اجزای غیرسازه ای حساس به تﻐییرشکل ممکن است بر طراحی سیستم سازه اصلی حاکم شود. عﻼوه بر در نظر گرفتن اثرات تﻐییرمکان جانبی سازه اصلی، باید توجه داشت که اجزا و سیستم های مختلف هم در زمان زلزله ر وی یکدیگر اثر منفی نگذارند چون این امر در گذشته موجب خسارات گسترده ای شده است. با حفظ فاصله کافی بین سازه تکیه گاهی و سیستم های انعطاف پذیر می توان از اندرکنش نامطلوب بین اجزا جلوگیری نمود. همچنین باید اتصاﻻت انعطاف پذیری بین اجزای صلب یا مهارشده و اجزایی که به صورت انعطاف پذیر نصب شده اند یا جاب جایی آزادانه دارند، فراهم گردد. در نهایت، اجزای حساس به تﻐییرشکل و اتصاﻻت آن ها باید طوری طراحی شوند که در برابر نیرو.های اینرسی خودشان که ناشی از زلزله است نیز مقاومت نمایند -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٩١ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... ت-٨-٣- مقاد ری تقاﺿا ی لرزه یا در اجزا ی غی رسازه ای مقادیر تقاضا ی لرزه ای اجزا ی غی رسازه ای، همانطور که در ا نی بخش تعر یف ،شده شامل شتاب و جابجا یی نسب ی وارده .است اثر شتاب وارده با ین روها ی استات یکی معادل بیان می شود و جابجا یی نسب ی و اردهً مستقیما بر اساس مقادیر جابجا یی ی واقع محاسب اتی سازه ای حداکثر تﻐییرمکانهای نسبی مج از آن تعیین می شود . ت-٨-٣-١-نی روها ی ی افق طراح ی لرزه ای ی رو ین طراح ی لرزه ای کی جزء به وزن آن ، ضر بی اهم تی ، شدت زلزله، یس ستم مقاوم لرزه ای و ی ژگ یو های د یکی نام ی سازه تکیه گاهی، موقع تی ارتفاعی جزء در سازه تکیه گاهی و مشخصه های یکی نام ید شامل مقاومت و شکل پذیری جزء غ یر سازه ای و تکیه گاه آن بستگی دارد. نی روها ی بیان شده در ا ین بخش از آیین نامه بازتاب دهنده خصوص ات ی یکی نام ید و ساختاری اجزا ی غی رسازه ای است. در نت ی جه ی نیا ی ژگ یو ی ها، ن روها ی مورد استفاده برا ی تضمین ی کپارچگ ی اجزا و ط ی راح اتصاﻻت آن ها به سازه تکیه گاهی ًمعموﻻ بزرگ تر ی از ن روها ی مورد استفاده برا ی طراح ی سی ستم م قاوم لرزه ای تکیه گاهی آن ها می.باشد برخی از ی ها ی ژگ یو مطلوب سازه ها )مانند شکل یری پذ، چقرمگ ی و افزونگ ی ( ن ی روها ی ی جانب طراح ی را به شدت کاهش می دهند. برخ ی از اجزا ی غی رسازه ای فاقد این ویژگی.ها هستند بنابرا ی،ن نسبت ی رو ین ی جانب طراح ی به وزن ی برا اجزا ی غی رسازه ایًعموما بزرگ تر از همین نسبت ی برا سازه ست ها. معادﻻت تعیین نیروها و تﻐییرمکان های لرزه نتم رد یا هزاسریغ یازجا یا آیین نامه در این بخش شامل ی ژگ یو های کل یدی زیر می :باشند • نسبت حداکثر شتاب طبقه ) PFA ( به حداکثر شتاب زم ین ) PGA (: این نسبت بر اساس بررس ی قی دق شتابنگاشت های ثبت شده در طبقات ساختمان ی ها ابزار ذگ اری شده به دست آمده و در رابطه ٨-١ اع مال شده است که به زمان تناوب ساختمان .نیز بستگی دارد • شکل یر پذی .ساختمان شی افزا شکل یری پذ ساختمان به طور کل ی منجر به کاهش پاسﺦ اجزا ی غی رساز ه ای می شود نی . ا ر ام توسط متﻐ یر b R اعمال می شود . معادله تع ن یی b R بر اساس کی مجموعه مطالعات مورد ی روی سی ستم ی ها مقاوم لرزه ا ی مختلف با تعداد طبق ات و اضافه مقاومت متفاوت ارائه شده اس ت. -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ت-۱-۸ دسنه‌بندی اجزای غبرسازه‌ای م احجزای غیرسازه‌ای چیلرها ۸۲7۹ 1۷] اجزایی با محتویات خطرناک دیزل ژنراتور و سامانه برق اضطراری مرکز کنترل موتورء تابلو برق پست برق پنل‌های هشدار دهنده آب‌ پاش و آتش پنل‌های الکترونیکی کنترل و سویچ‌های برق افن‌های کنترل دود و هواکش ۱ مخازن ذخیره‌سازی و آب گرمکن‌ها دودکش‌ها و جان‌پناه‌ها سایه‌بان‌ها سیلندرهای گاز پمپ‌های آب 5] و باتری‌ها وسایل: مانیتورهاء تلویزیون» شستشو لوله کشی. کابل‌هاء داکت‌ها (داخل و بیرون) آسانسور سیستم لوله‌کشی داخلی سیستم‌های لعاب سازه‌ای خارجی درب‌ها و پنجره‌ها شیشه‌های بزرگ با چهار چوب ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی هشتم: اجزای نمیرسازه‌ای/ ۱۹۳ بر اساس رفنتارلرزه‌ای گواهینامه لرزه‌ای خاص موردنیاز موردنیاز موردنیاز موردنیاز موردنیاز موردنیاز موردنیاز موردنیاز -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٩١ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... شکل ت-٨-٦ اجزای سازه ای در زمان زلزله تحت اثر دو نوع تقاﺿای لرزه ای قرار می .گیرد ١ ( شتاب جانﺒی ٢ ( تغییرمکان جانﺒی • نسبت حداکثر شتاب جزء غیرسازه ای ) PCA ( به حداکثر) شتاب طبقهPFA .( رابطه ب ین PCA وPFA که به عنوانa در معادله ٨-١ فی تعر شده، تحت تأثیر نی چند پارامتر از جمله نسبت زمان تناوب جزء به زمان تناوب سازه تکیه گاهی و شکل یری پذ جزء قرار دارد . هنگام ی که مق ادیر زمان تناوب سا زه و جزء کی نزد به هم هستند، پاسﺦ جزء به دل لی اثر تشدید شی افزا ابد ی می .از طر ف ،دیگر هن ی گام که شکل پذیری جزء زیاد باشد، می توان مقاومت آن را برای کاستن از پاسﺦ لرزه ای ک اهش .داد این اثرات توسط دو عامل در هچ ارچوب معادله پ ی شنهاد ی منظور .شده است نی اول عامل، بررسی این احتمال است که پاسﺦ جزء در ترکیب با پاسﺦ لرزه ای ساختمان تشدید خواهد شد ی ا ریخ .هرگا ه نسبت زمان تناوب جزء به زمان تناوب سازه ًنسبتا کوچک ای ًنسبتا ،بزرگ باشد تشدید محتمل نیست -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٥٩١ وa برابر ٠/١ در نظر گرفته می شود .در حالتی که نسبت مقادیر زمان تناوب مزبور به ٠/١ تر کی نزد باشد ،تشدید محت مل است وa ی برا در نظر گرفتن اثر آن افزایش داده می شود. عامل دوم دسته بندی اجزا بر اساس شکل یری پذ آن ها ) کم، متوسط ای اد یز( ی برا حاﻻتی است که در آن ها تشدید محتمل .است ری قاد م a ی برا اجزای با شکل یری پذ کم بیشتر از مقاد ری آن برای اجزای با شکل یری پذ زیاد است. مقاد ری ارائه شده برای a بر اساس مطالعات موردی به دست آمده اند که مقدار اوج آن ها برای منظور کردن احتمال هم پوشان ی بین مقادیر زمان تناوب جزء و سازه تکیه گاهی، قدری .کاهش داده شده است • مقاومت . جزء مانند س ی ستم سازه ساختمان، جزء و اتصاﻻت آن به سازهًمعموﻻ ی دارا مقدار ی .اضافه مقاومت هستند این موضوع توسط متﻐ یر po R در نظر گرفته می شود و به کاهش ن ی رو ی یح طرا ﻻزم کمک می کند. • تجهیزات متکی بر زمی ن در مقابل تجهیزات متکی بر سازه بزرگنمایی نسبت FA /P CA P هنگام ی که نسبت پر ود ی جزء به پر ود ی ساختمان به سمت واحد می رود ، از لتر یف باند بار یک پاسﺦ ویژگی های یکی نام ید ساختمان نشأت می گیرد . اجزا یی که متک ی بر اند نی زم ، دچار تی تقو یکی نام ید ی ناش از انعطاف یری پذ خود جزء می شوند اما ا نی بزرگنما یی بر اساس د کی ام نی سازه ها ًعموما کمتر از چ یزی است که در ساختمان رخ می دهد . با توجه به ا نکه ی نیب این دو مورد تفاوت های نظر ی و عدد ی وجود دارد، تصم می گرفته شد که ا ین دو از گر ی کد ی متما یز .شوند ت-٨-٣-١-١ ﺐیﺿر بزرگنما یی ،با ارتفاعh a به طو ر متعارف پاسﺦ شتاب سازه با افزایش ارتفاع افزایش می ی ابد )شکل ت-٨-٧ .(د ر حال ی که زمان تناوب تجربیًمعموﻻ کوچک تر از زمان تناوب واقعی سازه است، زمان تناوب تحلیلی می تواند از آن بزرگ تر باشد ؛ بنابرا ی،ن استفاده از زمان تناوب تحلیلی بخش ٧-٢-٢-٣ به جای زمان تناوب تجربی ی برا محاسبه اجزا ی متکی بر سازه های ساختمانی ممکن است غیرمحافظه کارانه بوده و مجاز ن ست ی . در ساختمان ی ، س ها ستم باربر ثقلی، دیوارهای جداکننده و نمای ساختمان همگ ی در راستای کاهش زمان تناوب اصلی سازه عمل م ی کنند که منجر به شی افزا ی رو ین طراح ی لرزه یا بر اجزا ی غی رسازه ای می شود. به همین دلیل، وقتی هدف محاسبه نیروی وارد بر اجزای غیرسازه ای در ساختمان ها ،در نظر گرفته شده استفاده از زمان تناوب تجربی ساختمان گزینه مناسب تری است. سازه های غیرساختمانی معًموﻻ ف اقد دیوار جداکننده و نما هستند و سیستم باربر ثقلی نیز وسعت کمتری دارد. به همین دلیل، استفاده از زمان تناوب سازه ی تنها، گزینه مناسبی در اینگونه سازه.ها خواهد بود -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٩١ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... ٨-٣-١-٢ ﺐیﺿر کاهش ناش ی از شکل یری پﺬ سازه ، b R .این بند متن راهنما ندارد ت-٨-٣-١-٣ ﺐیﺿر بازتاب ،جزءa .این بند متن راهنما ندارد شکل ت-٨-٧ بزرگنمایی شتاب طﺒقه با افزایش ارتفاع ٨-٣-١-٤- ﺐیﺿر مقاومت جزء یغ رسازه ای ، po R .این بند متن راهنما ندارد ت-٨-٣-٢-تحل لی یکی نام ید یغ رخﻄ ی هنگام ی که از تحل لی یکی نام ید یغ رخط ی ی برا طراح ی سازه استفاده می شود، چند گز نه ی ی برا م حاسبه تقاضا ی لرزه ای در اجزا ی غی رسازه ای متکی بر آن.وجود دارد در این حال نی روها می را توان با استفاده از معادله اصل ی، معادله ٨-١ ن یی تع کرد یا از روش های ی تر ده یچیپ استفاده کرد که برا ی طراح ی سازه د ر فصل ی ها ٤ ،٩ ٠١ و استفاد.ه شده است حداقل تعداد شتابنگاشتهای مورد استفاده برا ی طراح ی سازه بسته به مورد .متفاوت است هدف ا ین است که از کل مجموعه شتابنگاشتهای مورد استفاده در طراح ی سازه، ی برا ن یی تع ین روها ی وارد بر اجزا ی غی رسازه ای نیز.استفاده شود در برخ ی ،موارد یک سازه ممکن است با استفاده از روش های استاتیکی معادل یا طیفی لی تحل ش ود اما مطلوب باشد که ن ی روها ی وارد بر اجزا ی غی رسازه یا با استفاده از تحل لی ی تار خچه زمانی یغ رخط ی ن یی عت -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٧٩١ شوند. در چن نی ی حالت، حداقل با دی از هفت زوج شتابنگاشت .استفاده شود از سوی دیگر، با اینکه در سازه های با نامنظمی پیچشی ممکن است بعضی از نقاط پﻼن پاسﺦ پ ی چش ی شدیدی را تجربه ک نند ، با توجه به پیچیدگی موضوع، اثر آنًفعﻼ وارد آیین نامه نشده است. ت-٨-٣-١-٥- ی رو ین لرزه یا قائم .این بند راهنما ندارد ت-٨-٣-١-٦- نی روها ی ریغ لرزه ای .این بند راهنما ندارد ت-٨-٣-٣- روش اندرکنشی ساده شده .این بند راهنما ندارد ت-٨-٣-٣-١- نیروی جانﺒی معادل .این بند راهنما ندارد ت-٨-٣-٣-٢- ﺿریﺐ بزرگنمایی اﺻﻼح شده .این بند راهنما ندارد ت-٨-٣-٣-٣- زمان تناوب جزء غیرسازه ای از زمان تناوب جزء غیرسازه ای ی برا طبقه ی بند آن به عنوان ص ــ) لبT ≤ 0.06 هی ثان (ای انعطاف پذیر ) T > 0.06 هی ثان ( استفاده می.شود ن یی تع زمان تناوب اصلی کی جزء معمار ی، مکان یکی ای برقی ب ا استفاده از روش های یلی تحل ای آزمایشگاهی اغلب دشوار است و اگر به دقت انجام نشود، ممکن است ﺞی نتا نادرست ی .به همراه داشته باشد در مورد تجه زات ی مکان یکی و برقی، انعطاف پذیری تکیه گاه ها و اتصاﻻت اجزاًمعموﻻ بر پاسﺦ جزء و زمان تناوب آن حاکم است و در ن یی تع یلی تحل زمان تناوب جزء باید این عوامل مهم ایجاد انعطاف پذیری در نظر گرفته شوند. هرگاه از آزما شی استفاده می،شود باید مود غالب ارتعاش ی جزء برانگ ی خته و پاسﺦ در این حالت ثب ت .شود به طور کل ی مود اصلی ارتعاش برا ی اجزا ی مکانیکی و برقی را ن می توان از طر قی آزما شی های محیطی که فقط پاسﺦ ناشی از ارتعاشات مح یطی را اندازه یریگ می.کنند به دست آورد از روش های -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٩١ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... متد اول جستجو ی فرکانس تشد دی می توان ی برا شناسا یی )مود ها(ی غالب ارتعاش یک جزء استفاده .نمود ی ار ی بس از اجزا ی مکان یکی دارای زمان تناوب اصلی کمتر از ٦٠/٠ هی ثان هستند که در نتیجه صلب در نظر گرفته می.شوند پمپ ی ها ی افق، ژنراتور ها ، کمپرسورها ی هوا و دمنده های موتوری زی گر از مرکز نمونه ها یی از تجهیزات صلب هستند . انواع د گر ی تجه زات ی مکان یکی، در حال ی کهًنسبتا صلب ند ا ، دارا ی زمان تناوب اصلی بزرگ تر )تا حدود ٣١/٠ هی ثان ( هستند که در نتیجه به عنوان صلب طبقه ی بند نمی شوند. به عنوان مثال می توان به فن های محور ی تسمه ای و پره ای ٣، بخار ها ی ، هواگ ی،رها یچ،لرها ی بو،لرها مبدل های حرارت ی، فی لترها و تبخیر کننده ٤ ها .اشاره کرد هرگاه این تجه زات ی ی رو جداساز ارتعاشی ،نصب شوند زمان تناوب اصلی آن ها به طور قابل توجه ی شی افزا ابد ی می. جعبه های تجهیزات برقی با توجه به وزن وارده و نحوه ی ﻊی توز آن و سختی مجموعه محفظه، انعطاف یری پذ هی پا محفظه و ری مس بار تا نقاط اتصال به تکیه گاه ، می توانند زمان تناوب اصلی از ٦٠/٠ ات ٣/٠ هی ثان داشته باشند. تجهیزات مرکزی بلند و بار یک کنترل موتورها و تابلوها ی برق در محدوده باﻻ ی یی نیا بازه قرار می گیرند. تابلوها ی ولتاژ پا ن یی و متوسط، ترانسفورماتورها، شارژرها ی باتر ی، معکوس کننده ها و جعبه ها و قفسه های ابزار دق قی ًمعموﻻ زمان تناوب یی ها از ١/٠ تا ٢/٠ هی ثان .دارند ت-٨-٣-٤-جابجایی نسﺒی معادﻻت ا نی بخش برا ی طراح ی اجزای غیرسازه ای که تحت تأثیر تﻐییرشکل ها یا جابجایی نسبی در سازه قرار می گیرند، .ارائه شده است سی ستم های لوله کشی، رایزرها و اجزایی که بین چند سازه ی نگهدارنده قرار دارند، راه پله ها، اجزا ی آب،فشان پنجره ها و سا ری اجزا ی متصل به یک سازه در ترازهای مختلف ای متصل به چند سازه از جمل یه این موارد هستند. نمونه ای از این موارد در شکل ت-٨-٨- الف و آسیب وارد شده به این اجزا در اثر زلزله در شکل ت-٨-٨- ب نشان داده شده است. همچنین شکل ت-٨-٩ روند نمای برآورد تقاضای لرزه.ای در لوله در سازه است شکل شماره ت-٨-٠١ نیز در همین راستا شرایط رفتار لرزه ای نسبی سازه و داکت ها یا رایزرها یا مسیرهای قائم لوله ها را نمایش می دهد . شکل ت-٨-١١ نیز روندنمای محاسبه تقاضای لرزه ای در رایزرها می.باشد ٣ belt-driven and vane axial fans, ٤ evaporators -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٩٩١ شکل ت-٨-٨ الف: امتداد لوله در ارتفاع و پﻼن سازه که به دلیل وجود حرمات نسﺒی احتمالی در زمان زلزله باید در طراحی مدنظر قرار گیرند )پاﻻیشگاه تهران(. ب( آسیﺐ در لوله کشی در زلزله بوژ هندوستان ی برا هر حالت دو معادله ارائه .شده است از معادﻻ ت ٨-٧١ ٨ و-٩١ مقادیر جابجا یی سازه بدون در نظر گرفتن اثر ضریب) رفتارR ( تعیین می شود .از آنجا که ممکن است مقادیر جابجا یی ی واقع در هنگام طراح ی ای سفارش ی ک جزء مشخﺺ نباش ن ،د در معادﻻ ت ٨-٨١ ٨ و-٠٢ کران باﻻی جابجا یی بر اساس محدود تی های جابجایی نسبی سازه ارائه شده است. استفاده از معادﻻت کران ی باﻻ طراح ی ،هی ته به موقﻊ اجزا را تسه لی می کند، اما ممکن است منجر به طراحی محافظه کارانه و پرهز نه ی .شود مقدار جابجا یی های نسبی لرزه ای ، برابر با جابجا یی ،محاسبه شدهp D، ضرب در ضر بی اهم ی،ت PI در نظر گرفته می شود، ز را ی جابجا یی ارتجاعی از معادﻻ ٨ ت-٧١ ٨ تا-٠٢ به دست آمده که در آن اثر ضریب اهمیت برای انطباق با فلسفه تعیین تﻐییرمکان طراحی حذف.شده است در این آیین نامه به جز برای شیشه ها، ی مع ارها ی رش ی پذ صریحی ی برا اثرات جابجا یی های نسب ی رزه ل ای ارائه .نشده است مشروط بر آن که سایر اهداف عملکرد ی فی تعر شده در این فصل محقق شد،ه باشد میزان بی آس وارده به اجزا ی غی رسازه ای در اثر جابجا یی نسب ی قابل قبول تلقی می.شود طراح ی برخ ی از اجزا ی غی رسازه یا که به صورت عمود ی در سازه قرار گرفته اند ،در هنگامی که گاه هی تک ی ها آن ها واقﻊ بر ید افراگم ی ها ی افق نباشند می تواند ده یچیپ .باشد -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ نفسی رآیین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشریه شماره ۰۳۸) طراحی لرزه ای و تعیین شرایط الزام طراحی لرزه ای لوله طراحی برای نتروط و تغیپرمکاه‌ای لت | گروه طراحی لرزه ای و تطابق شرایط مشخصات لبعادی, ۱ گروه طراحی لرزه ای و لهمیت بله بل خیر الزامی بررسی شرایط لویز و وزن حمل شده توسط هر بررسی شرایط الزام طراحی لرزه ای وله های مستقر بر طراحی برای نیروها و آویز روی تکیه گله (ساپورت) تفییرمکانهای لرزه ای بله غیرالزامی تأمین اتصالات قعطاف پذیر یا حلقه هایی شکل ت-۹-۸ روند محاسبه نقاضای لرزه‌ای بر لوله در سازه -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /١٠٢ شکل ت-٨-٠١ در طراحی رایزرها در ساختمان های نگهدارنده باید الف( برای جابجایی نسﺒی در سازه طراحی شده و ظرفیت کافی داشته باشند یا ب( جزییات فنی ﻻزم برای آزادسازی تغییرشکل .سازه و عدم انتقال آن به رایزر این بخش در نظر گرفته شود ،به عنوان مثال یک سی ستم نمای شه یش ای که توسط تیرهای کمربندی ی بتن شیپ ساخته ن گه داشته یم،شود دی با به گونه یا طراح ی شود که با جابجایی نسبی کامل طبقه سازگار باشد ، حت ی اگر ا رتفاع سی ستم شیشه کاری تنها کسر ی از ارتفاع کف تا کف سازه باشد. تیرهای کمربندی شیپ ساخته نسبت به س ی ستم نمای شیشه ای به صورت صلب عمل می کنند و بنابرا نی کل جابجایی نسبی دی با توسط مهار شیشه ، اتصال ب نی تیرهای کمربندی شیپ ساخته و شیشه ها ای یبی ترک نی از ا دو تحمل .شود ت-٨-٣-٤-١-یی تغ رمکان نسﺒ ی کی در سازه جابجا یی نسبی لرزه یا می تواند اجزا ای سیستم ها را در معرض تقاضای لرزه ای فراتر از ظرفیت آن ها قرار دهد. احتمال اندرکنش در اثر جابجا یی اجزا )به و ژه ی ی برا یس ستم های توز یﻊ ( و اثرات ضربه ناش ی ا ز آن زین دی با در طراحی در نظر گرفته شود )به بخش ٨-٢-٥ مراجعه گردد(. نیا اثر متقابل ممکن است بر الزامات فاصله ب ین اجزا یا بین اجزا و سازه اطراف حاکم شود. در موارد ی که نتوان فاصله آزاد کاف ی ا یجاد کرد، با دی به شکل پذیری و مقاومت اجزاء در تکیه گاه ها و ملحقات مربوطه توجه کرد تا قادر به تحمل ضربه احتمال.ی باشند در موارد ی مانند سی ستم های توز ﻊی مکان یکی و برقی، دیوارهای جداکننده ،راه پله ها ،نمای شیشه ای و موارد مشا به که اجزا ی غی رسازه ای به جای یک تراز مشخﺺ در نیب ترازهای مختلف در سازه بر آن متکی هستند ، باید به این مهم توجه کرد که ارتفاع ی که در امتداد آن باید تقاضا ی جابجا یی، ) p D (، -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٠٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... تحمل شود ممکن است از ارتفاع طبقه ) sx h ( کمتر .باشد ،به عنوان مثال در شکل ت-٨-٢١ یک سی ستم نمای شیشه ای نشان داده شده که توسط تیرهای کمربندی ی بتن شیپ ساخته صلب مهار گردید ه است. شکل ت-٨-١١ روندنمای محاسﺒه تقاﺿای لرزه ای در سیستم های داکت -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٣٠٢ شکل ت-٨-٢١ بروز جابجا یی طرح در کمتر از ارتفاع یک طﺒقه سی ستم نمای شیشه ای ممکن است در معرض جابجایی نسبی ،کامل طبقه) p D (قرار گ ی،رد اگرچه ارتفاع آن ، ) y h - x h( ،تنها کسر ی از ارتفاع طبقه باشد. جابجایی نسبی طراح ی دی با توسط مهاربند قسمت شیشه کاری شده ای اتصال ب ین تیر کمربندی پیش ساخته و نما ای یبی ترک از ا ین دو تحمل ش.ود جابجا یی های مورد نیاز مشابه ی در قسمت هایی که لوله،ها کانال ها یا معابری که به کف ای سقف باﻻ یی مهار م ی شوند ، رخ می دهد. این وضعیت در اجسام صلب و بلندی که به زمین متصل می شوند نیز موجود .است ی برا اجزا ی شکل ی پذ،ر مانند لوله های فوﻻد ی ساخته شده با اتصاﻻت جوش ی، جابجا یی های نسب ی لرزه ای نیب نقاط تکیه گاه می تواند مهم تر ی از ن روها ی نرس یا ی .باشد در سیستم لوله ی کش شکل ری پذ ،جابجا یی نسب ی می تواند با تسل می شدن موضع ی در اثر انباشته شدن کرنش ها در سطوحی ار ی بس تر ن یی پا از تراز .خرابی سیستم تحمل گردد نی با ا حال، برا ی اجزایی که با استفاد ه از م صالح با انعطاف یری پذ کمتر ساخته م ی،شوند بجای ات کا بر تسلیم موضعی برای جلوگیری از ی ها بی آس ریغ قابل قبول ، این جابجا یی ی ها نسب ی دی با توس ط اتصاﻻت انعطاف ری پذ تحمل .شوند ت-٨-٣-٤-٢-یی تغ رمکان نیب سازه ها همانطور که در شکل ت-٨-٣١ ،نشان داده شده یک جزء یا سی ستم متصل به دو سازه دی با ظرفیت تحمل تﻐییرشکل ی افق در هر امتداد .را داشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٠٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... شکل ت-٨-٣١ جابجا یی نیب سازه ها ت-٨-٥- ﺿوابط ی کل مهار مهارهای داخل بتن بر اساس زمان نصب به مهارهای نصب شده پیش از بتن ریزی و پس از بتن ریزی تقسیم می شوند. این دو گروه به طور شده در شکل ت-٨-٤١ نمایش داده شده:اند شکل ت-٨-٤١ انواع مهارهای فوﻻدی در بتن بر اساس زمان نصﺐ الف( پس از بتن ریزی ب( در زمان بتن ریزی -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٥٠٢ به جز موارد ی که در بخش ٨-١-١ ٨ یا-٦-٥ مستثن ی شده است ، اجزا با دی به سازه متصل شوند و مشخصات تمام تکیه گاه ها و ملحقات مورد ن از ی اتصال دی با در اسناد و مدارک اجرایی به تفص لی ذ کر شوند. برا ی برآوردن تقاضا در ری مس بار در نیا بخش، اطﻼعات دق قی ارائه شده در بخش ت-٨-٢-١ دی با در طول مرحله طراح ی به متخصﺺ طراح ی که مسئول طراح ی سازه نگهدارنده است .منتقل شود شکل ت-٨-٥١ شکل: انواع مهار پیﭽی شکل ت-٨-٦١ انواع شرایط مهار ری مس بار شامل دال ها و لبه های نگهدارنده تجهیزات است که با دی به اندازه کاف ی تی تقو شده و به ط ور کش شی به سازه نگهدارنده متصل شوند. از آنجا که ممکن است تا زمان ی که اجزا ی غی رسازه ای سفار ش -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٠٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... داده نشده باشند ، مقدار و مکان دق قی بارها ی وارد شده بر سازه مشخﺺ نباشد، طراح ی هی ول ا اعضای سازه ی نگهدارنده دی با بر اساس مفروضات محافظه.کارانه باشد پس از مشخﺺ شدن اندازه و مکان نها یی بارها ی طراح ی، طراح ی عناصر سازه نگه دارنده دی با تأیید ش .ود برا ی سهولت استفاده از پانل ی ها خورش یدی ی سقف پایه دار در س ی ستم ی ها سقف ی که الزامات بخش ٨-٦-١١ را بر آورده م ی کنند ، در مواردی که اتصال کششی ،دشوار است بطور محدود استثنا در نظر گرفته شده است. اسناد و مدارک طراح ی دی با ی ات ی جزئ را با اطﻼعات کاف ی ارائه کنند تا بتوان ند انطباق با ا ین مفاد را تأیید کنند. پارامترها یی نظیر a ، po R ، b R ، pI، DS Sو p W دی با مورد توجه باشد . جزئ ات ی اتصال در صورت لزوم شامل ابعاد و،مشخصات مصالح مصالح ،اتصال بعد جوش، اندازه پ یچ و نوع مصالح ی برا اتصاﻻت فوﻻد به فو ،ﻻد انواع مهار نصب شده پس از اجرا ساختمان ، قطر، جا نمایی ،الزامات نصب، قطر پ یچ ،اتصاﻻت ضخامت قطعات اتصال ، انواع بست های چوب ی و حداقل الزامات برا ی وزن مخصوص مواد پا یه .باشد نی روها ی طراح ی لرزه ای با استفاده از مفاد بخش ٨-٣-١ ن یی تع می شوند. برا ی مقادیر تر قی دق بارها یا مقاومت ها با دی از استانداردها ی ،مرجﻊ خاص استفاده شود. به عنوان مثال ی برا ضوابط خاص مربوط به طراح ی لرزه ای مهار در بتن، به بخش طراح ی مهار مندرج در مبحث ٩ مقرارت ملی ساختمان ، مراجعه شود . اجزا ی مهارنشده اغلب در اثر حرکات زلزله حرکت گهواره یا و یا لﻐزشی دارند. از نجا آ که این رفتار ممکن است عواقب جد ی غیر قابل پیش بینی داشته و ممکن است با وقوع حرکات عمود ی نی زم نی ز تشد ید ،شود مهار کشش ی ی برا هر جزء باید در نظر گرفته .شود وزن لرزه ای مؤثر م ورد استفاده در طراح ی سی ستم مقاوم لرزه ا ی باید وزن اجزا یی که به آن سیستم تکیه دارند را نیز دربر گیرد . برا ی برآوردن الزامات مس ری بار ا نی بخش، تقاضا ی موضعی ایجاد شده توسط زء ج زین دی با در نظر گرفته شو.د کنترل ظرفیت اعضا و اتصاﻻت سازه در مسیر بار باید به صورت عضو به عضو برای ترکیبی از بارهای ،مرده و زنده بهره برداری و لرزه ای با بکار گیری بار های افقی و قائم مطابق بند ٨-٣-١ .صورت پذیرد ت-٨-٥-٢- ﺿوابط طراحی مهار طراحی لرزه ای میل مهار به گونه ای انجام می ش ود که در مقابل اضافه بار به صورت شکل ری پذ رفتار کرده و نیز نی تر فی ضع حلقه در مس ری بار نباشد. به همین دلیل، برای طراحی میل مهار مدفون در بتن یا مصالح بنایی، از نیروهای لرزه ای تشدید یافته استفاده می گردد. درهر حال، از این نیروهای تشدید یافته -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٧٠٢ باید برای هر مه ار دیگری نیز که در معرض شکست ترد قرار دارد استفاده نمود. نیروهای لرزه ای بر ر وی انواع مختلف مهار در شکل ت-٨-٧١ .نمایش داده شده است شکل ت-٨-٧١ نیروهای لرزه ای بر روی انواع مختلف مهار حالت های شکست مهار تحت کشش مستقیم مطابق شکل ت-٨-٨١ عبارت اند :از  شکست مهار  شکست مخروطی مقطﻊ بتن  شکست در اثر بیرون کشیدگی مستقیم مهار(Pullout)  شکست در اثر بیرون کشیدگی مخروطی مهار(Cone-Pullout)  شکست مقطﻊ جانبی مجاور مهار شکل ت-٨-٨١ حالت های شکست مهار تحت کشش مستقیم ت-٨-٦-ﺿوابط خاص اجزای معماری اجزا یی که فروریزش یا آسیب ها نآ در طول زلزله می تواند منجر به مسدود شدن راه خروج شود ) شامل دی وارها ی اطراف پله ،ها و راهروها نما ، قرن زها ی، تابلو،ها دیوارهای جداکننده ی سنگ،ن سقف ،ها سایبان ها، لی وسا روشنا یی و قطعات وسایل تزئینی ی باﻻ خروج ی ساختمان ای محدوده مسیر(های فرار اضطراری باید به طور ژه یو مورد توجه قرار گیرند. ی رها ی مس خروج شامل راهروها ی ی ان یم، ،درها ورود ها ی،، راهروها پله های خروج اضطراری خارج ساختمان و سایر راه پله ها، رمپ ها ،خروجی های کنترل شده و مسیرهای تردد در محوطه ها است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ نفسی رآیین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشریه شماره ۰۳۸) 1 ۳10۷۷ 0عز169 عزووزه5 عو و وطا هش ۸7۳۳01۸34 (2) 51827 :) 51۳80 ع 2 ۵6 دا عطا ع0س1۱0 :(1) 571۴۲ 6 و16 10 027 وغل نویه عسااه ی وساامدی عط) ۳۶ ده نع5 1۵ 1عمو امه 2 ۵۲ ۵ موی 1۹4 40 موزل طاوه + و و2 0 ماد 10سرد 7 ۴0 ۰ 0 هه م۵ یاه ۱ را اه 0۰۹۴ :(.6) 571822 1۳5 ولد 20[ ‎1-٩12‏ دمم :(4) 51۳7 2ا٩صم‏ 0۶۹ عهنه عمش طل اند (5) 51۳8 0 206 عتشر ۶ 0ع 5 اه 0۳۳ ۳ 30۲420۴ هل نوزم 5[ 16) 355.27 آک۸ ٩782۶ )8:‏ 3 کش 6ات 2066 ا 260 عط هوندع0 ۳5 :7) 517۴۳8 موله ۸۳3085 07 دا 2000۲226 6 1۵ 09061100 عمط ۶ 1 (.عاطادای2 کش طاد ع سمل 2000۲ 7 ملک ۶ #عصو یل 0 منوت 341 7 ۲۳۶۵۵ 0۰ 200 ۵۲ عقل 2000۲ ها طاویجهد 7 ع5لم۸ طاد٩ :(,11) 5178۳8 :(.10) 51۳8 نمی اد بی ۷ 75 0 ند بی:۲ 0.75 6و تجدزد نت ۵ عادعل که 20007 0۲ ۱ ۱۵ 8990612160 ۳۴۵۵۵۱۵۱ ۵716 و ی ی 16 0 دحاو 0۵061 یشیدنا ی 4 شزو .۹ مهد وال رید 075 ۶ للمباه 318-8 ۸۲1 وم یه ۷۰ ۵ 0.75 2000 | 8 تا در دش و۱ :(.13) 51۴۳8۳ :مد مل ۲۵ از ۲ ٩1۴2 )14.(: 060 7‏ ۰ : ی ۱ 1 ید | ‎9۲٩‏ م9 ۵2 | 07۹۳۵ م۵ ر12) 51۳۳ عدی مدما ودناامجمی ای ۳ ما 5 0 م0 م۷ 0 ه مین ۲ ۵ ادا سا ی ۵1 1366 ع۵:٩‏ + علاط ۶ عط امتاهی اناموج 0 دعلمحد عتسانه هن 6 )ع ‎٩6۵‏ 50 فده 2 ۲ 0۷ ۸0.75 معلمرد انم صطاه ۹۳5 10 از هط :(16) 51۳2 06 :(.17) 51۴۳8 5 0 611 811330001 ۲۵۲۴٩‏ ۵۶ 96 له 40 و وهای حقط موعقا هش ٩21:0۵سا‏ ای 1۱۵20 (15) 51۳8 ول صطا را[ .موی 5 عن دنه 2۵010۲60 (ع121م 8:08 . ع) اه سط 213 6 لاع ۹ ۱۵ ۳۳۹۵۳۴۵ ۶76 ی سک ی دوع[ |6۱[ ۵۶۵ 2 21 تلا0ع0 ۵ 0 0.75 وساد اه‌هد اد 202001166 ع و عط ممط 756۵ 200 خلت یاجب هن انید نا 0 :۰ 5۱۳۹۲۱۲۲ 1 21010 27۲ 1 511 1016 ول شکل ت-۱۹-۸ روندنمای طراحی مهار اجزای غیرسازه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٩٠٢ ی برا برخ ی از اجزا ی معمار ی، مانند عناصر نمای خارج ی، نی روها ی طراح ی باد ممکن است از نیروی محاسبه شده برای زلزله .فراتر رود نی با ا وجود، ممکن است همچنان الزامات جزئ ات ی لرزه ای بر طراح ی ی کل .سازه حاکم باشد نیا امکان با دی در مراحل اول هی طراح ی سازه مو رد بررسی قرار گیرد. ی برا سازه ی ها گروه کاربری و خطرزا یی ١ تا ٣ ، الزامات بخش ٨-٥ ی برا کاهش آس یب به دارایی ها و خطرات ا ی من ی ی جان در اثر از دست رفتن ی دار ی پا ای ی کپارچگ ی اجزا ی معمار ی .در نظر گرفته شده است هنگام ی که این اجزا در معرض ارتعاش لرزه ای قرار می یگ،رند ممکن است خطر سقوط مستق یم )در مورد جان پناه ها، نما های ی رون یب شه یش و ها (ی برا ساکنان ساختمان ای افراد خارج از ساختمان د جا یا .کنند ،از طرف دیگر آسیب ای جابجا یی اجزا ی داخل ی )مانند جداگرها و س ی ستم های سقف ی در محل خروج ی ها و راه پله ها ( ممکن اس راه ت های .فرار را مسدود کنند ی برا سازه ی ها گروه کاربری و خطرزایی ٤ ، اختﻼل بالقوه عملکرد اصل ی ی ناش از خراب ی جزء زین دی با د ر نظر گرفته شود. برا ی اجزا ی معمار ی، اتصال و مهار ًمعموﻻ مهم نی تر دغدغه های مربوط به عملکرد لرزه یا آن ها می باشند . در مورد اجزا ی مکان یکی و ا لکتر کی،ی نگران ی اصلی اغلب مربوط به از دست رفتن عملکرد.این اجزا است هرگاه الزامات تجو یزی برآورده شده باشند لزومی به رعایت ضوابط رو ین و جابجا یی فصل ٣١ ی برا اجزا ی معمار ی آویخته وجود ندارد . به عنوان مثال، برخورد کی جزء ینی تزئ معماری معلق با یک کانال ی فلز ممکن است فقط به سوراخ شدگی کانال بینجامد ، بدون ا نکه ی خطر جدی جاد یا کند )با فرض ا که نی جزء ینی تزئ .(سالم بماند مراجعه به بخش ٨-١-٥ به طراح ا ین امکان را می دهد که چن ین پی امدها یی را در تنظیم ی رو کرد طراح ی در نظر بگ رد ی. اجزا ی غی رسازه ا ی متکی بر ری زنج ای آویخته از سازه به هر نحو گر ید ، از الزامات مهاربند ی ی جانب مس ی تثن هستند، مشروط بر ا نکه ی به گونه یا طراح ی شده باشند که در اثر حرکت لرزه ای به خود ای هر جزء د گر ی بی آس وارد نکنند. ت-٨-٦-١ مقادیر نیرو و جابجایی دیوارهای جداگر ی ها شه ی و ش داخل ی و خارج ی دی با جابجایی نسبی طبقات را بدون فروریزش تحمل کنند به نحوی که خطر ی از نظر ی من یا جانی جاد یا نگردد . قضاوت مهندسی دی با ی برا ی اب ی ارز خط رات بالقوه برای ی من یا جانی و احتمال آس بی تهد ید کننده جان افراد به کار گرفته .شود استفاده از ات ی زئ ج ژه یو ی برا کنترل تﻐییرشکل نسبی صفحات گچی معمول ی ای جداگرهای قابل جابجایی مقرون به صرفه به -------- صفحهٔ بعد -------- ٠١٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... نظر نمی رسد و ،در مقابل بی آس دیدگی این قطعات خطر اندکی ی برا من یا ی جانی جاد یا کند یم بیس . آ نیا جداگرها در سطوح تﻐییرشکل نسبی ی کم رخ می دهد اما تعم ری آن ها ارزان است. در صورتی که ﻻزم باشد دیوارهای غ ی رسازه ای مقاوم در برابر آتش و جداگرهای ی دارا درجه بندی قی حر ،پس از یک زلزله شدید بدون آسیب باقی بمانند باید ات ی جزئ خاص ی که تأمین کننده جدا یش از سازه مجاور یا سازه دربرگیرنده آن ها به ازای ر یی تﻐ ی شکل معادل با تﻐییرشکل نسبی م حاسب اتی اس ت، تأمین .شوند تﻐییرشکل نسبی داخل صفحه بین سازه و دیوار مجاز است. همچنین، پیش بینی تمهیداتی ب رای مهارسازی دیوار در امتداد خارج از صفحه ﻻزم است. این مﻼحظات به ویژه برای قاب ی ها خمشی فوﻻدی و بتنی که در معرض تﻐییرشکل نسبی بیشتری قرار دارند مهم است. در قاب های با سختی بیشتر مانند قاب ی ها دارای دیوار برشی، این ضعف کمتر محتمل خواهد بود. در زلزله های گذشته، تﻐییرمکان قائ م نسبی بین طره های افقی در طبقات مجاور هم )مانند دال های طره ای کف ها ( مشاهده شده است. امکان .وقوع این اثرات باید در طراحی دیوارهای خارجی منظور گردد ت-٨-٦-٢-ﺿوابط خاص طراح ی ی برا اجزا ی ی آو خته .این بند متن راهنما ندارد ت-٨-٦-٣-ر یی تغ شکل قائم ناش ی از چرخش اتصاﻻت .این بند متن راهنما ندارد ت-٨-٦-٤-دیوار غیرسازه ای خارجی و اتصاﻻت آن پانل ی ها ی وار ید ریغ باربر که به سازه متصل شده و آن را محصور می کنند با دی به گونه ای طراح ی ش وند که در برابر ن ی روها ی لرزه یا نرس ی)ا ی (، ن ی روها ی باد و ن ی روها ی گرانش مقاومت نموده و حرکات سازه ی ناش ی از ن روها ی ی جانب و تﻐ ر یی دما را تحمل کنند . اتصاﻻت با دی امک ان حرک ت را در پانل د ی وار ی ی ناش از تﻐ یی رات حرارت ی و رطوبت ی فراهم نمایند و طور ی طراح ی شوند که در صورت تسل می شدن، تی ظرف ت حمل بار آن ها کاهش قابل مﻼحظه ای نیابد .هنگام ی که بار باد حاکم است ،به طور معمول اتصاﻻت و پانل ها با دی ی برا امکان جابجا یی به زان یم حداقل دو برابر مقدار یی تﻐ رشکل نسب ی طبقه ی ناش از بارها ی باد با دوره بازگشت متناسب با محل طراح ی شوند. طراح ی ی برا دربرگرفتن جابجا یی نسب ی لرزه یا اغلب چالش بزرگ ی تر نسبت به طراح ی ی برا م قاومت است. جابجا یی نسب ی طبقات ممکن است به ٠٥ میلی متر ای یب شتر .برسد مقصود از فاصله اندازی نیب -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /١١٢ پانل ی ها مجاور، محدود کردن برخورد و کﺞ شدگی یا آسیب ناشی از آن در همه حال به جز هنگام بروز بدترین واکنش های ساختمان.است در ردیف ١ بخش ٨-٥-٣، فاص له اندازی دست کم به میزان ٥١ میلی متر .ﻻزم دانسته شده است برا ی رعایت ات ی جزئ اجرایی اتصال ،و ظاهر قابل قبول بیشینه این جداساز ی ًمعموﻻ به حدود ٠٢ میلی متر محدود می شود. رو،اداریهای ساخت و اجرا هم ی برا اجزای وار ید و هم سازه نگهدارنده ،آن دی با در تع ن یی ابعاد طراح ی درزها و جزئ ات ی اتصال در نظر گرفته شود. عناصر نما که اغلب در راستای صفحه خود سخت هستند، با دی به نحوی جداساز ی شوند تا مقید نش ده و با جابجایی نسبی سازه ی نگهدارنده تحت بار قرار نگیرند . به کارگیری اتصاﻻت با سوراخ لوبی ایی می ند توا این جداسازی جاد ی را ا کند ، اما اتصاﻻت با م له ی ی ها بلند که امکان خم شدن دارند هم بدون ن از ی به ن صب ی دق،ق رفتار مطلوب ی را حاصل می نمایند . این له یم ها دی با به گونه یا طراح ی شوند که کشش و فش ار را عﻼوه بر تنش ی ها خمش ی تحمل کرده و در مقابل شکست ترد ناشی از خستگ ی کم دامنه نیز مقا وم باشند. پانل ی ها ی وار ید کف تا سقف ی ًمعموﻻ در ن یی پا به صورت صلب به نی کتر ی نزد اعضا ی سازه ای کف طبقه متصل شده با و آن حرکت م ی کنند یلو در محل اتصاﻻت باﻻ یی خود از سازه جدا می شوند . پانل ها همچن نی یم توانند در امتداد قائم به اتصاﻻت باﻻ یی خود ی متک بوده در و ن یی پا ی دارا اتصاﻻت ی با جداساز ی باشند. مز یت ای ی ن پ کربند ی آن است که آسیب دیدگی اتصال جداسازی شده کمتر منجر به جدا شدن کامل پانل می شود، ز را ی لی تما به چرخیدن به سوی درون.سازه و نه بیرون آن دارد ی برا به حداقل رساندن اثرات تﻐییرشکل های حرارت ی و خزش ی رو پانل ی ها معمار ی نما، ات ی جزئ سی ستم ی ها اتصال به نحوی تنظیم می شود که از نظر استات یکی معین باشند . از آنجا که س ی ستم ی ها نگهدارنده حاصل اغلب فاقد افزونگ ی هستند ) که پیامدهای ش کست یک اتصال را تشد دی د کن یم(، بست ها دی با ی برا ین روها ی تشدیدیافته طراح ی شده و اعضا ی اتصال انعطاف ری پذ .باشند ،در این شرایط دف ه آن است که بست های شکننده ًتر اساسا در محدوده ارتجاعی ی باق مانده و رفتار غ یر ارتجاع ی به اعضا ی اتص ال محدود گردد . برا ی یاب ی دست نی به ا هدف، ضرا بی ارائه شده در جدول ی برا طراح ی به نحو ی تنظ می اند ه شد که ی رو ین یح طرا بست در حدود ٥/٢ برابر ن ی روها ی اعضا ی متصل شد ه (connecting members) باشد. قاب جداره ی ها ی نما یا شه یش با قابلیت ر یی تﻐ شکل محدود، مانند س ی ستم ی ها آلوم ی وم ینی، ًعموما س بک بوده می و توانند بدون جدا شدن از سازه تﻐ ر یی شکل های بزرگ ی را تحمل کنند . با ا نی حال، با ید د ر طراح ی نیا عناصر دقت شود تا اجزا ی با قابلیت ر یی تﻐ شکل ،کم مانند پانل ی ها ای شه یش که مم کن است -------- صفحهٔ بعد -------- ٢١٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... در سیستم موجود باشند ، با به کارگیری جزییات مناسبی بتوانند ر یی تﻐ شکل های مورد انتظ ا ر را بدون شکست تحمل کنند. در جدول ٨-٢ ،ن ماکار ی مانند ی نما آجر ای چوب به عنوان اجزای با قابلیت ر یی تﻐ شکل محدود یا ک م طبقه ی بند شده اند. قطعات نما با قابلیت ر یی تﻐ ،شکل محدود مانند رویه ،های از جنس وینیل خط ر کم ی ایجاد می کنند. قطعات نما با قابلیت ر یی تﻐ شکل کم، مانند آجر، ی کاش و سرام یک به نحوه عمل کرد پوشش زیرکاری ار ی بس حساس هستند. اعوجاج زیاد در هیﻻ یز رکار ی باعث بی آس دیدگی نما شده که ممک ن است حتی به جدا شدن آن از سازه نیز منجر شود. خطر ناش ی از این اتفاق به اندازه و وزن قطعات ی ک ه ممکن است جدا شوند و به ارتفاع سقوط قطعات بستگ ی .دارد جدا شدن بخش ی ها بزرگ نما یم تواند خطر جانی قابل توجه ی داشته باشد. چن نی یبی آس را می تو ان با جداساز ی نما از جابجا یی سازه .نگهدارنده کاهش داد در سازه ی ها دارای یس ستم ی ها انعطاف ری پذ مقاوم در برابر ن ی رو ی ی جانب، مانند قاب ی ها خمش ی و قاب ی ها با مهاربند های کمانش تاب ، رو یکردهای مورد استفاده در طراح ی پانل ی ها ی وار ید یغ رباربر ی برا دربرگرفتن جابجایی نسبی طبقه، دی با برای نما نیز.اعمال شود در این شرایط توجه به محدودیت نسبت طول به قطر برا ی اطم نان ی از عملکرد مناسب اتصال ﻻزم ا .ست آزما ی ها شی زیم لرزه در مق اس ی کامل نشان داده که اتصاﻻت لﻐزنده زمان ی که م له ی ی اتصال کوتاه است عملکرد خوب ی .دارند کاربرد له یم های بلندتر در اتصاﻻت لﻐزنده در صورت ایجاد خمش و پیچش ق ابل توجه در له یم، ممکن است منجر به شکست ترد شود. برا ی له یم هایی که با خمش جابجایی نسبی ر ا تحمل می کنند ،به کارگیری طول بیشتر سبب کاهش نیاز به خمش غ یر ارتجاعی شده و به عملک رد بهتر ی می انجامد. از آنجا یی که م لی مهارهای مورد استفاده تحت لﻐزش و خم ش ممکن است دچار رفتار ریغ ارتجاع ی شوند، استفاده از فوﻻد نرم ه به بهبود ظرفیت شکل پذیری.خواهد انجامید له یم های رزوه شده تحت خمش به طور طبیعی ی دارا دندانه هایی)رزوه ها ( هستند که ی برا بروز خستگ ی باید مورد توجه قرار گیرند. در صورت کاربرد در شرایط بروز شدت لرزه ای باﻻ ممکن است تقاضا ی خمش ی زیاد و خستگ ی چرخه ای(low cycle fatigue) در این میله .ها مشاهده گردد له یم های رزوه ای سرد نورد شده دارا ی شکل یری پذ بسیار کمتر ی هستند. از ری سا یپ کربند ها ی و مصالح اتصال ن یز می توان استفاده کرد، .در صورتی که دارای شرایط استاندارد متناظر ملی یا بین المللی باشند اندیسI در پارامترpl D بازتابی از لزوم توجه به ضریب اهمیت زلزله می باشد. در اتصاﻻت باید تمهیداتی برای دربرگرفتن رواداری های اجرایی در نظر گرفته شده تا ظرفیت ﻻزم برای .اتصال حفظ گردد -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٣١٢ ت-٨-٦-٥-خمش خارج از ﺻفحه اثرات اعمال ن ی روها ی لرزه یا خارج از صفحه بر ید وارها ی غی رسازه یا، از ج مله تﻐ ر یی شکل ی ها ،حاصل دی با در نظر گرفته شود. هرگاه از مواد با مقاومت کم ای ،شکننده استفاده شود حداکثر تﻐییرشکل قابل قبول به نسبت مشخصی از طول دهانه محدود می .گردد هدف نیا است که از خراب ی خارج از صفحه مصالح سنگ ین )مانند آجر یا (بلوک ای نمای دیوار )مانند سنگ ای ی کاش ( جلوگ یری شود. ت-٨-٦-٦-سقف کاذب سی ستم های سقف کاذب از ط فی یعی وس از مصالح ساختمان ی با و ی ها ی ژگ ی متفاوت ساخته می ش .وند برخ ی از سیستم ها )مانند صفحات گچی پیش ساخته که به اعضا ی معلق پ یچ یا میﺦ (شده نسبًتا همگن هستند و باید به عنوان د ی افراگم ی با قاب بندی ک سب، با استفاده از ن ی روها ی بخش ٨-٣ و ضوابط ویژه مربوط به هر نوع مصالح در این آیین نامه یا استانداردهای مورد تایید صنعت نفت کشور طراح ی وند ش. برخ ی گر ید از این سیستم ها از اجزای جداگانه ای تشک لی شده اند که در یک سی ستم معلق قرار داشت ه و موضوع بحث نیا بخش هستند .عملکرد لرزه ای سی ستم ی ها ی سقف با قطعات پانلی ای قطعات ضد ص،دا به وضعیت تکیه گاه شبکه خود و به پانل ی ها مجزا در د ی وارها یا در محل درزها ی ،انبساط ی کپارچ ه بودن ش بکه و مجموعه پانل ها ،برهمکنش با سا ری سیستم ها )مانند آب فشان های آتش نشان ی ( و نحوه تأمین تکیه گاه برای ری سا اجزا ی ریغ سازه ای )مانند تجهیزات رو یی شنا ی و س ستم هایHVACR ( .بستگی دارد مشکﻼت عملکرد ی مشاهده شده شامل جابجا شدن پانل ها به دل لی برخورد با د ی وارها و نیز آسیب ناش ی از آب گرفتگی به دل یل برهمکنش آب با فشان ی ها آتش نشان ی بوده که گاه ی مطابق شکل ت-٨-٠٢-الف منجر به از دست رفتن قابلیت خدمت رسانی آن ها .شده است شکل ت-٨-٠٢-الف آسیﺐ به آبفشان ها در زلزله بوژ هندوستان -------- صفحهٔ بعد -------- ٤١٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... شکل ت-٨-٠٢- ب نمونه یا از مهار سقف کاذب با(مهارهای کششی جانﺒی )مفتولی به ﺻورت مورب )تصویر اﺿافه شده در متن راهنما(نیست سقف های کاذب تور ی ی گچ به دل لی جرم باﻻ و احتمال آس یب بی شتر از الزامات ا نی بخش مستثن ی نی ستند . با ا ین ،حال ضوابط لرزه یا تجو یزی بخش ٨-٥-٥ وASTM E580 ی برا صفحات آکوستیک ی سقف و سایر قطعات سقفی ، از جمله لزوم استفاده از اتصاﻻت میله ای فشار ی، به دل یل رفتار ن ظیر کی دی افراگم یپ وسته با جرم ب ی شتر ،به طور مست میق ی برا نیا سیستم ها قابل اجرا ن ی ستند . ب نی ه ا ی ترت،ب مطابق شکل ت-٨-٠٢-ب، برای این نوع از سقف ها از ین به توجه ب ی ی شتر در طراح ی و تعیین تای جزئ ) اجرایی به و ژه ی ی برا اتصال مفتول زی آو به سازه و اتصال اعضای منتقل کننده بار سقف، اتصال ک انال ی ها متقاطﻊ به اعضای منتقل کننده بار سقف و اتصال نبشی ها به کانال ی ها متقاطﻊ( .وجود دارد همچن نی دی با به اتصال پایه های روشنایی و ری سا قطعات .مربوط به سازه سقف توجه شود در طراحی مهارها باید به ا حرک ت افق ی و عمود ی سقف توجه داشت. عملکرد س ی ستم های سقف ی تحت تأثیر جانمایی مهاربند های لرزه ای و وسا لی روشنایی و بارها ی و ارده است. آزما های شی یکی نام ید نشان داده که(مهارهای کششی جانبی )مفتولی، ی حت با پا ی ها هی فش ی ار عمود ی، ممکن است به دلیل صاف شدگی قه حل ی ها انتها یی نتوانند به اندازه کاف ی حرکت جانب ی سی ستم سقف را محدود .کنند مشکﻼت اجرایی شامل ده ی کش نبودن ای حذف مفتول های مهاربند ی به دلیل وجود یک مانﻊ .است آزما ی ها شی گر ید نشان داده اند که یس ستم ی ها بدون مهار زین یم توانند عملکر د مناسب ی داشته باشند در صورت ی که فاصل ه آزاد ﻻزم برا ی جاد یا جابجا یی ی ها مورد انتظار پیشبینی شده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٥١٢ ت-٨-٦-٧- کف کاذب در زلزله ی ها گذشته و در آزما ی ها شی بار گذاری چرخه یا، برخ ی از س ی ستم ی ها معمول کف کاذب رفتار ی شکننده داشته و ،پس از تسلیم یا شکست اتصاﻻت بحرانی تی ظرف ی کم از خود نشان د اه اد .ند آزما یش نشان می دهد که قطعات پانل ی مهار نشده کف ممکن است از شبک ه نگهدارنده ب رون ی بزنن د، مگر نکه یا به طور مکان یکی ب ه ستونک ا ها ی کش های پیرامونی خود متصل شوند. ا نی وضع یت باید ژه ی ه و ب در ی رها ی مس خروج.مورد توجه باشد ی برا یس ستم ی ها دارا ی کش های پیرامونی ، ،روال پذیرفته شده محاسبه ن ی رو ی لرزه ای p F ی برا کل سی ستم کف کاذب کی در فضا ی پارتیشن بندی شده و سپس توز ﻊی این نیرو بین مهاربندها و ها هی پا می.باشد ی برا یس ستم های بدون کش های پیرامونی ، مس ری بار لرزه ای با ید به طور مشخﺺ ن یی تع شود. شکل ت-٨-١٢ توﺻیف پایه و کش های پیرامونی در کف های کاذب اثرات واژگون،ی هی پا های جداگانه را در معرض بارها ی قائمی شیب از وزنp W که برای ن یی تع ی رو ین ،زلزلهp F، استفاده شده قرار می دهد . استفاده از بار قائم طراح ی به طور همزمان با ن ی رو ی زلزله طراح ی ی برا طراح ی میل مهارها ، طراحی ستونک ها در برابر خمش و طراحی جوش ستونک به صفحه کف ستون غیر محافظه کارانه است. کﻼهک های"لﻐزش ی" که به طور مکان یکی به محور ستونک محکم نشده و در نتیجه قادر به انتقال کشش،نیستند احتماﻻ می ن توان ند لنگر واژگون ی جاد یا شده توسط تجه زات ی متصل به پانل های کف ی مجاور را به ستونک منتقل کنند. هر عضو در مس ری بار زلزله دی با برای جلوگیری از شکل گیری شکست ترد تی ظرف جذب انرژ ی د اشته .باشد همچنین از حالت های ی خراب کمانش ی نیز دی با جلوگ یری شود . برا ی کف های کاذب ژه یو د که ر مقابل شکست ترد و کمانش طراح ی شده اند ، استفاده از ی رو ین لرزه ای کمتر مجاز است. -------- صفحهٔ بعد -------- ٦١٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... ت-٨-٦-٧-١- کف کاذب ویژه اگر مشخصات طراحی مطابق با الزامات بخش ٨-٥-٦-٢ انتخاب شود، کف کاذب کی " کف کاذب ژه یو" خواهد بود. کف کاذب ژه یو دارای ی ژگ یو های سازه ای خاصی است که عملکرد و قابل تی اطم نان ی تم سیس کف را تحت بارگذار ی لرزه ای بهبود می .بخشد در طراحی این نوع کف ها توجه خاص ی بر تعریف ی ک ری مس بار مهندس ی و محاسبه شده برا ی انتقال ین روها ی لرزه ای برش ی و واژگون ی می شود .کف های ک اذب ژه یو ی برا ین روها ی ی جانب کوچک تری طراح ی شده و استفاده از آن ها در ی تأس ی سات با اهداف عملکرد غی رسازه ای باﻻتر ، مانند ق اتا های کنترل تأسیسات صنعت نفت، توصیه می.شود ت-٨-٦-٨-تیغه ی جداکننده ﻐه یت ی ها جدا کننده مشمول ا نی آیین نامه دی با ی دارا مهار ی جانب مستقل ی باشند. برخ ی از این تیﻐ ها ه به گونه ای طراح ی شده اند که به صورت قائم از کف تا یک سی ستم سقف کاذب را پوشش دهند .از این ،رو سی ستم سقف با دی به نحوی ی راح ط شود که برا ی ی باﻻ تیﻐه، تکیه گاه ی جانب .فراهم کند به ،طور استثنا مهاربند ی تیﻐه های جداکننده ی ) سبک صفحات گچی (هر جا بار وارده فراتر از کمینه بار جانب ی تی ﻐه .نباشد، ﻻزم نیست تجربه نشان داده تیﻐه هایی که حداقل بار به آن ها وارد می شود را می ن توا بدون آسیب به سقف مهار کرد. ت-٨-٦-٩-نما و دیوار شیشه ای شه یش ًمعموﻻ از قی طر کی کشو ی عایق بندی شده به قاب س ی ستم پنجره متصل یم .شود نوع شه یش ی کار بر اساس نوع عایق بندی به دو گروه خشک و تر تقسیم می شود. گروهی که برای عایق بندی از نوارهای ،آماده استفاده گردد به عنوان س ی ستم پنجره مکان یکی ای شه یش ی کار خشک شناخته م ی.شود در شیشه،کاری تر شه یش کی با درزگ یر سیلی ی کون سازه یا به قاب س ی ستم پنجره محکم شده و عایق بندی می شود. روش ری اخ به س ی ستم پنجره با شه یش ی کار َرت موسوم .است -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٧١٢ شکل ت-٨-٢٢ شیشه(کاری با خمیر و نوار درزبندی )تَر بارها ی وارده به ش شه ی از طر قی اتصال چسبنده درزگ یر به قاب شه یش منتقل یم شود .ی برا طراح ی این سی می ناوت نآ زج یی تا و متس بهASTM C1401 ی برا یی ها شه یش با هی زاو لیم حداکثر ٥١ درجه نسبت قائم مراجعه نمود .ی برا هی زاو لیم یب،شتر مراجعه به ضوابط تکم یلی نامه ن یی آ ی ها ساختمان ی ی برا ی ها شه یش لی ما و آسمان نماها ﻻزم است. عملکرد شیشه در زمان زلزله به چهار حالت زیر تقسیم می:شود ١- شیشه داخل قاب خود نشکسته باقی می.ماند ٢- شیشه ترک خورده اما در قاب خود باقی مانده و به ایفای نقش خود به عنوان مانعی در برابر جریان هوا ادامه می دهد. ٣- شیشه خرد می شود اما به صورتی خطرناک در قاب خود باقی می ماند به گونه ای که هر لحظه امکان .ریزش آن وجود دارد ٤- شیشه به صورت یک تکه یا خرد شده ا ز قاب خود به بیرون می.ریزد حالت های ١ ٢ و پاسخگوی اهداف عملکردی استفاده بدون وقفه و ایمنی جانی می باشند. اگرچه در حالت دوم شیشه ترک می.خورد، اما تعویض سریﻊ آن ﻻزم نیست درحاﻻت ٣ ٤ و امکان فراهم آوری شرایط خدمت رسانی بی وقفه وجود ندارد و وضعیت ایمنی جانی برای آن ها به مشخصات شکست شیشه و همچنین ارتفاعی که می توانند از آن سقوط.کنند بستگی دارد شه یش های ) نشکن سکور تی( به قطعات متعدد ی به اندازه سنگر زه ی خرد شده و به صورت خوشه ای از قاب خود به بیرون می ریزند نی . ا خوشه های یا شه یش شکسته، هنگام سقوط از ارتفاع محدود برا ی ا نسانً نسبتا یب خطر هستند، اما زمان ی که از ارتفاع زیاد سقوط کنند یم توانند م خاطره آمیز .باشند -------- صفحهٔ بعد -------- ٨١٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... ت-٨-٦-٠١-راه پله ها و رمپ ی ها فرار با توجه به ماه تی ی ات یح مسیر خروج برا ی ی من یا جانی، توجه و ژه ی به ظرفیت راه پله خروجی برای تحمل ج ابجایی نسبی ساختمان ضرور ی .است طراح ی و ساخت اتصاﻻت لﻐزشی در پله های فوﻻد ی معمول ده یچیپ ی است . استفاده از اتصاﻻت شکل ری پذ که قادر به تحمل جابجایی نسبی وارده ب دون از دست دادن تی ظرف بار بری قائم هستند ، ًغالبا ارجح است . در چن نی موارد ی، باید شکل یری پذ ی کاف در اتصاﻻت برا ی تحمل چرخه ها ی بارگذاری متعدد در حداکثر دامنه جابجایی نسبی ینیبشیپ شده ف راهم شود. شکل ت-٨-٣٢ اتصال راه پله فوﻻدی اگر کل طول لﻐزش اتصاﻻت لﻐزش ی فاقد مهار من یا برای کنترل جابجایی نسبی ﻻزم باشد ، برا ی جلوگ یری از شکست سیستم یا سقوط آن در شرایطی که مقدار تقاضای جابجا یی از مقدار مربوط د ر سطح طراح ی بی شتر می شود، طول ب ی ی شتر برای تکیه گاه ﻻزم است. در مواردی که راه پله به صورت صلب به سازه متصل می دی ، با د شو در مدل سازه منظور ش ده ی و ن روها ی حاصل دی با با در نظر گرفتن ا ثر اضافه مقاومت در طراح ی پله در طراحی نظر گرفته شوند. شکل ت-٨-٤٢ مثال جزییات اتصال راه پله بتن آرمه advisory-20 / -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٩١٢ نیا ضوابط در مورد سی ستم پلکان خروج اضطراری و رمپ هایی که با سازه ساختمان به طور یکپارچه ساخته شده اند اعمال نم ی شود، ز را ی فرض بر ا نی است که مقاومت لرزه ای ا نی سیستم ها در طراح ی کلی ساختمان مورد توجه قرار گرفته است. مثال ها یی از این دست شامل راه پله ها و رمپ ی ها با بتن ریزی ی کپارچه با ،ساختمان یس ستم ی ها پله ی ها ی چوب سبک و فلز ی سرد نورد شده در ساختما های ن مسکون ی چند واحد ی و پله ی ها یی بنا با اجرای یکپارچه با سازه.است ت-٨-٦-١١-خرپشته و سازه ی ها ی رو بام .این بند متن راهنما ندارد ت-٨-٦-١١-١- یس ستم ی ها باربر لرزه یا ی برا سازه ی ها ی رو بام .این بند متن راهنما ندارد ت-٨-٧- ﺿوابط خاص اجزا ی مکانیکی و برقی نیا ضوابط ، با تمرکز بر طراح ی تکیه گاه ها و اتصاﻻت اجزای مربوط در نظر گرفته شده اند تا خطر ج ی ان در اثر از دست رفتن یا هزاس یگتسویپ یا اپ ی راد ی اجزا را کاهش ده د. با اینکه رعایت این ضوابط تی ابل ق اطم نان ی عملکرد صحیح اجزا را افزا شی می دهد، اما به طور مستق یم به خدمت رسانی و عملکرد آن ها مربوط نم ی .شود در بخش ٨-١-٤ روش هایی ی برا کنترل لرزه ای اجزا ی ی ات یح که خدمت رسانی آن ها جنبه ی ات یح دارد ، ارائه.شده است به طور سنت ی، اجزای مکان یکی فاقد عناصر چرخش ی ای رفت و برگشت ی )مانند مخازن و مبدل های حرارت ی ( به طور مستق می به سازه متصل می شوند. اجزا ی مکان یکی و الکتر یکی با عناصر چرخش ی یا رفت و برگشت ی اغلب توسط جدا گرهای ارتعاش )از طریق رفتار برشی ﻻست کی ، فنر ای بالشتک هوا ( از سازه جدا سازی یم شوند . تجه زات ی مکان یکی نی سنگ )مانند ظرو ف جوشان بزرگ( ممکن است به ه چی ص ورتی مهار نشوند. ریغ از ژنراتورها کهًمعموﻻ برا ی کاهش دامنه ارتعاشات جدا سازی می ،شوند سایر تجه زات ی الکتر یکی ًمعموﻻ به صورت صلب مهار می گردند )به عنوان مثال دنده ها چ یی سو و مراکز کنترل موتور های الکتریکی(. -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٢٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... شکل ت-٨-٥٢ نمونه هایی از اجزای مکانیکی و برقی در طراحی اجزا ی مکان یکی و الکتر یکی بر اساس میزان خطرزایی جزء مطابق جدول ت-٨-٢ دو سطح متما زی ی من یا در برابر زلزله در نظر گرفته می شود .  سﻄح ا ی من ی ،معمول ی برا اجزا یی که خراب ی آن ها در اثر زلزله خﻄر قابل توجه ی .ندارد نی در ا مورد، طراح ی تکیه گاه ها و اتصاﻻت اجزا به سازه برا ی جلوگ یری از خط رات جانی ضرور ی .است  سﻄح ا ی من ی ،باﻻتر ی برا قﻄعه ای اجزا یی که با دی پس از زلزله ی طرح به نحو قابل قﺒول خدمت رسان ی کنند. نی چن اجزا یی به عنوان اجزای غیرسازه ای خاص ممکن است ﻻزم باشد الزامات وی ژه گواهینامه لرزه ای موضوع بخش ٨-١-٤ .را برآورده سازند -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /١٢٢ جدول ت-٨-٢ گروه بندی اجزای مکانیکی و برقی برای مﻼحظات طراحی لرزه ای نوع جزء سﻄح ی من یا مﻼحظات اجزا یی که خراب ی آن ها در اثر زلزله خطر قابل توجه ی ندارد سطح ا ی من ی معمول طراح ی گاه هی تک ها و اتصاﻻت اجزا به سازه ی برا جلوگ یری از خط رات ی جان ضرور ی .است قطعه ای اجزا یی که با دی پس از زلزله ی طرح به نحو قابل قبول خدمت رسان ی کنند ) اجزای غیرسازه ای خاص( سطح ا ی من ی باﻻتر ممکن است ﻻزم باشد الزامات ژه یو گواه ی نامه لرزه ای موضوع بخش ٨-١-٤ را برآورده سازند. ﻻزم ست ین کلیه تجه زات ی ای اجزای آن ها ی برا ی رو ین ناشی از زلزله طراح ی شوند. در جا یی کهpI برابر با ٠/١ در نظر گرفته ، آس ه شد بی ای ی حت فروریزش کی قطعه ای بخش ی کی از جزء تا زمان ی که خط ر ،جانی نداشته باشد نیا الزامات را نقض نم کند ی. نگه داشتن ای مهار کی قطعه در مقابل سقوط، شکستن یا واژگون شدن خود ی ا اجزای آن با استفاده از ضربه یگ،ر مهاربند، گ ره ی، ه گو ،ها اتصال ی ا مهار شکاف دار برا ی برآورده کردن ا ین الزامات اغلب قابل قبول است، اگرچه ممکن است خود قطعه خسارت بب ند ی. ی برا آ بر ورده سازی مقصود این الزامات، قضاوت مهندسی ﻻزم است. نکته کل یدی میزان ایجاد خطر انی ج است. به عنوان مثال تا زمان ی که با پیش بینی مهار مناسب از جابجا یی قابل توجه دستگاه هواس از - که در گروه ضرور ی قرار نداشته و کمتر از ٢/١ متر ارتفاع دارد و به کف اتاق هواسازها چیپ شده- جلوگ یری می شود ، تهد دی جانی .مطرح نیست نی در ا مثال ، طراح ی لرزه ای خود هواساز .لزومی ندارد ،در مقابل مخزن ی به ارتفاع ٣ متر واقﻊ بر پایه های بلند ٨/١ متر ی از نبشی که ی رو بام مشرف به خروج ی ساختمان نصب شده، قابلیت ایجاد خطر دارد . هدف از ا نی الزامات ا نی است که تکیه گاه ها و اتصاﻻت )پا های هی مخزن، اتصاﻻت ها هی پا به بام و اتصاﻻت مخزن به هی پا(ها برا ،مخزن خود ًاحتماﻻ و ی مقاومت در برابر نی روها ی لرزه ای طراح ی شوند. از طرف د ی،گر مهار مخزن توسط کابل مهاربند می.تواند قابل قبول باشد هدف نیا نامه ن یی آ الزام طراح ی لرزه یا شفت ،باکت لی ، م ها لنگ، پ ی ستون ،، پروانه ی اتاقان ، کل ی،د چرخ دنده، محفظه ی بدون فشار و موارد مشابه ست ین . در موارد ی که احتمال خطر ی جان وجود دارد، طراح ی دی با به گاه هی تک ی ها تجه ی،زات از جمله صفحه کف ،ستون مهار ،ها ی ها هی پا نگهدارنده، آو ی،زها مهار د بن ها و رابط ها معطوف .گردد ی ار ی بس از اجزا ی مکان یکی و الکتر یکی در تأسیسات نفتی شامل ترکیب ده یچیپ ای از قطعات ﻻزم در کی ند ای فر هستند . چن نی تجه زات ی یًمعموﻻ دارای کاتالوگ سازند ه بوده و اغلب بصورت تجرب ی )با آزمون -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٢٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... و خطا( برا ی بارهای بهره برداری و حمل و نقل طراح ی می ن شو ی ژگ ی د. و نی چن تجه ی زات ی نیا است که ممکن استًذاتا مستحکم ن باش د. اصطﻼح"مستحکم" به نحوه ای از ساخت و ساز اشاره می کند که در آن نی چن تجه ی زات ی قادر خواهند بود حرکات شدید را بدون از دست دادن قابل توجه عملکرد تحمل .نمایند ًمعموﻻ کی طراح متخصﺺ با تجربه با ید بتواند وجود نی چن استحکا می را تأیید نماید. ا ﺞی نتا ز ی اب ی ارز استحکام تجه زات ی ممکن است در تع ن یی روش و گستره طراح ی لرزه ای ا و ی تعیین کیف یت استفاده.نمود ت-٨-٧-١ کلیات الزامات تقاضا ی لرزه ای اجزا مبتنی بر ی ژگ یو های سازه ای آن ها شامل انعطاف یری پذ )ای تی صلب ( و استحکام جزء است. جدول ٨-٣ بی ضرا لرزه ای اجزا را بر اساس قضاوت مهندسی طراح در مورد شکل یری پذ جزء، مقاومت و احتمال بروز تشدید پاسﺦ ارائه می دهد ی ها ی ژگ ی . و یس ستم اتصال که مه ار لرزه یا را فراهم م کند ی زین ممکن است بر تقاضا ی لرزه یا تأثیر .بگذارد مقادیر ضرایب اجزا و سیستم ها در جدول ٨-٣ به نحوی گروه ی بند و توص فی شده اند که استفاده از اه آن .آشکارا امکان پذیر باشد اجزاء به سه گروه کلی و در هر گروه با توجه به نوع اجرا ی ا رفتار لرزه ای م ورد انتظار هریک به دسته های بیشتری طبقه بند ی می شون .د به عنوان مثال، اجزا ی مکان یکی شامل ا ی جزا "مربوط به هوا" )مانند فن ها و هواسازها ( هستند که می توانند دچار تشدید یکی نام ید شوند اما سبک و دارای قابلیت ر یی تﻐ .شکل هستند ،همچنین اجزا ی"مربوط به رطوبت" کهًعموما ی حاو عات ی ما هست ند )مانند د ها گی و چ ی لرها ( و اغلب صلب تر و تا حدود ی شکل پذیرند و اجزا ی مستحکم ،)مانند موتورها تورب ها نی و پمپ ها( که ب رای بارها گنس ین سب ی را لمع ی تا ی ی ساخته می،شوند در صورت مهار مناس ب ً عموما در زلزله عملکرد خوب ی .دارند ت-٨-٧-٢-تجهیزات مکانیکی اکثر تجه زات ی مکان یکی و الکتر یکی ًذاتا مستحکم بوده و ب صورت مناسب به سازه متصل هست ند. از این رو در زلزله های گذشته در برابر شتاب وارده اغلب عملکرد خوب ی داشته .اند با این حال اجزای خطی که مطابق شکل ت-٨-٦٢ تحت تأثیر تﻐییرشکل های نسبی داخل یک ساختمان، یا بین دو ساختمان مجاور و یا بین ج زء مجاور به ساختمان با ساختمان قرار می گیرند، .باید برای این اثرات بررسی شوند -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٣٢٢ شکل ت-٨-٦٢ اجزای حساس به تغییرمکان در سازه از آنجا که بارها ی بهره بردار ی و حمل و نقل ی که تجه زات ی ی برا آن ها طراح ی شده اندًمعموﻻ بزرگ تر از بارها ی ی ناش از زلزله است، الزامات این قسمت برای مقابله با اثرات شتاب لرزه ای به طور عمده بر مهار زات یه تج و اتصاﻻت متمرکز است. با ا ین حال اجزای غیرسازه ای خاص که با ید بتوانند پس از زلزله به خدمت رس انی ادامه دهند و یا مواد قابل اشتعال ای خطرناک را در خود نگه می دارند، با دی خود برا ی نی روها ی زلزله طراح ی شده و یا واجد شرایط تحمل بارهای لرزه ای طبق بند ٨-١-٤ باشند. با تی رعا اقدامات ز ی،ر توان یم تی قابل خدمت رسان ی پس از زلزله را افزا شی داد: -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٢٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... ١ .قطعات داخل ی، قطعات ی فرع و نقاط اتصال الکتر یکی دارای اتصاﻻت کافی برای احتراز از قرارگرفتن در معرض حرکات نسبی ی ا برخورد با سا ری قطعات داخل ی ای محفظه تجه زات ی .باشند ٢ . دستگاه هایی مانند موتورها، ژنراتورها و سا ری اجزا یی نیا از دست که از نظر عملکرد ی به وس له ی کی شفت ی ا سازوکار در حال کار به تجه زات ی مکان یکی متصل م ی،شوند دارای اتصاﻻت سازه یا یفاک یا تکیه گاه معمولی با صلبیت مناسب باشند به طور ی که از ایجاد مانﻊ برای شفتِ در حال کار یری وگ جل شود. ٣ . هر گونه جزء شکننده )مانند سرام کی ای ری سا اجزا ی غیرشکل (پذیر در مس یر بار زلزله به طور خ اص ی اب ی ارز .شود ٤ . جعبه های برق مجاور هم گر ی کد ی به چیپ شوند و از برخورد جعبه ها به اعضا ی سازه مجاور جلوگ یری شود. اجزایی که ممکن است خود بی آس دیده ای به اجزا ی گر ید بی آس برسانند و به نقاط متعدد ی در کی سازه متصل می شوند با دی به گونه ای طراح ی شوند که جابجا یی ی ها نسب ی لرزه ای را تحمل کنند. نی چن اجزا یی شامل کانال های،برق ینیس ،کابل ،مجاری ی ها لیر آسانسور و س ی ستم های لوله ی کش ب می .اشد همانطور که در بخش ت-٨-٣-٤-١ گفته شد ، در صورتی که کل جابجایی ﻻزم برای طبقه در کسر ی ا ز ارتفاع آن متمرکز شود ،رعایت مﻼحظات ژه یو ای در طراح ی ﻻزم .است بی ضرا طراح ی خنک کننده های هوا )کهًمعموﻻ به عنوان فن های پره دار افقی(Fin fans) شناخته می شوند( با پا یه های تکیه ی گاه ی کپارچه ، از جدول ٨-٣ از دستورالعمل ارز ی اب ی لرزه ای و طراح ی تأسیسات پتروش یمی ) ASCE 2011 (بر گرفته شده است. مقاد ری ب ای ضر طراح ی ذکر شده برا ی "فن" در جدول ٨-٣ ی برا فن های پره ای افقی با پا هی های ی کپارچه با تکیه گاه در نظر گرفته ن) شده است این ضرایب در مواردی اعمال می شوند که فن های پره ای افقی ی رو های هی پا یکپارچه با تکیه گاه قرار ندا رند(. همانطور که در دستورالعمل ارز یاب ی لرزه ای و طراح ی تأسیسات پتروش یمی، شیرا یو ) دومASCE 2011 (آورده ه شد ،فن های پره ای افقی با پا هی های یکپارچه با تکیه گاه در زلزله ،های گذشته مانند زلزله ٧٢ هی فور ٠١٠٢ لیش،ی عملکرد خوب ی نداشته.اند ،به طور معمول فن های پره ا ی افقی ی رو قاب لوله ها .قرار دارند که ی وقت این اجزا ی رو زانویی قرار دارند ، پی کربند ی آن ها مانند قرارگیری کی جرم ًنسبتا صلب بر رو ی هی پا های انعطاف پذیر بر روی قاب ل وله است که می تواند منجر به نیاز لرزه ای قابل توجه ی .شود ،در این شرایط یه پا های تکیه ی گاه دی با در هر دو امتداد مهار شوند. از مهاربند زانویی دی با در این امر اجتناب کرد. مهاربند ی در صفحه قائم دی با ب ه ستون ها در محل اتصال تیر و ستون.متصل گردد -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٥٢٢ شکل ت-٨-٧٢ فن های افقی بر روی تکیه گاه های یکپارچه در موارد ی که از نظر هندس ی ی عمل باشد ، می توان از مهاربند ی ،شورون استفاده کرد. در صورت امکان توص هی می شود که فن های پره ای افقی بدون استفاده از هی پا های پیوسته تأمین شده توسط فروش نده طراح ی ده ش وًمستقیما ی رو فوﻻد سازه ای قاب لوله قرار داده شوند . در چن نی موارد ی باید از بی ضرا طراح ی فن ها .استفاده گردد صرف نظر از ا نکه ی فروشنده فن پره ای افقی ی ا پی مانکار قطعات فوﻻد ی تکیه گاهی را تأمین یم ،کند تاعطق یا هزرل ئزج ی تا فوﻻد سازه ای کهًمستقیما به عنوان تکیه گاه خنک کن ها به کار می روند دیاب برای سطح ی مشابه با آنچه برای فوﻻد سازه ای قاب لوله ﻻزم است طراح ی ن شو.د اجزا ی مکان یکی با جزئ ات ی اجرایی مشابه فن های یا پره ی افق )ری نظ مبدل ی ها حرارت ی خنک ده نوش با هوا، واحدها ی متراکم کننده، خنک کن ی ها خشک و راد ی اتورها(، به لی دل رفتار همسان ،مشابه آن ها گروه ی بند یم شوند. ت-٨-٧-٣- ﺻدور گواه ی نامه لرزه یا ی برا یس ستم سرما ی،ش گرما شی و تهو یه هوا ) HVACR ( اجزای غیرسازه ای خاص آن دسته از اجزا ی غی رسازه ای باIp = 1.5 در گروه کاربری و خ طرزاییD2 وD3 هستند که مطابق این فصل از آیین نامه از ین به طراح ی لرزه یا دارند. برا ی تجه زات ی مکان یکی و ا لکتر یکی -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٢٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... ی فعال که با دی پس از زلزله طراح ی همچنان عمل ات ی ی و در حال خدمت رسانی ی باق بمانند، گواه ه نام ی یا ژه یو تو سط سازنده ﻻزم است. تجه زات ی لرزه یا ن یی تع شده »فعال «یز رمجموعه ای محدود از "سیستم های لرزه یا ن یی تع شده" بوده که دارا ی قطعات ی هستند که م ی،چرخند به صورت مکان یکی حرکت م ی کنند ای در ح نی کار انرژ ی رند یگیم. به ج ز برخی موارد استثنا )به عنوان مثال، موتورهای آسانسور(، تجربه نشان می دهد که اجزای مکانیکی و الکتریکی"فعالی" که دارای موتورهای الکتری کی با قدرت بیش از ٠١ ) اسب بخار ٤/٧ کیلووات( یا دارای ظرفیت تبادل حرارتی بیشتر از MBH200 هستند، بعید است که از نیاز به انجام آزمایشهای میز لرزه مستثنا باشند. قطعات با قدرت موتور یا ظرفیت تبادل حرارتی کمتر به طور کلی اجزای فعال کوچک و م .ستحکم در نظر گرفته می شوند استثناهای این قانون ممکن است برای موارد خاص مناسب باشد، مانند موتورهای آسانسوری که اسب بخار بیشتری دارند اما به تجربه ثابت شده که مست ح کم هستند. انجام تحلیل هنوز برای اطمینان از یکپارچگی ساختاری اجزای غیرفعال مورد نیاز است. به عن وان مثال، در مورد یک کندانسور ٥١ تنی .تحلیل مسیر بار بین فن کندانسور و سیم پیچ به اتصال سازه ساختمان نیاز است ارائه گواه ی نامه ژه یو توسط سازنده برا ی حفظ مهار پس از وقوع زلزله طراح ی ی برا اجزا ی ی دارا مواد خطرناک و= 1.5 pI در بند ٨-٢-٤ در این فصل مورد ن از ی است. گواه ی نامه ژه یو دی با بر اساس شیوه نامه آزمایش با زیم لرزش ، مطابق با ضوابط ملی یا بین المللی مانندICC-ES ACI56 که مورد تایید کارفرما رسیده باشد، ای بر اساس داده ی ها تجرب ی تأیید شود، مگر ا نکه ی بتوان نشان داد که قطعهًذاتا مستحکم است. تجربه و مشاهده له زلز های گذشته نشان داده که ب ی شتر تجه زات ی فعال ًذاتا مستحکم .هستند ت-٨-٧-٤- تجهیزات برقی .این بند راهنما ندارد ت-٨-٧-٥-تکیه گاه تجهیزات هدف ا نی بخش، طراح ی لرزه یا گاه هی تک ی ها اجزا ی مکان یکی و الکتر یکی ی برا جلوگ یری ،از لﻐزش سقوط، واژگون ی ای ری سا حرکات ی است که م ی تواند ایمنی جانی را به خطر ا ندازد .در این آیین نامه گاه هی تک ی ها اجزا از اتصاﻻت اجزا متما یز می شوند تا بر این نکته تأکید شود که تک گاه هی ها حت ی اگر توسط سازنده ی قطعات مکان یکی ای الکتر یکی ساخته شده باشند ، باز هم از ین به طراح ی لرزه یا دارند . در واقﻊ، این ضرورت صرف نظر از ا نکه ی جزء مکان یکی ای الکتر یکی خود برا ی بارها ی لرزه ای طراح ی شده باشد ،یا خیر.باید لحاظ شود -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٧٢٢ ضوابط این آیین نامه طراح ی جداگانه تکیه گاه تجه زات ی ده یچیپ) تر شامل زه سا و سکوها ی تکیه گاهی تجه زات ی ( و تکیه گاه های یس ستم های ﻊی توز را ﻻزم می داند . ضرا بی طراح ی ی برا تکیه گاه تجه زات ی به ی جا نوع تجه زات ی ای یس ستم ،نگهداشته شده بر اساس ماه یت سی ستم مقاوم لرزه ای تکیه گاه انتخاب می شوند. س ی ستم های مقاوم لرزه ای سازه ها و سکوها ی تکیه گاهی را می توان از فصل ٦ ٧ و ب ا توجه به محدود یت های س ی ی ستم و الزامات مربوط به ات ی جزئ برای سی ستم انتخاب شده.، تعیین نمود ی رو ین طراح ی لرزه ای در بخش ٨-٣ با استفاده از ضرا بی طراح ی به دست آمده از جدول ٨-٣ ن یی تع می شود. مقاد ری نیا بی ضرا طراح ی به مقدارR که در ف صل ٧ یا فصل ٦ ی برا یس ستم موردنظر انتخاب شده، بستگ ی .دارد د ر فصل ٧ استفاده از یس ستم ی ها باربر با شکل یری پذ کمتر در مناطق با لرزه خیز ی باﻻ مجاز دانسته شده، اما ا نی مسئله منجر به ن ی روها ی ی جانب بزرگ ی تر یم شود . گز نه ی ای نیز یرا ب استفاده از س ی ستم باربر فی تعر نشده در تکیه گاه ارائه شده است. همچن ین ضوابط یا ژه یو ی برا سازه ی ها تکیه گاهی تجه زات ی ی ا سکوها ی متکی بر کی سازه ساختمان ی یا غی رساختمان ی وجود دارد که در ها نآ احتمال بروز تشد دی کم ارز می ی با ی شود. تکیه گاه ی ها تجه زات ی به سه گروه طبقه بند ی می شوند: • تکیه گاه های یکپارچه تکیه گاه هایی هستند که به طور مستق یم به جزء و به نقطه اتصال به س ازه یا شالوده متصل می باشند. در این شرایط جزء غ یر سازه ای به عنوان بخش ی از س ی ستم باربر ی جانب عمل می کند. به عنوان مثال می توان به تکیه گاه های پوسته ای، دامنی، زینی و پایه های کوتاه اشاره کرد .کی نمونه از این تکیه گاه در شکل ت-٨-٨٢ .نشان داده شده است تکیه گاه های یکپارچه ی برا ی رو ین طراح ی لرزه ای خود جزء طراح ی می شوند. بی ضرا طراح ی کی جزء بر اساس ماه تی جزء تع ن یی می شود. ی زمان که ماه تی تجه زات ی و تکیه گاه ها به طور قابل توجه ی متفاوت باشد ، ممکن است استفاده از کی بی ضر طراح ی مشترک ی برا هر دو به طر ی اح ریغ محافظه.کارانه منجر شود در دستورالعملASCE7-22 ، با قضاوت و تجربه کارشناسی کارگروه مسئول، محدود یت طول ٠١٦ میلی متر ی برا یه پا ها تع ن یی ه شد است. در طولی بیش از این ًاحتماﻻ تکیه گاه )یه پا ( گر ید مشابه جزء رفتار نخواهد کرد . حت ی اگر ضر بی تی اهم ،جزءpI، برابر با ٠/١ شد با و طراح ی لرزه ای خود جزء مورد ن از ی نباشد ،تکیه گاه های یکپارچه دی با مطابق بخش ٨-٦-٤ طراح ی شوند. • سازه و ها سکوهای تکیه گاهی تجه زات ی که مانند قاب های خمش ی، قاب های مهاربند ی ،شده پوسته ها ای هی پا های بلندتر از ٠١٦ میلی متر که متشکل از اعضا ی سازه ای هستند و تکیه گاه بخشی از تجه زات ی یا سی ستم را فراهم می کنند .ویژگی های سازه ای تکیه گاه تجه زات ی ممکن است به نحو قابل توجه ی بر -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٢٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... پاسﺦ جزء غ یر سازه ای تأثیر گذارد. مثال ی از این دست در شکل ت-٨-٩٢ نشان داده شده است. در ا ین ،مثال یک جزء کیه ت با گاه پیوسته خود از سازه تکیه گاهی تجه زات ی آویخته شده است. برای تعیین ابعاد تکیه گاه یکپارچه از ی رو ین طراح ی ی جانب جزء استفاده می شود و برای م حاسب ه ی رو ین طراح ی لرزه ای سازه ی تکیه گاهی تجه زات ی ، روش .متفاوتی ارائه شده است سکو های تکیه گاهی زات یه تج سازه هایی هستند که چند ین جزء یا سی ستم ریغ سازه ای را حمل می .کنند یک مثال در این مورد در شکل ت-٨-٠٣ نشان داده شده است. ن رو ی های طراح ی لرزه ای سکوها ی تکیه گاهی تجه زات ی و اجزا ی نصب شده رو ی آن ها بصورت مجزا محاسب ه می.شود شکل ت-٨-٨٢ نمونه ای از اجزای غیرسازه ای با تکیه گاه یکپارچه Figure C13.6.4.1. Example of a nonstructural component with integral equipment supports. Source: FEMA E-74 (2015). Note: 1 in. = 25 mm -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٩٢٢ شکل ت-٨-٩٢ Figure C13.6.4.2. Example of an equipment support structure for a heavy light fixture. ، Source: FEMA E-74 (2015). Note: 1 in. = 25 mm. شکل ت-٨-٠٣ نمونه ای برای سکوی تکیه گاهی برای اجزای مکانیکی در تأسیسات نفت ] FEMA E-74 (2015) [ • تکیه گاه های س ی ستم ﻊی توز شامل اعضا ی معلق و مهاربند ی و همچنین اتصاﻻت آن ها هستند که تکیه گاه های قائم و جانب ی سی ستم های توز ﻊی را فراهم می .کنند این عناصر همچن نی شامل تکیه گاه های طره ای قائم ی برا یس ستم های توز یﻊ هستند که به جای معلق بودن در ز ری کی سقف ، روی آن نگهداش ته می شوند .، مانند قاب لوله نمونه ای از تکیه گاه های سیستم ﻊی توز ی برا کی یس ستم معلق در ز یر یک سقف در شکل ت-٨-١٣ نشان داده شده است. محاسب ه ی رو ین طراح ی لرزه ای به طور جداگانه برا ی تکیه گاه یس ستم ﻊی توز و خود س ی ستم انجام می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٣٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... شکل ت-٨-١٣ مثالی از تکیه گاه سیستم لوله Figure C13.6.4.4. Example of a distribution system support for piping. Source: FEMA E-74 (2015) ت-٨-٧-٦- سازه ی ها گاه هی تک و سکو ی تجه زات ی ت-٨-٧-٧-گاه هی تک ی ها یس ستم توز یع ت-٨-٧-٨-سی ستم ی ها توز یع ت-٨-٧-٩- سی ستم ی ها توز عی برق سیستم های برق در بسیاری از زلزله ها دچار آسیب های قابل توجه شده اند. شکل ت-٨-٢٣ یک نمونه از این آسیب ها در زلزله بوژ یا گجرات هندوستان در سال ١٠٠٢ میﻼدی را نشان می دهد .اصطﻼح مجرا ی انتقال در استاندارد های مختلف ب ا بیانی تا حدود ی متفاوت تعر یف .شده است این عبارت در اینجا شامل کلیه یس ستم های توز ﻊی برق، از جمله کانال، س ینی کابل و مس ی رها ی رو باز و رو بسته می باشد . ت جربه نشان داده که محدود یت اندازه ٤٦ متر یلیم در اتصاﻻت انعطاف ری پذ برای دربرگرفتن جابه یی جا نسب ی یا رزه ل نیب قطعات تجه زات ی متصل شده مناسب است را ی ، ز رها ی مس ی کوچک تر ًمعموﻻ ی دارا انعطاف یری پذ ﻻزم برا ی سازگار ی با چن نی جابه یی جا .هستند -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /١٣٢ شکل ت-٨-٢٣ آسیﺐ در تجهیزات برقی در زلزله بوژ هندوستان در سال ١٠٠٢ ت-٨-٧-٠١- یس ستم ی ها توز عی: کانال ها تجربه ه زلزل های گذشته نشان داده که س ی ستم های کانال تهویه مستحکم بوده و در برابر لرزش های قو ی نی زم عملکرد خوب ی دارند و مهاربند ی در محدود کردن آس بی به س ی ستم های کانال تهویه مؤثر بود ه .است آسیب های معمول ی فقط بر عملکرد این سی ستم تأثیر یم گذارند و آس بی ای فروپاش ی عم ده نامتداول بوده است. بنابرا ی،ن وه یش های نصب موجود در استاندارد های صنعت ی ی برا اکثر این تأسیسات اف ک ی می باشد . خسارت مورد انتظار در اثر زلزله محدود به باز شدن درزها ی کانال و پارگ ی است. از اتصاﻻ تی که مستعد خراب ی های ترد هستند، به و ژه ی له یم های آو زی که در معرض چرخ های ه تنش خمشی با دامنه بزرگ هستند، با ید .اجتناب شود به س ی ستم ی ها کانال ی که حاوی مواد خطرناک هستند ی ا دی با در ح ین و پس از زلزله خدمت رسانی خ ود را حفظ کنند ، مقدار ضریب اهمیتpI برابر با ٥/١ اختصاص داده م ی شود. این سیستم ها به تحل یل مهندس ی قی دق ی برا اطمینان از کفایت شرایط برای عدم نشت ی از ین .دارند اجزای سبک تر موجود در مسیر جریان را می توان به عنوان بخش ی از س ی ستم ی کل ،کانال ی برا مقاو مت در برابر ن ی روها ی بخش ٨-٣ طراح ی نمود. در این حالت کانال متصل به جزء ًصراحتا ی برا ین روها ی جاد یا شده توسط جزء طراح ی می شود. در موارد ی که اجزای در مسیر جریان دارای جرم بیشتر هستند ، برا ی جلوگ یری از آسیب در ،اتصاﻻت -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٣٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... جزء دی با به طور مستقل از کانال .مهار شود در لوله ی کش بدون مهاربند ی به اجزای موجود در مسیر جریان مانند کو ی ها لی گرما یش مجدد، صرفنظر از وزن جزء باید الزامات کاربرد اتصاﻻت انعطاف پذیر .اعمال شود ت-٨-٧-٠١-لوله ها به دل یل وجود افزونگ ی معمول در مهار ی ها یس ستم لوله ی کش، گزارشی مستند مبنی بر ف زش یر رو کامل سی ستم های لوله ی کش در زلزله های پیشین به ندرت یافت می شود .نی با ا حال، نشت لوله ناش ی از جابجا یی شیب از حد ای تنش ب شی از حد، اغلب منجر به آس ی ها بی مهم و در برخ ی موارد از دست دادن قابلیت خدمت رسانی تأسیسات یم شود. وقوع نشت ی در ال یس ًمعموﻻ در محل ی ها ی ناپ وستگ ی مانند رزوه ها، ش ی،ارها اتصاﻻت پ چی،دار ی ناپ وستگ ی ها ی هندس ی، ای در موقع یی ها تی که ترک ی ها هی اول وجود دارد، مانند یا شوج ری هش یا هجنپ می لح ی کار رخ می دهد . استانداردها و دستورالعمل ی ها ی مل متعدد ساختمان ی و صنعت ی به ط یف گسترده یا از مواد و کاربردها ی سی ستم لوله کشی یم پردازد. ساخت و ساز مطابق با استانداردها ی ی مل ذکر شده در ا ین مقرراتًمعموﻻ در محدود کردن آس بی به س ی ستم ی ها لوله ی کش و جلوگ یری از خروج ال یس مؤثر است. طراح ی لرزه ای مطابق با بخش ٨-٧-١١ به طور کل ی تضم نی می کند که لوله کش ی در اثر نی روها ی ه لرز ای مؤثر دچار شکست نمی شوند ،اما ممکن است تخمین نادرست از جابجا یی های لرزه ای منجر به برخورد لوله ها با اجزا ی سازه یا، مکان یکی ای الکتر یکی مجاور آن ها شود. توصیه می شود در مناطق مرزی و کنار ی که وقوع ضربه ممکن است، لوله ها با صفحات محافظ، م حافظت شو ن د، عا یق کاری لوله ها نیز در برخی موارد می تواند ب ی را محافظت لوله در برابر بی آس ضربه دی مف باشد. س ی ستم ی ها لوله ی کش معموًﻻ ی برا مهار فشار طراح ی می شوند و لوله یی ها که با ضر بی ی من یا ٣ ای یب شتر در برابر شکست ناشی از فشار )پارگ ی ( طراح ی می شوند، ًاحتماﻻ به اندازه کاف ی ی قو هستند تا در مقابل ضربه ی برخورد با سازه ،ها تجه زات ی و سا ری لوله ی ها مجاور آسیب نبینند ، به و ژه ی اگر لوله ی کش قی عا شده .باشد لوله یی ها که ضخامت د ی یا واره ر کمت از وزن استاندارد دارندًاحتماﻻ به ارز ی اب ی اثرات ضربه به صورت موضع ی بر ر وی دی واره لوله ن از ی خواهند داشت. این لوله ها همچنین ممکن است به ابزارها یی ی برا محافظت از د ی واره از ین مند باشند. ً معموﻻ ترج حی داده م ی شود که جزییات اجرایی در لوله کشی به نحوی باشد که بتواند جابجا یاه یی نسب ی لرزه یا نیب نی اول گاه هی تک لرزه ای در باﻻ دست ای ن یی پا دست اتصاﻻت و سا یر اجزاء دارای تکیه گاه لرزه ای -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٣٣٢ ای لوله ی تجم ﻊی کننده ) headers (را تحمل کند نی . ا شرایط ترج یًحا با استفاده از انعطاف یری پذ لوله یا در موارد ی که انعطاف پذیری لوله امکان ری پذ نباشد، بوسیله گاه هی تک های انعطاف ری پذ حاصل م ی .شود لوله یی ها که جزئ ات ی اجرایی ﻻزم ی برا انطباق با جابجا یی ی ها نسب ی لرزه ای را ندارند، با دی برای ا جتناب ،از شکست در لوله ی دارا اتصاﻻت ی باشند که در عضو اتصال یا در جزء ای لوله ی تجم ﻊی کننده، انعطاف یری پذ کاف ی داشته باشند. نه ی گز استفاده از کی عضو اتصال انعطاف ری پذ، به دل لی از ین به تعم یر و نگهدار ی بی شتر، ی برا اطم نان ی از ادامه عملکرد صح حی عضو انعطاف ری پذ، کمتر مورد توجه است. کوپل نگ ی های ش ی،اردار اتصاﻻت توپ ی، اتصاﻻت فشار ی واشر ارتجاع ی، ری سا اتصاﻻت از نوع مفصل ی، اتصاﻻت انبساط ی و شلنگ فلز ی انعطاف ری پذ در بس ی ار ی از س ی ستم ی ها لوله ی کش استفاده م ی شوند و می توانند ظرف تی طراح ی دوران ی یی تﻐ و رشکل ی جانب اتصاﻻت لوله را افزا یش .دهند اتصاﻻت کوپلینگ شیاردار در دو دسته صلب و انعطاف ری پذ طبقه ی بند می .شوند اتصاﻻت شیارد ار انعطاف ری پذ تی ظرف چرخش آزاد محدود ی دارند . ظرف تی چرخش آزاد حداکثر زاو هی مفصل ی است که در آن اتصال اساساً به صورت یک اتصال مفصلی با سخت ی محدود یم تفر را چان یز یا کند. ظرف تی چرخش ی ی باق مانده ی اتصال به رفتار مرسوم اتصال مرتبط است و مقاد ری تقاضا ی ی رو ین طراح ی در اتصال با روش های ی سنت ن یی تع می.شود کوپل نگ ی های صلبًمعموﻻ ی برا کاربردها ی فشار قوی استفاده می شوند وًعموما صلب تر از لوله ف رض می .شوند از طرف ید،گر کوپل نگ ی صلب ممکن است رفتار سخت ی چرخش ی دوخط ی با سختی چرخ شی هی اول متأثر از شیوه نص.ب داشته باشد مقدار انعطاف یری پذ کوپل نگ ی به و ژه ی ی برا کوپل نگ ی های صلب به صورت گسترده ای در محصوﻻ ت کدی تول نندگان مختلف متفاوت است. اطﻼعات تولید کننده ممکن است در دسترس باشد. رو هی های صنعت ی برا ن یی تع انعطاف یری پذ کوپل نگ ی در حال حاضر در دسترس ن ست ی . با ا نی حال، برخ ی از راهنما یی ها ی برا کوپل نگ ی ها ممکن است در ضوابط مربوط به لوله ی کش آبف شان آتش نشان ی افت ی شود ک ه در آن کوپل نگ ی ی ها یش اردار بر اساس الزامات خاص در حرکت زاو یهای به عنوان صلب ای انعطاف ری پذ ی بند ه طبق می شوند . در بخش ٤,٥,٣ از NFPA (2007)، کوپل نگ ی های انعطاف پذیر به شرح ز ری فی تعر شده اند: کوپلینگ ای اتصال ذکر شده در فهرست امکان جابجا یی محور ی، چرخش و حداقل یک درجه حرکت هی زاو ای لوله را بدون ا جاد ی بی آس به لوله فراهم می کند. ی برا ) قطر لوله ٠٠٢ میلی متر ( و بزرگ تر ، حرکت هی زاو ای با ید کمتر از ١ درجه باشد اما کمتر از ٥/٠ درجه نباشد. کوپل نگ ی یی ها که بر ا نی اساس انعطاف ری پذ ،هستند در FM Global (2007) ای UL (2004) ذکر شده اند . آزما شی اجزا ی لوله ی کش نشان می دهد که ظرف تی شکل یری پذ اتصاﻻت لوله کش ی فوﻻد کربن ی -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٣٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ... .................. ............................. ...... رزوه دار و اتصاﻻت ش ی اردار انعطاف ری پذ نیب ٤/١ تا ٠/٣ است که نشان دهنده تنش مؤثر تشدید در حدود ٥/٢ است. ا نی نوع اتصاﻻت به عنوان شکل یری پذ محدود طبقه بند ی می.شوند تنش ی ها مجاز برا ی لوله ی ها ساخته شده با مواد انعطاف ری پذ )مواد ی با انعطاف پذیری زیاد ( که مطاب ق با استانداردها ی اجرا یی ای شناخته شده طراح ی نشده ،اند می تواند مطابق با استانداردها ی لوله ی کش صنعت ی و فوﻻ د سازه ا ی برا ی لوله کش ی با جنس .مشابه تعیین شود تنش های مجاز برا ی لوله های ساخته شده با مواد با انعطاف پذیری کم که مطابق با استانداردها ی قا بل اجرا ای طراح ی شناخته شده طراح ی نشده ،اند می تواند مطابق با استانداردها ی ASME ی برا لوله ی کش با جنس مشابه تعیین.شود ی برا مواد معمول لوله کشی، تنش های لوله ممکن است پارامتر حاکم در تع ن یی فاصله آو زی و سا یر گاه هی تک ها نباشد ، بلکه مﻼحظات د ی گر ی مانند ظرف تی زی آو و سا ری اتصاﻻت سازه، محدود تی در جابجا یی های جانب ی نیب زها ی آو و سا ری گاه هی تک ها برا ی جلوگ یری از اثر ضربه، ن از ی به محدود کردن شکم دادگ ی لوله ب نی زها ی آو ی برا جلوگ یری از تجمﻊ گازها ی متراکم و بارها ی ی رو تجه زات ی متصل، ممکن است بر طراح ی حاکم باشد. با ا نی وجود، جداول دهانه لرزه یا بر اساس تنش ها و جابجا یی های مجاز در لوله، می تواند راهنمای یدی مف ی برا ساخت تکیه گاه لرزه ای .باشد بارها ی ناشی از فشار و دما یس در ستم های لوله ی کش زین دی با به همراه بارها ی نرس یا ی لرزه یا در ن ظر گرفته شوند. پتانس لی ی دما ن یی پا طی مح و دما ی ی ات ی عمل ن یی پا تر از مح طی دی را با در تع ن یی مصالح و جنس یس ستم لوله ی کش ی دارا تﻐییرشکل پذیری )انعطاف(پذیری باﻻ ای ن یی پا .در نظر گرفت اغلب ممکن است برا ی فوﻻدها )به و ژه ی مواد فهرست شدهASME که در دماها ی باﻻ کار می ،(کنند مس و آل ی اژها ی مس و آلوم وم ینی تﻐییر شکل یری پذ باﻻ در نظر گرفته شود. برا ی هر نوع مصالح یا ج نس لوله ی کش که رفتار شکننده ای از خود نشان می دهد ،مانند ش ی،شه سرام کی و بس ی ار ی از پﻼست ها کی، دی با تﻐییر شکل یری پذ ین یی پا .در نظر گرفته شود لوله کشی دی با به گونه ای طراح ی شود که جابجا یی های نسب ی نیب نی اول هی تک گاه لوله ی کش که صلب است و اتصاﻻت به تجه زات ی ای هدرها ی لوله که اغلب به عنوان مهار فرض می شوند را تحمل کند. بدون در نظر گرفتن نی چن طراح ی نیز، تجه زات ی ای اتصال هدر م ن توان ی د به گونه ای طراح ی ن شو د که انعطاف یری پذ ی کاف ی برا جلوگ یری از خراب ی .داشته باشد در مشخصات فنی نی چن اتصاﻻت منعط فی دی با لزوم نگهدار ی و تعمیر اتصال در نظر گرفته شود. توص هی می شود سی ستم لوله ی کش نها یی نصب شده ژه ی ه و ب ی برا لوله ها یی با اندازه اسم ی تر گ بزر از ٥١ متر ی سانت ، لوله ی کش با فشار باﻻ ،لوله ی کش که در دما ی باﻻتر از مح طی کار می کنند و لوله های حاو ی -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل هشتم: اجزای غیرسازه ای /٥٣٢ مواد خطرناک توسط کی طراح متخصﺺ مجرب و آشنا به طراح ی لرزه یا بررسی شود . ممکن است بر اساس عملکرد و پ ی دگ یچی یس ستم لوله ی کش و همچن ین عملکرد مورد انتظار ی تأس سات انجام شی ما یپ مورد نیاز باشد .شی ما یپ عﻼوه بر بررسی محل مهار لرزه یا و امتداد ،و اتصال به سازه امکان بررسی رعایت جداساز ی مورد ن از ی نیب لوله کشی و سازه ها ، تجه زات ی و سا ری لوله های مجاور در شرا طی ساخته شده را فراهم می کند. ت-٨-٧-١١-خﻄوط خدماتی ی برا تأسیسات ضرور ی )رده سک یر IV(، منابﻊ کمک ی یکی مکان و الکتر یکی در محل توص هی یم شود. در نقاطی که خطوط تأسیسات از خط اتصال سازه های مجاور و مستقل عبور می کنند، جزئ ات ی فنی باید م طابق جا بجا یی نسبی محاسبه شده بر اساس بخش ٨-٣-٤ وd C در بخ ش ٧-٢-٢ ارائه شود .همانگونه که در بخش ٨-١-٥ مشخﺺ شده، لوله ی کش یغ رضرور ی که در صورت پارگ ی لوله و ی خراب آن م ی تواند به تأسیسات اساس ی(essential facilities) بی آس ،برساند نیز باید به عنوان اجزای غیرسازه ای خاص در نظر گرفته شده و نیاز به طراحی مناسب لرزه.ای دارند ت-٨-٧-٢١-باﻻبرها و پله های برقی آیین نامه ی من یا ASME ی برا بهبود پاسﺦ لرزه یا آسانسورها و پله های ی برق ) A17.1 ،٧٠٠٢ ( الزامات ی اد یز اتخاذ کرده است. ا نی یی تﻐ رات ی برا شی افزا ی رو ین مورد ن از ی آسانسورها به منظور سازگار ی با .استاندارد است ت-٨-٧-٣١-سایر تجهیزات برقی و مکانیکی مشخصات مصالح مندرج در بند ٢ این بخش مشابه موارد مجاز در ضوابط و آیین نامه های معتبر ملی یا بین المللی مانند ASME Boiler and Pressure Vessel Code (2010a) بوده و نشان دهنده ضریب ی من یا ی باﻻ ﻻزم در برابر بارها ی لرزه یا، بهره برداری و یطی مح .است ت-٨-٨-٩-٢- گاه هی تک ی ها یس ستم توز یع .این بند متن راهنما ندارد -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- سازه‌های دارای حداساز لرزه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٣٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... ت-٩-١ کلیات جداساز ی لرزه یا که به دل لی استفاده ی متداول از آن در پا یهی سازه ی ها ساختمان ی به عنوان جداساز ی هی پا زین شناخته م ی،شود اساساً ی ک روش طراح ی ی برا تفکیک نمو دن پاسﺦ سازه از مؤلفه ی ها اف قی جنبش های بالقوه آسیب .زای زمین است نیا جداس ی از ــ یم تواند منجر به پاس یخ ــ شود که به طور قابل مﻼحظه ای کوچک تر از پاسﺦ متعارف همان ساختمان با پا یهی ثابت .باشد یط چند دهه ی گذش ،ته ی ها بی آس قابل توجه ساختمان ها و زی رساخت ها در زلزله ی ها بزرگ منجر به رشد سر ﻊی ی ور آ فن جداسازی لرزه یا و توسعه ی دستورالعمل ی ها خاص برا ی طراح ی و ساخت ساختمان ها و پل ی ها جداسازی لرزه ا ی، و در کنار آن توسعه ی روش های آزمایش استاندارد دستگاه ی ها جداساز ی در سراسر .جهان شده است ویرایش چهارم فصل ٩ آیین نامه ٨٣٠ صنعت نفت، برگرفته از فصل ٧١ ، ویرایش ٢٢٠٢ استانداردASCE 7 ، شامل تﻐ یی رات قابل توجهی نسبت به ویرایش های پیشین است که تﻼش دارد فرآیند طراحی و ا ی جرا جداساز ی لرزه ا ی را تسهیل نموده، در نت جه ی باعث ترویﺞ گسترده ی استفاده از این فناور ی شود. ا ین آیین نامه به جا ی پرداختن به کی روش خاص برا ی جداساز ی لرزه یا، الزامات طراح ی عموم ی قابل اجرا ی برا دامنه ی گسترده یا از س امانه های جداساز ی لرزه ای را ارائه می دهد . از آنج ا که الزامات طراح ی عموم ی ا ،ست انجام آزمایش بر روی دستگاه های س امانه جداساز،ی برا ی تأیید پارامترها ی مهندس ی مور د استفاده در طراح ی و راستی آزمایی ی کل س امانه جداساز .ی، الزامی است استفاده از س امانه های جداساز ی که کفا تی آن ها با آزما یش اثب ات نشده، .ممنوع است به طور کل ی، یک س امانه ی قابل پذیرش الف در هنگام قرار گرفتن در موقعیت متناظر با جا ی ها یی بجا طراح،ی ی دار ی پا جانبی و قائم خود را حفظ م ی کند، )ب( ن ی رو ی بازگرداننده ی ی ذات دارد که ب ا شی افزا جابجا،یی مقاومت آن شی افزا یابد یم) ،پ ( تحت بارها ی چرخه یا را کر ت شونده، دچار افت قابل توجه ی نمی شود (و )ت ی دارا کمیت های مهندس ی قابل اندازه گیری )مانند خصوصیات رو ین- تﻐییرشکل و را یم.یی( است رفتار ن ی رو ی ی جانب- جابجا یی س امانه های جداساز ی ی را م توان در چهار گروه دسته ی بند ،نمود که در آن تمام منحن های ی ده یا آل شده ی دارا جابجا یی طراح ی ی،کسان D D ،اس ت، شکل ت-٩-١. کی سامانه جداساز ی ی خط )منحن ی A( دارا ی زمان تناوب مؤثر ی ثابت است که مستقل از مقدار تقاضای جابجا یی بوده و در آن ی رو ین جاد یا شده در رو سازهًمستقیما متناسب با جابجا یی سامانه ی جداساز ی .است کی سامانه جداساز ی سخت هد ون ش )منحن ی B ( در ابتدا ی دارا س ختی ی جانب یهی اول کم )معادل -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٩٣٢ شکل ت-٩-١ روابط ا ده ی آل شده رو ین ی- تغییرشکل ی برا س امانه های جداساز ی )برای سادگی، اثرات سختی سامانه مهار در برابر باد نشان داده نشده .(است زمان تناوب مؤثر طوﻻن ی (است که به دنبال آن در تقاضاها ی جابجا یی یش ب تر، س ختی ثانویه ی ب ه نسبت باﻻ ای زمان تناوب مؤثر کوتاه تر رد ا ی د . در مواردی که جابجا یی ها از جابجا یی طراح ی ،فراتر رود این سامانه در مقا سه ی کی با سامانه ی ی خط معادل با جابجا یی طراح ی برابر، در حال ی که دارای تقاضای ر یی تﻐ مکان ی ک ،متری است روسازه را در مع رض شی افزا تقاضا ی رو ین قرار می دهد، شکل ت-٩-ک . ی ١ سامانه ی جداساز ی نرم شو نده )منحن یC ( در ابتدا ی دارا یتخس هی اول ی به نسبت زیادی )زمان تناوب مؤثر (کوتاه است ، که به دنبال آن در جابجا یی ی ها یش ب تر ،یتخس ثانویه ی به نسبت کم یا زم ان تناوب مؤثر بلندتری دارد . در مواردی که جابجا یی ها از جابجا یی طراح ی فراتر م ی ،رود این سامانه نسبت به یک سامانه ی ی خط معادل با جابجا یی طراح ی برابر ،در حال ی که دارای تقاضا ی جابجا یی ،بیشتری است روسازه را در معرض کاهش تقاضا ی رو ین ار قر می دهد . پاسﺦ کی سامانه ی جداساز ی ًکامﻼ لﻐزش ی بدون ی ها تی قابل ی رو ین بازگردان ی ی جانب )منحن ی D( توسط ن ی روها ی اصطکاک بوجود آمده در سطح لﻐزش کنترل م ی شود . با افزا شی جابجا یی ها، زمان تناوب مؤثر بلندتر می شود، در حال ی که بارها ی وارده به روسازه ثابت باقی یم.ماند ی برا نی چن سامانه یی ها، ممکن است جابجا یی کل در چرخه ی ها را کر ت شون ی ده زلزله که وابست گی بسیار زیادی به خصوص یات جنبش نی زم ،دارد از جابجا یی طراح ی، D D فراتر رود. از آنجا یی که ا نی سامانه ها با افزا شی جابجا،یی مقاومت فزا یا نده ی ندارد که عامل بازگرداندن سازه به موقعیت اولیه و جلوگ یری از ،فروریزش سازه گردد روش های استاندارد را نم توان ی برای آن به کار برد و ،از این رو استفاده از چنین سامانه هایی منﻊ شده.است فصل ٩ جابجا یی ی ها طراح ی جداساز، ن ی روها ی برش ی ی برا طراح ی سازه و سا ری الزامات خاص برا ی -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٤٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... سازه ی ها جداسازی لرزه ای را، تنها بر یه اپ ی زلزله ی نادر استوار می کند. تمام ی الزامات دیگر طراح ،ا ی ز جمله بارها )غ یر از بار لرزه ای (، ترک بی بارها، ن ی روها و تنش ی ها مجاز و توز یﻊ برش ی افق، همانند سازه های معمول ی با پا یهی ثابت است. تﻐ یی رات ی اصل الزامات طراحی نی در ا ویرایش شامل موارد ز یر :است * روش محاسبه ی نی روها ی برش پا یهی طراح ی اﻻستیک، با استفاده از مجموعه ی سازگاری از خص وصیات کران باﻻ و کران ن یی پا برای مقادیر سخت ی و ،جابجایی از رو داد ی یهل لز ز طر ح به اد دی رو زلزله ی نادر اصﻼح شده است نی . ا ،اصﻼح ند ی فرآ تحلیل و طراح ی را س اده کن یم د و تمرکز فقط بر داد ی رو زلزله ی نادر قرار می گیرد؛ * محدود یت ها و مع ی ارها ی مجاز برا ی است فاده از روش ن ی رو ی ی جانب ) معادلELF ( ساده تر شده است . نیا اصﻼح، از ین به انجام تحل ی ها لی ی تار خچه ی زمان یغ رخط ی ده یچیپ و پرهزینه ی محاسبات ی یا بر طراح ی روسازه و سامانه ی جداساز ی هزاس زا سب ی را ی ار بر یا ی ها جداسازی شده به حداقل م ی رساند ؛ * در فرآ ند ی طراح ی دستگاه های متعارف جداسازی می توان از خص وصیات اسم ی که توسط سازندگان بر اساس آزما شی نمونه ی هی اول ی پیشین تعیین کرده ،اند استفاده نمود؛ نی * ا خصوصیات اسم ی برای در نظر گرفتن عدم قطعیت های پاسﺦ و دستیابی به خصوص یات کران باﻻ و کران پایین سامانه ،ی جداسازی در فرآیند طراحی با بهره گیری از مفهوم ضریب ﻻندا، پایه ریزی ش ده است؛ * در روش طراح ،ی با نیروی جانبی معادل روش جد یدی ی برا ﻊی توز ین روها ی ی جانب در ارتفاع ارائه شده است؛ * در هنگام لی تحل ی تار خچه ی زمان یغ رخط ،ی ی رو کرد ساده شده ای ی برا اعمال ٥% خروج از مرکز یت تصادف ی جرم ارائه شده است؛ * برای بررسی دقیق پروژه ی جداسازی لرزه ا،ی تعداد مورد ن از ی داوران ارزیابی طرح به یک نفر کاهش .داده شده است همچنین، نیازی نیست این داوران ،ارزیابی طرح در آزم ایش های نمونه اول هی نیز شرکت داشته باشند؛ و * برا ی تخم نی جابجا یی ی ها پسماند دائم،ی یک روش محاسباتی ارائه شده است. جابجایی پسماند یم تواند در هنگام استفاده از جداساز های لرزه یا که زمان تناوب های به نسبت ،طوﻻنی سطوح تسل می /اصطکاک باﻻ و جابجا یی ی ها تسل می کوچک دارد، در دامنه ی یعی وس از شدت های ای زه رل رخ ب.دهد -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/١٤٢ ت-٩-٢ الزامات عموم ی طراح ی کی در کاربرد جداساز لرزه یا ده یا آل، جابجا یی ی جانب سازه به جا ی ر یی تﻐ شکل داخل ی روسازه ی ق فو ،انی ابتدا از طر قی جابجا یی ی جانب اد یز ای ر یی تﻐ شکل سامانه ی جداساز ی انجام م ی .پذیرد بر ا نی اساس ، سامانه ی باربر ی جانب روسازه در باﻻ ی سامانه ی جداساز ی به گونه یا ی اح طر دوش می که دارا ی سخت ی و مقاومت ی کاف ی برا جلوگ یری از وقوع جابجا یی ی ها بزرگ ریغ .اﻻستیک در روسازه گردد بنابرا ی،ن ا ین آیین نامه حاو ی ی مع ارها یی است که پاسﺦ غ ری اﻻستیک روسازه را محدود م ی کند. اگرچه کنترل آس یب هدف صر یح این آیین نامه ن ست ی، طراح ی ی برا محدود کردن پاسﺦ غ ری اﻻستیک سامانه ی سازه ای ً مستقیما سطح آس یبی که می توانست در طول زلزله رخ دهد را کاهش می دهد . به طور کل،ی از سازه های جداسازی شده ای که مطابق با آیین نامه طراحی می ،شود انتظار م ی:رود ١. مقاومت ﻻزم در برابر سطوح کم و متوسط جنبش های نی زم لرزه را بدون وارد آمدن آسیب به اعضای سازه یا، اجزا ی غی رسازه ا،ی ای محتو ات ی ساختمان دارا باشد؛ و ٢. مقاومت ﻻزم در برابر سطوح شدید جنبش های نی زم لرزه را بدون فروپاشی سامانه ی جداساز ی، بدون وارد آمدن بی آس قابل توجه به اعضای سازه ای، بدون وارد آمدن بی آس گسترده به اجزا ی غی رسازه ای، یا ایجاد اختﻼل عمده در کارکرد تأسیسات ساختمان داشته باشد. انتظار می رود که سازه ی ها جداسازی شده در هنگام زلزله ی ها متوسط و د شدی، نسبت به سازه ی ها با پایه ی ثابت عملکرد بهتر ی .داشته باشد در جدول ت-٩-١ عملکرد مورد انتظار از سازه ی ها جداسازی شده و دارای پایه ی ثابت که مطابق با این آیین نامه طراح ی شده ، با یکدیگر سه ی مقا .شده است عملکرد ی واقع کی سازه ی جدا سازی شده با انجام تحل ی ها لی ی تار خچه ی زمان یغ رخط ی و محاسبه ی تقاضا ی تﻐییرمکان های نسبی بین طبقه ای و شتاب کف طبقات ی برا مجموعه ای از جنبش های زمین ن یی تع می گرد نی د. ا ﺞی نتا د توان یم با استفاده از روش شناسی FEMA P-58 (FEMA 2012) ، مهندس ی زلزله ی مبتن ی بر عملکرد ) PBEE ،( ای ی ساز هی شب های بزرگ مق اس ی برای نه ی هز ی ها مستق می ری و غ مستق یم ب ا استفاده از نرم افزارHAZUS (FEMA 1999) ی برا محاسبه ی نه ی هز ی ها تعم ری سازه پس از زلزله مورد استفاده.قرار گیرد ی اب ی ارز ارتقاء عملکرد لرزه ای در هنگام استفاده از جداسازی لرزه یا می تواند میز ان ی تأث رگذار ی بر شتاب کف طبقات و همچنین تﻐییرمکان نسبی نیب طبقه ای را نیز در رد ی برگ ، چرا که نیا موارد، کمیت های کلیدی مهندس ی است که بر آس ی ها بی تجه زات ی مکان یکی، الکتر یکی ،ی کش له لو ) MEP(، سقف ها و تیﻐه های داخلی و محتویات ساختمان تأثیر یم گذارد . -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٤٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... جدول ت-٩-١ عملکرد مورد انتظار در مقابل زلزله های خفیف، متوسط و شدید معیار عملکرد شدت جنبش زمین خفیف متوسط شدید :ایمنی جانی انتظار وقوع صدمات جدی یا مرگ نمی رود F وI F وI F وI آسیب سازه ای: انتظار وقوع آسیب مؤثر سازه ای نمی رود F وI F وI I آسیب غیرسازه ای: انتظار وقوع آسیب مؤثر در اعضای غیرسازه ای یا به محتویات نمی رود F وI I I F معرف سازه با پایه ی ثابت وI معرف سازه ی جداسازی شده از دست دادن عملکرد یا توقف در کارکرد ساختمان در جدول ت-٩-١ منظور نشده است. تا زمانی که در یک تأسیسات متعارف با پایه ی ثابت ،های بی آس زه سا ای ی و غ رسازه یا قابل توجه ی ب وجود نیامد ه باشد که سبب عدم استفاده از ساختما ن ای دسترس ی محدود به آن شود ، انتظار نداریم سازه عملکرد خود را .از دست بدهد در موارد ی، ی حت در تأس ی ی سات که آس بی سازه یا ده ی ند ای بی آس ی جزئ ده ید است، وا رد آمدن آس بی به اجزاء غ ی رسازه وتحم یا حی تا ی ای ات ی آنها م ی تواند منجر به از دست رفتن عملکرد آن ی تاس سات .گردد انتظار م ی رود جداسازی لرزه یا که مطابق با ا نی مقررات طراح ی وش می د، آس ی ها بی سازه یا ری و غ سازه یا را کاه ش داده و از تأسیسات در برابر از دست دادن عملکرد محافظت نماید . زمان تعم ری مورد ن از ی ی برا بازساز ی سازه پس از زلزله را ن یز می توان از طر قی اب ی ارز ی مهندسی زلزله ی مبتنی بر عملکرد FEMA P-58 ن یی تع نمو د. ی ها بی آس سازه ای یا غی رسازه یا مشاهده شده در ساختمان ی ها با پایه ی ثابت، ناش ی از زلزله ی ها متوس ط ،و بزرگ در سراسر جهان ًمعموﻻ ناشی از تحر کی ی جانب جنبش های شدید نی زم لرزه بوده است، نه حاصل از شتاب قائم آن ها .روش های طراح ی ثقلی ی برا سازه ی ها معمول ی منجر به مقاطﻊ و ابعاد سازه ای با ضریب های ی من یا به نسبت باﻻ برا ی مقاومت لرزه ای می شود .بنابرا ی،ن طبق مقررات فعل ی نی آئ ،نامه ی برا ساختمان ها ی ی دارا هی پا ی ) ثابت ای جداساز ی شده(، به جا ی استفاده ی مستق می از جنبش ی ها قائم زم نی در فرآ ند ی طراح ی، از عبارتv E ،ی عن ی مولفه ی زلزله ی قائم، که ضر یبی از بار ثقل ی طراح ی، D، است، استفاده م ی .شود ﻻزم به ذکر است که برا ی جداساز ی لرزه ای، عبارتMS S٢١/٠ مربوط به زلزله ی نادر نی گز ی جا رابطه ی مربوط به زلزله ی طرح در فصل بارگذاری .شده است نی با ا حال، مشاب ه ساختمان ی ها با پایه ی ثابت، در نظر گرفتن تحر کی ی افق جنبش نی زم به تنها یی ممکن است پاس ﺦ شتاب طبقات و سا ری اجزا ی ساختمان را دست پایین برآورد نماید. این ا ا مک ن وجود دارد که بخش یی ها از سازه ی ها با پایه ی ثابت و جداسازی شده، مانند تیرهای دهانه بلند، وجود ی ناپ وستگ ی در انتقال ب ارهای -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٣٤٢ قائم، یا اعضای طره ای با ابعاد بزرگ، نسبت به جنبش قائم زمین حساس بوده و د چار بزرگنمایی نام طلوب پاسﺦ سازه .ای شود برخ ی اجزا ی متعارف غی رسازه یا، مانند سامانه ی ها سقف کاذب آکوست ی،ک نیز ب ه ژه یو در برابر ترک یب اثرات جنبش ئم قا و افق ی نی زم لرزه ری پذ بی آس ا ست. ممکن است برای اطمی نان از کارآیی مناسب نیا اجزا ء ساختمان در مقابل اثرات بار قائم زلزله، نیاز به بررسی های بیشتری باشد . عﻼوه بر ا ی،ن جداسازها ی ی دارا سطح باربر ی ثقلِی به نسبت کوچک، و جداسازها ی قرار گرفته در ز یر ستون یی ها که عضو ی از سامانه ی باربر جانب ی است، به طور بالقوه مستعد قرار گرفتن در معرض ن ی روها ی برکنشِ خالﺺ ای جابه یی جا ی ها ی ناش از ترک بی شتاب ی ها بزرگ جنبش قائم زم نی و واژگون ی کلی .سازه است ممکن است ا ین ب رکنش ی ا کشش بوجود آمده در دستگاه جداساز باعث ا جاد ی ین روها ی ضربه ای زب رگ در زی رساز ه شود ع و املی برای به خطر انداختن ی دار ی پا دستگاه جداساز ی ا ایجاد گسیختگی در آن ها .شود ،همچنین سازه ی ها جداسازی شده از پا یه که در نزد یکی گسل ی با مشخص ی ها ه خاص با توان بالقوه ی ایجاد شتاب ی ها قائم قابل توجه قرار دارند )ب رای نمونه ،یه وار ید فرا گسل ی ها معکوس و معکوس/م ( آس ل ای رتر ی پذ بی بوده و ب ،ه همین دلیل ممکن است نیاز به بررسی تحر یک جنبش قائم نی زم نیز داشته.باشد به دلیل همبسته بودن بالقوه ی پاسﺦ افق ی و قائم سازه ی ساختمان ، شتاب قائم نی زم می تواند ب ر رفتار راستای افقی سامانه های جداساز ی وابسته به بار محور ی تأثیرگذار باش.د ی ها فیط قائم کف طبق ات و تقاضا ی بار محور ی در دستگاه های جداسازی و ستون ها ،همان طور که در ب ند ت-٩-٢-٤-٦ بحث شد ه است، کمیت هایی از پاسﺦ ساختمان است که انتظار م رود ی از تحر کی قائم تأثیر .بپذیرد همچنین در ساختمان ی ها جداسازی شده ای که میان رفتار افق ی و قائم آن ها همبستگی قابل توجه ی وجود دارد، انتظار م رود ی در فرکانس مودهای همبسته ای که با جنبش های قائم همخوانی پیدا می کند ، ش تاب ی ها ی افق یب ی شتر در ساختمان جاد یا د شو. اگر بنا باشد، اثرات شتاب جنبش قائم زمین بر روی پاسﺦ سا ختمان مورد بررس ی قرار گیرد، ی کی از روش های لی تحل ریز یپ شنهاد یم:شود  لی تحل یفیط با استفاده از ط فی ی افق و قائم) که رو به باﻻ و رو به ن یی پا در نظر گرف ته شود.(  لی تحل یفیط با استفاده از یک طیف قائم که با نتا ﺞی لی تحل یفیط ی افق، با است فاده از قانون های بی ترک متعامد ٠٠١٪ - ٠٣٪ - ٠٣٪ ترکیب شده باشد.  لی تحل ی تار خچه ی زمانی به صورت سه بعد ی با منظور نمودن حی صر نگاشت های شتاب جن بش قائم زم ین، مطابق توص ی ها هی ب ند ت-٩-٣-٣.  لی تحل ی تار خچه ی زمانی ی افق مطابق با مفاد ب ند ت-٩-٣-٣ ،با در نظر گرفتن دو شرا طی کرانه ای بار ثقلی ی اول،ه مطابق ب ٩ ند-٢-٧-١ . توجه د شو که نیا در لی تحل، خصوصیات مؤثر جداسازها ی -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٤٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... وابسته به بار محور،ی از ر یی تﻐ ات حاصل در تقاضا های برش پا هی و جابجا یی تأثیر یذپیم.رد مدل سازه ای در ا نی ها لی تحل دی با توانایی در نظر گرفتن اثرات پاسﺦ قائم و مشارکت جرمی مودهای قائم را داشته باشد و تمامی توص ی ها هی مدل سازی در ب ند ت-٩-٦-٢ در آن رعایت شده.باشد ت-٩-٢-٤ سامانه جداساز ی ت-٩-٢-٤-١ طی شرا یﻄی مح طی شرا یطی مح که م مکن است تأثیر ی منف بر عملکرد سامانه ی جداساز ی داشته باشد دی با به طور کا مل مورد بررس ی قرار گیر د. الزامات خاص ی برا مﻼحظات ز ست ی یطی مح در جداسازها در ب ند دی جد ٩-٢-٨ ارائه شده است. بر خﻼف م صالح عتم ارفی که خص وصیات آن ها با زمان ت ﻐییر چندان ی ی نم کند، مواد مورد استف اده د ر جداسازها ی لرزه ای به طور معمول در معرض اثرات قابل توجه عمر باﻻ در طول عمر سازه ی ساختمان .قرار دارد از آنجا یی که گام های شی آزما ب در ٩ ند-٨ اثرات ،عمر باﻻ آلودگ ی، زوال برگشت پذیر) افت موقت خص وصیات یکی مکان ب ه دلیل چرخه ی ها مکرر(، دما، اثرات سرعت و سا شی را در نظر نم یگی،رد طراح با ید با انجام لی حل ت حی صر، نیا اثرات را د ر نظر بگ رد ی کرد ی . رو منظور نم ودن نیا اثرات، همان طور که در بخش ٩-٢-٨-٤ مشخﺺ شده ، شامل استفاده از ضریب.های اصﻼح خصوصیات است ت-٩-٢-٤-٢ نی روها ی باد جابجا یی ی جانب ی ناش از بارها ی باد در عمق ناح یهی جداسازی با دی به مقدار ی مشابه با مقدار مورد ن از ی ی برا ری سا .طبقات روسازه محدود شود ت-٩-٢-٤-٣ مقا بله با آتش در موارد ی که ممکن است آتش بر عملکرد جانب ی سامانه ی جداساز ی تأثیر ی منف داشته باشد دی ، با از سامانه محافظت شود تا ظرفیت باربری ثقلی و پایداری مورد نیاز ی برا ری سا عا ضای روسازه که م تکی به سامانه ی جداساز ی .است، فراهم باشد ت-٩-٢-٤-٤ ی رو ین جانﺒ ی بازگرداننده الزامات ن یروی بازگرداننده تﻼش دارد، جابجایی های پسماند در سامانه ی جداساز ی در هر رو داد ی زلزله ،را محدود کند تا سازه ی جداسازی شده ب تواند در مقابل پس لرزه ها و زلزله ی ها نده یآ ایستادگی ﻻزم را .داشته باشد در ب ند ت-٩-٢-٦ ، به ظرفیت بالقو ه ی جابجا یی ی ها .پسماند پرداخته شده است -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٥٤٢ ت-٩-٢-٤-٥ مهار جابجا یی استفاده از کی قید جابجا یی ی برا محدود کردن جابجا یی ی ها فراتر از جابجا یی طراح ی اصﻼً توصیه نمی .شود در جا یی که از کی سامانه ی قید جابجا یی استفاده م ی،شود ﻻزم است تا لی تحل یه خچ ی تار زمانی حی صر پاسﺦ غ ی رخط ی زه سا ی جداسازی شده برا ی سطح زلزله ی نادر با استفاده از مفاد فصل ٣ برای منظور نمودن اثرات احتمالی ری درگ دن ش قید جابجا یی انجام پذیر د. ت-٩-٢-٤-٦ ی دار ی پا در برابر بار های قائم بارها ی قائم مورد استفاده برای ی اب ی ارز ی دار ی پا کی دستگاه جداساز م شخﺺ دی با ب ر اساس مقاد ری کرانه ی بار مرده، بار زنده و تقاضا ی بیشینه در سطح زلزله ی نادر محاسبه شود. از آنجا یی که بارها ی زلزل ه در عت ی طب رفت و برگشتی ا ست، اوج بار زلزله با دی با مقاد ری کرانه ای بار مرده و زن ده به نحو ی بی ترک شود که بیشینه ی رو ین رو به پا ن یی و بیشینه یورین رو به باﻻ را بر رو ی هر دستگاه جداساز ا جاد ی کند. پا ی دار ی هر دستگاه جداساز با دی ی برا نیا دو کران بار قائم در جابجا یی بیشینه ی سامانه ی جداساز ی در زل زله ی نادر مورد تأیید .قرار گیرد عﻼوه بر ا ی،ن ﻻزم است تا ی دار ی پا تمام عا ضای سامانه ی جداساز،ی ی برا سطوح جنبش زم نی در زلزله،ی نادر از طریق آزما شی ای اقدامات معادل آن نشان د اده شو نی د. ا کار د توان یم کی با لی تحل استات یکی غی رخط،ی شامل سامانه ی جداساز ی، تا رسیدن ک ل سامانه ی ازه س ای به جابجا یی پاسﺦ در زلزله ی نادر انجام شده و نشان داده شود که ی دار ی پا ی جانب و قائم.برقرار است به عنوان روش ی گر ید ،دار ی پا ی سازه را یم توان با انجام کی لی تحل یکی نام ید یغ رخط ی تحت جنبش ه ای زلزله ی نادر بررسی نمود که در آن ضریب های کاهش غ ی راﻻستیک و ظرف ی ها تی قابل پذیرش مشاب ه زلزله ی طرح ،تعیین شده باشد نی با ا تفاوت که برای مقاومت ی ها ا عض ا و اتصال، از مقاومت اسم ی ها نآ با ضریب مقاوم ،تφ ، برابر ٠/١ استفاده ش .ود تحر کی جنبش قائم زم ین بر روی مقادیر کرانه ای بارها ی محور ی وارد بر دستگاه جداساز، و بررسی ه ای طراحی برای ی دار ی پا قائم، تأثیر یم گذارد . زمان ی که مطابق ب ند ت-٩-٢ ،شتاب قائم قابل توجه ی ینیبشیپ یم ،شود برای جزءE در های بی ترک بارگذاری، از بیشینه مقدارV E پیشنهادی آیین نامه یا ضریب بزرگنمایی یکی نام ید حاصل از تحل لی، استفاده شود. ت-٩-٢-٤-٧ واژگون ی هدف نی از ا الزام،ات جلوگ یری از واژگون ی کلی سازه ای و ممانعت از افزایش تنش در اعضا به دلیل برکنش موضعی است. تا زمان ی که سامان هی جداسازی از جز ا اء اتصال خود که برای تأمین مقاوم ت ی افق -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٤٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... ،طراحی شده جدا نشد ه باشد ، اثرات برکنش جداسازی قابل قبول تلقی می گردد. ا جز اء اتصال مورد استفاده در سامانه های متعارف جداساز،ی ظرفیت کشش ی ،ندارد یطی شرا که با ید در محاسبات لی تحل و طراح ی در نظر گرفته شود. موارد ی که از ظرف تی کشش ی یک دستگاه جداساز برا ی مقاومت در برابر نی روها ی ب رکنش استفاده م ی شود، طراح ی و آزما یش باید مطابق با ب ندهای ٩-٢-٤-٦ و ٩-٨-٢-٥ انجام شود ، تا تی کفا سامانه برا ی مقاومت در برابر ن ی روها ی یش کش در بیشینه جابجا یی کل نشان داد ه .شود ت-٩-٢-٤-٨ بازبینی و جا ینی گز ی اگرچه اکثر سامانه های جداسازی پس از وقوع زلزله ن از ی به تعو ضی ندارد، با دی دسترس ی ی برا بازر سی، تعم ری و تعو یض فراهم با شد. در برخ ی موارد )ب ٩ ند-٢-٦ (ممکن است ن از ی باشد تا سامانه به موقعیت اولیه بازگردانده شو د. سامانه ی جداسازی دی با به صورت دوره یا و همچنین پس از وقوع زلزله ها ی مهم بازرس ی شود و هر ع ضو ده یدبی آس دی با تعم یر یا جایگزین شود. ت-٩-٢-٤-٩ کنترل ک یفیت کی برنامه ی آزما شی و بازرس ی هم برا ی ساخت و هم برا ی نصب دستگاه های جداساز ضرور ی است. به لی دل یپ شرفت ﻊی سر فناور ی جداسازی لرزه ای، ارجاع به استانداردها ی خاص برا ی آزما شی و بازرس ی ی برا برخ ی سامانه ها دشوار است، در حال ی که مرجﻊ دادن ی برا برخ ی از سامانه ها مانند دستگاه جداساز ﻻستیکی که دی با از الزامات ASTM D4014 ی رو یپ کند (ASTM 2012) ،امکان ری پذ است. البته هنوز باید ی برا ری سا سامانه ی ها جداساز،ی استانداردها ی مشابه ی توسعه.داده شود ﻻزم است به منظور أیید ت تیفیک ساخت، روش های بازرس ی ژه یو و آزما شی بار برا ی هر پروژه توسعه داده شود. ممکن است بس ته به نوع سامانه جداساز،ی .الزامات مورد استفاده متفاوت باشد ،در حال حاضر الزامات خاص برا ی آزما یش کنترل ک تیفی در ب ٩ ند-٨-٥ .ارائه شده است ت-٩-٢-٥ سامانه ی سازه ای ت-٩-٢-٥-٢ کمینه فاﺻله های آزاد ساختمان ﻻزم است کمینه فاصله ی آزادی نیب سازه ی جداسازی شده و سا ری سازه ای ها موانﻊ سخت اطراف وجود داشته باشد تا امکان حرکت ی افق نامحدود روسازه در تمام جهات در طول کی داد ی رو .زلزله فراهم شود مقدار فاصله ی آزاد دی با بر اساس جابجا یی طراح ی کل سامانه ی جداساز ی، بیشینه جابجا یی ی جانب روسازه در ی باﻻ جداساز ها و تﻐ یی رشکل جانب ی سازه ی ها مجاور تع ن یی شود . -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٧٤٢ ت-٩-٢-٥-٤ قاب ی ها فوﻻد ی معمول ی با مهاربند هم گرا ب در ٩ ند-٥-٤-٢ نیا آیین نامه به صراحت بیان شده است که تنها سامانه ی ها مقاوم در برابر زلزله ای ک ه ی برا کاربرد در ساختمان ی ها با پایه ی ثابت مجاز،شناخته شده است یم تواند در ساختمان های جداساز ی شده ی لرزه یا نیز مورد استفاده قرار گیرد . جدول ٤-٥ ارتفاع قاب ی ها فوﻻد ی معمول ی با مهاربند هم گرا) OCBF ( را برای ساختمان ی ها چند طبقه با پا یهی ثابت در های ه گرو طراح ی لرزه ای 3 D و2 D ب ه ٠١ متر محدود نموده و کاربرد آن ها را برای ساختمان ی ها اختصاص داده شده به گروه طراح ی لرزه ای 1 D مجاز نم داند ی . اما ب ٩ ند-٢-٥-٤ استفاده از این قاب ها در ساختمان های جداسازی لرزه ای شده تا ارتفاع ٠٥ متر در گرو ه طراح ی لرزه ای3 D را مجاز می ،داند مشروط بر ا نکه ی الزامات ویژه ای برای طراحی منظور .شود این الزامات ویژه شامل موارد زیر ت اس :ساختمان با ی د در سطح زلزله ی طرح، اﻻستیک باق ی ) بماند عن ی ٠ ی/١ = I R ،(فاصله ی آزاد برای جابجا یی ،ساختمانTM D ،٠٢٪ افزای ش ابد ی و طراحی قاب مهاربند هم گرا بر اساس الزامات بخشF1.7 ازAISC 341 .انجام شود جداساز ی لرزه ای ا نی تی مز را دارد که ب ی شتر جابجا یی ی ها نی زم لرزه را در خود جای داده و اجازه دهد تا سامانه ی ًباربر جانبی اساسا اﻻستیک باق ی بماند. محدود ی ها تی فصل ٩ در مورد سامانه ی ،باربر جانبی بی ضر رفتار )ضریب کاهش نیروی غی راﻻستیک( را به مقدار ٢ ای کمتر محدود م کند ی تا اطم نان ی حاصل نماید که رفتار روسازه اﻻستیک ًاساسا باقی می.ماند استفاده از ی ک سازه ی فوﻻد ی OCBF که در مقا سه ی با سا زه های ویژه صرفه یی جو قابل توجه ی در هز ه نه ی ا ،دارد این مزی ت را دارد که با ایجاد ی ک روسازه ی تخس، تقاضا ی تﻐییرمکان نسبی بین طبقه ای را کاهش می دهد . این ویژگی برای اجزا ی غی رسازه ا.ی حساس به تﻐییرمکان نسبی طبقه بسیار مناسب است ا ز دهه ی ٠٨٩١ که جداساز ی لرزه ای برا ی نی اول بار معرف ی ،شد ی ار ی بس در ) از دی شا و در اکثر( ساختمان- ی ها تأسیسات ا صلی دی جد که جداسازی لرزه ای شده، از سازه های فوﻻد ی OCBF استفاده شده ا ست . ارتفاع برخ ی نی از ا ساختمان ها به ٠٤ متر م ی رسد. تﻐ ر یی ارتفاع مجاز این سازه ها در ب ٩ ند-٢-٥-٤ ، مشروط بر رعایت الزامات ویژه ا ی فزون تر است. کارگروه نهم از ی ته ی کم لرزه ا یAISC، ارتفاع بیشینه ی این سازه ها را در کاربردها ی ساختمان ی تا ارتفاع ٠٥ متر در مناطق با خصوصیات لرزه ای با ﻻ مورد مطالعه .قرار داد آن ها نی به ا جه ی نت دند ی رس که الزامات مربوط به ات ی جزئ اف زوده ی F1.7 از نشریه یAISC 341 ضرور ی است . نگران یی ها ی وجود دارد که اگر جنبش های زمین از مقدار زلزله ی نادر فراتر رود و باعث برخورد سامانه ی جداسازی با دی ی واره خندق اطراف ،شود ممکن است سازه ی فوﻻد ی OCBF در معرض خطر فروپاش ی -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٤٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... غی رقابل پیش .بینی قرار گیرد درFEMA P-695 (FEMA 2009) مطالعه ی ی کامل بر روی سازه های فوﻻد ی OCBF انجام نشده است. فقط در سال ٥١٠٢ ک ، ی مورد مطالعه ی محافظه کارانه برای سازه ی فوﻻدی OCBF طراحی شده با ٠/١ = I R که بر روی سامانه ی جداساز ی قرار گرفته، انجام شده است ) Masroor and Mosqueda, 2015 ( . این مطالعه نشان داد ، ریسک فروریزش قابل) قبول ،یعنی ٠١٪ ریسک فروریزش در مقابل جنبش های مشخﺺ زمین در زلزله (ی نادر در صورت ی به دست م یآید که ٥١٪ تا ٠٢٪ جابجایی بزرگ تر برای جداساز فراهم باشد. در نیا مطالعه، تی ظرف اضافه ی اتصاﻻت ه ی ک بارهای ثقلی را منتقل می کند، ی ا تأثیر سامانه ی ها کف عرشه فلز ی که با بتن پر شده است ب ر ظرف یت فرور زش ی .مورد بررسی قرار نگرفته است ی حت اگر ه چی الزام ی ی برا در نظر گرفتن جنبش های نی زم، فراتر از ریسک مبنای زلزله ی نادر در طراح ی ،وجود نداشته باشد تصم می نیا ته ی کم ا عمال محافظه ی ار ک بی شتر با افزایش ٠٢٪ در فاصله ی آزاد خندق اطراف بوده است. ممکن است مطالعات بی شتر P-695 نشان دهد که ضر بی ٢/١ اضاف ی برای تی ظرف جابجا یی مورد ن از ی ن .یست ت-٩-٢-٥-٥ اتصاﻻت سامانه جداساز ی این بخش به اتصاﻻت عا ضای سازه یا یم پردازد که جداسازها را به یکدی گر متصل م ی کند. سامانه ی جداساز ی از دستگاه های ،جداساز عا ضای اتصال دهنده و اتصاﻻت تشک لی شده است. ا ع ضای اتصال دهن ده به طور معمول بﻼفاصله در ی باﻻ جداسازها قرار دارد. با ا نی حا ل، راه ی ها ی اد یز ی برا ارائه ی این قاب ی بند وجود دارد، و ا نی بخش به معنا ی حذف انواع د گر ی سامانه ها ست ین . توجه به ا نی نکته ضرور ی است که عا ضا و اتصاﻻت سامانه جداساز ی ی برا ین روها ی سطحb V طراح ی شد،ه در حال ی عا که ضای بﻼفاصله باﻻ ی سامانه ی جداساز ی ی برا ین روها ی سطحS V طراح ی وش می د. اگرچه جزئ ات ی شکل پذیری ی برا اتصاﻻت در سامانه ی جداساز ی مورد ن از ی ین،ست نی و ا عا ضا به گونه ای طراح ی وش می د که با نی روها ی سطحb V ٠ با/١ = R اﻻستیک باق ی .بماند اما در برخ ی موارد، ممکن است عاقﻼنه تر باشد که ی برا محافظت در برابر بارها ی پیشبین ی نشده، در صورت امکان جزئ ات ی شکل یری پذ نی در ا اتص اﻻت رعایت گردد. رعایت این جزئیات، پیش از این با فراهم کردن جزئیات طراحی اتصال به صورت اتصاﻻتی شبیه آنکه ی برا کی سامانه مقاوم لرزه ای در جدول ٤-٥ ارائه شده، برای مقادیر گشتاور و مقاومت برش ی فراتر از الزامات حداقل آ ن یی نامه .انجام شده است راه ی ها دست این هب ی با ی امر شامل اعمال ضریب افزایش ی برای ین روها ی طراح ی این ،اتصاﻻت ای جاد یا اتصاﻻت ی با مقاومت گشتاوری و برش ی است که قادر ب اشد مقاومت خمش ی پﻼست یک مورد انتظار ریت در را مشابه با الزاماتAISC 341 یا ACI 318 ی برا قاب ی ها خمش ی معمول ی ) OMF ( تحمل کند . -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٩٤٢ ت-٩-٢-٦ اعضای سازه ها و اجزا ی غیر سازه ای برا ی انطباق یافتن با اختﻼف حرکت های ی افق و قائم ب نی ساختمان جداسازی شده و زم ی،ن وسایل اتصال انعطاف یری پذ مورد ن از ی است. عﻼوه بر ا ی،ن اع ضای صلبی که با تراز جداساز ی تﻼقی دارد) مانند پله ها، چاهک آسانسور و د ی وارها دی ( با دارای جزئیاتی باشد که بدون تخطی از الزامات من یا ی جانی، خو د را با بیشینه جابجا یی کل تطب یق .دهد اثربخش ی و عملکرد دستگاه ی ها مختلف جداساز ی در سازه ی ها ساختمان ی از طر قی مطالعات تجرب ی و یلی تحل بسیار متعدد تحت تعداد بسیار زیادی از تحر ی ها کی جنبش زم نی ی اب ی ارز شده ا ست )ک لی و ،همکاران ٠٨٩١ ،؛ کلی و هودر ١٨٩١ ،؛ کلی و چالوب ٠٩٩١ ،؛ زایاس و همکاران ٧٨٩١ ؛ کنستانت نو ی و همکاران، ٩٩٩١ ؛ وارن و و ی تاکر، ٦٠٠٢ ؛ باکل و همکاران، ٢٠٠٢ ؛ ی کل و کنستانت سیدینی، ١١٠٢.( برنامه ی ها آزما یشی موجود در ا ین مطالعات به طور معمول شامل نمونه ی ها آزما یشی با مق اس ی کاهش ی افته است که با دقت نسبتًا باﻻ یی در شرا طی آزما ی شگاه ی ساخته شده ست ا نی . ا مطالعات در ابتد ا بر رو ی دستگاه ی ها جداساز اﻻستومر ی ،متمرکز بود اما در سال ی ها ری اخ، توجه به دستگاه ها ی جداساز آ ونگ اصطکاک ی با ی یا ک چند ت .قعر معطوف شده است این سامانه،ها ی نه ی گز زمان تناوب ب لندتر برای دستگاه جداساز را فراهم م کند ی . آزما ی ها شی زیم لرز ان در مق اس ی کامل )را ان ی و همکاران، ٢١٠٢ ( و مطالعات تحل یلی )کاتساراس، ٨٠٠٢ ( نشان دا تسا ده که در سامانه ی ها جداساز ی موجود در نیا مطالعات، بی ترک زمان تناوب ی ها بلند،تر سطوح تسل یم یا اصطکاک به نسبت باﻻ و جابجا یی ی ها تسل یم ،کوچک منجر به وقوع ج ابجا یی ی ها پسماند پس از زلزله م ی شود. در ا نی مطالعات، برا ی سازه ی ها ساختمان ی جداسازی شده با زمان تناوب ٤ هی ثان ای یب شتر و سطح تسل یم در محدوده ٨ تا ٥١ درصد وزن سازه، جابجا یی ی ها پسماند از ٠٥ تا ٠٥١ یلیم متر اندازه یریگ و محاسبه شد. ا ین جابجایی ی دائم یم تواند بر قابل تی خدمت رسانی س ازه تأثیر گذا شته و احتماﻻً عملکرد اع ضای تﻼقی کننده با سطح جداسازی را به خطر ا ندازد )مانند عن اصر حفاظت ی در برابر آتش ، پوشش ،های عایق ات ی جزئ مسیرهای خروج ی /ورود ی، آسانسورها و اتصاﻻت سامانه های لوله ی کش صلی ا (. از آنجا که م م کن است بازگرداندن سامانه ی ها جداساز ی دی جد به موقعیت اولیه امکان ری پذ نباشد، با دی شرایط وفق پذیری سازه ی ها جداسازی شده با چن نی خصوصیات ی ب ا این جابجایی های ی دائم به تفص لی م .ورد بررسی قرار گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٥٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... ) گزارش کاتساراس ٨٠٠٢ ( بر اساس کی مطالعه تحل یلی و پارامتر ی گسترده، توص یی ها هی را برا ی نی خم ت جابجا یی پسماند ی دائم در هر سامانه ی جداساز ی ارائه می دهد . جابجا یی ی ها پسماند اندازه گیری شده در آزمون ی ها اس ی مق کامل )را ان ی و همکاران، ٢١٠٢ (تا حد قابل قبولی نی با ا روش که در آن کی از سامانه ی جداساز ی دوخط ی ده یا آل استفاده م د شو ی ، قابل پیشبینی ،است شکل ت-٩-٢. سه متﻐ یری که بر جابجا یی پسماند تأثیر یم گذارد، عبارت اند از: زمان تناوب جداسازی شده )بر اساس سخت ی شیب دومD K(، سطح تسل یم یا) اصطکاک0 F( و جابجا یی تسل یم ) Y D .( شکل ت-٩-٢ تعار فی جابجا یی پسماند استات ی،ک M D، برا ی کی سامانه ه ی سترت کی دوخﻄ ی روش تخم نی جابجا یی پسماند ی دائم، rd D )رابطه ت-٩-١ ،(ی تابع از جابجا یی تسل می سامانه، y D ، و جابجا یی پسماند استات ی،ک P K / 0 F = r D وrm D است . rm D بر اساس جدول ت-٩-٢ ی تابع از جابجایی ،بیشینه ناشی از زلزله max D ،است. برا ی ،بسیاری از کاربردهاrm D به طور معم ول برابر باr D .است ت-٩-١ 𝐷௥ௗ= 0.87𝐷௥௠ ቀ1 + 4.3 𝐷௥௠ 𝐷௥ቁ൬1 + 31.7 𝐷௬ 𝐷௥൰ جدول ت-٩-٢ مقاد ری جابجا یی پسماند استات ی،ک rm D جابجا یی ی باق مانده استات ی،ک rm D محدوده حداکثر جابجا ،ییmax D 0 0 ≤𝐷௠௔௫≤𝐷௬ 𝐷௥(𝐷௠௔௫−𝐷௬)/(𝐷௥+ 𝐷௬) 𝐷௬≤𝐷௠௔௫< 𝐷௥+ 2𝐷௬ 𝐷௥ 𝐷௥+ 2𝐷௬≤𝐷௠௔௫ بنابرا ی،ن کی ند ی فرآ دو مرحله یا ساده برا ی تخم نی جابجا یی پسماند ی دائم ، rd D، وجود دارد:  جابجایی پسماند استات ی،ک r D بر اساس زمان تناوب جداسازی شد ه با استفاده از سخت ی شیب ،دومD K و سطوح تسل یم یا اصطکاک محاسبه می .شود جدول ت-٩-٣ مقاد یر r D را برا ی بازه ا ی از زمان تناوب ها ی بین ٥/٢ تا ٠٢ هی ثان و دامنه ای از سطوح تسل یم یا اصطکاک ازW٣٠/٠ تا -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/١٥٢ W٥١/٠ ارائه می دهد.  با استفاده از مقدارr D محاسبه شده برا ی سامانه ی جداساز ی و جابجا یی تسل می سامانه، y D ، یم توان از رابطه ت-٩-١ و جداول ت-٩-٤ و ت-٩-٥ ،جابجا یی پسماند دائم ی rd D را برا ی جابجا یی ی ها بیشینه ناشی از) زلزلهmax D( به ترت بی برای مقدار ٠٥٢ یلیم متر و ٠٥ ٠ یلیم متر .به دست آورد جدول ت-٩-٣ مقاد ری جابجا یی پسماند استات ی،ک (mm) r D، برا ی زمان تناوب ی ها مختلف ،جداسازی شدهT(s) ، و سﻄوح تسلیم یا ،اﺻﻄکاک0F. T(s) 0F 0.03 0.06 0.09 0.12 0.15 2.5 1.8 3.6 5.3 7.1 8.9 2.8 2.4 4.7 7.1 9.5 11.9 3.5 3.6 7.1 10.7 14.2 17.8 4 4.7 9.5 14.2 19 23.7 5 7.2 14.5 21.7 28.9 36.1 5.6 9.2 18.5 27.7 37 46.2 6 10.7 21.3 32 42.7 53.3 7 14.2 28.4 42.7 56.9 71.1 8 18.7 37.4 56.2 74.9 93.6 9 23.7 47.4 71.1 94.8 118.5 20.1 118.5 237 355.5 474 592.5 مقادیر پررنگ در خانه هایی از جداول ت-٩-٤ و ت-٩-٥ ،مربوط به جابجا یی ی ها پسماند ی دائم شیب از ٠٥ یلیم متر ا ست. توجه داشته باش دی که برا ی جابجا یی ی ها تسل می ی تقرًبا ٠٥ یلیم ،متر جابجا یی ی ها پسماند برا ی اکثر سامانه های جداساز ی رخ نم دهد ی. ت-٩-٢-٨ خصوﺻیات سامانه ی جداسازی در این ،بند منابﻊ اصلی ایجاد تﻐییر در خصوصیات مکانیکی سامانه ی جداسازی در طول عمر سازه که به واسطه ی عمر باﻻ و اثرات محیطی به وجود می آید، تعریف و ترکیب می شود . این تﻐییرات به دلیل رواداری های مشخصه های ساخت مجاز دانسته شده و در آزمایش نمونه ی اولیه اندازه گیری می .شود مقادیر کران باﻻ و کران پایین برای رفتار اجزای سامانه ی جداسازی )برای نمونه، برای استفاده در رویکردهای تحلیل تاریخچه ی زمانی (و مقادیر بیشینه و کمینه ی سختی و میرایی مؤثر سامانه ی جداسازی بر اساس این مقادیر کرانه ای) برای نمونه، برای استفاده در روش نیروی جانبی معادل (در ین ا بند .تدوین شده است مقدار ضریب های اصﻼح خصیصه، از یک محصول به محصول دیگر متفاوت ا ست -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٥٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... و نمی توان از یک نگاه جامﻊ در راهنماها و دستورالعمل ها، مقادیر مشخصی برای آن ها .تعیین نمود مقادیر متعارف"پیش فرض" برای سامانه های متداولی که مورد استفاده قرار می گیرد، در زیر ارائه ده ش است .مهندس طراح و ارزیاب طرح وظیفه دارند، بر اساس مشخصه های پروژه و نوع ،خاص محصول مقادیر مناسبی برای این ضریب.ها تعیین نمایند جدول ت-٩-٤ جابجا یی پسماند دائم ی، rd D، برا ی جابجا یی بیشینه ناشی از ،زلزلهmax D ،٠٥٢ یلیم- متر ) cm ( r D ) (cm y D 0.01 0.03 0.05 0.51 0.99 1.50 2.49 5.00 10.16 1.60 1.52 1.42 0.64 0.41 0.28 0.18 0.10 20.07 3.25 3.18 3.07 1.85 1.27 0.99 0.66 0.36 30.23 4.72 4.67 4.55 3.10 2.29 1.80 1.27 0.69 40.13 5.89 5.84 5.72 4.24 3.28 2.64 1.91 1.09 50.29 6.91 6.86 6.76 5.26 4.19 3.48 2.57 1.50 60.20 7.82 7.77 7.67 6.17 5.05 4.27 3.23 1.93 70.36 8.61 8.56 8.48 6.99 5.84 5.00 3.84 2.34 80.26 9.35 9.30 9.19 7.75 6.58 5.69 4.45 2.77 90.42 9.98 9.93 9.83 8.43 7.24 6.32 5.00 3.18 100.33 10.57 10.52 10.44 9.04 7.85 6.93 5.56 3.58 مقاد یر پررنگ نشانگر مقاد یر rd D ،٥ سانتیمتر یب و شتر است جدول ت-٩-٥ جابجا یی ی ها پسماند دائم ی، rd D، برا ی جابجا یی بیش ی نه ناشی از ،زلزلهmax D ،٠٠٥ میلی متر. Dy (cm) Dr(cm) 0.01 0.03 0.05 0.51 0.99 1.50 2.49 5.00 10.16 1.60 1.52 1.42 0.64 0.41 0.28 0.18 0.10 20.07 3.25 3.18 3.07 1.85 1.27 0.99 0.66 0.38 30.23 4.90 4.83 4.70 3.25 2.41 1.93 1.37 0.79 40.13 6.55 6.48 6.35 4.72 3.68 3.02 2.21 1.32 50.29 8.20 8.13 8.00 6.27 5.03 4.19 3.15 1.91 60.20 9.53 9.45 9.32 7.54 6.22 5.28 4.04 2.51 70.36 10.72 10.67 10.54 8.76 7.37 6.35 4.95 3.15 80.26 11.86 11.79 11.68 9.91 8.46 7.37 5.84 3.81 90.42 12.90 12.85 12.75 10.97 9.50 8.38 6.73 4.47 100.33 13.89 13.84 13.74 11.99 10.49 9.32 7.59 5.13 مقاد یر پررنگ نشانگر مقاد یر rd D ،٥ سانتیمتر یب و شتر است در این ،بند همچنین مفهوم مقادیر کرانه ای )کران باﻻ و کران پایین (برای رفتار اجزای سامانه ی ،جداسازی از طریق موارد زیر تصحیح می :گردد -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٣٥٢ ١( تﻐییرات ناشی از رواداری های ساخت، عمر باﻻ و اثرات محیطی به طور صریح منظور شده است و ٢( ساده سازی طراحی برای در نظر گرفتن مقادیر کرانه ای رفتار وابسته به دامنه، فقط بر پایه ی جنبش های زمین در زلزله .ی نادر است ت-٩-٢-٨-٢ خصوﺻیات اسمی دستگاه جداساز به طور معمول، خصوصیات اسمی طراحی توسط سازندگان جداساز ارائه می شود که از دقت معقولی برخوردار است و می تواند با آزمایش های نمونه ی اولیه در مراحل طراحی و ساخت مورد تأیید قرار گیرد. این خصوصیات اسمی باید از آزمایش های پیشین نمونه ی اولیه که مطابق بند ٩-٨-٢ انجام شده، تعیین شده باشد؛ شکل ت-٩-٣ را ببینید. شکل ت-٩-٣ نمونه خصوﺻیات اسمی نیرو– تغییرشکل یک سامانه ی دوخﻄی ت-٩-٢-٨-٣ کرانه خصوﺻیات اجزای سامانه ی جداسازی روش تعیین مقادیر کران پایین و کران باﻻ برای خصوصیات اصلی مکانیکی جداساز بر اساس ریب ض های اصﻼح خصیصه، اولین بار توسط کنستانتینو و ) همکاران ٩٩٩١ ( ارائه شد. پس از ،آن کنستانتینو و ) همکاران ٧٠٠٢ ( بر اساس آخرین دانش موجود از رفتار طوﻻنی مدت جداسازها، این مقادیر را مورد تجدیدنظر قرار دادند. در روش ارائه ،شده از ضریب های اصﻼح خصیصه برای تنظیم خصوصیات اسمی جداساز برای در نظر گرفتن مواردی مانند تنوع طبیعی خصوصیات، اثر گرمایش در حین جنبش ای ه چرخه،ای اثرات ،ناشی از عمر باﻻ، آلودگی دمای محیطی و مدت زمان قرار گرفتن در معرض آن دما و تاریخچه ی تحت بار بودن استفاده می،شود. خصوصیات اسمی مکانیکی باید از آزمایش بر روی نمو ی نه اولیه )یا نمونه ی شاخﺺ( جداسازهایی که پیش از این آزمایش نشده، در دمای متعارف و تحت بارگذاری دینامیکی، به دست آید. همچنین، در این روش، ضریب های اصﻼح خصیصه برای در نظر گرفتن شرایط غیرمتعارف، یعنی وقوع هم زمان چندین رویداد با احتمال وقوع پایین )مانند زلزله ی ،بیشینه عمر ب اﻻ و دمای پایین( نیز تصحیح می شود. این کار با استفاده از ایجاد تﻐییر در ضریب های تنظیم خصی صه انجام -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٥٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... می شود. انتخاب این ضریب ها به میزان تأثیرگذاری سازه ای که تحلیل می شود نیز بستگی دارد. برای نمونه، دامنه ی مقادیر ضریب تنظیم از ٦٦/٠ برای یک سازه ی متعارف تا ٠/١ برای یک سازه ی حیاتی می تواند تﻐییر داده شود. در این آیین نامه، پیش فرض ضریب تنظیم ،خصیصه مقدار ٥٧/٠ است. با این ،حال کارشناس طراح ذیصﻼح ممکن است بر اساس میزان تأثیرگذاری سازه)برای نمونه، مرکز مراقبت های پزشکی یا مرکز عملیات اضطراری (یا بر اساس تعداد حوادث حدی بررسی شده برای تع یین ضریب خصیصه، مقدار ٠/١ را انتخاب کند . ،برای مثال اگر فقط عمر باﻻ مورد نظر باشد، مقدار واحد برای ضریب تنظیم خصیصه مناسب است . نمونه هایی از کاربرد در تحلیل و طراحی پل ها را می توان در مرجﻊ کنستانتینو و ) همکاران ١١٠٢( یافت . این مثال ها می تواند به عنوان راهنمای استفاده از این،روش در این آیین ،نامه عمل کند. همچنین کنستانتینو و همکاران)١١٠٢ (بر اساس این فرض که ممکن است داده های آزمایش نمونه ی اولیه در دسترس نباشد، روش هایی را نیز برای تخمین خصوصیات اسمی جداسازهای ﻻستیکی هسته سربی و آونگ اصطکاکی ارائه دادند .برای تخمین دامنه ی خصوصیات، از اطﻼعات آزمایش های در دسترس استفاده شد که تمامی آن ها برای نشان دادن تأثیرات گرمایش انتخاب شده بود. چنین داده هایی رای ب مواردی مانند جنبش های با سرعت باﻻ و هسته ی سربی با ابعاد بزرگ یا مقادیر باﻻی اصطکاک م ناسب است. مقادیر توصیه شده برای روادا ری مشخصات، نسبت به خصوص یات میانگین تمامی جداسازهای با یک اندازه ی ،مشخﺺ به طور معمول در محدوده ی ٠١% ± تا ٥١% ± است. برای مقدار ٠١% ± رواداری مشخصات برای ضریب های متناظر ﻻندا، مقادیر (spec, max) λ و(spec, min) λ به ترتیب برابر ٠١/١ و ٩/٠ خواهد بود . به طور معمول، تﻐییر در خصوصیات یک دستگاه جداساز مستقل، بیشتر از میزان روادا ری بر روی خصوصیات میانگین تمامی دستگاه های جداساز با یک اندازه،ی مشخﺺ طبق بند ٩-٢-٨-٤، .است توصیه می شود هنگام تعیین مقادیر ،رواداری با سازنده ی جداساز مشورت شود. الزامات طراحی سامانه ی جداسازی با منظور نمودن شرایط محیطی شامل اثرات ،عمر باﻻ ،خزش خستگی و دماهای ،ناشی از کارکرد در بند ٩-٢-٨-٤ آورده شده است .ضریب های مستقل عمر باﻻ و محیطی در هم ضرب شده و بر اساس این فرض که همه ی مقادیر بیشینه به طور هم زمان رخ نمی دهد، در بخشی از ضریب ﻻندا عدد یک به ٥٧/٠ کاهش داده شده است. به عنوان بخشی از فرآیند ،طراحی مهم است که اثر تﻐییرات ناشی از تولید جداساز را نیز در خصوصیات اسمی منظور نماییم. در بند ،بعدی ریب ض های اصﻼح خصیصه مربوط به فرآیند ،تولید یا مقادیر پیش فرض در هنگام در دسترس نبودن اطﻼع ات مختﺺ سازنده، تعیین می شود .این ضریب ها برای تعیین بیشینه و کمینه ی خصوصیات جداسازها)بن ٩ د-٢- -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٥٥٢ ٨-٥ (، به منظور کاربرد در روند تحلیل و طراحی، با ضریب های اصﻼح خصیصه) بند ٩-٢-٨-٤ ( ترکیب می.شود مقادیر ،ﻻندای آزمایش(test,max) λ و(test,min) λ، از آزمایش نمونه ی اولیه تعیین می شود و باید محدوده ی تﻐییر و افت در خصوصیات دستگاه جداساز ناشی از سرعت ،حرکت اثرات گرم شدگی و زوال برگشت پذیر طی آزمایش مورد ٢ بند ٩-٨-٢-٢ را پوشش دهد. کارشناس طراح ذیصﻼح باید مشخﺺ نماید که این آزمایش مانند مورد ٢ )الف( به صورت شبه استاتیکی انجام شود یا مانند مورد ٢ )ب( به صورت دینامیکی . هنگامی که آزمایش به صورت شبه استاتیکی انجام می،شود اثر دینامیکی باید با تنظیم من اسب مقادیر ،ﻻندای آزمایش در تحلیل و طراحی .منظور گردد آزمایش مورد ٣ بند ٩-٨-٢-٢ ، مشابه مورد ٢ ، برای تعیین خصوصیات مهم است .از طریق این آزمایش بر روی نمونه های با مقیاس کامل، طی سه چرخه ی کامل رفت و برگشت بارگذاری دینامیکی )در زمان تناوب مؤثر M T (در ،جابجایی بیشینه M D، مقادیر ،ﻻندای آزمایش(test,max) λ و(test,min) λ، تعیین می شود .این آزمایش، اثرات ناشی از جنبش های سرعت باﻻ را منظور می کند. برای تعیین مقادیر کران باﻻ و کران پایین برایd K، باید آزمایش های M D٧٦/٠ و M D٠/١ از مورد ٢ بند ٩-٨-٢-٢ نیز پوشش ،داده شود. به این ترتیب، مقادیر ﻻندای آزمایش اثر گرمای ش و زوال ناشی از حرکت رفت و برگشتی را در بر می گیرد .همان طور که در بند ٩-٢-٨-٢ تعریف ،شده خصیصه ی اسمی ،مورد نظر به عنوان میانگین به دست آمده از سه چرخه ی بارگذاری است. (test,max) λ باید از تقسیم مقدار خصیصه در چرخه ی اول به مقدار خصیصه اسمی تعیین شود . (test,min) λ باید از نسبت مقدار خصیصه در یک چرخه ی شاخﺺ که توسط کارشناس طراح ذیصﻼح تعیین شده، به م قدار خصیصه اسمی تعیین شود .شماره ی این چرخه ی شاخﺺ که به صورت پیش فرض چرخه ،ی سوم است باید بر اساس عملکرد قابل پذیرش سامانه ی جداسازی در شرایط خطر لرزه ای محل مورد نظر تعیین گردد .انتقادها و راهنمایی هایی در مک ویتی و کنستانتینو )٥١٠٢ ( ارائه شده است. ت-٩-٢-٨-٤ ﺿریﺐ های اﺻﻼح خصیصه از ضریب های ﻻندا برای ایجاد مدل های ریاضی با مقادیر بیشینه و کمینه برای انجام تحلیل است فاده می.شود ساده ترین شکل ،آن روش استاتیک خطی است که برای تعیین مقدار کمینه ی برش پای ه و تﻐییرمکان طراحی مورد نیاز سامانه مورد استفاده قرار می .گیرد مدل های ریاضی پیچیده،تر به صر احت برای منظور نمودن تﻐییر در خصوصیات مختلف به کار می رود) ،برای نمونه، سرعت بار ،محوری جاب جایی دو جهته و دمای لحظه ای .(در این ،حالت اثر تجمعی ضریب های ﻻندا کاهش می یابد )ضریب ترکیبی ﻻندا به ٠/١ نزدیک تر می شود .(با این ،حال ًاحتماﻻ تعدادی از این اثرات، مانند رواداری مشخصه ها و -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ نفسی رآیین‌نامه طراحی لرزه‌ای ناسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشریه شماره ۰۳۸) عمر بالاء همیشه بلاتکلیف باقی خواهد ماند. چرا که نمی‌توان آن‌ها را در مدل‌های ریاضی منظور نمود. ضریب‌های پیش‌فرض لانداء برای جداسازهایی با تولیدکنندگان ناشناس که داده‌های آزمایش صلاحیت ندارند. در جدول ت-۶-۹ ارائه شده است. ضریب‌های پیش‌فرض لاندا در جدول ت-۷-۹ برای انواع متداول جداسازهای ساخته شده توسط تولیدکنندگان با کیفیت ارائه شده است. توجه شود که در این جدول هیچ مقداری برای ضریب‌های اصلاح خصیصه‌ی مربوط به سختی واقعی (/۳/) جداسازهای لغزشی ارائه نشده است. قرض بر این است که جداسازهای لغزشی. تخت یا کروی, با دقت بالای کافی تولید می‌شود به طوری که مشخصه‌های سختی واقعی آن‌ها معلوم است. کارشناس طراح ذیصلاح می‌تواند بر پایه‌ی اطلاعات به دست آمده از آزمایش نمونه‌ی اولیه یا بر اساس نداشتن تجربه‌ی کار با تولیدکنندگان ناشناس» برای ضریب‌های اصلاح خصیصه‌ی مربوط به سختی واقعی جداسازهای لغزشی, مقادیری غیر از ۱/۰ تعیین نماید. همچنین توجه شود که در این جدول, مقادیر ضریب‌های اصلاح خصیصه به طور تقریبی» عدم قطعیت مصالح و روش‌های تولید جداساز را در نظر می‌گیرد. این مقادیر با فرض عدم وجود اطلاعات آزمایش یا داشتن اطلاعات ناقص آزمایشی و تولید کنندگان ناشناس, ارائه شده است. به عنوان مثال, مقادیر جدول ت-۶-۹ برای جداسازهای لغزشی پیشنهاد شده است. همچنین, اطلاعات پیش‌فرض برای لاستیک جداسازهای لاستیکی, داشتن عمر بالا و مقدار قابل توجه زوال برگشت‌پذیر است. علاوه بر این برای جداسازهای لاستیکی با هسته‌ی سربی, اطلاعات درون جدول با پیش‌فرض عدم قطعیت بالا در مقدار مقاومت موْئُر آولین تسلیم سرب (پیش از هر گونه تأثیر ناشی از گرمایش در اثر رفتار هیسترتیک) تعیین شده است. بر این اساس, دامنه‌ی قابل توجهی برای مقادیر کران بالا و کران پایین ضریب‌های اصلاح خصیصه وجود دارد. با این حال. این مقادیر نیز باید با احتیاط مورد استفاده قرار گیرد. زیرا سازندگان با کیفیت پایین. ممکن است از مصالح و فراًیندهای ساخت و جوش اکسیژنی استفاده نمایند که حتی به تغییرات بزرگ‌تر خصیصه منجر گردد. برای تعیین ضریب‌های اصلاح خصیصه. انجام آزمایش دقیق کیفیت مصالح و روش‌های ساخت توسط یک سازنده‌ی با کیفیت. و انجام آزمایش دینامیکی نمونه‌های اولیه با ابعاد کامل, در کنار انجام آزمایش کنترل کیفیت در مقدار بارها و جابجایی‌های مختص پروژه. ترجیح داده می‌شود. این اطلاعات که از آزمایش‌های انجام شده بر روی جداسازهای هم‌اندازه به دست آمده, نسبت به مقادیر برای تعیین ضریب‌های لاندا و آزمایش‌های نمونه اولیه برای جداسازهای لاستیکی, موارد زیر می‌تواند -------- صفحهٔ بعد -------- نفسیر فصل نهم: سازه‌های دارای جداساز لرزه ای/ ۲۵۷ چرخه‌ی اول و اثر زوال برگشت‌پذیر در جداسازهای لاستیکی دست‌نخورده., دمای محیطی, سایر بارهای محیطی و اثرات عمر بالا بر روی طول عمر طراحی جداساز. برای تعیین ضریب‌های لاندا و آزمایش‌های نمونه اولیه برای جداسازهای لغزشی, موارد زیر می‌تواند مورد سایر بارهای محیطی و اثر عمر بالا در طول عمر طراحی جداساز. بهترین ارزیابی از تأثیرات نرخ بارگذاری یا سرعت. از طریق انجام آزمایش دینامیکی نمونه‌ی اولیه‌ی جداسازهای با مقیاس کامل قابل محاسبه است. به جای انجام آزمایش دینامیکی. می‌توان از ضریب‌های اصلاح خصیصه برای منظور کردن این تاثیرات. استفاده نمود. به‌طور کلی, برای بسیاری از سامانه‌های جداسازی که در دمای مناسبی بین صفر تا ۲۷ درجه‌ی سانتیگراد قرار دارد. می‌توان از اثرات دمای جدول ت-۶-۹ پیش‌فرض ضریب‌ها ی کرانه بالا و کرانه پایین برای نولیدکنندگان ناشناس ۱ سطح سصح لاستیک با جداساز جداساز جداساز جداساز تماس با تماس ی میرایی لاستیکی لاستیکی لاستیکی با لاستیکی با متغیر روغن کاری پایین سربی سربی میرایی بالا میرایی بالا روغن کاری نشده. ۱ مسطح. (3ا٩1])‏ (3اهل]» ([(11]). ([(11]). ۷ با , ی زگ 0 زگ ,0 یا رل نمونه برای ضریب‌های عمر بالا و محیطی ۱/۳۲ ۱/۴ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱1۰ آلوده کننده. 7 24:60 نمونه کرانه پایین ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ (00ع24 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- نفسیر فصل نهم: سازه‌های دارای جداساز لرزه ای/ ۲۵۹ ی ۰ ۰ ۰ ۰ 5 ۰.۰ ات ۰ ری جدول ت-۷-۹ پیش‌فرض ضریب‌ها ی کرانه بالا ‏ و کرانه پایین برای نولیدکنندگان با کیفیت ی 111 جداساز جداساز جداساز جداساز :1۱111 1 جداسازهای : روغن- | جرخنده لاستیک لاستیکی | لاستیکی با | لاستیکی با ۱ روغن کاری لاسنیکی متعیر کاری یا لغزنده. سربی سربی میرایی بالا | میرایی بالا نشده. مسطلی ۳ شده. ۸ ۳ (113]) [(۲۵ ۵ 08 (111۱12) (111[2) ۲ ۸ 52 0 گی نمونه برای ضریب- های عمر بالا و محیصی 1 [هر ۱/۱ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ الوده کننده. .۸ نمو: آنه بالاء نمونه کرانه : ۱/۳۱ ۱/۶۵ ۱/۰ ۵ ۵ ۱/۰ ۱۲ ۱/۲ رد2 نمونه ک انه با نموه حراله پایین ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ۱/۰ ( 2 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/١٦٢ در روند تعیین مقادیر حدی خصوصیات مکانیکی ،جداسازها نکات ذیل گنجانده شده که باید مورد نظر قرار گیرد: ١( ممکن است اثرات گرمایشی )هیسترتیک یا اصطکاکی (بر اساس یک نظریه ی منطقی م نظور گردد ) ،برای نمونه کالپاکیدیس و ،کنستانتینو ٨٠٠٢، ٩٠٠٢ ؛ کالپاکیدیس و ،همکاران ٠١٠٢ ( که در آن صورت فقط ﻻزم است اثرات عدم قطعیت در مقادیر اسمی خصیصه،ها ،عمر باﻻ زوال برگ شت پذیر و آلودگی مورد توجه قرار گیرد .همین مورد درباره ی جداسازهای ﻻستیکی ب ا هسته ی سربی که در آن از سرب با خلوص باﻻ و خصوصیات ترمومکانیکی شناخته شده استفاده می شود نیز درست است .برای جداسازهای ،لﻐزشی ترکیبات سطح لﻐزش بر روی رابطه ی اصطکاک با دما تأثیر می گذارد و به همین دلیل تنها با استفاده از فرضیه نمی وان ت اثرات گرمایشی را پیش بینی کرد . ،عﻼوه بر این ممکن است گرمای تولید شده در حین نبش ج با سرعت باﻻ، بر مقاومت پیوند صفحات رابط تأثیر بگذارد .با توجه به اینکه تعداد بی ش ماری صفحات رابط لﻐزشی وجود دارد )این صفحات به طور معمول اختصاصی است (که در آن ها اثرات گرمایشی جداسازهای لﻐزشی به طور مستقیم به فشار وارده و سرعت جنبش بستگی ،دارد در کنار این مسئله که ابعاد جداساز در اثرات گرمایشی تأثیرگذار است )کنستانتی نو و ،همکاران ٧٠٠٢(، انجام آزمایش دینامیکی نمونه اولیه با مقیاس کامل برای جداسازهای لﻐزشی دارای اهمیت بسیار باﻻیی است. ٢( اثرات گرمایش برای جداسازهای لﻐزشی و هسته ی سربی در جداسازهای ﻻستیکی با هسته ،سربی مهم است .اثرات گرمایش برای جداسازهای ﻻستیکی دارای میرایی کم یا زیاد مهم نیست و نیازی نیست تا در نظر گ رفته شود. دلیل این امر در کنستانتینو و ) همکاران ٧٠٠٢( تشریح شده که بر اساس فرضیه و شواهد ،تجربی افزایش دما در جداسازهای ﻻستیکی رد حین حرکت چرخه ای)حدود یک درجه سانتی گراد در هر چرخه (آنقدر کوچک است که تأثیر قابل مﻼحظه ای بر خصوصیات مکانیکی آن ها نمی گذارد .در جداسازهای ﻻستیکی ساده، انج ام آزمایش نمونه اولیه و محصول تولید ،شده در ابعاد کامل تحت بارها و جابجایی های مورد انتظار، حتی اگر آزمایش به صورت شبه استاتیکی انجام شود، برای تشخیﺺ کیفیت ضعیف مصالح و پیوند ضعیف مصالح کافی می.باشد ٣( زوال برگشت پذیر و بازیابی خصوصیات ﻻستیک دست نخورده)برای جزئیات بیشتر هب کنستانتینو و ،همکاران ٧٠٠٢ مراجعه کنید (به ترکیبات ،ﻻستیک اندازه ی جداساز، فرآیند جوش اکسیژن و تجربه ی تولیدکننده بستگی دارد . ،همچنین مشاهده شده است که اثرات زوال برگشت پذیر برای ﻻستیک با مدول برشی پایین بارزتر است و اینکه ظرفیت م یرایی -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٦٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... ﻻستیک اثر کمی دارد .همچنین مشاهده شده ،است که فقط تعداد اندکی از تولیدکنندگان قادر به تولید ﻻستیک با مدول پایین بدون اثرات قابل مﻼحظه ی زوال برگشت پذیر هس،تند در حالی که اکثریت تولیدکنندگان قادر به انجام این کار نیس تند. بنابراین توصیه یم گردد که تولیدکننده باید اطﻼعات مربوط به رفتار ﻻستیک در شرایط دست نخورده را ارائه دهد ) نمونهً قبﻼ آزمایش نشده باشد و آزمایش بﻼفاصله پس از جوش اکسیژن هم نباشد (تا ضریب ای ه اصﻼح خصیصه برای زوال برگشت پذیر قابل محاسبه باشد. این ضریب به عنوان نسبت سختی مؤثر در چرخه اول به سختی مؤثر در چرخه سوم تعریف می شود. این نسبت به طور متعارف در یک مقدار شاخﺺ از کرنش برشی ﻻستیک ) ،برای نمونه ٠٠١% (محاسبه می شود .مشاهده شده است که این ضریب برای ﻻستیک های با مدول برشی کمتر یا برابر MPa٥٤/٠ می تواند به مقدار ٠/٢ و حتی بیشتر از آن هم برسد. همچنین مشاهده شده است که تعدادی از تولیدکنندگان می توانند ﻻستیکی با مدول برشیMPa ٥٤/٠ و ضریب زوال برگشت پذیر حدود ٢/١ یا کمتر تولید نمایند. به همین دلیل ترجیح داده می شود که این ضریب برای هر پروژه از طریق آزم ایش تعیین شود، یا اینکه از مصالحی استفاده شود که در پروژه های گذشته أیید ت .کیفیت را داشته است ٤( در جداسازهای ﻻستیکی، در صورتی که زوال برگشت پذیر جزئی باشد، عمر باﻻ نیز اثرات ناچیزی دارد )به طور ،معمول در طول عمر سازه افزایش سختی و مقاومت در حدود ٠١% تا ٠٣%(. اعتقاد بر این است که زوال برگشت پذیر بیشتر نتیجه ی جوش اکسیژن ناقﺺ است هک در این صورت، همان طور که فرآیندهای شیمیایی در ﻻستیک با گذشت زمان ادامه می یابد زوال برگشت پذیر با عمر باﻻ همراه خواهد شد. تولیدکنندگان کم تجربه ممکن است از طر یق جوش اکسیژن نا قﺺ، ﻻستیک های دارای مدول برشی پایین تولید نمایند که در این صورت باید به اثرات عمر باﻻی قابل توجهی منجر گردد. ٥( در جداسازهای ،لﻐزشی عمر باﻻ به ترکیبات سطح رابط لﻐزشی بستگی دارد .حتی در ورت ص عدم وجود خوردگی، نگرانی های مهمی در مورد رابط های دوفلزی وجود دارد )کنستانتینو و ،همکاران ٧٠٠٢(، بنابراین باید به ضریب های ،اصﻼح خصیصه آن، مقادیر بزرگی اختصاص داد یا به سادگی آن ها ،را کنار گذاشت. همچنین رابط های روان کاری شده، برای ضریب های اصﻼح خصیصه ی عمر باﻻ و آلودگی، مقادیر بزرگ تری را به خود اختصاص می دهد . ط راح می تواند بسته به شرایط کارکردی و محیط قرارگیری، برای مقادیر دقیق به کنستانتینو و ه مکاران )٧٠٠٢ ( مراجعه نماید. توجه شود که منظور از روان،کاری روان کاری با مایﻊ است که به طور معمول یا به طور مستقیم در سطح تماس یا درون گودی ها به کار برده می شود .روان کاری ب ا -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٣٦٢ مواد جامد که به صورت ،گرافیت یا مواد مشابه در ساختار سطح پوشش ها ادغام شده و به عنوان سطح تماس لﻐزشی در تماس با فوﻻد ضد زنگ قرار می گیرد، مشکﻼت تجربه شده با روان کاری با مایﻊ را ندارد. ت-٩-٢-٨-٥ کران باﻻ و کران پایین رفتار نیرو-تغییرمکان اجزای س امانه ی جداسازی بیان کران باﻻ و کران پایین هر نوع از اجزاء سامانه ی جداسازی باید با استفاده از ضریب های ﻻندا د ر بند ٩-٢-٨-٤ تعیین گردد. یک نمونه از چرخه ی نیرو-تﻐییرشکل دو خطی در شکل ت-٩-٣ نشان داده شده است .در شکل ت-٩-٤ ، کران باﻻ و کران پایین ضریب های ﻻندا در قسمت باﻻ و پایین بر روی خصوصیات اسمی سطح تسلیم یا اصطکاک و بر روی شیب دوم یا دوخطی منحنی نیرو-جابجایی ج،انبی اعمال شده است، تا مقادیر کران باﻻ و کران پایین برای اجزاء سامانه ی جداسازی محاسبه شود. مهم است که به نام گذاری نشان داده شده در شکل ت-٩-٤ توجه شود. سختی مؤثر و میرایی مؤثر برای خصوصیات کران باﻻ و کران پایین در M D مربوطه محاسبه می شود .سپس بیشینه و کمینه سختی ثر مؤ و میرایی مؤثر از این روابط نیرو-جابجایی جانبی، برای کران باﻻ و کران پایین در بند ٩-٢-٨-٦ توسعه داده می شود. شکل ت-٩-٤ مثال ی از خواص کران باﻻ و کران پا ن یی کی سامانه دوخﻄ ی رو ین - ی تغ یرشکل -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٦٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... ت-٩-٣ خﻄر لرزه ای ت-٩-٣-١ کمیت ی ها پاسخ شتاب ط یفی فی و ط پاسخ در روش ن ی رو ی ی جانب معادل از کمیت ی ها پاسﺦ شتاب ط یف ی در زلزله ی نادر ی برا زمان تناوب ی ها ) کوتاهMS S ( و ١ هی ثان ) M1 S ( استفاده می شود. این کمیت هاًمستقیما ی برا طراح ی ای محاسبه ی مقادیر کمینه جابجا یی ی جانب رو ی و ن ی برا روش های کی نام ید ی مورد استفاده قرار گیر یم د. ط فی زلزله ی نادر ی برا لی تحل یفیط مورد استفاده قرار گیر یم.د ت-٩-٣-٢ جنﺒش های زمین برای تحلیل تاریخﭽه زمانی توسعه ی طیف هدف و جنبش نی زم ی برا سازه ی ها جداسازی لرزه ای شده که با استفاده از تحل یل ی تار خچه ی زمانی طراح ی شده ا ست ، ًعموما از همان الزامات طراح ی سازه ی ها هی پا ثابت با استفاده از لی تحل ی تار خچه زمانی ی رو یپ یم کند. با ا نی حال، محدوده ی زمان تناوب مورد عﻼقه برا ی سازه ی ها جداسازی لرزه ای شده در مقابل سازه ی ها یهی پا ثابت متفاوت است. محدوده ی مورد عﻼقه برای کران ن یی پا زمان تناوب تعر فی شده در ا نی آیین نامه ، هنگامی که برا ی تخم نی جابجا یی سامانه ی جداس ی از و برش پا هی ساختمان مناسب است، ممکن است به اندازه کاف ی کم نباشد تا مود ی ها باﻻتر پاسﺦ که تأثیر ق ابل مﻼحظه ای بر رو ی ی ها فیط کف طبقات دارد .را نیز شامل شود در جا یی که هدف از تحل یل ی تار خچه زمانی غی رخط،ی محاسبه ط یف کف باشد )به عنوان مثال، برا ی ن یی تع تقاضا ی اجزا ی غی رسازه ای (، ممکن است ﻻزم باشد محدوده ی کران پا ن یی دوره ی تناوب مورد نظر را کاهش ده یم تا مود ی ها باﻻتر را نیز در بر گ رد ی . سا ری بخش ی ها فصل تحلیل خطر که به طور خاص به آن ها اشاره ن شده است، در مورد سازه ی ها جداسازی لرزه یا شده اعمال نم ی شود. ت-٩-٤ انتخاب روش تحل یل سه روش تحل لی مختلف برا ی ن یی تع بارها ی لرزه ای طراح ی موجود است: روش ن ی رو ی ی جانب معادل ) ELF (، روش تحلیل طیفی و روش تحلیل ی تار خچه زمانی .در روش ی رو ین ی جانب معادل، برا ی ن یی تع بیشترین جابجا یی ی جانب ی و ن روها ی طراح ی به عنوان تابع ی از شتاب ط یفی و زمان تناوب یی را ی و م سازه ی جداسازی شده )مشابه سازه ی ها عتم ارف با پایه ی (ثابت ، از روابط ساده یا که تقاضا ی ی رو ین ی جانب را در هر تراز سازه ی ساختمان محاسبه می،کند استفاده م ی شود. م قررات نیا بخش حتی اجازه می دهد ی برا سازه ی ها جداسازی شده ای که رفتار غالب آن ها ک با ی تک مود ارتعاش انتقال ی قابل بیان -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٥٦٢ است و روسازه ی آن ها به گونه ای طراحی شده که ی حت در برابر جنبش های نی زم در زلزله ی نادر نیز ًاساسا اﻻستیک باقی می ماند )تقاضا ی شکل یری پذ و رفتار غی راﻻستیک محدود دارد( نیز از روش ی رو ین ی جانب معادل استفاده شود. در حال حاضر، استفاده از روش ی رو ین ی جانب معادل برا ی طراح ی سازه ی ها جداسازی شده در تمامی مکان ها )به جز سا ختگاه رده ی 1 D( مجاز ا ست ، مشروط بر اینکه) روسازه مطابق بند ٩-٢-٢ (منظم باشد، فاصله ی مناسب میان زمان تناوب روسازه با یهی پا ثابت ) T ( و زمان تناوب سازه ی) جداسازی شدهmin T( وجود داشته باشد و مع ی ارها ی متعارف "یری پذ ینیبشیپ پاسﺦ" توسط سامانه ی جداساز ی که توسط سامانه های جداساز ی عتم ارف و پرکاربرد این شرایط قابل احراز است، نیز .برآورده گردد الزامات طراح ی ی برا سامانه ی سازه یا بر اساس ن ی روها و تﻐییرمکان نسبی طبقات ناشی از زلزله ،ی نادر با استفاده از مجموعه ای سازگار از خصو صیات کران باﻻ و کران پایین سامانه ی جداس از ،ی همان طور که در بند ت-٩-٥ بیان شده است، تعیین می.گردد سامانه ی جداساز ی - ،شامل تمام اتصاﻻت عا ضای سازه ی پشت بان ی و مرز جداشدگی - دی با برا ی ٠٠١% تقاضای زلزله ی نادر طراح ی )و آزما یش( .شود ،در حال حاضر ا عضای سازه ای قرار گرفته در ی باﻻ سامانه ی جداساز ی به گونه ای طراح ی وش می ًد که اساسا در سطح زلزله ی نادر اﻻستیک باق ی .بماند یک زه سا ی مشابه با پایه ی ثابت باید ی برا بارها ی سطح زلزله ی ) طرح دو-سوم زلزله (ی نادر با ضر یب رفتار بین ٦ ٨ تا طراحی شود، در حالی که همین سازه در صورت جداسازی در تقاضا ی زلزله ی نادر با ضریب رفتار حداکثر ٢ طراحی می .شود ت-٩-٥ روش ن ی رو ی جانﺒ ی معادل جابجا یی ی ها ی جانب ارائه شده در ا نی بخش تقر ی ًبا بیشترین جابجا یی ی ها ناشی از زلزله ب یار کی سامانه ی ی خط- اﻻستیک تک درجه آزاد، با زمان تناوبT و نسبت یی را یم مؤثرβ .است رابطه ٩ ی-٥ ی برا زلزله ی نادر بیشترین جابجا یی را در مرکز جرم سامانه ی جداساز ی تعیین می کند. در ا ین ،رابطه طی شرا ش تاب طیفی مربوط به زمان تناوب جداسازی شده بر ا نی فرض استوار است که د ر زمان تناوب ،های بلند طیف پاسﺦ به صورت1/T کاهش م ابد یی نی . ا کی فرض محافظه کارانه است و مشابه یزیچ است که برا ی طراح ی کی زه سا عتم ی ارف ب یهی ا پا ثابت دارای زمان تناوبM T ﻻزم است. ضر یب اصﻼح را یم،یی B ، هنگامی که ضر بی یی را یم مؤثر سامانه ی جداساز،ی بزرگ تر )ای کوچک تر ( از ٥ درصد م یی را ی بحران ی اب،شد ی برا ) کاهش ای شی افزا ( تقاضا ی جابجا یی مورد استفاده قرار می .گیرد سه ی مقا مقاد ری ست د به آمده از رابطه ٩-٥ و مقاد ری بدست آمده از تحل ی ها لی ی تار خچه ی زمان یغ رخط ی در کرچر و همکاران )٨٨٩١ ( و کنستانت نو ی ) و همکاران ٣٩٩١( .ارائه شده است -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٦٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... روابط در روش ن ی رو ی ی جانب معادل ، ک مینه مقادیر جابجا یی ی ها ی جانب ی و ن روها ی مورد ن از ی ی برا ی اح طر سامانه ی جداساز ی را فقط بر اساس ن ی ازها ی سطح زلزله ی نادر تعیین کند یم. محاسبات باید به ط ور جداگانه برا ی خصوصیات کران باﻻ و کران ن یی پا سامانه ی جداساز ی انجام شود و م از قادیر بحرانی ت ر ی برا طراح ی .استفاده گردد خص وصیات کران باﻻ به طور معمول، اما نه هم ی،شه منجر به بیشینه ج ابجا یی کوچک تر ) M D ،( نسبت یی را یم یب شتر ) M β( و ن ی روها ی ی جانب ) باﻻترb V ، st V ، S V وKی ( م شود. ب ٩ ند-٢-٨ مقاد ری کرانه ای زمان تناوب مؤثر ، سخت ی یی را ی و م سامانه ی جداساز ی را به رفتار جانب ی نیرو- جابجا یی کران باﻻ و کران ن یی پا دستگاه های جداسازی و مرب ی ط م.کند ت-٩-٥-٣ کمینه جابجایی های جانﺒی موردنیاز برای طراحی ت-٩-٥-٣-١ جابجایی بیشینه مفاد ا نی ب ،ند جابجا یی بیشینه را برای طراحی فقط برای سطح زلزله ی نادر برحسب پاسﺦ شتاب ط یفی، یعنی M1 S، در مقدار T مناسب تعر فی یم.کند عﻼوه بر ا ی،ن جابجا یی بیشینه ) M D( و ضر یب اصﻼح یی را یم ) M B ( به طور جداگانه باید ی برا خصوصیات کران باﻻ و کران ن یی پا سامانه ی جداساز ی نیی تع شود نی . ا محاسبات از لحاظ نظر ی حی صح تر است، اما محافظه ی کار قابل توجه موجود در طراح ی به روش ی رو ین ی جانب معادل روسازه را کاهش می دهد .نیا کاهش در محافظه ی کار طراح ی روسازه، با جایگزینی جنبش های زمین در سطح زلزله ی نادر ب ه جای زلزله ی طرح، به عنوان مب یی نا ی برا محاسبه یا روه ین ی طراح ی روسازه جبران می.شود ت-٩-٥-٣-٢ زمان تناوب مﺆثر در جابجایی بیشینه مفاد ا ین ب ند م نعکس کننده ی طراحی فقط مبتنی بر زلزله ی نادر است. زمان تناوب مؤثر M T نیز به طور جداگانه برا ی خص وصیات کران باﻻ و کران ن یی پا سامانه ی جداساز ی ن یی تع یم.شود ت-٩-٥-٣-٣ جابجایی بیشینه ی کل مفاد ا ین ب ند م نعکس کننده ی طراحی فقط مبتنی بر زلزله ی نادر است. عﻼوه بر ا ی،ن رابطه م ی حاسبه ی جابجا یی بیشینه ی کل در سطح زلزله ی نادر )انتقالی و ی چش یپ (به گونه ای ارائه شده است تا ت شویقی برای پی کربند ی سامانه های جداساز ی ده ش ای باشد که در برابر چش یپ مقاوم است. در یک سازه ی جداسازی شده ی لرزه ای، پیکربندی سامانه ی جداسازی دی با به گونه یا با شد که خروج از مرکز یت نیب مرکز جرم روسازه و مرکز صلب تی سامانه ی جداساز ی کمینه گردد تا اثرات پ چش ی بر روی جابجا یی -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٧٦٢ دستگاه های جداساز کاهش ابد ی. ی برا سازه ی ها عتم ارف، رواداری خروج از مرکز یت تصادف ی دی با ی برا هر دو راستای ی افق .در نظر گرفته شود در شکل ت-٩-٥ ،اصطﻼحات استفاده شده در آیین نامه نشان .داده شده است به جا ی های لی تحل تر قی دق ، رابطه ٩-ک ، ی ٧ عبارت ساده برا ی تخم نی پاسﺦ ناش ی از چش یپ ارائه می دهد . اگر خروج از مرکز یت ٥% بعد بیشینه ی پﻼن سازه باشد، جزء اف زوده ی جابجا یی ی ناش ی از پ،چش جابجا یی طراح ی را در گوشه ی سازه حدود ٥١% ی )برا کی پﻼن ًکامﻼ مربع ی( تا ٠٣% ی )برا کی پﻼن مستط یلی بلند( افزا شی می دهد. نیا جابجا یی ی ها ی چش یپ برای سازه یی ها محاس به شده که سامانه ی جداساز ی در آن دارای توزیﻊ سخت ی ی کنواخت در پﻼن است. سامانه های جداساز ی که ی دارا سخت ی متمرکز در طی مح پیرامونی باشد، ی ا دارای سامانه های لﻐزش ی متعارفی باشد که اثرات خروج از مرکز یت جرم را کمینه یم ،کند منجر به جابجا یی ی ها ی چش یپ کوچک تری یم .شود این آیین نامه، ،در صورت وجود توجیه مناسب اجازه می د ده تا مقد ار TM D تا حد M D٥١/١ .کاهش یابد شکل ت-٩-٥ اﺻﻄﻼحات و تعاریف مربوط به جابجا یی -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ نفسی رآ بین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نلشر یه شماره ۰۳۸) ت-۴-۵-۹ کمینه نیروهای جانبی مورد نیاز برای طراحی در شکل ت-۶-۹ اصطلاحات و تعاریف مربوط به اعضای قرار گرفته در زیر و بالای تراز سامانه‌ی جداسازی نشان داده شده است. رابطه ۹-۹ بیشترین مقدار برش لرزه‌ای الاستیک را (بدون کاهش برای پاسخ شکل‌پذیر) برای طراحی تمامی اعضای سازه‌ای در تراز سامانه‌ی جداسازی یا در زیر این تراز مشخص می‌کند. رابطه ۱۱-۹ بیشترین برش لرزه‌ای الاستیک را برای طراحی اعضای سازه‌ای بالای تراز سامانه جداسازی مشخص می‌کند. برای سازه‌هایی که قابلیت تغییرشکل غیرالاستیک قابل ملاحظه‌ای دارد. این معادله شامل یک ضریب کاهش موْثر (۳)۳۸(/۸ و نه بیشتر از ۲) است. این ضریب. اساساً رفتار الاستیک روسازه‌ی قرار گرفته در بالای دستگاه‌های جداساز را تضمین می‌کند. سازه روی سپستم حداسازی شده جزء سازه‌ای که نیرو را بین حداسازها منتقل می‌کند 52-5 ی شکل ت-۶-۹ اصطلاحات و نعار یف سامانه‌ی جداسازی در این آیین‌نامه. مقدار برش پایه‌ی الاستیک برای طراحی, از رویداد زلزله‌ی نادر با مجموعه‌ای سازگار از خصوصیات سختی کران بالا و کران پایین. همان‌طور که در رابطه ۹-۹ و شکل ت-۷-۹ نشان داده شده است. محاسبه می‌شود. ِا ۳ (086) وری۵ * ری" ۷:۶ 07 ۸56 (۸۲۶) ورری0 * ور" ۷:۶ :6 ۸56 ر (۷۲۵) ۵ ییات۷ ۹۲ شکل ت-۷-۹ خصوصبات هیسترنیک دوخطی اسمی, کران بالا ‏ و کران پایین برای یک دستگاه جداساز متعارف -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٩٦٢ ت-٩-٥-٤-١ سامانه ی جداسازی و اعضای سازه ای قرار گفته در زیر تراز پایه مفاد ا ین ب ند م نعکس کننده ی طراحی فقط مبتنی بر زلزله ی نادر .است یک عبارت در این بند وجود دارد تا روشن شود که برا ی ن یی تع ین روها ی واژگون ی در سامانه ی جداساز ی باید از بارها ی ی جانب ک اهش افته ین استفاده شود. ت-٩- ٥-٤-٢ اعضای سازه ای قرار گرفته باﻻتر از تراز پایه مفاد ا ین ب ند م نعکس کننده ی طراحی فقط مبتنی بر زلزله ی نادر و ارائه ی مفهوم جد ید " تراز هی پا" به عنوان اولین طبقه ی بﻼفاصله قرار گرفته در ی باﻻ سامانه جداساز ی .است در این بند ی ک استثن ا اضافه شده تا مقاد یر IR بتواند از حد فعل ی ٠/٢ فراتر رو د، مشروط بر ا نکه ی مقاومت روسازه، به دست آمده از تحلیل بارافزون، در مقدار تﻐییرمک ان نسبی طبقه ناشی از زلزله ی نادر یا تﻐییرمکان نسبی بقه ط برابر با sx h٥١٠/٠، )به اندازه ٠١ ی%( بیش تر از نیروی بیشینه در تراز جداسازی در زلزله) ی نادرb V .( باشد نیا استثناًمستقیما به مقاومت مورد ن از ی و محدود ی ها تی مربوط به جابجا یی یغ راﻻستیک در تقاضاه ا ی زلزله ی نادر .اشاره دارد برای محاسبه ی نیروهای جانبی وارده بر اعضای باﻻتر از تراز پایه، رابطه ٩-١١ برحسب وزن لرزه ای کاهش یافته )وزن لرزه ای ب دون وزن تراز هی پا(، و نسبت یی را یم مؤثر سامانه ی جداساز،ی بر اساس کار ) یورک و رایان ٨٠٠٢ (فی تعر دش ه است . در ا ین ،رابطه فرض بر ا ین است که تراز هی پا بﻼفاصله در ی باﻻ تراز جداساز ی )در فاصله ای کمتر از ٠٩ سانتی متر باﻻتر از دستگاه (های جداسازی قرار دارد. زمان ی که تراز هی پا بﻼفاصله باﻻ ی تراز جداساز ی قرار ن داشته باشد )ب ،رای نمونه چیه دال کف ی بﻼفاصله د ی باﻻ ر دستگاه ه ای جداساز ی وجود ندا شته باشد (، وزن لرزه ای کامل سازه ی ی باﻻ تراز جداساز ی )کاهش نیافت (ه در رابطه ٩-١١ به طور محافظه کارانه ای ین روها ی ی جانب وارده به ا ع ضای باﻻتر از تراز هی پا را تعیین می د کن. ت-٩-٥-٤-٣ محدودیت های s V مفاد ا ین ب ند م نعکس کننده ی طراحی فقط مبتنی بر زلزله ی نادر است. در ب ٩ ند-٥-٤-٣ ،محدود ی ها تی S V ی برا شفاف سازی در مورد مقدار ی رو ین ﻻزم برا ی فعال شدن کامل سامانه ج داساز ی است که مبتنی بر مقدار بیشتر حاصل از خصوصیات نیرو-تﻐییرشکل سامانه ی جداسازی ی ا ٥/١ برابر خصوص ات ی اسم ی است. محدود ی ها تی گر ید ع بارت اند از )الف( سطح تسل یم یا اصطکاک برا ی فعال شدن کامل سامانه ی جداساز ی و )ب( ظرف تی نها یی کی سامانه ی مهار در برابر باد که این موارد برای این در نظر گرفته شد ه -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٧٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... تا در زمان اعمال بار جانبی قابل توجه، منهدم شده و روسازه را آزاد نماید تا روسازه بتواند حرکت جانبی .داشته باشد این م حدود یت ها ﻻزم است تا در روسازه، قبل از موعد فعال شدن سامانه ی جداساز ی و جابجا یی قابل توجه ،آن تسل یم اتفاق د یفت ن. ت-٩-٥-٥ توزیع قائم نیرو مفاد نیا بخش برا ی ﻊی توز قی دق تر برش پایه د ر ارتفاع با در نظر گرفتن زمان تناوب روسازه و ن سبت یی را یم مؤثر سامانه ی جداساز ی .اصﻼح شده است در روش معرفی شده ی برا ﻊی توز قائم ن ی،روها در اب تدا مقدار رو ین در تراز هی پا که بﻼفاصله در ی باﻻ سطح تراز جداساز ی ،قرار گرفته محاسبه م ی .شود س پس بقیه ی برش پا یه بین ترازهای باﻻ تر ﻊی توز یم ،گردد. به عبارت بهتر جرم"دال پا هی" در باﻻ ی دا ج ،سازها در ﻊی توز قائم ن ی روها منظور نمی .شود رابطه ی پیشنهادی ی برا ﻊی توز ی رو ین قائم، بر اساس مطالعات تحل لی) ی یورک و رایان ٨٠٠٢ ( شکل .گرفته است ینیبشیپ تئور ی ی خط جداساز ی هی پا ، توزیﻊ ی کنواخت برش پا هی در ارتفاع ساختما ن ،است در حال ی که در روش های ،پیشین با افزا شی ارتفاع، ﻊی توز رو ین های ی جانب معادل به صورت خط ی شیزا اف فت اییم. ﻊی توز ی کنواخت با شکل مود اول کی ساختمان جداسازی شده و توز ﻊی ی خط با شکل مود ا ول کی ساختمان با پا یهی ثابت سازگار است. با ا نی حال، توز ﻊی ی خط ممکن است برا ی کی سازه ی ساختمان ی جداسازی شده، به و ژه ی ی برا ساختمان ی ها کی ای دو طبقه با جرم سنگ نی هی پا نسبت ب بام ه ، شیب از حد محا فظه کار انه .باشد اصل ی که در مطالعه ی ورک ی ان ی و را )٨٠٠٢ (دنبال می ،شد توسعه ی دو رابطه ی :مستقل بود یکی ی برا ینیبشیپ برش پا یهی روسازه، St V، نسبت به مقدار برش پا یه در تراز ،جداسازیb V ،ی گر ی و د ی برا ﻊی توز St V .در ارتفاع ساختمان اعمال کاهشSt V نسبت بهb V به این دلیل اجازه ،داده شد ی تا ن روها ی نرس یا ی قابل توجه در تراز ی پا،ه که اغلب به دل یل وجود جرم نامتناسب در ت راز هی پا می تواند ت قویت نیز شود، در طراح ی و نظ م ر گر دد . نیا در مطالعه همچنین فرض شده بود ت که وزیﻊ برش پا یهی روسازه در ارتفاع ساختمان ب ه صورت تو ا نی از ارتفاع آن تراز باشد)ی عن ی ی رو ین جانب ی متناسب است با عبارت k xh x w که در آنx w مقدار وزن وxh مقدار ارتفا ع تا سطحx است،(. در این رابطه k = 0 کی ﻊی توز ی کنواخت است وk = 1 کی ﻊی توز ی خط است. صفحه ی مرجﻊ برا ی ن یی تع ارتفاع ، تراز جداساز ی و نظ م ر شد که در ز یر دال تراز هی پا .قرار دارد بسیار دشوار است که ای بر طراح ی سامانه ی جداساز ی و سا زه بتوان از قبل نسبت به بحرانی بودن پ اسﺦ سامانه ی جداساز ی با خصوصیات کران باﻻ ای کران پا ن یی .نظر قطعی ارائه نمود نیا امکان وجود دارد و ی حت م حتمل است که توز یﻊ مربوط به خصوص یات سامانه جداساز ی با کران باﻻ بر طراح ی کی بخ ش از -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/١٧٢ سازه حاکم باشد و توز ی ﻊ کران پا ن یی بر قسمت د گر ی .آن ب ،رای نمونه پاسﺦ سامانه جداساز ی با خ صوصیات کران پا ن یی ممکن است جابجا یی بزرگ تر ، M D ، نسبت یی را یم کوچک تر ، M β ،و همچنین برش پا یهی ب ،زرگتریb V، جاد یا کند. ا نی تفاوت م ی تواند منجر به توز ﻊی ی رو ین قائم ی شود که حاکم بر رفتار ط بقات ن یی پا .ساختمان است در مقابل، خصوصیات مربوط به کران باﻻ ،با جابجا یی کوچک تر ، M D ، اما نسبت یی را یم یب،شتر M β، ممکن است طراح ی قسمت باﻻ ی سازه را کنترل ،نماید ی حت اگر برش پا ی،ه b V ، کوچک تری داشته.باشد اتخاذ رو ی کرد یپ شنهاد ی ورک ی ان ی و را )٨٠٠٢ ( اجازه می دهد تا روش ن ی رو ی جانبی معادل، قابل تعمیم به رده ی ترﻊی وس ی از ساختمان ها با شد. در این مطالعه نشان داده شده است که استفاده از روش پیشنهادی ی فعل ی برا سامانه یی ها با سطوح م یی را ی کم تا متوسط همراه با ر وسازه های تخس ًکامﻼ محافظه کارانه است، اما ،در مقابل ی برا سامانه ی ها یی را ی با م اد یز ای سامانه یی ها با روساز ی ها ه به نسبت انعطاف ری پذ یغ رمحافظه کار انه .است هنگام محاسبه ی ﻊی توز ی رو ین قائم با استفاده از روش ن ی رو ی ی خط معادل، مقررات فعلی سامانه های جداساز ی را بر اساس شکل چرخه ی هیسترزیس آن ها به دو دسته ی ی کل تقس می یم .کند سامانه یی ها که ن بی پاسﺦ پیش از تسل یم و پاسﺦ پس از تسل می آن ها کی جهش ناگهان ی وجود دارد)ای پاسﺦ شیپ از لﻐزش و پس از لﻐزش برا ی سامانه ی ها اصطکاک ی(، به عنوان"دوخط ی تند" توص یف می شود و مشخ ﺺ شده است که به طور معمول شتاب ها و ن ی روها ی روسازه ی باﻻتر ی دارد .سامانه یی ها با انتقال تدر یجی ای چند مرحله یا نیب پاسﺦ پ یش از تسل یم و پاسﺦ پس از تسل می به ع نوان"دوخط ی مﻼیم" فیص تو می شود و مشاهده شده که حداقل برا ی سامانه ها ی تاریخی با مقاد ری قم اومت یا اصطکاک پذ ی رفته ده ش رو ی )ن ی اسمی سامانه ی جداساز ی در جابجا یی صفر ، 0 F ، بینW٣٠/٠ تاW٧٠/٠( ،شتاب ها ی و ن روها ی روسازه ی به نسبت کمتر ی دن دار. نیا محدود یت قابل قبول می باشد چرا که برای سامانه های جداساز ی با سطوح مقاومت ی که به طور قابل توجه ی بیرون دامنه باﻻ ی یی نیا محدوده قرار م یگی،رد این احت مال وجود دارد که ی دارا خصوصیات کران باﻻ یی باشد که محدود ی ها تی ب ٩ ند-٤-١ را برآورده نم ی،سازد مگر ا نکه ی سخت ی پس از تسل می ای ح سط خطر زلزله بسیار باﻻ باشد. همچنین هنگام استفاده از وابط ر ی برا ی اب ی ارز عملکرد سامانه ی ها جداساز ی در سطوح خطر پا تر ن یی دی با دقت شود، ز را ی یی را یم معا دل می تواند ب ه مقادیری فراتر از محدوده ی کاربرد ی کار اصل ی شی افزا ابد ی. شرح اضاف ی از دو نوع چرخه ی هی سترز سی در جدول ت-٩-٨ ارائه شده است. نمونه ای کی از چرخه ی نظر ی ی برا هر نوع سامانه در شکل ت-٩-٨ .نشان داده شده است -------- صفحهٔ بعد -------- سامانه‌های نمونه جداسازهای لغزنده‌ی مسطح با پشتیبان مانع سخت در برابر حرکت. - ۴۳5 های یک تقعرء - ۴۶۹5 های دو تقعر با ضریب اصطکاک یکسان در بالا و پایین سطح تماس. - جداسازهای لاستیکی و میراگرهای ویسکوز. - ۴5 های با سه تقعر, - جداساز لاستیکی با میرایی بالاء - جداساز هسته سربی. جداساز لغزنده. مانه‌ی جداسازی -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٣٧٢ برای در نظر گرفتن مقادیر شی افزا شتاب و ن رو ی در روش ن ی رو ی ی خط معادل ، ﻻزم است تا نسبتb V / st V در رابطه ٩-١١ و ضر بی ﻊی توز ی رو ین قائمk در رابطه ٩-٥١ شی افزا بد ای . در نت ی،جه ﻻزم است ی برا سامانه ای با رفتار"دوخط ی تند" از توان متفاوت ی در معادله ٩-١١ استفاده گردد. تفاوت مشابهی در ضریبk در رابطه ٩-٥١ نیز مشاهده شد ،اما ا ین ی افته ها به اندازه کاف ی توسعه ن افته ی بود تا در مفاد آیین نامه ،گنجانده شود از این رو برای هر دو نوع سامانه، مقدار محافظه کارانه تر سامانه های"دو خط ی تند" .به کار گرفته شد استثنا ب ٩ ند-٥-٥ برای هر بار که طرح تﻐ ر یی کند یم، ابزار ی است ی برا پرداختن به موضوع ی که در ساختمان ی ها کی و دو طبقه در یک پروژه ی خاص با آن مواجهیم و ساده ی ساز طراح ی سازه ی ها جداسازی لرزه ای شده با حذف تحلیل های زمان بر و پ ی ده یچی ی تار خچه زمانی مدل سه بعد ی کامل ساختمان .در ابتدا ی ،پروژه کی لی تحل ی تار خچه زمانی کی از مدل ساختمان ی ساده شده )به عنوان ،مثال یک مدل تیر- ستون بر ی رو جداسازها( برا ی جاد یا ﻊی توز ی رو ین نرس یا ی برای پروژه به دست یم آید. سپس لی تحل مدل سه بعد ی ساختمان را م ی توان با استفاده از تکن ی ها کی ساده ی لی تحل استات یکی .انجام داد در استفاده از روش ن ی رو ی ی خط معادل )ب ند ٩-٤-١ (و رو ش لی تحل یفیط )ب ند ٩-٤-٢-١ (برخ ی محدود ی ها تی اضاف ه .تر بیان شده است مورد ٧ الف در ب ٩ ند-٤-١ به کمینه ی رو ین بازگردان دن مورد از ین اشاره دارد که به طور م ی ثر ؤ سخت ی پس از تسل می را به M D / 0F > d K و همچنین نسبت یی را یم مؤثر را برا ی کی سامانه ی دوخط ی به ٢٣ درصد محدود م کن ی .د موارد ٢ ٣ و در ب ٩ ند-٤-١ محدودیت های زمان تناوب مؤثر ، M T ،کوچک تر یا مساوی ٥/٤ ثانیه و نسبت یی را یم مؤثر ، M β ،کوچک تر یا مساوی ٠٣% را به صراحت بیان کند یم. ت-٩-٥-٦ محدودیت های تغییرمکان نسﺒی طﺒقه از آنجا که برای سازه ی ها یهی پا با ثابت، جابجا یی ی ها محاسبه شده برا ی بارها ی جانب ی کاهش ی افته با R، پیش از بررسی مقدار تﻐییرمکان نسبی درd C ضرب م ی شود، محدود ی ها تی تﻐییرمکان نسبی طبقه بر کمیتR / d C تقس یم می شود . عبارتd C در سراسر آیین نامه برا ی سازه ی ها یهی پا با ثابت برا ی بی تقر نسبت پاسﺦ واقع ی زلزله به پاسﺦ م حاسبه شده برا ی نی روها ی کاهش افته ی مورد استفاده قرار یم .گیرد به طور کل ی، d C بین ٥/٠ ٨ تا/٠ برابر مقدارR .است ی برا سازه ی ها جداسازی شده، پیش از بررس ی تﻐییرمکان نسبی طبقه، از بی ضر IR هم برا ی کاهش بارها ی ی جانب و هم برا ی شی افزا جابجا یی ها )محاسبه شده ی برا بارها ی ی جانب کاهش یافته ( استفاده -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٧٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... یم .شود تعادل میان محدود ی ها تی تﻐییرمکان نسبی طبقه ی برا سازه ی ها یهی پا با ثابت و سازه ه ای جداسازی شده، هنگامی که برای هر کدام از سازه ها از ضریبR مربوطه ی خود استفاده شود، برقرار .خواهد بود توجه شود که به طور معمول محدود ی ها تی تﻐییرمکان نسبی طبقه ی برا سازه ی ها جداساز ی شده، محافظه کارانه تر از سازه ی ها متعارف با پا یهی ثابت ا ست، حت ی در موارد ی که سازه ی ها یهی پا با ثابت به رده ی سک یر IV اختصاص دا ر .د بیشینه تﻐییرمکان نسبی مجاز طبق ه ی برا طراح ی سازه ی ها جداسازی شده بر یا تمامی رده ی ها ،ریسک.ثابت است ت-٩-٦ روش های تحل لی یکی نام ید نیا در بخش، الزامات و محدود ی ها تی روش های دینامیکی تعیین یم شود. مطابق با روش های لی تحل شرح داده شده در ا نی ند ب مطالعه ی کامل تر و تر قی دق ی، سازگار با کمینه الزامات بند ٩-٥ ، می تواند انجام پذیرد . دﻻ یل انجام کی مطالعه ی کامل تر عبارت است:از ١( .اهمیت ساختمان ٢( از ین به بررسی تعامل احتمالی سازه-سامانه ی جداساز ی هنگامی که زمان تناوب ساختمان با یهی پا ثابت ب ی شتر کی از سوم زمان تناوب جداس ی از .شده باشد ٣( از ین به مدل سازی حی صر مشخصات ر یی تﻐ ی شکل سامانه ی باربر جانبی در هنگامی که س زه ا ی باﻻ تر از سامانه ی جداساز ی .نامنظم است ٤( تمایل به استفاده از داده ی ها جنبش زم نی ویژه ،ی ساختگاه به خصوص ی برا خاک های ار ی بس نرم یا مستعد روان گرایی)رده سا ی ختگاه1 D (ای ی برا سازه ها ی قرار گرفته در موقعیتی ک ه1S بزرگ تر ٦ از/٠ .دارد ٥( تمایل به مدل سازی حی صر مشخصات ر یی تﻐ ی شکل سامانه ی جداساز نی . ا ی نکته به و هژی ی برا سامانه ی های مهم است که مشخصات یی را یم آن ها به جا ی وابست گی به سرعت، وابسته به دامنه ا ست، ز را ی ن یی تع مقدار مناسب م یی را ی یو سکوز معادل برا ی نیا سامانه.ها دشوار است هنگامی که تحل لی ی تار خچه ی زمانی به عنوان مبنا ی طراح ی مورد استفاده قرار م یگی،رد جابجا یی طراح ی سامانه ی جداساز ی ی و ن روها ی طراح ی اعضای رو سازه بر اساس نی انگ یم یازده زوج جنبش زمین که هر کدام انتخاب شده و مطابق بند ٩-٣-٢ مقیاس می گردد، تعیین می شود. د ر صورت ی که سازه دارا ی پی کربند ی منظم باشد، مقررات اجازه ی کاهش ٠١% در مقدارb V برای قسمت زیر سامانه ی جداسازی و کاهش ٠٢% درb V را برای سازه ی باﻻی دستگاه های جداسازی را مجاز م ی .داند اگر تحل لی یکی نام ید انجام می شود، کاهش جابجا یی دی نبا یب شتر از ٠٢% .باشد -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٥٧٢ به منظور اجتناب از انجام تعداد ز ی اد ی از تحل ی ها لی ی تار خچه ی زمانی یغ رخط ی که شامل مجموعه ای از جنبش های ی زم،ن خصوصیات کران باﻻ و کران ن یی پا جداساز و انتخاب پنﺞ م وقعیت ی ا بی شتر برای مرکز جرم می ،شود نیا م قررات اجازه می دهد که نتایﺞ تحلیل مرکز جرم مقیاس شده و برا ی محاسبه ی اثرات خروج از مرکز یت جرم در ربﻊ ی ها مختلف ساختمان مورد استفاده .قرار گیرد روش ز یر یک روش توص هی شده برا ی جاد یا ضریب های بزرگنمایی مناسب برا ی ر یی تﻐ شکل ها و ن ی روها ی برا استفاده د ر کنار لی تحل ی تار خچه ی زمانی یغ رخط ی ) مرکز جرمNRHAs( است که اثرات پ چش ی تصادف ی را منظور کن یم .د استفاده از سا ری ضریب های بزرگنمایی که با الگویی منطق ی توسعه داده شده نیز.مجاز است بحران نی تر ی جهت ها ی برا انتقال مرکز جرم محاسبه شده ، جهتی است که خروج از مرکز یت تصادف ی در هر طبقه بر مقدار خروج از مرکز یت ی ذات در هر راستای متعامد .بیافزاید ی برا کی هر نی از ا دو موقع یت جرم خارج از مرکز، و با خصوصیات کران پایین دستگاه جداساز ،مجموعه تحل ی ها لی NRHA دی با اجرا ه شد و نتا ﺞی مطابق با ب ٩ ند-٦-٣-٤ .پردازش شود حالت های لی تحل در جدول ت-٩-٩ فی تعر شده .است جدول ت-٩-٩ حالت های تحل لی ی برا تعیین ﺿریﺐ های بزرگنمایی حالت خصوصیات جداساز خروج از مرکزیت تصادفی ١ کرانه پایین ندارد ٢ الف کرانه پایین در راستایx دارد ٢ ب کرانه پایین در راستایy دارد ،سپس ﺞی نتا حاصل از تحلیل موارد ٢ الف ٢ و ب با نتا ﺞی مورد ١ سه ی مقا یم شود .ضریب های بزرگنمایی زیر ) از نسبت پاسﺦ مورد ٢ الف یا ٢ ب به پاسﺦ مورد ١ ( محاسبه م ی شود: ١( بزرگنمایی جابجا یی دستگاه جداساز در م وقعیت پﻼن با بزرگ ترین جابجا یی جداساز ؛ ٢( بزرگنمایی تﻐییرمکان نسبی طبقه در سازه در موقعیت پﻼن با باﻻتر ین تﻐییرمکان ن سبی طبقه، پوش روی تمامی طبقات؛ ٣( بزرگنمایی نی روها ی برش ی .هر طبقه در قابی که بیشینه تﻐییرمکان نسبی را دارد بزرگ ترین دو مقدار عددی حاصل )بدون احتساب عﻼمت( برای جابجا یی دستگاه جداساز با دی به عنو ان بی ضر بزرگنمایی جابجا یی مورد استفاده قرار گیرد؛ بزرگ ترین دو مقدار عددی حاصل )بدون احتس اب عﻼمت( برای تﻐییرمکان نسبی طبقه دی با به عنوان ضر یب بزرگنمایی تﻐییرشکل مورد است فاده قرار گیرد؛ بزرگ ترین دو مقدار عددی حاصل )بدون احتساب عﻼمت( برای نیرو دی با به عنوان ضر بی بزرگنمایی -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٧٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... نیرو مورد استفاده قرار گیر د. هنگامی هک ضریب های بزرگنمایی تعیین شد، اثرات خروج از مرکز یت تصادف ی دی با به شرح ز یر :در نظر گرفته شود باید روش تحل لی ی تار خچه ی زمانی غی رخط ی فق ط برا ی مورد خروج از مرکز یت ذاتی جرم ، با در نظر گرفتن هر دو خصوصیات کران باﻻ و کران ن یی پا جداساز انجام شود. برا ی هر تﻐ ر یی خصیصه ی دستگاه جداس،از مقاد ری پاسﺦ با دی مطابق با ب ٩ ند-٦-٣-٤ محاسبه .شود پیش از استفاده در ارزیابی یا طراحی، باید تمامی نتایﺞ به دست آمده برای جابجا یی ی ها دس تگاه جداساز با ضر یب بزرگنمایی جابجا یی شی افزا ی،ابد تمامی نتایﺞ به دست آمده برای مقادیر س پا ﺦ ر یی تﻐ ی شکل دی با با ضر یب بزرگنمایی ر یی تﻐ شکل افزا شی ابد ی و تمام ی نتایﺞ به دست آمده ب رای مقاد یر رو ین یی دی با با ضریب بزرگنمایی رو ین شی افزا ابد ی . روش مق اس ی سازی نتایﺞ لی تحل یکی نام ید نسبت به روش نیروی جانبی معادل که در بند ٩-٦-٤-٣ ارائه شده و مبنای کمینه ،ی مقادیر در نظر گرفته شده ی برا تحلیل یفیط در مقابل تحل لی ی ار ت خچه ی زمانی اندکی م تفاوت .است لی دل نیا تفاوت، نیاز یکسان سازی مبنا ی سه ی مقا نیب ی ها تی کم پ اسﺦ یکی نام ید و مقادیر روش نیروی جانبی معادل، به عنوان کمینه است )که مبتنی بر راستای بیشی نه (است . هنگام ی که تحل لی یفیط انجام م ی شود، جابجا یی جداساز، برش پا یه و برش طبقه در هر ک ف که ی برا سه ی مقا با مقادیر کمینه ی مبتنی بر نیروی جانبی معادل استفاده م ی شود، از قبل منطبق بر یک تک راستای بیشینه است . از این رو، نیازی به استفاده از قانون جمﻊ بردار ی ترکیب به نسبت ٠٠١% به ٠٣% ) راستاها همان گونه که در ب ٩ ند-٦-٣-٣ (ارائه شده است ندارد. با ا ین حال، توجه شود، حتی زمانی که در مقی اس سازی ﺞی نتا لی تحل یفیط به مقادیر مبنای کمینه، روش نیروی جانبی معادل در بن ــ ـ د ٩-٦-٤-٣ ، نیازی به استفاده از قانون ترک یب نسبت ٠٠١% به ٠٣% راستاها نباشد، این قانون ترکیب ٠٠١% به ٠٣%، هم چنان برای طراح ی روسازه بر اساس روش طیفی، طبق بند ٩-٦-٣-٣ ،مورد ن از ی .است هنگام ی که تحل لی ی تار خچه ی زمانی یغ رخط ی انجام م ی شود، برا ی هر جنبش زم نی، جابجا یی جداساز و برش پا یه ب ر اساس بیشینه مقدا ر مجموع بردار ی دو مؤلفه ی متعامد )جابجا یی ای برش پا یه ( در ه ر گام ی زمان محاسبه م ی شود. سپس م نی انگ ی بیشینه مقادیر محاسبه شده ی برداری جابجایی و برش پایه می ان تمامی جنبش های زمین ی برا سه ی مقا با مقادیر کمینه ی مبتنی بر نیروی جانبی معادل، در بند ٩-٦-٤-٣، مورد استفاده قرار می .گیرد ت-٩-٦-٢ مدل سازی محاسبه ی پاسﺦ قائم کی سازه ی ساختمان با درجه باﻻ یی از اطم نان ی یم تواند کاری چالش برانگ یز -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٧٧٢ باشد. با ا نی وجود، زمان ی که قرار است فرآ ند ی لی تحل ای طراح ی سازه ی کی ساختمان جداسازی شده شامل اثرات جنبش ،های قائم نیز باشد توص ی ها هی مدل سازی ریز ارائه م ی شود: ١( جرم قائم: تمام ت ی،رها ستون ها، د ی وارها ی برش ی و دال ها ی کف دی با در مدل تعریف شود و جرم قائم با ید به طور مناسب در ،هر کجای طبقه که ﻻزم است ﻊی توز .شود ٢( خص وصیات یپ : از آنجا که تحر کی ی افق و قائم جنبش زم نی یم تواند تأثیر قابل مﻼحظه ای بر پاسﺦ ساختمان بگذارد ، باید در رو ند لی تحل، دامنه ای از خص وصیات خاک و م یی را ی یپ ن در ظر گرفته شود. ٣( اثرات اندرکنش خاک–پی–سازه :ترکیب می یی را پی، عمق پی و دال پا یه می تواند باعث شود جنبش های قائم وارده به پای سازه نسبت به جنبش ه .ای قائم میدان آزاد تﻐییر کند ٤( درجات آزاد ی : برای ثبت اثرات قائم، ﻻزم است درجات آزاد ی اضاف تری ه )ب ،رای نمونه گره ی ها در امتداد دهانه ی ریت ای دال( به مدل اف زود ه گردد. ٥( کاهش گام زمان ی : از آنجا یی که اغلب تحر کی جنبش قائم زم ین و پاسﺦ ساختمان در فرکانس ی ها باﻻتر از تحر کی و پاسﺦ جانب ی رخ می دهد، ی زمان که جنبش قائم منظور می گ ،ردد ممکن است برای لی تحل به ی ک گام ی زمان کوچک تر از ین .باشد ت-٩-٧ بازبینی مستقل طراحی نیا در م قررات، اجازه داده شده است که ی ک باز رس بتواند طراح ی سامانه ی جداساز ی را ارز ی اب ی .کند این باز رس دی با کی کارشناس طراح ذیصﻼح باشد و اگر مهندس سازه ،ی طراح یک شخﺺ حقیقی بوده ﻻزم است مالک اطم نان ی حاصل نماید که در ت می ب ازبینی حتماً یک مهندس سازه وجود دا .شته باشد هزاس بر یا ی ها مهم،تر نیا احتمال وجود دارد که گروه بازبینی طراحی از دو یا سه گروه مستق ل تشکی ل ،شده باشد اما برا ی ی ار ی بس از سازه ی ها جداسازی شده، ی ک بازرس باتجربه دارای دانش جامﻊ، کافی بنظر می .رسد اگر سازنده ای کم تجربه ای ناشناخته برای تأمین دستگاه های جداسازی،انتخاب شود ممکن است مالک ساختمان از باز رس بخواهد تا در آزما شی نمونه های هی اول شرکت .داشته باشد نیا آیین نامه الزام دارد که کارشناسان طراح ذیصﻼح که کار بازبینی طراحی را انجام می دهند، مستقل از گروه طراحان و دیگر پیمانکاران پروژه باشند. بازرس یا گروه بازبینی دی با شامل افراد ی باشد که در کی ای چند جنبه از طراح ی، لی تحل و اجرا ی سامانه ی ها جداساز ی لرزه ای تخصﺺ .ویژه داشته باشند بازرس یا گروه بازبینی دی با قبل از تدو نی ی مع ارها ی طراح ی )شامل مع ی ارها ی نی زم لرزه ویژه ی ساخ (تگاه و موارد طراح ی سامانه ی جداسازی .معرفی شده باشند عﻼوه ی بر ا،ن گروه بازبینی دی با به تمام ی ا طﻼعات -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٧٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... مربوطه دسترسی کامل داشته و از همکار ی گروه طراح ی جامﻊ و سازمان ی ها نظارت ی ری درگ در پروژه برخوردار.باشد ت-٩-٨ انجام آزمایش برای ن یی تع جابجا یی ها ی و ن روها ی طراح ی با استفاده از این آیین نامه، فرض شده است که مشخصات ر یی تﻐ ی شکل سامانه ی جداساز ی قبﻼً با انجام آزما های شی جامﻊ تعر فی شده ا ست. در صورتی که اده د ی ها آزما شی جامﻊ برا ی کی سامانه در دسترس نباشد، ممکن است پس از ت کمیل آزما ها شی ، انجام یی تﻐ رات اساس ی طراحی در سا زه ضرور ی باشد. ا نی ر یی تﻐ ی ناش از تﻐ ر یی در خصوصیات فرض شده برای طراحی سامانه ی جداساز ی و مقادیری است که در آزما شی ها به دست آ .مده است بنابرا ی،ن توص یه می شود در صورت ی که از کی سازنده ی مشخﺺ، داده ی ها ی کاف از آزما شی نمونه اول یهی ،در دسترس نباشد آزما ی ها شی نمونه اول یهی سامانه ی جداسازی در مراحل اول هی طراح ی .انجام شود به این ترتیب، تعیین جابجا یی ی ها طراح ی ی و ن روها بر اساس مشخصات ر یی تﻐ ی شکل سامانه ی جداساز ی که پیش از این از طریق آزمایش های صﻼح تی جامﻊ و آزما شی نمونه اول یه ،به دست آمده است انجام می .پذیرد ر یی تﻐ د ر خصوص ات ی دستگاه جداساز با استفاده از ضریب های اصﻼح خصوصیات که تﻐ یی رات مورد انت ظار د ر خصوص ات ی جداساز و سام ی انه جداساز ی را نسبت به مقاد ری اسم ی منظور یم ،کند مورد بررس ی قرار رد یگیم . در عمل بسیار محتمل است که از داده ی ها آزما شی نمونه ی یهی اول گذشته، ی برا توسعه ی مقاد ری اسم ی تخم ینی و ضریب های یﻻندا هطو مرب برای استفاده در فرآ ند ی طراح ی، مطابق بند ٩-٢-٨-٤، .استفاده شده باشد هنگام ی که آزما شی نمونه ی هی اول مطابق با ب ٩ ند-٨-٢ انجام،شود از آن ی برا بررس ی و تأیید خصوصیات اسم ی فرض شده و ضریب های اصﻼح خصوصیات استفاده شده در طراح،ی بهره گرفته می.شود در موارد ی که آزما شی نمونه اول یهی خاص پروژه انجام نم ی شود، م د توان ی یز رمجموعه یا از بررس ی ها ی شرح داده شده در زیر ب ر رو ی خصوصیات آزما یشی دستگاه جداساز و سامانه ی جداساز ی با استفاده از داده های برنامه ی آزما شی کنترل ک یفی،ت شرح داده شده در ب ٩ ند-٨-٥ ، انجام .پذیرد ت-٩-٨-٢-٢ توال ی و چرخه ها ب در ٩ ند-٨-٢-٢ روش ی تشر یح شده که در آن خصوصیات کمینه و بیشینه ی جداساز برا ی تحلیل و طراح ی با استفاده از ضریب های ر یی تﻐ خصوصیات ی ا ﻻندا (λ) ی برا و نظ م ر کردن اثرات ی مانند دامنه ی تﻐییر ،مشخصات افت در چرخه های متوالی و عمر باﻻ، تدوین شده است . ب ر این اساس لی تحل سازه د و -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٩٧٢ بار انجام م ی شود و پوش کمیت های حاصل برا ی طراح ی مورد استفاده قرار می .گیرد ی برا کمیت ها و روش های طراح ی مبتن ی ی بر ن،رو پیاده سازی نیا الزام ات به نسبت ساده است، ز را ی به طور معمول یک ی از این در مورد حاکم خواهد بود، کهًاصوﻻ اما نه هم ی،شه ن کرا باﻻ حاکم است. با ا نی حال، برا ی اجزا ی وابسته به هر دو کمیت رو ین و تﻐ ر یی شکل، )ب ،رای نمونه جداسازها،( ی برا هر آزما شی مورد ن از ی، دو مجموعه از مقاد ری بار محور ی و جابجا یی .وجود دارد به طور معمول، خصوصیات کران پا ن یی منجر به جابجا یی ی ها بزرگ تر و بارها ی محور ی کوچک تر یم،شود در حال ی که خص وصیات کران باﻻًمعموﻻ منجر به جابجا یی ی ها کوچک تر و بارها ی محور ی بزرگ تر یم شود . برا ی اجتناب از الزام به انجام مجموعه ی کامل از آزما ی ها شی تکرار ی ی برا طی شرا کران پا ن یی و کران ،باﻻ ب در ٩ ند-٨-٢-٢ خواسته شده تا پوش ﺞی نتا م ،ورد استفاده قرار گیرد. به عبارت دیگر کی از مورد تقاضاها ی محور ی بزرگ تر و از مورد گر ید جابجا یی ی ها بزرگ تر با هم بی ترک .شود در واقﻊ نیا تقاضاها و جابجا یی ها به طور هم زمان رخ نم ی دهد، ا ز این رو ند ی فرآ استفاده از پوش مقادیر روشی محافظه کارانه است. ،به طور معمول ند ی فرآ پوش منجر به بارها ی محور ی آزما شی م تناظر با خصوصیات بیشینه و جابجا یی ی ها متناظر با خص وصیات کمینه می .شود نی از ا رو، نتا ﺞی آزم ایشی که با استفاده از تقاضاها ی پوش تع ن یی شده ،ممکن اس ت به صراحت اب خص وصیات طراح ی ای ﺞی نتا حاصل از لی تحل جداگانه ی خصوصیات بیشینه و کمینه م رتبط نباشد. با ا ین حال، از آنجا که تقاضاهای آزمایش محدوده ی عملکرد پروژه را در بر م یگی،رد کارشناس طراح ذیصﻼح می تواند با بهره گیری از فلسفه ،ی مشابه آنچه در اینجا بنا شد از آن ها ی برا ن یی تع خصوصیات مناسب برا ی هر دو تحلیل ی خط ی و غ رخط ی .استفاده کند دو پروتکل آزمایش قابل جایگزینی در ب ٩ ند-٨-٢-٢ گنجانده شده ست ا . آزم ایش سنتی سه چرخه ی متوالی ی برا سازگار ی با م قررات گذشته در بند ٢ )الف( حفظ شده ست ا نی . ا آزما ها شی توان ی را م به صورت دینامیکی انجام داد، اما اغلب م تناسب با توان تجه زات ی آزمایشی سازندگان، با سرعت پا یین انجام شده ست ا . توال ی تست جا نی گز ی ارائه شده در مورد ٢ب ی برا آزما شی چرخه ای دینامیکی در مق اس ی کامل مناسب تر است. جابجا یی آزم ایش مورد ٣ در M D انجام می شود که تأکیدی بر تمرکز م قررات، فقط بر رو داد ی زلزله .ی نادر است از آنجا که این آزمایش ی برا هر دو توالی آزمایش ٢ )الف( و ٢ ب مشترک است، برا ی ن یی تع خصوصیات .حائز اهمیت است ی زمان که دستگاه های جداساز ی زین جزو ا ع ضای انتق ال بار محور ی ،باشد کهًمعموﻻ هم ی هم نطور است، نیا تنها آزما یشی است که با دی در بارها ی محور ی مختلف تکرا ر شود. ا نی ر یی تﻐ ی برا منظور نمودن نیا انتقاد ا جاد ی شد که توال ی کل آزما یش م در قررات گذشته نشانگر انرژ ی ورود ی معادل بس ی ار ی از رو ی دادها ی پشت سر هم در زلزله ی نادر بود، و نکه یا در -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٨٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... صورت وجود مقررات خنک ،سازی و بازیابی دستگاه جداساز برنامه ی ها آزما شی نم ی ونه هی اول توان ی نم ست در زمان معقول ی تکم لی شود. بنابرا نی برنامه فعل ی آزما یش بی شتر منعکس کننده ی آزمایش حداقل مورد ن از ی آیین نامه است. ممکن است کارشناس طراح ذیصﻼح ی ا سازنده ی جداساز بخواه ن د آزما ی ها شی یب ی شتر نسبت به آنچه در ا ی نجا ارائه شده است را ی را ب توص فی تر قی دق جداساز برا ی دامنه ی ی ترﻊی وس از بارها ی محور ی و جابجا یی ها .انجام دهند ب ،رای نمونه ممکن است آزما شی یکی نام ید مورد ٢ )ب(، پس از تکمیل ی توال مورد ن از ی آیین نامه برای ًمجددا ،بارها ی محور ی اضاف ه .تری نیز تکرار شود اگر زمان خنک ی ساز ی کاف نیب آزما ی ها شی م ،توالی در نظر گرفته نشود اثرات گرما می تواند ی برا برخ ی از سامانه ها قابل توجه و گمراه کننده باشد. در نت ی،جه در توالی آزما یش ٤ ، تنها پنﺞ چرخه ی آزما یش یکی نام ید یپ وسته مورد ن از ی است، ز را ی نیا محدود تی ی برا اکثر تجه زات ی آزما یشی .وجود دارد اث رات چرخه ی اول ای زوال برگشت پذیر مشاهده شده در برخ ی جداسازها ممکن است با گذشت زمان بهبود ی،ابد بنابرا ین انجام آزما های شی متوالی ممکن است منجر به برآورد دست پایین این .اثرات شود ب رای اطﻼعات افزون تر به کنستانت نو ی و همکاران )٧٠٠٢) ( و کالپاکیدیس و کنستانتینو ٨٠٠٢.( مراجعه شود یم توان تأث ری نیا رفتار را با استفاده از تعر فی بی ضر ی ها یﻻندا چرخه ا ی که به نسبت از مراحل اول یه ی آزما شی به دست آمده باشد، پ شی نکه ی از ا نیا اثرات تأث ی رگذار .گردد، کاهش داد ت-٩-٨-٢-٣ آزمایش دینامیکی مفاد این ب ند بیان می کند که چه زمان ی آزما شی یکی نام ید مورد ن از ی است. بس ی ار ی از انواع دستگ اه های جداساز ی متداول، وابستگ ی به سرعت را نشان می دهد. نی با ا ،حال انجام نیا آزما یش می تواند گران باشد و تنها توسط تعداد محدود ی از امکانات آزمایشگاهی قابل انجام است. هد نی ف ا ست ین که آزما یش یکی نام ید دستگاه های جداساز برا ی هر پروژه ای انجام شود. برا ی مشخﺺ کردن عملکرد چرخه ای دستگاه جداساز، به یو،ژه ر یی تﻐ در خصوصیات دستگاه جداساز در طول آزما شی )ی عن ی نسبت به م قدار م توسط آزم ایش(، دی با داده ی ها آزما شی یکی نام ید ی کاف در دسترس باشد. بنابرا ی،ن ی برا ن یی تع مقاد یر (test,min) λ و(test,max) λ مورد استفاده در ب ٩ ند-٢-٨-٤ ، باید آزما شی یکی نام ید ا نجام شود ، زیرا که این مقاد ری ًمعموﻻ از داده ی ها آزمون سرعت آهسته مقادیر دست پایینی به دست یم.آید اگر قرار است نمونه اول یه خاص پروژه ای آزما یش محصول با سرعت آهسته انجام شود، از آزما یش دینامیکی می توان ی برا ن یی تع اثرات سرعت و گرما شی بر رو ی مقاد ری نی انگ یم آزما یش eff K ، d K وloop E .استفاده نمود نیا عوامل را م توان ی به عنوان مجموعه ای جداگانه از ضریب های تصح یح سرعت در نظر -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/١٨٢ گرفت که بر ی رو مقاد ری نی انگ یم آزم ایش اعمال م نآ می ناوت یا دوش،ی ها را در خود مقاد یر (test,min) λ و (test,max) λ ادغام نمو.د همچنین ممکن است بتوان مدل ر ی اض ی جداساز را برا ی مثال، برا ی منظور نمودن وابستگ ی اندک یا کامل به سرعت جداساز، اصﻼح کرد. ب رای نمونه می توان به ر یی تﻐ سطح تسل می هسته ی ی سرب دستگاه جداسازی ﻻست یکی هسته ی سرب ) LRB ( اشاره نمود. اگر آزما شی نمونه اول یهی خاص پروژه انجام شود، ممکن است برا ی شناخت محدود ی ها تی تی ظرف تجه زات ی آزما یشی از ین به تنظ می ی توال آزما شی باشد ،نیا مفهوم اکنون به صراحت در ب ٩ ند-٨-٢-٢ شم خﺺ شده است. به عنوان مثال، آزما یی ها شی که در آن به طور هم زمان بیشینه سرعت و بیشینه ج ابجا یی بی ترک ،شده ممکن است فراتر از ظرف تی تجه زات ی آزما یش بوده و همچنین ممکن است منعکس کننده ی خصوصیات جنبش های زلزله نباشد. ممکن است برا ی ن یی تع بیشینه سرعت م ورد انتظار مطابق با س طوح مختلف تﻐ ر یی شکل آزم ایش و تع ن یی مقاد ری مناسب برا ی آزما شی،ها یس برر ی تر قی دق از نتا یﺞ تحلیل مورد ن از ی باشد. برا ی اطﻼعات ب ی شتر به کنستانت نو ی و همکاران )٧٠٠٢( رجوع .شود ت-٩-٨-٢-٤ دستگاه های جداساز وابسته به بار دو جهته تمامی انواع جداسازها تا حد ی به بار دو جهته وابستگ ی .دارد مدل های ی اض یر مورد استفاده در تحل یل سازه ها ی برا نوع خاص جداساز مورد بررس،ی ممکن است شامل برخ ی ای تمامی مشخصه های بار دو جهته باشد. درغ نیاری صورت، ممکن است ﻻزم باشد برای بررسی تأثیر تقاضاها ی بارگذار ی دو یه جهت مورد انتظار بر نتایﺞ پاسﺦ نیرو-ر یی تﻐ شکل دستگاه جداساز، داده ی ها آزما شی نمونه اول هی، مورد ب ازبینی .دقیق قرار گیرد استفاده از ضریب های ) ﻻنداλ (به عنوان ی ک ی رو کرد کرانه ای، ی کی از روش های پرداختن به اثرات بار دو جهته است که نم توان ی آن را به آسان ی در مدل ر ی اض ی .جداساز گنجاند انجام آزمایش بارگذاری دو جهته ی جداساز پ ده یچی است و تنها تعداد کم ی از تجهیزات آزما یشی قادر به انجام ا نی آزما شی می .باشد آزما یش متعارف بار دو یه هت ج خاص پروژه تا به امروز برا ی پروژه ی ها جداساز ی تکم لی شده، .انجام نشده است کارشناس طراح ذیصﻼح می تواند در مقایسه با برآوردن ا لزامات داده ی ها آزما یشی که در ب ندهای ٩-٨-٢-٢ ٩ و-٨-٢-٥ درباره ی نوع و ابعاد م ب شا ه ار ائه شده ،ب ا انجام آزما ی ها شی خاص پروژه، الزامات .مشابهت با محدودیت کمتری در نظر گیرد ی برا اطﻼعات ب ی شتر ب ه کنستانت نو ی ) و همکاران ٧٠٠٢ ( رجوع شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٨٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... ت-٩-٨-٢-٥ بیشینه و کمینه ی بار قائم استثناء ارائه شده در این بند اجازه می دهد که آزما ها شی ،دو بار انجام شود کی بار ب رای تقاضای ی ناش از خصوصیات کران باﻻ و یک بار با خصوصیات کران ن یی پا . از آنجا که در نیا نه ی گز، دستگاه جداس از به ،شرایط ظرفیت نهایی خود نزدیکتر است ممکن است ترج حی داده شو د که نیا آزما ی ها شی دستگاه جداساز درTM D، .انجام شود ت-٩-٨-٢-٧ آزمایش دستگاه های جداساز مشابه در بند ٩-٨-٢-٧ محدود ی ها تی ویژه ی مربوط به رش ی پذ اطﻼعات حاصل از آزمایش دستگاه های جداساز مشابه ارائه ،شده است. برای پذیرش اطﻼعات حاصل از آزمایش دینامیکی محدوده ی ی ترﻊی وس مجاز دانسته شده.است ١( اطﻼعات آزما یشی ار ائه شده دی با نشانگر توانا یی ی تول دکنندگان در تول دی موفق یتآمیز دستگاه های جداساز ی باشد که از نظر اندازه و ابعاد متناظر، قابل مقایسه با نمونه ی ها یهی اول پروژه ،باشد و نیز نشانگر توانا یی ی تول دکنندگان در آزما شی این دستگاه های جداساز ی تحت تقاضای رو ین و جابجا یی برابر ای قابل سه ی مقا با موارد مورد ن ی از برا ی پروژه .باشد ٢( ترج حی داده م ی شود که اطﻼعات آزما یشی ار ائه شده که ی برا جلب رضا یت کارشناس طراح ذیصﻼح و بازبینی طراحی مورد نیاز است، تا حد امکان شامل انواع مختلف دستگاه جداساز و تنوع برنامه ی ها آزما یشی باشد. با ا ین وجود، ممکن است در مواردی ضروری باشد که برای برآوردن ی ک خصیصه از ب رنامه ی آزما شی نمونه اول یهی پروژه، اطﻼعات ،(دستگاه جداساز )الف و برای خصیصه.ی دیگری، اطﻼعات دستگاه جداساز )ب( مورد بررسی قرار گیرد ٣( ممکن است ی برا انواع پ تر ده یچی آزما ی،ش در مقایسه با آزما یی ها شی که به موارد پایه ای م انند تعیین مشخصه های اسمی کارکردی دستگاه جداساز می پردازد، ضروری باشد که تنوع گس ترده ی تر از ابعاد دستگاه جداساز ای تقاضاها ی آزما شی، قابل قبول تلقی گردد، )برای نمونه ، آزما شی مورد ن از ی ی برا مشخﺺ نمودن میزان وابستگ ی دستگاه جداساز به سرعت بارگذار ی ، بند ٩-٨-٢-٣ و تعیین میزان وابستگ ی به بار دو جهته، بند ٩-٨-٢-٤ .( ٤( انتظار نم ی رود که کارشناس طراح ذیصﻼح کلیه ی روش های کنترل ک تیفی را به دق یس برر ت کند تا مشخﺺ نماید ایآ که در ساخت دستگاه های جداساز ی پی شنهاد ی از روش ها و م صالح به اندازه ی ی کاف مشابه استفاده شده ا ست ی ا خیر . در عوض، ا نی مسئول تی سازنده است که -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٣٨٢ در صورت وجود تفاوت های به خصوص ،آن ها را ترج یًحا از طر یق مستندات قابل پیگیری کنت رل کیفیت ، مستند نموده و تأثیرگذار نبودن این تفاوت ها را با سند و مدرک ثابت.نماید ٥( در برخ ی موارد، ممکن است سازنده تما یلی به افشا ی اطﻼعات اختصاص ی در مورد روش های ساخت جداساز، م صالح ی ا روش های کنترل ک یفیت خود نداشته باشد. ا نی نگران ی ها ممکن است با توافق نامه ی ها محرمانه ای ابزارها ی گر ید ی برا محدود کردن توز یﻊ و انتشار مطالب حساس کاهش ابد ی یا نیابد . اما صرف نظر از ا ین ،موضوع باید توجه داشت که رش ی پذ یی نها اطﻼعات آزمایش واحدهای مشابه، تنها به تشخ یﺺ کارشناس طراح ذیصﻼح و ب ازبین طراح ی .است و نه سازنده ٦( هنگامی که در موقع یت بررسی پی شنهاد های رقابت،ی معیار انتخاب م ناسب، وابسته به تی وفق م کی نی تأم کننده برای حذف ن از ی به ساخت و آزما شی نمونه اول یهی جداسازها ی خاص پروژه ،گردد ب شا م هت م ی تواند مشکل ساز ش دو .نیا الزام را م ی توان با تع ن یی معیار پذیرش اطﻼعات مش ت ابه قبل از ارائه یپ ی شنهاد قرارداد، ی ا با گنجاندن مفاد پذ رش ی م شابه ت با جزئیات بی شتر از آنچه در ا ی نجا ارائه شده است، در اسناد مناقصه، برطرف نمو.د ی برا اطﻼعات ب ی شتر به کنستانت نو ی ) و همکاران ٧٠٠٢) ( و شنتون ٦٩٩١( .رجوع شود ت-٩-٨-٣ تعیین مشخصه های نیرو– تغییرمکان روش ن یی تع سخت ی مؤثر جداساز و نسبت م یی را ی مؤثر به ترتیب در روابط ٩-٧١ ٩ و-٨١ مشخﺺ شده .است مسیر یحی صر ی برا جاد یا یتخس مؤثر و نسبت م یی را ی مؤثر ی برا هر چرخه از آزما شی ارائه شد ه است. همچنین روش ی ی برا برازش کی چرخه ی دوخط ی کی به چرخه ی مشخﺺ از آزما یش ،یا کی به چرخه ی م یانگین آزمایش، برای ن یی تع سخت ی پس از ،تسلیمd K ، .ارائه شده است نیا ند ی فرآ د توان یم به شیوه های مختلف ی انجام،پذیرد اما باید دقت شود که چرخه ی دوخط ی دی با با س یتخ مؤثر و انر ژی تلف شده در هر چرخه از آزما شی مطابقت داشته باشد. هنگام ی کهd K تعیین شد، سا ری خصوص ات ی چرخه ی دوخط ی )ب ،رای نمونه0f, yf( همگ ی از مد ل دوخط ی ی رو یپ یم.کند بسته به نوع جداساز و میزان ی دگ یچیپ چرخه هیسترزیس دستگاه جداساز که برای تحلیل انتخاب ش ،ده کمیت های ا فزون تری ، مانند ضریب های مختلف اصطکاک، مقاد ری سخت ی مماس ی ،ای خص وصیات چرخ هی سه خط،ی نیز یم تواند محاسبه شود .نیا کمیت ها ی برا توسعه ی کی مدل ر ی اض ی از رفتار هیسترتی ک حاصل از آزم ایش دستگاه جداساز مورد استفاده قرار یم گیرد، به طوری که بتواند تا حد امکان به آن نزدیک بوده و پاسﺦ مشاهده شده ک ر ی د چرخه ی مشخﺺ از آزمایش را با زسازی نمای نی . ا د مدل با ید -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٨٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... مطابقت بس ار ی یکی نزد با س یتخ مؤثر و نسبت م یی را ی مؤثر داشته و ب ه نسبت کمیت های زون فا تر، باید تناسب بصر ی ی خوب با چرخه ی هی سترز سی داشته باشد. مدل ر ی اض ی چرخه، بسته به میزان رات یی تﻐ در محدوده ی (spec,min) λ و(spec,max) λ ، کمینه باید انطباق مناسبی با یتخس مؤثر و سطح چرخه ی آزم ای ش .ارائه دهد داده ی ها نی اول چرخه ی )ای مین چرخه ی ( آزما شی ًمعموﻻ نشان دهنده ی رفتار چرخه ی کامل ن ست ی وً معموﻻ توسط سازندگان در طول پردازش داده ها کنار گذاشته یم .شود کی چرخه ی اضاف ی )یا نیم چرخه( در پا ان ی اضافه م ی شود تا تعداد چرخه ی ها آزما یشی مورد ن از ی را فراهم کند تا اطﻼعات از آن ها استخراج شود. با ا نی حال، اول نی چرخه ی آزما شی اغلب هنگام ا جاد ی خصوص ات ی کران باﻻ ی جداساز مهم است و با دی هنگام تع ن یی ضریب های (test,min) λ و(test,max) λ منظور .شود باید توجه داشت که شکل چرخه ی آزما شی می تواند با شکل چرخه ی ها اس ی مق کامل به ژه یو ی برا سامانه ی ها جد اساز چند مرحله ای مانند سامانه ی آونگ اصطکاک ی با تقعر ای دو سه گانه ، متفاوت باشد .شاید ﻻزم باشد برای آن پ ارامترها ی هی سترز سی متفاوت ی نسبت به پارامترها ی توص فی شده توسط مدل دوخط ی در شکل ٩-١ مورد استفاده .قرار گیرد م ،قررات استفاده از روش های مختلف برا ی برازش چرخه، مانند برازش خط مستق یم d K به طور مستق می به منحن ی هیسترزیس که تا M D گسترش م ابد یی و سپس تع ن یی 1 K ی برا مطابقت با Loop E ،یا به عنوان روشی دیگر فی تعر y D وy F با برازش بصر ی و سپس تعیین d K ی برا مطابقت باLoop E، را مجاز م ی.داند سخت ی مؤثر و نسبت م یی را ی مؤثر در تحل لی استات یکی خط ی و تحلیل یفیط ی خط مورد ن یاز است. با نیا حال، حت ی اگر تحل لی ی تار خچه زمانی غی رخط ی انجام شود، ا نی کمیت ها هم چنان برا ی بررس ی کمینه جابجا یی ی ها ی جانب ی و ن روها ی ی جانب به ت بی رت در بندهای ٩-٥-٣ ٩ و-٥-٤ مورد ن از ی ا.ست ت-٩-٨-٤ کفایت نمونه ی آزمایش ی برا هر نوع جداساز، س یتخ مؤثر و نسبت م یی را ی مؤثر برا ی یک بار محور ی مشخﺺ آزما یش ی، مقدار جابجا یی آزما یش و چرخه های آزما شی مطابق با ب ٩ ند-٨-٣ ن یی تع یم شود .در ی توال آزمایش یکی نام ید در مورد ٢ )الف( ا ز ب ٩ ند-٨-٢-٢ ،، در هر گام از جابجایی آزمایش دو چرخه وجود دارد ؛ ی برا و دنباله ی متعارف سرعت- آهسته، سه چرخه .وجود دارد اما در طول کی چرخه ی کامل بارگذار،ی بار محور ی وارده بر ی رو جداساز م شخصی که بخش ی کی از سامانه ی جداساز ی لرزه دنک. می ﻐت یی ر ،تسا یا فرض بر این است که محدوده ی یی تﻐ رات مورد ن از ی، با ترک بی بار های آزما یشی مورد ن از ی در ب ٩ ند-٢-٤-٦ در ن ظر گرفته شد ه است و فرض بر این است که خص وصیات مناسب ی برا انجام ها لی تحل نی انگ یم از -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٥٨٢ خص وصیات حاصل از سه بار محور ی به دست می) آید. برای چنین ارزیابی، آزمایش مورد ٣ ( در بند ٩-٨-٢-٢ بسیار با اهمیت تلقی می گردد، چرا که یک آزمایش سه چرخه ای است که در هر سه بار محوری انجام می شود، و از این نظر مشابه هر دو آزمایش توالی دینامیکی و سرعت-آهسته است. ع ﻼوه ،بر این از آنجا که تمامی دستگاه های جداساز ی که بخش ی کی از سامانه محسوب می شود، باید تحت بارگذاری کلی چرخه ای افقی ی کسان ی ،قرار گیرد به نظر می آید که تجمیﻊ خصوصیات لرزه ای ت مامی اعضای سامانه ی جداسازی، به ترتیب گام های زیر مناسب شد اب: ١( نی انگ یم گیری از ﺞی نتا آزما شی در سه با ر محوری آزما یشی ی برا کی دستگاه جداساز م ش خﺺ و در یک چرخه ی ب ارگذار ی معین . همچنین، تعیین ضریب یﻻندا مربوطه برا ی هر نوع جداساز. ٢( محاسبه ی م عو جم خصوص ات ی کل دستگاه های جداساز ی برا هر چرخه ی بارگذار ی با توجه به تعداد دستگاه های جداساز از هر نوع. ٣( تعیین مقاد ری بیشینه و کمینه یتخس ی مؤثر کل سامانه و مقادیر مربوطه ی میرایی ؤثر م در طول سه چرخه ی مورد ن از ی آزما یش . همچنین، محاسبه ی ضریب های یﻻندا آزما شی ی برا کل سامانه ی جداساز.ی نی از ا ند ی فرآ دو مجموعه ضریب های یﻻندا آزما یشی به دست میآید، ضریب های کاربردی ی برا دستگاه های جداساز ی م ستقل که) در ١( ن یی تع دوش می و ضریب های کاربردی ی برا خصوصیات کلی سامانه ی جداسازی که) در ٣ (تعیین می .شود به طور کل ی، ضریب های یﻻندا آزما یشی ی برا آزما ی ها شی دستگاه جداساز م ،ستقل مشابه ضریب های مربوط به هر نوع جداساز است، که آن هم مشابه مقدار ی برا کل سامانه ی جداساز ی است. اگر چن ین ،باشد ساده ،تر این خواهد بود که برای منظور نمودن مقادیر پوش معقول ضریب های ﻻندای فرض شده برای طراحی، برای تمامی انواع دستگاه های جداسازی قابل .کاربرد باشد با نیا حال، اگر ضریب های یﻻندا آزما یشی که از آزما شی نمونه اول یهی خاص پروژه به دست آمده به طور قابل توجه ی با موارد ی که در طراح ی فرض شد،ه تفاوت داشته ،باشد شاید بهتر این باشد که خصوصیات سامانه به گونه ای که در باﻻ توض حی داده شد ، ساخته شود. چرا که ممکن است مقادیر باﻻی غیرمنتظره برای ضریب های ﻻندای آزمایشی در یک نوع دستگاه جداساز با مقادیر پایین تر از مقاد یر فرض شده ی برای ضریب .های ﻻندای آزمایشی در نوع دیگری از دستگاه جداساز جبران گردد نی در ا ی شرا،ط ممکن است نتا ﺞی آزما شی نمونه اول هی، مشروط بر ا نکه ی رفتار پ ی چش ی سامانه به طور -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٨٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ..... ل قاب مﻼحظه ای تحت تأثیر قرار نمی ،گیرد و اتصال دستگاه جداساز و اعضا ی مجاور بتواند هر گونه افزا یش در تقاضا ی ی رو ین م وضعی را ،تحمل نماید قابل قبول در نظر گرفته شود. همچنین توجه شود که زیرمجموعه ای از خصوصیات سامانه ی جداسازی می تواند از انجام آزمایش ی اب ی ارز تیفیک و آزما شی کنترل ک تیفی )محصول ( تع ن یی گردد نی . ا آزما شی ًمعموﻻ کی در بار محور ی مطابق با م نی انگ ی بار محور یL٥,٠+ D ی برا نوع جداساز و در جابجا یی برابر با M D٧٦/٠ انج ام یم شود . به خاطر داشته باش ید خصوصیات دستگاه جداساز با هدف تعیین مقاد یر اسمی سه چرخه،ای که از طری ق انطباق با مقدار میانگین آزمایش برآورد شده ًدقیقا است ممکن ،با مقدار م نی انگ ی آزما شی سه با ر محور ی حاصل از انجام آزمایش محصول در متوسط بار مرده مطابقت نداشت ه باشد. نیا جه ی نت به طور معمول در مورد مقاد ری یتخس مؤثر و نسبت م یی را ی مؤثر دستگاه های جداس از اصطکاک ی قابل مشاهده اس ،ت را یز نی انگ یم سه بار محور ی آزما یشی مورد ن از ی در ب ٩ ند-٨-٢-٢ ی دقًقا با آنچه در هنگام لی تحل ی جانب در دستگاه) جداساز وجود دارد بار لرزه ا ،یًمعموﻻ یک برابر بار مرده(، مطابقت ندارد. در ا ین مورد، ممکن است نیاز به تنظیم نمودن بیشتر خصوصیات باشد. یک بار که س یتخ مؤثر و نسبت م یی را ی مؤثر حاصل از آزما شی سامانه جداساز ی مشخﺺ شد، ا نی مقاد ری با مقاد ری فرض شده برا ی طراح ی در ب ٩ ند-٢-٨- ٤ که با مقاد ری اسم ی و مقاد یر (test,min) λ و(test,max) λ فی عر ت شده ست ا، سه ی مقا یم شود. در عمل، برا ی جاد یا روابط ﻻزم برای تعریف وابستگ ی خصوصیات جداساز ب ه مواردی مانند بار محور ی ،یا سرعت ممکن است به جا ی انجام آزما ی ها شی نمونه اول هی ی برا استفاده مستق می در تحل ی،ل ه ساد تر باشد که از داده ی ها آزما یش نمونه هی اول ای داده ی ها آزما ی ها شی قابل قبول گذشته ی دستگاه های مش ابه )به ب ند ٩-٨-٢-٧ مراجعه د شو ( .استفاده گردد اگر روابط ی ی برا کمیت های کاربردی چرخه ی هیسترزیس مانند ن ی رو ی تسل ی،م نسبت اصطکاک، س یتخ هی اول و سخت ی پس از تسل می اد جیا ،شود توان یم آن از ها ی برا دی تول دستگاه جداساز و نسبت ی ها سخت ی مؤثر و م یی را ی مؤثر سامانه ی جداس ی از ی برا محدوه ی عملیاتی مورد نظر در پروژه استفاده نمو د. ت-٩-٨-٥ آزمایش های تولید ت مامی دستگاه های جداساز تولید شده باید در ترکیب فشار و برش آزمایش شود. هر دو دسته آزمایش شبه استاتیکی و دینامیکی برای تمامی انواع دستگاه های جداسازی مورد پذیرش است. اگر از یک آزمایش شبه استاتیکی استفاده شود، باید در غالب بخشی از آزمایش .های نمونه اولیه انجام شود مسئولیت تعریف چارچوب برنامه ی آزمایش کنترل کیفیت، در مشخصات پروژه بر عهده ی کارشناس طراح ذیصﻼح است. کارشناس طراح ذیصﻼح، در خصوص دامنه ی تﻐییرات قابل قبول برای خصوصیات -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل نهم: سازه های دارای جداساز لرزه ای/٧٨٢ اندازه گیری شده ی دستگاه های جداساز تولید شده تصمیم می گیرد. تمامی دستگاه های جداسازی از یک نوع و اندازه باید در ترکیب فشار و برش آزمایش شود و تﻐییرات مجاز میانگین باید در دامنه ی ر واداری مشخﺺ در بند ٩-٢-٨-٤ )به طور عتم ،ارف ٠١% ± ای ٥١% ±( قرار گیرد. برای دستگاه های جداساز مستقل، ممکن است تﻐییرات گسترده تر)٥١% ± ای ٠٢% ± ( نسبت به خصوص ات ی طراح ی اسم ی مجاز .محسوب گردد ی برا مثال، م نی انگ ی مقاومت ،مشخصهQ، برا ی تمامی دستگاه های جداساز آزما یش شده نسبت به مقدار مشخﺺ شده ی Q یم تواند تﻐییراتی تا سقف ٠١% ،داشته باشد اما مقاومت مشخصه ی برا هر دستگاه جداساز مستقل نسبت به مقدار مشخﺺ شده ی Q تا ٥١% .مجاز است محدوده ی مجاز ی گر ید که به طور متعارف برای انحراف از خصوصیات مشخﺺ شده مجاز شناخته شده است، تﻐییر ٥١% ± برای مقدار م نی انگ ی تمام دستگ اه های جداساز آزما یش شده و ٠٢% ± برای هر دستگاه جداساز مستقل .است آزما شی تراکم و برش ترک یبی جداساز ها، مرتبط نی تر خصوصیات دستگاه جداساز کامل را نشان ه اد د و به کارشناس طراح ذیصﻼح اجازه می دهد سازگار بودن رفتار بار- تﻐییرشکل دستگاه های جداساز تول ید شده را با فرضیات طراحی سازه ای مورد بازبینی و تأیید .قرار دهد اگرچه اغلب آزما ی ها شی نیرو- تﻐییرشکل قائم در برنامه ی ها آزما شی کنترل ک تیفی گنجانده می شود، اما به طور معمول اط ﻼعات این آزمایش از ارزش زیادی برخوردار نیست. توجه اصلی باید به هز نه ی ی کل داده شود و اثرا ت ناشی از اجرای انواع چندگانه ی آزما های شی کنترل ک تیفی برنامه ریزی ،گردد و فقط آن دسته از آزما شی ک ها هً مستقیما مربوط به بازبینی و تأیید خصوص ات ی طراح ی دستگاه های جداساز ی است، تعیین ددرگ. در موارد ی که آزما شی نمونه اول یهی خاص پروژه مطابق با ب ٩ ند-٨-٢ انجام ی نم،شود باید برنامه آزما یش دی تول، عملکرد هر نوع واحد جداساز را برا ی اثرات تﻐ ر یی خصوصیات از ب ٩ ند-٢-٨-٤ ی اب ی ارز ک.ند ت-٩-٩ مراجع AASHTO (American Association of State Highway and Transportation Officials). (1990). Guide specifications for seismic isolation design. AASHTO, Washington, DC. AASHTO. (1999). Guide specifications for seismic isolation design. American Association of State Highway and Transportation Officials, Washington, DC. AISC (2022) (American Institute of Steel Construction). “Seismic provisions for structural steel buildings.” AISC 341, Chicago. ASCE. (2007). “Seismic rehabilitation of existing buildings.” ASCE 41- 06, ASCE, Reston, VA. ASTM International. (2012). “Standard specification for plain and steellaminated elastomeric bearings for bridges.” D4014. ASTM International, West Conshohocken, PA. -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ نفسی رآبین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشریه شماره ۰۳۸) 6 150121100 2138101616 01 بوازانمهاک .(2002) ۰گا ,|۳۳۳۵ بگ 3۵۵2۵۵۵1۵5 مس با معا ملظ ۰[ 3 ,128 .۳۳۵ بابسا .ل ۸506 وله ۳۳۵۵۳۱۹۵۵ 1۹۳-40 .(2011) .۸ با مها جع 200 بش۸ ۳۱۱۱۵۵ با ,0۵فا ) 3۰ ببا0 11 هاه 0 ۱/10۳1 .310 116001 .1301210۹ 6 داد 200 کوصا ۵ ۳۵۵6 1۵۳ حعسالعممم معاحعل 200 کزذوه 2 ۰ ,0 ها اباظ ,16205 ۳۵0۵8 ۳۵۳۵۵۵ ۵۳ معا صهد ۱۱0 ,۱1-0004 ۳۵۷ .(1999) .10 نا ,]۷/۵ 200 بش۸ ,۴۵۹۵1۵۵1 .۳ بفقاع1۹00 ب) .۵ ,0۹130110 ۱11۲10157 ,0012 -1-99 ۱03۳ خع 62 1013000 عل نهک 1۵۳ ماع 1۵۵11۵0 ۰ ,13[0 با ,16۹6۵ ۳۵1661۵ ۳۵۳۹۵۵۲۵ 1۵۳ 0 0۰ ) .۳ .00 ۷۷/۵۳۵ ۵00 1.۰ .1 ۳۵2 .۷ بک0۵001|هگا یک .۸ ,۷۷1۵66۲ م) 3۰ ۲0۹1۵11۵۱۵ -چ1 ۱0 .10۵0108 5616 200 56۳166 063 ۳۵۳۵۵۳۵ 1013000 عن نفک کم مه ۳0۳ ۹۳ ۰ ,0 [1۵ ابا ,16۹6۵۳0 ۳۵1۵۳۵۵ ۳۵۳۵۵۵ 1۵۳ معا جممنا م۱۵۱۵ ,07-0012 ۸0060 0۲ ۳۵۱۵1۵ .(1993) .1 ببامزدد000ع 113 200 ۷۷۰ بل ,۷۷1۵6۳۵ م) 3 ,۲00۹1۵11۵۶ 060 5611۵۲ ۳3۳۵۰ 10 سکع باه ۳1۵16 :2 ۳۵۳ مکع م۳ کلفواهمه 6 ن] 20۵ م۸ .17-1 1600۲ ۸10 با۵ 60 عانام۸ ۵00 1100 رد15 و۳۳۵ عاعکه۳ ,هام0 ۰ ,0 1160۵۵۵ ,0۵۵ عمط ] [۳۵06۵ .5011۵۳6 11۸2715 .(1999) .(جع ۸ ۷1۵۵2061 ۳۳۵۵۵ [ ۲0 ۲۳/۸ ۰( ,۷۷۵۹18210 بب ۸ ۹/۵۵26 ۳۳۵۵۵۶ ۳ 200 1۵1۵۵5 ۵۷ 1۵۳ 0۳۵۷1۹10۵۹5 ع اعد ۲۵۵۵۵۵۵ ۱۳۲1۹۳ .(2003) ۲۳۹/۸۰ ۰ ,1010 اکق ۷۷ یعیش ۷1۵۵2601 ۳۵۵ ۳۵۵۵ ‎٩۱۳۳6۹ |۳06۵ .۳-695 .120105 0610۳۵۵6 56516 01008 اه ۵0۲1۵110 .(20093) ۲۳۵۸۰ ۰( ,۷۷۵51810 ۸6 ۱۷1۵۵2061 ۳۳۵۵۵۶ 7 200 31010۵25 ۵ 1۵۳ 00151005 عل نع ۲0۵۵۵۵ ۲۳۲11۳ .(20090) ۲۳/۸۰ ۰ ,1010 اکق ۷۷ یمیش ۷/۵۵01 ۳۵۵۵ ۳۵۵۵ ‎٩۱۳۳6۵ 60 ۳۵062 ,۳-58 .کع 011۵0 0 ا جع که 66 ۵ ماع هنهک .(2012) ۲۳۹/۸۵۰ ۰(] ,۸6/۷۷۵51810 ۱1۵۵2661 0۰ ملظ 110۳۵ .(1991) ,(داه01110 و طتلاسظ ۵1 انعم ۵110۵ 1316) 1۲850 ۰ ,۷۷۱6۲ 0 111510۷ 1020 200 3621108 0۲ ۳۲۵۵ .(2008) 3۰0۰ مبا0 ۲0۹1211 200 ۷ .1 ,005 10۵ها ۳ ۲0616۳ 01112۷ ۱/1101 ,08-0027- ۱0۳1 بقع 6:0 120-06 ۵۲ م۵ ۳6 ۰ ,811310 ,16:62 ۵1۳1۵۵ ۳۵۳۵۵۵۵ ۳ 6۵۷1۵۴ 136 ۵۵ 3621108 اه دا ۳ .(2009) 0 ۵۰ 00۹1۵10 200 ۷۰ با مکزل مها 1440-1۰ ,(135)12 .۳۵ اعهاک .[ 0ع1۳ :] بخع 62 06 130-0 ۰۹/۵۵۵6 .(2010) یک بش م۷۷۳۵ 200 ب ۰ 0۹1۵110 ۷ با ,0اه ماه ۰ 51۳۲ ۳۵۵۰ ۳۵۳۳۵۰ واه اک ععاه و اا 6 علوی کعدقط 120-6 ۵ هل 1533-1۰ ,(39)13 8 120666۲ کال 1۵۲ ۲1۳۵۵۵ عم 0۳601 ۵۲ ۳۵۵0۵ .(2008) بش۸ ,که شاف - ]000-0 .110 ۳۳۵[۵01 ۳۵۷1۵10۵۰۰ 1۵۳ داهد ۲00 200 کصعادرد 20 م1 عکنع او انا هی 610۰ ۳:11 60011531010 ۳۹۳۵۵6۵ ۶ معلوسسمام ۳۳۵60 کدماآععمع] ,2003-5054868 88 601۵۵ 2 01 5108 10107 زک ۳۵۳۵۵66 .(1990) 5 34۰ ,۲۵00 20 ۰۰ .ل منجااعگا 1101۷6۲۹1۷ ,7108/۳۳۹۲-87/04] 30۰ 00۳1ع 1‏ ب عا ۹ ره 130131100 62008 عطاطاند 200 2۳0۵8 ۰ 13 ۹]110۲) -------- صفحهٔ بعد -------- نفسیر فقصل نهم: سازه‌های دارای جداساز لرزه ای/ ۲۸۹ 61351016۳165 300 20ع1[ ان ولماد ها ۰۳۵۳ .(1981) 8۰ .5 ,۲1006۳ 200 ۷۰۰ ل واگ )۲ 0۲ ۷ااد 1731۷6 ,۵1/۱6 -۲ا ۲ 708/۳] .30 00۶ع1 اف تاره امه ع۵۵ط 1۵۳ ۰( ۰ ۳06۴ 6۲60 1۱11-13 01 ۲1۵0 .(2011) بش۸ 10 ,قال1 ۲۵۹1۵1 2300 ۷۰ .ل ملاع ۰ 316۷۷ 50۵5 20 ۷۷:۱۵ 0۵[ ۱( ۵0 ۵۲ 1:11 |۲۵ ۰۳۷۵۵۲۱۵ .(1980) ۵ با معاعبت8 یک ۵ ,6۳ اک ۵ بل لافطا 1 11۳۷۲۵۷ ,35 /80- 108/۳1 ۵0 00۲ع1 کرد 1۵۵13100 ع هه 20۹0708 ۰ ۲۹111۵۲۱۵ 7 لآ ۰۷۵1۵11۵ .(1988) 1۳۰ رگا 200 سا با ۷1۵6۹ .8 ,۵0 فق] ,۸ ۲ ۳۵۳۳ 40 5۳066 معاحردزعگ5 رن تبااد 0 روگ ۳۳۵۵ 10 کع 0۵ تاکز واه نی از م۲۹00 ۰ ب60۷ 31 ,0016۳606 ۳:۵۵ 300 داعم ۷ و۳ ۸5/۶ 15013100 ۷:۳۵۳۵10۵ 3256-5040 01 م۳۳۵۵ عدمدل ام عط م۸ .(2015) م0 3/1050 200 .۸ ,۱۷25۳00 0 ۳695 ۳۳۵۸ عط۳] و انا دا|۷/۵ ۵۵ ما ۳۵0۵ عدعل حدم حونل |80 2069-0۰ ,(4) 31 ۳۵ع5۳ ۲۵۲1۳۵۰ 6 10۳ 12010۲5 11005 ۱/0۵1۵ ۳۳۳۵۵۳۶ .(2015) ۷۲ 0۹1۵10 ۵00 ۷۷۰۰ ۱/۷۱۷۰ 000-201۰ .210 11600۲1 ۷10۹ خوا0انب0 1۵۳ عم هی و16۵ ندنمادامها 8 ۵00 561601108 .(2011) .(رع010 160 20 کل 510 اه 1506 0120۵ ۲151 ۱1-917 کاع0) ,۵272|55 بجماکنطا-عح ۲۵۵0 060۳۵۵ 1۵۲ ۵0۵۹ نی عاه 63۳۳ ۰ ,027136۳500۲۵ باه 1000 200 51۵۵0۹5 آ0 1۳۹106 31۵110۳۵ ٩۱1۵11010 1۵۳‏ 63۳10۵66 0۵6 1۵۵6 .(2012) ۵ 2۰ 0۵۵۰ .8 6 60۵ ایکا 1۹۵0 ۰ .5619111011۷ 2۲ع1 1۵۲ عم )۷ عمعافعل تایه 1۵۵131100 6۲ط0 1۵0 66۳۳٩ ۱3-۰‏ ۵۹510 0اه |۹۵ ۲۵۵627 |01۳۵ ۵11و 200 ,0۳۵1۵1۵6۰ ۲102110 0۳6-0211 1۵۳ دعس .(۱996) ,.ا11 ۷/۰ ۲1۰ م5610 ۰ ما ]۲11۹51 ,5 516 ره 10131100 1۵ حاعه آ۵ 1651106 11015 0ع130121-ع۵5 1۵ 1۵۳۵6۵ 1۵6۵1 ان 1۹00 (2008) کل 1۵۵ 200 کا ,۹۷۵۳ 11۱85-۰ 12 ۳۵۵۰ ۳۵۳۵۰ .۵۵11621 مدرد 1۹۵13100 عم عل هم 1 ۹29160 ۲۵1۵118 0271300۵66 ۳۳۹ ۳1۳۵ .(1987) یک ب 31۵۵ 200 یک 10۳۷ .۷ بققره27 ۰ ۲۵1110۳1۵ آ0 17۷۵ :7-0۱ 1168/۳۳۹۵ ۱۵۰ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- سازه‌های دارای مبراگر -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٩٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... .... ت-٠١-١ کلیات الزامات این فصل برای همه ی انواع سامانه،های میرایی از جمله دستگاه های میرایی وابسته به جابجای ی مانند سامانه های هیسترتیک یا اصطکاکی و دستگاه های میرایی وابسته به سرعت مانند سامانه های ویسکوز یا ویسکواﻻستیک کاربرد دارد ) ،سونگ و دارگوش ٧٩٩١ ،، کنستانتینو و همکاران ٨٩٩١ ، ،هانسون و سونگ ١٠٠٢.( هدف اولیه ی این الزامات دستیابی به عملکردی مشابه با یک سازه ی دارا ی سامانه ی متعارف مقاوم در برابر نیروی لرزه ای ،است اما از همین روش ها می توان برای دستیابی به عملکردهای باﻻتر .نیز بهره برد سامانه) ی میراییDamping System, DS( جدا از سامانه ی مقاوم در برابر نیروی لرزه ای ) Seismic Forcd-resisting System, SFRS ( تعریف شده، اما این دو سامانه می توانند اعضای مشترک نیز داشته باشد. همان گونه که در شکل ت-٠١-١ نشان داده شده، سامانه ی میرایی می تواند درون یا بیرون سازه ی باربر جانبی باشد و می تواند دارای اعضای مستقل، نیمه مشترک یا ًکامﻼ م شترک با سامانه ی باربر جانبی باشد. عناصر مشترک سامانه ی میرایی و سامانه ی باربر جانبی برای ترکیبی از بارهای هر دو سامانه طراحی می شود. هنگامی که هیچ عضوی در هر دو سامانه ی میرایی و سامانه ی باربر جانبی مشترکی نباشد، ﻻزم است نیروهای میراگر جمﻊ آوری شده و به اعضای سامانه ی باربر ج انبی .منتقل گردد ت-٠١-٢ الزامات کل ی طراح ی ت-٠١-٢-١ الزامات سامانه باربر لرزه ای و سامانه میرایی سازه ی ها دارا ی سامانه ًمیرایی حتما دی با سامانه ی باربر جانبی که مس یر انتقال بار آن کامل باشد ، داشته باشد. در طراحی این سامانه ی باربر جانبی حتماً باید تمام محدودیت های بیان شده در این آیین نام ه در مورد ارتفاع، رده ی طراح ی لرزه ا،ی افزونگ ی و تمامی ات ی جزئ مشخﺺ شده برای آن سامانه ی باربر جانبی خاص رعایت شده.باشد سامانه ی باربر جانبی باید به گونه ای طراحی شود که بدون سامانه ی میرای ی )مشابه اینکه کلیه ی دستگاه های میرای ی از سازه جدا شده( کمینه ٥٧% مقاومت ﻻزم برای سازه ای بدون سامانه ی میرایی که همان سامانه ی باربر جانبی را دارد، داشته باشد. در صورتی که سازه نامنظمی افقی یا قائم دارد، این کمینه ظرفیت سامانه ی باربر جانبی باید ٠٠١% گردد. اما سامانه های میرایی، صرفنظر -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/٣٩٢ از ا ینکه سازه منظم یا منظم باشد، می تواند برای برآوردن محدودیت های جابجایی نسبی طبقه مورد .استفاده قرار گیرد شکل ت-٠١-١ حالت های پیکربندی میان دو سامانه) ی میراییDS( و سامانه ی مقاوم در برابر نیروی لرزه) ایSFRS .( طراح ی سامانه ی باربر جانبی برای کمینه ٥٧% مقاومت ﻻزم برای سازه ای بدون سامانه ی میرایی، برای زمانی که سامانه ی میرایی درست کار نکند، ایمنی سازه را فراهم می کند و در عین حال سامانه ی مرک بی بوجود می آورد که سختی و مقاومت کافی برای داشتن پاسﺦ کنترل شده.ی جابجایی جانبی را دارد تحلیل و طراحی سام ی انه باربر جانبی تحت برش ،پایه min V، از رابطه ٠١-١ یا ٠١-٢، یا در صورت اعمال ،استثنا تحت برش پایه ی کاهش ،نیافته V، بر اساس مدلی از سامانه ی باربر جانبی که سامانه ی میرایی از آن حذف شده، انجام می.شود ت-٠١-٢-١-٢ سامانه ی یی را یم سامانه ی میرایی باید برای تﻐییرشکل ها و نیروهای حقیقی )کاهش نیافته ی( زلزله ی نادر )مانند ب یشترین نیروی تولید شده در دستگاه .های میرایی( طراحی شود ی برا برخ ی از قسمت های سامانه ی میرایی) مانند اتصاﻻت ای اعضا ی قابی که دستگاه ی ها یی را یم در آن ق ،(رار دارد به استثنای خود دستگاه ی ها یی را یم، -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٩٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... .... تسل یم شدن محدود مجاز است، مشروط بر ا نکه ی نی چن رفتار ی بر عملکرد سامانه م یی را ی یری تأث نداشته باشد یا م اط بق توصیه های آیین نامه های طراحی از مقدار مجاز برا ی عا ضای سازه ی ها عتم ارف تجاوز نکند . ع ﻼوه بر این، اعضای رو ین کنترل در سامانه ی میرایی باید برای نیروهای لرزه ای معادل ١ખ٢ برابر مقدار میانگین پاسﺦ زلزله .ی نادر مورد بررسی قرار گیرد این افزایش باید بر روی هر کنش عضو اعمال گردد و نه بر روی هر عضو. کنش های نیرو کنترل متناظر با مودهای شکست ترد است که نمی توان برای آن ظرفیت تﻐییرشکل غیراﻻستیک منظور نمود .شی افزا ٠٢% ی رو ین لرزه یا ی برا نیا کنش ب ها ه منظور محافظت آن ها .در برابر رفتار نامطلوب است ت-٠١-٢-٢-١ کمیت ی ها شتاب یفیط و طیف پاسخ کمیت ی ها پاسﺦ ط یفی شتاب زلزله ی طرح و زلزله ی نادر ) DS S ، D1 S ، MS S وM1 S( در روش ن ی رو ی ی جانب معادل مورد استفاده قرار یم .گیرد های فیط پاسﺦ زلزله ی طرح و زلزله ی نادر برای لی تحل ط یفی مورد استفاده قرار می .گیرد ت-٠١-٢-٢-٢ جنﺒش های زمین برای تحلیل ی تار خﭽه زمانی توسعه ی های فیط هدف و جنبش های نی زم ی برا سازه ی ها ی دارا سامانه ی یی را یم که با استفاده از روش های ی تار خچه زمانی لی تحل یم،شود ًعموما از الزامات مربوطه برا ی دیگر سازه ی ها بدون را یم گر ی رو یپ کند یم . برا ی ن یی تع محدوده ی مورد نظر دوره ،ی تناوب ﻻزم ن ست ی از خصوصیات بیشینه و کمینه ی میراگر که ًعموما در موارد دیگر در این فصل در نظر گرفته می شود ، استفاده گردد . اگرچه ا ز اس ی مق دامنه برا ی کاهش جنبش های زمین در زلزله ی نادر به زلزله ی طرح استفاده می شود، برای تولی د جنبش های زلزله ی نادر از اس ی مق دامنه ای تطب قی یفیط فصل مربوطه در همین آیین نامه استفاده رد ک . ری سا موارد غیرمرتبط با تولید جنبش ها در این فصل که به طور خاص به آن ها اشاره نشده ،ی برا ازه س ی ها ی دارا سامانه ی یی را یم اعمال نم ی.شود ت-٠١-٢-٣ انتخاب رو ش تحلیل ی برا سازه یی ها که دارای سامانه یی را ی ی م است، استفاده از روش تار ی خچه زمانی غی رخط ی ارجح تر از روش های دیگر است به طوری که فصل ٠١ نی بر ا اساس ساختار ی افته است. ا ین روش، مطابق با اکثر روش های ی فعل، نی تر ی واقع ها ینیبشیپ را از پاسﺦ لرزه یا سامانه ی یبی ترک مقاوم در برابر ن یوری لرزه ای و سامانه یی را یم ارائه می دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/٥٩٢ با نیا حال، استثناًئا روش تحل یل طیفی ) RS ( و روش ی رو ین ی جانب ) معادلELFی ( م تواند ی برا طراح ی سازه یی ها با سامانه ی ها یی را یم که دارا ی پی کربند ی نی مع و سا ری ی مع ارها ی محدودکننده هستند )به ،عنوان مثال وجود کمینه دو دستگاه م یی را ی در پیکربندی هر طبقه برا ی مقا بله با چش یپ ( است.فاده شود روش های لی تحل سازه ی ها دارای یی را یم مبتن ی است بر خصوص ات ی بارافزون غی رخط ی استات یکی سازه و محاسبه بیشینه پاسﺦ ها با استفاده از سخت ی مؤثر )سکانتی ( و خواص م یی را ی مؤثر مود ) اول ب ارافزون ( در راستای مورد نظر. نیا مفاه یم در فصل ٩ ی برا توص فی خواص ن رو ی- تﻐییرشکل سامانه ی ها جداساز ی استفاده یم،شود که برای منظور نمودن صریح اثرات تقاضا ی شکل یری پذ )پاسﺦ پس از تسل می ( و پاسﺦ مودهای باﻻتر سازه های دارای می راگر اصﻼح شده .است مشابه سازه ی ها عتم ،ارفًعموما در سازه ی ها دارای یی را یم نیز تحت لرزش های دی شد نی زم، تسل یم اتفاق یم افتد و عملکرد آن ها به شدت م واند تی ت تح تأثیر پاسﺦ ی دها وم باﻻتر .قرار گیرد رو ش تحلیل طیفی و روش نیروی جانبی معادل که در فصل ٠١ ارائه شده دارا ی نی چند ساده ی ساز و محدود تی ست ا که به شرح ز ری ان یب :شده است ک . ی ١ زه سا ی چند درجه آزاد دارای سامانه ی یی را یم ی را م توان با استفاده از روش های ت فکیک ی مود به سامانه های کی درجه آزاد معادل لی تبد نمو .د نیا در روش فرض شده که سازوکار فروپاش ی سازه، یک سازوکار یک درجه آزاد است به طور ی که م ی توان توز یﻊ تﻐییرمکان نسبی طبقه در ارتفاع را به طور منطق ی با استفاده از شکل مود اول ای شکل ی گر ید، مانند یک مثلث معکوس، تخم نی زد. چن ین یی ها ش رو به طور جدی ی برا ساختمان ی ها ست لیم شونده ی ا ساختمان یی ها که میرایی غی رمتناسب د ،ارد اعمال نم ی شود. ٢ . پاسﺦ یک سامانه ی غیراﻻستیک می تواند با استفاده از خص وصیات ی خط معادل و کی فیط پ اسﺦ با یی را یم ٥% تخم نی زد ه شود فی . ط یی را یم یب شتر ٥ از% ی را م توان با استفاده از ضرا بی یی را یم جاد یا نمود ی و ن روها ی وابسته به سرعت را م ی توان با استفاده از شبه سرعت و اطﻼعات مودی یا با اعمال ضریب های تصحیح شبه سرعت محاسبه کرد. ٣ . پاسﺦ غ ی رخط ی سازه را م ی توان با رابطه هی سترت کی دوخط ی ،که سختی پس از تسلیم آن صفر است نشان داد )رفتار اﻻستوپﻼست یک(. ٤ . مقاومت تسل می سازه را م ی توان با انجام تحلیل پﻼست یک ساده یا با استفاده از کمینه برش یهی پا لرزه یا و مقاد یر R ، 0 Ω و d C تخم نی زد. ٥ .ی دها وم باﻻتر باید در روش ن ی رو ی ی جانب معادل در نظر گرفته شود تا اثرات آن در ین روها ی وابس ته به سرعت .اعمال گردد این الزام در روش مودهای باق یمانده منعکس م ی شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٩٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... .... در نشریه یFEMA-440 (2005) مرور ی بر روش های ساده شده برا ی لی تحل سازه ی ها تسل یم شونده ارائه.شده است اثرات ترک یبی ساده ی ها ی ساز ذکر شده در باﻻ توسط رام رز ی و همکاران )١٠٠٢( و پاولو و کنستانت نو ی )٤٠٠٢ (، بر اساس مطالع ه ی ساختمان ی ها سه و شش طبقه ی دارای سامانه یی را ی ی م گزارش شده که با روش های پیشنهادی آیین .نامه طراحی شده است رو ش تحلیل طیفی و روش نیروی جانبی معادل آیین ،نامه ی ها ینیبشیپ محافظه کارانه ،ای از جابجایی نسبی طبقه نی روها ی میراگر و کنش های اعضا ارائه می دهد که در مقا سه ی با نتا ﺞی لی تحل ی تار خچه زمانی غی رخط ی از دقت قابل ی بول ق برخوردار ا ست. انتظار م رود ی سازه ی ها ی دارا سامانه ی ها یی را یم که مطابق با آیین نامه طراح ی یم،شود عملکرد سازه ای مناسبی کمینه به خوب ی سازه ی ها بدون سامانه ی یی را یم داشته باشد. پاولو و کنستان نو یت )٦٠٠٢ ( گزارش م ی دهند که سازه یی ها با سامانه یی را ی ی م، که مطابق با آیین نامه طراح ی شده ا ست، یایا مز کاهش پاسﺦ سامانه ی هی ثانو را دارد، که البته نیا تی مز محدود به سامانه ی ها یی را ی با م یو سکوز ا فزوده یم.شود ت-٠١-٢-٤-١ طراح ی دستگ اه میرایی دستگاه ی ها یی را یم ممکن است بر اساس اصول مختلف ی کار کند و ممکن است از مواد ی استفاده کن د که بر عملکرد کوتاه مدت و بلندمدت آن ها تأثیرگذار ب .اشد نیا تفس ری با ارائه ی راهنما یی در مور د رفتار برخ ی نی از ا دستگاه ها، به دنبال زبان واحدی برای دادن مشاوره به مهندس طراح است تا بتواند اره ب در ی مقاد ری کران باﻻ و کران ن یی پا خص وصیات مکان یکی دستگاه ها که ی برا لی تحل و طراح ی به آن ن ،یاز دارد تصم یمگیر ی کند. می توان دستگاه ی ها یی را یم که کاربرد پ دا ی رده ک ای توان بالقوه ی کاربرد ،یافتن را دارد به صورت ریز دسته ی بند نم:ود ١ .می راگرها ی ال یس ویسکوز)ای میراگ ی رها روغن ی ( که بر اساس اصل عبور ال یس )به طور معمول شکل های خاصی از روغن( از روزنه کار می ند نک(Constantinou et al. 2007) .نیا دستگاه ها به طور معمول بس ار ی مهندس ی شده و با دقت ساخته دوش می به طور ی که خص وصیات آن ها کی در دامنه ی محدود شناخته شده قرار دارد. به این م ی عن که ی وقت این دستگاه ها آزمایش می شود، تﻐ یری پذ ر یی قابل مشاهده در خصوصیات آن .اندک است مسئله گرم ش دن این دستگاه یم ها تواند تأثی رات قابل توجه ی داشته اشد ب (Makris et al. 1998) . این مسئله یم تواند با استفاده از مخزن انباشت ی ا با استفاده از م صالحی با خواص انبساط حرارت ی متفاوت به طور ی که اندازه ی روزنه به طور خودکار با دماها ی متفاو ت -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/٧٩٢ تنظ می شود، کاهش داده شده ای حذف شد .نی با ا حال، رفتار درازمدت آن ها یم تواند تحت تأثیر مشک ﻼت بالقوه ی مختلف ی قرار رد یگ : )الف( دستگاه یی ها که از مخزن انباشت استفاده م کند ی ، دریچه یی ها دارد که ممکن است در طول زمان، بسته به ک تیفی ساخت و تار ی خچه ی عمل ،کرد .خراب شود هیچگاه ی نم توان دریاف ت کی که چه ی در چه زمانی ممکن است خراب می شود. )ب( س ال ی درون دستگاه توسط آب بندی نیب بدنه و پ ی ستون متحرک دستگاه حفظ م ی ،شود که ممکن است در نت ی جه ی شی سا ی ناش از جابجایی تجمعی بیش از حد ای ف ضع در ت ساخ نشت پیدا .کند جابجایی تجمعی شیب از حد، به ندرت برا ی ساختمان ها مشکل ساز می.شود هنگام نشت از قسمت آب بند ی شده ، بسته به کاهش فشار داخل ی دستگاه ، توان خروج ی آن کاهش م ابد یی. توص یه می شود ،در تع ن یی مقاد ری کران پا ن یی ضریب های اصﻼح ،خصیصه ن شت احتمال ی روغن در نظر گرفته نشود )چون امکان دانستن آن وجود(ندارد، بلکه به جای آن ی ک برنامه ی بازرس ی دوره یا و نگهدار ی توسط سازنده توص هی وش می د تا مشکﻼت شناسا یی ش ده و اصﻼحات ﻻزم انجام پذیر د. )پ( روزنه ها قطر بس ار ی کوچک ی دا رد و ب ه همین دلیل ممکن است به دﻻیل زیر دچار گرفتگی :شود استفاده از روغن ناخالﺺ، آلوده شدن روغن توسط ذرات ﻻست یکی مورد استفاده در آب- ی بند ال یس در دستگاه ها ی دارای کیفیت ساخت پایین، یا آ لوده شدن روغن توسط ذرات فلز ی ی ناش از خوردگ ی داخل ی ای به دل لی ون ی تاس ی کاو ناشی از روغن ی زمان که از مواد ب ا تیفیک پایین استفاده م ی ،شود. به طور معمول از ﻻست کی دی نبا در آب ی بند استفاده شود و قطعات با ید به ی جا جوشکار ی رزوه شود ی ا به صورت پس کش .یده متصل گردد روزنه ی ها با قطر بزرگ تر ح رج ا .است ٢ .دستگاه ی ها جامد ای سیال یو سکواﻻست نی . ا کی دستگاه ها بر اساس اصل برش ت اﻻ یس در اب وی سکوز یته ی باﻻ ای جامدات و ی سکواﻻست کی کار م ی .کند خصوصیات نیا اﻻت یس ویسکوز و ج امدات وی سکواﻻست کی وابستگ ی یدی شد به فرکانس و دما دارد. ا نی اثرات با ید با انجام آزم ایش صﻼح تی ی اب ی ارز شود. رفتا ر دراز مدت این دستگاه ها ب ساس ا ر رفتار س ال ی ای جامد مورد استفاده آن در ها که انتظار م ی رود هر دو با گذشت زمان س تر تف شود، ن یی تع یم .گردد مهندس طراح دی با از ت أمین کننده،ی دستگاه اطﻼعات (متناظر با عمر طوﻻنی )سالخوردگی مواد بر را حسب مشاهدات واقع ی در طول .زمان بخواهد استفاده از اطﻼعات مبتن ی بر سرعت بخش دن ی به گذر عمر م ناسب ست ین و نبا دی مورد استف اده قرار گ رد ی (Constantinou et al. 2007) . -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٩٢ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... .... ٣ .دستگاه ی ها تسلیم شونده فلز ی.ی دستگاه ی ها تسل یم شونده ی فوﻻد ی ًمعموﻻ از فوﻻد با خص و صیات تسل می مشخﺺ در یک دامنه،ی تﻐییرات کوچک ساخته م ی شود. با ا ین ،وجود دامنه ی مقاد ری مقاومت تسل می د توان یم با انجام آزما شی های ساده ی م صالح ن یی تع گرد د. همچن نی ی برا تأیید اطﻼعات به د ست آمده ،از آزمایش کشش ساده ﻻزم است تعدادی از دستگاه های میرایی آزمایش شود. از آنجا که خوردگ ی فقط ممکن است کاهش مختصری در خواص هندس ی فوﻻد به وجود آورد، گذر عمر کمتر ین دغدغه را ایجاد می د کن . با ی ک برنامه بازرس ی و نگهدار ی می توان دغدغه .ی گذر عمر را مرتفﻊ ساخت ٤ .دستگاه ی ها اصطکاک ی. دستگاه ی ها اصطکاک ی بر اساس اصل صفحات لﻐزشی از پیش بارگذاری ش ده کار م ی .کند برای چنین دستگاه یی ها دو م سئله وجود دارد: )الف( ممکن است پ شی بارگذار ی در طول زمان به دلیل وقوع خزش در مواد سطح لﻐزش ی یا وقوع خزش در تنظیمات شیپ بارگذار ی، ای شی سا در سطح لﻐزش ی ناشی از حرکت قابل تو جه ترم بط با بار سرو یس یا یک جنبش لرزه یا سرعت باﻻ، کاهش ابد ی . امکان ندارد که از مقدار شیپ بارگذار ی در طول ،عمر سازه آگاه بود اما هنگامی که چی از پ و مهره ی ها پر مقاومت استفاده می شود و از م صالح با مقاومت باﻻ و سایش اندک برای سطح لﻐزش است فاده یم ،شود خسارت یم .تواند کمینه شود )ب( ضر بی اصطکاک در سطح لﻐزش می تواند به طور قابل توجه ی در طول زمان تﻐ ر یی .کند مهند س طراح برای آشنایی بیشتر با طبیعت اصطکاک و رفتار کوتاه مدت و بلندمدت برخی از سطوح تماس می تواند به مرجﻊ کنستانتینو و همکاران )٧٠٠٢( م .راجعه نماید به طور کل ی، ﺞی نتا قابل اعتماد و قابل پ ینیبشی در اصطکاک طوﻻن ی مدت فقط ی زمان قابل دستیابی است که سطح رابط لﻐزش ی تشکیل شده کی از فلز بس ار ی ی قل یص )ًمعموﻻ فوﻻد ضد زنگ( در تماس ب ا کی ماده ی نرم تر غ ی رفلز ی که تحت فشار باﻻ و طی شرا مح صورشدگی قرار گرفته باشد، به ط وری که خزش در مدت زمان کوتاه ی کامل شود. با ا نی حال، چن ین سطح لﻐزشی منجر به اصطکاک کم م ی شود )و ب ه همین دلیلًمعموﻻ در جداسازهای لﻐزش ی مورد استفاده قرار د گیر یم .( مهندس طراح ی برا نی چن موارد ی به فصل ٩ و تفس ری مربوطه ارجاع داده م ی شود. اصطکاک ی باﻻ مطلوب )از نقطه نظر عملکرد ی ( م ی تواند با استفاده از سطوح لﻐزش ی فلز ب ا فلز به دست آید . اما از آنجا که برخ ی نی از ا سطوح لﻐزشی باعث خوردگ ی فزاینده و دی شد یم شود ، ًکامﻼ غی رقابل اعتماد بوده و هرگز نبا ید از آن ها استفاده کرد ) British Standards Institute 1983 .( برخی دیگر از سطوح تماس دوفلزی هنگامی که گر ی کد ی با در تماس بدون حرکت ،باشد لی ما ت به تشک لی محلول ی ها جامد ای بات ی ترک نیب ی فلز دار . د -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/٩٩٢ نیا لی تما منجر به جوش سرد )چسبندگ سب کاکطصا یا زی دا سب ی را ی ار ی اد یز (می شود .ا ین مصالح به وسیله ی نمودارهای سازگاری قابل شناسایی است(Rabinowicz 1995) .نمودارها ی اصل ی رابینوویچ زوج فلزات را ب ا عنوان ناسازگار )چسبندگ ی کم( تا سازگار و ی کسان )چس بندگ ی اد یز ( دسته ی بند یم کند. بر اساس ا نی خصوص ی،ات فلزات ی کسان ی و ب شتر سطوح تماس د و فلز ی دی با ن .به عنوان سطح تماس لﻐزشی مورد استفاده قرار گیرد ب ا کنار گذاشتن سطوح مشتر کی که شامل سرب )بس ار ی نرم(، مول ی،بدن نقره و طﻼ )بس ار ی (گران ا ست، فقط سطوح تماس قلﻊ- ،کروم کادم وم ی-آلوم وم ینی و مس-ًکروم احتماﻻ چسبندگ ی ین یی پا دارد. از ا نی یم،ان سطح تماس لﻊ ق- کروم دارا ی مشکﻼت خوردگ ی فزاینده است و نبا دی مورد استفاده ) قرار گیردBritish Standards Institute 1983 (. نی بر ا اساس، تنها سطوح تماس دو ی فلز کادم وم ی-آلوم وم ینی و مس-کروم م ی تواند دی مف باشد. م صالح موجود در ا ین سطوح تماس ی دارا یتفس مشابه ی ست ا به طور ی که انتظار م ی رود اثرات مربوط به خزش مهم باشد که این منجر به افزا شی سطح تماس ی واقع و افزا شی ی رو ین اصطکاک در طول زمان می شود ) Constantinou et al. 2007 .( نی از ا شی افزا نیروی اصطکاک می توان جه ی نت گرفت که ن ی رو ی اصطکاک در تمام ی سطوح تماس د و ی فلز در طول زمان دچار ت ر ییﻐ قابل توجه ی وش می که د قابل پ ینیبشی ست ین و ب ه همین دلیل استفاده از ا ین نوع سطوح تماس مجاز نمی د باش. ٥. دستگاه ی ها اکستروژن سرب. ا نی دستگاه ها بر اساس اصل اعمال فشار برای عبور دادن سرب از در ون کی روزنه کار م ی کند. رفتار این دستگاه به سرعت بارگذار ی و دما بستگ ی دا رد و به دل لی اثرات ناشی از ش گرم،دگی ی رو ین خروج ی آن با افزا یش تعداد چرخه های رفت و برگشتی کاهش م ابد یی. نیا اثرات را م ی توان با انجام آزما شی اندازه گیری نمود تا خواص اسم ی و ضریب های اصﻼح خصیصه ن یی تع .گردد در طول عمر دستگاه ، در صورت آسیب دیدن آب بندی دستگاه، امکان نشت سرب در ح ین کار وجود دارد، که البته انتظار نمی رود تأثیر چندانی بر عملکرد دستگاه داشته باشد. می توان ب ا استفاده زا فن ی ها ی آور آب ی بند کارآمد و شناخته شده، مانﻊ نشت سرب شد یار و ب تأیید از آزما شی صﻼح یت است) فاده نمودSkinner et al. 1993 .( کارشناس طراح ذیصﻼح باید دمای محیط و محدوده ی ی دما طراح ی را تعر فی کند. دما ی طی مح به عنوان دما ی معمول ی در ح نی کار دستگاه م یی را ی فی تعر یم شود. برا ی دستگاه ی ها نصب شده در فضاه ای داخل ی، نیا دما ممکن است ١٢ درجه ی سانتیگراد در نظر گرفته شود و محدوده ی ی دما طراح ی یم تواند توسط مهندس مکان ی ک پروژه .تعیین شود ی برا دستگاه یی ها که در معرض تﻐ یی رات ی دما رون یب نصب دناوت می حم یط امد ی، یم شود به عنوان دما ی نی انگ یم ساﻻنه در محل در نظر گرفته شود و محدوده ی -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٠٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... .... ی دما طراح ی یم تواند به عنوان کمینه و بیشینه ی ی دما ساﻻنه رو نظ م د گر د. از آنج ا که محدوده ی ی ما د ی اح طر به طور ضمن ی از طر قی ضریب های λ مرتبط با دما با تحل لی سازه در مقابل زلزله ی نادر مرتبط است ، حتماً باید مقادیر بیشینه و کمینه ی دما در طول عمر طراحی سازه در نظر گرفته شود . ت-٠١-٢-٤-٤ خصوﺻیات اسمی طراح ی خصوص ات ی اسم ی طراح ی معموﻻً توسط سازندگان دستگاه ارائه م ی شود که بر اساس برنامه ی ها شیا آزم نمونه اول ی ها هی نیشیپ به دست آمده و به طور منطق ی قی دق است. برا ی د یی تأ نیا خصوص ات ی ی سم ا، می توان در طول مراحل طراح ی ای در فاز ساخت پروژه، از طر قی انجام آزما ی ها شی نمو نه یهی اول پروژه .اقدام نمود ت-٠١-٢-٤-٥ بیشینه و کمینه ی خصوﺻیات میراگر رواداری تﻐییر مشخصات مربوط به خصوص ات ی طراح ی اس می به عنوان بخش ی از فرآ ند ی طراح ی، مهم است که تﻐییر خص وصیات میراگر تول ید شده نسبت به خ واص اسم ی .آن تشخیﺺ داده شود نیا تفاوت ناش ی از تنوع در دی تول است. مقاد ری توص هی شده برا ی ر واداری تﻐییر مشخصات نسبت به خصوص یات متوسط همه ی دستگاه ها با کی نوع و اندازه ی نی مع، ًمعموﻻ در محدوده ی %٠١± % تا ٥١± است .برای رواداری مشخصات با %٠١±، ضریب هایλ ،١/١=) spec, max λ( و ٩/٠=) spec, min λ( خواهد بود. ممکن است تﻐ ر یی در خصوصیات یک دستگاه مستقل بی شتر از رواداری خصوصیات مربوط به تمامی دستگاه ی ها از کی نوع و اندازه ی نی مع باشد. توص یه می شود هنگام تع یین ری قاد م ،رواداری با سازنده دستگاه مشورت شود. بی ضرا ر یی تﻐ خصیصه(λ) و خصوصیات بیشینه و کمینه ی میراگر بخش ٠١-٢-٤-٥ مستلزم آن است که تحل لی و طراح ی دستگاه ها ی میراگر با در نظر گرفتن شرا یط ی؛ طی مح از جمله: اثرات ،عمر طوﻻنی خزش، خستگ ی و ی دما ی ات ی عمل انجام پذیرد. ضریب های عمر طوﻻنی و عوامل مح یطی در هم ضرب ه شد و سپس قسمتی از ضریبλ حاصل ) ae λ ( با ضریب کاهشی ٥٧/٠ در رابطه ظاهر می شود. این کاهش بر اساس ا ین فرض استوار است که همه مقاد ری نه یشیب یا کمینه عمر طوﻻنی و عوامل یطی مح به طور هم زمان اتفاق نم افتد ی. هنگامی که به دل لی اثرات مربوط به آزما شی، ﺞی نتا آزما ی ها شی نمونه اول هی ی ها ی ژگ ی با و طراح ی ی سم ا متفاوت باشد، ﻻزم است رفتار دستگاه بر اساس ی ها ی ژگ یو آزما یش .تعیین گردد رفتار متفاوت ب ا خصوص ات ی طراح ی اسم ی یم تواند از ا اثر ت سرعت، اثرات چرخه ی اول و هر اثر دیگر آزما یشی ناشی -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/١٠٣ شده باشد .نیا رفتار از طر قی بی ضرλ آزما یش ) test λ ،( که حاصل ضرب تمامی اثرات جداگانه ی آزما یش است، در نظر گرفته میشود. ضریب های مشخصات ) spec λ ) (، محیطیae λ و آزمایشtest λ ( برای تعیین ) خصوصیات بیشینهmax (λ و کمینهmin λ ( میراگر، مطابق با روابط ٠١-٣- الف و ٠١-٣- ب، از هر نوع و هر ابعاد برای استفاده در مدل ریاضی سازه ی دارای میراگر مورد استفاده قرار می.گیرد نیا ضریب ها به طور معمول بر روی هر کمیتی د که ر بیان ی اض یر دستگاه ،نقش دارد اعمال م ی شود. ﻻزم به ذکر است، می توان به طور مستقیم از مدل های ی اض یر تر ده یچیپ برای منظور نمودن ات اثر ر ییﻐت ،در خصوصیات مختلف )برای نمونه، سرعت و دما( استفاده نمود. در چنین مواردی اثر تجمع ی ضریب ه ای λ کاهش م ابد یی )به ٠/١ کی نزد تر م ی ،(شود را چ که برخ ی از رفتارها ی متع ارف سهیم در max λ وmin λ به صراحت در مدل .وجود داردًاحتماﻻ باز هم برخ ی از اثرات، مانند رواداری مشخصات و ،عمر طوﻻنی که د توان ی نم در مدل های ی اض یر ،در نظر گرفته شود ی باق خواهد ماند. مثال اطﻼعات حاصل از آزما شی نمونه اول ی،ه که در ب ند ٠١-٦-٢ فی تعر شده ،ی برا تعیین ضریب های λ و مقاد ری بیشینه و کمینه ی مورد استفاده در تحل لی و طراح ی مورد استفاده قرار گیر یم د. رابطه ی اسمی نیرو– سرعت )برحسب واحد کیلو پوند و اینچ( برای میراگر س ال ی یو سکوز به شکل ریز تعریف می :شود 𝐹= 𝐶𝑠𝑔𝑛(𝑉)|𝑉|ఈ= 128𝑠𝑔𝑛(𝑣)|𝑉|଴.ଷ଼ در شکل ت-٠١-٢ ، منحنی با خط پر رابطه ی اسمی نیرو– سرعت را نشان می دهد. شک ل ت-٠١-٢ رابﻄه ن رو ی-سرعت برا ی کی میراگر ویسکوز غی رخﻄ ی آزما ی ها شی نمونه اول یهی میراگر مطابق با شرا یط زیر :انجام شد -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٠٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... ....  تمامی آزما شی های مربوط به مشــخصــ ات رو ین-ســرعت در دما ی طی مح ، یعنی ١٢ درجه ی ی سانت گراد انجام شده اس،ت  ٠١ چرخه ی کامل در دامنه ی ها مختلف انجام ،شد  آزمایش های دما، سـه چرخه ی کامل رفت و برگشـت ی با سـرعت ی ها مختلف در دماها ی زیر انجام شد:ه است o ٤ درجه ی سانتی،گراد o ١٢ درجه ی سانتی،گراد o ٨٣ درجه ی سانتی.گراد اطﻼعات آزما ی ها شی نمونه اول هی ی برا ) هر چرخه بیشینه و ی منف ( به صورت نقط ه هایی در شکل ت-٠١-٢ نشان داده شده است. همچن نی در شکل ت-٠١-٢ ، برا ی نیا میراگر تﻐ یی رات نسبت به مقادیر اسم ی در روابط ن رو ی - سرع ت .نشان داده شده است این روابط با تﻐ ر یی مقدار ثابت میراگر (C) به دست م چی . ه دیآی یر یی تﻐ ی برا توان ،سرعتα ، .در نظر گرفته نشده است در شکل نشان داده شده است که:  یک جفت منحنی مربوط به رابطه ی اسم ی رفتار میراگر یا ازفا یش ١٠% هک با کاهش در مقدار C .محاسبه شده است نیا منحنی ها مربوط به ضریب های λ ،آزمایش فی تعر شده در ب ند ٠١-٢-٥-٤ ،می :باشد ١/١= (test,max) λ و ٩/٠= (test,min) λ. ی برا نیا دستگاه ی ها خاص، تﻐ ر یی در خص وصیات ی ناش از عمر طوﻻنی و عوا مل طی مح% ٥ ی± )٥٠/١= (ae, max) λ ،٥٩/٠= (ae, min) λ ( در نظر گرفته م ی شود و رواداری مشخصات رو% ی ٥± )٥٠/١= (spec,max) λ ،٥٩/٠= (spec,min) λ (تنظی م می شود. نیا مقاد ری دی با در ارتباط با سازنده ی دست گاه بر اساس تار ی خچه ی اطﻼعات آزما شی دی تول میراگر و تجربه ی آن ها د ورد م ر عمر طوﻻنی و سا یر اثرات ز ست ی یطی مح جاد یا شود. استفاده از ا نی مقاد یر در روابط ٠١-٣- الف و ٠١-٣- ب منجر به ٠٢/١= max λ ٢٨ و/٠ = min λ می شود. ا نی مقاد ری کمینه الزامات بند ٠١-٢-٤-٥ مربوط به رات یی تﻐ را برآورده م ی سازد که به ٢/١ = max λ و ٨/٠ = min λ گرد م ی.شود  یک جفت منحنی متناظر با مقاد ری تجمع ی بیشینه و کمینه یλ ) که برا ی منظور نمودن اثرات آزما ی،ش رواداری مشخصات و سا ری عوامل ذکر شده در ب ند ٠١-٢-٤-٥ محاسبه شده ( برای افزایش یا کاهش مقدار اسم ی C تا ٠٢% ترسیم شده .است -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/٣٠٣ ی را ب نیا مثال، تحل لی با خص وصیات بیشینه و کمینه ی میراگر با دی به ترت یب با استفاده از م قادیر اسمی %٠٨ و %٠٢١ ی برا C انجام شود. تحل یل با خصوصیات بیشینه ی میراگر به طور معمول ن ی روها ی می راگر بزرگ ی تر ایجاد می کند که ی برا طراح ی اعضا و اتصاﻻت مورد استفاده قرار یم ،گیرد در حال ی که تح لیل با خص وصیات کمینه ی میراگر به طور معمول اتﻼف کل انرژ ی کمتر و در نت جه ی جابجا یی ی ها نسب ی طبقه ی بزرگ ی تر جاد یا یم.کند ت-٠١-٢-٤-٦ افزونگ ی سامانه م را ی یی این بند تﻼش دارد تا افزونگی سامانه یی را ی ی م در .طبقات ساختمان از حد مشخصی کاهش پیدا نکند کمینه باید چهار دستگاه م یی را ی در دو راستای ی اصل، با کمینه دو دستگاه در هر راستا که در دو طرف مرکز سخت ی ساختمان ی برا کنترل پاسﺦ پ ی چش ی .قرار داده شده است، وجود داشته باشد در موارد ی که افزونگ ی سامانه ی را یم یی کم تر از مقادیر در نیا فی تعر ،باشد همه ی دستگاه ی ها یی را یم ت در مامی طبقه ها با دی تی قابل تحمل جابجا یی ی ها افز وده )با ن ی روها ی م (تناظر آن و سرعت ی ها افز وده )با جابجا یی ها ی و ن روها ی مت (ناظر آن نسبت به سامانه ی با افزونگ ی ی کاف را .داشته باشد این همی جر %٠٣١ منظور شده است. ت-٠١-٣ روش تحلیل ی تار خﭽه زمانی غی رخﻄ ی آن دسته از اع ضای سامانه ی باربر جانبی و سامانه ی میراگر ًاساسا که در زلزل ه ی نادر به صورت اﻻست یک پاسﺦ می دن ده )بر اساس محدود تی مقاومت انتظاری ٥/١ برابر که با ١= φ (محاسبه شده است، مجاز به مدل سازی اﻻست کی هستند .پارامترها ی مدل سازی و مع ی ارها ی رش ی پذ ارائه شده در مراجﻊ معتبر مانندASCE 41 ، با تعیین ا ا هد ف عملکر ید فی تعر شده نی در ا فصل برا ی برآورد ن الزامات ا نی ند ب قابل قبول ی تلق یم.گردد بخش سخت افزار ی تمام دستگاه ی ها یی را یم )ب رای نمونه، پوسته یس ی لندر کی دستگاه پ ی ون ست ی ( و اتصاﻻت ب نی دستگاه ی ها یی را یم و باق ی اعضای سازه با دی در زلزله ی نادر اﻻست کی ی باق بماند )به ب ند ٠١-٢-١-١ مراجعه د شو (. رفتار غ ی رخط ی ری سا عا ضای سامانه ی باربر جانبی و سامانه ی میرایی دی با بر اساس اطﻼعات آزما یشی مدل سازی شده و دی نبا فراتر از تﻐ ر یی شکل ی ها آزما شی شده تعم یم داده .شود در صورت برخورد با رفتار ی فراتر از این دامنه، باید اثرات نزول تدریجی مقاومت یتخ و س منظور گر .دد نی با ا ،حال رفتار غیرخطی در سامانه ی یی را یم دی نبا به حد ی باشد که عملکرد آن را مختل.نماید -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٠٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... .... لی تحل ی تار خچه زمانی غی رخط ی در هر دو سطح جنبش نی زم ، زلزله ی طرح و زلزله ی نادر انجام م شی .ود خروج از مرکزیت تصادفی در زلزله ی نادر منظور می ،گردد اما از آنجا که در گام کنترل طراحی سامانه ی باربر جانبی در بند ٠١-٢-١-١ خروج از مرکز یت تصادف ی در نظر گرفته می شود، در سطح بررسی زلزله ی .طرح نیازی به منظور نمودن خروج از مرکزیت تصادفی نیست نی با ا حال، برای کنترل مجدد تمامی اعضای سامانه ی باربر جانبی با استفاده از نتایﺞ لی تحل ی تار خچه زمانی غی رخط ی در سطح زلزله،ی طرح باید از مدل ترک یب ی سامانه ی باربر جانبی و سامانه ی میرایی استفاده شود، چرا که در بررسی ها ی بند ٠١-٢-١-١ رفتار سازه ی بدون سامانه ی میرایی کنترل می .گردد نیا الزام در ب ند ٠١-٤-١ فی تعر شده است. سامانه ی را یم یی، طبق تعریف بند ٠١-٤-٢، رب اساس نتا یﺞ حاصل از ها لی تحل ی زلزله ی نادر طراح ی و ارز می ی با ی شود. ت-٠١-٣-٢ خروج از مرکز یت تصادف ی جرم به منظور اجتناب از انجام تعداد بسیار اد یز ی ها لی تحل ی تار خچه زمانی غی رخط ی که شامل مجموعه ی جنبش های ی زم،ن خصوصیات کران باﻻ و کران ن یی پا یم راگر و پنﺞ م وقعیت ی ا بی شتر برای مرک ز جرم ،است در این بند استثناًئا اجازه داده شده است تا ی برا محاسبه ی اثرات خروج از مرکز یت جرم در ربﻊ ی ها مختلف ساختمان ، از مقیاس نمودن ﺞی نتا لی تحل مرکز جرم استفاده شود . روش ز یر، یکی از روش های شن یپ ی هاد ی برا تولید ضریب های بزرگنمایی مناسب برای ر یی تﻐ شکل ها و ن ی روها ،ی برا منظور نمودن اثرات خروج از مرکز یت تصادف،ی با استفاده از نتایﺞ تحلیل تاریخچه زمانی مرکز جرم است . استفاده از سا ری ضریب های بزرگنمایی که به طور منطق ی توسعه افته ی ، با توجه به این مسئله که م مکن است جابجا یی ت ی صنع مرکز جرم به گونه ای خصوصیات یکی نام ید زه سا ی لی تحل شده را تﻐ ر یی دهد که شاید منجر به تناقض کاهش پاسﺦ پ ی چش ی با افزا شی زی گر از مرکز تصادف ی شود، مجاز و مورد قب ول است ) Basu, et al., 2014 .( بحران نی تر ی راستاها ی برا حرکت دادن مرکز جرم محاسب اتی در هر راستای متعامد در هر ط بقه آنهایی است که گر زی از مرکز یت تصادف ی به خروج از مرکز یت ی ذات بی دی افزا . برا ی کی هر نی از ا دو موقع یت جرم خارج از مرکز و استفاده از خصوصیات کمینه ی ،میراگر تحلیل تحت مجموعه ی جنبش های زلزله ی نادر ا نجام ه شد و نتا ﺞی مطابق با ب ند ٠١-٣-٣ .پردازش شود حالت های لی تحل در جدول ت-٠١-١ تعریف .شده است -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/٥٠٣ جدول ت-٠١-١ حالت های تحلیل برای تعیین ﺿریﺐ های بزرگنمایی حالت خصوصیات میراگر خروج از مرکزیت تصادفی ١ کمینه ندارد ٢ الف کمینه فقط در راستایX دارد ٢ ب کمینه فقط در راستایY دارد سپس نتایﺞ تحلیل در حالت های ٢ الف و ٢ ب به نوبت با نتایﺞ حالت ١ مقایسه می گردد. ضریب های بزرگنمایی به شرح ذیل )از نسبت پاسﺦ حالت ٢ الف یا ٢ ب به پاسﺦ حالت ١ ( محاسبه می:گردد الف بزرگنمایی جابجایی نسبی طبقه در موقعیت پﻼن طبقه ای که بیشترین جابجا یی نسبی طبقه را دارد، برای تمام طبقات اعمال می گردد؛ ب بزرگنمایی نیروهای برش در محور قاب در هر طبقه، برای قاب دارای بیشینه جابجایی .نسبی طبقه بزرگ ترین مقدار از دو مقدار عددی حاصل برای جابجایی نسبی طبقه به عنوان ضریب بزرگنمایی تﻐییرشکل استفاده شود و بزرگ ترین مقدار از دو مقدار عددی حاصل برای رو ین به عنوان ضریب بزرگنمایی رو ین مورد استفاده .قرار گیرد پس از تع ن یی ضریب ،های بزرگنمایی اثرات خروج از مرکز یت تصادف ی به شرح ذیل در نظر گرفته می شود. روش تحلیل تاریخچه زمانی غیرخطی با در نظر گرفت ن هر دو خصوصیات بیشینه و کمینه یم ی راگر، فقط برا ی حالت خروج از مرکز یت ذاتی جرم اجرا می شود . ی برا هر ضریب ر یی تﻐ خصی صه ی میراگر، مقاد ری پاسﺦ مطابق با ب ند ٠١-٣-٣ محاسبه می .شود پیش از استفاده از پاسﺦ های حاصل ی برا مراحل حارط یا زرا ی با ی ی سازه، می بایست تمام کم ی ها تی پاسﺦ ر یی تﻐ شکل،ی حاصل توسط ضریب بزرگنمایی ر یی تﻐ شکل افزا شی داده شود و تمام مقاد ری یی رو ین حاصل، توسط ضریب بزرگنمایی رو ین شی افزا ابد ی . ت-٠١-٤ شرایط بار لرزه ای و معیارهای پﺬیرش برا ی روش تحلیل ی تار خﭽه زمانی یغ رخﻄ ی ت-٠١-٤-١ سامانه ی باربر لرزه ای تمام ی اعضای سامانه ی باربر جانبی برای دو حالت کنترل می شود. ا ،ول الزامات برش پا یه ی کمینه د ر ب ند ٠١-٢-١-١ برای سامانه ی باربر جانبی) با حذف سامانه م یی را ی (کنترل می شو .د دوم، با ید از -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٠٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... .... تقاضاهای تحلیل تاریخچه زمانی غیرخطی در زلزله ی طرح یار )ب مدل ترک یب ی سامانه ی باربر جانب ی و سامانه ،(ی میرایی ی برا کنترل مجدد تمامی اعضای سامانه ی باربر جانبی استفاده .شود سه مقدار حدی ی برا جابجایی های نسبی تحلیلیِ محاسبه شده برای طبقات تحت زلزله ی نادر وج ود .دارد در این آیین نامه مقادیر مجاز برای جابجایی های نسبی طبقات برای انواع سازه ها مشخﺺ شده .است نیا مقادیر حدی متناسب با روش های تحلیل آیین .نامه تدوین شده است از آنجا یی که طراح ی آیین نامه به طور ضمنی مبتنی بر شدت زلزله ی طرح است، جابجایی های نسبی پیشنهادی برای طبقه زین می تواند ی برا استفاده در تحل لی انجام شده در ا ین سطح نیز در نظر گرفته ش ود. ١( محدود یت %٣ : برای اکثر سازه ی ها ،متعارف مقدار مجاز جابجایی نسبی طبقه برای زلزله ی ) طرح/h a Δ ( % ،٢ .است از آنجا که در ،بسیاری از موارد نسبت شدت زلزله ی نادر به زلزله ی طرح، ضریب ٥/١ % است، نسبت جابجایی نسبی مجاز طبقه ٣ )٥/١×٢%( می.شود ٢( ضریب ٩/١ : هنگام ی که از تحلیل تاریخچه زمانی غیرخطی استفاده می شود، آیین نامه اجازه می دهد تا جابجایی نسبی طبقه در زلزله ی طرح که از لی تحل به دست آمده به%٥٢١ محدود ی ها تی زلزله ی طرح در این آیین .نامه ارتقاء داده شود بنابرا ی،ن برای زلزله ی نادر این ضریب ٩ به/١ یر )تقًبا برابر با ٥/١×٥٢/١ (تبدیل می .شود ٣ ضریبd R/C٥/١ :( جابجاییxδ از ضرب مقادیر حاصل از تحلیل در ضریب بزرگنمایی) d C ( به دست می .آید ا ز آنجا که این ضریب برای زلزله ی طرح ارائه شده است، برای تبدیل به زلزله ن ی ادر از ضریب افزایش ٥/١ .استفاده شده است مثال: قاب ی ها پنﺞ طبقه ی فوﻻد ی هژیو در رده ی سک یر I ای II  جابجایی نسبی مجاز طبقه برای سازه% ،های متعارف ٢.  جابجایی نســبی مجاز برا ی ســازه ی ها ی دارا یم راگر تحت زلزله ،ی نادر کوچک نی تر مقدار از :مقادیر زیر است o %٣ o %٨/٣ =٩/١ % ×٢ o ٤/٤% =٥/١ ) ×٥,٥/٨% × (٢  %٣ کنترل کننده خواهد بود ؛ بنابراین تمامی جابجایی های نســبی طبقه در زلزله ی نادر ب اید % کمتر یا مساوی ٣ .باشد -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/٧٠٣ ت-٠١-٥ بازنگری طراح ی بازنگری مستقل طراح ی ی ار ی بس از سازه ی ها ی دارا یی را یم می بایست توسط حداقل یک کارشناس طراح ذیصﻼح که تجربه ی ،کافی در این زمینه دارد انجام پذیر.د با نیا حال، توص یه می گردد ی برا پروژ یی ها ه که شامل سازه ی ها مهم حی تا ی یا ،است کی از پانل بازنگری طراح،ی متشکل از دو ای سه کارشناس طراحی ذیصﻼح با تجربه ی مناسب استفاده شود. ت-٠١-٦ آزمایش ت-٠١-٦-١-١ آزمایش های ﺻﻼح یت ضریب های اصﻼح خصیصه ی برا تعیین کرانه های خص وصیات مکان یکی دستگاه ی ها یی را یم مورد استفاده قرار یم .گیرد نیا ضریب ها به خود دستگاه و تولیدکننده ی آن وابست گی تام دارد و از طریق انجام آزما شی های ﻻزم بر روی دستگاه ی ها یپ شنهاد شده ی برا ساخت، با اندازه ی یکیزیف و ساختار داخل ی )ب رای نمونه؛ مشخصات روزنه ها و نحوه آب ی ی بند یم راگرها ی ال یس ویسکوز( و نیز پاس ــ رو یﺦ ن-رعت س- جابجا یی ،مورد استفاده در طراحی به دست م یآید . اگر برا ی آزم ون صﻼح یت از دستگاه ی ها را یم یی کوچک تر از مق اس ی کامل استفاده،شود ﻻزم است از اصول مق اس ی گذار ی ب شا م و هت در ادب ات ی فنی ک ه برای دستگاه ی ها حفاظت لرزه ای ،بررسی و پذیرفته شده است ی برا تفس ری داده ی ها آزما شی استف اده .گردد ت-٠١-٦-٢-٢ توال ی و چرخه ی ها آزما یش استفاده از مقدار ) 1 T٥/١/(١ ب رای فرکانس آزما شی، بر اساس نرم شدن سامانه ی ترکیبی باربر جانبی و سامانه ی میراگر با احتساب شکل یری پذ یبی تقر ٢ برای سامانه، پیشنهاد شده .است آزمایش ٢ت در ند ب ٠١-٦-٢-٢ تضم ین می کند که میراگر نمونه اول یه با بیشینه ی رو ین به دست آمده از تحل لی، آزما یش می شود. ﻻزم به ذکر است که دستگاه ی ها وابسته به سرع ،ت )برای نمونه آن دسته از دستگاه یی ها که رفتار ها نآ با F ɑ v C = مشخﺺ م شو ی (د قرار ن ست ی به عنوان وابسته به فرکانس در رده ٤ ی نیا ب ند دسته .بندی گردد -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٠٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... .... ت-٠١-٦-٢-٣ آزمایش دستگاه ی ها مشابه ی برا نکه یا بتوان از داده ی ها آزما شی نمونه اول یهی موجود برا ی برآوردن الزامات ب ند ٠١-٦-٢ استفاده نم ،ود باید طی شرا نیا بند تی رعا .گردد ضرور ی است روش های دی تول و کنترل ک یفیت ی کسان ی ی برا نمونه اول یهی موجود و دستگاه ی ها یی را یم یدی تول خاص پروژه مورد استفاده .قرار گیرد تفس یر دقیق موارد مربوط به" مشابهت ی ها ی ژگ یو ابعاد ،ی ساختار داخل ی و فشارها ی داخل ی استات یکی یکی نام ی و د" و همچنین"مشابهت نیروها و دامنه ی جابجایی های بیشینه" به کارشناس طراح ذیصﻼح و گروه باز نگر ی طراح ی واگذار شده است. با ا نی حال، تﻐ ر یی شیب از % حدود ٠٢± نی در ا خصوصیات از دستگاه نمونه هی اول ی پیشین نسبت به مقادی ر خاص پروژه دی با .مورد توجه ویژه قرار گیرد ت-٠١-٦-٢-٤ ن یی تع مشخصه های رو ین-سرعت-جابجا یی هنگام تعیین خصوصیات اسمی )مورد ٢ (برای آن دسته از دستگاه های میرایی که خصوصیات آزمایش چرخه ی اول آن ها به طور قابل توجهی با خصوصیات میانگین سه چرخه ی اول متفاوت ،است ﻻزم است یک چرخه ی دیگر )چرخه ی چهارم( به آزمایش اضافه گردد و خصوصیات اسمی از میانگین مقادیر اطﻼعات چرخه ی دوم تا چهارم به دست آید .در این ،مورد اثر خصوصیات چرخه ی اول باید به صراحت مورد توجه قرار گرفته و در محاسبه ی ضریب max λ .منظور گردد ﻻزم به ذکر است، اگر روش مندی ارائه شده در بندهای ٠١-٢-٤-٤ ٠١ و-٢-٤-٥ برای تعیین ضرایب ر یی تﻐ خصوصیات به تداوم اعمال،گردد مقادیر خصوصیات بیشینه و کمینه ی طراحی روابط ٠١-٤- الف و ٠١-٤-ب، صرف نظر از اینکه میانگین خصوصیات از چرخه های ١ الی ٣ یا چرخه های ٢ الی ٤ به دست آمده باشد، به مق ادیر یکسانی منتهی .خواهد شد ت-٠١-٦-٣ آزمایش ی ها محصول بر اساس مشخصات پروژه ، کارشناس طراح ذیصﻼح مسئول تعر فی محدوده ی برنامه ی آزما شی دی تول میراگر، از جمله تعیین یی تﻐ رات مجاز در م نی انگ ی خص وصیات اندازه یریگ ی شده دستگاه ی ها یی را یم دی تول شده .است کارشناس طراح ذیصﻼح دی با در مورد تﻐ یی رات قابل قبول خص وصیات میراگر د ر هر پروژه به طور جداگانه تصم یریگمی مای ن نی د. ا محدوده با ید با رواداری مشخصات از ب ند ٠١-٢-٤-٥ .مطابقت داشته باشد آیین نامه جاب یا یم کند که تمام ی دستگاه ی ها یدی تول از کی نوع و اندازه ی نی مع آزما شی شود. -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/٩٠٣ ممکن است به هر دستگاه، به طور مستقل اجازه داده شود تا یی تﻐ رات گسترده ی تر ) به طور معمول %٥١± ای %٠٢± ( را نسبت به خصوص یات اسمی طراح .ی تجربه کند ب رای نمونه، برای دستگاه ی ر که فتار آن با رابطه ی ɑ v C = F مشخﺺ شده ، ممکن است نی انگ یم رو ین ی مجاز ی برا تمامی دستگاه ی ها آزما یش شده در کی سرعت مشخﺺ% ، مقداری کمتر از ٠١± باشد ، در حالی که مقدار تﻐییرات رو ین در هر دستگاه مستقل در یک سرعت مشخﺺ، می% تواند تا ٥١± .نیز مجاز شناخته شود آزما شی چرخه یا یکی نام ید دی تول )به استثنا ی تعداد سه چرخه در مقابل پنﺞ چرخه( با یکی از آز شی ما - های نمونه اول یهی ب ند ٠١-٦-٢-٢ ی کسان است، ب ه طوری که امکان ی سه ی مقا مستق می میان خص وصیا ت میراگر تول ید شده و نمونه اول یه .وجود دارد استثنا ی مطرح شده در این قسمت ی برا ِپوشش دادن آن دسته از دستگاه یی ها است که در روند شیا آزم دی تول دچار تسل می سآ یب یا یم شود . هدف ا نی است که آزما شی دی تول بر روی تمامی دستگاه ی ها نو ع پی ستون ی به طور ٠٠١% انجام شود، ز را ی که بدون انجام آزما شی، توان ی نم برآورده شدن الزامات مشخصات پروژه را برای آن ها نشان داد. برا ی ع انوا گر ید دستگاه ی ها یی را یم، که م توان ی با روش های گر ید )ًمثﻼ ا ز قی طر آزما شی م صالح و برنامه ی کنترل ک یفیت (ساخت خصوصیات آن ها ،را با مشخصات پروژه مطابقت داد نیازی به انجام آزما شی چرخه یا یکی نام ید % تمامی ٠٠١ دستگاه ها ست ین . با ا نی حال، در ا ین ،مورد ی برا اطم نان ی از ک تیفی دستگاه ی ها دی تول،شده کارشناس طراح ذیصﻼح دی با برنام ه ی آزمایش دی تول ینی گز یاج .پیشنهاد نماید نی چن برنامه ای به طور معمول بر موارد ی مانند روش های کنترل ک یفیت ) ساخت سان کی نیب نمونه اول هی و دستگاه ی ها دی تول شده (، آزما شی م صالح نمونه ها از کی دوره ی ی تول،د روش های جوشک ی ار و کنترل ابعاد ی تمرکز داشته باشد. با این حال، کمینه باید کی دستگاه تول ید شده در دامنه ی جاب جایی معادل ٧٦/٠ برابر مقدار زلزله ی نادر با) فرکانس1 T٥/١/(١ آزما شی شود، مگر ا نکه ی برنامه ی کامل آزما یش نمونه اول یهی خاص پروژه بر رو ی یک دستگاه با مشخصات ی کسان انجام شده باشد. اگر چن نی آزما یشی منجر به رفتار غ یر اﻻستیک ،در دستگاه شود ای دستگاه آس یب ،ببیند ی نم توان از آن دستگاه برا ی ساخت استفاده د نمو. ت-٠١-٧ روش های نی گز ی جا و مع ی ارها ی رش ی پﺬ متناظر نیا ب ند فقط برا ی موارد ی اعمال م ی شود که روش های تحلیل طیفی و روش نیروی جانبی معادل قابل پیاده سازی.باشد -------- صفحهٔ بعد -------- ٠١٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... .... ت-٠١-٧-١ روش تحلیل یفیط و ت-٠١-٧-٢ روش ن ی رو ی جانﺒ ی معادل یی را یم مﺆثر در آیین ،نامه پاسﺦ کاهش ی افته ی کی سازه با سامانه م را ی یی برای یک مود مورد نظر، با ضر بی یی را یم، B ، متناظر با نسبت یی را یم مؤثر ، β، مشخﺺ م ی شود. ا نی ی رو کرد همان روش ی است که برا ی سازه ی ها جداسازی شده مورد استفاده قرار گیر یم د. مانند جداساز ی، یی را یم مؤثر مود ا صلی سازه ی دارای گرا یم ر بر اساس خص وصیات غیرخطی رو ین- تﻐییرشکل سازه تعیین می گردد. در هنگام کار با روش های لی حل ت ی خط، خص وصیات یغ رخط ی سازه از طریق بی ضر اضافه مقاومت ، 0 Ω و دیگر عبارت ها مورد اشاره قرار می .گیرد در شکل ت-٠١-٣ مقدار کاهش در پاسﺦ هل لز ز ی طرح مود اصلی ناشی از افزایش میرایی مؤثر )که با ضریب1D B (بیان شده ن مایش داده شده .است منحن ی تی ظرف، ترسیمی از رفتار غ ی رخط ی مود اصلی در مختصات شتاب-جابجا یی یفیط است. کاهش ناش ی از م یی را ی در زمان تناوب مؤثر مود اصلی ارت عاش )بر اساس سخت ی سکان تی ( اعمال م ی شود. به طور کل ی، یی را یم مؤثر یبی ترک :از سه جزء است ١( یی را یم ی ذات ) Iβ( - یی را یم ی ذات سازه در لحظه ی تسل می ای در نزدیکی آن، ب دون منظور نمودن یی را یم یو سکوز اف زوده) به طور معمول برا ی سامانه ی ها سازه یا بدون م ی راگر %٢ تا%٥ میرایی بحرانی فرض م ی شود.( ٢( یی را یم یه سترت یک ) H β ( - یی را یم یه سترت کی پس از تسل می سامانه ی باربر جانبی و اعضای سامانه ی یی را یم در دامنه ی مورد نظر )در لحظه% ی تسلیم و قبل از آن ٠ میرایی بحرانی منظور می .(شود ٣( یی را یم یو سکوز ا فزوده) V β ( - جزء ویسکوز سامانه ی میرایی)برای سامانه های میرایی هیسترتیک یا مبتنی بر اصطکاک%٠ میرایی بحرانی منظور می شود.( -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/١١٣ شکل ت-٠١-٣ کاهش تقاﺿای طراحی ناشی از میرایی مﺆثر هر دو م یی را ی یه سترت کی یی را ی و م یو سکوز اف زوده به دامنه وابسته است و سهم نسب ی مشارکت اه آن یی را ی در م مؤثر کل با م قدار دامنه ی پاسﺦ پس از تسل می سازه تﻐ ر یی یم کند. ب ،رای نمونه افزودن م ی راگر به سازه ، جابجا یی پس از تسل یم سازه را کاهش می دهد و در نت هی می ار یی می ناز هج،ی سترت یک ناشی از سامانه ی باربر جانب ی کاهش م ی .یابد اگر جابجا یی سازه تا نقطه ی می تسل کاهش ی،ابد بخش هی سترت کی یی را یم مؤثر صف ر شده و یی را یم مؤثر برابر خواهد شد یی را ی با م ی ذات به اضافه ی یی را یم یو سکوز اف ه زود .اگر سامانه ی یی را یم و جود نداشته باشد )مانند کی سازه معمول یی را ی (، م ی مؤثر برابر با م یی را ی ی ذات است . روش های تحل لی ی خﻄ نیا در ،قسمت جابجا یی،ها سرعت ها و ن ی روها ی ناشی از زلزله ی طرح بر اساس شتاب ط یفی لزله ز ی طرح و خصوصیات مود ی تعیین شیم .ود ی برا لی تحل ی رو ین ی جانب معادل ،پاسﺦ ب ر اساس دو مود فی عر ت یم :شود مود اصلی و باقی مودها. از باق ا ده وم ی ی برا بی تقر اثرات ترک یبی مود ی ها باﻻتر سا زه است فاده یم شود. اگرچه به طور معمول اثر مودهای باﻻتر در محاسبه ی جابجایی نسبی طبقه از اهم تی باﻻیی ،برخوردار نیست اما م ی تواند نقش مهم ی در میزان سرعت طبقه داشته و به تبﻊ آن ، برا ی طراح ی دستگاه ی ها یی را یم وابسته به سرعت بسیار مهم.باشد در لی تحل فیط ی، مود ی ها باﻻتر به صراحت مورد ی اب ی ارز قرار یم .گیرد ی برا هر دو روش نیروی جانبی معادل و روش لی تحل فیط ،ی پاسﺦ مود اصلی در راستای مورد نظر بر اساس خصوص ات ی یغ رخط ی )تحلیل بارافزون ( فرض ی سازه استوار است. خصوص ات ی یغ رخط ی )تحلیل بارافزون( که برحسب برش پا هی و جابجا یی سقف ب ان ی یم شود، با ظرف یت ساختمان مرتبط بوده و با استفاده از مشار کت -------- صفحهٔ بعد -------- ٢١٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... .... ی جرم و سا ری کمیت های مود اصلی برحسب دامنه یفیط ی نشان داده شده در شکل ت-٠١-٤ بیان می .شود مفاه یم و عوامل دیگر نشان داده شده در شکل ت-٠١-٤ همان موارد ی است که در فصل ٩، ASCE 41 فی تعر شده و ی ساز ه به ب لرزه یا سازه های دارای دستگاه م یی را ی یم پردازد . در موارد ی که از روش های لی تحل ی خط استفاده م ی شود، شکل منحن ی بارافزون مود اصلی مشخﺺ ین،ست ب ه همین دلیل ی ک شکل اﻻستوپﻼست کی آل ده یا ،مانند شکل ت-٠١-٥، فرض می شود .منحن ی بارافزون ده یا آل نقطه ی مشترک با منحن ی بارافزون ی واقع را در جابجا یی زلزله ی طرح، 1D D ، مشخﺺ می نماید . تقاضا ی شکل یری پذ کلی ی ناش از زلزله ی طرح، D μ ، از منحن ی ده یا آل به دست می آید، که به عنوان نسبت جابجا یی طراح ی، 1D D، به جابجا یی تسل ی،م Y D فی تعر می شود. ا نی بی ضر شکل یری پذ ی برا محاسبه ی کمیت های مختلف طراح ی مورد ا ستفاده قرار یم گیرد و دی نبا از ظرف تی شکل یری پذ سامانه ،ی باربر جانبیmax μ ، که با استفاده از کمیت های پاسﺦ سازه یا عتم ارف محاسبه م ی شود ، فراتر .رود نمونه ی ها طراح ی که با استفاده از روش های لی تحل ی خط انجام شده هم خوانی خوبی با نتا یﺞ لی تحل ی تار خچه ی زمان یغ رخط ی ) داشته استRamirez et al. 2001 .( عا ضای سامانه ی یی را یم ی برا ین روها ی مود اصلی در زلزله ی طرح مطابق با مقدار برش پا یهی Y V طراح ی دوش می )به استثنای اینکه طراحی دستگاه ی ها یی را یم و آزمایش نمونه ی ها هی اول ی برا پاسﺦ در ب رابر زلزله ی نادر انجام می شود (. اعضای سامانه ی باربر جانبی ی برا برش پایه ی کاهش یافته ی مود اصلی ، 1 V ،طراح ی وش می د، که در آن کاهش ن رو ی ب ه ضریب اضافه مقاومت سامانه )که با0 Ω نشان داده می (شود ضربدر/R d C ی برا لی تحل اﻻست کی )جا یی که مقاومت بارافزون ی واقع مشخﺺ ن ست ی(، بستگی دار .د کاهش با استفاده از نسبت/R d C ﻻزم است چرا که آیین نامه مقادیری برایd C ارائه می دهد که کوچک تر ازR ا .ست یی جا که مقدار دو پارامتر یکسان باشد و نسبت میرایی سازه %٥ میرایی بحرانی در طی شرا اﻻست کی ،ی از ین به تنظ می این کمیت ست ین ها . از آنجا یی که روش تحل لی بر محاسبه ی جابجای ی های نسبی ی واقع طبقه و جابجا یی ی ها واقعی دستگاه میرایی استوار است )به جای اینکه جابجایی ها برای شرایط اﻻستیک در برش پایه ی کاهش یافته محاسبه شود و سپس درd C ضرب شود(، نیاز به تنظیم .وجود دارد از آنجا که جابجایی های نسبی واقعی طبقه محاسبه م ی شود، حدود مجاز جابجایی نسبی طبقه برای سازه قبل از استفاده در ضریبd R/C ضرب می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/٣١٣ شکل ت-٠١-٤ منحن ی ها ی بارافزون و تی ظرف شکل ت-٠١-٥ منحن ی ها ی بارا ف زون و ظرف یت ت-٠١-٧-٣ اﺻﻼح پاسخ م را ی مقاد ری بی ضر یی را یم، B، در جدول ٠١-١ ی برا طراح ی سازه ی ها دارای را یم گر مشابه با مقاد ری جدول ٩-١ ی برا سازه ی ها جداسازی شده در سطوح نسبت های یی را یم تا%٠٢ .است اما مقادیر جدول ٠١-١ بر اساس ﺞ نتای ارائه شده) توسط رامیرز و همکارانRamirez et al. 2001 (به سطوح م یی را ی باﻻتر ی توسعه داده شده است. در جدول ت-٠١-٢ مقاد ری بی ضر یی را یم ارائه شده در اسناد ، آیین نامه،ها استاندارد ها و منابﻊ مختلف مقا سه ی شده است. درFEMA 440 )٥٠٠٢ ( و ی کد رو و ٨ )٥٠٠٢ ( روابطی ی برا تعیین بی ضر را یم ،ییB ، ارائه ،شده است در حال ی که سا ری اسناد، مقاد ری را در قالب جدول ارائه می دهد . -------- صفحهٔ بعد -------- ٤١٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( .................. ............................. ...... .... جدول ت-٠١-٢ مقاد ری ﺐیﺿر ،میراییB نسﺒت میرایی مﺆثر ، β (%) جدول ٩-١ و ) آشتو ٣١٠٢( FEMA 440 )٥٠٠٢( Eurocode 8 )٥٠٠٢( ٢ ٠࿿٨ ٠࿿٨ ٠࿿٨ ٥ ١࿿٠ ١࿿٠ ١࿿٠ ٠١ ١࿿٢ ١࿿٢ ١࿿٢ ٠٢ ١࿿٥ ١࿿٥ ١࿿٦ ٠٣ ١࿿٧ ١࿿٨ ١࿿٩ ٠٤ ١࿿٩ ٢࿿١ ٢࿿١ ٠٥ ٢࿿٠ ٢࿿٤ ٢࿿٣ رابطه فیما ٠٤٤ : 𝐵= ସ ହ.଺ି୪୬(ଵ଴଴ఉ) رابطه یوروکد ٨ : 𝐵= ට ଴.଴ହାఉ ଴.ଵ଴ ت-٠١-٧-٣-٢ یی را یم مﺆثر یی را یم مؤثر نی با ا فرض محاسبه م ی شود که سامانه ی سازه ای رفتار ه ی سترت کی ًکامﻼ دوخط ی د ارد که با تقاضا ی شکل یری پذ ،مؤثرμ ،مشخﺺ می) گرددRamirez et al. 2001 .(یی را یم مؤثر با استفاده از بی ضر تنظ می حلقه ی پسماند ، H q ، که نسبت مساحت واقع ی حلقه ی پسماند ب ه مساحت حلقه ی هی سترز یس با فرض ًکامﻼ دوخط ی است ، اصﻼح می شود. به طور کل،ی مقاد یر این ضریب کمتر از واح د .است رابطه ٠١-٣٥ تخم نی ساده یا نی از ا ضریب ارائه می دهد نی . ا رابطه به درست ی روند در حوزه ی شتاب ثابت ط فی پاسﺦ را پ ینیبشی کند یم و اعتقاد بر ا نی است که برا ی ها زه سا ی انعطاف ری پذ نیز مقدار محافظه کار انه.ای به دست دهد ت-٠١-٧-٤ شرایط بار لرزه ای و معیارهای پﺬیرش برای روش های تحلیل طیفی و نیروی جانﺒی معادل ت-٠١-٧-٤-٥ طی شرا بار لرزه یا و ترک ﺐی پاسخ ی ها مود ی نی روها ی طراح ی لرزه ای عا در ضای سامانه ی یی را یم در سه مرحله ی مجزا محاسبه م ی :شود بیشینه جابجا یی، بیشینه سرعت و بیشینه .شتاب ﻻزم است هر سه مرحله برا ی سازه ها ی دارای سامانه یی را ی ی م -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دهم: سازه های دارای میراگر/٥١٣ وابسته به سرعت مورد بررس .ی قرار گیرد ی برا سامانه های یی را یم وابسته به جابجا یی، مرحل های ه اول و سوم ی کسان ا ست، در حال ی که مرحله دوم تأثیرگذار نی.ست بی ضرا رو ین mFD C و mFV C ی برا بی ترک اثرات ناشی از نی روها ی محاسبه شده در مرحل هی بیشینه جابجا یی و بیشینه سرعت برا ی به دست آوردن ن ی روها در بیشینه شتاب مورد استفاده قرار گیم .یرد ها بی ضر به صورت جدول ی بر اساس عبارات تحل یلی ارائه شده) استRamirez et al. 2001 ( و رفتار وی سکوز یغ رخط ی و رفتار سامانه سا زه ای ریغ اﻻستیک را در نظر ریگ می.د REFERENCES American Association of State Highway and Transportation Officials (AASHTO). (2010). Guide specifications for seismic isolation design, Washington, DC. ASCE. (2014), “Seismic evaluation and retrofit of existing buildings.” ASCE/SEI 41-13, Reston, VA. Basu, D., Constantinou, M. C., and Whittaker, A. S. (2014). “An equivalent accidental eccentricity to account for the effects of torsional ground motion on structures.” Eng. Structures, 69, 1-11. British Standards Institution. (1983). Commentary on corrosion at bimetallic contacts and its alleviation, PD6484:1979, London. California Buildings Standards Commission (CBC). (2013). California building code. Sacramento, CA. Constantinou, M. C., Soong, T. T., and Dargush, G. F. (1998). Passive energy dissipation systems for structural design and retrofit, Monograph 1, Multidisciplinary Center for Earthquake Engineering Research, University of Buffalo, State University of New York, Buffalo. Constantinou, M. C., Whittaker, A. S., Kalpakidis, Y., Fenz, D. M., and Warn, G. P. (2007). “Performance of seismic isolation hardware under service and seismic loading.” Report No. MCEER-07-0012, Multidisciplinary Center for Earthquake Engineering Research, Buffalo, NY. European Committee for Standardization (Eurocode 8). (2005). “Design of structures for earthquake resistance. Part 2: Bridges.” Eurocode 8, European Committee for Standardization. FEMA (Federal Emergency Management Agency). (2005). “Improvement of nonlinear static seismic analysis procedures.” FEMA 440, FEMA, Washington, DC. Hanson, R. D., and Soong, T. T. (2001). “Seismic design with supplemental energy dissipation devices.” MNO-8, Earthquake Engineering Research Institute, Oakland, CA. Makris, N., Roussos, Y., Whittaker, A. S., and Kelly, J. M. (1998). “Viscous heating of fluid dampers. II: Large-amplitude motions.” J. Eng. Mech., 124(11), 1217-1223. Pavlou, E., and Constantinou, M. C. (2004). “Response of elastic and inelastic structures with damping systems to near-field and soft-soil ground motions.” Engrg. Struct. 26, 1217– 1230. Pavlou, E., and Constantinou, M. C. (2006). “Response of nonstructural components in -------- صفحهٔ بعد -------- ۶ تفسیر آیین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشر یه شماره ۰۳۸) ]۱108-11 ,(32)7]| ,قعا([ 0171007( لاک بل فتاه ود 0108 ۵ل ۷۱۲۵ ‎٩1۳۳6۹ ۰ ب۷ع31 ,50۳۵ بک ۷۷116 01110[ بدا 07۱110۳۵ ۱۱۵۴ 00 70/071 (01995) ۵۰ ,11۵1۵۷۷۵2 0013367 ۹/۰ ب۵01 70 بش۸ ,۷۷۳۱۵6۳ بیش 6 نگ ۵2 ۲۵۵1۵10 ۰ 0۰ 1۵۳۱۳62 40 کخاک۷و|2 2 ۵1 0۳۵65 11160 مراد اه جمناهد هه هه م۰۵۱0 ب(2001) لها 0 ٩۷۹168 70000100] 0071 ۸۲1 -‏ 21100 کال 60 ع 1 ححقم ۷11۵ ک6 ۱ 1۵۳ هکل ۰ ۹۵16۳۱۳۵ ععاف۵و ۲۵۳۳ 1۵۳ 6۳ا0ع0) با امن ۱۱۵ با مزاب ,0-0070( 8۰ ۷۵۲۰ 0۲316 17316۹1 عاها5 اهاط آ0 11۹ ۱۵ ((۹]0 ۲۱/۳۵/۱ ۸ .(1993) ۲1 ب0) ۱۷0۹۷۵۲۹۰ 200 ۲ ۷۷۰ ۸۵1۵0 با با ,56 بآ ,010۵916۲ 505 ۶ ۷۷:16 0۵[ 130101101 ]۹1۱۸/1۵ 17۱ 39107718 1139112011001( 0910 70016 ب(1997) ۳۰ بب) محاکی 1۵ 200 1۰1۰ و۵٩ ۰ ۷۷/116۷ ,تا 0(0171007](1 (1۳:0آن) 301) 1۳۳۳۲۱۳۲۳۹ 0111۳1 6 ۰14611۲۷106 .(2011) ۲۰ ۸۵۳۱۷۵۳۵1۵۵ 200 بش۸ ۷۷/۵۵ بل یک .۸ بلقان0 بیکا ]1 ,۱1۷۵۳۵1۵۰ 6 و اک داعم ۵ل کام0ز۷ 0لا کووالام ۵۵-1۳۵۵ آهامعمه آععاد زو ۱۵7۵۳۵ عدم‌داان ۱147-1۰ ,(27)4 1 مرک 1/۵۵ لماع ۳-695 ۲۳۵/۸ 07 162۴ 1۵۳ 00۱6۲12 نحل مزع .(1969) بل ۷۷ ,|1۲1۵ 200 ۱ ۵۷۰ 3۵/۵6 ۰ .5۵111200 ,09۱01110001218 0۳1۱۵ ۱۱ ۲۱/۵۵۵ ۵۶/۷ 41 م7 1۵ 130116۹ بل ,6۳۷۹۵5100 200 یک بش۸ ,۷/۳۱۵۳ بل 0067 6 3 60۹1۵11۵ ۰ 0۰ ,11۵1۳62 ۷۷1۲۱8 51۳61۳65 ۷1610108 0۲ دراه 2 ان د0ط 1 ۱112160 01 ۰۳۹۵۱۵۲۵۵ .(20020) 501-5۰ ,(8)3 1 امک 1/00 اوه ب 1000 800 ۸ ۲ ۲۱۳۵۳۵۳ یک بش۸ ,۱1۵6۲ ۷ب 3 60۹1۵1۵ ۰ .0 ,1۹۵1۳62 6 00006 ۷1۸ کع زان ان ۲۹0096 ع نع عزاکها 1 له عناحها ۳ .(20020) 2 531-7۰ ,(8)3 1 لامک 101/010۸6 ۷۷/۰40 3۰ 01190[ بش۸ 0 ۴۳۵6۳ یک بش۸ ۵6 ۷ب ۵۰ ۲0۹1۵110 3 0۰ 1۹۵1۳62 6 121672 6001۷۵1601 0۳0۷۹0۵۹ ۲1111۳[ 2000 آ0 ۰۷۵۱۵10 .(2003) 2 6 ۲۳۳۹۵۵۵0۵ ۰ 10710۱۱0 ۹16رد 18۵8 هل ۷3 کع ان ۲۵۳ کع0ع ۲0 کادراهسه [۵۵۵: 200 981-9 ,(19)4 0 77۲ 2012 .(2013) .(0۳1۵ا1اه) ان مکش ۲۵۱0605 لدم ماک 5۳۸۵۵ 4 05 ۸۸[]41](1 130101041 30197111001100 03/0 1۵((۱ :3 ۲۵1۱۵ ۱۵۱۱۵۱ 01 ۹۱۱۵/۹۵۲۱ ۰)) ,5۵0۳۵1116110 ,173 10((1/2) ]10 ((0((10] ۱71/31۷02 دم ]0 ۵ ۷۷/۰۰ ۰ 10۹0 ۰ 0۰ 1۵1۳۵27 6 ۱۰ ۲0۹1۵110 یک بش۸ ۷۷۳۱۲۵6 2000 1۳6 0۲ کعل عم دلاذرا 22 2و 200 ۵۳۵۵ ادعاها اصعاه ۳۷ (2003) ی 959-9 ,(9)4 1 منک 1201/0100 هناهد مامح هل ]۷1 کع ال( 1۵۳ 0۳۵۷۵0۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- دودکش و فلر -------- صفحهٔ بعد -------- ٨١٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ت-١١-١ مﻼحظات کلی ضوابط این فصل شامل دودکش ها و فلرهای خود ایستای متکی به پایه و همچنین دودکش ها و فلرهای دارای سیستم مهار جانبی همچون کابل یا قاب نگهدارنده یا سازه ها ی خرپایی.است سازه هایی همچون برج های تخلیه شامل این فصل نمی.گردند دودکش ها و فلرها از بتن مسلح، فوﻻد یا دیگر مصالح مناسب ساخته می شوند و دارای دو بخش اصلی هستند: ١- پوسته دودکش یا فلر که عملکرد سازه ای داشته و به همراه مهار جانبی و یا سازه متصل به آن، کلیه ی بارهای وارده از قبیل مرده، زنده، زلزله و باد را تحمل می.کند ٢- پوشش داخلی دودکش که عملکرد سازه ای نداشته و به منظور ایجاد ﻻیه ی محافظ در مقابل حرارت های زیاد، فرسایش و خوردگی برای پ وسته ی دودکش عمل می.کند ارتفاع و قطر فوقانی دودکش یا فلر بر اساس سرعت خروج و پخش گاز، با توجه به ضوابط محیط زیست تعیین می شود. انتخاب قطر تحتانی و ضخامت پوسته و طراحی شالوده بر اساس ضوابط این فصل انجام می.شود ت-١١-٢ مدل سازی مدل سازی دودکش یا فلر خود ایس تا می تواند به دو روش زیر انجام می:شود ١- مدل سازی با استفاده از روش اجزای محدود ٢- مدل سازی به صورت طره که روش اول دقیق.تر بوده و امکان در نظر گرفتن اثر اندرکنش پوسته و پوشش داخلی در آن وجود دارد ت-١١-٣ روش های تحلیل در صورت عدم وجود مطالعات دقیق میدانی، طیف پاسﺦ مؤلفه دورانی زلزله را می توان با استفاده از :روابط زیر تعیین نمود ت-١١-١   T v T S T R s a x / 7.1    ت-١١-٢   T v T S T R s a y / 7.1    ت-١١-٣   T v T S T R s a z / 0.2    که در این روابط -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل یازدهم: دودکش و فلر/٩١٣  x R ،  y R و zR به ترتیب طیف پاسﺦ دورانی حول محورهایx ، y وz بر حسب) 2 (rad/s  T Sa طیف پاسﺦ اﻻستیک مؤلفه افقی سازه) 2 (m/s sv سرعت موج برشی متوسط در ٠٣ متر فوقانی پروفیل خاک(m/s). در صورت عدم وجود مطالعات دقیق میدانی، می توان بر حسب نوع خاک محل از مقادیر جدول ت-١١-١ .استفاده نمود جدول ت-١١-١ مقدار پیش فرض سرعت موج برشی نوع زمین سرعت موج برشیsv (m/s) I ٠٠٨ II ٠٨٥ III ٠٧٢ IV ٠٥١ ت-١١-٣-١ روش (بار جانﺒی معادل )روش ساده شده .تفسیر ندارد ت-١١-٣-١-١ برش پایه مقادیرa وL در جدول ١١-٢ مطابق با شکل ت-١١-١ تعیین می شوند. مقدارa/L در دودکش یا فلر استوانه ای برابر با یک است. شکل ت-١١-١ پارامترهای هندسی دودکش یا فلر خود ایستا a L -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٢٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ت-١١-٣-١-٢ توزیع نیروی برشی و لنگر خمشی مقادیر عددی ضرایب توزیﻊ نیروی برشی و گشتاور خمشی با استفاده از جدول ١١-٤ بر حسب نسبت ارتفاع نقاط مختلف به ارتفاع کل دودکش یا فلر به صورت جدول ت-١١-٢ است. جدول ت-١١-٢ مقادیر ﺿرایﺐ توزیع نیروی برشی و گشتاور خمشی v D m D x/h شالوده شمﻊ پایه گیردار شالوده شمﻊ پایه گیردار 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.14 0.28 0.11 0.09 0.05 0.19 0.42 0.16 0.13 0.10 0.26 0.64 0.22 0.18 0.20 0.31 0.83 0.28 0.22 0.30 0.35 1.00 0.33 0.27 0.40 0.40 1.00 0.38 0.32 0.50 0.46 1.00 0.45 0.39 0.60 0.54 1.00 0.54 0.48 0.70 0.65 1.00 0.65 0.60 0.80 0.80 1.00 0.80 0.77 0.90 0.89 1.00 0.89 0.88 0.95 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 ت-١١-٣-٢ تحلیل دینامیکی در صورت در نظر گرفتن اثر میرایی المان های غیر سازه ای در کاهش انرژی لرزه ای، مقادیر میرایی را می توان عدد بزرگ ی تر در نظر گرفت. با توجه به وابستگی نسبت میرایی به دامنه تﻐییر شکل، به طور کلی مقادیر حد پایین نسبت میرایی برای محدود کردن خرابی لرزه ای مناسب می باشند در حالی که مقادیر حد باﻻی میرایی برای طراحی لرزه ای مناسب می باشند . محدوده نسبت میرایی پوشش های غ یر سازه ا ی را می توان به صورت زیر در نظر .گرفت :پوشش سرامیکی0.015-0. 05 :پوشش آجری0.03-0. 10 :پوشش فوﻻدی0.01-0.04 پوششFRP : 0.015-0. 03 -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل یازدهم: دودکش و فلر/١٢٣ ت-١١-٤-١ کنترل واژگونی .تفسیر ندارد ت-١١-٤-٢ کنترل جابجایی .تفسیر ندارد ت-١١-٤-٣ ترکیﺐ های بارگﺬاری .تفسیر ندارد ت-١١-٤-٤ ﺿوابط و جزئیات طراحی رعایت ضوابط بند ١١-٤-٤-١ برای دودکش یا فلر بتن مسلح یا پیش تنیده اعم از خود ایستا یا مهار شده ای مستقر بر پدستال یا پایه ساق دار الزامی است. در دودکش ها یا فلرهای بتن مسلح یا پیش تنیده با جزئیات ویژه ضوابطACI318 وACI307 باید رعایت .گردد در د ودکش ها یا فلرهای فوﻻدی عﻼوه بر ضوابط بند ١١-٤-٤-٢ ضوابطASME STS-1 نیز باید رعایت .شود -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٢٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ت-٢١-١ مﻼحظات کلی تفاوت رفتار دینامیکی مخازن با ساختمان ها و سازه های ریغ ساختمان ی متعارف، تدوین الزامات ویژه برای تحلیل و طراحی آن ها را اجتناب ناپذیر می.کند مخازن رایﺞ را بر اساس جنس مصالح )فوﻻدی، بتنی، غیرفلزی(، شکل )استوانه ای، کروی، مستطیلی ،( شرایط تکیه گاهی، ثابت یا شناور بودن سقف، نوع و مشخصات فرآیندی محتویات مخزن،... دسته بندی می کنند. برای فراگیر بودن، این آیین نامه کوشیده است الزامات تحلیل و طراحی لرزه ای انواع مخازن را پوشش دهد. در صنعت نفت، مخازن ذخیره استوانه ای فوﻻدی جوشی روزمینی از دیرباز و به شکل گسترده مورد استفاده قرار گرفته اند و به همین دلیل در این آیین نامه الزاما آن ت ها به تفصیل مد ن ظر قرار گرفته است. در موضوعاتی مثل مخازن بتنی ذخیره آب که در آیین نامه ملی کنونی به آن پرداخت ه ،شده از ارائه .الزامات موازی خودداری و به مراجﻊ موجود استناد شده است ت-٢١-١-١ تعاریف ت-٢١-١-٢ نمادها ت-٢١-١-٣ حدود کاربرد ت-٢١-١-٤ اهداف عملکردی ت-٢١-١-٥ عوامل مﺆثر ت-٢١-١-٥-١ شکل مخزن ت-٢١-١-٥-٢ قائم بودن جداره ت-٢١-١-٥-٣ مصالح بدنه ت-٢١-١-٥-٤ تراز کف مخزن ت-٢١-١-٥-٤-١ مخزن زمینی ت-٢١-١-٥-٤-٢ مخزن هوایی ت-٢١-١-٥-٤-٣ مخزن مدفون -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/٥٢٣ ت-٢١-١-٥-٥ مهارشدگی کف کف مخزن ممکن است با استفاده از ادوات مکا نیکی به تکیه گاه مهار شده باشد که در این حالت آن را مخزن مهارشده می نامند و یا ممکن است انتقال نیروها به شکل مستقیم از کف به تکیه گاه صورت پذیرد که در این حالت مخزن را خویش مهار می .نامند ت-٢١-١-٥-٦ سقف ثابت یا شناور ت-٢١-١-٥-٧ تراز مایع ت-٢١-١-٦ انواع مخازن و درجه اهمیت مخازن را بر پایه کاربری و خطری که متوجه عموم می کنند رده بندی می کنند. صاحب کار یا بهره برد ار می تواند بسته به خط مشی مدیریت ریسک خود، رده باﻻتری را به مخزن اختصاص دهد. رده باﻻتر موجب افزایش ضریب اهمیت می شود که به نوبه خود در تعیین نی روهای زلزله نقش ایفا می کند و به شکل غیرمستقیم در عملکرد مورد انتظار از مخزن تأثیر می گذارد. انتخاب رده لرزه ای به عهده صاحب کار یا کارشناسی است که با اهداف مدیریت ریسک، محیط زیست پیرامون و تمهیدات مقابله و مهار سرریزها .آشناست رده پیش فرض برای مخازن رده م عمولی است .مخازنی ضروری محسوب می شوند که حفظ محتوا یا ل قاب استفاده بودن آن ها بﻼفاصله پس از وقوع زلزله ای برای حفظ جان یا سﻼمت عموم الزامی است. خرابی این نوع مخازن ممکن است باعث تلفات قابل توجه انسانی یا آثار زیان بار زیست محیطی شود .مخ ازن حاوی مواد شیمیایی سمی بی ثبات یا قابل ،انفجار سیاﻻت با اشتعال پذیری زیاد و آب آتش نش ،انی همچنین مخازنی که خرابی آن ها ممکن است باعث توقف طوﻻنی تولید ،شود در این رده هستند. مخازن سرویس دهنده به تأسیسات زیر ضروری محسوب می شوند مگر آنکه منابﻊ جایگزین یا موازی وجود داشته باشند :یا ستگاه ی ها آتش ،نشانی، امداد و نجات، پلیس بی مارستان ها و اورژانس ها ؛ ای ستگاه ی ها مولد نیرو یا تأسیساتی که وظیفه سرویس دهی پشتیبان در شرایط اضطراری را به ت أسیسات رده ضروری به عهده دارند؛ مراکز مخابراتی ضروری؛ سازه های حاوی مواد سمی یا من فجره به مقداری که برای عموم خطرناک و فاقد تمهیدات مهارکننده ثانویه برای جلوگیری از آثار انتشار مواد باشند؛ تأسیسات تولید، توزیﻊ یا تصفیه آب که برای حفظ فشار آب آتش ،نشانی در نواحی شهری و عمومی ضروری باشند. مخازن ذخیره نفت در پایانه ،ها تأسیسات ذخیره گاز در خطوط لوله و دیگر محوطه ها ی صنعتی تنها با اقامه دﻻیل کافی، در رده تأسیسات ضروری قرار می .گیرند -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٢٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. مخازن با اهمیت زیاد، مخازنی هستند که بهتر است پس از رویداد زلزله به منظور رفاه حال مردم به سرویس دهی ادامه دهند یا مخازن نگهداری موادی که در صورت انتشار، عموم را با تهدید خطر متوسط روبرو کن ن د و فاقد تمهیدات مهارکننده ثانویه باشند. برای مثال مخازن سرویس دهنده به تأسیسا ت زیر را می توان در رده با اهمیت زیاد قرار داد مگر آنکه منابﻊ جایگزین یا موازی وجود داشته باشند : ای ستگاه ی ها مولد نیرو یا سایر تأسیسات خدماتی عمومی که در دسته ضروری قرار نمی گیرند اما ت داوم فعالیت آن ها مورد نیاز است و تأسیسات تصفیه آب و فاضﻼب که برای تصفیه اولیه و گندزدایی آب .آشامیدنی مورد نیاز هستند آسیب ناشی از زلزله طرح در مخازن با اهمیت زیاد باید محدود شده و ﻻزم است در فاصله زمانی کوت اهی پس از زلزله، امکان بازگرداندن آن ها به شرایط بهره برداری وجود داشته باشد .این رده از ،مخازن ی تأس ی سات مهم هستند که تنها برای تعمیر به مدت محدود می توان آن ها را از خدمت معاف کرد .مخازن حاوی مواد شیمیایی سمی با ثبات و سیاﻻت با اشتعال پذیری کم در این رده هستند. رده معمولی، رایﺞ ترین نوع مخزن است. برای مثال مخازن سرویس دهنده به تأسیسات زیر را می توان د ر رده معمولی قرار داد مگر آنکه منابﻊ جایگزین یا موازی وجود داشته باشند : مخازن ذخیره در پایانه ه ا یا محوطه های صنعتی که از دسترس عموم منفک شده و مجهز به تمهیدات ثانو یه مهار سرریز هستند؛ مخازن ذخیره که فاقد تمهیدات ثانویه مهار سرریز هستند اما به قدری از دسترس عموم خارج هستند که خطر آن ها .ناچیز است مخازن به طور معمول برای ذخیره مواد خروجی از خطوط تولید و یا نگهداری مواد مورد نیاز به عنوان ورودی برخی از خطوط تولید بکار می روند .در صورتی که خطوط تولید مورد نظر از نظر گروه کاربر ی و ،خطرزایی درجه اهمیت باﻻتر از مخزن )بر اساس محتویات (داشته باشند و آسیب دیدگی مخزن عملک رد آن ها را مختل ،کند ﻻزم است درجه اهمیت مخزن با درجه اهمیت خط تولید مورد نظر یکسان در نظر گرفته شود. -------- صفحهٔ بعد -------- نفسیر فصل دوازدهم: مخزن / ۳۲۷ ت-۷-۱-۱۳ درصد میرابی ت-۸-۱-۱۲ روش تحلیل ت-۱-۸-۱-۱۲ ترکیب مودها ت-۲-۸-۱-۱۲ اثر موْلفه قانئم ت- ۳-۸-۱-۱۲ روش محاسبه و توزیع بار جانبی در طراحی مخازن مایعات باید اثر مژْلفه‌های حرکت سخت و مواج بر مخزن, پی و سایر ملحقات آن در نظر گرفته شود. موْلفه حرکت سخت (تکانه‌ای) عبارت است از پاسخ سقف و جداره مخزن و بخشی از محتویات که به همراه جداره مخزن حرکت می‌کند. نسبت به حرکت افقی زمین که در محدوده فرکانس مود حرکت متلاطم که در محدوده فرکانس پایین طیف قرار می‌گیرد. ت-۹-۱-۱۳۲ طیف ویژه ساختگاه ت- ۱۰-۱-۱۲ اندرکنش خاک -سازه ت- ۱۱-۱-۱۲ روش طراحی ت-۱-۱۱-۱-۱۳ ترکیب بارهای طراحی ت-۱۱-۱-۱۲- ‏ اتصالات ت-۳-۱۱-۱-۱۲ میل‌مهارها ت- ۴-۱۱-۱-۱۲ لوله کشی و سایر اجزای متصل ت-۵-۱۱-۱-۱۳ ارتفاع آزاد (تلاطم) ت-۶-۱۱-۱-۱۲ پایداری لغزشی سابقه‌ای از لغزیدن مخازن فولادی متکی بر زمین روی پی در حالت پر از مایع. موجود نیست ولی بعضی مخازن مهار نشده. خالی یا مخازن فاقد کف فولادی مخصوص نگهداری مواد دانه‌ای تحت اثر زلزله دچار -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٢٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. لﻐزش جانب ی شده اند که در اغلب مواقﻊ با موفق تی به موقع تی هی اول خود بازگردا نده شده اند. مقاومت در برابر لﻐزش از اصطکاک ب نی کف فوﻻد ی و بالشتک ماسه ای که زیر کف ایجاد می کنند، ی ناش یم شود . از آنجا که کف مخازنًمعموﻻ دار بیش )به شکل شعاع ی (رو به باﻻ به سمت مرکز بوده و از قطعات ورق که در محل درزها رو ی هم افتاده و با جوش گوشه به هم م تصل اند، ساخته م ی شود )و در نت جه ی سطح ی (ناصاف دارد، در نظر گرفتن ضر یب اصطکاک ٧/٠ ی رو بتن محافظه کارانه محسوب م ی شود . به هم ین لی دل مقدارtan 30° )با تقر بی ٧٧٥/٠ ( برا ی ماسه مورد استفاده قرار م رد یگی . زاو هی ٠٣ درجه زاو یه اصطکاک داخل ی ماسه را نشان می دهد و اس تفاده از آن در طراح ی محافظه کارانه است. بار قائم خالﺺ برابر است با وزن مخزن و محتو ات ی آن منها ی اثر مؤلفه قائم زلزله. در سال ی ها ری اخ جلوگ یری از آلود ه شدن خاک در اثر خوردگ ی و نشت از کف مخزن به کی مسئله مهم تبد لی شده است. بد ین علت از ورقه ی ها قی عا نفوذبند رو ی یپ استفاده م ی کنند . در ا نی حالت ممکن است لﻐزش رو ی ورقه عا یق ر خ دهد. اگر ورقه عا قی به طور کامل درون کرس ی حلقو ی ی بتن ی جا ی بگ،رد ورقه عا قی گر ید محل صفح ه بحران ی لﻐ زش نخواهد بود. اگر ورقه عا قی ی رو کی یپ ی خاک ای باﻻتر ای ریز کی یپ ی بتن نصب ،شود بررس ی مسئله ﻐزش ل الزام ی است. توص یه می شود بی ضر اطم نان ی در برابر لﻐزش کمتر از ٥/١ .نباشد ت-٢١-١-١١-٧ انتقال برش موﺿعی ت-٢١-١-١١-٨ تعمیر، اﺻﻼح یا بازسازی ت-٢١-٢ مخازن استوانه ای فوﻻدی روزمینی ت-٢١-٢-١ زمان تناوب ارتعاش ت-٢١-٢-١-١ زمان تناوب مود حرکت غیرمواج )سخت، تکانه(ای درباره روش پیشنهادی محاسبه ضخامت یکنواخت معادل بهMalhotra et al (2000) .مراجعه کنید ت-٢١-٢-١-٢ زمان تناوب مود حرکت مواج ی تقرًبا در تمامی موارد زمان تناوب اصلی سازه مخزن همراه با مایﻊ سخت )جرم سخت (به گونه یا است که شتاب طیفی نظیر آن برابر با DS S می گردد .از این رو در عمل به جز در موارد خاص، برای محاسبه ضریب زلزله بخش سخت مخزن، نیازی به محاسبه زمان تناوب آن نی ست و می توان به صورت مستق یم شتاب طیفی بخش سخت مخزن و مایﻊ را برابر با DS S در نظر گرفت . -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/٩٢٣ زمان تناوب بخش مواج مایﻊ به طور معمول بزرگ تر از ١ ثانیه است و بسته به ابعاد مخزن و ارتفاع مایﻊ می د توان بزرگ تر از ٥ ثانیه نیز باشد .برای محاسبه زمان تناوب بخش مواج می توان به جای رابطه ٢١- ٨ از رابطه ت-٢١-١ راهنما نیز استفاده نمود . ت-٢١-١ 2 D C T c c  که در آنc C ضریب محاسبه زمان تناوب بر حسب ) / ( m s که بر اساسD H / از جدول ت-٢١-١ به دست می آید. برای مخزن مستطیل ،شکل ضریب ٨٦/٣ در رابطه ٢١-٩ با ٦١/٣ جایگزین شود. جدول ت-٢١-١ ﺿریﺐ c C برای محاسﺒه زمان تناوب مود حرکت مواج عی ما /D H ٥١/٠ ٥٢/٠ ٥٣/٠ ٥/٠ ٥٧/٠ ٠/١ ٥٢/١ ٥/١ c C٩٠/٢ ٤٧/١ ٠٦/١ ٢٥/١ ٨٤/١ ٨٤/١ ٨٤/١ ٨٤/١ ت-٢١-٢-٢ شتاب پاسخ طیفی ت-٢١-٢-٢-١ ﺿریﺐ زلزله جرم سخت ت-٢١-٢-٢-٢ ﺿریﺐ زلزله جرم مواج نسبت میرایی بخش مواج مایﻊ ٥/٠% است .بر این اساس ﻻزم است در محاسبه ضریب زلزله نظیر بخش مواج از شتاب طیفی با نسبت میرایی ٥/٠% استفاده شود .در رابطه ٢١-٧ فرض بر این است که از طیف با نسبت میرایی ٥ درصد استفاده می شود .به همین منظور ضریب ٥/١ در رابطه ٢١-٧ به منظور اصﻼح شتاب طیفی با نسبت میرایی ٥ درصد در نظر گرفته شده است .از آنجا که در محاسبه ضریب زلزله بخش مواج، استفاده از طیف با نسبت میرایی ٥/٠% در اولویت قرار ،دارد در صورت دسترسی به چنین طیفی می توان از رابطه ٢١-٧ با حذف ضریب اصﻼح ٥/١ استفاده نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ نفسی رآیین‌نامه طراحی لرزه‌ای ناسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشریه شماره ۰۳۸) ت-۲-۲-۱۲ ضریب‌های طراحی ت- ۱-۳-۲-۱۲ ضریب زلزله ت-۲-۳۲-۲-۱۲ ضریب اهمیت ت-۴-۲-۱۲ طراحی در این آیین‌نامه از روش جذر مجموع مربعات برای تر کیب تلاش‌های لرزه‌ای بخش سخت و مواج استفاده می‌شود. پژوهش‌ها نشان می‌دهد با وجود اینکه این روش بدترین حالت محتمل بارگذاری را نشان لرزه‌ای بخش سخت و مواج مناسب تر است. علت این امر فاصله قابل توجه زمان تناوب بحش سخت و مواج با یکدیگر است. به بیان دیگر فرض همزمانی بیشترین پاسخ بخش سخت و مواج در طول یک زلزله واقعی محافظه‌کارانه است. ت-۱-۴-۲-۱۲ نیروهای طراحی ت-۲-۳-۲-۱۳ وزن موّثر مایع سخت و مابع مواج ت-۳-۴-۲-۱۲ نقطه اثر نیروهای جانبی مور ت-۴-۴-۲-۱۳ نقطه اثر نیروها برای تعیین لنگر واژگونی کُرسی حلقوی ت-۵-۴-۲-۱۲ نقطه اثر نیروها برای تعیین لنگر واژگونی تاوه‌ای ت- ۶-۴-۲-۱۲ موْلفه قائم زلزله در صورت وجود طیف طراحی برای موْلفه قائم زلزله می‌توان با استفاده از زمان تناوب مود ارتعاش قائم مخزن نگهدارنده مایع. ضریب زلزله موْلفه قائم زلزله را محاسبه نمود. در غیر این صورت می‌توان مقدار ت-۲-۱۲ اس و7 5 که در آن ,۴ ضریب زمان تناوب مود ارتعاش قائم مخزن نگهدارنده مایع است که از ل ت-۱-۱۳ قابل -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/١٣٣ شکل ت-٢١-١ ﺐیﺿر زمان تناوب مود قائم مخزن نگهدارنده ما یع در صورت وجود طیف طراحی مؤلفه قائم ،زلزله ضریب زلزله در راستای ،قائم از رابطه ت-٢١-٣ به دست می آید: ت-٢١-٣ 𝐴௩= 𝑆௔௩𝐼 𝑅௩ ضریب رفتار مخزن برای ارتعاش تحت تأثیر مؤلفه قائم ،زلزله v R را می توان برابر با ٢ در نظر گرفت . مؤلفه قائم زلزله در دو جهت رو به باﻻ و یا رو به پایین عمل دی نما یم .در نبود طیف طراحی مناسب برای مؤلفه قائم زلزله می توان به طور مستقیم از رابطه تقریبی ٢١-٢٢ برای محاسبه ضریب مؤلفه قائم زلزله استفاده کرد. ت-٢١-٢-٤-٧ نیروهای حلقوی هیدرودینامیکی در جداره مخزن برای شناخت و توضیح بیشتر درباره روابط روش یک فوتی که یکی از روش های محاسبه ضخامت جداره در مخازن فوﻻدی است بهAzzuni & Guzey (2015) .مراجعه کنید در رابطه ٢١-٦٢ که مؤلفه های افقی )مواج و غیرمواج( را با مؤلفه قائم ترکیب می کند ،ًاحتماﻻ مؤلفه ق.ائم بیشترین سهم را خواهد داشت باید توجه کرد که در محاسبه مؤلفه های افقی، ضریب رفتار) wi R و wc R (اعمال شده ،اما در محاسبه مؤلفه قائم اعمال نشده است )برابر یک فرض شده است(. اعمال ضریب رفتار بزرگ تر از یک برای مؤلفه قائم که توأم با مود خرابی کمانش است، توجیه ندارد، اما در عین حال به کار بردن تنش حلقوی کششی ناشی از مود ارتعاشی»تنفس « مخزن در حالت اﻻستیک کامل برای -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٣٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. طراحی صحیح نیست. لذا مقدار مؤلفه قائم در این رابطه به شکل محافظه کارانه بر ٥/٢ تقسیم شده .است اگر مقدارwi R ٥ از/٢ کمتر باشد، باید آن را به جای عدد ٥/٢ .گذاشت ت-٢١-٢-٤-٨ لنگر واژگونی توزیﻊ نیروی جانبی مربوط به قسمت ی ها جامد مخزن نظیر سقف ثابت ، کف و جداره، متناسب با توزیﻊ .جرم هر قسمت است لنگر ناشی از جرم مایﻊ سخت در تراز مورد نظر را می توان ب ا فرض توزیﻊ ذوزنقه ای نیروی جانبی𝐴௜𝑊௜ در ارتفاع کل مایﻊ به دست آورد، به نحوی که برآیند آن در ارتفاع ℎ௜ قرار گیرد. لنگر واژگونی حاصل از جرم مایﻊ مواج در تراز م ورد نظر را می توان با فرض توزیﻊ ذوزنقه ای نیروی جانب ی 𝐴௖𝑊௖ در ارتفاع کل مایﻊ، به نحوی که برآیند آن در ارتفاعℎ௖ .قرار گیرد، بدست آورد ت-٢١-٢-٤-٩ اندرکنش خاک-سازه ت-٢١-٢-٥ کنترل های طراحی ت-٢١-٢-٥-١ مهار کردن کف ت-٢١-٢-٥-١-١ مخزن خویش مهار ت-٢١-٢-٥-١-١-١ نسﺒت مهارشدگی ت-٢١-٢-٥-١-١-٢ الزامات ﺻفحه حلقوی زیر جداره ت-٢١-٢-٥-١-١-٣ الزامات جوشکاری ﺻفحه حلقوی زیر جداره ت-٢١-٢-٥-١-٢ مخزن با مهار مکانیکی ت-٢١-٢-٥-٢ حداکثر تنش فشاری قائم در جداره ت-٢١-٢-٥-٢-١ مخزن خویش مهار ت-٢١-٢-٥-٢-٢ مخزن مهارشده با مهار مکانیکی نیروی لرزه ای مهار مکانیکی در واحد طول ،(جداره )در کشش با استفاده از رابطه ت-٢١-٤ محاسبه می شود : ت-٢١-٤ 𝑤஺௦= ସெೝೢ గ஽మ+ 0.4𝐴௩𝑤௧ -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/٣٣٣ در روش تنش ،مجاز نیروی طراحی مهار مکانیکی در واحد طول جداره بر حسب N/m برابر است با بزرگ ترین مقدار حاصل از دو ترکیب بار ت-٢١-٥ که به ترت بی بیانگر ترکیب بار شامل بار زلزله و ترکیب بار شامل بار زلزله و فشار بهره برداری مخزن هستند. ت-٢١-٥الف ) ( 75 . 0 t As Aa w w w   ت-٢١-٥ب 𝑤஺௔= 0.75 ൤4𝑀௥௪ 𝜋𝐷ଶ+ (𝐹௉𝑃௜−80𝑡௥) 𝐷 4൨−0.75𝑤௧௥(1 −0.4𝐴௩) که در آن ها: P F :نسبت فشار بهره برداری به فشار طراحی iP :فشار داخلی طراحی مخزن بر حسب Pa rt :ضخامت ورق سقف مخزن بر حسب mm tr w :وزن در واحد طول محیط جداره که از جداره مخزن به کف وارد می شود )شامل وزن جداره بدون لحاظ کردن وزن سقف ثابت) ( N/m .( در صورت استفاده از میل مهار )یا تسمه مهار (به تعداد A n با فواصل یکسان به صورت ،محیطی مقدار نیروی هر مهار از رابطه ت-٢١-٦ قابل محاسبه است: ت-٢١-٦ A Aa Aa n D w P   در صورت استفاده از روش تنش ،مجاز مقدار تنش مجاز ابزار مهار )شامل میل مهار یا تسمه مهار (و جداره در محل اتصال به ﻻیه تحتانی جداره نباید از ٠٨% تنش تسلیم بیشتر در نظر گرفته شود . ادوات اتصال میل مهار به مخزن و شالوده برای نیروی تسلیم میل مهار یا تسمه مهار )برابر با حاصل ضرب سطح مقطﻊ نیع ساخت مهار در تنش تسلیم مشخصه حداقل (یا Aa P 0 Ω 5. 1 ، هر کدام کمتر باشد)در روش تنش مجاز (طرح خواهند .شد Ω଴ضریب اضافه مقاومت است که در مخازن استوانه ای فوﻻدی اعم از خویش مهار یا با مهار مکانیکی برابر ٢ در نظر گرفته می شود .اثر افزایش مقطﻊ ،مهار جهت مقابله با خوردگی یا سایر ،عوامل باید در طراحی قطعات اتصال و مهار میل مهار در شالوده در نظر گرفته ود ش. در حالت54 .1 785 .0  J ، مخزن دارای برکنش خواهد بود ولی همچنان پایدار ،است به شرط آنکه تنش فشاری در جداره مخزن از حد مجاز بیشتر نشود .مقدار تنش قائم فشاری کل در جداره در روش تنش مجاز را می توان از رابطه ت-٢١-٧ به دست آورد: -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٣٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ت-٢١-٧ 𝜎௖,்௢௧௔௟= 0.75𝜎௖+ 0.75 ∙ 𝑤௧ 1000𝑡௦ در روابط فوقst ضخامت پایین ترین ﻻیه جداره بدون احتساب خوردگی مجاز است) mm .( ت-٢١-٢-٥-٢-٣ تنش مجاز فشاری قائم جداره فشار داخلی می تواند موجب افزایش ظرفیت جداره مخزن در برابر کمانش شود. پژوهش های اخیر نشان داده است که می توان از ظرفیت اضافی ناشی از فشار داخلی، عﻼوه بر بارهای موقت باد و زلزله برای تحمل بارهای ی دائم .نیز بهره گرفت ت-٢١-٢-٥-٣ (پی )شالوده در صورت طراحی شالوده به روش مقاومت، باید فشار وارد بر واحد طول پی حلقوی را با اعمال ضرایب بار مربوط در ترکیب های بار روش مقاومت طبق فصل دوم ،محاسبه کرد. در مخازن دارای مهار مکانیکی ممکن است کل مجموعه مخزن و شالوده دچار واژگونی گردد. بر این اساس ﻻزم است کل این مجموعه در برابر واژگونی کنترل گردد. برای این منظور می توان نسبت لنگ ر مقاوم به واژگونی را برای دوران صلب نسبت به پاشنه شالوده محاسبه نمود. برای جلوگیری از واژگونی مجموعه مخزن و شالوده ﻻزم است این نسبت بزرگ تر یا برابر با ٢ در نظر گرفته شود. این مدل به صورت شماتیک در شکل ت-٢١-٢٢ نشان داده شده است. توجه به این نکته ﻻزم است که این مدل بیانگر رفتار واقعی مخزن- شالوده در زمان زلزله نیست اما برای کنترل پایداری این مجموعه مناسب .است شکل ت-٢١-٢ مدل مورد نظر ی برا بررس ی ی دار ی پا ی کل مخزن-شالوده در برابر واژگون ی -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/٥٣٣ ت-٢١-٢-٥-٤ تنش حلقوی مجاز ضریب کیفیت اتصال در مواردی که آزمایش پرتونگاری انجام شود برابر ١ و در غیر این صورت برابر ٧/٠ در نظر گرفته می شود. ت-٢١-٢-٦ طراحی جزئیات ت-٢١-٢-٦-١ تکیه گاه جداره در مخازن دارای مهار مکانیکی حداقل ٦ مهار برای مخزن در نظر گرفته خواهد شد. فاصله مهارها نباید ٣ از متر تجاوز کند. در مخازن با قطر کمتر از ٥١ متر، مقدار حداکثر فاصله مهارها ٨/١ .متر خواهد بود اگر از میل مهار استفاده شود، قطر آن پس از کسر اضافه ضخامت منظور شد ه برای خوردگی حداقل ٥٢ میلیمتر خواهد بود. در صورت استفاده از تسمه مهار، تسمه باید از فوﻻد ساختمانی با حداقل ٦ میلیمتر ضخامت باشد. عﻼوه بر آن حداقل ٥/١ میلیمتر ضخامت اضافی برای خوردگی در هر سطح باید برای تسمه منظور شود. طول ناحیه غیرمدفون تسمه در بتن حدا قل ٥٧ و حداکثر ٠٠٣ میلیمتر است. در هر حال مهار مکانیکی باید بر اساس بند ٢١-٢-٥-١-٢ .طراحی شود ت-٢١-٢-٦-٢ ارتفاع آزاد سﻄح مایع ت-٢١-٢-٦-٣ انعﻄاف پﺬیری لوله کشی نبود انعطاف پذیر ی کافی در سامانه لوله ی ها متصل به مخزن به عنوان یکی از عوامل آسیب دیدگ ی در مخازن در اثر زلزله شناخته می شود .طراحان سامانه لوله ممکن است در جریان تﻐییرمکان های محتمل در مخزن در اثر زلزله نباشند و از این رو تمهیدات ﻻزم برای مقابله با آن را نیندیشند .چنین شر ایطی می د توان به آسیب دیدگی جداره مخزن و یا لوله بینجامد .با اینکه جداره مخزن در راستای محوری سختی باﻻیی دارد در راستای شعاعی در مقایسه با لوله چندان سخت نیست .از این رو طراحان ه لول نباید مخزن را به عنوان نقطه اتکا برای لوله فرض ،نمایند مگر اینکه آثار ناشی از آن در طراحی ج داره لحاظ شود .هرچند این گونه مشکﻼت در مخازن دارای مهار مکانیکی کمتر به چشم یم خورد اما ایجاد مهار مکانیکی برای پرهیز از این گونه مسائل باید به عنوان آخرین گزینه مطرح شود .علت این مر ا هزینه باﻻی اجرای مهار مکانیکی در مقایسه با تأمین شکل پذیر ی ﻻزم در لوله ها برای تحمل تﻐییر ان مک ی ها محتمل مخزن است . -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٣٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. برخی از طراحان از اتصال لوله در کف مخزن خارج از ناحیه با پتانسیل بلندشدگی استفاده نند ک می .این گونه اتصاﻻت نیز به لﻐزش مخزن حساس هستند و در صورت وقوع لﻐزش می توان ند موجب آسیب دیدگی ورق کف یا لوله شوند. ت-٢١-٢-٦-٣-١ روش تخمین ظرفیت بلندشدگی کف ت-٢١-٢-٦-٤ اتصاﻻت ت-٢١-٢-٦-٥ اجزای داخلی عملکرد مخازن در زلزله های گذشته نشان می دهد که تیر نگهدارنده سقف ثابت در برخی از مخازن چار د کمانش شده اند .چنین آسیبی به تمایل مخزن به تﻐییرشکل در مقطﻊ افقی از شکل یا ره یدا هب بیضی شکل نسبت داده شده است .به منظور جلوگیری از چنین آسیبی ﻻزم است تیر در محل اتصال هب جداره دارای قابلیت لﻐزش باشد و یا نیروی محوری تصادفی در طراحی تیر در نظر گرفته شود. ت-٢١-٢-٦-٦ پایداری لغزشی ت-٢١-٢-٦-٧ انتقال برش موﺿعی ت-٢١-٢-٦-٨ اتصال به سازه مجاور ت-٢١-٣ مخازن بتنی زمینی ت-٢١-٣-١ مخازن با جداره های ﺻلﺐ از آنجا که ضابطه شماره ٣٢١ با سابقه طوﻻنی خود میان مهندسان طراح ایرانی شناخته شده و جاافتاده ا ست، رویکرد این آیین نامه نیز استناد به همان ضابطه در حدود کاربرد آن است. آیین نامهACI 350.3-06 اثر انعطاف پذیری جداره مخزن را در محاسبه زمان تناوب ارتعاش طب یعی مود حرکت تکانه (ای )غیرمواج وارد کرده است. عﻼوه بر این با توجه به اینکه این زمان تناوبًعموما در ناحیه کمتر از ٣/٠ ثانیه قرار می گیرد، اجازه داده است تا بدون محاسبه زمان تناوب، از مقدار حداکثر ضریب بازتاب در طیف طرح استفاده شود . ضابطه ٣٢١ در راستای سا ده سازی، همین رویکرد را اختیار کرده است. به طور کلی هیچ کدام از این دو آیین نامه اثر انعطاف پذیری جداره.ها را به شکل صریح مد نظر قرار نداده است -------- صفحهٔ بعد -------- نفسیر فصل دوازدهم: مخزن / ۳۳۷ ت-۲-۳-۱۳ مخازن مدور بتنی پیش تنیده با سیم سیم بافته با تاندون ت-۴-۱۲ مخازن هوایی ت- ۱-۴-۱۲ مقاومت و شکل‌پذیری ت-۲-۴-۱۲ کلیات ت-۳-۴-۱۲ جرم موّثر ت-۴-۴-۱۲ اثر پی-دلتا ت-۵-۴-۱۲ انتقال نیروهای جانبی به برج نگهدارنده ت-۶-۴-۱۲ سازه‌های مستعد کمانش مود خرابی حاکم در سازه‌های پوسته‌ای تحت بارهای زیاد ممکن است کمانش موضعی یا کلی ستون‌پایه یا دامنواره در اثر بار زلزله باشد. مثال این سازه‌هاء مخازن آب متکی بر ستون‌پایه. ظروف فرآیندی متکی بر دامنواره یا برچ‌های تک عضوی مشابه است. ت-۷-۴-۱۲ مخازن هوایی آب ت-۸-۳-۱۳ مخازن هوایی بر ستون‌پابه بتنی (مرکب) ت-۵-۱۳ ظروف افقی با تحت فشار. دیگ‌های بخار و مخازن کروی ت-۶-۱۳ پایبداری واژگونی و لغزشی ت-۷-۱۲ پی مخازن ت- ۱-۷-۱۲ کلیات انواع پی‌های رایج برای مخازن ذخیره متکی بر زمین به شرح زیر است: -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٣٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. )الف( مخزن متکی بر کرسی حلقوی بتن آرمه. در این حالت صفحه حلقوی پیرامون کف مخزن روی کرسی حلقوی تکیه دارد. اگر مخزن مهارشده باشد، میل مهارها در کرسی حلقوی جای داده م ی شوند. )ب( مخزن متکی بر دال بتن آرمه. در این حالت تمام کف مخزن روی یک دال یکپارچه بتن آرمه تکیه م ی.کند و دال بتنی ممکن است روی خاک بستر یا روی شمﻊ استوار باشد )پ( مخزن متکی بر پی خاکی داخل کرسی حلقوی بتن آرمه . در این حالت ابعاد کرسی حلقوی به گونه ای است که بیرون از محدوده کف مخزن قرار م ی گیرد ؛ کرسی حلقوی، خاک زیر کف مخزن را در برابر رانش جانبی مهار می.کند )ت( مخزن متکی بر پی خاکی. در این حالت کف مخزن روی یک خاکریز که از مصالح خاکی دانه بندی شده ساخته می شود تکیه یم.کند )ث( مخزن متکی بر پی خاکی با سپر حلقوی فوﻻدی. در این حالت مخزن روی پی خاکی استوار است ولی در پیرامون آن یک سپر حلقوی متشکل از سپرهای فوﻻدی کوبیده شده ایجاد م ی شود که به شکل مشابه با کرسی حلقوی بتنی در مقابل رانش جانبی خاک مقاومت می.کند ت-٢١-٧-٢ نیروهای طراحی شالوده مخزن فوﻻدی استوانه ای توزیﻊ نیروهای فشاری و کششی محوری در لبه ورق جداره در محل اتصال به ورق کف، ناشی از لنگر واژگونی مطابق شکل ت-٢١-٣ تا شکل ت-٢١-٦ اس ت. در مخازن خویش مهار، مقدار زاویهθ ∗ در بند ٢١-٩-٢ تعریف شده است. با توجه به عدم ا تصال ورق کف به فونداسیون در حالت مخزن خویش مهار ، نیروهای کششی انتقالی به فونداسیون در ناحیه بلند شده صفر است. این مزیت توان یم د باعث کاهش تنش ی ها .وارده به خاک بستر فونداسیون شود -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/٩٣٣ شکل ت-٢١-٣ توزیع نیروهای فشاری و کششی محوری در لﺒه ورق جداره در محل اتصال به ورق ،کف ناشی از لنگر واژگونی ، مخزن مهارشده شکل ت-٢١-٤ توزیع نیروهای فشاری و کششی محوری در لﺒه ورق جداره در محل اتصال به ورق ،کف ناشی از لنگر واژگونی ، مخزن مهارشده -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٤٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. شکل ت-٢١-٥ توزیع نیروهای فشاری و کششی محوری در لﺒه ورق جداره در محل اتصال به ورق ،کف ناشی از لنگر واژگونی ، مخزن خویش مهار شکل ت-٢١-٦ توزیع نیروهای فشاری و کششی محوری در لﺒه ورق جداره در محل اتصال به ورق ،کف ناشی از لنگر واژگونی ، مخزن خویش مهار -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/١٤٣ ت-٢١-٧-٣ مقابله با لغزش در مخزن فوﻻدی با کف تخت ت-٢١-٧-٤ شالوده با مصالح خاکی بدون کرسی حلقوی بدین منظور می.توان سنگ شکسته را همراه با شن و ماسه متراکم شده به کار برد ت-٢١-٧-٥ شالوده با مصالح خاکی با کرسی حلقوی برای مخزن بزرگ یا با جداره بلند که در آن وزن انتقال یافته از جداره زیاد است، از شالوده با مصالح خاکی با کرسی حلقوی می توان استفاده کرد. شالوده با کرسی حلقوی اغلب بتنی بوده ولی برای مخازن کوچک از مصالح سنگی نیز استفاده می شود . نشست نسبی زیاد می توان تنش د ی ها زیادی در محل ا تصال ورق کف به ورق جداره ایجاد کند. در کرسی حلقوی بتنی، تعیین مقدار میلگرد بر اساس طراحی پی بتنی ان جام می شود .تأمین حداقل فوﻻد حرارتی نیز ضروری است. به دلیل فشار وارده از مخزن بر مصالح محصور در داخل کرسی حلقوی، فشار شعاعی از داخل به خارج به دی ی واره حلقوی وارد خواهد شد. این فشار که کرسی حلقوی باید آن را تحمل کند، حداقل پنجاه درصد فشار قائم در نظر گرفت ه می.شود در اغلب موارد لنگر واژگونی حاصل از زلزله طبق رابطه ٢١-٣٢ موجب می شود که عرض مورد نیاز دی ی واره حلقوی، در مقایسه با مقدار محاسباتی بر اساس بار قائم، افزایش یابد. این افزایش عرض کرسی حلقوی می توان د رفتار نامطلوبی از نظر افزایش نشست نسبی در کف مخزن تحت اثر بار قائم ایجاد ک .ند بدین منظور ﻻزم است اثر این افزایش عرض در رفتار پی تحت بارهای قائم بررسی و راه حل ی ها مناس ب اجرایی با توجه به شرایطی زمین محل، پیش.بینی شود -------- صفحهٔ بعد -------- ۲ نفسی رآ بین‌نامه طراحی لرزه‌ای ناسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشر یه شماره ۰۳۸) ت- ۶-۷-۱۲ پی گسترده بتنی برای مخزن زمینی ت-۸-۱۲ مهارسازی تانویه ت- ۱-۸-۱۲ نیاز ت - ۲-۸-۱۲ کلبات ت-۳-۸-۱۲ ارتفاع آزاد سطح مابع ت-۹-۱۲ ملاحظات دیگر ت-۱-۹-۱۳۲ مخازن خویش‌مهار ت-۱-۱-۹-۱۲ با رگذاری ت-۲-۱-۹-۱۳ مدل‌سازی ت- ۲-۹-۱۲ تعیین میزان بلندشدگی مخازن خویش‌مهار (غیراجباری) ت-۱-۲-۹-۱۲ روش تقریبی ت-۲-۲-۹-۱۲ روش تحلیلی ت-۳-۲-۹-۱۲ کنترل مقدار حداکثر بلندشدگی ت-۱-۳-۲-۹-۱۲ کنترل چرخش مجاز پلاستیک محل اتصال جداره به کف مخزن در حین بلندشدگی ت-۲-۳-۲-۹-۱۲ کنترل حداقل و حداکثر ضخامت ورق جداره مخزن ت-۳-۳-۲-۹-۱۲ کنترل حداکثر بلندشدگی ت-۳-۹-۱۲ مخازن مدفون ت-۱-۳-۹-۱۲ فشار استاتیکی خاک اطراف جداره مخزن ت-۲-۳-۹-۱۲ اضافه فشار دینامیکی خاک پشت دبوارهای پیرامونی -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/٣٤٣ ت-٢١-٩-٤ مخازن جداشده از پایه ت-٢١-٩-٥ مخازن ورق فوﻻد ی موجدار ت-٢١-٩-٦ مخازن پﻼستیکی ت-٢١-٩-٧ خازن ذخیره سیاﻻت سرد ت-٢١-٩-٧-١ کلیات سیاﻻت سرد به محصوﻻتی اطﻼق می شود که در دما و فشار محیط در حال ت گاز هستند و برای ذخیره در حالت مایﻊ می بایست تا دمای زیر ٥ ) درجه سلسیوس ٠٤ .درجه فارنهایت( سرد شوند انواع مختلفی از پیکربندی برای ساخت مخازن ذخیره سیاﻻت سرد به کار می رود که در حالت کلی از دو مخزن تودرتو تشکیل و بسته به مشخصات و ی ها تی قابل دو مخزن از هم متمایز م ی:شوند  مهار تک ﻻیه. مخزن درونی از یک جداره فقط ﻊی ما بند و مخزن بیرونی از یک جدار ه فقط بخاربند تشکیل می شود . همچنین ممکن است تنها یک مخزن با جدار ه ًتوأما ﻊ مای بند و بخ اربند به کار رود. در صورت سرریز از مخزن درونی، مخزن بیرونی قابلیت نگهداری مایعات را ندارد ولی یک دیواره سرریزبند در محوطه مخزن احداث می شود.  .مهار دوﻻیه مخزن درونی، خود یک سیستم مهار تک ﻻیه است که همزمان مای ﻊ بند و بخاربند است. مخزن بیرونی فقط مایﻊ. بند است  .مهار کامل در این پیکربندی، هر دو مخزن درونی و بیرونی همزمان مایﻊ بند و ب خ اربند هستند. سقف مخزن بیرونیًعموما گنبدی است ولی سقف مخزن درونی ممکن است گنبدی و یا تخت و .آویخته به سقف مخزن بیرونی باشد سطوحی که در تماس با سیال سرد قرار می گیرند می بایست از جنس فلز مقاوم به دمای پایین یا بتن مخصوص طبق استاندارد ACI 376 .ساخته شوند ت-٢١-٩-٧-٢ سﻄوح زلزله و اهداف عملکردی سیستم مخزن اگرچه کنترل طراحی سایر مخازن به جز برای زلزله سطح خطر دوم )زلزله طرح( الزامی نیست، ولی سیستم های مخزن سیاﻻت سرد باید برای مقابله با سه سطح زلزله.طراحی شوند -------- صفحهٔ بعد -------- ۴ نفسی رآ بین‌نامه طراحی لرزه‌ای تاسیسات و سازه‌های صنعت نفت (نشربه شماره ۰۳۸) * ازلزله سطح عملیات. خرابی‌های جزئی که نیازمند تعمیر باشند ممکن است رخ دهد ولی سیستم مخزن باید بتواند چند رویداد زلزله را در این سطح بدون آسیب عمده تحمل کند. *‏ زلزله سطح خاموشی ایمن. ممکن است خرابی مخزن درونی در این حالت تعمیرپذیر نباشد و نشت جزئی رخ دهد ولی مخزن محتویات خود را نگاه می‌دارد. انتظار می‌رود این زلزله یک بار در عمر مفید طراحی مخزن روی دهد. *‏ زلزله سطح پسلرزه. انتظار می‌رود مخزن دوم قادر باشد چند پسلرزه را صرفاً با آسیب و ت-۳-۷-۹-۱۲ الزامات طراحی لرزه‌ای ت-۴-۷-۹-۱۲ ضریب رفتار ت-۵-۷-۹-۱۲ تنش‌های مجاز مخازن ذخیره گاز مایع در دمای ۱۹۸- درجه سلسیوس یا بالاتر طبق پیوست از 620 ]۸۳ و مخازن با دمای عملیاتی ۵۱- تا ۵ درجه سلسیوس طبق پیوست ؟[ از 620 ]۸۳ طراحی می‌شوند. ت-۶-۷-۹-۱۲ صفحه حلقوی زیر حداره ت-۷-۷-۹-۱۳ پایداری لغزشی ت-۸-۷-۹-۱۲ بار عایقکاری ت-۹-۷-۹-۱۲ بارهای اضافی بام ت-۱۰-۷-۹-۱۳ الزامات طراحی سطوح عملکرد ت-۱۱-۷-۹-۱۲ زلزله سطح عملیات ت-۱۳-۷-۹-۱۲ زلزله سطح خاموشی ایمن ت-۱۳-۷-۹-۱۲ زلزله سطح پسلرزه ت-۱۴-۷-۹-۱۲ جداسازی پایه -------- صفحهٔ بعد -------- تفقسیر قصل دوازدهم: مخرن / ۳۴۵ ت-۱۰-۱۲ فهرست مراجع ت-۱۱-۱۲ مثال‌های حل‌شده مطلوب است تعیین مقدار بلندشدگی ورق کف مخزن ذیل با فرض طیف پاسخ ویژه ساختگاه مطابق شکل ت-۷-۱۳۲. 77 ۵ متر 1 ۰ متر ۰/۸ 0 ۱۸۵۸۰۱۷ نیوتن (وزن جداره) ۱۱۶۱۲۶۰ نیوتن (وزن سقف) ورلا: ‎٩۴۲‏ نیوتن بر متر (وزن سقف بر روی جداره) ۱۳ میلیمتر (ضخامت ورق پائین جداره) 5 اس سر مر با رس سر با سر ما را و اس سس سر سر با سر اس رس سر سب چا اس اس سس چا اس لا لس چا سا چا چا سا سا سا ی را سر رت را ی ها ۱ ۱ ۱ | ۱ لا لا لا ا ۱ [ ال ال لا ال ال ال لا لا ال پگ رس سس سار سس را ار و وس وک وک 1 سس سا سب سس رس وا اس سس سس مر سس چا سس رس اس و سس سس رپ با رت را را را را و بر مر ی ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ لا ۱ لا لا ۱ لا لا ال لا ال لا اه لا الا ( 0 1 0 ار ی و ی وی ی یا پا ی ات ی سا را امه ات [ 1 1 ۱ ۱1 ۱1 ۱ ۱1 ۳ ۱ ۱ ۱ | ۱ ۱ ۱۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱۱ ۱ ۱ واخس یه مس - ان ات ۱ : ۱ ۱ . 1 ۱1 ۱ ۳ ۱ ۱ (عع5) 7 8 7 6 5 4 3 2 1 شکل ت-۷-۱۳ طیف بپاسخ ویژه ساخنگاه -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٤٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. 𝐹௬ :٥٣٢ (مگاپاسکال )تنش تسلیم ورق کف :𝜈 ٣/٠ )نسبت پوآسن( : ℎௌ ٥٧/٦ متر )ارتفاع مرکز ثقل جداره و سیال از زمین که با توجه به ساده نمودن مسئله ٥٤ درصد (.ارتفاع سیال در نظر گرفته شده است : ℎ௥ ٦١ متر )ارتفاع سقف از زمین- (با فرض یک متر فضای خالی روی سیال تا تراز سقف 1: 𝐼 فرض شده است : 𝑅௪௜ 3. 5 : 𝑅௪௖ 2 حل مسﺌله: الف- :تعیین مقدار نیروهای جانﺒی مقدار نیروی برشی ناشی از اثر زلزله به صورت جذر مجموع مربعات نیروی حاصل از جرم سخت و مواج مطابق رابطه ٢١-٣١ در نظر گرفته می شود:. بر این اساس مقدار نیروی برشی عبارت است از 𝑉= ට𝑉௜ ଶ+ 𝑉௖ଶ لنگر واژگونی در تراز پائین جداره مطابق رابطه ٢١-٨٢ :عبارت است از 𝑀௥௪= ඥ[𝐴௜(𝑊௜ℎ௜+ 𝑊௖ℎ௖+ 𝑊௥ℎ௥)]ଶ+ [𝐴௖(𝑊௖ℎ௖)]ଶ مشخصات جرم سخت: 𝑊௜، جرم سخت 𝐷 𝐻= 2.66 ≥1.33 با استفاده از رابطه ٢١-٦١:الف 𝑊௜= tanh (0.866 𝐷 𝐻) 0.866 𝐷 𝐻 𝑊௣= 0.4375 × 147856000 = 64687000 𝑁 مقدارℎ௜ مطابق رابطه ٢١-٨١ آئین نامه به دست دیآیم . با توجه به اینکه نسبت قطر به ارتفاع سیال برابر یک است رابطه محاسبهℎ௜ :مطابق ذیل است ℎ௜= 0.366𝐻= 5.49 𝑚 𝐴௜ شتاب مبنای طیفی است و بر اساس رابطه زیر محاسبه می شود: 𝐴௜= 𝑆௔𝐼 𝑅௜ -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/٧٤٣ (𝐴௜)௠௜௡= ቐ 0.01 𝑆ଵ< 0.6 0.5𝑆ଵ𝐼 𝑅௜ 𝑆ଵ≥0.6 که در این رابطه𝑆௔ شتاب طیفی طرح بر اساس میرایی ٥ درصد و زمان تناوب جرم سخت است که از شکل ت-٢١-٧ به دست می آید. بدین منظور ابتدا دی با زمان تناوب نوسانی جرم سخت محاسبه شود :که رابطه آن در زیر آمده است 𝑇௜= 𝐶௜𝐻ට ஽ఘ ଶ௧೐ா೟= 0.0.382 𝑆𝑒𝑐𝑜𝑛𝑑𝑠 𝐶௜ بر اساس جدول ٢١-٢ تعیین می شود و برای این مسئله برابر ٧٩/٦ است. مقدار𝑆௔ بر اساس طیف پاسﺦ که در شکل ت-٢١-٧ ارائه شده برابر با ٧١/١ به دست میآید و مقدار𝐴௜ مطابق رابطه ذیل محاسبه می شود. 𝐴௜= 𝑆௔𝐼 𝑅௜ = 0.33 𝑔 تعیین متﻐیرهای :جرم مواج 𝑊௖= 0.23 𝐷 𝐻௅ tanh ൬3.67 𝐻௅ D ൰𝑊௣= 0.5625 × 147856000 = 83169000 𝑁 مشخصات جرم مواج 𝐴௖= 1.5𝑆௔𝐼 𝑅௖ که در این رابطه𝑆௔ شتاب طیفی طرح بر اساس میرایی ٥ درصد و زمان تناوب جرم مواج است و بر اساس شکل ت-٢١-٧ محاسبه می شود. 𝑇௖= 𝐶௖ට ஽ ଶ; 𝐶௖ بر اساس جدول ت-٢١-١ تعیین می شود و برای این مسئله برابر ٦/١ است و بنابرا ین مقدار𝑇௖ برابر با ٥١/٧ ثانیه محاسبه می شود. بر اساس شکل ت-٢١-٧ مقدار𝑆௔ ر براب ٢ با/٠ ثانیه به دست میآید و𝐴௖ مطابق رابطه ریز محاسبه می شود: 𝐴௖= 0.15 𝑔 مقدارℎ௖ ، بازوی نیروی جانبی جرم مواج مطابق رابطه ٢١-٤١ آئین نامه محاسبه می گردد: ℎ௖= ቎1 − cosh ቀ3.67𝐻 𝐷 ቁ−1 3.67𝐻 𝐷 sinh ቀ3.67𝐻 𝐷 ቁ ቏𝐻= 0.566 × 15 = 8.49 𝑚 -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٤٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ب- تعیین برش پایه و لنگر واژگونی ناشی از زلزله: :بخش ناشی از جرم سخت 𝑉௜= 𝐴௜൫𝑊௦+ 𝑊௥+ 𝑊௙+ 𝑊௜൯= 23021480 𝑁 𝐴௜= 0.33 𝑔 𝑊௦= 1858017 𝑁 𝑊௥= 1161260𝑁 𝑊௙= 1161260 𝑁 𝑊௜= 64687000 𝑁 :بخش ناشی از جرم مواج 𝑉௖= 𝐴௖𝑊௖= 12475377 𝑁 𝐴௖= 0.15 𝑔 𝑊௖= 83169180 𝑁 :مقدار نیروی برشی برابر است با 𝑉= ට𝑉௜ ଶ+ 𝑉௖ଶ= 1161260 𝑁 :کنترل برش مقاوم در محل تماس کف مخزن با فونداسیون 𝜇௙ ک ه ضریب اصطکاک است در این رابطه ٦٥/٠ .فرض شده است 𝑉௦= 𝜇௙൫𝑊௦+ 𝑊௥+ 𝑊௙+ 𝑊௣൯(1 −0.4𝐴௩) = 77171476 > 1161260 𝑁 𝑂𝑘𝑎𝑦 𝑊௦= 1858017 𝑁 𝑊௥= 1161260 𝑁 𝑊௙= 1161260 𝑁 𝑊௣= 147856320 𝑁 𝐴௩= 0.2 𝑆஽ௌ 𝐼= 0.2 × 1.17 × 1 = 0.234 :ج( محاسﺒه لنگر واژگونی مطابق رابطه ٢١-٨٢ آئین نامه محاسبه می شود: 𝐴௜= 0.33 𝑔 𝑊௜= 64687140𝑁 ℎ௜= 5.5 𝑚 𝑊௦= 1858017 𝑁 ℎ௦= 6.75 𝑚 𝑊௥= 1161260 𝑁 ℎ௥= 16 𝑚 𝐴௖= 0.15 𝑔 𝑊௖= 83169180 𝑁 -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/٩٤٣ ℎ௖= 8.49 𝑚 →𝑀௥௪= 167002904 𝑁. 𝑚 𝐴௩= 0.2 𝑆஽ௌ 𝐼= 0.2 × 1.17 × 1 = 0.234 رابطه محاسبه شاخﺺ پایداری به صورت زیر محاسبه می:شود 𝐽= 𝑀௥௪ 𝐷ଶ[𝑤௧(1 −0.4𝐴௩) + 𝑤௔] = 167002904 (𝑁. 𝑚) (40 𝑚)ଶ[24038(1 −0.234) + 63087] = 1.28 < 1.54 𝑤௔= 99𝑡௔ට𝐹௬𝐻𝐺௘≤201.1 𝐻𝐷𝐺௘→𝑤௔= 63087 𝑁/𝑚 𝑤௧= ൤𝑊ௌ 𝜋𝐷+ 𝑤௥௦൨= 24038 𝑁/𝑚 .بر این اساس مخزن بدون مهار شدگی به کف پایدار است د محاسﺒه مقدار بلندشدگی در این بخش محاسبه مقدار بلندشدگی بر اساس دو روش تحلیلی و فرمول تقریبی ارائه و کنترل مقدار حداکثر بلندشدگی نیز بر اساس آئین نامه انجام می شود . در این بخش فرض شده کف مخزن بر ر وی خاک کوبیده شده قرار گرفته است. در حالتی که فونداسیون یکپارچه بتنی زیر مخزن قرار گیرد مقدار .بلندشدگی کاهش خواهد یافت د-١ روش تحلیلی محاسبه مقدار𝜏 : مطابق بند ٢١-٩-٢-٢ آئین نامه ، الگوریتم تکراری تعریف شده شامل مراحل زیر می:باشند لنگر واژگونی با عﻼمت𝑀௥௪ تعریف می شود و لنگر مقاوم با عﻼمت𝑀ோ :، خواهیم داشت 𝑀ୖ= 0.5Wୱ୳k𝐷+ W୮୳(0.5D −r) W௉ : وزن سیال درون مخزن W୮୳ :وزنی از س یال که بر روی یا ره یدا به شعاعr قرار گرفته است )به عبارت دیگر وزن بخشی از (سیال که با زمین با واسطه ورق کف در تماس است 𝑊௦௨= 𝑊௉+ 𝑊௥+ 𝑊௦−𝑊௔ : عکس العمل در ورق کف θ∗ .: نصف زاویه کمانی از ورق کف که با فونداسیون پس از بلندشدگی در تماس است 0.5kD : فاصله بین برآیند نیروی فشاری وارد ه به ورق کف تا مرکز مخزن r : شعاع یا ره یدا .از کف مخزن که پس از بلندشدگی با زمین در تماس است لنگر مقاوم𝑀ୖ مطابق مراحل زیر محاسبه می:شود -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٥٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. گام اول: حدسτ = ଶ୰ ୈ در حدس اولیه نموداری که در شکل ت-٢١-٨ نمایش داده شده مفید است. بدین منظور ابتدا ست ی بایم مقدار ଶெೝೢ (ୈ୛ౌ) .محاسبه شود برای این مسئله این مقدار عبارت است از ଶ∗ଵ଺଻଴଴ଶଽ଴ସ (ே.௠) ସ଴ (୫)∗ଵସ଻଼ହ଺଴଴଴ (୒) = 0.0565 . بر اساس شکل ت-٢١-٨ مقدار𝜏= 0.9435 .به دست می آید :گام دوم محاسبهθ∗ :مطابق رابطه زیر θ∗= arctan ቀ 𝜏 1 −𝜏ቁ= arctan ൬ 0.9435 1 −0.9435൰= 1.51 𝑟𝑎𝑑𝑖𝑎𝑛 گام سوم: محاسبهk :مطابق رابطه زیر k = 2 θ∗ଶ(1 −cos θ∗) = 0.82 گام سوم: محاسبه𝑀ୖ :مطابق رابطه زیر 𝑀ୖ= 0.5DW୔ቀk ቀ1 + ୛౩ା୛౨౩ ୛ౌ ቁ+ (1 −k)𝜏ଶ−𝜏ଷቁ= 465918546 N. m نسبت𝑀ୖ/𝑀௥௪= 2.79 تکرار مرحله دوم: گام اول: حدس𝜏= ଶ௥ ஽ بدین منظور ابتدا ست ی با یم مقدار ଶெೃ (ୈ୛ౌ) .محاسبه شود برای این مسئله این مقدار عبارت است از ଶ∗ସ଺ହଽଵ଼ହସ଺ (ே.௠) ସ଴ (୫)∗ଵସ଻଼ହ଺଴଴଴ (୒) = 0.158 که بر اساس شکل ت-٢١-٨ :داریم𝜏= 0.84 گام دوم: محاسبهθ∗ :مطابق رابطه زیر θ∗= arctan ቀ 𝜏 1 −𝜏ቁ= arctan ൬ 0.84 1 −0.84൰= 1.38 𝑟𝑎𝑑𝑖𝑎𝑛 گام سوم: محاسبهk :مطابق رابطه زیر k = 2 θ∗ଶ(1 −cos θ∗) = 0.85 گام سوم: محاسبه𝑀ୖ :مطابق رابطه زیر 𝑀ୖ= 0.5DW୔൬k ൬1 + Wୱ+ W୰ୱ W୔ ൰+ (1 −k)𝜏ଶ−𝜏ଷ൰= 1125648735 نسبت𝑀ୖ/𝑀௥௪= 6. 74 -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/١٥٣ شکل ت-٢١-٨ این نمودار به ﺻورت راهنمایی برای حدس اولیه مقدار τ ارائه شده است تکرار مرحله سوم: گام اول- حدس𝜏= ଶ௥ ஽ در تکرار دوم مﻼحظه شد که با استفاده از شکل ت-٢١-٨ و افزایش مقدار𝜏، جواب ها به سمت واگرایی پیش رفت. این بار مقداری کمتر از تکرار مرحله اول فرض شده و 𝜏= 0.99 به عنوان مقدار شروع در نظر گرفته می شود. گام دوم- محاسبهθ∗ :مطابق رابطه زیر θ∗= arctan ቀ 𝜏 1 −𝜏ቁ= arctan ൬ 0.99 1 −00.99൰= 1.56 𝑟𝑎𝑑𝑖𝑎𝑛 گام سوم: محاسبهk :مطابق رابطه زیر k = 2 θ∗ଶ(1 −cos θ∗) = 0.81 گام سوم: محاسبه𝑀ୖ :مطابق رابطه زیر 𝑀ୖ= 0.5DW୔ቀk ቀ1 + ୛౩ା୛౨౩ ୛ౌ ቁ+ (1 −k)𝜏ଶ−𝜏ଷቁ= 125895069 N. m نسبت𝑀ୖ/𝑀௥௪= 0.75 با ادامه تکرارها مقدار𝜏= 0.979 با نسبت ெ౎ ெೝೢ = 1.25 به عنوان جواب تعیین می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٥٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. مقدار بلندشدگی مطابق رابطه زیر محاسبه می شود: 𝑦୳= ଵ େ൥ ୊౯୲ౘᇲమ ଺୒౔ᇲ+ ௣బᇲ୐ ୒౔ᇲ൤ ୐ ଶ−( ாത୲ౘᇲయ ଵଶ୒౔ᇲ)଴.ହ൨൩ که در این رابطه مقدار طول ناحیه بلندشدگی برابرLୠ و مطابق رابطه زیر محاسبه می شود. 𝐿= 𝐷(1 −τ) که مقدار آن برابر است با 40 × (1 −0.979) = 0.84 𝑚 C : سختی فونداسیون که برای فونداسیون صلب برابر یک و برای فونداسیون انعطاف پذیر ٥/٠ در نظر گرفته می شود . توضیح: فونداسیون یکپارچه بتنی مسلح به عنوان صلب و خاک کوبیده شده )با یا بدون ﻻیه بتن مگر روی آن( به عنوان انعطاف پذیر محسوب می شود . در این مثالC = 0.5 د.ر نظر گرفته شده است 𝑁௫= 𝑡௕f୰ୠ که در این مسئله 12(𝑚𝑚) × 53.75 ே ௠௠మ= 1603 ே ௠௠ که در این رابطهf୰ୠ .تنش شعاعی در ورق کف است که در رابطه زیر تعریف شده است f୰ୠ= ଵ ௧್[ ଶாത௧್௣బమ(଴.ହ஽)మ(ଵିఛ)మ ଷ ] భ య= 133.567 ே ௠௠మ که در این رابطه𝐸ത مطابق رابطه زیر است: 𝐸ത= 𝐸 1 −𝜈ଶ= 2 × 10ହ 1 −0.3ଶ= 2.19 × 10ହ 𝑁 𝑚𝑚ଶ 𝐻× 𝐺= 𝑝଴: فشار هیدرواستاتیک بر کف مخزن است که برابر است:با 𝐻× 𝐺= 15 × 0.8 × 0.010 = 0.118 ே ௠௠మ به منظور استفاده از این رابطه ست ی با یم :ابتدا پارامترهای زیر جایگزین شوند 𝑝଴ ᇱ= 𝑝଴∗10଺ Nଡ଼ ᇱ= Nଡ଼∗10ଷ tୠ ᇱ= tୠ∗10ିଷ 𝑦୳= ଵ େ൥ ୊౯୲ౘᇲమ ଺୒౔ᇲ+ ௣బᇲ୐ ୒౔ᇲ൤ ୐ ଶ−( ாത୲ౘᇲయ ଵଶ ౔ᇲ)଴.ହ൨൩= 34.485 mm بر اساس روش تحلیلی مقدار بلندشدگی حداکثر ٥٨٤/٤٣ میلیمتر و طول ناحیه بلند شده نیز برابر با ٠٤٨ .میلیمتر به دست آمده است -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل دوازدهم: مخزن/٣٥٣ د-٢ :روش تقریﺒی مطابق رابطه ٢١-٤٤ :حداکثر مقدار تخمین بلندشدگی عبارت است از 𝑦୳= 12.1𝐹௬𝐿ଶ 𝑡௕ = 12.1 × 235 × 1.2ଶ 14.28 = 252 𝑚𝑚 :(حداکثر طول بلندشدگی ورق کف )عرض صفحه حلقوی ورق کف مخزن 𝐿= 0.01723𝑡௔ට𝐹௬ (𝐻௅𝐺௘) ൘ ≤0.35𝐷→0.915 𝑚≤1.4 𝑚→𝐿= 0.915 𝑚 بر اساس روش تقریبی مقدار بلندشدگی حداکثر252 میلیمتر و طول ناحیه بلند شده نیز معادل با ٥١٩ .میلیمتر به دست آمده است مقدار عرض ورق حلقوی کف برابر با حداکثر𝐿 در رابطه تحلیلی و تقریبی در نظر گرفته می شود که د ر این مثال ٥١٩ میلیمتر است . حداکثر مقدار بلندشدگی نیز برابر حداکثر مقدار𝑦୳ از رابطه تحلیلی و تقریبی است. به شرط ارضا نمودن شروط بند ٢١-٩-٢-٣ مقدار حداکثر𝑦୳ به طور مشروط برابر است با ٢٥٢ میلیمتر خواهد شد . د-٣ کنترل مقدار حداکثر بلندشدگی کنترل ١ : کنترل مقدار چرخش پﻼستیک اتصال ورق کف به دیواره 𝜃୔= ( ଶ௬౫ ଵ଴଴଴୐− ௬౫ ଵ଴଴଴×ୈ) ≤0.20 که در این رابطهL عرض صفحه حلقوی است که در این مثال ٥١٩ .میلیمتر است 𝜃୔= ൬2 × 252 mm 915 mm −252 mm 40000 𝑚m൰= 0.54 ≤0.20 No Good این به معنی این موضوع است که چرخش محل اتصال ورق کف به دیواره بیش از حد مجاز خواهد بود ست ی با یم و .با افزایش ضخامت ورق کف، مانﻊ این موضوع شد کنترل ٢ : :حداکثر مقدار بلندشدگی 0.001𝑌୳(𝐻௅ 2 + 0.001𝑦୳) ≤(0.5𝐷)ଶ 2 252 × 10ିଷm × ൬15𝑚 2 + 252 × 10ିଷm൰= 1.95 ≤200 OK کنترل ٣: به منظور رعایت مسائل اجرائی و ساخت مخازن، حداکثر ضخامت ورق کف ٠٤ میلیمتر تعیین می شود. مطابق جدول ٢١-٧ حداقل ضخامت ورق کف مخزن ٨ میلیمتر است که در این طرح.رعایت شده است :بررسی افزایش ضخامت ورق کف مخزن -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٥٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. با افزایش ضخامت ورق کف به ٥٢ میلیمتر مقدار چرخش پﻼستیک به صورت زیر به دست میآید . ﻻز م به ذکر است که حداکثر بلندشدگی با افزایش ضخامت ورق کف مطابق محاسبات انجام شده به ٥٩ میلیمتر کاهش ابد ییم. 𝜃୔= ቀ ଶ×ଽହ ୫୫ ଽଵହ ୫୫− ଽହ ୫୫ ସ଴଴଴଴ ௠୫ቁ≅0.20 ≤0. 20 -------- صفحهٔ بعد -------- خط لوله -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٥٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ت-٣١-١ مﻼحظات کلی سیستم خط لوله باید به گونه ای طراحی و ساخته شود که بتواند توانایی تأمین انرژی صنایﻊ و ن یاز منازل مسکونی را، حتی در صورت ی ها بی آس محلی قابل توجه ناشی از زلزله های با شدت باﻻ، تا حد امکان حفظ کند. همچنین هنگام طراحی سیستم خط لوله و در زمان تعیین مکان خط لوله ﻻزم است با ت وجه به اندازه جمعیتی که در معرض تأثیر گسیختگی خط لوله قرار دارند و آسیب زیست محیطی احتمالی ناشی از گسیختگی خط لوله، سطح ریسک قابل قبولی در نظر گرف ته شود. ضرایب اهمیتی که در جد ول ٣١-١ در نظر گرفته شده اند پوشش دهنده نیازهای فوق می.باشند ﻻزم به ذکر است، این بخش تنها در بر گیرنده بخشی از مخاطرات لرزه ای خطوط لوله بوده و مواردی از جمله سونامی و نشست زمین بدلیل تراکم خاک تحت زمین لرزه، مورد بررسی قرار نمی.گیرد ت-٣١-٢ گروه کاربری و خﻄرزایی طبقه ی بند خط لوله برای مشخﺺ کردن سطح عملکرد لرزه ای مورد نیاز برای سیستم است. از آنجایی که طبقه ی بند ارائه شده در اینجا توصیفی است، قضاوت مهندسی باید در طبقه ی بند یک خط ل وله اعمال شود. لیکن در مورد سطح فشار داخلی، برا ی خطوط لوله نفت و گاز، می توان به دسته ی بند ز یر :مراجعه نمود :فشار باﻻP ≥ 10 kgf/cm2 :فشار متوسط3<P < 10 kgf/cm2 :فشار کمP ≤ 3 kgf/cm2 ت-٣١-٣ خط لوله مدفون :ﻻزم است موارد زیر به صورت عمومی در مورد خطوط لوله رعایت شود - ادوات اتصال لوله های فوﻻدی در مناطق لرزه خیز، شکل .پذیر باشد - اثرات خوردگی در مناطق لرزه خیز با جدیت بیشتری پایش شود. خوردگی می تواند آسیب پذیری .خطوط را در برابر زلزله به شدت افزایش دهد - پوشش اتصاﻻت خطوط قطعه ای در مناطق لرزه خیر باید انعطاف پذیر باشد، مانند پوشش آسفالتی یا پلی ات یلن و از پوشش های ترد مانند پوشش سیمانی اجتناب شود. زیرا خردشدگی پوشش های ترد -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل چهاردهم: توﺻیه های برای طراحی لرزه ای سکوهای ثابت فرا ساحل ی/٧٥٣ شرایط خوردگی خطوط را در اتصاﻻت فراهم می آورد و سیستم به سمت آسیب پذیری چشمگیر هدایت می.شود - در مناطق لرزه خیز، ظرفیت جذب جابجایی در اتصاﻻت لوله های قطعه ای باید بیش از لوله ه ای پیو سته .باشد - بر خﻼف شبکه های متمرکز لوله ها که در آن ها تأکید بر هدایت مفاصل پﻼستیک به خم هاست، در لوله های ینی رزم یز باید تﻼش شود که تسلیم شدگی احتمالی در خم ،ها رخ ندهد. در این راستا مطابق جدول ٣١-٣ ، کرنش مجاز خم ها به مقدار ١٪ محدود شده است. این عدد برای خط مستقیم ٣٪ است. - در مناطقی که احتمال جابجایی های ماندگار ناشی از زمین لﻐزش، گسلش یا روانگرایی ،وجود دارد ﻻزم است شیرهای قطﻊ در فواصل کمتری مورد استفاده قرار گیرد. همچنین هر تمهید طراحی که در سیستم انعطاف پذیر ی بیشتر ایجاد نماید و یا جابجایی م اندگار را تقلیل دهد، مطلوب خواه .د بود استفاده از اتصاﻻت انعطاف پذیر، کاهش اصطکاک میان لوله و محیط اطراف و پایدارسازی زمین نمونه ای از این نوع تمهیدات محسوب می .شوند - باید توجه شود که ضمن ایجاد انعطاف پذیری کافی برای خطوط مدفون، از ناپایداری در اثر از دست رفتن تکیه گاه نیز جلوگیری شود. بطور مثال در خاک های مستعد روانگرایی باید ی حت اﻻمک ان سعی شود تا با تراکم خاک یا استفاده از سازه های نگهدار جهت جلوگیری از حرکت بیش از حد لوله و یا عبور .لوله از زیر ناحیه روانگرا، مخاطرات کاهش یابد همچنین اگر لوله با فاصله باﻻی سطح آب ینی رزم یز .احداث شود اثرات شناوری ناشی از روانگرایی به حداقل خواهد رسید - در نواحی مستعد روانگرایی گسترده، با قرار دادن لوله در حفاظ ی ها بتنی، یا احداث خاکریز در فواصل مختل ف روی خط و یا ایجاد تکیه گاه در فواصل نزدیک )حدود ٠٥١ متر( می توان در جهت بهبود ر فتار لرزه ای سیستم اقدام نمود. باید دقت شود در تمهیدات ی که منجر به افزایش قیود ش می ،ود انعطاف پذیر .ی سیستم بیش از حد محدود نگردد - وجود خم خط لوله در ناحیه زمین لﻐزش، منجر به تمرکز خرابی ها در آن ناحیه می شود. از این رو ی حت اﻻمکان از احداث خم در نواحی مستعد جابجایی ماندگار لرزه.ای احتراز شود - در خطوط لوله قطعه ای، جابجایی های ماندگار زمین ًعمدتا اتصاﻻت را هدف قرار می دهند. از این رو نواحی مذکور باید برای تحمل کل جابجایی ما.ندگار طرح شوند - در نواحی مستعد گسلش سطحی باید تﻼش شود، تحت جابجایی ماندگار احتمالی، فشار طولی در لوله به حداقل برسد. همچنین مطلوب است که شکل پذیر ی خط لوله در این مناطق افزایش یابد و -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٥٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. نیز از تﻐییر مقاطﻊ ناگهانی که منجر به تمرکز تنش می شود پرهیز گردد. خطوط در این مناطق باید حتی اﻻمکان مستقیم بوده و از قرار دادن خم ها، زانویی ها، فلنﺞ ها و تکیه گاه های اتصال به زمین در این مناطق .احتراز شود هرچه اتصال گیردار خط لوله به زمین در این مناطق در فواصل بیشتری انجام شود لوله توان تحمل جابجایی های بیشتری را خواهد.داشت - در نواحی مستعد گسلش توصیه می شود پوشش های سخت و صیقلی کم اصطکاک برای لوله ه ا انتخاب و لوله در اعماق کمتری دفن شود تا از نیروهای مقاوم خاک بر لوله کاسته شود. چنانچه جابجایی گسل بسیار زیاد تخمین زده می شود، پیشنهاد می شود لوله به صورت روزمینی احداث ده ش و ا ز نشیمن های لﻐزنده برای افزایش ظرفیت تحمل جابجایی خط استفاده شود. چنانچه لوله در معرض تهدید گسلش در زلزله بوده و همزمان مﻼحظات باربری تکیه گاه تحت سرویس ایجاب کند که ت عداد تکیه گاه ها و نوع اتصال آن ها مقید تر باشد، می توان از قیدها و تکیه گاه های دو مرحله در. ک هدافتسا یا در این گاه هی تک ها ، تحت بار سرویس قیود بسیار بیشتر است. لیکن به محض این که نیرو در هر یک از قیود از مقداری معین بیشتر شود، قید آزاد می شود و اجازه تحمیل نیروی بیش از حد به خط را .نخواهد داد - در نواحی مستعد گسلش، فرض بر آن است که در لوله های قطعه ای تﻐییر مکان ها در اتصاﻻت متمرک ز می شوند و از این رو عمد ه تﻐییر شکل ها باید توسط اتصاﻻت تحمل شود. بنابراین پیشنهاد ش ده است که در تحلیل این نوع خطوط، اتصاﻻت به صورت مفصلی و غیر ممان گیر در نظر گرفته شوند تا بیشترین تﻐییر مکان ها در آن ها متمرکز شده و برآورد دست باﻻیی از تﻐییرمکان ها در اتص اﻻت .حاصل گردد - در نواحی مستعد گسلش امتدادلﻐز و شیب لﻐز نسبت های ابعادی مختلفی برای ترانشه های حاوی لوله ها پیشنهاد شده است. در این ترانشه ها مصالح با دانه بندی مناسب اطراف لوله ها را پر می ک نند و در فواصل قابل مﻼحظه در هر طرف خط فرضی گسل )حدود ٠٠٣ متر از هر طرف( از ای جاد اتصال گیردار لوله به زمین اجتناب می .شود - اثرات امواج زلزلهًمعموﻻ برای لوله های پیوسته فوﻻدی با جوش مناسب مخاطره چشمگیری ایجاد نمی کند. لیکن در همین خطوط نیز زمانی که خط از مرز دو خاک با سختی های بسیار متفاوت عبور می کند، امواج زلزله می توانند مخ اطرات مهمی ایجاد کنند. همچنین در مناطقی که لوله وارد جعبه محتوی شیر کنترل می شود، موقعیت هایی که لوله به ایستگاه پمپاژ نزدیک یا در آن قرار دارد، محل اتصاﻻتT شکل و نیز محل های اتصاﻻت ریغ جوش ی یا اتصال به شیر کنترل، مناطقی که خوردگی وجود دارد و نیز لوله ه ای چدنی قدیمی با اتصاﻻت زنگوله ای، امواج زلزله پتانسیل ایجاد مخاطرات -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل چهاردهم: توﺻیه های برای طراحی لرزه ای سکوهای ثابت فرا ساحل ی/٩٥٣ جدی دارند. از این رو نیاز است در مکان های مورد اشاره اثرات امواج لرزه ای با دقت مورد بررسی .قرار گیرد - با کاهش اصطکاک میان لوله و خاک پیرامونی، اثرات مخرب امواج زلزله کاهش می یابد. این مسئله د ر رابطه ٣١-١١ با قرار دادن حد باﻻ ی کرنش تحمیلی از امواج زلزله به لوله و وابسته کردن آن به حداکثر .نیروی اصطکاک میان خاک و لوله دیده شده است - در شکل ٣١-٨ نمودارهای نیرو- تﻐییرمکان فنرهای پیشنهادی خاک جهت قرارگ یری اطراف لوله در مدل پیشنهاد شده است. د ر این شکل، در بخش تﻐییر شکل های خطی، رفتار ایده آل با خط توپر و رفتار تقریبی مورد استفاده در مدل با خط- چین نمایش داده شده است. به عبارتی فنرهای مورد استفاده رفتار اﻻستوپﻼستیک داشته که در بخش میانی نمودارهاًکامﻼ خطی فرض می شوند و در حدود کشش و فشار نیروهای تسلیم جداگانه ای برای آن ها .ارائه شده است ت-٣١-٤ خط لوله ی روزمینی تفسیر ندارد ت-٣١-٥ خط لوله ی متکی بر سازه ی نگهدارنده تفسیر ندارد -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- توصیه‌ها بی برای طراحی لرزه‌ای سکوهای ثابت فراساحلی -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٦٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ت-٤١-١ کلیات سکوها ی ثابت در یی ای واقﻊ در مناطق فعال لرزه یا دی با به گونه یا طراح ی شوند که در برابر زلزله مقاوم .باشند همانند ی ار ی بس از انواع د گر ی تأسیسات، طراح ی سکوها ی یی ای در ی برا جلوگ یری از هرگونه بی آس در برابر نی دتر ی شد زلزله از لحاظ اقتصاد ی مقرون به صرفه ست ین. نی بر ا ،اساس الزامات ی به منظور ا جاد ی مقاومت در برابر زلزله ی ها متوسط )نی زم لرزه سطح مقاومت که احتمال عدم تجاوز از آن در طول عمر سکو مقدار ی منطق ی است( ،بدون آس ی ها بی سازه یا قابل توجه در نظر گرفته شده است. در صورت وقوع زلزله ) نادر نی زم لرزه سطح شکل پذیری (وقوع بی آس سازه ای محتمل است ،بنابرا نی الزامات ی ی برا جلوگ یری از زش ی فرو سکو ینیبشیپ شده است. الزامات مقاومت ی ی برا برآوردن هدف اول ی عن ی جاد یا مقاومت در برابر زلزله ی ها متوسط بدون آس یب سازه یا قابل توجه، .ارائه شده است مشخصات نی زم لرزه مورد استفاده ی برا طراح ی بر اساس الزامات مقاومت ی دی با مطابق آنچه که در بند ٤١-٠١ توص یه ،شده است ن یی تع .شود طراح ی ی برا برآوردن الزامات مقاومت ی زین دی با به گونه ای انجام شود که تنش در اعضا ی سازه از حد تسل یم یا کمانش تجاوز ن.کند نی روها ی زلزله در سازه ها از حرکت نی زم ی ناش یم شود و شدت ن ی روها در سکو ن زی به سخت ی سازه و فونداس ون ی بستگ ی دارد. بر خﻼف بس ی ار ی ی از ن روها ی یطی مح، به طور کل ی با کم شدن سخت ی سازه به دلیل می سل ت غی راﻻست یک یا کمانش اجزا ی سازه یا ای فونداس ون ی، ین روها ی ناشی از زلزله کاهش م ابند یی .چنانچه نیا کنش غی راﻻست کی موجب ی دار ی ناپا تحت اثر بارها ی ی ثقل نگردد ی ، م توان انتظار داشت که سازه بدون فرور ی،زش شدت لرزش بزرگ ی تر را نسبت به آنچه که در تسل می هی اول اتفاق افتد یم ،تحمل کند. به طور یلی تحل نشان داده شده است که سکوها ی یی ای در فوﻻد ی که مطابق با الزامات مقاومت ی طراح ی شده اند و به خوب ی پی کربند ی و تناسب ﻻزم را مطابق شرا طی اعﻼم شده در بند ٤١-٨ دارند، م ی توانند در برابر زلزله ی ها نادر )زم لرزه نی سطح شکل پذیری ( بدون فرور زش ی مقاومت کنند. برا ی این نوع سازه ها دستورالعمل ی ها ی خاص ی برا یپ کربند ی سازه و تناسب اعضا ارائه م ی شود تا از تأمین شکل یری پذ ﻻزم اطم نان ی .حاصل شود همچن نی ی برا نیا دسته از سازه ها بررس ی الزامات شکل یری پذ ضرور ی ست ین . در موارد ی نی که ا الزامات لحاظ نشده باشد، ضوابط لی تحل سازه ها برا ی زلزله سطح شکل پذیری دی با تی رعا شود. ت-٤١-١-١ تعار یف .در این بخش تعاریف برخی از اصطﻼحات مهندسی زلزله مورد استفاده در متن ارائه شده است -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل چهاردهم: توﺻیه های برای طراحی لرزه ای سکوهای ثابت فرا ساحل ی/٣٦٣ منﻄقه لرزه :ای ساختگاه شاخصی که برای بیان زمین لرزه مورد انتظار در یک موقعیت مشخﺺ در فراساحل استفاده می شود. اگرچه تنها یک پارامتر ن می توان د توصیف کامل انرژی مخرب یک زمین ل رزه را نشان دهد ، اما منطقه لرزه ای ساختگاه یک شاخﺺ دار ی معن از میزان فعالیت لرزه.ای یک منطقه مشخﺺ است نی زم لرزه )حرکت زم نی:( حرکت ارتعاش ی نی زم ی ناش کی از زلزله که در هر نقطه، ًمنحصرا بر حسب ی تار خچه ی ها ی زمان شتاب، سرعت ای یی تﻐ رمکان )جاب یی جا ( توص یف می شود. فیط پاسخ : ط فی پاسﺦ، پاسﺦ نه یشیب جم موعه یا از نوسانگرها ی تک درجه آزاد ی با زمان تناوب یعی طب متفاوت اما درجه م یی را ی ی کسان به زم ه لرز نی را نشان می دهد . در واقﻊ فیط پاسﺦ کی نی زم ه لرز ،مشخﺺ توص فی آن زم ه لرز نی بر حسب پاسﺦ نه یشیب سازه ی ها ساده )تک درجه آزاد ی (به ی تار خچه ی زمان شتاب آن زم ه لرز نی است .در صورت ی نی که ا پاسﺦ با مجموعه ای از خطوط هموار شده مانند شکل فیط ارائه شده در فصل سوم نشان داده شود فی ، ط پاسﺦ هموار ده ی نام یم.شود ی تار خﭽه زمان ی: کی سابقه ثبت شده یپ وسته )رکورد (از ه لرز نی زم ای .پاسﺦ به آن در طول زمان است پهنه یپ رامون ی :توده ی خاک که حرکات نی زم لرزه را به سازه منتقل م ی ،کند گاه هی تک سازه در مواجه با نی زم لرزه است و تحت تأثیر حرکات سازه قرار م رد یگی . خاک پی رامون ی می تواند با المان ی ها ی جانب و عمود ی مجزا که و ی ها ی ژگ ی بار-ر یی تﻐ شکل و اندرکنش مستق می خاک-شمﻊ را بازت دیول یم کنند، مدل سازی شو د. در مدل سازی خاک پهنه یپ رامون ی، دی با به رفتار د یکی نام ی و چرخه ای سی ستم خاک- شمﻊ و اثرات گروه .شمﻊ توجه شود پهنه :آزاد توده خاک در مجاورت سکو که چندان تحت تأثیر حرکات سکو قرار نم رد یگی . هنگام مدل سازی پهنه آزاد، با دی رفتار د یکی نام ی و چرخه یا خاک و ا کﻼ سته ی انرژ یه سترت کی و تشعشع ی ر ا در نظر گرفت. توده خاک را م ی توان با استفاده از روش اجزا محدود ای معادل یاهی ساز ساده مدل سازی .کرد رده بند ی خﻄر لرزه:ای رده بندی در نظر گرفته شده در بخش ٤١-٠١ که بر اساس منطقه لرزه ای ساختگاه و همچنین سطح اهمیت سازه ) L-2, L-1 یاL-3 (قواعد و الزامات طراحی لرزه ای را تعیین می.کند -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٦٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ت-٤١-٢ مﺒانی طراح ی لرزه ای ی مع ارها ی طراح ی شامل توص فی بارگذار ی یطی مح و الزامات ی ی برا اطم نان ی از عملکرد مناسب سازه است. هدف از تع ن یی ی مع ارها ی طراح ی این است که به طراح اجازه دهد تا با استفاده از روش های یلی تحل ً نسبتا ساده و واقﻊ انه ی گرا به مقاومت و شکل یری پذ قابل قبول برا ی سازه دست ابد ی . بارگذار ی یطی مح ً معموﻻ بر حسب ط ی ها فی /پاسﺦ هموار و ای مجموعه یا از رکوردها ی زلزله که نما نده ی زلزله طراح ی ساختگاه هستند، مشخﺺ م ی شود . ت-٤١-٣ استاندارد مرجع طراح ی اعضا ی سازه ای .تفسیری ارائه نشده است ت-٤١-٤ نی زم لرزه ها .تفسیری ارائه نشده است ت-٤١-٥ طراح ی سکوها در برابر زلزله با توجه به نکه یا سکو با ید الزامات مقاومت ی و شکل یری پذ خاص ی را برآورده کند، دو سطح از شدت نی زم لرزه دی با در طراح ی در نظر گرفته شود: زمین :لرزه سﻄح مقاومت لرزه نی زم ای که احتمال فراگذشت از آن در طول عمر سکو مقدار ی منطق ی .باشد در نظر گرفتن اثرات عدم قطع ها تی در تخم نی لرزه نی زم و تفاوت ب نی الزامات عملکرد ی در برابر زلزله که متفاوت از الزامات عملکرد ی در برابر موج است، موجب یم شود که دوره بازگشت لرزه نی زم سطح مقاومت، طوﻻن تر ی از دوره بازگشت موج طراح ی باشد .منظور از الزامات عملکرد ی مجموعه ای از ی مع ارها ی طراح ی است که ی برا یاب ی دست به سطح عملکرد مورد نظر در مقابل زلزله ای موج در نظر گرفته یم شود . نی زم لرزه سﻄح شکل پﺬیری :نی زم لرزه ی ناش از زلزله نادر که با توجه به شرا طی یطی مح موقع تی لرزه خیز می تواند دوره بازگشت .تا چند هزار ساله داشته باشد در نی زم لرزه سطح مقاومت، طراح ی سازه به صورت ارتجاع ی انجام یم شود .با ن یی تع مشخصات نی زم لرزه سطح شکل پذیری، ضرورت لی تحل سازه برا ی نی زم لرزه سطح شکل پذیری، بررس ی و در صورت ،لزوم لی تحل انجام یم شود. -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل چهاردهم: توﺻیه های برای طراحی لرزه ای سکوهای ثابت فرا ساحل ی/٥٦٣ ت-٤١-٦ مﻼحظات هی اول ت-٤١-٦-١ ی اب ی ارز فعال تی لرزه ای مطالع ات ژه یو ساختگاه چارچوب ی را ی برا استفاده از داده ها و نظر ها هی ی برا تخم ین مشخصات نی زم لرزه ها در ساختگاه مورد نظر ارائه می دهد نی . ا ند ی فرآ شامل ترک یبی از اطﻼعات است که به ط فی یعی وس از مهارت ی ها حرفه یا و قضاوت مهندس ی از ین .دارد در انجام مطالعات ژه یو ساختگاه ی برا دست ی اب ی به ی مع ارها ی طراح ی منطق ی و قابل دفاع، مراحل مشروح فصل سوم دی با به طور ،جامﻊ کامل و قی دق در نظر گرفته شود. توض ی حات ی در خصوص دی تول ی تار خچه ی ها ی زمان و فیط ژه یو ساختگاه در بخش ٤١- ٠١ ارائه .شده است جنبه های عملکردی ی مع ارها ی طراح ی شامل دستورالعمل یی ها ی برا مدل سازی ، لی تحل پاسﺦ و ی اب ی ارز پاسﺦ با لحاظ تنش ی ها مجاز و بی ضرا ی من یا است. همه مع ی ارها ی طراح ی دی با به صورت ی کپارچه در نظر گرفته شوند تا از طراح ی سازگار و قابل اعتماد، اطم نان ی .حاصل شود مطالعات ژه یو ساختگاه دی با به عنوان مبنا یی ی برا دی تول ی ها ی ژگ یو نی زم لرزه طراح ، به ی ژه یو ی برا مناطق با لرزه خیزی باﻻ ا و ی در هر موقع یتی که پ یشبینی می شود بارگذار ی زلزله به طور قابل توجه ی بر طراح ی سازه اثرگذار ،است در نظر گرفته شود. مطالعه ژه یو ،ساختگاه ابزار اولیه ای است که می تواند مشخصات ی ها ی ژگ ی و و ی محل نی زم لرزه را به طور مستق می در مع ی ارها ی طراح ی لحاظ دی نما. ت-٤١-٦-٢ ی اب ی رز ا در مناطق با فعالیت های لرزه ای کم در مناطق ی با فعال تی لرزه ای ،کمًمعموﻻ به جا ی بار زلزله، طوفان ای ری سا بارها ی یطی مح حاکم ب ر طراح ی سکو هستند . برا ی مناطق ی که شتاب افق ی زلزله سطح مقاومت کمتر ازg٥٠/٠ است، ی از ین به انجام تحل یل زلزله ین،ست را یز طراح ی ی برا بارگذار ی یطی مح به غ ری از زلزله، مقاومت کاف ی را در برابر اثرات بالقوه مناطق فعال لرزه یا جاد یا یم .کند ی برا مناطق ی که شتاب افق ی زلزله سطح مقاومت در محدودهg٥٠/٠ ات g١/٠ است، در صورت ی که الزامات مقاومت ی )بند ٤١-٧ (به ی جا زلزله سطح مقاومت ی برا زلزله سطح شکل پذیر ی تی رعا شود، کل یه الزامات زلزله به جز موارد مربوط به ملحقات عرشه ی را م توان برآورده هدش در نظر گرفت . در ا ین ،حالت ملحقات عرشه با دی ی برا زلزله سطح مقاومت مطابق با ٤١-٩-٢ طراح ی شوند، اما از الزامات شکل پذیر ی )بند ٤١-٨ ( صرفنظر می.شود همچنین اتصاﻻت لوله یا دی با ی برا تنش ی ها مجاز مشخﺺ شده در ٤١-٧ بر اساس بارها ی محاسبه شده اتصال به جا ی تی ظرف کشش ی ای بار کمانش فشار ی عضو، طراح ی .شوند -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٦٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ت-٤١-٧ الزامات مقاومت ی ت-٤١-٧-١ مﺒان ی طراح ی استفاده از ی یک از دو روش تحل یل زیر برای طراح ی لرزه ای سطح مقاومت در سازه ها مجاز است: الف ( روش تحل یل طیف ،پاسﺦ ب ( روش تحل لی ی تار خچه ی زمان. در هر دو روش، تحر کات ی هی پا دی با از سه مؤلفه تشک یل شوند- دو مؤلفه ی افق متعامد و یک مؤلف ه عمود ی . مقاد یر م نطق ی از م یی را ی سازگار با سطوح تﻐ ر یی شکل زلزله سطح مقاومت نیز باید در محاسبات در نظر گرفته .شود در این خصوص می توان به استاندارد ISO 19902 مراجعه نمود . استفاده از مقادیری بجز ضوابط بند ٤١-٧-٢ برای اثرات ی ناش از یی را یم یه درود کی نام ی ای ر یی تﻐ شکل خاک، در صورت اثب ات بر اساس مطالعات خاص، مجاز خواهد بود . شالوده شمعی می تواند با فنرها ی اﻻست یک معادل و در صورت لزوم، جرم و عناص یی را ی ر م .مدل شود اثرات اندرکنش فنرها و وابستگ ی به زمان ،تناوب ممکن است ابل ق توجه باشد و در صورت لزوم با دی در نظر گرفته شود. مقاد ری یتخس یی را ی و م شالوده معادل دی با با ر یی تﻐ شکل خا ک ناشی از زلزله سطح مقاومت سازگار باشد. ت-٤١-٧-٢ مدل سازه ای ی برا انجام لی تحل مﻼحظات مختلف ی در مدل سازی سازه یا دی با در نظر گرفته شود .ات ی جزئ ﻻزم جهت مدل سازی در نشر یات مختلف ٥، ارائه.شده است نی زم لرزه ای که در مطالعه ژه یو ساختگاه گزارش می شود ،ًمعموﻻ حرکت"دان یم آزاد" در را ساختگاه شیپ از نصب سکو )در ی حالت که سکو یی وجود ندارد .(، نشان می دهد .جهت تأمین سازگار ی مدل ازی س، در مدل ر ی اض ی مورد استفاده در ارز ی اب ی پاسﺦ سکو با دی تمام عناصر مهم جرم، س ختی و خواص استه ﻼک انرژ ی ی برا اجزا ی سازه و شالوده ی شمع و همچن نی جنبه های مهم اندرکنش نیب شمﻊ و خاک اطراف .آن در نظر گرفته شود هنگامی که تفاوت قابل توجه ی در خاک های کی نزد سر شمﻊ و خاک های امتداد شمﻊ در عمق وجود ،دارد ی برا طراحی دقیق شمﻊ زمﻻ ها است ر یی تﻐ حرکت"دان یم آزاد" در عمق، در مدل سازی شالوده ٥ به عنوان مثال می توان به Nair )٩١( اشاره نمود -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل چهاردهم: توﺻیه های برای طراحی لرزه ای سکوهای ثابت فرا ساحل ی/٧٦٣ شمعی نظر گرفته شود. برا ی یاب ی ارز یس ستم ی کل سازه- ،شمﻊ کی بی تقر قابل قبول نیا ت اس که فرض شود رفتار جانب ی شمﻊ با حرکات افق ی نی زم در خاک نزد کی سطح و رفتار محور ی شمﻊ ب ا حرکات ائم ق در خاک عم تر قی مرتبط است. )شکل ت-٤١-١( استفاده از رو ی کرد فیط پاسﺦ مستلزم آن است که م یی را ی ی برا هر مود شناسا یی شود. در بند ٤١-٧-٢ ،نسبت یی را یم مودال برابر پنﺞ درصد م یی را ی بحران ی ی برا استفاده در همه حالت ها در ر نظ گرفته .شده است هر گاه اطﻼعات ی تر قی دق وجود داشته ،باشد توان یم نسبت یی را یم ی گر ید را استفاده نمود .در صورت ی که یی را یم برابر η ،درصد استفاده شود )برا ی حالت م یی را ی ی کسان ی برا همه مودها ای متفاوت برا ی هر م و (د مقاد ری ری نظ فیط %٥ )منحن ی ها ی موجود( را م ی توان در ضر یب D .ضرب نمود 𝐷= −ln(𝜂 100 ൗ ) ln(20) نیا بی ضر D ی برا مقاد ری یی را یم نیب ٢ تا ٠١ .درصد مناسب است شکل ت-٤١-١ نمای کلی یک سکوی ثابت دریایی -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٦٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ت-٤١-٧-٣ تحل لی پاسخ در لی تحل یفیط ، پاسﺦ ها در سه جهت متعامد به گونه ای ترکیب می شوند که همبستگ ی نیب مودهای ارتعاش ی در نظر گرفته شود . پس از آنکه پاسﺦ هر جهت به طور جداگانه محاسبه،شد پاسﺦ کلی ی ناش از اثر هر سه جهت زلزله با استفاده از روش جذر مجموع مربع ات بی ترک می .شود به عنوان یک روش جایگزین می توان پاسﺦ هر سه جهت را نی با ا فرض که پاسﺦ یک جهت در حداکثر مقدار خود است و پاسﺦ دو جهت گر ید در ٠٤٪ از مقادی ر حداکثر خود هستند ، به صورت خطی ترکیب کرد . در ا ین روش عﻼمت پاسﺦ هر جهت دی با به نحوی انتخاب شود که ترک بی پاسﺦ ها حداک ثر شود. در صورت استفاده از روش ت لی حل ی تار خچه ی زمان ، حداقل ٤ مجموعه رکورد ی تار خچه ی زمان ی برا ثبت تصادف ی بودن زلزله در نظر گرفته می شود. رکوردها ی ی تار خچه ی زمان زلزله با دی به گونه ای انتخاب شوند که حائز شاخصه های زلزله سطح مقاومت .باشند اجزای سازه ای در هر گام ی زمان کنترل شده و نسبت تنش حداکثر در طی هر رکورد تاریخچه ی زمان ی برا ی اب ی ارز عملکرد اجزای سازه بررسی می شود . اگر انه یم حداکثرها ی نسبت تنش کمتر از ٠/١ باشد، طراح ی لرزه ای سطح مقاومت تی رضا .بخش است در صورت استفاده از کمتر از ٧ مجموعه رکورد برای محاسبات دی ، با بی ضر ٥٠/١ به م انه ی اعمال شود. به منظور انجام طراح ی و مطالعات اول ی،ه طیف پاسﺦ را می توان با استفاده از نقشه ی ها پهنه بندی یاه لرز ، رده بندی خطر و ضرایب ساختگاه و همچن نی بی ضر تی ظرف ره ی ذخ لرزه ای، r C ،به دست آورد. اگر طراح ی با روش تحل لی ی تار خچه ی زمان انجام شود، تار ی خچه ی ها ی زمان استفاده شده در هر جهت متعامد با ید همانطور که پیشتر ذکر شد مق اس ی ی بند شوند و به گونه یا جاد یا ای اصﻼح شوند که ط یف پاسﺦ نرمال شده یی را یم با بحران ی ٥ درصد آن ها در محدوده دوره تناوب مورد نظر به طور منطق ی با فیط طراح ی .مطابقت داشته باشد مقاومت ی جانب و محور ی خاک یک سی ستم شالوده ی شمع ًمعموﻻ در تراز ی ها مختلف در طول شمﻊ جاد یا یم شود . بنابرا ی،ن مؤلفه افقی طیف زمین لرزه ای ی تار خچه ی زمان ی برا خاک نزد یک به سطح با حرکت جانب ی شمﻊ مرتبط است و ممکن است با مؤلفه قائم طیف زمین لرزه ای ی تار خچه ی زمان مرتبط با حرکت محور ی شمﻊ در عمق متفاوت باشد. انتخاب ی مع ارها ی زلزله ممکن است تحت تأثیر طی شرا محیطی دریا باشد. اثر ا نی اندرکنش، در حالت ی که شرا طی یطی مح یی ای در و زلزله هر دو شد ید باشند قابل توجه خواهد بود و به دو صورت می د توان رخ دهد: اول، در مواجهه با دو شرا طی یطی مح ی شد،د مﻼحظات طراح ی کی هر دی با باﻻتر از سطح ی باشد که در صورت وقوع فقط یکی از آن ها ی برا تأمین سطح ا ی من ی مشخص ی تی کفا می کند . اثر دوم به ا ین -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل چهاردهم: توﺻیه های برای طراحی لرزه ای سکوهای ثابت فرا ساحل ی/٩٦٣ لی دل رخ می دهد که ن ی روها ی ی ناش از زلزله در کی سکو تا حدود ی متناسب با سخت ی سی ستم س ازه و شمﻊ است. بنابرا ی،ن شی افزا سخت ی ساز ه و شمﻊ برا ی مقاومت در برابر ن ی روها ی یطی مح یی ای در م نجر به افزا یش نی روها ی ی ناش کی از زلزله با سطح مشخﺺ می شود . در حال ی که در اکثر سکوها ی یی ای در ر یی تﻐ زمان تناوب طب یعی در اثر افزا شی سخت ی منجر به در نظر گرفتن ن ی روها ی طراح ی باﻻتر ب یرا تأمین الزامات مقاومت می شود ، تﻐ ر یی در پاسﺦ نها یی غیرخطی یس ستم را ن می توان بدون انجام تحل یل مجدد، تع ن یی نمود. مطابق با بخش ٤١-٧-٣ یپ شنهاد می شود که ی برا ی اب ی ارز پاسﺦ طراح ی، بی ترک پاسﺦ ی ها مودها ی مختلف به روش ترکیب کامل درجه دوم ٦ انجام شود .نیا روش، همبستگ ی نیب پاسﺦ ی ها مودها ی با فاصله کی نزد را در نظر رد یگیم .ری سا روش های بی ترک پاسﺦ ها زین ممکن است ی برا ی اب ی ارز پاسﺦ طراح ی مناسب باشند . برا ی ن یی تع قاعده مناسب ترک بی مودها برا ی نوع خاص ی از سازه ای ها اعضا م ی توان پاسﺦ ی ها سازه را برا ی تعداد ی لی تحل ی تار خچه ی زمان با پاسﺦ ی ها سازه به روش ط یفی سه ی مقا نمود. تع ن یی ری متﻐ مناسب پاسﺦ در استفاده از روش یفیط حائز اهم تی است ً. این متﻐیر لزوما ی رو ین اعضا ن ست ی کهًمستقیما با مع ی ارها یی ری نظ .تنش مجاز مرتبط باشد ی برا به دست آوردن نما شی مناسب ی از پاسﺦ،سازه ﻻزم ن ست ی مود یی ها با فرکانس ی ها باﻻتر از ش تاب زمان تناوب صفر ٧ ،در نظر گرفته شوند، مشروط بر ا نکه ی پاسﺦ صلب جرم های محاسبه نشده، تعیین شود و به صورت جبر ی با پاسﺦ سازه بی ترک شود . شتاب زمان تناوب صفر در واقﻊ شتاب ط فی ﺦ اس پ در محدوده صلب ط فی )ًمعموﻻ ی باﻻ ٣٣ هرتز ( و متناظر با حداکثر شتاب رکورد تار ی خچه ی زمان است. بارها ی زنده واقع ی در لی تحل ،زلزله دی با به صورت درصد ی از بارها ی زنده که برا ی طراح ی عرشه ها در حالت درجا به کار برده یم .شوند، در نظر گرفته شوند ت-٤١-٧-٤ ی اب ی ارز پاسخ سازه در روش لی تحل یفیط، پاسﺦ مورد نظر ی برا هر حالت دی با به طور جداگانه محاسبه شود و سپس پاسﺦ ی ها مودال با استفاده از کی روش مناسب بی ترک شوند . به عنوان ،مثال واکنش ی ها انتها یی ا عضا در هر مود محاسبه و ی برا به دست آوردن ی رو ین ی کل ی ناش از زلزله با گر ی کد ی بی ترک می شوند. ٦ Complete Quadratic Combinations (CQC) ٧ Zero Period Acceleration (ZPA) -------- صفحهٔ بعد -------- ٠٧٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. ﻻزم به ذکر است که ی برا ستون ها بی ترک مقاد ری مودال نسبت های تنش ی واقع به تنش مجاز به دل یل عبارت تشد دی لنگر در ی اب ی ارز تنش مجاز AISC محافظه کارانه نخواهد بود. ی رو ین کل طراح ی ی برا هر عضو از بی ترک ین روها ی ی ناش از زلزله همراه با ین روها ی ی ثقل، شناور ی و بار هی درواستات یکی به دست دیآیم . در بی ترک ین روها ی عضو ی ناش از زلزله با ین روها ی استات یکی )نی روها ی ی ثقل، شناور ی و بار یه درواستات یکی (دی با تی ماه چرخه ای ) رفت و برگشت ی (نی روها ی زلزله در ظر ن گرفته شود .به طور ی کل، عﻼمت ین روها ی مربوط به زلزله بر ی رو کی عضو دی با به گونه یا انتخ اب شود که با بی ترک ین روها ی استات یکی محافظه کارانه نی تر طی شرا حاصل شود . با این ،حال با ارائه اس تدﻻل ی ها منطق ی در مورد رفتار مورد انتظار اعضا مانند نوع انحنا توان یم برخ ی از محافظه ی ها ی کار یب لی دل را کاهش داد. در طراح ی اعضا ی سازه یا تحت اثر ین روها ی ی ناش از ،زلزله دی با به ین روها ی نرس یا ی ی ناش از ارتعاش موضع ی هر کی از اعضا زین توجه شود. ی برا تأمین الزامات ،مقاومت تنش ی ها مجاز هی پا یم تواند ٠٧ درصد شی افزا ابد ی .نیا تمه دات ی اجازه می دهد تسل می ی جزئ در اعضا اتفاق فتد یب اما منجر به بی آس قابل توجه ی در سازه نگردد . با توجه به ا نکه ی بی ضر شی افزا تنش ٧/١ در محدوده بی ضرا ی من یا AISC ی برا اعضا ی تحت بارها ی محور ی و خمش ی قرار ) دارد1/(2/3)=1.52 تا 1/(23/12)=1.92 (، تسل می برخی اعضا تحت اثر خمش رخ می دهد. همچن نی ی وقت تنش مجاز AISC در ٧/١ ضرب می شود، تنش برش ی مجاز معادل ٨٦/٠ تنش تسل می می شود که ٨١ درصد شیب از ار ی مع تسل می فون زس یم است .با نیا حال اضافه تنش مذک ور در برش توسط سخت شدگ ی کرنش ی جبران یم شود. ی برا بی ترک بار زلزله و فشار یه درواستات ی،ک بی ضرا ی من یا کمانش موضع ی به شرح ریز شیپ ــــ نهاد می شود: - کشش محور ی برابر با ٠/١ - فشار محور ی برابر با ٠/١ تا ٢/١ - فشار حلقو ی برابر با ٢/١ نیا بی ضرا ی تقر ًبا برابر با یبی ضرا هستند که در تنش های مجاز اعضای لوله ای هی رو یپ شنهاد ی API RP-2A با تقس می بر ٧/١ محاسبه می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل چهاردهم: توﺻیه های برای طراحی لرزه ای سکوهای ثابت فرا ساحل ی/١٧٣ ت-٤١-٨ الزامات شکل یری پﺬ در نواح ی با شدت لرزه خیزی باﻻ ، پاسﺦ سکو به زلزله نادر می تواند منجر به بروز رفتار ریغ خطی گردد و امکان وقوع بی آس سازه ا ی نیز وجود دارد. تمهیدات بخش ٤١-٨ برای اطمینان از پایداری سی ستم ی ها سازه-فنداس ون ی طراحی شده در نی چن مناطق ی هنگام وقوع زلزله نادر، پیشنهاد شده است. دستیابی به نیا امر مستلزم جاد یا افزونگ ی کافی و جلوگیری از بروز یی تﻐ رات ن اگهان ی در سخت ی قائم در پ ی کربند ی سازه است ، به نحوی که امکان باز توزیﻊ بار و وقوع ر یی تﻐ شکل غ ی راﻻست کی قبل از فروپاش ی سی ستم وجود داشته باشد. کفایت شکل یری پذ توان ی را م با رعا تی ملزومات طراح ی که در ادامه توض حی داد ه شده است تأمین نمود ای و در صورت نیاز با انجام لی تحل یغ رخط ی تأیید .کرد در سال ی ها ری اخ تجربیات قابل توجه ی در تحل لی عملکرد س ی ستم ی ها متداول سازه- شمﻊ تحت اثر بیش(بارگذاری )بار افزون بر بار طراحی به دست آمده است. چن ین سی ستم یی ها سازه ی ها ی از نوع جاکت ٨ با هی پا ای یب شتر هستند که توسط شمﻊ در خاک های مناسب که مقاومت موضع ی و کاهش سخت ی آن ها تحت بارگ ی ذار دی شد چرخه یا به طور قابل توجه ی ی کپارچگ ی ی کل شالوده سکو را به خطر ی نم اندازد ، مهار شده اند . این سازه ها در مناطق ی قرار دار ن د که نسبت شدت زلزله سطح شکل پذیری به زلزله سطح مقاومت ی تقر ًبا برابر ٢ است . بر اساس ا نی تجرب یات ، دستورالعمل ی ها طراح ی ٤١-٨ ایجاد شده است. اجرا ی نیا دستورالعمل ها در طراح ی سازه ی ها مشابه، کفایت شکل یری پذ را تحت شرایط بیش بارگذاری تضم نی می کند . تجز هی و تحل لی حی صر عملکرد بیش بارگذاری نی چن سازه یی ها ی برا دسته ی ها ی بند کم خطر لرزه یا ضرور ی نیست. دستورالعمل ها شامل تمهیداتی ی برا یپ کربند ی و تناسب اعضا در قاب های عمود ی است. هدف از آن ها اطمینان از باز توزیﻊ نیروهای برش ی ی افق در قاب های عمود ی پس از وقوع کمانش در مهاربند ی ها ی مورب و بهبود رفتار پس کمانش ی مهاربندها ی مورب و اعضا ی ریغ لوله ای در محل اتصاﻻت است. نیا تمهیدات شکل یری پذ سازه را تحت بارگذار ی چرخه یا جانب ی محیطی دی شد بهبود یم بخشد . در شکل ت-٤١-٢ نمونه یی ها از پ ی کربند ی قاب عمود ی که در آن ها دستورالعمل ها برآورده،نشده نشان داده شده است .نمونه یی ها یپ از کربند یی ها ی که دستورالعمل ها را برآورده م ی کنند نیز در شکل ت-٤١-٣ نشان .داده شده است ﻻزم به ذکر است که دو قاب مهاربند ی شده" K " شکل در دو قاب قائم مجاور که کی پانل " X " شکل را تشک لی یم ،دهند دستورالعمل ها را برآورده می کنند. -------- صفحهٔ بعد -------- ٢٧٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. شکل ت-٤١-٢ یپ کربند ی قاب عمود ی که در آن ها دستورالعمل ها برآورده نشده شکل ت-٤١-٣ یپ کربند ی قاب عمود ی که در آن ها دستورالعمل ها برآورده شده ه دف از تحل لی پوش آور استات یکی این است که اطمینان حاصل شود بی ضر تی ظرف ره ی ذخ لرزه ای ) r C ( سازه طراح ی شده، یب شتر از برآورد اولیه در آغاز طراح ی .است نیروهای مورد استفاده در تحل لی پوش آور استات یکی دی با با الگو ی نیروهای یاه لرز ناشی از زلزله سطح شکل پذیری بر رو ی سازه و شالوده شمعی تطابق داشته باشد. الگوها ی اعمال نیرو در تحل لی پوش آور به گونه ای انتخاب می شود که با توز یﻊ برش و گشتاور حاصل از تحل لی یفیط زلزله سطح شکل پذیری د ر امتداد ارتفاع سازه تطابق داشته باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل چهاردهم: توﺻیه های برای طراحی لرزه ای سکوهای ثابت فرا ساحل ی/٣٧٣ ی برا شناسا یی نی تر فی ضع جهت سازه، تحل لی پوش آور دی با در چند نی جهت و با الگوهای به شرح ذیل به سازه اعمال شود: - الگو ی نی روها ی لرزه یا همسو با محور طول ی سازه؛ - الگو ی نی روها ی لرزه یا همسو با محور عرض ی سازه؛ - الگو ی نی روها ی لرزه ای همسو با یک یا چند محور قطر ی سازه. جهت ی )ها (قطری به خصوص با توجه به عملکرد شالوده ممکن است نی تر فی ضع جهت)ها( باشد. تسل یم شدن اعضا ای شمﻊ ی ها سازه نبا دی به ازای نیروهای کلی کمتر ای مساو ی با زلزله سطح مقاومت رخ د هد )شکل ت-٤١-٤ را بب ینید (. ضر بی تی ظرف ره ی ذخ لرزه یا توان ی را م از منحن ی نیرو- ر یی تﻐ شکل کلی زلزله که ک از ی لی تحل پوش آور استات یکی به دست م یآید )به عنوان مثال برش پایه در مقابل ج ابجا یی عرشه( تخم ین زد )شکل ت-٤١-٤ را بب ینید.( شکل ت-٤١-٤ منحنی نیرو-تغییرشکل لرزه ای بی ضر تی ظرف ره ی ذخ لرزه ا ی طبق رابطه dr C sr = C r C محاسبه می شود که در آنsr C ضریب مربوط به روند افزایش مقاومت کلی ناشی از تﻐییرشکل است که از منحن ی نیرو-ر یی تﻐ شکل و به صورت ز یر تخم نی زده م ی:شود ت-٤١-١ 𝐶௦௥= ∆௨∆ௌ௅ா ൗ که در آنΔu ر یی تﻐ شکل متناظر باu F، بیشترین نیرویی که پس از دستیابی به آن در منحنی نیرو- تﻐییرشکل، شیب منحنی منفی می .شود )شکل ت-٤١-٤( -------- صفحهٔ بعد -------- ٤٧٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. SLE Δ نیز ر یی تﻐ شکل متناظر با .نیروی زلزله سطح مقاومت است dr C بی ضر متناظر با ر وند کاهش ی در منحن ی رو ین-یی تﻐ رشکل .است بی نا ارب ی عم ی را ی رض یب این تی ظرف استهﻼک انرژ ی سازه فراتر ی رو ین از نها یی لرزه ا ی) u F ( و یی تﻐ رشکل متناظر با آن است. dr C به صورت زیر تخمین زده می:شود ت-٤١-٢ 𝐶ௗ௥= ඨ1 + 𝐴ௗ 𝐹௨∆௨ که در آن d A مساحت ریز منحن ی نیرو-ر یی تﻐ شکل است که از u Δ شروع م ی شود و بهCAP Δ ، ظرف تی ر یی تﻐ شکل سازه ختم می شود. مقدار ظرفیت تﻐییرشکل ) CAP (Δ در تحلیل پوش آور استات یکی غی رخط ی باید به میزان تﻐییر شکل متناظر با نقطه ای که نیروی کلی به میزانu F ٠٦ ٪ کاهش ی می،ابد در نظر .گرفته شود در روش پیشنهاد شده فوق برای تعیین r C فرض می گردد که دﻻیل اصلی کاهش مقاومت کلی به درست ی در مدل لی تحل پوش آور استات یکی در نظر گرفته شده ،اند، به عنوان مثال کاهش مقاومت خ ،اک کمانش اعضا ی فشار ی و کمانش موضع ی اعضا به دل لی چرخش در انتها ی ) اعضا کاهش ظرف تی لنگر پﻼست کی .(در روشی دیگر، u Δ دی با به عنوان ر یی تﻐ شکل متناظر با نقطه ا ی که ش بی منحن ی نیرو-ر یی تﻐ شکل به ٥% بیش اﻻست کی هی اول کاهش ابد ی می ،در نظر گرفته شود و همچنین dr C دی با برابر با ٠/١ لحاظ شود . برا ی حصول اطم نان ی از محافظه کار بودن فرآ ند ی طراح ی لرزه یا، کمتر ین مقدارr C تعیین شده از دو روش فوق دی ، با .مورد استفاده قرار گیرد شرایط الزام انجام لی تحل یکی نام ید یغ رخط ی در طول یک زلزله سطح شکل،پذیری در بخش ٤١-٠١ فی تعر شده است. به منظور اثبات عملکرد مطلوب نیا سیستم ها تحت اثر شیب بارگذار) ی بار افزون بر بار طراح ی(، ﻻزم است ی مع ارها ی عملکرد مناسب تعیین شود و مدل های مناسب برای سکو و شمﻊ ها ایجاد گردد. به عﻼوه ها لی تحل نیز با استفاده از روش ی انجام گیرد که به شکلی منطقی پاسﺦ مورد انتظار از سکو و مﻊ ش ی ها آن را در برابر زلزله سطح شکل پذیری منعکس نماید. ی تار خچه ی زمان زمین لرزه هایی که معرف زلزله سطح شکل پذیری در ساختگاه هستند، با ید از تحلیل خطر لرزه ای ویژه ساختگاه و با استفاده ا ز مفاد فصل سوم جاد یا .شود پایداری مجموعه سازه- شالوده تحت اثر بارها ی ناشی از این زلزله باید تأمین گردد. مجموعه سازه– شالوده زمانی دار ی ناپا در نظر گ رفته می شود که تﻐییر شکل ها به قدری بزرگ شوند که مجموعه تحت بارها ی ی ثقل دچار فرو.ریزش گردد -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل چهاردهم: توﺻیه های برای طراحی لرزه ای سکوهای ثابت فرا ساحل ی/٥٧٣ رفتار پس از تسل می و پس کمانش ی اعضا ی سازه ای در معرض بیش بارگذار ی تحت اثر بار چرخه یا دی با مدل شود. برا ی اعضا یی که ظرفیت خمشی قابل توجه ی در آن ها ،مورد نیاز است اندرکنش نیب بار محور ی و ظرف تی خمشی دی با در نظر گرفته شود )به عنوان مثال، ت ی رها ی ،عرشه ی ها هی پا ج اکت و شمﻊ(ها. شکل یری پذ و افت مشخصات اعضا ی لوله ای تحت تأثیر بارگذاری چرخه یا به شدت به نسبت D/t و ﻻغری اعضا وابسته است. با اجرا ی دستورالعمل ی ها طراح ی عموم ی ارائه شده در بند ٤١-٨ می توان شکل یری پذ قابل توجه ی را در سازه ا جاد ی .کرد در مدل ی ساز شمﻊ ها دی با اثرات بار چرخه ای، ،نرخ کرنش اثر فشار آب منفذ ی بر مقاومت و سخت ی خاک های اطراف آن ها و مکان سم ی ی ها استهﻼک در نظر.گرفته شود مشاور طراحی دی با نش یب ی کامل نسبت به عملکرد سازه و شمﻊ ها در برابر زلزله سطح شکل پذیری داشته باشد .برای سکوهای با رده خطر لرزه ای باﻻ مطابق با دسته ی بند خطر لرزه ای تعریف شده در بند ٤١-٠١-٢ ،روش تحل لی ی تار خچه ی زمان توص هی یم .شود ﻻزم است پاسﺦ سازه-شمﻊ تحت اثر مجموعه ی ها متعدد ی از تاریخچه های زمانی زمین لرزه ن یی تع شود. این مجموعه ها باید به خوبی شدت، محتوا ی فرکانس ی ،فاز و مدت زمان نی زم لرزه مورد انتظار را برای ساختگاه پوشش دهند . ﻻزم است حداقل چهار مجموعه تار ی خچه ی زمان نی زم لرزه برای انجام لی تحل ها در نظر گرفته شود . برا ی تکم یل ﺞی نتا تحلیل ی تار خچه زمان ی، می توان از روش های یلی تحل ساده تر نیز استفاده.کرد ت-٤١ -٩ موارد تکم یلی ت-٤١-٩-١ اتصاﻻت لوله ای ،اتصاﻻت متناسب با تی ظرف تسل می ای کمانش اعضا ی اتصال به گونه ا ی طراح ی می شوند که از شکست زودهنگام در آنها)شیپ از عضو (جلوگ یری شده و شکل یری پذ ی کل سازه تأمین شوود .در صورت ی که مقاومت اتصال بر اساس لی تحل ی تار خچه ی زمان که زلزله سطح شکل یری پذ را شب ی ساز هی یم،کند تأیید ،شود توان یم از کنترل الزام اد ی شده صرف نظر .کرد قطعه اتصال ٨ مهاربندی ها به ی ها هی پا جاکت می بایست ی برا تی ظرف تسل می مهاربندها ی ی اصل مورب و بار کمانش ی مهاربندها ی ی اصل ی افق طراح ی شود .ًمعموﻻ در لی تحل اﻻست یک، نی روها ی کوچک ی در مهاربندها ی ی افق جاد یا یم،شوند اما این اعضاء ﻻزم است پس از کمانش مهاربندها ی اصل ی مورب، ی رو ین ٨ Joint Can -------- صفحهٔ بعد -------- ٦٧٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. فشار ی قابل توجه ی را ی برا جلوگ یری از " ی گس ٩ی ختگ" سازه تحمل کنند .ی برا اجتناب از ضخامت شیب از حد قطعه اتصال توان یم از کی قطعه مخروط ی شکل ٠١ ی برا اتصال مهاربند استفاده کرد ه و یا اثرات دی مف همپوشان ی اعضا .در محل اتصال را در نظر گرفت همچنین می توان از گروت )بین شمﻊ و پایه جاکت ( استفاده کرد. ت-٤١-٩-٢ تجه زات ی و سا ری ملحقات نصﺐ شده رو ی عرشه روش استخراج ن ی روها ی طراح ی لرزه ای ی برا ملحقات عرشه به و ی ها ی ژگ ی یکی نام ید و پیچیدگی سازه قاب آن ها وابسته است .در نیا خصوص دو گز نه ی ی برا لی تحل .وجود دارد اول ،طی شرا ی گاه هی تک و مهار جانب ی مناسب در عمده تجه زات ی و لوله ی ها ی کش عرشه ، سختی ﻻزم را به گونه یا فراهم می کنند که بتوان قاب گاه هی تک ١١، قاب مهار جانب ٢١ ی و مهاری ها ٣١ را با استفاده از نی روها ی استات یکی حاصل از شتاب ی ها حداکثر وارد بر عرشه که از تحل یل زلزله سطح مقاومت به دست آمده، طراح ی .کرد ی برا اطم نان ی نکه ی از ا ملحقات ٤١ مورد نظر سخت ی ﻻزم ی برا برآوردن ار ی مع اد ی شده را دارند ،زمان ی ها تناوب یعی طب آن ها دی با عدد ی ًنسبتا کم در بخش»مسطح «فیط پاسﺦ لرزه یا تراز عرشه باشد .به ،عﻼوه قاب ی ها ی محل واقﻊ در طبقات سکو که گاه هی تک ی ها تجه زات ی را فراهم یم کنند دی با به اندازه ی کاف صلب ن باش د تا موجب تشد دی یکی نام ید نشوند . در انتخاب مقاد ری شتاب جانب ی طراح ی، دی با به شی افزا پاسﺦ در گوشه ی ها عرشه ناش ی از پاسﺦ پ ی چش ی .سکو توجه کرد دوم، در مورد تجه زات ی با انعطاف پذیر ٥١ ی یب شتر- مانند سازه ی ها حفار ی و سرو ی ده سی چاه، فلر بوم ،ها جرثق لی،ها کنسول ی ها ،عرشه مخازن با ارتفاع بلند ، مخازن با تراز نا ثابت ال یس آزاد، را ی زرها ی با د هانه آزاد طوﻻن ی و لوله ی ها ،منعطف ی ها قی قا نجات و اندرکنش سازه سر چاه/ من ی فولد – باید مﻼحظات ﻻزم برا ی بارها ی اضاف ی حاصل از تشد دی یکی نام ید /ای و جابجا یی ی ها نسب ی در ی ها لی تحل وس یپ ته ای ی ناپ وسته .در نظر گرفته شود ٩ Unzipping ٠١ Cone 11 Support Framing 12 Lateral Restraint Framing 13 Anchorage 14 Appurtenance 15 compliant equipment -------- صفحهٔ بعد -------- تفسیر فصل چهاردهم: توﺻیه های برای طراحی لرزه ای سکوهای ثابت فرا ساحل ی/٧٧٣ ی ها لی تحل ی ناپ وسته با استفاده از ط ی ها فی تراز کف عرشه احتماﻻً بارها ی طراح ی بزرگ ی تر را نس بت به ی ها لی تحل یپ وسته بر رو ی تجه زات ی جاد یا یم کنند نی . ا موضوع به و ژه ی در مورد اجزا ی ی دارا جرم بی شتر که زمان ی ها تناوب یعی طب کی نزد به زمان تناوب طب یعی سکو دارند، مصداق بیشتری .دارد در صورت استفاده از ی ها لی تحل یپ وسته ی برا اجزا ی ًنسبتا ی صلب که به صورت ساده مدل سازی شده اند، دی با توجه کرد که شتاب ی ها طراح ی که از رو هی بی ترک وم دال به دست م ند یآی، کمتر از شتاب ی ها حداکثر عرشه نباش ن.د انجام بازرس ی ها ی ی دان یم در سکوها ی موجود واقﻊ در مناطق لرزه خیز توسط متخصص ین مجرب تجه زات ی و لوله ی کش نقش مهم ی در شناسا یی طی شرا ی گاه هی تک و مهار تجه ی زات ی دارد که دی با بر اساس /تجربه و ای محاسبات ارتقا ابند ی . تطب قی دادن بارگذار ها ی /ای و جابجا یی ی ها نسب ی، افزودن ای ــ ح ذف مهار ی ها ی ساده /ای و طی شرا ی گاه هی تک در نیا اجزا، عملکرد آن ها را در هنگام مواجه با زلزله به طور قابل مﻼحظه ای بهبود می بخشد نی . ا امر به و ژه ی ی برا اجزا ی ی ات یح مانند لوله ها و مخازن ی حاو مواد خطرناک، قفسه ی ها باتر ی اضطرار ی، تجه زات ی کنترل فرآ ند ی ره ی و غ .مهم است نتیجه آخرین تحقیقات انجام شده در زمینه مطالعه رفتار سکوهای دریایی در برابر حرکات لرزه ای نشان داده است که اگر الزامات مقاومتی و شکل یری پذ در طراحی سکوها و به ویژه در اتصاﻻت در نظر گرفته شود و جز ات ئی اجرایی و مﻼحظات آیین نامه ای نیز در جوشکار ی اتصاﻻت لحاظ گردد، می توان بهترین عملکرد را از رفتار سکوهای ثابت دریایی در هنگام وقوع زلزله .انتظار داشت ت-٤١-٠١ دستورالعمل های طراح ی لرزه ای ت-٤١-٠١-١ ات ی کل بررسی الزامات دو سطح طراحی برای زلزله، ناشی از درجه باﻻی تصادفی بودن رویدادهای لرزه ای و نقش عدم قطعیت ها در محاسبات نیروهای لرزه ای .است توجه صرف به عامل مقاومت در طراحی های لرزه ای با شدت زلزله نادر و عدم در نظر گرفتن ظرفیت سازه در اتﻼف انرژی و تحمل جابجایی های .غیراﻻستیک بزرگ، غیراقتصادی خواهد بود سازه طراحی شده برای سطح مقاومت به دلیل برخورداری از حاشیه ایمنی صریح و ضمنی در روابط طراحی و همچنین ظرفیت در برابر تﻐییر ی ها ل شک غیرخطی بزرگ ، دارای یک حاشیه ایمنی محسوس برای زلزله های شدیدتر است. به منظور اجتناب از تکرار بخش هایی از فرآیند طراحی و اطمینان از اینکه بررسی سطح شکل پذیر ی نشان دهنده کی طراحی قابل قبول است، نسبت شتاب های طیف سطح -------- صفحهٔ بعد -------- ٨٧٣ / تفسیر آیین نامه طراحی لرزه ای تاسیسات و سازه های ﺻنعت نفت )نشریه شماره ٨٣٠( ...... ..... .................. ............................. شکل پذیری به سطح مقاومت طوری تنظیم م ی شود که اهداف عملکردی هر یک از سطوح با احتمال .باﻻیی تحقق پیدا کند روش های طراحی لرزه ای در این آئین نامه به تعادل بین معیارهای طراحی سطح شکل پذیر ی و مقاومت می پردازد. زلزله سﻄح مقاومت ی راح ط لرزه یا کی سازه فراساحل ی در ًعمدتا تحت زلزله سطح مقاومت انجام م ی شود که در آن ابعاد اجزا ی سازه بر اساس روابط طراح ی در آیین نامه های مربوطه ٦١ ن یی تع می شود . در توسعه روش طراح ی برای زلزله سطح مقاومت ، دو هدف در نظر گرفته می شود: (الف روش طراحی زلزله سطح مقاومت و معیارهای طراحی مربوطه باید اطمینان دهد که سازه مقاومت کافی در برابر زلزله ای با این شدت را بدون آسیب یا با آسیب کم داراست. (ب روش طراحی زلزله سطح مقاومت و معیارهای طراحی آن منجر به طراحی سازه ای می شود که به احتمال زیاد با معیارهای عملکرد زلزله سطح شکل یری پذ )٤١-٨ (را ببینید با حداقل تﻐییرات مط .ابقت دارد هدف اول به عنوان یک هدف اقتصادی در نظر گرفته می شود که از نیاز به تعمیرات مکرر جلوگیری می کند ، در حالی که هدف دوم ملزومات طراحی ایمن را برآورده می.کند در بیشتر موارد، شتاب طیفی پارامتر کنترل کننده در طراحی سازه های دریایی است. در این موارد، رویه طراحی زلزله سطح مقاومت ممکن است بر حسب ی ها فیط طراحی لرزه ای یا رکوردهای شتاب .)تاریخچه زمانی( تعیین شود رکوردهای زمین لرزه برای تحلیل تاریخچه زمانی به گونه ای انتخاب می شوند که نشان دهنده خطر زمین.لرزه سطح مقاومت در ساختگاه باشند به دنبال یک تحلیل خطر احتماﻻتی لرزه ای، رویدادهای غالب زلزله سطح مقاومت از طریق رویه ای موسوم به ی کپارچه ساز ی شناسایی می شوند. در روش جداسازی، سهم گسل های مختلف و مناطق لرزه زیخ در ا حتمال تجاوز از یک شتاب طیفی مشخﺺ تعیین می شود. زلزله سطح مقاومت حاکم بر اساس باﻻترین سهم مشارکت تعیین می شود. با توجه به بزرگ ی و فاصله زم ین لرزه ی ها سطح مقاومت، رکوردها ی زلزله برا ی لی تحل ی تار خچه ین زما را می توان از کاتالوگ ی رو دادها ی یخی تار انتخاب کرد. هر رکورد زلزله متشکل از سه مجموعه از ی تار خچه ی ها ی زمان سه محور ی شامل دو مؤلفه ی افق متعامد و کی مؤلفه قائم حرکت زم ین .است در انتخاب رکوردها ی نی زم،لرزه باید موقع تی نی زم ساخت ی )ًمثﻼ سبک گسلش( و شرا یط ) ساختگاه م ًثﻼ از ٦١ ن یی آ نﺎمﻪ هﺎ ی طﺮاح ی ﺳﺎزه هﺎ ی ییﺎی در یم توان بﻪ, ISO 19902 API RP 2A .اشﺎره نمود