شهرداران محنرم مناطق ۲۳ کانه شهرداری تهران

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. ار یخ:۱۴۰۰/۰۹/۰۶ شماره: ۸۴۳۴۳۶۳/۷۰ مهوت شنی وهای بسم ال الرحمن الرحیم معاونین محنرم شهردار نهران مشاوران_محترم شهردار تهران شهرداران محنرم مناطق ۲۳ کانه شهرداری تهران روژسا و مدیران محترم سازمانها و ش رکنهای تابعه شهرداری تهران مدیران مجتر م کل ستادی رئیس مخت رم سازمان بازرسی با سلام و احترام؟ به استناد مصوبه شماره ۱۶۰/۲۴۸۲/۲۰۰۲۵ مورخ ۲ شورای اسلامی شهر تهران و با عنابت به مصوبه شورای فنی شهرداری تهران» بدینوسبله "لضوابط طراحی ایستگاه‌های قطارشهری و حومه "" ابلاغی سازمان برنامه و بودجه کشور به شماره ۱۴۰۰/۴۲۲۷۷۵ مورخ ۱۳۰۰/۰۸/۳۰ درچارچوب نظام فنی و اجرابی شهرداری تهران به کلیه واحدهای اجرابی شهرداری نهران ابلاغ می گردد. لازم به ذکر است مرجع رسیدگی» تفسیر داوری و اظهار نظر درخصوص اجرای مفاد این مصویه که در واحدهای اجرایی شهرداری تهران مورد استفاده قرار می گیرد شورای فنی شهرداری تهران می باشد. عباس شعبانی معاون فنی و عمرانی رونوشت: جناب آقای مهندس اللهوردیزاده» دبیر محترم شورای فنی شهرداری تهران» جهت اطلاع؛ -------- صفحهٔ بعد -------- جمهوری اسالمی ایران سازمان برنامه و بودجه کشور ضوابط طراحی ایستگاه های قطار شهری و حومه (جلد اول- )ضوابط معماری ضابطه شماره 1 - 408 آخرین ویرایش71 / 40 / 7044 معاونت فنی، امور زیربنایی و تولیدی امور نظام فنی اجرایی، مشاورین و پیمانکاران 7044 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ ود -------- صفحهٔ بعد -------- (0 بات یو باسمه تعالی مان 7۳ ای شماره: ۱۳۵ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران موضوع: ضوابط طراحی ابستگاه‌های قطار شهری و حومه در چارچوب ماده (۳۴) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور موضوع نظام فنی و اجرابی بکپارچه. ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی, به پیوست ضابطه شماره حومه » در قالب ۳ جلد زیر و از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود: جلد اول : ضوابط معماری جلد دوم : ضوابط سازه رعایت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر. از تاریخ ۱۴۰۱/۰۱/۰۱ الزامی است. امور نظام فنی اجرابی. مشاورین و پیمانکاران ابن سازمان دریافت‌کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را اعلام خواهد کرد. ۵۲۴۲۹۴۲ : -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصالح مدارک فنی :خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور، با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این ضابطه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تالش فراوان، این اثر مصون از .ایراد و اشکال نیست از این رو ، از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده ه رگونه ایراد و اشکال فنی مراتب را به صورت زیر :گزارش فرمایید 7 - .شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید 2 - .ایراد مورد نظر را به صورت خالصه بیان دارید 3 - .در صورت امکان متن اصالح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید 0 - .نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید .کارشناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می.شود : نشانی برای مکاتبه تهران، میدان بهارستان، خیابان صفی علی شاه- مرکز تلفن77233 سازمان برنامه و بودجه کشور، امور نظام فنی و اجرایی Email: web: -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی پیشگفتار ،کارکرد اصلی ضوابط طراحی پدید آوردن ساختارهایی است که بواسطه قوانین و الزامات موجود در آن محصول فرایند طراحی را به سمت تحقق اهداف باالدست و اولویت ها راهبری و این امر را در دستگاه های اجرایی ساما ندهی و هماهنگ کند . آنچه در این میان اهمیت دارد تابعیت ضوابط طراحی بخش های گوناگون یک پروژه از اهدافی مشخص و شفاف است و به این واسطه یکپارچگی و انسجام در فصول مختلف ضوابط حفظ خواهد شد و مجموعه نهایی می تواند راهنمای طراحان و تصمیم گیران در پیشبرد طرح مربوط.باشد از این رو ، امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور در چارچوب ماده 73 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه و ماده 27 قانون برنامه و بودجه، پس از تهیه «شرح خدمات مطالعات جامع حمل و نقل شهری و حومه» (ضابطه شماره 733 )و «شرح خدمات مطالعات تف صیلی حمل و نقل همگانی و امکان سنجی حمل و نقل ریلی شهری و حومه» (ضابطه شماره 333 )، «ضوابط طراحی ایستگاه های قطار شهری و حومه» را در قالب:سه جلد تهیه نموده است جلد اول : ضوابط معماری جلد دوم : ضوابط سازه جلد سوم: ضوابط تاسیسات عمومی علی رغم تالش، دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مجموعه صرف گردید، این مجموعه مصون از وجود اشکال و ابهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست می شود موارد اصال حی را به امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور ارسال ک نند. کارشناسان سازمان پیشنهادها ی دریافت شده ر ا بررسی کرده و در صورت نیاز به اصالح در متن ضابطه، با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناسان مجرب این حوزه، نسبت به تهیه متن اصالحی، اقدام و از طریق پایگاه اطالع رسانی نظام فنی و اجرای ی کشور برای بهره بردار ی ،عموم اعالم خواهند کرد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابالغی معتبر، در باالی صفحات، تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات، تاریخ آن نیز اصالح خواهد شد. از این رو ه مواره مطالب صفحات دار.ای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود حمیدرضا عدل معاون فنی، امور زیربنایی و تولیدی پاییز7044 -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «ضوابط طراحی ابستگاه‌های قطار شهری و حومه ( جلد اول - ضوابط معماری)» اضابطه شماره ۸۰۴-۱ ] اعضای گروه ترهیه کننده: جاوید منیری شرکت مهندسین مشاور پژوهش فوق لیسانس معماری ماریه بابانیانوری شرکت مهندسین مشاور پژوهش لیسانس معماری اعضای گروه هدایت و راهبری (سازمان برنامه و بودجه کشور): علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی اجرایی,. مشاورین و پیمانکاران وحید سعیدیان معاون آمور راه و ترابری و مدیریت عمران شهری و روستایی فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی اجرایی» مشاورین و پیمانکاران زینب سقایی نوش بادی کارشناس آمور نظام فنی اجرایی, مشاورین و پیمانکاران هم‌چنین از نقطه نظرات همکاران امور نظام فنی اجرایی» مشاورین و پیمانکاران آقایان احمد خوشدل نیکخو» محمدرضا -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- أ فهرست مطالب مقدمه ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 7 فصل 7 :مبانی طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه ای ................................ ................................ .................. 5 3 - 3 - راهبرد: حفظ تعادل ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 8 3 - 2 - راهبرد: ایستگاه به عنوان فضای شهری ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 31 3 - 7 - راهبرد: هویت و عامل شناسایی ................................ ................................ ................................ ................................ .............................. 32 3 - 3 - راهبرد: طراحی بر پایه نیازهای کاربران ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 33 3 - 5 - راهبرد: خوانایی و شفافیت ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 31 3 - 1 - راهبرد: نظام حرکتی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 38 3 - 3 - راهبرد: طراحی براساس عوامل زیست محیطی ................................ ................................ ................................ ................................ .. 22 3 - 8 - راهبرد: آثار هنری در طرح معماری ایستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 23 فصل 2 :طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزا در ایستگاه های قطار شهری و حومه ای ................................ ............................. 25 2 - 3 - کلیات ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 23 2 - 2 - طرح ریزی ابعاد ایستگاه در شرایط بهره برداری عادی براساس ترازهای سرویس دهی ................................ ................................ 28 2 - 2 - 3 - تراز سرویس دهی در اجزای مختلف ایستگاه ................................ ................................ ................................ ............. 77 2 - 7 - روش های مکمل در طرح ریزی ظرفیت اجزای ایستگاه ................................ ................................ ................................ ..................... 75 2 - 3 - حداقل فواصل بین اجزای ایستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ......................... 71 2 - 5 - محاسبه شمار مسافران در بازه های زمانی اوج تقاضای سفر ................................ ................................ ................................ ............. 73 2 - 1 - دسته بندی ایستگاه ها براساس تقاضای سفر اوج................................ ................................ ................................ ................................ . 73 فصل 3 :الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه ................................ ................................ ................................ 07 7 - 3 - ضوابط طراحی ورودی ایستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 37 7 - 3 - 3 - طرح ریزی ورودی در ارتباط با محیط شهری پیرامون ایستگاه ................................ ................................ ......................... 37 7 - 3 - 2 - طرح ریزی ورودی در ارتباط با الزامات ایستگاه قطار شهری ................................ ................................ .............................. 37 7 - 3 - 7 - طرح ریزی ورودی در هماهنگی با شرایط اقلیمی ................................ ................................ ................................ ................. 33 7 - 3 - 3 - طرح ریزی ورودی در ارتباط با الزامات دسترسی کم توانان جسمی ................................ ................................ ................. 33 7 - 3 - 5 - مبلمان و مصالح ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 35 7 - 3 - 1 - طرح ریزی ابعاد ورودی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 35 7 - 2 - ضوابط طراحی راهروها- مسیرهای دسترسی افقی ................................ ................................ ................................ ............................ 31 7 - 2 - 3 - طرح ریزی مسیرهای دسترسی افقی در ارتباط با محیط شهری پیرامون ایستگاه ................................ ....................... 31 7 - 2 - 2 - طرح ریزی مسیرهای دسترسی افقی در ارتباط با الزامات ایستگاه ................................ ................................ ................... 31 -------- صفحهٔ بعد -------- ب 7 - 2 - 7 - طرح ریزی مسیرهای دسترسی افقی در هماهنگی با شرایط اقلیمی ................................ ................................ ............... 33 7 - 2 - 3 - طرح ریزی مسیرهای دسترسی افقی در ارتباط با الزامات دسترسی کم توانان جسمی ................................ . 38 7 - 2 - 5 - مبلمان و مصالح ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 38 7 - 2 - 1 - طرح ریزی ابعاد مسیرهای دسترسی افقی ................................ ................................ ................................ .................. 33 7 - 7 - ضوابط طراحی مسیرهای دسترسی عمودی ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 53 7 - 7 - 3 - طرح ریزی مسیرهای حرکت عمودی در ارتباط با محیط شهری پیرامون ایستگاه ................................ ......... 52 7 - 7 - 2 - طرح ریزی مسیرهای حرکت عمودی در ارتباط با الزامات ایستگاه................................ ................................ ...... 57 7 - 7 - 7 - طرح ریزی مسیرهای حرکت عمودی در هماهنگی با شرایط اقلیمی ................................ ................................ .. 53 7 - 7 - 3 - طرح ریزی مسیرهای حرکت عمودی در ارتباط با الزامات دسترسی کم توانان جسمی................................ . 58 7 - 7 - 5 - مبلمان و مصالح ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 11 7 - 7 - 1 - طرح ریزی ابعاد مسیرهای حرکتی عمودی ................................ ................................ ................................ ................. 13 7 - 3 - ضوابط طراحی سالن فروش بلیت ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 13 7 - 3 - 3 - طرح ریزی سالن فروش بلیت در ارتباط با محیط شهری پیرامون ایستگاه................................ ......................... 13 7 - 3 - 2 - طرح ریزی سالن فروش بلیت در ارتباط با الزامات ایستگاه ................................ ................................ ..................... 13 7 - 3 - 7 - طرح ریزی سالن فروش بلیت در هماهنگی با شرایط اقلیمی ................................ ................................ ................. 13 7 - 3 - 3 - طرح ریزی سالن فروش بلیت در ارتباط با الزامات دسترسی کم توانان جسمی ................................ ................ 13 7 - 3 - 5 - مبلمان و مصالح ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 13 7 - 3 - 1 - طرح ریزی ابعاد سالن فروش بلیت ................................ ................................ ................................ ............................... 31 7 - 5 - ضوابط طراحی سکو ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 32 7 - 5 - 3 - طرح ریزی سکو در ارتباط با محیط شهری پیرامون ایستگاه ................................ ................................ ................ 33 7 - 5 - 2 - طرح ریزی سکو در ارتباط با الزامات ایستگاه ................................ ................................ ................................ ............ 83 7 - 5 - 7 - طرح ریزی سکو در هماهنگی با شرایط اقلیمی................................ ................................ ................................ ......... 87 7 - 5 - 3 - طرح ریزی سکو در ارتباط با الزامات دسترسی کم توانان جسمی ................................ ................................ ....... 87 7 - 5 - 5 - مبلمان و مصالح ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 83 7 - 5 - 1 - طرح ریزی ابعاد سکو ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 85 فصل 0 :الزامات طراحی بخش اداری................................ ................................ ................................ ................................ .. 48 3 - 3 - اصول و مبانی طراحی................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 33 3 - 2 - بخش مدیریت و بهره برداری ایستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 33 3 - 2 - 3 - اتاق رئیس ایستگاه................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 32 3 - 2 - 2 - اتاق نظارت و کنترل ایستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 37 3 - 2 - 7 - اتاق نظارت بر دروازه های کنترل بلیت ................................ ................................ ................................ ....................... 37 3 - 2 - 3 - اتاق فروش بلیت ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 33 -------- صفحهٔ بعد -------- ت 3 - 2 - 5 - اتاق حسابداری ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .. 35 3 - 2 - 1 - اتاق های اداری ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ... 31 3 - 2 - 3 - اتاق کمک های اولیه ................................ ................................ ................................ ................................ ......................... 31 3 - 2 - 8 - اتاق راهبران قطار................................ ................................ ................................ ................................ .............................. 31 3 - 7 - بخش حفظ امنیت ایستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 31 3 - 3 - بخش خدمات به کارمندان ایستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 33 3 - 3 - 3 - سرویس های بهداشتی کارمندان ................................ ................................ ................................ ................................ ... 33 3 - 3 - 2 - رختکن کارمندان ................................ ................................ ................................ ................................ .............................. 38 3 - 3 - 7 - آبدارخانه و غذاخوری ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 38 3 - 3 - 3 - نمازخانه کارمندان ................................ ................................ ................................ ................................ ............................ 33 3 - 5 - بخش تعمیرات و نگهداری ایستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 33 3 - 5 - 3 - اتاق پرسنل تعمیرات و نگهداری ................................ ................................ ................................ ................................ .. 33 3 - 5 - 2 - انبار وسایل عمومی ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 33 3 - 5 - 7 - اتاق نظافت و تی شوی ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 311 3 - 5 - 3 - اتاق جمع آوری زباله ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 311 فصل 5 :الزامات نورپردازی ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 747 5 - 3 - کلیات ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 317 5 - 2 - انواع نور ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..... 313 5 - 2 - 3 - روشنایی عمومی................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 313 5 - 2 - 2 - روشنایی متمرکز ................................ ................................ ................................ ................................ ............................ 315 5 - 2 - 7 - نورپردازی برای خلق جلوه های ویژه ................................ ................................ ................................ ......................... 315 5 - 7 - طرح ریزی نور در ورودی ایستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 315 5 - 3 - طراحی نور در سالن بلیت ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..... 311 5 - 5 - طراحی نور در راهروها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 313 5 - 1 - طراحی نور در پله و پله برقی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 313 5 - 3 - طراحی نور در سکوها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 318 فصل 6 :الزامات ارائه تسهیالت عمومی ................................ ................................ ................................ ............................. 777 1 - 3 - اصول و مبانی طراحی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 337 1 - 2 - سرویس های بهداشتی عمومی ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 337 1 - 7 - اتاق مادر و کودک ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 333 1 - 3 - نمازخانه عمومی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 333 -------- صفحهٔ بعد -------- ث 1 - 5 - غرفه های تجاری ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 335 1 - 1 - تابلوهای تبلیغاتی در ایستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 335 1 - 3 - پارکینگ دوچرخه ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 331 فصل 1 :الزامات حریق و تخلیه اضطراری در ایستگاه ها ................................ ................................ ................................ . 771 3 - 3 - کلیات ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 333 3 - 2 - منطقه بندی حریق در فضاهای ایستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 333 3 - 7 - محاسبه تعداد نفرات ایستگاه در تخلیه اضطراری ................................ ................................ ................................ ............................ 333 3 - 3 - ظرفیت و موقعیت دسترسی های خروج ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 323 3 - 5 - سکوها راهروها و شیبراه ها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .... 322 3 - 1 - راه پله و پله برقی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....................... 327 3 - 3 - آسانسورها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 323 3 - 8 - درها و دروازه ها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 325 3 - 3 - دروازه های کنترل بلیت ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 321 3 - 31 - پیش بینی های الزم برای لبه سکو ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 323 3 - 33 - زمان خروج ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 323 پیوست :تعاریف و واژگان ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 728 -------- صفحهٔ بعد -------- ج فهرست شکل ها شکل 2 - 3 - تراز ی ده سی سرو در فضاها ی حرکت ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ... 23 شکل 2 - 2 - سطح مورد از ین ی برا هر نفر در ترازها ی ی ده سی سرو حرکت ی ................................ ................................ ................................ ....................... 71 شکل 2 - 7 - تراز ی ده سی سرو در فضاها ی انتظار ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 73 شکل 2 - 3 - متوسط سطح مورد از ین ی برا هر نفر در ترازها ی ی ده سی سرو در فضاها ی انتظار ................................ ................................ ..................... 72 شکل 2 - 5 - حداقل فاصله الزم نی ماب پله ی برق و راهرو ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 78 شکل 2 - 1 - حداقل فواصل نیب اجزا ی ی رها ی مس با کی جهت حرکت ................................ ................................ ................................ ................................ 78 شکل 2 - 3 - حداقل فواصل نیب اجزا ی برا ی رها ی مس با دو جهت حرکت ................................ ................................ ................................ ............................ 78 شکل 7 - 3 - نحوه توزیع کاربر ی ها ی عموم ی در امتداد ی رها ی مس حرکت ی................................ ................................ ................................ .......................... 33 شکل 7 - 2 - عناصر ارتباط عمود ی متناسب با اختالف ارتفاع ی ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 52 شکل 7 - 7 - حداقل طول پاگرد در پله ها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 57 شکل 7 - 3 - مشخصات عموم ی راه پله و دست اندازها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 55 شکل 7 - 5 - مشخصات عموم ی راه پله و دست اندازها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 55 شکل 7 - 1 - نصب مانع در موقعیت های با ارتفاع کمتر از 2 متر ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 53 شکل 7 - 3 - موقع تی سالن فروش تی بل در سلسله مراتب دسترس ی ای ستگاه ................................ ................................ ................................ ..................... 13 شکل 7 - 8 - حداقل ارتفاع مجاز سالت فروش تی بل ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .. 15 شکل 7 - 3 - چی دمان سالن فروش تی بل با دروازه ی ها کنترل عمود بر شه یگ ی ها فروش تی بل ................................ ................................ ...................... 13 شکل 7 - 31 - چی دمان سالن فروش تی بل با دروازه ی ها کنترل در امتداد شه یگ ی ها فروش تی بل ................................ ................................ ................. 18 شکل 7 - 33 - سکو ی کنار ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 32 شکل 7 - 32 - سکو ی یا ره ی جز ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 37 شکل 7 - 37 - سکوها در دو تراز متفاوت ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 35 شکل 7 - 33 - سکو ی ای ستگاه ی ها انتها ی خط ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 35 شکل 7 - 35 - سکوها ی مجزا ی سوار و اده یپ شدن ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ... 31 شکل 7 - 31 - بخش ی ها ی اصل سکو ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 33 شکل 7 - 33 - سکو ی یا ره ی جز در بخش ی ان یم معبر ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 38 شکل 7 - 38 - سکو ی کنار ی در بخش ی ان یم معبر ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .... 38 شکل 7 - 33 - سکو ی کنار ی در دو سمت انتها یی معبر ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 33 شکل 7 - 21 - سکو ی کنار ی در کی سمت معبر ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 33 شکل 7 - 23 - حداقل می حر الزم ی برا سکوها ی باالتر از سطح نی زم ................................ ................................ ................................ ................................ ... 81 شکل 7 - 22 - جهت بیش عرض ی سکو ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 83 شکل 7 - 27 - عی توز متوازن ورود ها ی در طول سکو ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 82 شکل 7 - 23 - فاصله مجاز نی اول مانع تا لبه سکو ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 82 شکل 7 - 25 - ات ی جزئ اجزا ی لبه سکو ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 87 شکل 7 - 21 - تراز ارتفاع ی تابلوها در سکو ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 83 شکل 3 - 3 - اندازه یریگ مسافت ی برا محاسبه زمان حرکت................................ ................................ ................................ ................................ ................ 327 -------- صفحهٔ بعد -------- شکل ۲-۷- تناسبات درب‌ها با عرض راهروی خروجی -------- صفحهٔ بعد -------- خ فهرست جدول ها جدول 2 - 3 - تراز ی ده سی سرو در فضاها ی حرکت ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 71 جدول 2 - 2 - تراز ی ده سی سرو در فضاها ی انتظار ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .... 72 جدول 2 - 7 - تراز ی ده سی سرو در اجزا ی مختلف یا ستگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 77 جدول 2 - 3 - تراز ی ده سی سرو در یا ستگاه ی ها مجاور کاربر ی ها ی پرجمع تی ی شهر ................................ ................................ ................................ ...... 73 جدول 2 - 5 - حداقل فواصل بین اجزای مسیرهای با کی جهت حرکت ................................ ................................ ................................ .............................. 71 جدول 2 - 1 - حداقل فواصل بین اجزا برای مسیرهای با دو جهت حرکت ................................ ................................ ................................ ........................... 73 جدول 2 - 3 - نحوه تبدیل یک ساعت اوج تقاضای سفر به 35 دقیقه و 5 دقیقه و یک دقیقه اوج تقاضا ................................ ................................ ..... 73 جدول 2 - 8 - دسته ی بند یا ستگاه ها بر اساس تقاضا ی سفر اوج ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 73 جدول 7 - 3 - تی ظرف درها ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............. 35 جدول 7 - 2 - مقاومت لغزش ی مصالح مصرف ی در کف ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 38 جدول 7 - 7 - تراز ی ده سی سرو در راه پله ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 13 جدول 7 - 3 - تی ظرف پله ی برق ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 17 جدول 7 - 5 - تی ظرف دروازه ی ها کنترل تی بل ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 33 جدول 7 - 1 - حداقل تعداد دروازه ی ها ضی عر مورد از ین ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 32 جدول 3 - 3 - تعداد ی ها سی سرو بهداشت ی مورد از ین کارمندان ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 33 جدول 3 - 2 - مساحت مورد از ین آبدارخانه و غذاخور ی ................................ ................................ ................................ ................................ ............................ 38 جدول 3 - 3 - سرانه فضا ی کاربر ی ها ی یبی ترک ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 323 جدول 3 - 2 - حداکثر فاصله نیب هر نقطه از یا ستگاه تا خروج ها ی ................................ ................................ ................................ ................................ .... 322 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه 71 / 41 / 7044 7 مقدمه کارکرد اصلی ضوابط طراحی معماری ایستگاه ها ی قطار شهری پدید آوردن ساختار ی است که بواسطه قوانین و الزامات ذکر شده در آن، اهداف و اولویت ی ها پروژه مشخص شود و مجموعه ای منسجم از اولویت های طرح ریزی ایستگاه ها در خطوط قطار شهری ارائه شود. مجموعه حاضر در گام نخست اهداف کالن زیر را جهت تدوین ضوابط در نظر دارد:  حفظ ایمنی کاربران  حفظ محیط زیست و دستیابی به توسعه پایدار  حفظ آسایش کاربران و شهروندان  حفظ یکپار چگی با سایر سیستم های حمل و نقل  حفظ یکپارچگی با ساختار شهر اهداف پنج گانه باال که هر کدام از مجموعه اهداف خردتر تشکیل م ی شوند به ترتیب اولویت مطرح شده است . صرف طرح هر یک از اهداف باال به معنی تبعیت الزامات و ضوابط از اهداف مورد اشاره می باشد اما در پاره ای از موارد یک الزام یا ضابطه می تواند موجب تقویت یک هدف و تضعیف تحقق هدفی دیگر شود در این موارد تحقق هدف با اولویت باالتر مورد نظر خواهد بود. در ادامه به شرح هر یک از اهداف اصلی و زیر مجموعه های آن پرداخته می.شود  حفظ ایمنی کاربران مجموعه ضوابط ارائه شده در این بخش حفظ ایمنی مسافران در ایستگاه را مورد نظر قرار می دهد و شامل ایمنی مسافران حاضر در قطار یا حفظ ایمنی کارمندان و بهره برداران در ایستگاه ها نمی گردد. همانطور که در اولویت بندی اهداف عنوان شد رعایت الزامات ایمنی مسافران در ایستگاه در اولویت اول طراحی قرار دارد . موارد زیر از جمله مباحثی است که در این بخش پردازش می شود:  تعریف انتظار از مقاومت سازه های اصلی و موقت در شرایط خاص نظیر وقوع زلزله  تعریف میز ان مقاومت ایستگاه در برابر حریق  تدابیر الزم جهت پیشگیری از حریق  تدابیر الزم جهت حفظ ایمنی در شرایط خاص نظیر وقوع سیل ، آتش سوزی و...  تدابیر الزم جهت حفظ ایمنی مسافران در شرایط بهره برداری نرم ال (سقوط از پله ها یا سکو و ...) و اضطراری (وقوع )حریق در ایستگاه و محدوده شهری بالفصل آن  تدابیر الزم برای حفظ ایمنی کم توانان جسمی حاضر در ایستگاه ها -------- صفحهٔ بعد -------- 2 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  حفظ محیط زیست و دستیابی به توسعه پایدار بیشتر مبانی و اصول طراحی ایستگاه ها که تحت دو موضوع ذکر شده در این عنوان مطرح می شوند مشابه است و تحقق هر دو موضوع را حمایت می کند چرا که حفظ محیط زیست خود اصلی ترین معیار در تحقق توسعه پایدار است به همین دلیل این دو موضوع بصورت مشترک به عنوان اولویت دوم از اهداف طراحی ایستگاه مطرح شده است و چالش هایی نظیر موارد زیر را راهبری می.کند  پرهیز از آلودگی یا آسیب رساندن به رژیم آبهای زیرزمینی در حین ساخت یا بهره برداری از ایستگاه  پرهیز از آسیب فضای سبز  )اولویت استفاده از مصالح بومی (جهت دستیابی به توسعه پایدار  کاهش مصرف انرژی در زمان ساخت و بهره بر داری  تعریف عمر مفید و پایایی مصالح ایستگاه  حفظ عناصر تاریخی و میراث فرهنگی مرتبط با حوزه ایستگاه ها  کاهش آلودگی صوتی در زمان ساخت و بهره برداری  به حداقل رساندن احجام ساختمانی و مصالح  حفظ آسایش کاربران و شهروندان این بخش دو مجموعه را در بر می گیرد. گروه اول شهروندانی هستند که بواسطه زندگی یا کار در مجاورت ایستگاه ها در دوران بهره برداری از ایستگاه تحت تاثیر قرار می گیرند و گروه دوم کاربرانی هستند که بعنوان مسافر به ایستگاه رجوع می.کنند اصلی ترین عاملی که تامین آسایش مسافران را به عنوان اولویت سوم از اهداف ط راحی ایستگاه مطرح می سازد ایجاد زمینه برای افزایش تمایل سفر با سیستم های حمل ونقل عمومی است . بسیاری از ضوابط و مبانی مطرح در این موضوع سبب افزایش هزینه خواهند شد اما به جهت ترغیب شهروندان در بکارگیری سیستم قطار شهری و افزایش بهره وری ا ز ،خطوط قطار شهری حفظ آسایش کاربران نسبت به کاهش هزینه ها اولویت بیشتری می یابد . موارد زیر از جمله چالش های اصلی در موضوع حفظ آسایش کاربران ایستگاه ها می باشد  تعریف سطح سرویس، تراکم و سرعت حرکت مسافران در اجزای مختلف ایستگاه با توجه به ویژگی های هر فض ا  تعریف سطح انتظار از ایست گاه در سرویس دهی به کم توانان حسی و حرکتی  تعریف شرایط بکارگیری عناصر مکانیزه در حرکت های افقی و عمودی و ویژگی های هر یک از آنها  تعریف دمای محیطی در فضا)های عمومی ایستگاه (برای مسافران) و فضاهای غیر عمومی (کارمندان  الزامات طرح ریزی معماری هر یک از اجزای ایستگاه نظیر پله ،ها شیبراه ،، راهرو...سکو و  تعریف نور محیطی در فضا( های عمومی ایستگاه (برای مسافران) و فضاهای غیر عمومی برای)کارمندان  میزان حمایت از مسافران در محیط شهری بالفصل ایستگاه -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه 71 / 41 / 7044 3  رعایت مقیاس طراحی با توجه به سطح خدمات تعریف ش ده برای ایستگاه  حفظ یکپارچگی با سایر سیستم های حمل ونقل موضوع یکپارچگی با سایر سیستم های حمل ونقل عمومی شهر می تواند به عنوان یکی از زیر مجموعه های حفظ آسایش مسافران نیز در نظر گرفته شود اما بدلیل اهمیت بسیار زیاد این موضوع و جهت تاکید بر آن به عنوان موضوع ی مس تقل مطرح شده است مجموعه ضوابطی که تحقق این هدف را پشتیبانی می کنند فراتر از ابنیه ایستگاه بوده و حوزه پیرامون ایستگاه را در بر می:گیرند مواردی نظیر  نحوه جانمایی ورودی ها  الزامات طرح ریزی نظام حرکت سواره و پیاده در پیرامون ایستگاه  الزامات ارتقاء کیفیت مسیر های دسترسی بین ایستگاه های مختلف  نوع ارتباط ایستگاه با پارکینگ و پایانه های حمل ونقل مسافری از جمله مسائل مطرح در این حوزه می.باشد  حفظ یکپارچگی با ساختار شهر موضوع هماهنگی ساختاری طرح با محیط پیرامون آن به عنوان یکی از معیار های توسعه پایدار نیز قابل طرح است ام ا به جهت اهمیت این موضوع در طراحی ایستگاه قطار شهری عنوانی مستقل به آن اختصاص یافته است حفظ یکپارچگی با محیط، اصلی ترین عامل در افزایش کارایی ایستگاه در مرحله بهره برداری می باشد و عدم رعایت ضوابط مرتبط با آن می تواند سبب ایجاد یا افزایش مشکالت شهر در موقعیت ایستگاه گردد ضوابط این حوزه طیفی گسترده از نحوه جانمایی ایستگاه و اجزای آن تا فرم و طراحی داخلی را در بر می ،گیرد و در یک نگاه کلی در پی هماهنگی طراحی با امکانات ویژگی ها و محدودیت های شهر در موقعیت ایستگاه می.باشند -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ مبانی طراحی معماری ایستگاه‌ها و ی قفطار شهری و حومه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 1 در این بخش از ضوابط طراحی معماری ایستگاه، به اصول و مبانی پرداخته می شود که کیفیت طرح معماری را مورد بحث قرار داده و بیشتر به طرح کلیت فضا می پردازد این موارد خارج از استانداردهای کمی است که در قالب محاسبات عددی قابل طرح است. این مبحث در پی ایجاد نگرشی واحد در اصول طراحی فضای معماری ایستگاه در کل خطوط قطار شهری کشور می باشد بنابر ماهیت مطالبی که در این فصل مطرح می شود نوع بیان و روش ارائه مط الب با بخش های دیگر متفاوت بوده و ضمن ارائه اصول و مبانی طرح معماری ایستگاه بر حفظ انعطاف پذیری و پرهیز از یک جانبه نگری تاک ید می شود بعبارت دیگر روش ارائه ضوابط به گونه ای خواهد بود که ضمن ایجاد وحدت رویه در نگرش به طرح معماری ایستگاه و تاکید بر رعایت اصو ل معماری در آن ، طراح در نحوه تحقق اصول مورد اشاره آزادی کامل داشته و بتواند بنا بر امکانات و محدودیت های حاکم بر موقعیت ویژه هر ایستگاه مناسب ترین پاسخ در ارت قا ء شرایط فضایی را تدوین نمای.د ا گرچه بدون بکارگیری مبانی مطرح در این فصل، طراحی و بهره برداری از ایستگاه قطار شهری قابل تصور است، لیکن توسعه ای که بر این مبنا شکل می گیرد فاقد کیفیات الزم در شکل .گیری فضای شهری است آنچه در توسعه پایدار ا همیت دارد و موجب ارتقاء کارایی پروژه در زمان بهره ب رداری می شود ، توجه توأمان طراح به الزامات کمی و کیفی (چگونگی) خلق .فضا است نگرشی که در طرح ریزی ایستگاه به اصول کمی و کیفی حاکم بر آن بصورت اموری قابل تفکیک می نگرد، اغلب در زمان بهره برداری کلیت شهر را دچار مشکل خواهد نمود لذا رعایت اصول و مبانی مطرح شده در این فصل توسط همه عوامل و متولیان طرح های قطار شهری.ضروری است -------- صفحهٔ بعد -------- 4 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 7 - 7 - :راهبرد حفظ تعادل  :مبانی طرح موضوع طراحی معماری و محیط پیرامون ایستگاه قطار شهری همواره در چالشی میان انتخاب بین طیف گسترده ای از ماهیت ها و عوامل گوناگون مهندسی، هنری، تجهیزاتی و... قرار دارد. طرح معماری با حفظ تعادل و هماهنگی میان این انتخاب ها عامل ی جهت .ارتقاء کیفیت فضای ایستگاه خواهد شد  :اهداف مرتبط  حفظ محیط زیست و دستیابی به توسعه پایدار  حفظ آسایش کاربران و شهروندان  حفظ یکپارچگی با ساختار شهر  راهکار: 3 - 3 - 3 - یک ایستگاه قطار شهری مجموعه ای( است از اجزای گوناگون ساختمانی ،کف، سقف، دیوار، ستون، بازشوها پله ها ) تجهیزاتی (پله برقی ها، آسانسورها و...). مبلمان و نازک کاری (پوشش دیوارها، کف ،)ها و سقف کاذب تابلوهای هنری و راهنمایی و تبلیغاتی و... جایگاه و نمود ظاهری هر یک از این اجزا در رقابت با سا یر اجزا قرار گرفته و همنشینی آنها می تواند بالق وه فضایی بی نظم و آشفته خلق کند. 3 - 3 - 2 - رعایت تعادل بصری میان اجزای ایستگاه و جلوگیری از درهم ریختگی و رقابت کنترل نشده میان آنها موجب تقویت حس بودن در فضایی یکپارچه، منظم و قانونمند خواهد شد و این اصلی ترین عامل در ایجاد حس آرامش .در مخاطبان ایستگاه به واسطه طراحی معماری آن است 3 - 3 - 7 - خلق تعادل بصری میان اجزای گوناگونی که در ایستگاه وجود دارند مستلزم درک کامل طراح از سلسله مراتب اهمیت اجزای ایستگاه در هر یک از بخش های آن است. طراح معمار باید در هر بخش از ایستگاه بنابر اهداف اصلی آن بخش عناصری که اهمیت بیشتری دارند را شناسایی کند و تعادل دیداری فضا را در جهت تاکید بر عناصر اصلی سوق دهد. لذا تعادل بصری باید در بخش های مختلف ایستگاه به تفکیک مورد تحلیل و ارزیابی .قرار گیرد 3 - 3 - 3 - یک ایستگاه قطار شهری به همانگونه که جزیی از یک خط قطار شهری محسوب می گردد، جزیی از ساختار شهری پیرامون خود نیز هست و الزم است اجزای سازنده ایستگاه ضمن حفظ ریشه های مشترک با اجزای سایر ایستگاه های واقع در یک خط به عنوان جزیی از محیط شهری و پیرامون ایستگاه نمایانگر ساختار و هویت های مکانی خود نیز باشد. حفظ تعادل میان عواملی که نمایانگر تعلق ایستگاه به یک خط می باشد و عواملی ک ه نمایشگر ویژگی های مکانی جایگاه ایستگاه در شهر می باشند، موجب ارتقای کیفیت معماری ایستگاه قطار .شهری خواهد شد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 8 3 - 3 - 5 - سهولت بهره برداری از ایستگاه به الزامات و ضوابطی وابسته است که در برخی موارد در تضاد با طرح معماری مورد نظر طراح قرار می گیرد. حفظ تعادل میان الزامات ناشی از بهره برداری از ایستگاه و طراحی معماری ایستگاه از جمله چالش هایی است که طرح ریزی .صحیح آن منجر به حفظ کیفیت فضایی ایستگاه خواهد شد 3 - 3 - 1 - الزامات مهندسی (سازه و تاسیسات) در ایستگاه گاهی عناصری را پدید می آورد که در تضاد با ایده های فضای طراحی شده توسط معمار قرار دارد. پرداختن به این عناصر و حفظ تعادل میان وجوه زیبایی شناسی و معمارانه فضا با بخش مهندسی ایستگاه از مهم ترین چالش های طراحی ایستگاه است. در این ارتباط الزم است گروه های تخصصی طر اح در هماهنگی کامل با یکدیگر و به صورت مشترک فرآیند طراحی ایستگاه را پیش برند و با پیش بینی اجزای مهندسی طرح جایگاه آنها را در نظام هماهنگ ایستگاه تعریف کنند. 3 - 3 - 3 - در ایستگاه هایی که فضاهای تجاری یا تابلوهای تبلیغاتی در آنها،ایجاد شده باشد باید مساحت و موقعیت ا ین سطوح به گونه ای برنامه.ریزی شود که کارکرد اصلی ایستگاه را تحت تاثیر قرار ندهد 3 - 3 - 8 - الزم است سطوح تجاری که در ایستگاه ها طرح ریزی می شوند نیز به عنوان یکی از اجزای حاضر در کلیت معماری ایستگاه شناخته شده و در فرآیند طراحی آن حاضر باشند. انتخاب مصالح، رنگ، نو رپردازی، فرم و طرح ریزی نمود خارجی واحدهای تجاری باید همزمان با سایر سطوح و کارکردهای ایستگاه طراحی شود. در این ارتباط با توجه به اینکه اغلب در زمان طراحی و ساخت ایستگاه کاربر سطوح تجاری مشخص نشده است و یا احتمال تغییر کاربر در زمان بهره ،برداری وجود دارد الزم است هرگونه تغییر و طراحی مجدد واحدهای تجاری .کنترل شود تا نظام دیداری و فضای معماری کل ایستگاه آسیب نبیند اگر چه این موضوع بیشتر در خصوص فضاهای تجاری داخل ایستگاه مطرح می باشد ولی الزم است در خصوص فضاهای مجاور ایستگاه نیز به منظور خوانایی فضای شهری مو ضوع توسط شهرداری.ها و طراحان آن فضاها نیز لحاظ گردد -------- صفحهٔ بعد -------- 74 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 7 - 2 - :راهبرد ایستگاه به عنوان فضای شهری  :مبانی طرح موضوع ایستگاه قطار شهری ورای کاربری آن در حمل و نقل همگانی، یک فضای شهری است که می تواند بستر تحقق تعامال ت جمعی شهروندان شود. ایستگاه در امتداد خیابان ها(پیاده روها ) و میادین شهر به عنوان بخشی از فضای شهری مدرن شناخته می شود. معماری ایستگاه باید واجد کیفیاتی باشد که بتواند در جهت تحقق فضای شهری، زمینه س از حضور .شهروندان و زندگی اجتماعی گردد  :اهداف مرتبط  حفظ محیط زیست و دستیابی به توسعه پایدار  حفظ یکپارچگی ب ا ساختار شهر  راهکار: 3 - 2 - 3 - الزم است ساختار و استخوانبندی شهر در محیط پیرامون ایستگاه تحلیل و شناسایی گردد و طرح معماری/ شهری ایستگاه زمینه ساز تقویت ساختار حاکم بر محیط شهری پیرامون آن و رفع مشکالت و بالفعل ساختن .امکانات مستتر در آن باشد 3 - 2 - 2 - حدود تفکر در طراحی معما ری ایستگاه محدود به مرز کالبدی آن نیست و ایستگاه باید در ادامه فضای شهری پیرامون آن درک و ارزیابی شود. ایستگاه باید به عنوان عنصری فعال از کیفیات مکانی شهر تاثیر بپذیرد و بر آن تاثیر بگذارد. جهت تحقق این امر معمار ایستگاه باید در آغاز ویژگی های فضایی، کارک ردی و کالبدی شهر را در موقعیت ایستگاه شناسایی کند و شناخت کاملی از تمامی عوامل کالبدی و کارکردی که زمینه ساز وقو ع روابط اجتماعی در محیط پیرامون ایستگاه می ،باشد به دست آورد و در ادامه با افزودن طرح معماری ایستگاه عوامل سازنده مراودات اجتماعی حاکم بر فضای ش.هر را تقویت نماید 3 - 2 - 7 - الزم است موقعیت ها و امکانات بالقوه توسعه فضای شهری در پیرامون ایستگاه شناسایی و نقش و جایگاه ایستگاه در این ارتباط زمینه.ساز طراحی معماری آن گردد 3 - 2 - 3 - در طرح معماری ایستگاه شناسایی ویژگی های کاربران (مسافران) آن بسیار با اهمیت است. مقیاس و جایگ اه ایستگاه در شهر معرف ویژگی های کاربران آن است. ویژگی های کاربران در یک ایستگاه ناحیه ای و یک ایست گاه با مقیاس شهری و فراشهری یا ایستگاه واقع در بافت تاریخی یا ایستگاهی که در منطقه تجاری شهر قرار گرفته .متفاوت است الزم است طراح معماری ایستگاه با شناخت ویژگی های کاربران و تحقق نیازمندی های آنها زمینه ساز حضور زندگی جمعی شهروندان در فضای ایستگاه باشد و پویایی الزم برای تحقق فضای شهری در .محیط ایستگاه را فراهم آورد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 77 3 - 2 - 5 - حضور شهروندان اصلی ترین عامل در تحقق فضای شهری در محیط پیرامون ایستگاه است که خود مستلزم حفظ و ارتقاء کیفیت فضایی شهر و تامین آسایش کاربران در محیط پیرامون ایستگاه می باشد. عوامل زی ر می.توانند در کیفیت فضای شهری پیرامون ایستگاه و میزان مخاطبان آن موثر باشد 3 - 2 - 5 - 3 - حفظ امنیت در محیط شهری پیرامون ایستگاه ضروری است. ورودی ها باید در نقاطی جانمایی شوند ک ه ا ز معابر عمومی قابل دید باشد. همچنین مسیرهای دسترسی به ایستگاه باید دارای نور کافی در شب و از .تمامی تمهیدات الزم برای تامین امنیت در ساعات کاری ایستگاه برخوردار باشند 3 - 2 - 5 - 2 - طرح ریزی کاربری های جنبی ایستگاه (در داخل یا مجاورت آن) که متناسب با مقیاس ایستگاه و ج اذب .مخاطبان آن باشد 3 - 2 - 5 - 7 - طرح ریزی ،مبلمان شهری و فضای سبز متناسب با شرایط سایت شامل نیمکت، سایبان، تابلوهای راهنمایی تبلیغاتی و هنری، نورپردازی و تامین روشنایی و... در محوطه ایستگاه، مجاورت ورودی ها و حوزه شهری بالفصل ایستگاه عامل مهمی در جذب مخاطب برای ایستگاه است. نکته قابل توجه در بکار گیری مبلم ان شهری توجه به جانمایی مناسب، نظم و یکپارچگی اجزا و هدفمندی از بکارگیری .تجهیزات مورد نیاز است -------- صفحهٔ بعد -------- 72 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 7 - 3 - :راهبرد هویت و عامل شناسایی  :مبانی طرح موضوع معماری هر ایستگاه باید دارای یک ویژگی منحصر به فرد باشد که عامل شناسایی ایستگاه و وجه تمایز آن نسبت ب ه سایر ایستگاه.های شبکه خطوط قطار شهری خواهد بود  :اهداف مرتبط  حفظ محیط زیست و دستیابی به توسعه پایدار  حفظ یکپارچگی با ساختار شهر  راهکار: 3 - 7 - 3 - طراح معمار باید با تحلیل و شناخت مکان و جایگاه ایستگاه، ویژگی های مکانی منحصر به موقعیت خاص هر .ایستگاه را شناسایی کند نمود این ویژگی ها در طرح معماری و فضای شهری پیرامون ایستگاه، عامل شناسایی و هویت ایستگاه خواهد بود. کیفیت فضا به نحوه پردازش ویژگی های مکانی خاص هر ایستگاه در طرح معماری .آن بستگی دارد 3 - 7 - 2 - هویت در طرح معماری و آنچه موجب تمایز و یکتایی در طرح معماری ایستگاه می گردد، تابع شناسایی محیط )(مصنوع و طبیعی و بالفعل ساختن عوامل بالقوه و مستتر در فضای شهری پیرامون ایستگاه است. این عوامل می:توانند ریشه در  ویژگی های تاریخی جایگاه ایستگاه  ویژگی های کالبدی بافت پیرامون ایستگاه  ویژگی های کارکردی فضای شهری پیرامون ایستگاه  وی ژگی های اجتماعی حاکم بر محیط شهری در پیرامون ایستگاه  روابط و سنت های ملی و آیینی حاکم بر منطقه شهری پیرامون ایستگاه .داشته باشد 3 - 7 - 7 - هویت معماری هر ایستگاه عالوه بر نمود ویژگی های مکانی خاص فضای شهری پیرامون خود از ویژگی های مشترک بین ایستگاه های یک خط (هویت یک )خط نیز برخوردار است. کیفیت فضایی خلق شده در طرح .معماری باید نمودار هر دو دسته ویژگی باشد 3 - 7 - 3 - فرم معماری، طرح دیوار، سقف، بازشوها، مبلمان داخلی، نحوه استفاده از نور طبیعی، نوع نورپردازی، نحوه تعامل ایستگاه با فضای شهری پیرامون آن به خصوص در ورودی های ایستگاه ،بکارگیری نمادها در طرح معماری از اصلی ترین عوامل شناسایی ایستگاه ها و متمایز کننده طرح یک ایستگاه نسبت به سایر ایستگاه ا می ه.باشند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 73 3 - 7 - 5 - سکو و ورودی های ایستگاه به عنوان اولین و مهمترین اجزای طرح معماری ایستگاه که مسافران از قطار و سطح شهر با آن مواجه می شوند، نقش موثری در تصور شهروندان از فضای معماری ایستگاه دارند و الزم است در .کلیت زنجیره فضایی معماری اجزای ایستگاه از این منظر مورد توجه قرار گیرند 3 - 7 - 1 - در صورتی که ایستگاه در محدوده بافت یا ابنیه تاریخی قرار گیرد، الزم است مالحظات خاص و الزامات طراحی ایستگاه بر اساس فرآیند مندرج در ضابطه333 .استخراج و در طراحی لحاظ گردد -------- صفحهٔ بعد -------- 70 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 7 - 0 - :راهبرد طراحی بر پایه نیازهای کاربران  :مبانی طرح موضوع طراحی ایستگاه قطار شهری بر پایه نیازهای کاربران آن شکل می گیرد و تمام تصمیم ها و سیاست گذاری ها بر م حوریت جذب بیشتر مسافر صورت می.پذیرد  :اهداف مرتبط  حفظ ایمنی کاربران  حفظ آسایش کاربران و شهروندان  راهکار: 3 - 3 - 3 - پاسخ به نیازهای مخاطبان سیستم حمل و نقل ریلی شهری و حومه در سه سطح قابل تحقق است که عبارتند :از  سطح اول: رضایت مخاطبان از سیستم حمل و نقل ریلی  سطح دوم: سهولت در استفاده از سیستم حمل و نقل ریلی  سطح سوم: لذت از سفر با سیستم حمل و نقل ریلی نکته مهم در این سه سطح درنظر داشتن سلسله مراتب تحقق آنهاست. به عبارت دیگر سطح دوم از رضایت کاربران تنها زمانی محقق می گردد که تمام ی ارکان سطح اول محقق شده باشد و همچنین بدون تحقق سطح دوم امکان دستیابی .به سطح سوم وجود ندارد 3 - 3 - 2 - سطح پایه ای تامین نیازهای مخاطبان سیستم حمل و نقل که الزم است در طرح ریزی معماری ایستگاه مورد توجه قرار گیرد شامل موارد زیر می:گردد  احساس بودن در محیطی قانونمند و دارای نظمی سلسله مراتبی که در طرح ریزی ساختار فضایی ایستگاه نمود می.یابد  احساس ایمنی که در نحوه طراحی معماری اجزای ایستگاه و رعایت الزامات و استانداردهای آن بوجود می.آید  احساس آسایش که در طرح ریزی ظرفیت و ابعاد متناسب با تعداد مراجعان، نظام حرکتی مسافر ان و تامین شرای ط آسایش در برابر موارد اقلیمی (در فضاهای داخلی و سایت) نمود می.یابد  احساس عدالت در بهره برداری از امکانات شهری که با برنامه ریزی برای مسافران با طیف گوناگون توانایی ها ی جسمی و رعایت ضوابط مربوط به کم توانان جسمی در طراحی نمود می.یابد  احساس بودن در محیطی منظم و پاکیزه که در نوع انتخاب مصالح و فرم نازک کاری ایستگاه نمود می.یابد 3 - 3 - 7 - سطح دوم تامین نیازهای مسافران بر سهولت استفاده از سیستم حمل و نقل ریلی تاکید دارد. اصلی تری ن نتیجه پاسخگویی به این سطح از نیاز شهروندان، افزایش تعداد مسافران حمل و نق ل عمومی و دستیابی به بهره وری -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 75 باال از سیستم حمل و نقل ریلی است. جهت تامین این سطح از خواسته های مسافران، حوزه مداخله طراحان و برنامه ریزان شهری عالوه بر ساختمان ایستگاه و محوطه پیرامون آن کل حوزه نفوذ ایستگاه و سیستم های حمل و نقل عمومی شهر را در بر می گیر د و الزم است شرایط مسافران از مبدا سفر (محل ترک اقامتگاه) تا مقصد سفر و بازگشت به مبدا مورد تحلیل و ارزیابی قرار گیرد. در این گستره آنچه به حوزه طراحی ایستگاه و محیط پیرامون آن ارتباط می:یابد شامل موارد زیر است  احساس احترام که در حمایت فضای ایستگاه و محیط پیرامون آن از کاربر نمود می یابد. در این ارتباط الزم است تمامی تصمیم ها و سیاست گذاری ها در جانمایی ایستگاه و طراحی فضای معماری و فضای شهری پیرامون آن ب ر پایه اولویت عابر پیاده اتخاذ گردد. طراحی فضای شهری و محیط پیرامون ایستگاه بیشترین تاثیر را در جذب مخا.طب از مبدا سفر دارد  احساس اعتماد به نفس در کاربران که با تدوین ساختاری خوانا و قابل درک در فضای معماری ایستگاه شکل می.گیرد  احساس آزادی و قدرت تسلط بر محیط که در برنامه ریزی فیزیکی و هماهنگی ظرفیت اجزای ایستگاه با تقاضای سفر و تعداد کاربران ایستگاه نمود م ی یابد به گونه ای که هر کاربر بتواند بنابر توانایی های جسمی خود آزاد انه از .امکانات ایستگاه بهره جوید  احساس اطمینان از حمل و نقل عمومی که در یکپارچگی و هماهنگی سیستم حمل و نقل ریلی با سایر سیستم های حمل و نقل عمومی نمود می.یابد  احساس حضور در شهر و مشارکت )اجتماعی که در تحقق فضای شهری (با تمام شرایط کالبدی و اجتماعی آن در ایستگاه و محیط پیرامون آن شکل می.گیرد  احساس اهمیت به نیازهای شهروندان که در تامین کارکردهای مکمل در ایستگاه منطبق بر نیازهای حقیقی شهروندان نمود می.یابد  احساس ارج و قدر در مسافران که با طراحی معماری فاخر و با ارزش های کیفی در فضای معماری ایستگاه همچنین اهمیت به زمان کاربران نمود می.یابد 3 - 3 - 3 - سطح نهایی تامین نیازهای مسافران در پی تحقق احساس لذت از سفر در سیستم حمل و نقل عمومی می ب .اشد تامین شرایط این سطح از رضایت مندی در کاربران بیشتر با طرح یزی ر نظام بهره برداری مناسب از ایستگاه ها محقق می شود. مواردی نظیر تلفیق ایستگاه با زمینه ،های گوناگون هنرهای اجتماعی، رفتار کارمندان با مسافران جلوگیری از مزاحمت های گوناگون برای مسافران در ایستگاه ها و قطار، اطالع رسانی در موقعیت ها و زمان های ...مناسب و از جمله این موارد می.باشد که خارج از حیطه طراح معماری ایستگاه است -------- صفحهٔ بعد -------- 76 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 7 - 5 - :راهبرد خوانایی و شفافیت  :مبانی طرح موضوع از مهم ترین شاخص هایی که در شکل گیری کیفیت معماری ایستگاه موثر است، خوانایی در فضای معماری ایستگاه و در طراحی شهری محیط پیرامون آن است. خوانایی فضای ایستگاه سبب می گردد کاربران با درک فضا و ساختار آن با محیط پیرامون خود ارتباط برقرار کنند، جهت.های فضای آن را درک و به آسانی مسیر خود را شناسایی کنند  :اهداف مرتبط  حفظ آسایش کاربران و شهروندان  حفظ یکپارچگی با ساختار شهر  راهکار: 3 - 5 - 3 - سازماندهی فضای ایستگاه باید به گونه ای باشد که تا حد امکان از طرح ریزی )مسیرهای حرکتی (افقی یا عمودی با تغییر جهت پی درپی پرهیز گردد. در صورت وجود چنین مسیرهایی الزم است تمهیداتی برای خوانایی فضا اندیشیده شود تا کاربران با ادراک کلیت فضا در هر نقطه از مسیر جهات ساختاری فضای پیرامون خود را شناسایی کنند. برای مثال در صورت لزوم طرح ریزی پله با پاگردهای پی درپی، تعبیه وید و سایر امکانات دیداری یا درنظر گرفتن نقاط شاخص که کاربر بتواند در طی مسیر موقعیت خود را نسبت به آن شناسایی کند، امکان درک کلیت فضا را بوجود م ی.آورد 3 - 5 - 2 - در طرح ریزی فضای ایستگاه الزم است از بکارگیری توده و کالبدی که ساختار فضایی خنثی نسبت به جهات گوناگون بوجود می آورند، پرهیز گردد. کالبد شکل دهنده فضا باید به گونه ای طرح ریزی شود تا ساختار فض ایی منتج از آن نسبت به جهات گوناگون ادراک فضا کشش، تاکید و شاخصه های متفاوتی بوجود آورند. این امر سبب می گردد خوانایی فضا و ادراک آن برای کاربران آسان تر شود و کاربر بتواند مسیرهای حرکتی خود را نسبت به نقاط شاخص در فضا شناسایی کند. برای مثال استفاده از راهروی مدور که در تمام طول خود فضایی خنثی و ساکن بوجود می آو رد و در هر موقعیت آن نسبت کاربر با فضای پیرامون آن یکسان است و اغلب ک اربران را در شناسایی جهت های فضا و مسیریابی دچار مشکل می کند ، پرهیز نمود. 3 - 5 - 7 - الزم است ورودی ایستگاه نسبت به سایر اجزای شهری که در پیرامون آن واقع شده اعم از نمای ساختمان ،ها مبلمان و عناصر شهری و... برتری دیداری داشته باشد و به سهولت قابل رویت باشد. در عین حال الزم است فرم و ساختار ورودی در تطابق کامل با بافت شهری پیرامون آن طرح زی ری گردد و در ارتقای کیفیت فضای .شهری پیرامون خود نقش داشته باشد 3 - 5 - 3 - توصیه می شود تا حد امکان ورودی ها در ترکیب با اجزای شهری پیرامون ایستگاه و در دنباله زنجیره فضاهای شهری پیرامون خود طرح ریزی شود. هدف طراحی باید یکپارچگی فضای داخل و بیرون ایستگاه باشد و مرز -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 71 م ابین فضای داخلی و خارجی کم رنگ شود. ترکیب فضاهای داخلی ایستگاه با فضاهای شهری می تواند از د و :جنبه فرم و کارکرد شامل موارد زیر گردد 3 - 5 - 3 - 3 - هماهنگی طرح کفسازی ورودی در فضاهای داخلی ایستگاه با طرح کفسازی معابر منتهی به ورودی 3 - 5 - 3 - 2 - هماهنگی تناسبات فرم، نسبت پر و خالی و با زشوها در نماها، ارتفاع، مصالح، فرم سقف و خط آسمان و... با فضاهای شهری پیرامون ایستگاه 3 - 5 - 3 - 7 - هماهنگی موقعیت ورودی ها با بافت شهری پیرامون آن به گونه ای که بیشترین نفوذپذیری در بافت محقق .گردد 3 - 5 - 3 - 3 - هماهنگی با کاربری های عمومی پیرامون ایستگاه و برقراری بیشترین ارتباط مم کن و تلفیق ورودی ها با کاربری.های عمومی 3 - 5 - 5 - در طرح ریزی سایر اجزای روی زمین ایستگاه نظیر هواکش ها ضمن لزوم رعایت تطابق کامل با شرایط سایت و بافت شهری پیرامون آن، توصیه می شود این اجزا به عنوان عناصر فرعی در زمینه دیداری شهر پنهان شوند و از تمامی ابزارهای طراح ی در جهت کاهش نمود و تظاهر این اجزا در نمای شهری استفاده شود. برای کاهش تظاهرات این اجزا در سطح شهر دو راهکار پایه ای وجود دارد. یکی برتجمیع این عناصر در مجاورت یکدیگر و دیگری پراکنده نمودن آنها در میان سایر عناصر شهر داللت دارد. انتخاب هر یک از این دو راه کار پایه ای بست گی کامل بر شرایط سایت و امکانات و محدودیت.های محیط شهری پیرامون ایستگاه دارد 3 - 5 - 1 - الزم است در طرح معماری ایستگاه از فرم های نمادین و آشنا برای شهروندان در شکل .دهی به فضا استفاده شود استفاده از المان های نمادین که شهروندان فضای شهری پیرامون ایست گاه را به واسطه این نمادها شناسایی و ادراک می کنند، می تواند در افزایش خوانایی فضای معماری ایستگاه و ایجاد ارتباط بین فضای داخلی ایستگاه .با محیط پیرامون موثر باشد 3 - 5 - 3 - الزم است برای خوانایی و درک فضای معماری ایستگاه ها بیشترین ارتباط دیداری بین فضای ایستگاه و س طح شهر به وجود آید. این امر به ویژه در سطوح زیرزمینی باعث ادراک و خوانایی فضای ایستگاه به واسطه شناسایی موقعیت آن در سطح شهر می.گردد 3 - 5 - 8 - الزم است برای افزایش امکان درک ساختار فضا بیشترین امکانات دیداری بین سطوح مختلف آن ایجاد گردد تا کاربر با شناسایی سازماند هی فضایی ایستگاه در هر نقطه، بتواند جایگاه خود را نسبت به کلیت فضای ایستگاه .شناسایی کند 3 - 5 - 3 - الزم است موقعیت تابلوهای راهنمایی در طراحی معماری ایستگاه به عنوان یکی از اجزای طرح مورد توجه قرار گیرد. موقعیت این تابلوها باید در هماهنگی کامل با طرح معماری و در زما نی که کاربر نیاز به راهنمایی برای درک ساختار فضا دارد درنظر گرفته شود. نصب بیش از اندازه تابلوها در موقعیت های نامناسب سبب کاهش کیفیت طرح معماری از یک سو و کاهش کارایی و تاثیرگذاری تابلوها از سوی دیگر می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- 74 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 7 - 6 - :راهبرد نظام حرکتی  :مبانی طرح موضوع طراحی ایستگاه قطار شهری طرح ریزی مجموعه ،ای از مسیرهای حرکتی است که براساس الگوی زمانی مشخص جریان رفت و آمد کاربران را ساماندهی می کند. لذا کیفیت فضای معماری ایستگاه تابع عملکرد صحیح نظام حرکتی .آن است  :اهداف مرتبط  حفظ ایمنی کاربران  حفظ آسایش کاربران و شهروندان  حفظ یکپارچگی با سایر سیستم های حمل ونقل  حفظ یکپارچگی با ساختار شهر  راهکار: 3 - 1 - 3 - .الزم است تمامی سطوح و امکانات ایستگاه برای همه کاربران با توانایی جسمی مختلف قابل دسترس باشد 3 - 1 - 2 - الزم است طراح معماری ایستگاه تمامی حرکت های ممکن از نقطه شروع آن در حوزه پیرام ون ایستگاه تا سکوها را تحلیل و ارزیابی نماید و بر این اساس در ساختار معماری ایستگاه کوتاه ترین مسیر ممکن بین مبدا و مقصد کاربران طرح ریزی گردد. وجود مسیرهای زائد و طوالنی به خصوص در راه پله ها منجر به تضعیف شدید کارکرد .نظام حرکتی در ایستگاه خواهد شد 3 - 1 - 7 - سلسل ه مراتب دسترسی در نظام حرکتی ایستگاه باید براساس اولویت حرکت پیاده برنامه ریزی شود. در مرتبه بعدی دسترسی از سایر سیستم های حمل و نقل عمومی و در مرتبه آخر دسترسی وسایل حمل و نقل شخصی .قرار دارد 3 - 1 - 3 - الزم است با شناخت ویژگی های مخاطبان غالب ایستگاه، ظرفیت معابر به گونه ای طرح ریزی شود که شرایط آسایش مخاطب براساس ترازهای سرویس.دهی مناسب فراهم گردد 3 - 1 - 5 - الزم است نظام حرکتی ایستگاه به گونه ای باشد که تمهیدات طراحی شده عالوه بر محدوده کالبدی ایستگاه در فضای شه ری پیرامون ایستگاه نیز مسافران را تحت حمایت قرار دهد. لذا حدود برنامه ریزی و طراحی مسیرهای حرکتی باید فراتر از ورودی های ایستگاه محدوده شهری پیرامون آن را نیز در بر گیرد و از رها کردن مسافران .ایستگاه در محیطی آشفته در خارج از مرز کالبدی ایستگاه پرهیز گردد در این خصوص الزم است طرح ریز ی .فضاهای پیرامون نیز توسط متولیان شهر (شهرداری و...) پیگیری شده و در نظام طراحی شهری لحاظ شود 3 - 1 - 1 - قدم اول در طرح ریزی نظام حرکتی در پیرامون ایستگاه شناسایی نوع مخاطب (سواره یا پیاده) ایستگاه و نحوه دسترسی مخاطب به ایستگاه می باشد. سیاست گذاری و تعیین نوع مخاطب غالب ا یستگاه براساس طرح ت فصیلی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 78 حمل و نقل ریلی و در مطالعات امکان سنجی ریلی صورت می پذیرد. الزم است طراحی مسیرهای حرکتی در ایستگاه براساس شناسایی و تامین نیازهای .مخاطب غالب ایستگاه صورت پذیرد 3 - 1 - 3 - الزم است سیاست گذاری و برنامه ریزی در مکانیابی ورودی های ایستگاه جایگاه ورودی ها را در اولویت اول دسترسی در نظام حرکتی فضای شهری پیرامون آن قرار دهد. ورودی ها باید در نزدیک ترین فاصله نسبت به مراکز مولد و جاذب سفر قرار گیرند. 3 - 1 - 8 - نظام حرکتی حاکم بر فضاهای داخلی ایستگاه باید در امتداد و هماهنگی با نظام حرکتی حاکم در محیط شهری پیرامون آن باشد. الزم است طراح با دیدی فراتر از حدود کالبدی ایستگاه، مشخصات مسیرهای ارتباطی در حوزه پیرامون ایستگاه را ارزیابی نماید و با شناخت کاربری های مو لد و جاذب سفر، وضعیت معابر پیرامون ایستگاه، بافت شهری در حوزه نفوذ ایستگاه و... ضمن بررسی امکانات و محدودیت های سایت به تفکیک حرکت سوار و پیاده نظام حرکتی پیرامون ایستگاه را طرح ریزی کند. این برنامه ریزی حداقل شامل: تعریف نظام حرکت سواره، تعریف نظام حرکت پ یاده، تفکیک حرکت پیاده و سواره (نیاز به پل های روگذر یا زیرگذر)، نیاز به اصالح عرض (افزایش یا کاهش) در معابر سواره و پیاده، اصالح کیفیت فضای شهری در معابر، تعریف دسترسی ه ای موضعی جدید می.گردد 3 - 1 - 3 - نظام حرکتی باید به گونه ای طرح ریزی شود که توزیع متعادل مسافران را در تمام سطوح ایستگاه به وجود آورد و مانع از تراکم جمعیت در نقطه.ای خاص گردد 3 - 1 - 31 - الزم است طرح معماری در مسیرهای حرکتی، معرف و هدایت گر شاخصه .های حرکت در مسیر مورد نظر باشد بر این پایه ریتم و فاصله بندی فضایی و تناسبات فضا در مسیرهای حرکت، نقاط مکث، نقاط ت غییر ج هت متفاوت .خواهد بود 3 - 1 - 33 - در ایستگاه های تبادلی حمل و نقل ریلی با سایر گونه های حمل و نقل همگانی الزم است مسیرهای ارتباطی بین دو گونه حمل و نقل به گونه ای طرح ریزی شود که مخاطب با پیمودن کمترین مسافت بین دو سیستم حمل و نقل با آنها مرتبط گردد و در صورت نیا ز برای این ارتباط مسیرهای تفکیک شده از سایر مسیرهای ورودی و خروج ایستگاه پیش.بینی شود 3 - 1 - 32 - طرح های توسعه فضاهای تجاری، تبلیغاتی و... در داخل ایستگاه باید از نظام حرکتی در ایستگاه تبعیت کنند و نباید موجب اختالل در نظام حرکتی یا تغییر در ظرفیت مسیرهای حرکتی شوند. 3 - 1 - 37 - مسیرهای منتهی به ایستگاه باید با محوریت عابر پیاده و براساس نیازها و مشخصات جاذب پیاده روی طرح ریزی شوند. اصلی ترین عوامل جاذب پیاده ،)روی شامل موارد فیزیکی (ابعاد و ظرفیت مسیرها)، دیداری (دید و منظر کارکردی (کاربری های جاذب پیاده روی) و حمایت در برابر م.وارد اقلیمی است 3 - 1 - 33 - در صورتی که دوچرخه به عنوان یکی از گونه های حمل و نقل در طرح جامع شهر شناسایی شده باشد، الزم است در مجاورت تمامی ایستگاه ها تمهیدات مورد نیاز برای استفاده از دوچرخه فراهم آید. در این موارد در -------- صفحهٔ بعد -------- 24 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه سلسله مراتب اولویت دسترسی به ایستگاه بعد از دست رسی عابر پیاده، دسترسی دوچرخه به ایستگاه در اولویت دوم قرار دارد. حفظ ایمنی دوچرخه سوار و درنظر گرفتن پارکینگ دوچرخه متناسب با تقاضای سفر در هر ایستگاه از جمله تمهیدات الزم می.باشد 3 - 1 - 35 - الزم است به جهت سهولت استفاده از ایستگاه و کاهش مصرف انرژی در دوران بهره ب رداری عمق یا ارتفاع سکوها (در ایستگاه های باالتر از سطح زمین) تا حد امکان کاهش یابد. کاهش فاصله تراز سکو از سطح زمین اصلی ترین معیار در طرح ریزی .ساختار ایستگاه است 3 - 1 - 31 - در ایستگاه های زیرسطحی و باالتر از سطح زمین که در سطح زمین آسانسور دارند، توصیه می شود مجمو ع ه ورودی و آسانسور در قالب یک ساختمان طرح ریزی شود. در این حالت الزم است مسیر دسترسی به آسانسور به صورت مستقل از مسیر حرکتی پله.ها طراحی شود و از اختالل حرکت میان این دو مسیر پرهیز گردد 3 - 1 - 33 - نظام حرکتی در ایستگاه ها باید به گونه ای طرح ریزی شود که از انتقال مس یرهای حرکتی به داخل سکوها پرهیز به عمل آید. این امر به خصوص در ایستگاه های تقاطعی اهمیت می.یابد 3 - 1 - 38 - برنامه ریزی برای مسیرهای حرکتی دو جهته باید به گونه ای باشد که هر مسافر در سمت راست مسیر حرک تی خود حرکت کند. این موضوع در جانمایی کاربری ها، جهت حرکت پله های ب رقی، دروازه های کنترل بلیت و موقعیت آسانسورها تاثیرگذار است. برای مثال در ارتباط با موضوع جانمایی کاربری ها الزم است موقعیت اتاق یا دستگاه.های فروش بلیت در سالن بلیت در سمت راست مسافران وارده شونده به ایستگاه تعبیه گردد 3 - 1 - 33 - الزم است طرحریزی نظام حرکتی ایستگاه به گونه ای باشد که همواره کمترین مسافت دسترسی به اجزای ایستگاه به کم.توانان جسمی اختصاص یابد  در برخی الگوهای طرح ریزی ایستگاه نظام حرکتی مستلزم عبور از سکو به صورت زیرگذر یا روگذر از تراز ریل است. انتخاب میان عبور به صورت زیر گذر یا روگذر تابع عوامل زیر ا:ست - تراز ریل نسبت به موقعیت سالن بلیت و توپوگرافی بستر طرح بر نحوه عبور از سکو تاثیرگذار است. به طور کلی مسیرهای حرکتی باید به گونه ای باشند که برای عبور از خط ی ریل کمترین مساحت افقی و عمودی طی گردد. لذا موقعیت نقطه شروع مسیر نسبت به تراز ریل که تابع تراز سالن بلیت یا ورودی ایستگاه است بر .انتخاب طراح میان زیرگذر یا روگذر تاثیرگذار است - در برخی مناطق محدودیت های شهری نظیر حفظ خط دیداری نمای شهر مانع از بکارگیری روگذر می.شود - در موقعیت هایی که احتمال سیل و آب گرفتگی وجود دارد، اولویت با طرح ریزی روگذر می.باشد  مواردی که الزم است در طرح ریزی :زیرگذر مورد توجه قرار گیرد عبارتند از - طرح ریزی زیرگذر موجب عمیق تر شدن عمق تاسیسات جمع آوری فاضالب ایستگاه می.گردد - در طرح ریزی زی رگذر الزم است از طراحی نقاط کور که از دید عمومی مخفی است پرهیز گردد و تا حد امکان چرخش و تغییر زاویه در مسیر زیرگذر کاهش یابد به گونه.ای که نقاط ابتدا و انتهای زیرگذر قابل دید باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 27 - مسیرهای زیرگذر باید در شبیه سازی تخلیه اضطراری ایستگاه مورد توجه قرار گیرن د و در تعیین دورتری ن .مسافر نسبت به فضای امن ارزیابی شوند  مواردی که الزم است در طرح ریزی روگذر (عبور از خط ی ریل:) مورد توجه قرار گیرند عبارتند از - حریم قطار مشخص کننده ارتفاعی است که روگذر می تواند تعبیه گردد. در صورتیکه برق رسانی به قطا ر از نوع باالسری باشد حریم های .کابل تامین انرژی قطار نیز بر تراز قرارگیری روگذر تاثیرگذار است -------- صفحهٔ بعد -------- 22 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 7 - 1 - :راهبرد طراحی براساس عوامل زیست محیطی  :مبانی طرح موضوع کیفیت در فضای معماری آنگاه شکل می گیرد که طرح معماری برآمده از ویژگی های مکانی جایگاه آن باشد. ویژگی های اقلیمی از جمله مشخصات ساختاری مکانی است که معماری در آن طرح ریزی می شود و کیفیت طرح تابع هماهنگی .آن با شرایط محیطی است  :اهداف مرتبط  حفظ محیط زیست و دس تیابی به توسعه پایدار  حفظ یکپارچگی با ساختار شهر  راهکار: 3 - 3 - 3 - گیاهان مورد استفاده در محوطه ایستگاه ها باید از نوع بومی و هماهنگ با ویژگی های زیست محیطی مکان .ایستگاه باشد 3 - 3 - 2 - الزم است در محوطه ایستگاه از کاشت چمن و سایر گیاهانی که نیازمند حجم زیاد آب است، پرهیز گر.دد 3 - 3 - 7 - در ایستگاه هایی که محوطه فضای سبز دارند، الزم است مقدار کاشت گیاهان متناسب با ظرفیت آبیاری محوطه باشد و از استفاده آب شرب و منابع آب زیرزمینی پرهیز گردد. استفاده از منابع آب زیرزمینی صرفا در صورت کسب مجوز از سازمان.های متولی بالمانع است 3 - 3 - 3 - در مکان یابی ا یستگاه و همچنین طرح ریزی ساختار معماری آن الزم است متولیان سیاست گذاری و تصویب طرح ها از ایده ها و طرح هایی که در جهت حمایت از محیط زیست مطرح می.شوند، حمایت کنند از جمله مواردی که الزم است در طرح ریزی ساختار معماری ایستگاه مورد توجه طراحان و متولیان تصویب طرح ها قرار :گیرد عبارتست از  استفاده حداکثر از جریان طبیعی هوا و بهره گیری از نور طبیعی  توجه به جهت تابش و سایه اندازی در اجزای بیرون از سطح زمین 3 - 3 - 5 - براساس شرایط حاکم بر اقلیم مناطق مختلف کشور الزم است در طرح معماری به حفظ شرایط آسایش کاربران به خصوص در بخش های همسطح زمین، محوطه اطراف ایستگاه ها و مسیرهای دسترسی به ایستگاه توجه شود تا مخاطبان بیشتری جذب سیستم حمل و نقل همگانی شوند. این موارد اغلب شامل حمایت در برابر تابش خورشید، حمایت در برابر گرما و رطو.بت، حمایت در برابر بارش و حمایت در برابر باد است 3 - 3 - 1 - در مناطقی که براساس شرایط اقلیمی نیازمند حمایت از مسافران در برابر تابش آفتاب می باشند، الزم است در استفاده از مصالحی در کف سازی که منجر به بازتابش نور می.گردد، پرهیز به عمل آید -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- مبانی طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 23 3 - 3 - 3 - کنترل صدا و پژواک ناشی از ح رکت قطار و استفاده از سطوح جاذب صوت در مسیرهای همسطح و باالتر از .سطح زمین ضروری است 3 - 3 - 8 - در طراحی ورودی ها باید از نور طبیعی بیشترین استفاده به عمل آید و تا حد ممکن دامنه نفوذ نور در سطوح .داخلی ایستگاه توسعه یابد 3 - 3 - 3 - براساس جهت گیری پیاده روها در محوطه ایستگاه، ال زم است موقعیت کاشت درختان به گونه ای باشد که در تابستان سایه اندازی مناسبی بر مسیرهای حرکتی داشته باشند و در زمستان امکان نورگیری پیاده روه ا را فراهم .آورند 3 - 3 - 31 - در انتخاب مصالح ایستگاه الزم است دوام مصالح در دوران بهره برداری نیز مورد توجه قرار گیرد. -------- صفحهٔ بعد -------- 20 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 7 - 4 - راهبر :د آثار هنری در طرح معماری ایستگاه  :مبانی طرح موضوع اغلب ایستگاه های قطار شهری، آثاری از هنرهای تجسمی را در خود جای می .دهند بکارگیری هدفمند این آثار در .هماهنگی با طرح معماری موجب افزایش کیفیت فضای ایستگاه خواهد شد  :اهداف مرتبط  حفظ آسایش کاربران و شهروندان  حفظ یکپارچگی با ساختار شهر  راهکار: 3 - 8 - 3 - الزم است در طراحی معماری موقعیت مناسب آثار هنری و ویژگی های دیداری این آثار (نظیر ابعاد، رنگ، جهت و زاویه دید و فاصله ناظر و...) در هماهنگی کامل با ویژگی های معماری فضایی که آثار هنری در آن قرار می گیرند (نظیر هم اهنگی با فضای مکث یا فضای حرکت، نحوه نورپردازی، نوع نازک کاری پیرامون آثار هنری و...) تدوین گردد. عدم هماهنگی میان ویژگی های دیداری آثار هنری با جایگاه آنها و ویژگی های طرح معماری .ایستگاه موجب تضعیف هر دو خواهد شد 3 - 8 - 2 - توصیه می شود هنرهای تصویری در ایستگاه با مضامین برگرفته از شاخصه های محلی و مکانی جایگاه ایستگاه بکار گرفته شود. این امر موجب ارتقای هویت معماری و عامل شناسایی ایستگاه می شود همچنین بکارگیری آثار هنری با مضامین برگرفته از موقعیت مکانی ایستگاه می تواند موجب تقویت هویت فضای شهری در محیط پیرامون ایس تگاه گردد و ایستگاه قطار شهری با کارکردی عمومی و روزمره عامل ارتباط شهروندان و فضای .شهری خواهد شد 3 - 8 - 7 - الزم است جایگاه آثار هنری به گونه.ای باشد که احتمال تخریب آثار به حداقل برسد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ طر حر بزی ابعاد و ظرفیت اجزا در بستگاه‌های فطار شهری و حومه‌ای -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزا در ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 21 2 - 7 - کلیات  کارایی اجزای ایستگاه پیامد طرح ریزی ابعاد و ظرفیت متناسب با تعداد مسافران ایستگاه است به گونه ای که فضای ایستگاه بتواند شرایط آسایش و ایمنی مسافران را تامین کند . به طور کلی ابعاد و ظرفیت اجزای ایستگاه با دو هدف طراحی می.شود - حفظ شرایط آسایش مسافران در شرایط بهره برداری عادی - حفظ ایمنی مسافران در شرایط بهره برداری اضطراری  در شرایط اضطراری هد ف اصلی انتقال مسافران به فضای ام ن است. لذا در این وضعیت آسایش و راحتی مسافران درنظر گرفته نمی شود و حداکثر ظرفیت اجزا مالک عمل است اما در شرایط بهره برداری عادی حفظ آسایش مسافران اصلی ترین عامل در برنامه.ریزی است به این دلیل برنامه ریزی فیزیکی ایستگاه تحت شرایط عادی و اضطراری می تواند نتایج کامال متفاوتی به وجود آورد و هر کدام از این دو شرایط می توانند الزامات فضایی متفاوت ی در نقاط خاصی از ایستگاه به همراه داشته باش د. لذا الزم است در معماری ایستگاه و طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزای طرح الزامات هر دو شرایط در نظر گرفته شود. در این فصل الزامات و روش طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزای طرح در شرایط عادی بهره برداری توصیف می شود و در فصل هفتم الزامات و شرایط طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزا در شرایط اضطراری عنوان می.گردد  بیشترین تفاوت در طرح ریزی ابعاد ایستگاه در شرایط عادی و اضطراری در ایستگاه هایی به وجود می آید ک ه در شرایط عادی تعداد مسافران وارد شونده و خارج شونده از ایستگاه (پیاده شده از قطار) اندک است اما تعداد مساف ران داخل قطار زیاد است. به عبارت دیگر در ایستگاه هایی که تعداد مسافران داخل قطار قبل از ورود به ایستگاه زیاد است و در ایستگاه مفروض نیز تعداد اندکی سوار قطار می شوند یا از آن پیاده می شوند. بیش ترین اختالف و تمایز در طرح ریزی ابعاد و الزامات ایستگاه در دو ش رایط عادی و اضطراری به وجود می.آید  تمامی اجزای ایستگاه می توانند در هر دو شرایط عادی و اضطراری کارایی داشته و در الگوی حرکت در شرایط عادی و الگوی تخلیه در شرایط اضطراری نقش داشته باشند . لذا در طرح ریزی معماری ایستگاه برای کاهش هزینه های طرح الزم است حداکث ر همپوشانی میان دو الگوی مورد اشاره مدنظر قرار گیرد . اغلب تغییر در ابعاد و ظرفیت اجزای طرح در الگوی طرح ریزی شده در شرایط عادی یا اضطراری تاثیر مستقیم بر نتایج الگوی دیگر دارد و لذا ضروری است در هر برنامه ریزی برای ظرفیت اجزای طرح هر دو شرایط عادی و اضطرار ی مورد توجه .قرار گیرد  در طرح ریزی ظرفیت اجزای ایستگاه الزم است میان اجزای مختلف طرح هماهنگی وجود داشته باشد و کلیت طرح ایستگاه مورد توجه قرار گیرد. افزایش یا کاهش ظرفیت در یک جزء می تواند تاثیر مستقیم بر شرایط تامین آسایش یا حفظ ایمنی در سایر اجزا داشته ب اشد و لذا هرگونه تغییر در ظرفیت اجزا تنها در صورتی می توان د به -------- صفحهٔ بعد -------- 24 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه وجود آید که برمبنای سیاست گذاری یا برنامه ریزی خاص در طراحی کلیت ایستگاه توصیه گردد و تاثیرات آن بر .سایر اجزای ایستگاه مورد ارزیابی قرار گیرد 2 - 2 - طرح ریزی ابعاد ایستگاه در شرایط بهره برداری عادی ب راساس ترازهای سرویس دهی با توجه به اینکه هدف اصلی در طرح ریزی ابعاد ایستگاه در شرایط بهره .برداری عادی حفظ آسایش مسافران است طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجز ای ایستگاه برمبنای تراز سرویس دهی روش کارآمدی است. در این روش آسایش کاربر در فضا براساس سرانه سطح اختصا ص یافته به وی طبقه بندی شده است و موارد ی ،نظیر: توانایی انتخاب آزادانه جهت حرکت توانایی حرکت با سرعت دلخواه (توانایی عبور از مجاور کاربرانی که با سرعت کمتر حرکت می کنند)، توانایی عبور از ی ک بخش پر تراکم، توانایی عبور بر خالف جریان حرکت غالب و عبور بدون برخورد با سایر مسافران تعریف می.گردد سطح اختصاص یافته به هر نفر و شرایط آسایشی که به تبع آن برای مسافران طرح ریزی می گردد در شش طبقه دسته بندی شده است که به ترتیب از تراز سرویس دهیA تاF مشخص می گردد. تراز سرویس دهیA نشان دهنده آزادانه ترین شرایط و تراز سرویس دهیF نمایشگر نامطلوب ترین و محدودترین شرایط آسایش است. هر چه از ترازA به سمت ترازF پیش برویم شرایط آسایش کاهش یافته اما با افزایش تراکم ظرفیت اجزا ا فزایش می.یابد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزا در ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 28  ترازهای سرویس دهی در فضاهای حرکتی Level of Service A عابرین سرعت حرکت خود را آزادانه اختیار می کنند و .برخوردی بین عابرین وجود ندارد Level of Service B عابرین سرعت حرکت خود را آزادانه اختیار می کنند . از حضور یکدیگر آگاه هستند و نسبت به یکدیگر و اکنش نشان می.دهند Level of Service C عابرین سرعت حرکت خود را آزادانه اختیار می کنند . جریان عبور یک طرفه به آسانی برقرار می گردد .در جریان های دو طرفه و چند طرفه کمی برخورد بین عابرین به وجود می آید. Level of Service D آزادی عابرین برای انتخاب سرعت محدود می گردد . برخورد عابرین در جریان های متقابل (دو و چند طرفه )د زیا می گردد. Level of Service E سرعت حرکت و عبور برای همه محدود می گردد . حرکت رو به جلو با گام های کوتاه میسر است .جریان های حرکتی متقابل تنها با برخورد های بسیار بین مسافر ان مقدور می باشد و میزان رفت و آمد در گذرگاه به ظرفیت خود می رسد. Level of Service F سرعت حرکت عابرین بسیار محدود است .برخوردهای بین عابرین غیرقابل اجتناب می باشد .حرکت در جهت ای ه متقابل ًتقریبا ناممکن است و نرخ جریان عبور ثابت ن یست و غیرقابل پیش بینی می باشد. شکل2 - 3 - تراز سرویس دهی در فضاهای حرکتی -------- صفحهٔ بعد -------- 34 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه شکل 2 - 2 - سطح مورد نیاز برای هر نفر در ترازهای سرویس دهی حرکتی جدول2 - 3 - تراز سرویس دهی در فضاهای حرکتی تراز سرویس دهی )سطح مورد نیاز (مترمربع/ نفر متوسط سرعت )(متر/ دقیقه نرخ عبوری در واحد عرض (نفر )/ متر / دقیقه A 3 / 3 ≥ 18 23 – 4 B 3 / 3 – 3 /2 16 33 – 23 C 3 / 2 – 0 /7 13 08 – 33 D 0 /7 – 8 /4 68 66 – 08 E 8 /4 – 5 /4 06 42 – 66 F 5 /4 > 06 > متغیر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزا در ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 37  ترازهای سرویس دهی در فضاهای انتظار Level of Service A ایستادن به آسانی مقدور می باشد. حرکت در بین افراد ایستاده به صور ت آزاد و بدون مختل کردن حرکت دیگران مقدور است. Level of Service B سطح ایستادن کمی محدود می گردد .در زمان حرکت در بین افراد ایستاده می توان از برخورد بین افراد اجتناب کرد. Level of Service C ایستادن و حرکت در بین افراد بدون مختل کردن دیگران مقدور است. ن ای تراکم هنوز تأمین کننده راحتی مسافر نا هنگام ایستادن می باشد. Level of Service D ایستادن بدون تماس با دیگران ممکن نیست. حرکت از بین افراد ایس تاده محدود می گردد و حرکت رو به جلو فقط به صورت حرکت جمعی ممکن است . ایستادن در چنین شرایطی فقط در زمان های کوتاه تأمین کننده راحتی مسافر نا می باشد. Level of Service E برخورد بین افراد ایستاده غیرقابل اجتناب است .حرکت در بین افراد ا یستاده ممکن نیست .ایستادن در چنین شرایطی همراه با آسایش نیست و فقط رد یک زمان کوتاه قابل تحمل است. Level of Service F برخورد بین افراد در نهایت ممکن می باشد ایستادن در این شرایط در بدترین سطح آسایش می.باشد. حرکت در بین افراد ایستاده به هیچ وجه ممکن نیست شکل2 - 7 - تراز سرویس دهی در فضاهای انتظار -------- صفحهٔ بعد -------- 32 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه شکل2 - 3 - متوسط سطح مورد نیاز برای هر نفر در ترازهای سرویس دهی در فضاهای انتظار جدول2 - 2 - تراز سرویس دهی در فضاهای انتظار تراز سرویس دهی متوسط سطح مورد نیاز (مترمربع / )نفر متوسط سطح بین افراد )(متر A 2 /7 ≥ 2 /7 ≥ B 2 /7 – 8 /4 2 /7 – 7/7 C 8 /4 – 1 /4 7/7 – 8 /4 D 1 /4 – 3 /4 8 /4 – 6 /4 E 3 /4 – 2 /4 6 /4 > F 2 /4 > متغیر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزا در ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 33 2 - 2 - 7 - تراز سرویس دهی در اجزای مختلف ایستگاه تراز سرویس دهی در اجزای مختلف ایستگاه مطابق جدول(2 - 7 )می باشد: جدول2 - 7 - تراز سرویس دهی در اجزای مختلف ایستگاه -------- صفحهٔ بعد -------- 30 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  در ایستگاه هایی که در مجاورت مراکز و کاربری های پرجمعیت شهری (نظیر ورزشگاه، مراکز مدنی و مذهبی) قرار گرفته اند و در هنگام بهره برداری از کاربری های شهری مورد اشاره مخاطبان آنها بصورت مستقیم بر ایس گاه ت تاثیرگذار می باشند تراز سرویس دهی در اجزای ایستگاه در زمان بهره برداری از مجموعه های شهری مورد اشاره مطابق جدول(2 - 3) می:باشد جدول2 - 3 - تراز سرویس دهی در ایستگاه های مجاور کاربری های پرجمعیت شهری ایستگاه گونه ایستگاه از نظر بهره برداری شرایط عادی بهره برداری بهره برداری از کاربری های ویژه در زمان های ک م تر از3 روز اتفاق می افتد بهره برداری از کاربری های ویژه در زمان های بیش از3 روز اتفاق می افتد تراز سرویس دهی معیار کمی تراز سرویس دهی معیار کمی تراز سرویس دهی معیار کمی سالن فروش بلیت C 8/1 )(مترمربع برای هر نفر E 28 /1 )(مترمربع برای هر نفر D 35 /1 )(مترمربع برای هر نفر راهروها با یک جهت حرکت D 51 )(نفر/ متر/دقیقه E 81 /(نفر)متر/دقیقه D 15 )(نفر/ متر/دقیقه راهروها با دو جهت حرکت C 31 )(نفر/ متر/دقیقه E 15 )(نفر/ متر/دقیقه D 51 )(نفر/ متر/دقیقه راه پله با یک جهت حرکت D 75 )(نفر/ متر/دقیقه E 37 )(نفر/ متر/دقیقه E 37 )(نفر/ متر/دقیقه راه پله با دو جهت حرکت C 28 /(نفر)متر/دقیقه E 37 )(نفر/ متر/دقیقه D 75 )(نفر/ متر/دقیقه پله برقی 311 )(نفر در دقیقه 321 )(نفر در دقیقه 331 )(نفر در دقیقه سکو C 37 /1 )(مترمربع برای هر نفر E 28 /1 مترمربع برای هر نفر D 35 /1 )(مترمربع برای هر نفر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزا در ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 35 2 - 3 - روش های مکمل در طرح ریزی ظرفیت اجزای ایستگاه طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزای ایستگاه برمبنای سطح اختصاص یافته به هر کاربر (روش تراز سرویس دهی) روش پایه برای محاسبه ابعاد و ظرفیت مورد نیاز در ایستگاه می باشد اما با توجه به شرایط خاص هر ایستگاه و یا ویژگی های اجزای ایستگاه، روش های مکمل نیز می تواند مالک عمل قرار گیرد که در ادامه توصیف می.گردد  روش ارزیابی نسبت تقاضا به ظرفیت این روش برای ارزیابی برخی از اجزای ایستگاه که کارکرد آنها وابسته به ماشین است کارایی دارد و نسبت به روش تراز سرویس دهی ارزیابی مناسب ی تر برای تحلیل عملکرد پله های برقی، آسانسورها و دستگاه کنت رل بلیت به دست می .دهد ،در این روش نسبت کاربران به ظرفیت طراحی دستگاه مورد نظر محاسبه و در صورتی که عدد حاصل باالتر از یک باشد ظرفیت عنصر مورد نظر کمتر از تقاضای پیش بینی شده برای آن می.باشد نکته حائز اهمیت در این روش تفکیک ظرفیت اسمی یا نهایی دستگاه از ظ رفیت طراحی آن می باشد و آنچه مورد محاسبه قرار می گیرد ظرفیت طراحی است که نمایانگر حداکثر تعداد کاربر دستگاه با درنظر گرفتن راحتی و آسایش کاربر .است در مورد دستگاه های کنترل بلیت ظرفیت طراحی عالوه بر مشخصات دستگاه تابع نظام اخذ کرایه نیز د باش یم و دستگاه ها ی مشابه در نظام.های متفاوت اخذ کرایه کارایی متفاوتی دارند  محاسبه زمان تخلیه این روش در ارزیابی کارایی سکو مورد استفاده قرار می گیرد. مسافرانی که از س طح شهر به ایستگاه می آیند (مس افران وارد شونده به ایستگاه) اغلب به صورت مداوم و مستمر وارد سطح سکو می شوند اما مسافرانی که از قطار وارد سکو می شوند (مسافران خارج شونده از ایستگاه) به صورت مقطعی و براساس سرفاصله ورود قطار به سکو وارد سطح سکو می گرد .ند عناصری که ارتباط سکوی ایستگاه و سایر بخش ها را تامین می کنند باید بتوانند موج ضربه ای ورود مسافران از قطار به سک.و را در زمانی مشخص از سکو تخلیه کنند در طرح ریزی ظرفیت و ابعاد سکو این ویژگی که سکو اولین عنصری از ایستگاه است که در معرض مسافران پیاده شونده از قطار قرار دارد، مستلزم تحلیل و ارزیابی بیشتر است که با بررسی زمان تخلیه سکو صورت می گیرد. س ایر اجزای ایستگاه ت ابع ظرفیت عناصر خروجی از سکو می باشند و در معرض موج مسافران پیاده شونده از قطار قرار نمی گیرن.د به عنوان یک اصل پایه ای الزم است تمام مسافران پیاده شونده از قطار تا قبل از رسیدن قطار بعدی سکو را ترک کرده باشند. به عبارت دیگر الزم است همواره زمان تخلیه سکو کمتر از سرفاصله اعزام قطار(Headway) .باشد تعداد مسافران پیاده شونده(P) مجموع ظرفیت عناصر خروج از سکو(P/t) ≤(HW) زمان سرفاصله اعزام قطار(t) -------- صفحهٔ بعد -------- 36 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه در ایستگاه هایی که سرفاصله ورود قطارها(HW) زیاد است، انطباق زمان تخلیه سکو با سرفاصله اعزام قطار مناسب نیست و شرایط آسایش مسافر را تامین نمی کند. در این ایستگاه ها الزم است زمان تخلیه سکو براساس سطح آسایشی که به عنوان خواسته و الزامات طراحی از طرف کارفرما اعالم می.گردد، مشخص شود به طور معمول این زمان در شرایط عادی بهره برداری11 ثانیه و برای شرایط ناشی از دست رفتن یک سرفاصله ورود قطار (Degraded) 31 ثانیه در نظر گرفته می.شود در صورتیکه عناصر خروجی از سکو دارای مقاصد متفاوتی هستند برای مثال در زمانی که این عناصر مستقیما با بخش های مختلفی از شهر مرت بط می گردند الزم است تمایل مسافران به استفاده از هر یک از عناصر خروجی تحلیل شود و در صورتیکه مسافران بیشتری از یک عنصر خروجی استفاده می کنند الزم است ظرفیت آن عنصر مالک عمل در محاسبه .زمان تخلیه سکو باشد 2 - 0 - حداقل فواصل بین اجزای ایستگاه  برای بهینه سازی جریان عبور مسافران در اجزای مختلف ایستگاه الزم است این اجزا نسبت به هم فاصله من اسبی داشته باشند این فاصله با هدف تطابق کاربران با فضاهایی که از آن عبور می کنند و تصمیم گیری و انت خاب جهت حرکت درنظر گرفته می شود.  الزم است در طرح ریزی فواصل بین اجزای ایستگاه نظیر پله برقی ها، پیاده روهای متحرک و دروازه ی ها کنترل بلیت طول ثابت2 متر به عنوان پیش فضا درنظر گرفته شود. به این طول برمبنای شمار مسافران ایستگاه در ساعت اوج طول متغیری بین3 تا31 متر مطابق جداول2 - 5 و2 - 1 افزوده می.شود جدول2 - 5 - حداقل فواصل بین اجزای مسیرهای با یک جهت حرکت فضای حدفاصل حداقل فاصله الزم از پله برقی تا دروازه های کنترل بلیت 8 تا32 متر از دروازه های کنترل بلیت تا پله برقی (هنگامی که نسبت تعداد دروازه ها به هر پله برقی کمتر یا مساوی 3 )باشد 1 متر از دروازه های کنترل بلیت تا پله برقی (هنگامی که نسبت تعداد دروازه ها به هر پله برقی بیش از3 )باشد 8 تا32 متر از دروازه های کنترل بلیت تا پیاده رو متحرک (هنگامی که نسبت تعداد دروازه ها به هر پیاده رو متحرک کمتر یا مساوی3 )باشد 1 متر از دروازه های کنترل بلیت تا پیاده رو متحرک (هنگامی که نسبت تعداد دروازه ها به هر پیاده رو متحرک بیش از3 )باشد 8 تا32 متر از پیاده رو متحرک تا دروازه های کنترل بلیت 8 تا32 متر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزا در ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 31 جدول2 - 1 - حداقل فواصل بین اجزا برای مسیرهای با دو جهت حرکت فضای حدفاصل حداقل فاصله الزم از یک پله برقی تا پله برقی بعدی 8 تا32 متر از پله برقی تا راهرو 1 متر از پله برقی تا پله ثابت 1 تا31 متر از پله برقی تا خیابان 1 متر از دروازه های کنترل بلیت تا راهرو 3 متر از دروازه های کنترل بلیت تا سکو 3 متر از دروازه های کنترل بلیت تا خیابان 1 متر از پیاده رو متحرک تا پله برقی 8 تا32 متر از پیاده رو متحرک تا راهرو 1 متر از پیاده رو متحرک تا پیاده رو متحرک بعدی 8 تا32 متر از پیاده رو متحرک تا راه پله 1 تا31 متر از پیاده رو متحرک تا خیابان 1 متر از راه پله تا دروازه های کنترل بلیت 1 تا31 متر از راه پله تا راهرو 3 متر از راه پله تا سکو 3 متر از راه پله تا خیابان 3 متر از در آسانسور تا راهرو 5/2 متر از راه پله تا پاگرد 5/2 متر  در جداول(2 - 5 و2 - 1) در شرایطی که جریان عبوری مسافران در ساعت اوج کمتر از3111 نفر باشد عدد کوچک.تر مالک عمل خواهد بود  در جداول(2 - 5 و2 - 1) در شرایطی که جریان عبور مسافران در ساعت اوج بیش از7111 نفر باشد عدد بزرگ تر مالک عمل می.باشد  الزم است فضای حدفاصل بین اجزای ایستگاه پیش از هر تغییر در جهت حرکت یا نقطه تصمیم گیری ی و ا کاهش .در عرض درنظر گرفته شود  در پله برقی ها و پیاده روهای متحرک فواصل عنوان شده در جداول از شانه پله برقی و پیاده روی متحرک درنظر گرفته می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- 34 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه شکل2 - 5 - حداقل فاصله الزم مابین پله برقی و راهرو شکل2 - 1 - حداقل فواصل بین اجزای مسیرهای با یک جهت حرکت شکل2 - 3 - حداقل فواصل بین اجزا برای مسیرهای با دو جهت حرکت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- طرح ریزی ابعاد و ظرفیت اجزا در ایستگاه های قطار شهری و حومه ای71 / 41 / 7044 38 2 - 5 - محاسبه شمار مسافران در بازه های زمانی اوج تقاضای سفر برای محاسبه ظرفیت در اجزای ایستگاه الزم است پر رفت و آمدترین زمان ایستگاه مالک عمل قرار گیرد . لذا مبن ای محاسبه ساعت اوج رفت و آمد در ایستگاه است. همچنین بدست آوردن تقاضای سفر در شلوغ ترین زمان در بازه یک ساعت اوج مستلزم محاسبه35 ،دقیقه اوج5 دقیقه اوج و یک دقیقه اوج رف ت و آمد در ایستگاه می باشد. به طور معمول تقاضای سفر در هر یک از بازه های زمانی مورد اشاره بصورت مساوی توزیع نمی .شود برای مثال شلوغ ترین وضعیت ایستگاه در3 بازه زمانی35 دقیقه ای که در مجموع تقاضای سفر اوج یک ساعته ایستگاه را تشکیل می.دهند با یکدیگر مساوی نیست لذا از تقسیم تعداد مسافران یک ساعت اوج به3 عدد مساوی تقاضای سفر اوج35 دقیقه ای ایستگاه مشخص نمی شود. در جدول2 - 3 ضرایب افزایشی برای تبدیل تقاضای سفر یک ساعت اوج به بازه های زمانی کوتاه تر توصیه شده است. الزم ب ه توضیح است ضرایب درج شده در جدول اعداد متداول در ایستگاه ها می باشد و الزم است صحت آنها در دوره های5 ساله بعد از بهره برداری از ایستگاه ارزیابی شود و در صورت نیاز تغییرات الزم در طرح معماری و ظرفیت اجزای ایستگاه اعمال .گردد جدول2 - 3 - نحوه تبدیل یک ساعت اوج تقاضای سفر به 35 دقیقه و 5 دقیقه و یک دقیقه اوج تقاضا رفت و آمد در یک ساعت اوج سفرa بر اساس مطالعات ترافیک برآورد تقاضای سفر در ایستگاه مشخص می گردد رفت و آمد در 35 دقیقه اوج سفر b b = 0/3 × a رفت و آمد در 5 دقیقه اوج سفر c c = 0/4 × b رفت و آمد در یک دقیقه اوج سفر d d = 0/2 × c 2 - 6 - دسته بندی ایستگاه ها براساس تقاضای سفر اوج در بخش های مختلف این ضابطه جهت تعریف خدمات قابل ارائه در ایستگاه ها مالک عمل تعداد مسافران ایستگاه در ساعت اوج رفت و آمد عنوان شده است. در جدول2 - 8 ایستگاه های با مسافر زیاد، متوسط و کم برمبنای آمار تقاضای سفر .تعریف شده است جدول2 - 8 - دسته بندی ایستگاه ها بر اساس تقاضای سفر اوج ایستگاه با مسافر کم حداکثر شمار مسافر ورودی و خروجی در ساعت اوج کمتر از3111 نفر ایستگاه با مسافر متوسط حداکثر شمار مسافر ورودی و خروجی در ساعت اوج بین3111 و7111 نفر ایستگاه با مسافر زیاد حداکثر شمار مسافر ورودی و خروجی در ساعت اوج بیش از7111 نفر -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ از امات و صضو ایط طراحی معماری اجزای ادستگاه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 03 3 - 7 - ضوابط طراحی ورودی ایستگاه 3 - 7 - 7 - طرح ریزی ورودی در ارتباط با محیط شهری پیرامون ایستگاه  الزم است طراح با تحلیل و بررسی شرایط سایت موقعیت ورودی ایستگاه را در هماهنگی کامل با نظام حرکت پیاده و سواره و ساختار شهری محیط پیرامون ایستگاه تعیین نماید.جایگاه ورودی باید در ارتباط کامل با معاب ر شهری قرار گیرد به گونه ای که سطح نفوذپذیری ورود ی در بافت شهری پیر.امون آن به حداکثر برسد  الزم است طراحی ورودی و فضای شهری پیرامون آن تو ا ما صورت پذیرد و براساس یک طرح و سیاست گذاری هدفمند مواردی نظیر تامین نور، مبلمان شهری، فضای سبز، کف سازی مناسب پیاده روها، تامین الزامات دسترسی آسان معلولین در محیط شهری پیرامون ورودی ط راحی و اجرا گردد ( در تمامی موارد هدف خلق فضای شهری پویا و جذاب برای عابر پیاده است که موجب افزایش تمایل شهروندان در استفاده از ایستگاه و حمل و نقل عمومی گردد).  معماری ورودی و فضای شهری پیرامون آن باید در هماهنگی با الزامات ساختاری و کالبدی محیط شهری پیرامو ن آن طراحی گردد و مواردی نظیر تناسبات حجم، فرم ورودی، نسبت بازشوها در نما، خط آسمان، رنگ و مصالح و... در ارتباط.با محیط پیرامون ورودی طراحی شود  روش محاسبه ابعاد مورد نیاز برای مجموع ورودی ها و راهروهای منتهی به آن در بخش7 - 3 - 1 و7 - 2 - 1 تشریح شده است. اما تعیین تعداد و جایگاه ورودی هایی که در مجموع عرض آنها پاسخگوی ابعاد مورد نیاز محاسبه شده باشند صرفا بر مبنای شرایط و جایگاه ایستگاه تعیین می شود. د ر این ارتباط الزم است تعداد ورودی های ا یستگاه و موقعیت آنها به گونه ای باشد که از تداخل حرکت سواره و پیاده در مسیرهای پرتردد سواره یا پیاده (با تراز سرویس دهی" "C,D ) اجتناب گردد. هر چند که همواره داشتن تعداد بیشتر ورودی منجر به انعطاف پذیری بیشتر در نظام ح رکت ایستگاه می گردد اما از منظر ضوابط طرح ریزی معماری ایستگاه تعداد حداقل برای ورودی های ایستگاه مطرح نیست و همانطور که عنوان شد شرایط و تحلیل معابر پیرامون ایستگاه تعیین کننده تعداد و موقعیت ورودی.های آن خواهد بود 3 - 7 - 2 - طرح ریزی ورودی در ارتباط با الزامات ایست گاه قطار شهری  موقعیت ورودی ایستگاه باید به گونه ای طرح ریزی گردد که کمترین فاصله افقی و عمودی و آسان ترین مس یر را .بین سکوهای ایستگاه و سطح خیابان تامین کند  در صورتیکه در مجاورت ورودی های ایستگاه تسهیالتی نظیر ایستگاه ،های فروش بلیتATM و... پیش،بینی گردد .الزم است فضای صف در مقابل آنها با جریان حرکت ورودی تداخل نداشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 00 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  در صورتیکه ورودی ایستگاه در امتداد زیرگذرهای شهری یا در ترکیب با سایر ابنیه عمومی طرح ریزی شود ، الزم است در محل ورودی ایستگاه تمهیدات قطع رفت و آمد در ساعات غیرکاری ایستگاه پیش بینی گرد.د  طرح معماری ورودی های ایستگاه باید به گونه ای باشد که از به وجود آمدن سطوح مخفی جلوگیری شود و تمامی بخش.های قابل دسترس ورودی از بخش عمومی آن قابل رویت باشد  در طراحی فرم و حجم ورودی باید عناصری که امکان باال رفتن از ساختمان ورودی را تامین می کنند به حداق ل .برسد  در طراحی معماری ورودی ایستگاه های زیرزمینی و کلیه بخش های ایستگاه های همسطح و باالتر از سطح زمین .بنا بر شرایط اقلیمی حاکم بر سایت رعایت کلیه ضوابط طراحی اقلیمی ضروری است  میزان عقب نشینی ورودی از معبر پیاده رو مجاور آن در بخش2 - 7 مشخص شده است و حداقل آن2 .متر است  جانمایی ورودی و خروجی اضطراری ایستگاه در مجاورت ساختمان ها باید با حفظ فاصله مناسب از آنها، به گونه ای باشد که در زمان های خاص آوار ساختمان ی ها .مجاور مانع از ورود و خروج به ایستگاه نگردد 3 - 7 - 3 - طرح ریزی ورودی در هماهنگی با شرا یط اقلیمی  طرح معماری ورودی باید امکان استفاده از نور طبیعی را به حداکثر برساند و به ویژه در ایستگاه های زیرزمین ی .ورودی ایستگاه باید تا حد امکان شرایطی فراهم آورد تا نفوذ نور تا سطوح زیرین ایستگاه نیز توسعه یابد  الزم است در تعیین جایگاه و طرح تابلوها و عال ئم مجاور ورودی ایستگاه شرایط اقلیمی منطقه مورد توجه طراح قرار گیرد تا مواردی نظیر تابش مستقیم آفتاب بر روی تابلوها یا قرارگیری در جهت بارش موجب کاهش ک ارایی .تابلوها نشود  در مناطقی که احتمال سیل و آب گرفتگی معابر وجود دارد، الزم است جهت بازشوی ورودی ها برخالف حرکت .سیل تعبیه گردد  .جهت جلوگیری از نفوذ آب به داخل ایستگاه الزم است سطح ورودی ایستگاه نسبت به معابر اطراف باالتر باشد میزان باالتر بودن سطح ورودی بر اساس مطالعات هیدرولوژی در پیرامون ایستگاه مشخص می.گردد  در مناطقی که سرعت باد به اندازه ای است که می تواند در روزهایی از سال نظام تهویه ایستگاه را دچار اختالل نماید، الزم است جهت ورودی.های ایستگاه برخالف جهت باد غالب باشد 3 - 7 - 0 - طرح ریزی ورودی در ارتباط با الزامات دسترسی کم توانان جسمی  الزم است پیاده روهای منتهی به ورودی به عالئم حسی برای افراد نابینا و کم ب.ینا تجهیز گردد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 05  توصیه می شود تا حد امکان آسانسورها و ورودی ایستگاه در یک بلوک ساختمانی طرح ریزی شوند. در این حالت با توجه به ویژگی های حرکتی متفاوت کم توانان جسمی الزم است مسیر حرکتی مربوط به آسانسورها از ورودی .اصلی ایستگاه منفک گردد 3 - 7 - 5 - مبلمان و مصالح  توصیه می شود تا حد امکان با استفاده از مصالح شفاف در طرح ورودی نورگیری طبیعی و امکان نظارت غیر .مستقیم افزایش یابد  .سطح کف در محدوده ورودی باید تا جای ممکن هم سطح و بدون پله باشد  الزم است تابلوهای اطالع رسانی در مجاورت ورودی و در فضای بیرونی ایستگاه نصب شوند تا پیش از ورود به .ایستگاه یا در صورت تعطیل بودن ایستگاه نیز قابل رویت باشند  پارکینگ دوچرخه و سایر مبلمان باید خارج از مسیر اصلی.عبور و مرور مسافران تعبیه شود  مصالح به کار رفته در ساخت ورودی باید به گونه ا ی انتخاب شود که در زمان بروز زلزله آوار احتمالی ناشی از آ ن مانع از ورود و خروج از ایستگاه نگردد در این ارتباط استفاده از دیوارها و سقف سبک توصیه می گردد. 3 - 7 - 6 - طرح ریزی ابعاد ورودی  در صورتیکه ورودی ایستگاه به گونه ای برنامه ریزی شده باشد که در ساعات کاری ایستگاه به صورت دائمی باز باشد، آنگاه عرض ورودی براساس تقاضای سفر پیش بینی شده برای ایستگاه و همانند راهروها محاسبه می.گردد  در صورتیکه ورودی ایستگاه به گونه ای برنامه ریزی شده باشد که به جهت محافظت از هوای داخل ایستگاه با مراجعه مسافران باز و مجددا بسته شود، ظرفیت ورودی به تعداد درهای نصب شده در ورودی، عرض د رها و نوع .درها بستگی دارد  جدول زیر ظرفیت عبور درها را با توجه به نوع در مشخص می.کند جدول7 - 3 - ظرفیت درها نوع ورودی )متوسط سرفاصله زمانی باز و بسته شدن در (ثانیه )تعداد مسافران عبور کننده در یک دقیقه (دقیقه/ نفر بازشو دو جهته 5/3 - 3 11 - 31 در چرخان 3/2 - 3/3 75 - 25 * مقادیر با فرض یک خط عبوری در هر در می.باشد  ظرفیت کلی ورودی برابر با حاصلضرب تعد اد مسافران عبور کننده از یک در با تعداد درهای نصب شده در ورودی .است  ظرفیت ورودی )p/h)= (دقیقه از یک در یک در کننده عبور مسافران تعداد(p/min)×تعداد درها ) ×60 -------- صفحهٔ بعد -------- 06 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 3 - 2 - ضوابط طراحی راهروها- مسیرهای دسترسی افقی 3 - 2 - 7 - طرح ریزی مسیرهای دسترسی افقی در ارتباط با محیط شهری پیرامون ایستگاه  الزم است ظرفیت عبوری مسیرهای منتهی به ایستگاه ها با ظرفیت عبوری راهروهای داخلی ایستگاه یکسان .باشد  طرح ریزی .نظام حرکتی مسیرهای داخلی ایستگاه باید منطبق بر نظام حرکتی محیط شهری پیرامون آن باشد طرح ریزی راهروها باید به گونه ای باشد که از اختالل حرکت پیاده و سواره در محیط شهری پیرامون ایستگاه .اجتناب گردد  مسیرهای زیرگذر یا روگذر در امتداد راهروهای ایستگاه نباید ر قیبی برای پیاده روهای همسطح شهر باشند و اضافه کردن مسیرهای زیرگذر یا روگذر صرفا در موقعیت هایی توجیه دارد که موجب عدم تداخل در حرکت سواره و پیاده می گردد و یا ظرفیت پیاده روهای شهری منتهی .به ایستگاه پاسخگوی تعداد مسافران ایستگاه نباشد 3 - 2 - 2 - طرح ریزی مسیرهای دست رسی افقی در ارتباط با الزامات ایستگاه  حداقل ارتفاع مجاز در راهروها از کف سازی نهایی تا زیر سقف کاذب1/2 متر است. تنها در صورتی که هیچ یک از ابعاد آویزها از سقف از2 متر بیشتر نباشد کاهش ارتفاع تا3/2 .متر مجاز است  )حداقل عرض راهروها (عرض غیرمفید2 متر می.باشد  در صورتیکه در بخش میانی راهر وها دست انداز تعبیه شود حداقل عرض راهرو در هر سمت دست انداز1/3 متر با اضافه3/1 متر حریم دیوار (در مجموع2 متر) می.باشد  تقاطع های چهارراهی و چرخش های بیشتر از31 درجه موجب کاهش شدید کارایی راهروها می گردند و طرح ریزی مسیرها باید به گونه ای باشد که تا حد امکان .از طرح چنین مواردی پرهیز گردد  توصیه می شود کاربری های عمومی ایستگاه تا حد امکان در امتداد مسیرهای حرکتی جانمایی شود. در این حالت مسیر بن بست به وجود نمی آید و برای دسترسی به یک کاربری نیازی به طی مسافت یک راهرو و بازگشت از همان مسیر برای دسترسی به اجزای دیگر ایستگاه وجود ندارد (شکل7 - 3). -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 01 شکل7 - 3 - نحوه توزیع کاربری های عمومی در امتداد مسیرهای حرکتی  توصیه می شود در راهروهای با طول بیش از 35 متر پیاده روی متحرک .تعبیه گردد  حداقل طول پیاده رو متحرک 51 متر و حداکثر 311 متر است .برای طول های بیشتر باید از چند پیاده رو متحرک استفاده نمود.  حداقل عرض پیاده رو متحرک 2/3 متر است در ایستگاه هایی که امکان حمل بار و سبد خرید برای مسافران در نظر گرفته می شود این عرض باید 3/3 متر باشد.  در مجاورت پیاده روهای متحرک ًالزاما باید راهروی عبوری طراحی شود .در صورتی که در راهرو یک یا چند پیاده رو متحرک طراحی شده باشد عرض راهرو باید متناسب با جریان عبوری مسافران در دو جهت حرکتی باشد. 3 - 2 - 3 - طرح ریزی مسیرهای دسترسی افقی در هماهنگی با شرایط اقلیمی  الزم است تامین شرایط مساعد اقلیمی عالوه بر مسیرهای حرکتی داخلی ایستگاه در مسیرهای ارتباطی ایستگاه .با مولدهای اصلی سفر در پیرامون آن مورد توجه و در دستور کار طراحی ایستگاه قرار گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- 04 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 3 - 2 - 0 - طرح ریزی مسیرهای دسترسی افقی در ارتباط با الزامات دسترسی کم توانان جسمی  شیب طولی راهروها نباید بیش از5 درصد و شیب عرضی آن نباید بیش از2 .درصد باشد  طول راهروهای دسترسی افراد کم توان جسمی باید تا حد امکان کوتاه باشد.  الزم است در راهروها میله دست انداز تعبیه شود.  عرض پیشنهادی راهروها برای عبور صندلی چرخ دار 2 متر است.  در صورتی که جانمایی ستون یا پایه در مسیر راهروها اجتناب ناپذیر ،باشد الزم است رنگ ستون ها با فضای اطراف تضاد داشته باشد،یا با نواری به عرض 33 تا 31 سانتیمتر در فاصله 5/3 متری از کف مشخص و عالمت گذاری شوند تا افراد با بینایی ضعیف قادر به تشخیص آن ها باشند .  توصیه می شود تا حد امکان هندسه راهرو به نحوی طرح ریزی شود که همواره نقطه انتهای مسیر قابل دیدن باشد و شکست ها .در طول راهرو به حداقل برسد  الزم است سطح کف راهروها برای حرکت نابینایان و کم بینایان به عالئم برجسته و مشخص تجهیز شود ات حرکت با ایمنی و راحتی صورت پذیرد.  الزم است با ایجاد تغییر در جنس ،کف در ابتدا و انتهای پیاده روهای ،متحرک موقعیت آن ها برای افراد کم بینا مشخص شود.  جهت حرکت پیاده روی متحرک باید با نصب تابلوهایی به وضوح مشخص شود.  دست انداز پیاده روهای متحرک باید بارنگی متضاد با بدنه آن ها طراحی شود. 3 - 2 - 5 - مبلمان و مصالح  کف سازی راهروها باید از مصالح غیر لغزنده باشد. مقاومت لغزشی بر اساس آزمون آونگ اصطکاکی برای مصالح مصرفی در کف مطابق جدول(7 - 2) تعیین می:شود جدول7 - 2 - مقاومت لغزشی مصالح مصرفی در کف احتمال سرخوردگی رتبه( بندیPTV ) توضیحات باال 23 - 1 احتمال سر خوردن یک نفر در بیست نفر متوسط 75 - 25 احتمال سر خوردن یک نفر در صد هزار نفر کم 71 + احتمال سر خوردن یک نفر در یک میلیون نفر بسیار کم 35 + احتمال سر خوردن کمتر از یک نفر در یک میلیون نفر PTV = Pendulum Test Value  حداقل میزان مقاومت لغزشی برای مصالح کف راهروها71 PTV .است  طراحی مبلمان ایستگاه باید به نحوی صورت گیرد که با مسیر عبور کم توانان جسمی تداخل نداشته اشد ب.  توصیه می گردد برای ایجاد تضاد در کف سازی از مصالح با رنگ تیره استفاده شود.  توصیه می شود در طرح نازک کاری دیوار و سقف از مدول.های مشخص استفاده شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 08 3 - 2 - 6 - طرح ریزی ابعاد مسیرهای دسترسی افقی 3 - 2 - 6 - 7 - مبانی محاسبه ظرفیت راهرو ظرفیت راهرو بر اساس موارد زیر مشخص می گردد: - سرعت حرکت مسافران - تراکم عبور و مرور - ویژگی های ،مسافران نظیر کسانی که بار و چمدان حمل می کنند یا افرادی که از صندلی چرخ دار استفاده می کنند. - عرض مؤثر راهرو در کم عرض ترین قسمت آن  سرعت: سرعت حرکت مسافران مختلف در ایستگاه متغیر است عوامل اصلی که بر سرعت حرکت اشخاص ،تأثیرگذارند ع بارت اند از: - ساعتی از روز که حرکت در آن انجام می گیرد. - دمای محیط و وضعیت آب و هوا - توانایی جسمی هر شخص - هدف سفر - عکس العمل هر فرد نسبت به محیط پیرامون سرعت حرکت آزادانه افراد در بازه بین 35 متر در دقیقه تا 335 متر در دقیقه متغیر است .بر ،این اساس سرعت حرکت زیر 35 متر در دقیقه سرعت های محدود شده و سرعت های بیش از 335 متر در ،دقیقه حرکت هایی نظیر دویدن محسوب می شود .در مجموع سرعت حرکت پایه طراحی ًعموما 35 متر در دقیقه فرض می گردد.  تراکم: اصلی ترین عامل تأثیرگذار بر سرعت حرکت ،مسافران تراکم است .راه رفتن عادی به فضای کافی برای توانایی عکس العمل در برابر موانع محیطی نیاز دارد .افزایش تراکم از فضای موجود برای حرکت می کاهد و باعث افزایش مشک الت عبوری در راهرو می،شود از این رو منجر به کاهش سرعت می گردد.  عرض مؤثر مسیر عبوری: آخرین فاکتوری که ظرفیت یک مسیر عبوری را تعیین می،کند عرض مؤثر آن گذرگاه می باشد. تجربیات نش ان می،دهند افراد به طور معمول یک فاصله 51 سانتیمتری از لبه های اطراف مسیر حفظ می کنند .این لبه ها می تواند مواردی مثل جدول کنار ،خیابان ی لبه سکو و سایر موانع نظیر سطل،های زباله تابلوهای عالئم و ...باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- 54 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه در هر ایستگاه حریم لبه ،سکوها 51 سانتیمتر ، حریم سایر موانع که بیش از یک متر ارتفاع ،دارند 71 سانتیمتر و حریم موانع با ارتفاع کمتر از یک متر بین21 تا71 سانتیمتر .است بیشترین نرخ عبور مسافران در یک گذرگاه هنگامی اتفاق میافتد که به هر عابر مساحت15 /1 متر مربع اختصاص داده شود .که در این حالت نرخ عبور مسافران از گذرگاه مطابق اعداد زیر می باشد: - برای مسیرهای با یک جهت حرکت 81 نفر در یک دقیقه از یک متر عرض موثر عبور می.کنند - برای مسیرهای با دو جهت حرکت 83 نفر در یک دقیقه از یک متر عرض موثر عبور می.کنند - برای مسیرهای با چند جهت حرکت 3/ 31 نفر در یک دقیقه از یک متر عرض موثر عبور می.کنند در صورتی که برنامه ریزی یک راهرو بر اساس تراکم 15 /1 نفر در مترمربع باشد بیشترین نرخ جریان حرکت مسافران در عرض موثر راهرو صورت می پذیرد اما در این شرایط ًالزاما آسایش مسافران تأمین نمی شود .این موضوع برای افراد با توانایی کمتر جسمی مانند سالمندان مشکالت بیشتری ایجاد می کند .از این رو در طراحی و برنامه ریزی راهروها الزم اس ت تراز سرویس دهی مطلوب برای تأمین آسایش .مسافران در نظر گرفته شود راهروی مطلوب برای ،مسافران فضایی محسوب می شود که بتواند برای مسافران سطح کافی را باکیفیت زیر ای جاد نماید: - هر شخص بتواند با سرعت مطلوب خود حرکت .کند - هر شخص بتواند از مسافرانی که کندتر راه می روند سبقت بگیرد. - بین مسافرانی که در رفت و آمد ،هستند برخورد به وجود نیاید و مسافران دچار مشکل نگردند. - مسافران بتوانند از لحاظ بصری با محیط اطراف ارتباط داشته باشند و ساختار نظام حرکتی را درک نند ک.  محاسبه تعداد مسافران مخاطب یک راهرو: برای محاسبه تعداد مسافران در یک راهروی ،خاص الزم است بازه زمانی محدودتری نسبت به ساعت ،اوج مد نظر قرار گیرد .برای طراحی اولیه از بازه 35 دقیقه اوج و برای طراحی های تفصیلی بازه زمانی 5 یا یک دقیقه اوج مبنای محاسبه راهروها است. 3 - 2 - 6 - 2 - روند محاسبه عرض مورد نیاز راهرو - انتخاب تراز سرویس دهی مناسب بر اساس شرایط طرح ریزی راهرو، در این مرحله برای راهروهای با دو جهت حرکت تراز سرویس دهیC و برای راهروهای با یک جهت حرکت تراز سرویس دهی D مناسب می باشد. در ایستگاه های خاص که اغلب مسافران بار و چمدان حمل می کنند با ارائه گزارش توجیهی و تصویب کارفرما تراز سرویس دهیB نیز می.تواند مالک عمل قرار گیرد - محاسبه نرخ جریان عبور مسافران ایستگاه در دقیقه با توجه به برآورد اوج تقاضای سفر در ساعت (مطاب ق جدول2 - 3 .) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 57 - محاسبه عرض مؤثر راهرو حاصل تقسیم نرخ جریان عبوری مسافران در راهرو بر حداکثر نرخ جریان عبور در تراز سرویس دهی انتخاب شده - محاسبه کل عرض راهرو با افزودن11 سانتیمتر تا 3 متر (با احتساب71 تا51 سانتیمتر حاشیه در هر طرف راهرو) به عرض مؤثر آن به دست می آید . )عرض راهروm) = ( نرخ جریان عبور مسافران ایستگاه در دقیقه(P/min) "B,C,D"جریان مسافر در راهرو در تراز سرویس دهی(P/min/m + ) حاشیه از دیوار1/1 تا3( m  تعیین حداکثر ظرفیت راهرو: حداکثر ظرفیت راهروها بر اساس تراز سرویس دهی " E " تعیین می گردد. در این شرایط 82 نفر در یک دقیقه از یک متر عرض راهرو عبور می کنند .در نتیجه با توجه به عرض راهرو می توان ظرفیت آن را به شرح زیر محاسبه نمود. 3. محاسبه عرض مؤثر راهرو با کاستن3 متر یا سایر مقادیر حاشیه ای از عرض کل راهرو 2. محاسبه نرخ جریان عبوری مسافران از حاصل ضرب عرض مؤثر راهرو در 82 ( /نفر متر/دقیقه ) 7. ظرفیت مسافران (نفر / ساعت) برابر است با حاصل ضرب نرخ جریان عبوری مسافران ضرب در عدد11 ) حداکثر ظرفیت راهروp/h)= (عرض موثر راهرو(m)×جریان مسافر در راهرو در تراز سرویس دهی"E" (P/min/m)) ×60 3 - 3 - ضوابط طراحی مسیرهای دسترسی عمودی  عناصر ارتباط عمودی شامل ،پله شیبراه، پله برقی و آسانسور است. ب کارگیری این عناصر بستگی کامل به اختال ف تراز بین دو سطح دارد و بر اساس موارد زیر تعیین می:گردد  اختالف سطح کمتر از 51 سانتیمتر: شیبراه  اختالف سطح 51 سانتیمتر تا 7 متر :راه پله ( با حداقل سه پله) شیبراه یا پیاده روی متحرک با حداکثر شیب5 %  اختالف سطح 7 تا 5 متر :به طور معمول از راه پله استفاده می.شود در صورت باال بودن جریان مسافران که استفاد ه از پله برقی را توجیه پذیر کند ، توصیه می شود حداقل در جهت باالرونده از پله برقی استفاده گردد.  اختالف 5 تا 3 متر : استفاده از پله برقی در جهت باالرونده ضروری است و در صورت باال بودن جریان مسافران که استفاده از پله برقی را توجیه پذیر نماید بکارگیری پله برقی در جهت پایین رونده نیز توصیه می.شود  اختالف سطح بیش از 3 متر :در هر دو جهت باال رونده و پایین رونده به کارگیری پله برقی ضروری است (شکل7 - 2 .) -------- صفحهٔ بعد -------- 52 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه شکل7 - 2 - عناصر ارتباط عمودی متناسب با اختالف ارتفاعی 3 - 3 - 7 - طرح ریزی مسیرهای حرکت عمودی در ارتباط با محیط شهری پیرامون ایستگاه  تمامی پلکان هایی که در مسیر روگذر یا زیرگذر شهری دسترسی به ایستگاه قرار دارند باید از ضوابط رح ط ریزی مسیرهای حرکتی عمودی ایستگاه .ها تبعیت کنند  در تمامی پلکان ها و مسیرهای حرکتی عمودی شهر که مسیرهای دسترسی به ایستگاه را تامین می کنند الزم است تمهیدات عبور معلولین در .نظر گرفته شود  در صورتی که اختالف تراز ارتفاعی کمتر از2 متر باشد استفاده از شیبراه در طراحی روگذر و زیرگذرهای شهری مرتبط با ایستگاه اولویت دارد. در ارتفاع های بیش از این مقدار طی طول شیبراه برای افراد کم توان جسمی د شوار است در این موارد الزم است از آسانسور استفاده شود و یا مسیرهای جایگزین برای دسترسی کم توانان جسمی طرح ریزی .شود  در صورتی که آسانسور دسترسی به ایستگاه به صورت منفرد و جداگانه از ساختمان ورودی طرح ریزی شده ب اشد برای حفظ امنیت مسافران الزم است تمامی موقعیت هایی که مسافران برای سوار شدن در آن قرار می گیرند از .فضاهای عمومی شهر قابل دید باشد  توصیه می گردد جهت پله های ورودی با جریان حرکت در معابر شهری موازی باشد در غیر این صورت الزم است عقب نشینی پله ها از جریان حرکت عمود بر آن رعایت شود (رجوع شود به جدول 2 - 1). -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 53 3 - 3 - 2 - طرح ریزی مسیرهای حرکت عمودی در ارتباط با الزامات ایستگاه  راه پله - طرح ریزی پله های پیچشی و دوار در ایستگاه مجاز نمی.باشد - حداقل عرض راه پله ها بدون در نظر گرفتن نرخ متغیر جریان عبور مسافران، در پله های با یک جهت حرکت 2 متر و با امکان حرکت در دو جهت 3/2 متر است. در این ارتباط الزم است این عرض در فاصله داخلی دستگیره.های طرفین پله تامین گردد - حداقل ارتفاع عمودی راه پله ها از خطی که لبه پله ها را به هم متصل می کند تا زیر سقف کاذب 3/2 متر است. - الزم است حداقل سه پله در هر راه پله وجود داشته باشد. - ارتفاع مجاز هر پله بین35 تا38 سانتیمتر و به تناسب آن کف پله ها باید بین71 تا35 سانتیمتر عرض .داشته باشند - قوس لبه پله ها تا شعاع 1/1 سانتیمتر بدون بیرون زدگی مجاز .است - حداکثر تعداد پله های قابل طرح بین دو پاگرد در ایستگاه ها38 .عدد است این تعداد تنها برای پله های دسترسی به سطح خیابان تا21 .عدد قابل افزایش است - حداقل طول پاگرد در پله های مستقیم2/3 متر است. در صورت چرخش در پاگرد که منجر به صفر شدن متغیر b در تصویر زیر می گردد مجموع طول پاگر د به31 سانتیمتر قابل کاهش است (شکل7 - 7). شکل7 - 7 - حداقل طول پاگرد در پله ها -------- صفحهٔ بعد -------- 50 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه - در صورتی که در طرح ریزی راه پله طراح مجبور به در نظر گرفتن چرخش در پاگرد است توصیه می گردد چرخش در پاگردها با ای یه زاو کمتر از31 درجه صورت گیرد تا کل مسیر حرکت قابل دیدن باشد و نقطه .کور در امتداد مسیر بوجود نیاید - در صورتیکه در یک مسیر حرکتی راه پله )ها در امتداد سایر اجزای با نرخ جریان حرکت متفاوت (نظیر راهروها قرار بگیرند توصیه می شود که با تغییر عرض موثر، ظرفیت عبور در کل مسیر حرکت یکسان برنامه ریزی شود و در صورت عدم امکان این امر الزم است مساحت مورد نیاز برای فضای صف قبل از اجزای با ظرفیت عبوری .کمتر محاسبه و در طراحی درنظر گرفته شود - الزم است در هر دو طرف پله دست انداز طراحی شود. ارتفاع عمودی دست انداز از خطی که لبه پله ها را به هم متصل می سازد محاسبه می گردد. بر این اساس الزم است دست اندازها در دو تراز طراحی شوند دست انداز باال در تراز بین 85 سانتیمتر تا 3 متر و دست انداز پایین در ارتفاع بین 51 تا 35 سانتیمتر قرار می گیرند (شکل های 7 - 3 و7 - 5). - توصیه می شود همواره جهت پله.های دسترسی به سکو به موازات راستای سکو باشد - الزم است در پله های عریض (عرض بیشتر از 3 متر )یک دست انداز در وسط پله نیز در نظر گرفته شود. توصیه می شود دست انداز میانی به صورت دو طرفه باشد تا از هر دو طرف به راحتی قابل استفاده شود .رد صورتی که راه پله دارای دست انداز میانی باشد الزم است به عرض راه پله 71 سانتیمتر افزوده شود (شکل7 - 3). - دست اندازهای مدور باید قطری مابین 7 تا 5 سانتیمتر داشته باشند (شکل های7 - 3 و7 - 5). - بین دست انداز و دیوار باید حداقل 3 سانتیمتر فاصله وجود داشته باشد (شکل7 - 3). - دست اندازها باید در ابتدا و انتهای پله ها و شیبراه،ها حداقل تا 71 سانتیمتر به صورت افقی ادامه یابند (شکل7 - 5). -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 55 شکل 7 - 3 - مشخصات عمومی راه پله و دست اندازها شکل 7 - 5 - مشخصات عمومی راه پله و دست اندازها -------- صفحهٔ بعد -------- 56 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  شیبراه - در اختالف ارتفاع های کمتر از 51 سانتیمتر استفاده از سطوح شیبدار توصیه می شود، سطوح شیب دار نس بت به پله ها جریان عبور مسافران را به میزان کمتری تقلیل می،دهند از این رو تعبیه سطوح شیبدار خ به صوص برای اختالف ارتفاع های کم نسبت به پله ارجحیت دارد. - در اختالف ارتفاع های کمتر از2 متر در صورت وجود سطح کافی بکارگیری سطح شیبدار در ترکیب با عناصر حرکتی سریع تر مورد قبول است . در این حالت الزم است طی مسیر در شیبراه همواره در امتداد جهت حرکت اصلی باشد و برای تامین طول مورد نیاز در طرح ریزی شیبراه ها ایجاد مسیرهای زائد و خارج از مسیر اصلی .حرکت مجاز نیست - طراحی شیبراه های طوالنی برای اختالف ارتفاعی بیش از2 متر یا در جاهایی که س رعت دسترسی اهمیت داشته باشد، توصیه نمی.شود - در صورتی که محدودیت های طراحی شیبراه منجر به چند الیه شدن مسیر حرکتی و به وجود آمدن پاگردهای متعدد شود استفاده از این عنصر حرکتی توصیه نمی .گردد - شیبراه ها نباید به عنوان تنها المان دسترسی ما بین دو تراز طراحی شوند .مگر آنکه اختالف ارتفاع دو ت راز کمتر از51 سانتیمتر باشد که در این صورت برای اجتناب از طراحی پله کمتر از7 ،عدد شیبراه به عنوان تنها المان دسترسی مورد قبول است.در این حالت طراحی شیبراه برای تمام مسافران پیشنهاد می شود. برای تغییرات ارتفاعی بیش از 51 سانتیمتر الزم است شیبراه صرفا به عنوان المان دسترسی مکمل در نظر گرف ته شود . - شیبراه به عنوان تنها المان دسترسی افراد کم توان جسمی در ایستگاه های با مخاطب زیاد (جدول2 - 8 ) مجاز نیست. - در ایستگاه ها حداکثر شیب مجاز شیبراه ها معادل3:21 یا5 .درصد است - حداقل عرض مجاز شیبراه ها بین دست اندازهای طرفین آن 2 متر .است - طول شیبراه در هر پاگرد نباید از 31 متر یا ارتفاع 51 سانتیمتر تجاوز کند و در تمام طول میزان شیب باید ثابت باشد. - در دو طرف شیبراه باید حاشیه ای با ارتفاع حداقل 31 سانتیمتر نسبت به کف شیبراه ،در نظر گرفته شود همچنین الزم است در هر دو طرف شیبراه دست انداز طراحی شود. - در شیبراه های با عرض بیشتر از 3 ،متر الزم است یک دست انداز در وسط شیبراه نیز طراحی شود.  پله برقی - جانمایی پله برقی ها باید در نقاطی طرح ریزی شود که بیشترین تردد مسافران در آن نقاط صورت یرد گ می به نحوی که دسترسی به پله برقی ها در نظام حرکت ایستگاه اختالل ایجاد نکند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 51 - توصیه می گردد در طی کل مسیر بین دو تراز از یک دستگاه پله برقی استفاده شود و تا حد امکان از ایجاد پاگرد در مسیر پله برقی .اجتناب گردد - توصیه می گردد در یک مسیر حرکتی از ترکیب پله ثابت و پله برقی استفاده شود و تا حد امکان از طرح ریزی پله برقی .به عنوان تنها المان حرکتی در یک مسیر مشخص پرهیز گردد - الزم است چیدمان پله ثابت و پله برقی به گونه ای باشد که از تمرکز جمعیت در بخشی از عرض مسیر اجتناب .گردد - در مسیرهایی که پله ثابت و پله برقی در مجاورت یکدیگر قرار می گیرند الزم است همواره تراز روی دست انداز پله ثابت همسطح یا یین پا تر از تراز روی دست انداز پله برقی .باشد - شیب مجاز پله برقی ها در ایستگاه ها71 درجه است.  آسانسور - طرح ریزی آسانسور برای تغییرات ارتفاعی بیش از5 متر، در ترکیب با پله، در نقاطی که محدودیت فضایی وجود داشته باشد و یا در صورت زیاد بودن شمار افراد کم توان جسمی توصیه می.گردد - .استفاده از آسانسور به عنوان تنها عنصر دسترسی از یک تراز به تراز دیگر مجاز نیست - موقعیت جان.مایی آسانسورها باید به وضوح قابل تشخیص باشد و از سطوح عمومی ایستگاه قابل دیدن باشد - آسانسورها باید برای تمامی مسافران قابل دسترس و استفاده .باشند - حداقل ابعاد کابین آسانسور در ا یستگاه ها 3/3 × 3/3 متر و حداقل عرض در آسانسور31 .سانتیمتر است - از منظر طراحی معماری ایستگاه لزوم طرح ریزی آسانسور با قابلیت حمل بیمار (برانکاردبر) ضرورتی ندارد و .در صورت وجود این الزام در ایستگاهی ویژه این امر از طرف کارفرما اعالم خواهد شد - در سکوهای جزیره ای الزم است جهت قرارگیری در آسانسور در راستای امتداد سکو باشد . صرفا در سکوهایی که بین در آسانسور و لبه سکو حداقل5 متر فاصله باشد امکان تعبیه در آسانسور عمود بر راستای سکو وجود .دارد 3 - 3 - 3 - طرح ریزی مسیرهای حرکت عمودی در هماهنگی با شرایط اقلیمی  راه پله - در صورت طراحی سقف برای محافظت در برابر بارش الزم است ارتفاع و گسترش سقف بر اساس زاویه بارش طرح ریزی .شود - کف پله هایی که در فضای باز قرار دارند باید دارای 3 درصد شیب به سمت لبه پله باشند تا از تجمع آب و تشکیل یخ در روی آن ها جلوگیری شود. -------- صفحهٔ بعد -------- 54 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  شیبراه - سطح شیبراه های روباز در شرایط نامساعد جوی (بارش برف و باران) ممکن است لغزنده شود از این رو باید .در مجاورت آنها پله ثابت طراحی شود  پله برقی - در صورتی که پله برقی مختص محیط های بیرونی باشد روباز بودن آن بالمانع است اما در غیر این صورت حتما باید در برابر شرایط آب و هو.ایی محافظت شود  آسانسور - در آسانسورهایی که به صورت منفرد در سطح خیابان طرح ریزی می شوند الز م است در مقابل در ورودی ،کابین سایبان برای حفاظت در برابر باران پیش بینی شود. در این شرایط برای جلوگیری از نفوذ آب الزم است سطح کف ورودی کابین آسانسور نسبت به تراز معبر باالتر باشد این مقدار بر پایه مطالعات هیدرولوژی در سایت ایستگاه تعیین می.گردد - در آسانسورهایی که در سکوهای روباز جانمایی م ی شوند ،الزم است یک فضای سرپوشیده برای انتظار م سافران در مقابل ورودی آسانسور طرح ریزی .شود 3 - 3 - 0 - طرح ریزی مسیرهای حرکت عمودی در ارتبا ط با الزامات دسترسی کم توانان جسمی  راه پله - وجود عالئم حسی در کف قبل از ورود به راه پله ها و در پاگردها برای هشدار به نابینایان و کم بینایان الزامی .است - نصب هرگونه اجزا ی الحاق ی غ یرهمسطح بر ی رو کف پله ممنوع م ی باشد. - در کناره ی ها عرض ی پله، پ یش بینی جزییات اجرا یی به نحو ی که مانع لغزش عصا شود الزام ی .است - نصب دست.انداز در طرفین پله الزامی است - لبه جلوی پله باید دارای رنگ متضاد و متمایز از سایر اجزا پله باشد تا کسانی که ضعف بینایی دارند بتوانند محدوده پله را تشخیص دهند. عرض این محدوده باید روی کف پله بین5 تا5/1 سانتیمتر و روی ارتفاع پله بین7 تا5/5 .سانتیمتر و از مصالح ضد لغزش باشد - حد پله باید با نواری به عرض 31 س انتیمتر در ابتدا و انتهای راه پله با رنگی متمایز و ایجاد تغییر در ت باف کف برای کم بینایان مشخص شود. - پله ها نباید لبه تیز داشته باشند و پوشش پله ها باید از جنس مصالح غیر لغزنده باشد. - دست اندازها باید دارای رنگ متمایز از زمینه و با مصالح ضد لغزش طراحی شوند به گونه ای که دست روی آن ها سر نخورد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 58 - حداقل ارتفاع آزاد فضا ی زیر پله باید 2 متر باشد. الزم است حدود سطوحی که کمتر از این ارتفاع دارند با موانع ی به ارتفاع18 سانتیمتر برای کم بینایان و نابینایان مشخص شود (شکل7 - 1). شکل 7 - 1 - نصب مانع در موقعیت های با ارتفاع کمتر از2 متر  شیبراه - کف سازی سطوح شیب دار به خصوص در صورتی که در فضای باز طراحی شده باشند باید الزاماً از مصالح دض لغزش و دارای اصطکاک باشد. - الزم است رنگ سطح ش یب راه از رنگ پاگرد متمایز.گردد - الزم است دو طرف شیبراه حاش ای یه با ارتفاع حداقل31 سانتیمتر ( جهت مشخص نمودن حدود عرضی شیبراه برای عصای نابینایان) داشته باشد. - برجسته کردن سطح )(بکارگیری عالئم حسی در کف بر روی سطح شیبراه ها.مجاز نیست - دست انداز شیبراه ها باید دارای رنگ متمایز از زمینه خود و از مصالح ضد لغزش ساخته شوند همچنین در ساخت آنها استفاده از فلزات براق که برای افراد با ضعف بینایی با ایجاد انعکاس، مشکل ایجاد می کن ند مجاز .نیست  پله برقی - الزم است محدوده پله برقی در ابتدا و انتهای آن با تغییر کف سازی و با استفاده از یک سطح ضد لغزش، مشخص شود . - الزم است بدنه ی ها پله برقی از مصالح غیر براق ساخته شوند تا با انعکاس نور برای افراد با مشکل بینایی .مشکل ایجاد نشود -------- صفحهٔ بعد -------- 64 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  آسانسور - در صورتیکه آسانسور برای استفاده با صندلی چرخدار برنامه ریزی شده باشد الزم است ابعاد زیر برای کابین :آن در نظر گرفته شود o در صورتیکه درهای ورودی آسانسور در دو طبقه در یک جهت باشند و نیاز به چرخش صندلی در کابین وجود داشته باشد حداقل ابعاد5/3 × 2 متر .است o در صورتیکه درهای ورودی آسانسور در دو طبقه در دو جهت مقابل هم باشد و نیازی به چرخش صندلی در داخل کابین وجود نداشته باشد، الزم است حداقل ابعاد3/3 × 3/3 متر در نظر گرفته شود. در این حالت توصیه می شود برای استفاده صندلی های چرخدار بزرگتر ابعاد کابین3/3 × 5/3 متر .باشد - توصیه می شود که آس انسورها به گونه ای طرح ریزی شوند که در ورودی کابین در دو طبقه مبدا و مقصد در .یک جهت نباشند تا نیازی به چرخش صندلی چرخدار در داخل کابین نباشد - در صورت تعبیه آسانسورهای شیشه ای طراحی باید به شکلی باشد که برای افراد کم بینا مشکل ی یج ا اد نشود .و حدود آسانسور مشخص باشد - توصیه می شود خط بریل در کنار دکمه ی ها طبقات.نصب گردد - دکمه های کنترل آسانسور باید در ارتفاع بین3 تا2/3 متر نصب شود و کابین مجهز به هندریل (دستگیره کمکی) در ارتفاع31 .سانتیمتری از کف باشد - الزم است رنگ د رب آسانسور متمایز از رنگ دیوارهای اطراف آن باشد. - کف کابین آسانسور باید از مصالح ضد لغزش و ( مات ضدانعکاس) .ساخته شده باشد - در ایستگاه های با سکوی کناری توصیه می گردد دسترسی آسانسورها از سطح زمین به صورت مستقیم با .سکو برقرار باشد 3 - 3 - 5 - مبلمان و مصالح  توصیه می گردد در طرح ریزی نازک کاری پله ها کلیت فضایی مسیر راه پله مورد توجه قرار گیرد و طرح دیوار و سقف به صورت یکپارچه و در امتداد یکدیگر فرمی واحد تشکیل دهد. در این حالت مشخصات معماری دیوار و سقف (فرم، رنگ، هندسه و...) در جهت تاکید بر کلیت فضایی در یکد یگر ادغام می.شوند  الزم است در طرح نازک کاری با انتخاب مصالح، رنگ، نورپردازی و... آستانه ورود به فضای پله مشخص و نسبت به سایر بخش.های فضایی ایستگاه متمایز گردد  توصیه می شود طرح مبلمان و نازک کاری در پیرامون آستانه ورود به فضای پله عاری از تنوع دیداری و پو یای ی .فضایی باشد و با بکارگیری ریتم یکنواخت در عناصر سازنده فضا محیطی آرام خلق شود  نصب تابلوهای تبلیغاتی و نقشه های راهنما در آستانه فضای پله.ها ممنوع است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 67  الزم است خطوط نازک کاری در دیوارها نظیر شیار سنگ های دیوار یا خطوط فرم معماری دیوار عمود بر سطح افق طرح ریزی .شوند و از طراحی خطوط عمود بر شیب پله پرهیز شود  در صورت نصب تابلوهای تبلیغاتی در مسیر پله الزم است این تابلوها به صورت عمودی نصب شود و از نصب .مورب تابلوها پرهیز شود  الزم است طرح نازک.کاری و ریتم عناصر سازنده فضا در طول مسیر پله ثابت باشد 3 - 3 - 6 - طرح یزی ر ابعاد مسیرهای حرکتی عمودی  راه پله - ترازهای سرویس دهی در راه پله ها مطابق جدول(7 - 7) می باشد: جدول7 - 7 - تراز سرویس دهی در راه پله تراز سرویس دهی میانگین فضای مسافران )متر مربع بر نفر( نرخ عبوری مسافران در واحد عرض (نفر بر دقیقه بر ر مت( ویژگی های فضایی A 3/3 ≤ 31 ≥ فضای کافی برای انتخاب آزادانه سرعت و عبور مسافران وجود دارد .شناوری جهت مقابل برخوردها را محدود می کند. B 3/3 - 3/3 31 - 27 فضای کافی برای انتخاب سرعت وجود ،دارد برای عبور مسافران خیلی ،کند می ک محدودیت وجود دارد. حرکت در دو جهت با ی کم برخورد صورت می گیرد. C 3/1 - 3/3 27 - 77 سرعت حرکت کمی محدود می گردد در نتیجه عبور برای مسافران کند محدود است .حرکت در دو جهت گاهی با برخورد بین مسافران صورت می گیرد. D 3/1 - 3/1 77 - 37 سرعت حرکت محدود است .عبور برای مسافران کند مقدور نیست .حرکت در دو جهت با برخورد زیاد بین مسافران صورت می گیرد. E 3/1 - 3/1 37 - 51 سرعت همه مسافران کاهش می یابد .حرکت با توقف های پی در پی روبرو است و حرکت در دو جهت با برخوردهای بسیار زیاد بین مسافران صورت می گیرد. F 3/1 ≥ متغیر اختالل کامل در جریان عبور مسافران وجود دارد حرکت با توقف های بسیار زیاد همراه است و سرعت حرکت وابسته با سرعت کندترین مسافر می باشد. - روند محاسبه عرض الزم برای راه پله ها :به ترتیب زیر است در این ارتباط الزم است در صورتی که حرکت غالب در دو جهت ،باشد حداقل تراز سرویس دهی C و در صورتی که حرکت غالب در یک جهت باشد تراز سرویس دهی D مبنای محاسبه قرار گیرد. o تعیین حداکثر نرخ جریان عبور مسافران بر مبنای تراز سرویس دهی مطلوب o محاسبه نرخ جریان عبور مسافران ایستگاه در دقیقه با توجه به برآورد اوج تقاضای سفر در ساعت، مط ابق جدول(2 - 3) o محاسبه عرض مورد نیاز راه پله با تقسیم نرخ عبوری مسافر ان در دقیقه بر نرخ عبوری مسافران در راز ت سرویس دهی انتخاب شده -------- صفحهٔ بعد -------- 62 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه o در صورتی که تراز سرویس دهیD (برای عبور با یک جهت غالب) مالک عمل قرار گیرد به عرض نهایی محاسبه شده حداقل یک خط عبوری به عرض 35 سانتیمتر افزوده شود. راهپله عرض)m) = ( دقیقه در ایستگاه مسافران عبور جریان نرخ (P/min) "C,D"جریان مسافر در راهرو در تراز سرویس دهی(P/min/m) ) +X o X = 1 اگر حرکت غالب در دو جهت و تراز سرویس دهیC باشد. o X = 35 سانتیمتر اگر حرکت غالب در یک جهت و تراز سرویس دهیD باشد. عرض به دست آمده فاصله بین دست اندازها بوده و الزم است عرض دست اندازها ی میانی و جانبی نیز به آن اضافه شود. - جریان حرکت مسافران خروجی از یک ،ایستگاه تابع سرفاصله زمانی توقف قطارها یم باشد. بر این اساس مسافران خروجی بر اساس یک نظم و روند ثابت وارد ایستگاه ی نم شوند .این مسافران در لحظه توقف قط،ار وارد ایستگاه شده و الزم است تا قبل از توقف قطار ،بعدی ایستگاه را ترک کنند اما برنامه ریزی فیزی کی برای اجزایی نظیر راه پله ها بر اساس نرخ جریان عبوری در یک دقیقه اوج می باشد .لذا در صورتی که سرفاصله زمانی قطارها از یک دقیقه بیشتر ،باشد همواره بین تعداد نفراتی که ظرفیت پله برای آنها برنامه زی ری شده و تعداد نفرات مسافران خروجی که از قطار پیاده می شوند اختالف وجود دارد و این اختالف باعث تشکیل ف ضای انتظار قبل از پله های خروج از سکو خواهد شد .گام اول برای محاسبه سطح مورد نیاز برای فضای ،انتظار محاسبه حداکثر تعداد مسافرانی است که در یک زمان به راه پله می رسند و این تعداد با سرفاصله زمانی توقف قطارها ارتباط مستقیم دارد. بر اساس توضیحات ،فوق ابعاد مورد نیاز برای فضای انتظار در راه پله به ش رح زیر محاسبه می:گردد o محاسبه ظرفیت راه پله o محاسبه حداکثر تعداد مسافرانی که همزمان به راه پله می.رسند o به دست آوردن تعداد مسافران بیشتر از ظرفیت راه پله با کسر حداکثر تعداد مسافران از ظرفیت پله اهر o به دلیل زمان کوتاه مکث در فضاهای انتظار قبل از ،پله تراز سرویس دهی " D " برای انتظار مناسب می باشد .لذا از حاصلضرب تعداد مسافران بیش از ظرفیت پله در 5 / 1 ،مترمربع مساحت فضای انتظار الزم برای پله به دست می آید.  شیبراه - تراز سروی س دهی شیبراه ها مانند راهروها در نظر گرفته می شود .لذا محاسبه عرض مورد نیاز شیبراه نیز مش ابه راهروها می باشد. - نحوه محاسبه عرض شیبراه مورد نیاز مانند روش محاسبه عرض راهروها است مگر آنکه شیب شیبراه بیش زا 3:21 (معادل5 %) باشد که در آن صورت در محاسبه 31 % از ظرفیت جریان عبوری کاسته می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 63  پله برقی - ظرفیت پله برقی مناسب برای ایستگاه های قطار شهری مطابق با جدول(7 - 3) می:باشد جدول7 - 3 - ظرفیت پله برقی عرض کف پله )(متر سرعت حرکت (متر/دقیقه) ظرفیت (نفر/دقیقه) ظرفیت (نفر/ساعت) 3 1/ 71 31 5311 - مراحل تعیین تعداد پله برقی ای ه الزم در ایستگاه به شرح زیر است: o تعیین بازه زمانی مناسب برای تحلیل با توجه به موقعیت پله برقی در ایستگاه برای35 دقیقه یا کمتر o برآورد شمار مسافران در جهت حرکت پله برقی برای بازه زمانی مورد تحلیل o محاسبه جریان عبوری مسافران (نفر در دقیقه) با تقسیم شمار مسافران بر تعداد دقایق o انتخاب ظرفیت اسمی پله برقی (نفر در دقیقه) براساس عرض و سرعت پله برقی بر مبنای جدول (7 - 3) o محاسبه تعداد پله برقی مورد نیاز با تقسیم جریان عبوری مسافران بر ظرفیت ا سمی یک پله ی برق برقی پله تعداد (n)= ( دقیقه در ایستگاه مسافران عبور جریان نرخ (P/min) پلهبرقی اسمی ظرفیت(P/min o در صورتی که حرکت عمودی صرفا بر مبنای پله برقی برنامه ریزی شده باشد (پله ثابت در کنار آن جانمایی نشده باشد) و عدد به دست آمده از تقسیم فوق دارای اعشار تا2/1 باشد تعداد پله برقی مورد نیاز به عدد کوچکتر و اگر مساوی یا بزرگتر از2/1 باشد تعداد پله برقی مورد نیاز عدد بزرگتر خواهد بود.  آسانسور - محاسبه تعداد آسانسو ر o تعداد آسانسورهای مورد نیاز بعد از تعیین ظرفیت آسانسور به ترتیب زیر محاسبه می شود. باید تو جه شود که عدد به دست آمده در صورتی که دارای اعشار باشد همیشه به عدد بزرگتر تبدیل می.شود تعداد آسانسور مورد نیاز= (t) زمان چرخه آسانسور× (p/t)تعداد مسافران که در یک دقیقه اوج از آسانسور استفاده می کنند (p) ظرفیت آسانسور o شمار مسافران یک دقیقه اوج که از آسانسور استفاده می کنند = جریان عبوری مسافران یک دقیقه اوج در جهت حرکتی شلوغ تر ضربدر نسبت افرادی که پیش بینی می.شود که از آسانسور استفاده کنند o زمان چرخه آسانسور = زمانی که یک بار کامل آسانسور مسیر رفت و برگشت را طی می کند که زمان ه ای توقف در طبقات نیز در آن لحاظ می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- 60 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه - محاسبه فضای انتظار آسانسور o تعداد مسافران منتظر مقابل آسانسورها به ترتیب زیر محاسبه می:شود (t) زمان چرخه آسانسور× (p/t) تعداد مسافران که در یک دقیقه اوج از آسانسور استفاده میکنند (p) ظرفیت آسانسور×تعداد آسانسور =تعداد مسافران منتظر آسانسور o به طور معمول برای مسافران مساحت35 /1 مترمربع و برای مسافرانی که چمدان حمل می کنند مساحت 85 /1 .مترمربع مورد نیاز است 3 - 0 - ضوابط طراحی سالن فروش بلیت 3 - 0 - 7 - طرح ریزی سالن فروش بلیت در ارتباط با محیط شهری پیرامون ایستگاه در ایستگاه قطار شهری سالن فروش بلیت جایگاهی است که در آن فرآیند خرید و کنترل بلیت صورت می یگ در این بخش می تواند به صورت همسطح (در تلفیق با ورودی ایستگاه) زیر زمین یا باالتر از سطح زمین طرح ریزی شود و ب نابر نسبتی که با سکوی ایستگاه به وجود می آورد گونه های مختلف ایستگاه قطار شهری شکل می گیرد در صورتی که ا ین فضا در تلفیق با ورودی ایستگاه و بصورت همس طح طرح ریزی گردد رعایت تمام مواردی که در بخش ورودی ایستگاه و الزامات ناشی از محیط شهری بر آن عنوان گردید شامل سالن فروش بلیت نیز می گردد (شکل7 - 3). شکل7 - 3 - موقعیت سالن فروش بلیت در سلسله مراتب دسترسی ایستگاه 3 - 0 - 2 - طرح ریزی سالن فروش بلیت در ارتباط با الزامات ایستگاه  طرح ریزی سالن فروش بلیت برای هر ایستگاه با توجه به محدودیت های سایت و الزامات دسترسی مسافران متفاوت است. فارغ از تفاوت های طراحی در تمامی موارد الزم است گیشه های فروش بلیت و دروازه های کنترل در روند حرکتی مسافران اختاللی ایجاد نکنند و فضای انتظار و عبوری کافی برای مسافران پیش بینی ش.ود  بخش هایی از سالن بلیت به موقعیت هایی اختصاص دارد که نقاط تصمیم گیری برای ادامه مسیر می باشد. خ وانایی فضا در این موقعیت ها اصلی ترین عاملی است که الزم است طراح مورد توجه قرار دهد به گونه ای که کاربران به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 65 سهولت جهت های فضا را تشخیص دهند، موقعیت خود را شناسایی و بتوانند فعالیت مورد نظر خود را پیگیری .کنند  بخش هایی از سالن به مسیرهای عبوری و جریان حرکت مسافران اختصاص دارد. اصلی ترین عاملی که الزم است در این بخش مورد نظر طراح قرار گیرد سهولت جریا ن حرکت و حذف موانع و نقاط مکث از این بخش می باشد.  بخش های ارائه خدمات به مسافران می تواند از نوع خدمات ایستگاه ی یا شامل خدمات جنبی و ارائه تسهیالت به مسافران باشد. الزم است بخش های مربوط به خدمات جنبی و ارائه تسهیالت از جریان حرکت مسافران جدا شود و از جانمایی آنها در نقاطی که موجب اختالل در کارکرد اصلی ایستگاه می شود پرهیز گردد.  در تعیین ارتفاع سالن فروش بلیت الزم است تناسبات فضایی مورد توجه قرار گیرد و ارتفاع سالن با ابعاد نآ متناسب باشد در این ارتباط توصیه می.گردد تا حد امکان ارتفاع سقف بلند باشد  حد اقل ارتفاع مجاز سالن فروش بلیت از کف سازی نهایی تا زیر سقف کاذب7 متر است تنها در صورتی که هیچ یک از ابعاد آویزها از سقف از2 متر بیشتر نباشد ارتفاع مفید را می توان تا3/2 متر کاهش داد (شکل7 - 8) . شکل 7 - 8 - حداقل ارتفاع مجاز سالت فروش بلیت  فضای سالن بلیت از نظر کارکرد و نوع فعالیت به سه ناحیه تقسیم می شود: - بخش کنترل نشده: فضایی از سالن فروش بلیت که پیش از خط کنترل بلیت جانمایی می شود - خط کنترل بلیت: محل جانمایی دروازه های کنترل بلیت - بخش کنترل شده: در این بخش مسافران به سمت سکوی مورد نظر خود می.روند -------- صفحهٔ بعد -------- 66 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 3 - 0 - 2 - 7 - بخش کنترل نشده  به فضایی اطالق می شود که برای استفاده از آن نیازی به داشتن بلیت نیست و هر ایستگاه ممکن است یک یا بیش از یک فضای کنترل نشده داشته باشد ،این فضا باید در ارتباط مستقیم و در هماهنگی با ورودی ها ی ایستگاه طراحی شود و دسترسی مسافران از ورودی ها به بخش.کنترل شده را فراهم نماید  مسیرهای اصلی عبوری مسافران در قسمت کنترل نشده باید دسترسی از تمام ورودی ها را بدون مانع تأمین کنند . فروش ،بلیت اطالعات مسافران (عالئم و تابلوهای اطالع)رسانی و کل تسهیالت خدماتی باید در مجاورت مس یرهای اصلی عبوری جانمایی شوند و به وضوح برای مسافران قابل رؤیت باشند.  این قسمت بنا بر نوع ایستگاه می تواند روی سطح زمین، در ارتفاع یا زیرزمینی طراحی شود و به عنوان زیرگ ذر یا .روگذر شهری کارایی داشته باشد  فضاهایی که در این بخش جانمایی می شوند باید به نحوی طراحی شوند که در نظام حرکتی مسافر ان در مسی ر .دسترسی به سکوها اختاللی ایجاد نشود 3 - 0 - 2 - 2 - دروازه های کنترل بلیت  دروازه های کنترل بلیت به7 دسته زیر تقسیم می:شوند - دروازه های ورودی - دروازه های خروجی - دروازه های مناسب برای افراد دارای بار یا بر روی صندلی چرخ دار  الزم است در هر موقعیتی که دروازه های کنترل بلیت طرح ریزی می شود حداقل تعداد سه دروازه در نظر گرفته .شود  در صورت مجاورت بخش مربوط به فروش بلیت با دروازه های کنترل بلیت چیدمان عمومی مطابق دو فرم کلی زیر است در سایر ترکیب بندی ها و چیدمان اجزای سالن فروش بلیت الزم است موارد رعایت شده در این دو .ترکیب اصلی مورد توجه قرار گیرد - قرارگیری دروازه های کنترل عمود بر گیشه های فروش بلیت (شکل7 - 3) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 61 شکل7 - 3 - چیدمان سالن فروش بلیت با دروازه های کنترل عمود بر گیشه های فروش بلیت در این حالت حداقل عرض سالن بلیت برابر با عرض خط دروازه های کنترل به اضافه ناحیه انتظار در مقابل گیشه و دستگاه .های فروش بلیت است طول سالن برابر است با بزرگ :ترین عدد مابین سه عدد زیر o حداقل فاصله مورد نیاز مقابل دروازه کنترل بلیت (مطابق جد ول ا (2 - 5 و2 - 1 )) o طول گیشه و دستگاه های فروش بلیت o طول به دست آمده از حاصل تقسیم مساحت الزم برای فضای کنترل نشده بر حداقل عرض مورد نیاز قسمت کنترل نشده - قرارگیری دروازه های کنترل در امتداد گیشه های فروش بلیت (شکل7 - 31 ) -------- صفحهٔ بعد -------- 64 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه شکل7 - 31 - چیدمان سالن فروش بلیت با دروازه های کنترل در امتداد گیشه های فروش بلیت در حالت دوم حداقل عرض سالن بلیت برابر با عرض خط دروازه های کنترل به اضافه عرض گیشه و دستگاه های فروش بلیت است. طول مورد نیاز برابر است با بزرگ :ترین عدد مابین دو عدد زیر o ( حداقل فاصله مورد نیاز مقابل دروازه کنترل بلیت مطابق جد ول ا (2 - 5 و2 - 1 )) o طول به دست آمده از حاصل تقسیم مساحت الزم برای فضای کنترل نشده بر حداقل عرض مورد نیاز قسمت کنترل نشده 3 - 0 - 2 - 3 - قسمت کنترل شده  این بخش بین خطوط کنترل بلیت و سکوها قرار دارد و شامل فضاهای عبوری، انتظار، المان های حرکتی عمودی و افقی می شود.  مهم ترین مسئله در طراحی ،بخش کنترل شده آشکار کردن ساختار حرکتی در ایستگاه برای مسافران است.  الزم است حرکت مستقیم بین خط کنترل بلیت و سکوها با ایجاد خطوط دید روشن و چیدمان مناسب و منطق ی تسهیل شود. دسترسی به سکوها می تواند شامل المان های حرکتی عمودی از جمله پله،ها پله برقی ها و آسانس ورها باشد در طراحی مسیرهای حرکتی بین خط کنترل بلیت و المان های حرکتی عمودی الزم است به منظور جلوگی ری .از تداخل و سردرگمی در مسیریابی تمامی عناصر زائد از مجموعه طرح حذف شود  مسافران در این قسمت باید بتوانند به سرعت به سمت سکوها حرکت کنند و ایجاد فضاهای مکث و کاربری ی ها جنبی در این بخش مناسب نیست. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 68  الزم است برای مسیریابی در بخش کنترل شده تابلوهای راهنما در مکان های مناسب و نقاط عطف سالن نصب .شود  در صورت امکان پیشنهاد می گردد در فضای کنترل شده با ایجاد امکان دید به راهروها و سکوها تا حد امکان بر .خوانایی فضا تاکید شود 3 - 0 - 3 - طرح ریزی سالن فروش بلیت در هماهنگی با شرایط اقلیمی  در مورد ایستگاه های هم سطح و باالتر از سطح زمین بنابر شرایط اقلیمی حاکم بر سایت رعایت کلیه ابط ضو طراحی اقلیمی ضروری است. 3 - 0 - 0 - طرح ریزی سالن فروش بلیت در ارتباط با الزامات دسترسی کم توانان جسمی  اگر دروازه های کنترل بلیت چرخشی باشند باید یک مسیر دسترسی موازی برای افراد کم توان جسمی طراحی شود که به.صورت خودکار یا توسط کارکنان کنترل شود  در صورت نصب دروازه های کنترل بلیت ماشینی، حداقل یکی از آنها باید دارای عرض حداقل31 سانتیمتر برای عبور صندلی چرخ دار با طول حداکثر25 /3 متر .باشد  الزم است نشانه ها و عالئم هشدار بر روی کف سازی برای کمک به نابینایان و ناشنوایان جهت پیدا کردن مسی ر ،عبور نصب شوند.  الزم ا ست جای سکه یا ژتون طوری طراحی شود که به وضوح قابل مشاهده و برای کم بینایان یا کسانی که مهارت های دستی ضعیف تر (توانایی فیزیکی محدودتری) دارند به راحتی .قابل استفاده باشد  لته های دروازه های کنترل بلیت اتوماتیک باید طوری طراحی شده باشند که در حین باز و بسته شدن آنها آس یبی به مسافران نزنند و رنگ آنها باید از سایر قسمت.های دروازه متمایز باشد 3 - 0 - 5 - مبلمان و مصالح  با توجه به تعدد عملکردها در سالن بلیت توصیه می شود با طرح نازک کاری و بکارگیری مصالح نقاط کلیدی .مرتبط با کارکرد اصلی ایستگاه برجسته شود  توصیه می شود نقاط ابتدا و انتهای مسیر در سالن بلیت به واسطه طرح نازک کاری و با بکارگیری مصالح نمایان .شوند  .تنوع مصالح مورد استفاده در سالن باید در جهت تقویت نظم دیداری و در چارچوب کلیت فضایی آن باشد  الزم است از بکارگیری عناصر زائد در فرم نازک کاری و اغتشاش بصری ناشی از آن .پرهیز گردد  در صورت وجود موانعی مانند ستون در فضای سالن الزم است موقعیت آنها با فرم نازک کاری و انتخاب مصالح متضاد با زمینه، .برجسته شود -------- صفحهٔ بعد -------- 14 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  در کفسازی سالن فروش بلیت حداقل میزان مقاومت لغزشی مصالح71 PTV .است  الزم است در فرم نازک کاری ای ست گاه و مصالح بکار گرف ته شده در طرح، موقعیت تابلوهای راهنمای مسافران تعریف و در اولویت اول دیداری قرار گیرد سایر اجزا و مبلمان بکار گرفته شده نظیر تابلوهای تبلیغاتی، عناصر هنری، تابلوهای سطوح تجاری و... به هیچ وجه نباید در رقابت دیداری با تا ب.لوهای راهنمایی قرار گیرند  الزم است طرح نازک کاری و فرم دیوارها و سقف با قابلیت ها و ویژگی های مصالح بکار گرفته شده در آنها تطابق .کامل داشته باشد  توصیه می شود با استفاده از رنگ های روشن در مصالح بکار گرفته شده در دیوار و سقف بر وسعت فضای سالن .بلیت تاکید شود  تعداد و چیدمان مبلمان و عناصر وا قع در سالن نظیر صندلی ،ها، تابلوهای آویز از سقف یا نصب شده بر دیوار دستگاه های فروش، دستگاه هایATM، سطوح تجاری و... باید به گونه ای باشد که موجب ادراک فضایی وسیع و گشوده شود و حرکت آزاد ان.ه مسافران در سالن میسر باشد  در جهت القای قرارگیری در فضایی وسیع و گ شوده توصیه می شود در بخش ،هایی از سالن که ارتفاع کمتری دارد از ابعاد کوچک تر در شبکه.بندی سقف استفاده شود  توصیه می شود در جهت حفظ کلیت فضایی سالن شبکه بندی و خطوط نازک کاری دیوار و سقف از هندسه واحد .تبعیت نماید 3 - 0 - 6 - طرح ریزی ابعاد سالن فروش بلیت 3 - 0 - 6 - 7 - طرح ریزی ابعاد در بخش کنترل نشده  قسمت کنترل نشده سالن فروش بلیت محیط پرتحرکی است که تنوع فعالیت های موجود در آن می تواند رب روی جریان حرکتی عبوری مسافران تأثیر زیادی بگذارد از این رو در نظر گرفتن تراز سرویس دهی مناسب در طر احی این فضا از اهمیت زیادی برخوردار است.  محاسبه مساحت الزم برای فضای کنترل نشده به شرح زیر انجام می:شود مساحت فضای کنترل نشده سالن فروش بلیت= (𝐶) متوسط فضای انتظار الزم برای هر نفر برمبنای تراز سرویسدهی× دقیقه اوج 35 جریان عبوری 35 3 - 0 - 6 - 2 - برآورد تعداد دروازه های کنترل بلیت  تعداد دروازه های مورد نیاز بر اساس ظرفیت که بستگی به نوع آن ها دارد محاسبه می شود. تعداد دروازه ها باید بتواند شرایط عبور مسافران در ساعت اوج تقاضای سفر را فراهم آورد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 17  بنابر موقعیت ایستگاه در سطح شهر الزم است تمهیدات ویژه برای زمان های خاص در نظر گرفته شود. همچنین کاراکتر مسافران از جمله مسافران با ،چمدان، کالسکه صندلی چرخ دار یا سایر وسایل کمک حرکتی باید مورد توجه قرار گیرد و احتمال خرابی یا در دست تعمیر بودن یک یا چند .دروازه در محاسبات وارد شود  ضروری است ظرفیت دروازه های کنترل بلیت در هماهنگی با سایر عناصر ایستگاه برنامه.ریزی شود  ظرفیت دروازه های کنترل بلیت تابع روند عبوری مسافران و سرفاصله زمانی ورود مسافران است و بر اساس ح داقل زمان الزم برای عبور هر مسافر تعیین می گردد.  متوسط سرفاصله عبور مسافران در انواع مختلف دروازه های کنترل بلیت مطابق جدول (7 - 5) .است جدول7 - 5 - ظرفیت دروازه های کنترل بلیت نوع دروازه متوسط سرفاصله عبوری یک نفر (ثانیه) ظرفیت (نفر/دقیقه) ورود آزاد 5/3 - 3 11 - 31 جمع آوری بلیت توسط کارمندان 3/2 - 3/3 75 - 25 گشایش دستگاه با سکه یا ژتون 3/2 - 2/3 51 - 25 دروازه با کارت مغناطیسی، دو لته ای- ارتفاع کم 3/2 - 7/2 21 - 23 دروازه با کارت مغناطیسی، دو لته ای- ارتفاع زیاد 3/2 25 دروازه با کارت مغناطیسی، گردان 3/2 - 1/2 27 - 23 دروازه خروجی (عرض 31 سانتیمتر) 8/1 35 دروازه خروجی (عرض 2 / 3 متر) 1/1 311 دروازه خروجی (عرض 5 / 3 متر) 5/1 325  محاسبه تعداد دروازه های کنترل بلیت الزم در ایستگاه مطابق فرآیند زیر انجام می:گردد تعداد دروازههای کنترل بلیت= جریان ورودی5 دقیقه اوج ظرفیت دروازه در دقیقه× 5 + کل جریان خروجی اوج سرفاصله زمانی ورود قطارها×ظرفیت دروازه در دقیقه + X - در صورتی که اعداد دارای اعشار باشند گرد کردن افزایشی الزم.است - در صورتی که تعداد دروازه ها تا ده عدد باشد= X 3 و اگر بیش از31 عدد باشدX = 2 در نظر گرفته می.شود - عدد به دست آمده از این فرمول نشان دهنده حداقل تعداد دروازه.های کنترل بلیت مورد نیاز است  در صورتی که از چند نوع دروازه به صورت ترکیبی استفاده شود باید ظرفیت واحد هر گونه از دروازه ها در محاسب ه .جداگانه مد نظر قرار گیرد تعداد دروازه های عریض( تر مختص عبور معلولین، کالسکه بچه، افراد دارای بار) مطابق جدول(7 - 1 ) در نظر گرفته می:شود -------- صفحهٔ بعد -------- 12 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه جدول7 - 1 - حداقل تعداد دروازه های عریض مورد نیاز تعداد دروازه های عادی حداقل تعداد دروازه های عریض تا1 3 تا32 2 تا38 7 بیش از38 3 3 - 5 - ضوابط طراحی سکو به طور کلی تمام سکوها را می توان به دو دسته اصلی کناری و جزیره ای تقسیم کرد سایر انواع سکوها در واقع مدل های ترکیبی یا تعمیم یافته از این دو نوع سکو می.باشند  سکوی کناری - سکوهای کناری دسترسی به قطارها را در امتداد یک طرف خط فراهم می کنند در این حالت مسافران قبل از ورود به تراز سکو بر اساس جهت سفر خود سکوی مناسب را انتخاب می کنند (شکل7 - 33 ). شکل7 - 33 - سکوی کناری  مزایای سکوهای کناری - افزایش انعطاف پذیری و امکانات بیشتر برای جانمایی دسترسی های ورود و خروج به سکو و خروج اضطراری - قابلیت جابجایی شمار باالی مسافران در دو جهت بدون ایجاد اختالل در حرکت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 13 - فراهم آوردن امکانات بیشتر برای ناحیه انتظار در مقابل المان های حرکتی ورودی و خروجی از سکو - انعطاف پذیری بیشتر برای توسعه های آتی  معایب سکوهای کناری - نیاز به تصمیم گیری جهت انتخاب سکوی مناسب قبل از دسترسی به تراز سکو و ممکن است با انتخاب سکوی اشتباه مسافران دچار سردرگم ی شوند. - نیاز به ارائه تابلوها و عالئم بیشتر و خواناتر برای هدایت مسافران به سکوی مناسب - نیاز به تغییر طبقه برای دسترسی به سکوی جهت مخالف - افزایش عرض ایستگاه به دلیل بهره وری کمتر از فضا در صورت تفاوت میان تعداد مسافران هر سکو - )افزایش تعداد عناصر عمودی دسترسی به سکوها (در مجموع دو سکو  سکوی جزیره ای سکوهای جزیره ای در بخش میانی ایستگاه بین دو خط قطار قرار می گیرند و از هر دو طرف می توانند به قطار سرویس دهی کنند .در این سکوها مسافران ورودی و خروجی در هر دو جهت حرکتی قطار رفت و آمد می کنند (شکل7 - 32 ). شکل7 - 32 - سکوی جزیره ای -------- صفحهٔ بعد -------- 10 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  مزایای سکوها ی جزیره ای - عدم نیاز به تصمیم گیری برای انتخاب سکوی مناسب قبل از دسترسی به تراز سکو که باعث تسهیل جهت ،یابی جریان عبوری آزادتر و عدم نیاز به تغییر طبقه برای تغییر دادن سکو می.شود - استفاده کارآمدتر از فضا و المان های دسترسی عمودی (از آنجا که مسافران در هر دو جهت سفر از یک سکو استفاده می)کنند - امکان کاهش عرض سکو نسبت به مجموع عرض سکوهای کناری و در نتیجه کمتر شدن عرض ایستگاه و اقتصادی تر بودن - نیاز به تعداد آسانسور کمتر برای فراهم آوردن دسترسی به سکو - امکان کاهش تعداد عناصر دسترسی عمودی - افزایش توانایی مسافران برای استفاده از قطارها در جهت های حر کتی مختلف بدون نیاز به تغییر تراز ارتفاعی  معایب سکوهای جزیره ای - امکان تداخل فضای انتظار مقابل عناصر دسترسی عمودی ورود و خروج به سکو با ناحیه انتظار مسافران - گزینه های محدود برای جانمایی آسانسور نسبت به سکوی کناری (از آنجا که آسانسورها باید در بخش میانی سکو)جانمایی شوند - سطح دیوار کمتر برای جانمایی عالئم، تابلوهای تبلیغاتی و هنری - انعطاف پذیری کمتر برای توسعه های آتی - قابلیت کمتر برای پاسخگویی به تقاضای مسافران در عناصر دسترسی عمودی به سکو  سایر چیدمان های سکو - چنانچه اشاره شد سایر انواع سکوها در واقع مدل های ترکیبی یا تعمیم یافته یا هریزج و یرانک هنوگ ود زا یا هستند. در ادامه شرح مختصری از این چیدمان ها ارائه می:شود o سکوها در دو تراز متفاوت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 15 شکل7 - 37 - سکوها در دو تراز متفاوت  این دسته سکوها در اصل از نوع کناری بوده و غالباً بنا به دالیلی مانند محدودیت های سایت یا ک م بودن عرض معبر، خطوط قطار در دو تراز ارتفاعی مختلف جانمایی می شوند. مالحظات طراحی این گونه سکوها همانند سکوهای کناری است. باید توجه شود که در طرح ریزی این سکوها از یک سکو نباید به عنوان مسیر دسترسی به سکوی دیگر استفاده شود (شکل7 - 37 .) o سکوی ایستگاه های انتهای خط شکل7 - 33 - سکوی ایستگاه های انتهای خط  در ایستگاه های پایانه ای سکوهای کناری، جزیره ای یا ترکیبی از این دو نوع سکو طراحی می شود اما از آنجا که خط به پایان می رسد امکان دسترسی به سکو از بخش انتهایی آن نیز وجود دارد. این سکوها بسته به نوع چیدمان سکو مزایا و معایبی همسان با سکوهای کناری و جزیره ای دارند. تنها مزیتی که به طور خاص نسبت به سکوهای کناری و جزیره ای دارند امکان خروج شمار باالی مسافران -------- صفحهٔ بعد -------- 16 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه از بخش انتهایی سکو است که آن ها را برای جریان های عبوری باال در ایستگاه های پایان خط مناسب می سازد (شکل7 - 33 .) o سکوهای مجزای سوار و پیاده شدن شکل7 - 35 - سک وهای مجزای سوار و پیاده شدن  این نوع سکوها باعث تسهیل و تسریع در جریان عبوری مسافران و سوار و پیاده شدن آن ها می شود در نتیجه زمان مورد نیاز برای توقف قطار در سکو نیز کاهش یابد یم . این نوع از سکوها به طور مع مول به علت هزینه ساخت بیشتر بکار گرفته نمی شوند، اما در ایستگاه هایی که شمار مسافران زیاد باشد یا مسافران ویژگی خاصی نظیر در صد باالی حمل چمدان داشته باشند می تواند مورد توجه طراح قرار گیرد (شکل7 - 35 .)  به طور کلی سکوی انواع ا یستگاه ها شامل دو بخش اصلی است: ناحیه ذخیره که به مسافران من تظر سوار شدن به قطار اختصاص دارد و ناحیه تردد که مربوط به مسافران در حال رفت و .آمد است مجموع سطح سرویس دهی این دو ناحیه ظرفیت سکو را تعیین می.کند -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 11 o بخش های اصلی سکو :عبارتند از شکل7 - 31 - بخش های اصلی سکو  ناحیه هشدار برای به حداقل رساندن خطر برخورد مسافران با قطار در حال عبور  ناحیه انتظار که به مسافران منتظر ورود قطار .(سوار شونده) اختصاص دارد  ناحیه عبور که باید امکان حرکت بدون مانع مسافران با حداکثر نرخ جریان عبوری مناسب با تراز سرویس دهی برنامه ریزی شده را فراهم کن.د  فضای الزم برای مبلمان سکو (شکل7 - 31 ) 3 - 5 - 7 - طرح ریزی سکو در ارتباط با محیط شهری پیرامون ایستگاه سکوی ایستگاه می تواند هم سطح زمین، در ارتفاع یا بصورت زیرزمینی طرح ریزی شود که در هر یک از این شرایط ارتباط سکو با فضای شهری پیرامون آن به شکل متفاوتی تعریف می.شود  سکوی هم سطح - جانمایی سکوهای هم سطح به یکی از حالت:های زیر میسر است o در بخش میانی معبر (خیابان / :)بزرگراه اصلی ترین موضوع در طرح ریزی سکو در بخش میانی معبر حفظ .ایمنی مسافران است طرح ریزی هر دو سکوی کناری و جزیره ای در بخش میانی معبر امکان .پذیر است اما به دلیل امکانات بیشتر برای تامین ایمنی در سکوهای جز یره ای ،طرح ریزی سکوهای جزیره ای توص یه می شود (شکل های7 - 33 و7 - 38 ). -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۳۸ م۱۳( ضوابط طراحی معماری ابستگاه‌های قطار شهری و حومه ۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 لا اقلا سا لس رد یی ۲۲ 1 : ۳ 15 2 لا بل از طول سکو منطبق 7/ لس ) ۳ با طول ناوگان است. ا ۹151 عرض سکو بر اساس ا حجم تقاضای سفر در ٍ ۱ شکل ۱۷-۳- سکوی جزیره‌ای در بخش میانی معبر ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 1 مر ما لقن رخا سا شا 7 1 سک تاش زره ۲۱۲۳ 15 ۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱ 3 ۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱ لس سشو ]| لت للنا لا طول سکو منطبق 7/ با طول ناوگان است. 8 ۱ ل[ عرض سکو بر اساس 1 ۱ حجم تقاضای سفر در ۱ ٍ / بعهیین می ْ ۱ شکل ۱۸-۳- سکوی کناری در بخش میانی معبر -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 18 o در :طرفین معابر در این گونه، جانمایی سکوها به صورت کناری و در سمت راست جهت حرکت طرح ریزی می شود. در این حالت سکو با کاربری های شهری پیرامون به خوبی مرتبط شده و دسترسی عابر پیاده به سکو به راحتی تامین می شود (شکل7 - 33 ). شکل7 - 33 - سکوی کناری در دو سمت انتهایی معبر o در یک سمت معابر: امکان طراحی این سکوها نیز مانند سکوی در بخش میانی معبر در دو حالت کناری و جزیره ای وجود دارد؛ همچنین در صورت وجود محدودیت در عرض معبر توصیه می شود سکو ها ی کناری با فاصله از یکدیگر طرح ریزی شود (شکل7 - 21 ). شکل7 - 21 - سکوی کناری در یک سمت معبر -------- صفحهٔ بعد -------- 44 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه - الزم است مسیر عبور قطار شهری چه به صورت خط ویژه طرح ریزی گردد و یا در ترکیب با ترافیک خیابان باشد با استفاده از عالئم در کف سازی معبر به وضوح مشخص شو. د - توصیه می شود از مصالح مناسب مانند بتون و یا بلوک های بزرگ برای سنگ فرش کف خیابان در محل عبور ریل در.راستای شاخص کردن محل عبور قطار استفاده شود - تغییر ارتفاع بین معبر پیاده رو و سواره رو همچنین عبور از عرض مسیر قطار شهری باید به گونه ای طرح ریزی شود که حرکت شهروندان به ویژه کم.توانان جسمی را با مشکل روبرو نکند  سکوی باالتر از سطح زمین - حداقل عرض معبر در بخش سواره رو آن برای طرح ریزی سکو در تراز باالتر از سطح زمین31 متر است. الزم به ذکر است طرح ریزی خطوط ریلی در این تراز نیازمند اخذ مجوز از سازمان ها، متولیان شهر و کلیه ذینفعان می باشد (رجوع شود به شرح خدمات و فرایند مطالعات امکان سنجی خ طوط ریلی- ضابطه333 سازمان برنامه )و بودجه. - توصیه می شود در معابری که عرض کل معبر کمتر از11 متر می باشد خطوط ریلی در تراز باالتر از سطح زمین طرح ریزی .نشود - در سکوهای باالتر از سطح زمین حداقل فاصله سطح بیرونی سکو تا جداره معبر33 متر است (شکل7 - 23 ). شکل 7 - 23 - حداقل حریم الزم برای سکوهای باالتر از سطح زمین - طرح ریزی دیواره های عایق صوت در جداره.های سکو الزامی است  سکوی زیر زمینی در سکوهای زیرزمینی ارتباط سکو با سطح شهر صرفا از طریق ورود های ی ایستگاه میسر است که در بخش 7 - 3 توصیف شد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 47 3 - 5 - 2 - طرح ریزی سکو در ارتباط با الزامات ایستگاه  طول سکو تابع طول ناوگان و عرض آن بر اساس برآورد تقاضای سفر در ایستگاه محاسبه می گردد. در کل حدا قل عرض در سک وی کناری7 متر و در سکوی جزیره ای1 .متر است  حداقل عرض ورودی و خروجی یا راهروی ارتباطی بین دو سکو در صورتی که مسی ر یک جهته باشد2 متر و اگر دو جهت حرکت داشته باشد3/2 .متر است  کمترین ارتفاع مجاز سکو در محدوده فاصله7 متری از لبه سکو3/2 متر از کف تا زیر عناصر آویزان از سقف می باشد و در محدوده فاصله بیش از7 متر از لبه سکو کاهش این ارتفاع تا7/2 .متر مجاز است  حداکثر فاصله از هر نقطه روی سکو تا عناصر خروجی آن (عادی و اضطراری) نباید از35 متر تجاوز کند. بر این اساس بیشترین فاصله ممکن بین عناصر خروجی سکو31 .متر است  فاصله اولین خروجی عادی یا اضطراری سکو تا انتهای سکو نمی تواند از25 متر بیشتر باشد. به عبارت دیگر بیشترین طول مجاز بن بست در طرفین سکو25 .متر است  جهت جلوگیری از لغزش احتمالی مسافرین به داخل محوطه ریل قطارها الزم است کف لبه ایمنی به سمت داخل محوطه سکوها شیب دار اجرا گردد. این شیب نباید از5/2 .درصد بیشتر باشد  برای جمع آوری آبهای سطحی در سکوهای کناری الزم است شیب عرضی سکو به سمت دیوارها باشد و در سکوهای جزیره ای الزم است شیب عرضی سکو از دو طرف به سمت نقطه میانی سکو طرح ریزی گردد (شکل7 - 22 ). شکل 7 - 22 - جهت شیب عرضی سکو -------- صفحهٔ بعد -------- 42 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  به عنوان یک اصل کلی توصیه می گردد تا حد امکان توزیع ورودی ها و خروجی ها در طول سکو متوازن باشد (شکل7 - 27 ). شکل 7 - 27 - توزیع متوازن ورودی ها در طول سکو  نصب درهای لبه سکو( PSD ) برای ایستگاه های با مسافر زیاد مطابق با جدول2 - 8 توصیه می.شود  کمترین فاصله مجاز اولین مانع تا لبه سکو5/7 متر است این فاصله می تواند در حداکثر طول1 متر تا5/2 متر کاهش یابد (شکل7 - 23 ). شکل7 - 23 - فاصله مجاز اولین مانع تا لبه سکو -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 43  جزئیات اجزای لبه سکو مطابق شکل (7 - 25 ) :است شکل7 - 25 - جزئیات اجزای لبه سکو  توصیه می شود در ز یر لبه سکو جانپنا ه به عرض85 سانتیمتر به عنوان فضا ی یمن ا در نظر گرفته شود. 3 - 5 - 3 - طرح ریزی سکو در هماهنگی با شرایط اقلیمی در مورد ایستگاه های هم سطح و باالتر از سطح زمین بنا بر شرایط اقلیمی حاکم بر سایت رعایت کلیه ضوابط ط راحی اقلیمی ضروری است. 3 - 5 - 0 - طرح ریزی سکو در ارتباط با الزامات دسترسی کم توانان جسمی به دلیل ازدحام و مجاورت با خطوط قطار سطح سکوها از جمله مکان هایی است که می تواند ایمنی مسافران باألخص کم توانان جسمی را به مخاطره انداخته و لطمات جبران ناپذیری را ایجاد نماید. به منظور کاهش خطرات الزم است موارد :زیر در طراحی ایستگاه مورد توجه قرار گیرد  تعبیه درهای لبه سکو برای ایمنی بیشتر به خصوص در ایستگاه های پرتراکم برای جداسازی سکو از ریل قطار توصیه می.شود  توصیه می گردد فاصله عمودی لبه سکو از کف قطار5/3 سانتیمتر باشد این فاصله در هیچ حالتی نباید از5 سانتیمتر بیشتر .باشد  توصیه می گردد فاصله افقی لبه سکو از کف قطار3 سانت یمتر باشد این فاصله در هیچ حالتی نباید از5/3 سانتیمتر .بیشتر باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 40 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  مشخص و متمایز کردن لبه سکوها مهم ترین عامل در زمینه طراحی سکو در ارتباط با افراد معلول محسوب می.شود  الزم است در کف سازی تمام طول لبه سکوها سطوح برجسته متمایز کننده طراحی شود. در صورتی که سک و جزیره.ای باشد الزاماً در هر دو طرف سکو باید سطوح متمایز کننده تعبیه شود  .سطح برجسته لبه سکوها باید دارای رنگی متمایز از بقیه سکو باشد  در صورتی که از در های ( لبه سکو استفاده شودPSD .) نیازی به نصب سطوح برجسته در کف نیست  عرض نوار مشخص کننده لبه سکو11 س انتیمتر در تمام طول لبه سکو و به موازات لبه تعیین می شود.تا در صورت بروز خطر زمان کافی برای نشان دادن عکس.العمل توسط مسافران وجود داشته باشد  در صورتی که سرعت قطار ازKm/h 315 ،بیشتر باشد الزم است یک خط زرد به فاصله ی5/3 متر از لبه سکو در نظر گفته شود.  پی شنهاد می شود که تمام ورودی ها به سکوها، اعم از آسانسورها، پله برقی ،ها شیبراه ها و پلکان ها با خط لبه سکو .موازی باشند  مصالح به کار رفته در لبه( های سکو ناحیه هشدار ) باید ضد لغزش و دقیقاً هم.سطح سکو باشند 3 - 5 - 5 - مبلمان و مصالح  در جهت حفظ کلیت فضایی سکو توصیه می گردد خطوط و فرم نازک کاری دیوار و سقف از هندسه ای واحد تب عیت .کنند  الزم است فرم طرح نازک کاری با قابلیت و ویژگی.های مصالح بکار گرفته شده در آنها تطابق داشته باشد  الزم است در طرح ریزی نازک کاری و مصالح بکار گرفته شده در آن موقعیت ورودی ها و خروجی های سکو برجسته شود و تا حد امکان در تمام طول سکو قابل تشخیص گردد. یکسان سازی فرم در سایر بخش ها در امتداد طول سکو می تواند موجب نمایان شدن بیشتر موقعیت ورودی و خروجی.های سکو گردد  تعداد و چیدم ان تابلوهای راهنمایی، تبلیغاتی و هنری باید به گونه ای باشد که همواره تابلوهای راهنمایی مسافران .نسبت به سایر عناصر برتری دیداری داشته باشد  پیشنهاد می گردد در تعیین تراز ارتفاعی تابلوها از مشخصات( شکل7 - 21 ) .استفاده شود شکل7 - 21 - تراز ارتفاعی تابلوها در س کو -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 45  توصیه می شود از نصب تابلوهای اطالع رسانی در مج.اورت ورودی ایستگاه پرهیز گردد  الزم است تا حد امکان فواصل نصب تابلوهای راهنمایی و سایر تجهیزات آویز از سقف به گونه ای باشد که خطوط .دید یکدیگر را مسدود نکنند  الزم است تابلوی نام ایستگاه در امتداد دیوار سکو به صورت تکرار شونده نصب گردد تا توسط مسافران داخل واگن.های قطار قابل رویت باشد  الزم است از بکارگ ی ری فرم نازک.کاری که موجب کاهش میدان دید مسافران گردد پرهیز به عمل آید  الزم است موقعیت جانمایی مبلمان سکو (صندلی ها، سطل های زباله و...) در خارج از مسیر حرکتی سکو تعبیه گردد. همچنین جانمایی مبلمان در مجاورت ورودی و خروجی.های سکو ممنوع است  در سکوهای کناری الزم است قسمت عبور قطار در حدفاصل دو سکو نیز در برنامه طرح ریزی فضایی سکو مورد .توجه قرار گیرد  در سکوهای جزیره ای الزم است دیوار پشت محل عبور قطار در برنامه طرح ریزی فضایی سکو مورد توجه قرار گیرد. با توجه به وسعت دید مسافران به این دیوار پیشنهاد می شود در صورت هماهنگی با کلیت طرح معماری حاکم بر سکو از این سطوح برای نصب تابلوهای تبلیغاتی ، هنری یا اطالع رسانی .استفاده شود  در انتخاب مصالح دیوار سکو با توجه به وج ود غبار ناشی از عبور قطار الزم است از بکارگیری مصالح جرم گی ر .پرهیز شود  در انتخاب مصالح و طراحی جزئیات نصب آنها در دیوار و سقف سکو الزم است به موضوع ارتعاش ناشی از عبور قطار توجه شود و از بکارگیری جزئیات نصب و مصالحی که می تواند به مرور زمان بر اثر ارتعاش آسیب ببین د و یا .از سطوح نصب شده جدا شود، پرهیز گردد  الزم است رنگ مصالح بکار گرفته شده در کف سکو در تضاد با رنگ باند لبه سکو باشد. با توجه به رنگ زرد که اغلب برای بکارگیری در باند لبه سکو الزام می شود توصیه می گردد رنگ مصالح بکار گرفته شده در کف ع مومی سکو.کدر و تیره باشد  الزم است مصالح کف سکو از حداقل مقاومت لغزشی71 PTV برخوردار .باشند 3 - 5 - 6 - طرح ریزی ابعاد سکو  طول سکو برابر است با مجموع طول ناوگان به عالوه طول الزم برای توقف قطار که با توجه به نوع ناوگان و سرعت توقف آن در بخش تجهیزاتی هر خط تعیین می.گردد  تراز سرویس دهی مناسب در سکو برای جلوگیری از ازدحام در سکو و تأمین آسایش و امنیت مسافران در بخش انتظار و عبور C و در ایستگاه های با یک جهت حرکتی غالب مانند ایستگاه های ابتدا و انتهای خط D تعیین می شود تا خطر سقوط مسافران به بخش تردد قطار .به حداقل برسد -------- صفحهٔ بعد -------- 46 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  الزم است در برنامه ریزی برای سکو ویژگی های مسافران مورد توجه گردد تا سطح کافی برای اشخاصی که م ساحت بیشتری اشغال می کنند در نظر گرفته شود. از این رو افزایش تراز سطح سرویس دهی و بکارگیری سطح B با ارائه .گزارش توجیهی و تصویب کارفرما بالمانع است  روند محاسبه برای تعیین اندازه مناسب سکو به ترتیب زیر است: - تعیین متوسط فضای الزم برای هر مسافر بر اساس تراز سرویس دهی مطلوب - اصالح اعداد مربوط به تراز سرویس دهی با توجه به مشخصه مسافران ایستگاه - محاسبه حداکثر مسافران ایستگاه در واحد زمان به تفکیک مسافران ورودی و خروجی (مطابق با جدول (2 - 3)) - محاسبه مساحت مورد نیاز در ناحیه ذخیره از حاصلضرب سطح مورد نیاز برای یک مسافر (براساس تراز سرویس دهی )در حداکثر تعداد مسافران در یک سرفاصله زمانی رسیدن قطار :مطابق فرمول زیر 𝑚2 مساحت ناحیه انتظار= تعداد مسافران وارد شونده به ایستگاه P/min در دقیقه اوج × سرفاصله زمانی حرکت قطارها min (Headway) × سرانه مساحت مورد نیاز هر نفر براساس 𝑀2/P تراز سرویسدهی انتخاب شده - محاسبه مساحت ناحیه عبوری برای سرویس:دهی به مسافران ورودی مطابق فرمول زیر 𝑚2 مساحت ناحیه عبوری= P/minمجموع مسافرانی که بنابر آمار تقاضای سفر در یک دقیقه اوج از ناحیه عبوری عبور می کنند P/min/m تعداد مسافرانی که بنابر سطح سرویس انتخاب شده از یک متر عرض در یک دقیقه عبور میکنند × m طول سکو - محاسبه مساحت ،فضای الزم مقابل نقاط خروجی (پله ثابت پله برقی )، آسانسور با در نظر گرفتن حداقل فواصل بین اجزا (رجوع شود به بخش 2 - 3) - افزودن سط ح مبلمان (به عرض51 سانتیمتر )برای هر سکو سطوح غیر مؤثر و سایر اجزاء فیزیکی - افزودن سطح ناحیه هشدار به عرض51 سانتیمتر از لبه سکو - محاسبه مجموع مساحت های فوق شامل ناحیه انتظار ،، ناحیه تردد، فضای الزم مقابل نقاط خروجی سطوح غیر مؤثر ، مبلمان و ناحیه هشدار - در نظر گرفتن ضریب افزایشی در صورت نیاز  باید توجه داشت حاصل این محاسبات معادل حداقل مساحت الزم برای سکو است و در واقعیت عوامل دیگری مانند حداقل فاصله مورد نیاز بین اجزاء بر عرض سکو موثر است که الزم است به خصوص برای ایستگاه های ب ا .تراکم کم یا متوسط در نظر گرفته شود  برای محاسبه عرض مؤثر ورودی و خروجی یک حریم71 سانتیمتری برای هر دیوار از عرض کل کاسته می.شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم- الزامات و ضوابط طراحی معماری اجزای ایستگاه71 / 41 / 7044 41  ظرفیت ورودی و خروجی های سکو با استفاده از روش محاسبه( ظرفیت راهروها بخش7 - 2 - 1) محاسبه می گردد؛ که با توجه به دو طرفه یا یک طرفه بودن جهت حرکت در ورودی / خروجی این عرض مطابق با فرمول زیر محاسبه می:شود عرض ورودی / خروجی سکو با دو جهت حرکت= { بار یک دقیقه اوج سکو C تراز سرویسدهی + )2×1/7(} عرض ورودی سکو با یک جهت حرکت= { بار ورودی یک دقیقه اوج D تراز سرویسدهی + )2×1/7(} عرض خروجی سکو با یک جهت حرکت= { بار خروجی یک دقیقه اوج D تراز سرویسدهی + )2×1/7(}  در محاسبه ظرفیت الزم برای خروجی های سکو الزم است زمان تخلیه سکو مورد توجه قرار گیرد (رجوع شود به بخش 2 - 7) -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۴ الزامات طراحی بخش اداری -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- الزامات طراحی بخش اداری 71 / 41 / 7044 87 0 - 7 - اصول و مبانی طراحی  در طرح ریزی بخش اداری نحوه ارتباط خرد فضاهای بخش اداری با یکدیگر و با بخش های عمومی ایستگاه بسیار بااهمیت است و الزم است طرح ریزی فضاهای ارتباطی و راهروهای اداری به گونه ای باشد که دسترسی مستقیم با کمترین فاصله بین فضاهای اداری برقرار شود. به عبارت دیگر در طرح ریزی ،بخش اداری بکارگیری عنصر ر اهرو جهت حفظ ارتباط مستقیم با کوتاه ترین مسافت ممکن، اصلی ترین شاخصه طراحی مناسب است. طرح معماری باید بتواند گردش آزاد کارمندان بین فضاهای گوناگون بخش اداری و ارتباط آنها با بخش عمومی را به سهولت تامین کند. راهرو جزء اصلی ترین عناصر سازنده بخش اداری است و با نگاه صرفه جویی در فضا نمی توان کارب رد .آن را نفی کرد  در تمامی خرد فضاهای بخش اداری که در ارتباط با بخش عمومی ایستگاه قرار دارند توصیه می گردد ارتباط این فضاها با بخش عمومی بواسطه یک فضای میانجی نظیر البی یا راهروی بخش اداری صورت پذیرد و تا حد امکا ن .از ارتباط مستقیم بین فضاهای بخش اداری با بخش عمومی پرهیز گردد  الزم است قسمت فوقانی کلیه درهایی که بین بخش اداری ایستگاه و بخش عمومی قرار می گیرند، شیشه ای باشد تا قبل از باز کردن درها امکان دیدن فردی که در .سمت مقابل قرار گرفته است فراهم شود  جانمایی و طرح ریزی بخش اداری باید به گونه ای باشد که در ارتباط مستقیم و جریان حرکت مسافران بین ورودی .تا سکوها اختاللی ایجاد نکند و یا موجب طی مسافت بیشتر و زاید در حدفاصل ورودی تا سکوها نگردد  فضاهای اداری باید به گونه ای طرح ریزی شوند که بیشترین اشراف ر ا به بخش های عمومی ایستگاه داشته باشند .و مسافران در طی ایستگاه همواره خود را تحت نظارت مستقیم و غیرمستقیم کارمندان ایستگاه بدانند  طرح ریزی فضاهای اداری باید تا حد امکان انعطاف پذیر باشد و قابلیت هماهنگی با تغییرات و توسعه های آت ی ایستگاه را داشته باشد. د ر تمامی ایستگاه ها در نظر گرفتن بخش ذخیره برای توسعه آتی و یا جانمایی کارکردهای بیش بینی نشده در زمان بهره برداری توصیه می .گردد مساحت بخش ذخیره نمی تواند از21 درصد کل مساحت .بخش اداری تجاوز کند  توصیه می شود که تا حد امکان تمامی خرد فضاهای بخش اداری به ص ورت تجمیع شده طرح ریزی .شود 0 - 2 - بخش مدیریت و بهره برداری ایستگاه خرد فضاهای این بخش شامل اتاق:های زیر است  اتاق رئیس ایستگاه  اتاق نظارت و کنترل ایستگاه  نظارت بر دروازه های کنترل بلیت -------- صفحهٔ بعد -------- 82 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  اتاق فروش بلیت  اتاق حسابداری  اتاق های اداری  اتاق کمک های اولیه  اتاق راهبران قطار 0 - 2 - 7 - اتاق رئیس ایستگاه  الزم است اتاق رئیس ایستگاه در سالن بلیت در موقعیتی قرار گیرد که نسبت به بخش عمومی ایستگاه بیشترین .اشراف را داشته باشد  .الزم است اتاق رئیس ایستگاه در ارتباط مستقیم با اتاق نظارت و کنترل ایستگاه قرار گیرد  الزم است مسافران بتوانند با اتاق رئیس ایستگاه ارتباط داشته باشند. این ارتباط بواسطه یک فضای میانجی مانند البی یا راهر و ی بخش اداری صورت می.پذیرد  توصیه می گردد در صورت امکان دسترسی اتاق رئیس به هر دو بخش کنترل شده و کنترل نشده ایستگاه تامین .گردد  الزم است اتاق رئیس به دروازه های کنترل .بلیت دید مستقیم داشته باشد  الزم است با بکارگیری مصالح عایق صوت در دیوارها و سقف از نفوذ صدای بخش عمومی ایستگاه به داخل اتاق .به صورت کامل جلوگیری شود  توصیه می شود در این اتاق عالوه بر موارد تجهیزاتی و میز و صندلی اداری، میز برگزاری جلسه و کمد اداری نیز د.رنظر گرفته شود  جهت انتقال تجهیزات، الزم است عرض ورودی اتاق حداقل3/3 متر و به صورت دو لنگه طرح ریزی .شود  توصیه می گردد اتاق رئیس ایستگاه به صورت مستقل از اتاق نظارت و کنترل اما در ارتباط مستقیم با آن طرح ریزی .شود  مواردی نظیر وجود کف کاذب و تجهیزات اتاق در هر پروژه بنابر طرح تجهیزاتی خط مورد نظر تعیین می.گردد  تجهیزاتی که الزم است در اتاق رئیس ایستگاه نصب گردد بر ابعاد اتاق تاثیرگذار است و همانطور که عنوان شد این تجهیزات و مبلمان بنابر طرح ریزی تجهیزاتی هر پروژه متفاوت است. در هر صورت حداقل مساحت این ات اق در ایستگاه های با مسافر کم و متوسط 32 مترمربع و در ایستگاه های با مسافر زیاد 31 مترمربع می باشد (رجوع شود به جدول2 - 8). -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- الزامات طراحی بخش اداری 71 / 41 / 7044 83 0 - 2 - 2 - اتاق نظارت و کنترل ایستگاه  موقعیت اتاق نظارت و کنترل باید به گونه.ای باشد که اشراف کامل به بخش عمومی ایستگاه داشته باشد  جانمایی این .فضا باید در ارتباط مستقیم با اتاق رئیس باشد  .دسترسی بخش عمومی ایستگاه به این فضا مجاز نیست  توصیه می شود این اتاق در موقعیتی جانمایی شود که دسترسی به بخش کنترل شده و کنترل نشده ایستگاه .داشته باشد  توصیه می شود این اتاق در ارتباط مستقیم با اتاق های اداری طرح ریزی شود تا در شرایط اضطراری ارتباط .کارمندان با این اتاق به سهولت انجام پذیرد  در شرایط اضطراری الزم است این اتاق شرایط کاری را حداقل برای1 .نفر فراهم کند  .الزم است در کف اتاق امکان عبور مسیر کابل درنظر گرفته شود  الزم است این اتاق دید مستقیم و گسترده به دروازه.های کنترل بلیت داشته باشد  توصیه می.گردد دیوارهای جانبی اتاق از مصالحی با امکان نصب تابلوی برق و تجهیزات ساخته شود  الزم است با بکارگیری مصالح عایق صوت در دیوار و سقف این فضا از نفوذ صدای بخش عمومی ایستگاه به داخل .اتاق جلوگیری شود  مواردی نظیر اب عاد میز و تجهیزات کنترل ایستگاه و لزوم وجود کف کاذب کامال تابع طرح تجهیزاتی ویژه پروژه می.باشد  ابعاد اتاق و عرض در ورودی آن کامال وابسته به ابعاد تجهیزات درنظر گرفته شده برای اتاق است و بنابر مشخصات هر پروژه تعیین می گردد. برای جلوگیری از مشکالت ناشی از ع دم تطابق ابعاد اتاق با ابعاد تجهیزات و مبلمان داخل آن که از رایج ترین مشکالت بهره برداری از ایستگاه ها می باشد الزم است قبل از طرح ریزی معماری این اتاق .ابعاد و چیدمان تجهیزات داخل آن مشخص باشد  توصیه می گردد در دیوار حد فاصل این اتاق با بخش عمومی تا31 در صد از مصالح شفاف و71 درصد از مصالح .غیرشفاف استفاده شود 0 - 2 - 3 - اتاق نظارت بر دروازه های کنترل بلیت  موقعیت این فضا در مجاورت دروازه.های کنترل بلیت است  طرح ریزی این کاربری صرفا در ایستگاه های با مسافر زیاد (رجوع شود به جدول2 - 8) توصیه می.گردد  در ایستگاه هایی که سالن بلیت گسترده با دروازه های کنترل بلیت پراکنده دارد درنظر گرفتن این کاربری در مجاورت دروازه.های کنترل بلیت ضروری است -------- صفحهٔ بعد -------- 80 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  اصلی ترین کارکرد این فضا راهنمایی مسافران است. لذا الزم است کارمند مستقر در این فضا ارتباط مستقیم دیداری و کالمی با مسافران داشته باشد.  الزم است برای این فضا گرمایش و سرمایش مانند سایر بخش.های اداری درنظر گرفته شود  توصیه می گردد این فضا به صورت کیوسک قابل جابجایی طرح ریزی شود تا حداکثر انعطاف پذیری در جانمای ی .آن بوجود آید  الزم است در این بخش فضای کافی برای حضور یک کارمند فراهم آید و ب ه طور معمول مساحتی در حدود2 مترمربع برای این بخش کفایت می.کند 0 - 2 - 0 - اتاق فروش بلیت  موقعیت اتاق های فروش بلیت در بخش کنترل نشده ایستگاه و با فاصله مناسب از دروازه های کنترل بلیت م ی .باشد حداقل فاصله گیشه فروش بلیت از دروازه های کنترل معادل3 .متر است  در صورت وجود چند دروازه کنترل بلیت مجزا در ایستگاه الزم است در تمامی مسیرهای منتهی به دروازه های کنترل بلیت و در سمت راست م سافران وارد شونده به ایستگاه اتاق فروش بلیت طرح ریزی .شود  اتاق فروش بلیت اصلی ترین نقطه ارتباطی مسافران با پرسنل بخش اداری و بهره برداری ایس تگاه می ب اشد. لذا طرح معماری این اتاق باید فضایی منظم و آراسته داشته باشد و محیطی متناسب با شرایط کاری کارمندان این اتاق .فراهم آورد  .الزم است دید به بخش عمومی ایستگاه برای کارمندان این اتاق فراهم آید  فضای تشکیل صف در مقابل گیشه فروش بلیت باید مشخص و خوانا باشد و در صورت لزوم با تعبیه نرده حمایت .گردد  .الزم است فضای تشکیل صف برای خرید بلیت در جریان حرکت مسافران اختالل ایجاد نکند  پیشنهاد می شود در ایستگاه ها با مسافر زیاد (رجوع شود به جدول2 - 8) برای سهولت ارتباط پرسنل فروش بلیت .با مسافران، در گیشه فروش بلیت از دستگاه تقویت صدا استفاده شود  در اتاق فروش بلیت الزم است حداقل2 گیشه برای فروش بلیت تعبیه گردد. حداقل ابعاد پنجره فروش بلیت8/3 متر (عرض) و35 .سانتیمتر (ارتفاع) است  حداقل ابعاد اتاق فروش بلیت با دو پنجره فروش1/1 متر طول و3/2 متر عرض است و با اضافه شدن هر پنجره فروش الزم است8/3 .متر به طول اتاق اضافه شود  تعداد گیشه های فروش بلیت متناسب با حجم تقاضای سفر در ایستگاه و به شرح زیر محاسبه می.گردد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- الزامات طراحی بخش اداری 71 / 41 / 7044 85 تعداد گیشههای فروش بلیت روزانه= تعداد مسافران وارد شونده در ساعت اوج×ضریب مسافرانی که روزانه بلیت می خرند×زمان میانگین فروش بلیت 7111 - تعداد مسافران ساعت اوج براساس تقاضای سفر در ایستگاه به دست می.آید - ضریب مسافرانی که بلیت روزانه می خرند در ایستگاه های شهری7/1 و در ایستگاه های حومه ای71 /1 پیشنهاد می.گردد - زمان میانگین برای فروش بلیت به هر مسافر71 ثانیه فرض می.گردد  الزم است در اتاق فروش بلیت عالوه بر میز متصدی فروش، محلی برای گاوصندوق و کمد نگهداری بلیت درنظر .گرفته شود  ارتفاع کف پیشخوان فروش بلیت برای خرید بلیت و تبادل آن 35 سانتیمتر از کف سالن فروش بلیت است. الزم است طرح ریزی صندلی متصدی فروش بلیت به گونه ای باشد که فروشنده بلیت در هنگام نشستن بر روی صندلی بر پیشخوان فروش تسلط داشته باشد. برای این منظور توصیه می گردد کف اتاق فروش بلیت نسبت به تراز عمو می سالن31 سانتیمتر باالتر طرح ریزی .شود  الزم است شیشه پنجره فروش بلیت در برابر ضربه مقاوم بوده و از نوع سیکوریت و یا لمینت شده باشد تا در .صورت شکسته شدن به مسافران یا متصدی فروش بلیت آسیب وارد نشود  .الزم است امکان بستن دریچه فروش بلیت فراهم شود  حداقل عرض پیشخوان فروش بلیت25 سانت یمتر.است  برای جلوگیری از اتالف گرمایش و سرمایش اتاق همچنین حفظ موارد امنیتی تعبیه بازشوی سرتاسری در پنجره.های فروش بلیت مجاز نیست 0 - 2 - 5 - اتاق حسابداری  بطور معمول این اتاق در ایستگاه های با مسافر زیاد (رجوع شود به جدول2 - 8) بکار گرفته می شود. در مجموع وجود این ا تاق در مجموعه اداری تابع نظام فروش بلیت در ایستگاه می.باشد  .موقعیت این اتاق در مجاورت اتاق فروش بلیت و در ارتباط مستقیم با این اتاق است  امکان تلفیق این کاربری با اتاق فروش بلیت وجود دارد و در صورتی که هر دو کاربری در یک اتاق پیش ب ینی شود الزم است این اتاق به گونه.ای طراحی شود که بخش حسابداری ایستگاه در معرض دید مسافران نباشد  مساحت این اتاق باید به گونه ای باشد که حداقل یک میز و صندلی اداری، گاوصندوق و کمد اداری را در خود جای دهد و مساحتی معادل8 مترمربع برای طرح ریزی این اتاق پیشنهاد می.گردد -------- صفحهٔ بعد -------- 86 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه 0 - 2 - 6 - اتاق های اداری  موقعیت اتاق های اداری در مجاورت سایر عملکردهای بخش مدیریت و بهره برداری ایستگاه پیشنهاد می.گردد  یکی از کاربردهای اتاق های اداری برآورده ساختن کارکردهایی است که نیاز به آن در دوران بهره برداری از ایستگاه بوجود می.آید و در زمان طراحی مشخص نبوده است  مساحت اتاق های اداری برای ایستگاه های با مسافر متوسط 32 مترمربع و برای ایستگاه های با مسافر زیاد 21 مترمربع پیشنهاد می گردد (رجوع شود به جدول2 - 8). 0 - 2 - 1 - اتاق کمک های اولیه  کارایی این اتاق در زمانی محقق می گردد که در چارت پرسنل اداری ایستگاه نفرات آموزش دیده و ت کنسین اورژانس وجود داشته باشد. لذا طرح ریزی آن در ایستگاه های با مسافر زیاد (رجوع شود به جدول2 - 8) توصیه می.گردد  در ایستگاه های با مسافر کم (رجوع شود به جدول2 - 8) صرفا تعبیه کیف کمک های اولیه و وسائل حمل مصدومین (ویلچر و برانکارد) در بخش اداری کافی است و نیازی به طرح ریزی .اتاق مجزا وجود ندارد  در صورت طرح ریزی اتاق کمک های اولیه در ایستگاه اختصاص مساحت32 مترمربع به آن توصیه می.شود  الزم است در اتاق شیر آب گرم و سرد .وجود داشته باشد  درب ورود و خروج اتاق باید با عرض2/3 متر و به صورت دو لنگه طرح ریزی شو.د  موقعیت اتاق باید به گونه.ای باشد که امکان حمل مصدومان با ویلچر یا برانکارد به آن وجود داشته باشد  الزم است اتاق کمک.های اولیه مجهز به تخت بیمار، میز و صندلی و کمد اداری، ویلچر و برانکارد باشد 0 - 2 - 4 - اتاق راهبران قطار  این اتاق صرفا در ایستگاه های ابتدا و انتها و یا در ایستگاه هایی که بنابر نظام بهره برداری از خط، راهبر قطار تع ویض می شود درنظر گرفته می.شود  موقعیت این اتاق در تراز سکو است به گونه ای که تعویض راهبر قطار در کمترین زمان ممکن امکان پذیر باش.د  مساحت این اتاق35 مترمربع پیشنهاد می.گردد 0 - 3 - بخش حفظ امنیت ایستگاه  این بخش شامل دو خرد فضای اتاق پلیس و اتاق حراست و نگهبانی می گردد. الزم است حداقل موقعیت یکی از این اتاق ها در بخش کنترل نشده ایستگاه.باشد  .الزم است هر دو اتاق نسبت به فضاهای عمومی ایستگاه اشراف داشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- الزامات طراحی بخش اداری 71 / 41 / 7044 81  در صورت تجمیع این اتاق ها با بخش اداری ال زم است طرح ریزی آن به گونه ای باشد که به صورت مستقل از .بخش اداری با بخش عمومی ایستگاه در ارتباط باشد  در صورت وجود تسهیالت عمومی نظیر سرویس های بهداشتی و نمازخانه در ایستگاه، الزم است حداقل یکی از .آنها به فضاهای نام برده اشراف کامل داشته باشد  جانمایی این دو اتاق باید به گونه ای باشد که در مجموع بیشترین اشراف به فضاهای عمومی را تامین کنند و تا .حد امکان حوزه دید مشترک نداشته باشند  ابعاد این اتاق ها در حدود31 مترمربع پیشنهاد می گردد و الزم است در انها میز و صندلی اداری و کمد اداری پیش.بینی شود 0 - 0 - بخش خدما ت به کارمندان ایستگاه خرد فضاهای این بخش شامل موارد زیر می:گردد  سرویس های بهداشتی کارمندان  رختکن کارمندان  آبدارخانه  غذاخوری  نمازخانه 0 - 0 - 7 - سرویس های بهداشتی کارمندان  الزم است موقعیت سرویس های بهداشتی در تجمیع با بخش اداری و دور از دید بخش عمومی ایستگاه تعبیه .گردد  وجود حداقل یک سرویس برای خانم ها و یک سرویس برای آقایان ضروری است و الزم است برای هر سرویس مساحت7/7 مترمربع درنظر گرفته شود. تعداد سرویس ها تابع تعداد کارمندان ایستگاه و مطابق جدول(3 - 3) .است جدول3 - 3 - تعداد سرویس های بهداشتی مورد نیاز کارمندان ایستگاه با بیش از21 پرسنل ایستگاه با33 تا25 پرسنل ایستگاه با3 تا31 پرسنل تعداد سرویس های مورد نیاز به تفکیک خانم ها و آقایان بیش از7 واحد 2 تا7 واحد 3 واحد  طرح ریزی یک توالت برای استفاده کم توانان جسمی ضروری است. پیشنهاد می گردد این سرویس در موقعیتی .جانمایی گردد که در صورت امکان با هماهنگی بخش اداری برای مسافران دارای معلولیت نیز قابل استفاده باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 84 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  در صورتی که بخش های اداری ایستگاه در دو بخش منفک طرح ریزی ،شده باشد الزم است سرویس های بهداشتی در بخشی که تعداد کارمندان بیشتری حضور دارند جانمایی شود و پیشنهاد می گردد در صورت امکان در تمام بخش های اداری تفکیک شده سرویس بهداشتی مجزا طرح ریزی .شود  تهویه مناسب و نظافت سرویس های بهداشتی اصلی ترین عوامل در کسب رضایت پرسنل به ره برداری از فضای کاری محسوب می گردد. برای امکان نظافت سرویس ها درنظر گرفتن فضای تی شور در مجاورت سرویس ها ضروری .است 0 - 0 - 2 - رختکن کارمندان  الزم است اتاق های رختکن در تجمیع با بخش اداری ایستگاه و دور از دیدرس بخش عمومی ایستگاه جانمایی .شود  پیشنهاد می گردد رختکن د ر مجاورت سرویس های بهداشتی و نمازخانه کارمندان طرح ریزی .شود  الزم است در ایستگاه حداقل دو رختکن تفکیک شده برای آقایان و خانم ها درنظر گرفته شود. ابعاد این اتاق باید به گونه ای باشد که سرانه3/1 .مترمربع برای هر کارمند درنظر گرفته شود  در رختکن ها تعبیه کمد .لباس و آینه ضروری است  الزم است در نازک.کاری کف و دیوار رختکن از مصالح با قابلیت شستشو استفاده شود  تهویه مناسب و مبلمان کامل اصلی ترین عوامل در کسب رضایت پرسنل بهره برداری از اتاق.های رختکن است 0 - 0 - 3 - آبدارخانه و غذاخوری  موقعیت آبدارخانه و غذاخوری باید به گونه ای انتخاب شود که دور از دیدرس بخش عمو می باشد.  امکان تلفیق دو فضای آبدارخانه و غذاخوری در یک اتاق وجود دارد. اما در صورتی که این دو از هم تفکیک شده باشد الزم است در مجاورت یکدیگر طرح ریزی .شوند  مساحت این اتاق تابع تعداد کارمندان ایستگاه و مطابق جدول(3 - 2) می.باشد جدول3 - 2 - مساحت مورد نیاز آبدارخانه و غذاخوری ایستگاه با بیش از21 پرسنل ایستگاه با33 تا25 پرسنل ایستگاه با3 تا31 پرسنل مساحت اتاق آبدارخانه و غذاخوری 2 m 77 2 m 22 2 m 32  الزم است در نازک کاری کف و دیوار از مصالح .قابل شستشو استفاده شود  ،الزم است آبدارخانه به سینک ظرفشویی با آب گرم قفسه ،ظروف، یخچال گرمکن برقی (در تمامی ایستگاه ها .استفاده از اجاق گازی ممنوع است) مجهز باشد  تهویه مناسب این فضا اصلی ترین عامل در کسب رضایت پرسنل بهره برداری از آبدارخانه و غذاخوری می باش. د -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم- الزامات طراحی بخش اداری 71 / 41 / 7044 88  در ایستگاه های روز مینی پیشنهاد می.گردد در آبدارخانه دسترسی به نور و تهویه طبیعی تامین شود 0 - 0 - 0 - نمازخانه کارمندان  الزم است نمازخانه کارمندان در ارتباط مستقیم با سرویس های بهداشتی طرح ریزی .شود  ابعاد پیشنهادی برای این اتاق32 مترمربع می.باشد  الزم است در طرح ریزی نمازخانه بخش کفش.کن و کمد وسایل درنظر گرفته شود  در ایستگاه های با مسافر زیاد (رجوع شود به جدول2 - 8 ) که تعداد کارمندان حاضر در ایستگاه بیشتر است الزم است دو نمازخانه مجزا برای پرسنل خانم و آقا طرح ریزی .شود 0 - 5 - بخش تعمیرات و نگهداری ایستگاه خرد فضاهای این بخ ش شامل موارد زیر می:گردد  اتاق پرسنل تعمیرات و نگهداری  انبار وسایل عمومی  اتاق نظافت و تی شوی  اتاق جمع آوری زباله 0 - 5 - 7 - اتاق پرسنل تعمیرات و نگهداری  الزم است این اتاق در ارتباط مستقیم با انبار وسایل عمومی طرح ریزی .شود  طرح ریزی این اتاق در ایستگاه های با مسافر زیاد ضروری و در ایستگاه های با مسافر متوسط و کم پیشنهاد م ی گردد (رجوع شود به جدول2 - 8).  ابعاد پیشنهادی برای این اتاق38 مترمربع می.باشد  .الزم است این اتاق مجهز به میز و صندلی اداری، کمد اداری و کمد نگهداری ابزار باشد  توصیه می شود این اتاق در فضای بیرونی ا یستگاه و یا در بخش کنترل نشده طرح ریزی می.شود 0 - 5 - 2 - انبار وسایل عمومی  درنظر گرفتن فضای انبار وسایل عمومی ایستگاه در تمام ایستگاه.ها ضروری است  الزم است در ایستگاه ها صرفا از اتاق هایی که با کاربری انبار با حفظ مشخصات تاسیساتی و اطفاء آن طراحی شده است برای انبا ر وسایل استفاده شود و از دپوی وسایل در سایر اتاق ها یا فضاهایی نظیر زیرپله ها اجتناب گرد.د  پیشنهاد می شود عرض ورودی انبار3/3 .متر و دو لنگه باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 744 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  مساحت انبار تابع نوع ایستگاه می باشد. پیشنهاد می گردد در ایستگاه ه ای با مسافر زیاد (رجوع شود به جدول2 - 8) حدا قل مساحتی معادل35 مترمربع و در سایر ایستگاه ها حداقل مساحت8 مترمربع به انبار اختصاص .یابد  پیشنهاد می گردد در نازک.کاری این فضا از مصالح قابل شستشو استفاده شود 0 - 5 - 3 - اتاق نظافت و تی شوی  الزم است در تمامی طبقات ایستگاه ها اتاق نظافت و تی.شوی درنظر گرفته شود  در ایستگاه های با سکوی کناری طرح ریزی .این فضا در هر سکو الزامی است  الزم است این اتاق به وان شستشوی وسایل نظافت، شیر آب گرم و سرد و قفسه نگهداری وسایل شستشو مجهز .باشد  در نازک.کاری کف و دیوار این اتاق استفاده از مصالح قابل شستشو ضروری است 0 - 5 - 0 - اتاق جمع آوری زباله  موقعیت مناس ب برای جانمایی این اتاق در مجاورت ورودی ایستگاه به گونه ای است که در معرض دید و حرکت .مسافران نباشد  برای جلوگیری از نفوذ بو، پیشنهاد می.گردد برای ورود به این اتاق از دو در متوالی استفاده شود  الزم است در نازک کاری این اتاق از کاشی و سرامیک .ضد اسید و باز استفاده شود  الزم است در این اتاق شیر آب گرم و سرد برای شستشو پیش.بینی شود  مساحت این اتاق در ایستگاه های با مسافر کم 5 ( مترمربع3/3 × 7)، در ایستگاه های با مسافر متوسط 31 مترمربع (5/2 × 3) و در ایستگاه های با مسافر زیاد و پایانه ها35 مترمر( بع5/2 × 1) پیشنهاد می گردد. همچنین ح داقل ارتفاع این اتاق8/2 متر است (رجوع شود به جدول2 - 8). -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ الزاملت نورپردازی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- الزامات نورپردازی 71 / 41 / 7044 743 5 - 7 - کلیات  بطور کلی دو سطح از طرح ریزی نور در ایستگاه قطار شهری وجود دارد. در یک سطح با محوریت تامین سطح استاندارد روشنایی و با نگاهی مهندسی به این موضوع پرداخته می شود که هدف اصلی آن حفظ ایمنی کاربر و زمینه ،سازی برای کارکرد بهینه مجموعه است. در سطحی فراتر ضمن حفظ امور کمی در میزان روشنایی سطوح ب ر ارتقای کیفیت فضا بواسطه طرح ریزی نور پرداخته می شود. بر این اساس طراحی معماری ایستگاه محدود به پدید آوردن روشنایی عمومی جهت حفظ ایمنی و کارایی فضا نیست و نورپردازی در پی تاکید بر خوانایی ساختار فضا، شفافیت نظام حرکت، تعریف نقاط مکث و ریتم حاکم بر فضا و.در نهایت ارتقای کیفیت آن خواهد بود  باید توجه داشت که طراحی و پردازش نور در فضا باید تابع کلیت طرح معماری و اهداف آن باشد. نورپردازی ابزاری است در جهت تاکید و خوانایی بیشتر طرح معماری، لذا همسویی آن با نظام و ساختاری که طرح معماری را شکل می دهد، بسیار ضرور.ی است  پیشتر گفته شد که معماری هر ایستگاه شامل ویژگی ها و مشخصات برگرفته از محیط و موقعیت شهری آن یا تعاریفی است که از کلیت خط قطار شهری بر آن دیکته می شود. یکی از اهداف نورپردازی در ایستگاه تاکید بر ویژگی های معماری هر ایستگاه است. همچنین نورپردازی خود می تواند یکی از عوامل هویت دهنده و عامل .تشخیص ایستگاه باشد  نورپردازی در ایستگاه های زیرزمینی به دلیل عدم وجود هیچ نوری بجز آنچه طراح درنظر می گیرد واجد شرایط ویژه ای می باشد. مشخصات فضا در این ایستگاه .ها کامال تابع نوع نورپردازی در آن است طرح ریزی نور تقر ی با به گونه ای ثابت و دائمی نحوه شکل گیری و نمود فضا را تبیین می کند. لذا در این ایستگاه ها ضروری است طراح ی .معماری و نورپردازی به صورت تواما صورت گیرد  الزم است نورپردازی در ایستگاه در هماهنگی کامل با بافت و نوع مصالح و رنگ سطوح طرح ریزی .گردد  در طرح ریزی نور در فضای ایستگاه ضروری است برای دستیابی به هماهنگی در اجزای طرح از رقابت بی نظم و بی قاعده عناصر پرهیز به عمل آید. جهت جلوگیری از آشفتگی و آلودگی دیداری الزم است نورپردازی در جهت حفظ کلیت فضایی طرح نمود یابد. در این ارتباط هدف نهایی طراح برقرا ری نوعی از هماهنگی و هارمونی در فضاست که خود حاصل ترکیبی از تعادل و تضاد میان اجزا خواهد بود. حفظ سطح نور به صورت متعادل در فضا موجب حفظ ایمنی مسافران و کارایی عملکرد ایستگاه می گردد. اما این امر بدون توجه به خلق تضاد و کنتراست نور در بخش های مختلف فضا موج ب کاهش کیفیت آن و یکنواختی طرح خواهد شد. از سوی دیگر ایجاد کنتراست بیش از حد موجب آشفتگی بصری فضا یا به وجود آمدن نور خیره کننده در سطوح می.شود در مجموع حفظ تعادل و هماهنگی اصلی ترین عامل در موفقیت طرح نور در ایستگاه می.باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 740 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  الزم است در طرح ریزی نور در ایستگاه از تابش بیش از حد و ایجاد انعکاس و نور خیره کننده در سطوح پرهیز به عمل آید. در این زمینه اصلی:ترین عواملی که الزم است مورد توجه قرار گیرد عبارتند از - .حفظ تناسب میان نور متضاد و تاکید کننده بر سطوح با نور عمومی حاکم بر فضا - موقعیت مناسب منبع .نوردهی با توجه به میزان تابش آن - زاویه مناسب منبع نوردهی نسبت به سطحی که بر آن می.تابد و توجه به زاویه انعکاس نور از سطوح  در تمامی فضاهای ایستگاه استفاده از نور طبیعی با ایجاد گشایش در سقف یا تامین نور از پنجره های دیوا ری توصیه می گردد. در صورت استفاده ا ز پنجره، برای دستیابی به حداکثر نور طبیعی طرح ریزی فضای مرتفع و پنجره های وسیع در ضمن حفظ شرایط و محدودیت های اقلیمی توصیه می.گردد  تغییرات شدید نور در طی مسیر حرکت در ایستگاه برای مسافران ناراحت کننده است چشم انسان برای تطابق با تغییر شدت نور در پیرامون خود، نیاز به زمان دارد لذا الزم است در تمامی بخش هایی که در روشنایی فضا تغییر به وجود می آیند این تغییر به صورت تدریجی صورت گیرد. بر این اساس الزم است در طرح ریزی نور در هر یک از بخش های ایستگاه شدت نور در بخش های مجاور آن مورد توجه قرار گیرد و نورپردازی در سلسله فضاهای پی درپی ایستگاه در یک کلیت منسجم طرح ریزی .شود 5 - 2 - انواع نور هدف اصلی در تفکیک انواع نور و بکارگیری آنها در طرح معماری خلق هماهنگی حاصل از همنشینی تعادل و تضاد در نورپردازی فضا است. این هماهنگی که تابع ساختار معماری حاکم بر فضاست با تاکید بر خ وانایی فضا موجب راهبری جریان حرکت در ایستگاه، تسهیل رفت و آمد و مسیریابی، درک فضا و ایجاد ارتباط بین کاربران و فضای ایستگاه خواهد .شد 5 - 2 - 7 - روشنایی عمومی هدف از طرح ریزی در این بخش تامین روشنایی عمومی سطوح برای حفظ ایمنی کاربر و کارایی فضا است. در تامین این سطح از روشنایی طراح حق کوچک ترین مصالحه.ای ندارد  حفظ سطح روشنایی بهینه حاصل از نور عمومی در ایستگاه ها ضروری است پایین بودن روشنایی عمومی موجب کاهش ایمنی و باال بردن سطح روشنایی حاصل از نور عمومی ضمن هدر دادن انرژی، موجب کاهش تاثیرگذاری و کارایی سایر انواع ن ور می.شود و در نهایت کاهش کیفیت فضای معماری ایستگاه را در پی خواهد داشت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- الزامات نورپردازی 71 / 41 / 7044 745 5 - 2 - 2 - روشنایی متمرکز بکارگیری این نوع از نور با هدف برجسته کردن و تاکید بر سطوح ویژه یا بخش های ویژه نظیر محل فروش بلیت یا دروازه های کنترل بلیت یا لبه سکوها می باشد و با ایجاد تضاد میان سط وح در کلیت فضای معماری بین عناصر فضا کنتراست ایجاد می.کند  رعایت نسبت میان شدت نور تاکید کننده و.نور عمومی ایستگاه بسیار ضروری است  نورپردازی با نور تاکید کننده بر سطوح با ایجاد اختالف در نمود و درخشش اجزای طرح، موجب خلق سلسله مراتب بصری می.گردد که الزم است از سلسله مراتب فضایی مورد نظر طراح معماری ایستگاه تبعیت نماید  برجسته و درخشان نمودن مقاصد حرکت، نقاط تصمیم گیری، آستانه ورود به فضا در بخش های مختلف ایستگ اه از جمله راهکارهای ی است که الزم است در این نوع از نورپردازی مورد توجه طراح قرار گیرد. این امر موجب ارتباط بیشتر کاربر با فضای ایستگاه و هدایت جریان حرکت مسافران در طول اجزای طرح می.گردد  از جمله کارایی های این نوع از نورپردازی، برجسته نمودن فرم و ویژگی های معماری ایستگاه اس ت که می تواند .موجب خوانایی طرح گردد 5 - 2 - 3 - نورپردازی برای خلق جلوه های ویژه این شیوه از نورپردازی شامل موارد ویژه ای نظیر نورهای مخفی، بکارگیری نورهای رنگی، نورهای متحرک و... است که در هماهنگی با طرح معماری ایستگاه بکار گرفته می.شود در ادامه این فصل نحوه بکارگی ری انواع نورپردازی در بخش های مختلف ایستگاه تشریح می.گردد 5 - 3 - طرح ریزی نور در ورودی ایستگاه نورپردازی در ورودی ایستگاه در تقابل با نورپردازی سایر ساختمان ها یا نور فضاهای شهری در حوزه بالفصل آن قرار می گیرد. هدف اصلی در طرح ریزی نور و روشنایی ورودی ایستگاه برجسته نمودن آن نسبت به سایر ابنیه و محیط شهری پیرامون ورودی است. در دستیابی به این هدف همواره باید توجه داشت طرح ریزی نور در ورودی ایستگاه موجب اغتشاش .بصری و آلودگی نور در کلیت فضاهای شهری در حوزه بالفصل ایستگاه نگردد  :روشنایی عمومی - روشنایی عمومی در ورودی و فضای شهری اطراف آن به وسیله چراغ های برق شهری تامین می گردد و الزم است مقدار این نور در حوزه بالفصل ایستگاه کنترل گردد. در صورتیکه نور عمومی محیط پیرامون ایستگاه بیش از اندازه الزم باشد، این امر موجب کاهش تاثیرگذاری سایر الیه های نور در ورودی می گر دد و در صورتیکه مقدار روشنایی عمومی اطراف ورودی کمتر از استاندارد باشد، ایمنی شهروندان و مسافران ایستگاه تحت تاثیر قرار می.گیرد -------- صفحهٔ بعد -------- 746 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  :روشنایی متمرکز - الزم است در پیشخوان ورودی، روشنایی متمرکز طرح ریزی شود. در صورتیکه ورودی ایستگاه سایبان یا جلوآمدگی نسبت به بد نه اصلی آن داشته باشد، سطح زیرین این جلوآمدگی موقعیت مناسبی برای تعبیه .روشنایی متمرکز است - جهت هدایت مخاطبان ایستگاه به داخل الزم است آستانه ورود به ایستگاه و موقعیت درب ورودی با نورپردازی .متمرکز نسبت به محیط اطراف آن برجسته شود  جلوه های ویژه در نورپردازی: - توصیه می گردد ویژگی ها و شاخصه فرم و نمای ورودی ایستگاه با نورپردازی بارز شود تا فرم و حجم ورودی .نسبت به سایر ابنیه مجاور آن خودنمایی کند البته این موضوع در صورتی قابل انجام است که قوانین شهری حاکم بر موقعیت ورودی ایستگاه و جایگاه آن نسبت به ابنیه پیرامون آن اجازه این خودنمایی را بدهد. برای مثال در صورتیکه ورودی ایستگاه در نزدیکی ابنیه ویژه تاریخی قرار گرفته باشد میزان نمایان ساختن ورودی تحت تاثیر بافت و ابنیه مجاور آن قرار می.گیرد 5 - 0 - طراحی نور در سالن بلیت الزم است فضای سالن بلیت بواسطه نورپردازی تا حد امکان درخشان و پذیرای ورود مسافران باشد. همچنین با توجه به تعدد کارکردهای اصلی و جنبی در این سالن الزم است بواسطه نورپردازی توجه مسافران به کارکردهای اصلی سالن و .جهت حرکت غالب مسافران جلب گردد  :روشنایی عمومی - در طرح ریزی روشنایی عمومی در سالن بلیت توصی ه می گردد با تابش مخفی و گسترده نور بر سطوح دیوارها و کف ا ی ستگاه، بخش عمومی سالن به مثابه فضایی وسیع، درخشان و خوش.آمدگو درک شود  :روشنایی متمرکز - در طرح ریزی روشنایی متمرکز الزم است کارکردهای اصلی سالن شامل بخش فروش بلیت، دروازه های کنت رل بلیت، گیشه اطالعات (در صورت وجود) نسبت به سایر بخش.های سالن برجسته شود - جهت هدایت جریان حرکت در سالن الزم است نقاط مقصد و دسترسی های ورود و خروج اصلی به سالن با نورپردازی متم.رکز نمایان شود  جلوه:های ویژه در نورپردازی - بکارگیری بازشوهای نفوذ نور طبیعی در سقف (در ایستگاه های زیرزمینی) همچنین نمایان ساختن ویژگی های معماری ایستگاه از جمله مواردی است که می.تواند امکان ارتقای کیفیت فضا را فراهم آورد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- الزامات نورپردازی 71 / 41 / 7044 741 - در تعریف نقاط خاص و جلب توجه مخا طبان بر این نقاط با نورپردازی همواره باید توجه داشت که کلیت .فضای سالن و کارکرد اصلی آن تحت تاثیر قرار نگیرد 5 - 5 - طراحی نور در راهروها طرح ریزی نور در راهروها با هدف ایجاد جذابیت در مسیر طوالنی و یکنواخت راهرو صورت می گیرد. ایجاد ریتم در مسیر حرکتی، برجسته نمو دن نقاط تصمیم گیری و انتخاب مسیر از جمله مواردی است که نورپردازی می تواند با تا کید بر آن در شکل.گیری فضای مطلوب در راهروها موثر باشد  :روشنایی عمومی - توصیه می شود برای روشنایی عمومی راهروها حداقل مقدار نور الزم برای حفظ ایمنی مسافر درنظر گرفته شود تا عالوه بر بدست آوردن بیشترین صرفه جویی در مصرف انرژی، کارایی و تاثیرگذاری سایر الیه های .نورپردازی محیط افزایش یابد  :روشنایی متمرکز - .الزم است نقاط ابتدا و انتهای راهرو با نورپردازی متمرکز برجسته و نمایان گردد - در تقاطع مسیرهای حرکتی و نقاط تصمیم گیری و جهت یابی الزم است با بکارگیری نورپردازی متمرکز شدت روشنایی افزایش یافته و در امتداد راهرو این بخش ها نسبت به سایر نقاط برجسته.تر باشند  جلوه:های ویژه در نورپردازی - توصیه می شود با درنظر گرفتن سلسله مراتب بصری حاکم بر کلیت فضای ایستگاه ویژگی های مع ماری راهرو نمایان.شود و با نورپردازی فرم و مشخصات معماری مسیرهای حرکتی مورد تاکید قرار گیرد - در مسیرها و راهروهای طوالنی بکارگیری این شیوه از نورپردازی می تواند از یکنواختی مسیر بکاهد و طی مسیر را برای عابرین جذاب کند. از این منظر این شیوه از نورپردازی در راهروها بیشترین کا ربرد را نسبت ب ه سایر بخش.های ایستگاه دارد 5 - 6 - طراحی نور در پله و پله برقی اصلی ترین عامل در طرح ریزی نور در پله ها حفظ شرایط ایمنی با نور عمومی است و سایر الیه های نورپردازی در اولویت های پایین تری قرار می گیرند. در این بخش تاکید بر نقاط ابتدا و انتها، تعریف آستانه ورود به پله ها نی ز می تواند در مسیریابی کلی حرکت و بخش.بندی فضاها موثر باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 744 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  :روشنایی عمومی - اصلی ترین عامل در نورپردازی پله حفظ ایمنی با تامین روشنایی عمومی است. لذا برخالف راهروها در نورپردازی پله ها الزم است حداکثر روشنایی الزم برای حفظ ایمنی عابرین بکار گرفته شود و در این بخش تاثیرگذاری سایر الیه.های نورپردازی از اهمیت کمتری برخوردار است - در پله هایی که سقف آنها شیب دار است الزم است موقعیت چراغ ها و زاویه تابش آنها به گونه ای باشد که به صورت مستقیم به چشم عابر نتابد و خیرگی ایجاد نکند. در این بخش بکارگیری نور مخفی و روشنایی غیرمستقیم به واسطه بازتاب نور از دیوارها یا سطح سقف کاذب توصیه می.گردد  :روشنایی متمرکز - الزم است نقاط شروع و پایان پله و پله.برقی با بکارگیری روشنایی متمرکز نمایان گردد - توصیه می شود آستانه ورود به بخش پله ها با ایجاد خط نور .تعریف گردد - بکارگیری نورپردازی متمرکز در سایر بخش های پله و تغییر شدت نور در طول پله مجاز نمی.باشد  جلوه:های ویژه نورپردازی - بکارگیری این الیه از نورپردازی در مسیر پله و پله برقی توصیه نمی.شود 5 - 1 - طراحی نور در سکوها به دلیل اهمیت ایمنی در سکوها و جلوگیری در سقوط مسافران به بخش ریل های قطار، در نورپردازی سکو اصلی ترین عامل تاثیرگذار بر طرح، مشخص نمودن لبه سکو و تامین شرایط استاندارد در روشنایی عمومی می.باشد  :روشنایی عمومی - تامین شرایط استاندارد روشنایی عمومی در سکوی ایستگاه ها بسیار با اهمیت است. به منظور جلوگ ی ری از اغتشاش بصری و آلودگی نوری پیشنهاد می شود برای تامین روشنایی عمومی سکو تا حد امکان از نور مخفی .و بازتاب شده از سطوح دیوار و سقف استفاده گردد - .ایجاد احساس فضایی روشن، پذیرا و با ابعاد وسیع عامل مشخصه نورپردازی موفق در سکوی ایستگاه است  :روشنایی متمرکز - الزم است لبه سکو در تمام طول آن با بکارگیری روشنایی متمرکز از سایر بخش.های سکو متمایز گردد - توصیه می شود نقاط ورود و خروج سکو و مسیرهای دسترسی به آن با بکارگیری روشنایی متمرکز نمایان گردند به گونه ای که در طول سکو پیدا کردن این نقاط و مسیریابی م سافران .ایستگاه تسهیل شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل پنجم- الزامات نورپردازی 71 / 41 / 7044 748  جلوه:های ویژه در نورپردازی - توصیه می شود با بکارگیری این الیه از نورپردازی، ویژگی های معماری و عناصر ویژه معرف ایستگاه نظیر .تابوهای هنری، فرم نازک کاری و... مورد تاکید قرار گیرد و به این ترتیب جذابیت فضای ایستگاه افزایش یابد -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ از امات ار اه تسهیلات عمو هی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- الزامات ارائه تسهیالت عمومی 71 / 41 / 7044 773 6 - 7 - اصول و مبانی طراحی  سیاست کلی در ارائه تسهیالت عمومی در ایستگاه ها ارائه بیشترین تسهیالت انتفاعی و غیرانتفاعی به مسافران بدون اختالل در کارکرد اصلی ایستگاه می.باشد  هیچ یک از فضاهای ارائه خدمات مکمل و تسهیالت عمومی در ایستگاه ها نباید در محدوده حریم(Run off) .اجزای ایستگاه مطابق مشخصات ذکر شده در فصل دوم قرار گیرند  توصیه می شود سیاست ارائه تسهیالت عمومی و کاربری های خدماتی و تجا ری مکمل کارکرد ایستگاه با دیدی .فراتر از ساختمان ایستگاه محدوده حوزه بالفصل ایستگاه را نیز شامل شود  توصیه می شود تمرکز ارائه تسهیالت عمومی در بخش کنترل نشده ایستگاه قرار گیرد و دامنه ارائه خدمات و .کارکردهای فرعی وارد محدوده کنترل شده ایستگاه نگردد  حوزه بک ارگیری تسهیالت و خدمات عمومی به هیچ وجه نباید سطوح مربوط به جریان حرکت مسافران در شرایط عادی و تخلیه مسافران در شرایط اضطراری را اشغال کند. این موضوع در ارتباط با مسیرهای پیش بینی شده ب رای تخلیه اضطراری ایستگاه بسیار بااهمیت است. امکان دارد عرض یک معبر در شرایط عادی بهره برداری بیش از حد الزم باشد اما بنابر شرایط پیش بینی شده برای تخلیه در وضعیت اضطراری و با توجه به محاسبه این عرض برای تخلیه اضطراری ایستگاه استفاده از این سطوح برای جانمایی تسهیالت عمومی در طراحی و در طول بهره.برداری از ایستگاه مجاز نیست 6 - 2 - سرویس های بهداشتی عمومی  در صورتی که در حوزه بالفصل ایستگاه (محدوده ای با شعاع251 ،متر) توالت عمومی وجود نداشته باشد طرح ریزی .توالت عمومی در ایستگاه الزامی است  در صورتی که امکان طرح ریزی توالت عمومی در ایستگاه وجود نداشته باشد حذف آن با ارائه گزارش توجی هی و .تصویب کارفرما مجاز است  توالت های عمومی باید در دو مجموعه مجزا برای خانم ها و آقایان درنظر گرفته شود. همچنین طرح ریزی حداقل .یک توالت برای استفاده معلولین ضروری است  پیشنهاد می گردد در صورت وجود زمین شهری توالت عمومی در سطح زمین و در نزدیکی ورودی های ایستگاه طرح ریزی .شود  در صورت جانمایی توالت عمومی در ایستگاه موقعیت آن باید به گونه ای باشد که در دیدرس بخش اداری ایستگاه و ترجیحا در نزدیکی و شعاع دید اتاق پلیس یا اتاق.حراست و نگهبانی باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 770 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  تعداد توالت های عمومی مورد نیاز در ایستگاه تابع تعداد مسافران ایستگاه در ساعت اوج رفت و آمد است و براساس روش زیر محاسبه می.گردد تعداد توالتهای مورد نیاز=تعداد مسافران یک دقیقه اوج× HW سرفاصله ورود قطار× X - ضریبX در ایستگاه های با مسافر زیاد 1135 /1 ( ٪ 35 /1) و در ایستگاه های با مسافر کم و متوسط115 /1 ( ٪ 5/1) است (رجوع شود به جدول2 - 8).  الزم است طرح ریزی توالت ها به صورت خطی و به گونه ای باشد که از ورودی مجموعه سرو یس های بهداشتی تا .عمق فضا قابل دیدن باشد  در ایستگاه های روزمینی الزم اس ت موقعیت توالت های عمومی به گونه ای باشد که از نور و تهویه طبیعی برخوردار .شوند  الزم است درب ورودی توالت ها قابلیت قفل شدن از بیرون را داشته باشد. همچنین الزم است تمهیداتی پیش بینی شود که پرسنل ایستگاه بتوانند در مواقع اضطراری درب سرویس ها را از بیرون باز.کنند  مصالح بکارگرفته شده در توالت ها باید با قابلیت شستشوی باال، مقاوم در برابر خرابکاری و با دوام باشند. همچنین الزم است کامال صیقلی و بدون بافت جرم.گیر، خودرنگ و دارای رنگ روشن باشند 6 - 3 - اتاق مادر و کودک  طرح ریزی این اتاق در ایستگاه های با مسافر زیاد (رجو ع شود به جدول2 - 8) و پایانه ها توصیه می.گردد  ابعاد این اتاق32 مترمربع پیشنهاد می گردد و الزم است در آن صندلی، روشویی آب گرم و سرد، تخت کودک و سطل زباله پیش.بینی شود  الزم است این اتاق در مجاورت اتاق پلیس یا اتاق حراست و نگهبانی طرح ریزی .شود 6 - 0 - نمازخانه عمومی  در صورتی که در حوزه بالفصل ایستگاه (محدوده ای به شعاع251 متر) مسجد یا نمازخانه عمومی وجود نداشته باشد طرح ریزی .نمازخانه عمومی در ایستگاه الزامی است  الزم است در مجاورت نمازخانه عمومی فضای وضوخانه یا سرویس های بهداشتی به تفکیک خانم ها و آقایان درنظر .گرفته شود  در صورتی که امکان طرح ریزی نمازخانه عمومی در ایستگاه وجود نداشته باشد، حذف آن با ارائه گزارش توجیهی .و تصویب کارفرما مجاز است -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ششم- الزامات ارائه تسهیالت عمومی 71 / 41 / 7044 775  الزم است نمازخانه در دو مجموعه مجزا برای آقایان و خانم.ها درنظر گرفته شود  نمازخانه باید مجهز به فضای کفش کن و جاکفشی و کمد وسایل باشد. در مجموع مساحت پیشنهادی برای هر نمازخانه (به تفکیک آقایان و خانم ها) در ایستگاه های با مسافر کم و متوسط 32 مترمربع و در ایستگاه های با مسافر زیاد 38 مترمربع می باشد (رجوع شود به جدول2 - 8).  موقعیت نمازخانه باید به گونه ای باشد که در شعاع.دید مستقیم اتاق پلیس یا اتاق حراست و نگهبانی قرار گیرد  در صورت وجود نمازخانه عمومی در ایستگاه نیازی به طرح ریزی .نمازخانه کارمندان در بخش اداری وجود ندارد  .نمازخانه عمومی ایستگاه نیاز به تهویه مناسب دارد  در ایستگاه های روزمینی بهره گیری از نور و تهویه طب یعی در نمازخانه توصیه می.گردد 6 - 5 - غرفه های تجاری  موقعیت غرفه های تجاری در داخل ایستگاه باید کامال خارج از جریان حرکت مسافران در شرایط عادی بهره برداری .و شرایط اضطراری قرار داشته باشد  در جلوی ویترین و ورودی های غرفه های تجاری باید عقب نشینی الزم برای فضای مکث .درنظر گرفته شود  توصیه می گردد غرفه های تجاری با مصالح قابل جابجایی و تغییر ساخته شود تا در زمان بهره برداری از ایستگ اه .امکان تغییر در ابعاد آنها وجود داشته باشد  استفاده از مصالح آتش زا و دودزا در ساخت غرفه.های تجاری ممنوع است  الزم است کلیه اجناسی که در بخش تجاری ایستگاه به فروش می.رسند غیر قابل اشتعال باشند  الزم است تامین آب و برق مصرفی غرفه.های تجاری به صورت مستقل از ایستگاه درنظر گرفته شود  پیشنهاد می شود در راهروهای طوالنی همچنین فضاهایی که از بخش مرکزی ایستگاه فاصله دارند و در شعاع دید پرسنل بهره برداری قرار نمی گیرند با اضافه نمودن غرفه های تجاری امنیت مسافران افزایش یابد. همچنین در این .شرایط امکان تخریب ایستگاه و خرابکاری کمتر خواهد شد 6 - 6 - تابلوهای تبلیغاتی در ایستگاه  جانمایی و تعداد تابلوهای تبلیغاتی نباید در رقابت با تابلوهای راهنمایی قرار بگیرد و همواره ارجحیت دیداری با تابلوهای راهنمایی می.باشد  در طرح ریزی ابعاد و موقعیت تابلوهای تبلیغاتی الزم است سلسله مراتب دیداری مورد نظر طراح معمار مورد ت وجه .قرار گیرد. لذا الزم است در طرح معماری ایستگاه موقعیت تابلوها مشخص شود -------- صفحهٔ بعد -------- 776 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  تابلوهای تبلیغاتی در پله ها باید به صورت عمود بر خط افق نصب شوند و نصب آنها درامتداد زاویه شیب پله مجاز .نیست  تعداد و ابعاد تابلوهای تبلیغاتی در تراز سکو باید هماهنگ با طرح نازک کاری سکو طرح ریزی .شود  پیشنهاد می شود در سکوهای جزیره ای، جداره های طرفین سکو (پشت مسیر عبور قطار) به نصب تابلوهای تبلیغاتی .اختصاص یابد  بکارگیری تابلوهای تبلیغاتی در نمای شهری ورودی.های ایستگاه مجاز نیست  تاثیر تابلوهای تبلیغاتی هنگامی بیشتر می شود که طرح، رنگ و جانمایی آنها با مشخصات فضای معماری هماهنگ باشد و بتواند با ویژگی.های فرم معماری تطابق یابد  بکارگیری صحیح تابلوهای تبلیغاتی می تواند موجب جذابیت فضا و ایجاد تنوع در معماری ایستگاه شود و در نهایت می تواند تعداد بیشتری از شهروندان را به سفر با.سیستم حمل و نقل عمومی جلب کند  در صورت حفظ هماهنگی با نظام دیداری فضا و فرم معماری آن، طرح های تبلیغاتی می توانند برای تاثیرگذاری بیشتر با نوآوری و خالقیت در طرح و جانمایی، بخشی از مبلمان و معماری داخلی ایستگاه را به خود اختصاص دهند و از چارچوب ها و فریم ندی ب های رایج و تکراری فاصله بگیرند. این امر در هیچ حالتی نباید ساختار فضایی .ایستگاه و ایمنی مسافران را تحت تاثیر قرار دهد 6 - 1 - پارکینگ دوچرخه  در صورت وجود زمین شهری بالاستفاده در پیرامون ایستگاه و یا سطح باقیمانده از زمین تملک شده برای جانمایی ورودی ایستگاه، ت وصیه می شود تا حد امکان پارکینگ دوچرخه در مجاورت ورودی یا در حوزه بالفصل ایستگاه طرح ریزی .شود  برآورد ابعاد و تعداد پارکینگ دوچرخه مورد نیاز وابسته به موقعیت شهری ایستگاه و سطح تقاضای شهروندان .برای استفاده از دوچرخه برای رفت و آمد شهری دارد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۷ ۱ ۰ مه ۰+ لزاملت حریق و تخلیه اضصطراری در اآدستگاه‌ها -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- الزامات حریق و تخلیه اضطراری در ایستگاه ها 71 / 41 / 7044 778 1 - 7 - کلیات ضوابط مندرج در این فصل صرفا طرح ریزی فضاهای ایستگاه را در نظر می گیرد و در صورت تلفیق کاربری ایستگاه با سایر ابنیه و کارکردهای شهری ضوابط طراحی مندرج در این فصل این کارکردهای تلفیق شده با ایستگاه را پوشش نمی.دهد 1 - 2 - منطقه بندی حریق در فضاهای ایستگاه  برای منطقه بندی حریق در ایستگاه ها ی روباز نیازی به جداسازی و منطقه بندی .حریق در فضاهای عمومی نیست در ایستگاه های سرپوشیده نیز به طور کلی نیازی به تفکیک فضاهای عمومی وجود ندارد، مگر آنکه بنابر س ناریو تخلیه اضطراری ایستگاه نیاز به محافظت در برابر آتش و کنترل دود در بخش های مختلف فضاهای عمومی وجود د.اشته باشد  الزم است در منطقه.بندی حریق تمامی فضاهای عمومی نسبت به فضاهای غیرعمومی مجاور خود تفکیک شوند  الزم است در منطقه.بندی حریق تمامی فضاهای تجهیزاتی نسبت به سایر فضاها تفکیک شود 1 - 3 - محاسبه تعداد نفرات ایستگاه در تخلیه اضطراری  در محاسبه تعداد نفرات ایستگا ه در زمان تخلیه اضطراری، تمام بار مسافران که باید خارج شوند، در سکو فرض می شوند و هیچ مسافری در فضاهای یر غ سکو ایستگاه در نظر گرفته نمی .شوند  تعداد مسافران در تخلیه اضطراری ایستگاه از مجموع تعداد مسافران در قطارهایی که هم زمان در تمام خطوط در حال بهره برداری وارد ایستگاه می شوند و تعداد مسافران ورودی که در انتظار قطارها هستند تشکیل ود ش می.  تعداد مسافران ورودی برابر است با حاصل ضرب تعداد مسافران ورودی به ایستگاه در سر فاصله اوج ورودی ار قط در ضریب افزایشی در عدد 2 برای در نظر گرفتن یک قطار از دست رفته )نفر( تعداد مسافران ورودی= )تعداد مسافران ورودی در ساعت اوج (نفر )(دقیقه 11 × )3/5~3/7( ضریب افزایشی× )سرفاصله زمانی ورود قطار (دقیقه× 2  تعداد مسافران قطار برای قطار در حال حرکت در جهت اوج برابر است با حاصل ضرب تعداد مسافرینی که در سرفاصله زمانی اوج در یک قطار سوارند در ضریب افزایشی در عدد 2 )نفر( مسافران قطار تعداد= )مسافران قطارها در ساعت اوج (نفر )(دقیقه 11 × ضریب افزایشی(7/3 ~ 5/3) × )سرفاصله زمانی ورود قطار (دقیقه× 2 -------- صفحهٔ بعد -------- 724 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه  در محاسبه تعداد مسافران قطار الزم است تنها یک قطار در هر خط .در نظر گرفته شود  مبنای محاسبه تعداد مسافران قطار و تعداد مسافران ورودی ایستگاه زمان اوج رفت و آمد در ایستگاه .است  زمان اوج رفت و آمد در ایستگاه به زمانی اطالق می گردد که در طول یک ساعت بیشترین جریان عبوری مساف ران در آن بازه زمانی رخ دهد .این بازه زمانی عموما بین 31 الی 21 دقیقه می باشد .هنگامی که اعداد مربوط به شمار مسافران در یک ساعت اوج در محاسبات خروج اضطراری استفاده میشود باید یک ضریب افزایشی برای اصالح منحنی توزیع مسافران در طول این زمان در ایستگاه در نظر گرفته شود .در برآورد اولیه این ضریب افزایشی بین 7/3 تا 5/3 تعیین می.شود ضروری است پس از شروع بهره برداری از خطوط قطار شهری در طی دو سال آمار شمار مسافران مورد مطالعه قرار گیرد تا صحت پیش بینی های صورت گرفته در طراحی در ارتباط با ضریب افزایش ی سنجیده شود و در صورت نیاز اصالحات الزم در طرح ایستگاه صورت گیرد.  الزم است آمار مسافران ،ایستگاه حداکثر هر 5 سال مورد بررسی مجدد قرار گیرد تا در صورت لزوم در نحوه بهره برداری از ایستگاه و طرح معماری آن تغییرات الزم ایجاد شود.  در ایستگاه هایی که به صورت مستقیم به کاربری های شهری با تعداد مخاطب زیاد(مانند مراکز مدنی و مذهبی ، مجموعه ی ها ،ورزشی مراکز همایش و نمایشگاه ها) سرویس دهی می کنند الزم است عالوه بر در نظر گرفتن مسافران ساعت اوج در روزهای عادی تعداد مسافرانی که در زمان بهر ه برداری از کاربری های شهری مورد اشاره به ایستگاه اضافه می شود نیز در محاسبات مورد توجه قرار گیرد. در این حالت ممکن ا ست محدودیت هایی برای کنترل میزان ورود مسافران به سکوها در نظر گرفته شود تا در هیچ حالتی بار اشغالی سکو از ظرفیت خروجی .ایستگاه تجاوز نکند  در صورتی که سکوهای ایستگاه در طبقات مختلف و به صورت کامال مجزا از یکدیگر قرار گرفته باشند رد نقاطی که مسیرهای دسترسی خروج سکوها به یکدیگر متصل می شوند برای برآورد ظرفیت خروج الزم نیست تعداد .مسافران قطار در سکویی که درگیر حریق نیست در محاسبات در نظر گرفته شود  در صورتی که فضای ایستگاه با کاربری های دیگری نظیر تجاری یا اداری تلفیق شده باشد تعداد کاربران در هر متر مربع از س طوح مورد اشاره بر مبنای ضوابط خاص همان کاربری محاسبه می شود. مسیر خروجی این کاربران که ناشی از وجود کاربری های ترکیبی است در صورتی که با مسیرهای ورود و خروج ایستگاه مشترک باشد الزم است در محاسبات تخلیه اضطراری ایستگاه در نظر گرفته شود و در صورتی که مسیرهای مجزا برای آنها ح طر ریزی .شده باشد نیازی به وارد کردن این بار در محاسبات تخلیه اضطراری وجود ندارد  سرانه فضای اختصاص یافته به هر نفر در این دسته از فضاها به شرح جدول (3 - 3) می باشد: -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- الزامات حریق و تخلیه اضطراری در ایستگاه ها 71 / 41 / 7044 727 جدول3 - 3 - سرانه فضای کاربری های ترکیبی عملکرد فضا سرانه فضا برای هر نفر )(سطح اختصاص یافته به هر نفر مترمربع فضاهای تجاری فضاهای نمایشگاهی سوپرمارکت مجتمع تجاری 5 5 5 5 فضاهای اداری انبار 31 71 1 - 0 - ظرفیت و موقعیت دسترسی ی ها خروج  زمان تخلیه سکو: الزم است در سکوها ظرفیت خروج کافی برای تخلیه مسافران طی 3 دقیقه یا کمتر وجود داشته باشد.  دسترسی خروج به عناصری اطالق می شود که جزیی از مسیر خروج بوده و دسترسی ایمن به فضای امن را فراهم می آورند که می تواند شامل مسیرهای اصلی حرکتی در ایستگاه و خروجی ها.ی اضطراری شود  زمان تخلیه به فضای امن: الزم است ایستگاه به نحوی طراحی شود که امکان تخلیه اضطراری از دورترین ن قطه روی سکو به فضای امن طی 1 دقیقه یا کمتر ممکن باشد.  زمان های مورد اشاره صرفا به عنوان مبنایی برای تعیین ظرفیت مورد نیاز و حداکثر مسافت حرکت برای مس یرهای خروجی سکو در نظر گرفته می شود و شامل موارد ویژه مانند زمان الزم برای تصمیم گیری پیش از ،حرکت مبلمانی که ممکن است دچار حریق شده ،باشند آوار در طول مسیر دسترسی خروج یا تاخیرات ناشی از حرکت کم توانان جسمی نمی.شود  در ایستگاه یی ها که تراز میانی یا سالن فروش بلیت آنها به نحوی جانمایی شده باشد که به واسطه فاص،له ،هندسه منطقه بندی حریق یا سیستم تهویه اضطراری در معرض اثر آتش سوزی در سکو قرار ،نگیرند سالن فروش لیت ب به عنوان فضای امن قابل قبول خواهد بود.  در صورتی که سالن فروش بلیت یا هر بخش دیگری از ایستگاه به عنوان فضای امن تعریف شده باشد الزم است مسیرهای خروج از این بخش به سطح خیابان نیز در.معرض حریق سکو قرار نگیرد  الزم است حداکثر فاصله بین هر نقطه از ایستگاه تا خروجی ها مطابق با جدول(3 - 2) باشد: -------- صفحهٔ بعد -------- 722 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه جدول3 - 2 - حداکثر فاصله بین هر نقطه از ایستگاه تا خروجی ها فضاهای ایستگاه تعداد مسیرهای خروجی بیشترین فاصله دسترسی به خروجی (متر) از هر نقطه با وجود اسپرینکلر در اطفاء بدون اسپرینکلر در اطفاء فضاهای عمومی یک مسیر 25 35 دو مسیر 11 35 فضاهای جنبی و خدماتی یک مسیر 71 35 دو مسیر 35 11 فضاهای با خطر آتش سوزی زیاد یک مسیر 21 31 دو مسیر 75 21  بیشترین فاصله مجاز طرح ریزی خروجی از انتهای سکو25 متر یا طول واگن (هر کدام که کمتر است) می.باشد  الزم است در هر سکو حداقل دو مسیر خروج مجزا با بیشترین فاصله ممکن از یکدیگر طرح ریزی شود و لزومی به برابری ظرفیت حرکتی در این دو مسیر وجود ندارد. این مسیر یم ها توانند در شرایط عادی نیز به عنوان ورودی های سکو مورد بهره.برداری قرار گیرند  مسیرهای خروجی اضطراری از سکوهای مجزا می توانند با یکدیگر ادغام شوند. در این صورت الزم است ظرفیت مسیر خروجی ترکیب شده برای تامین زمان تخلیه مورد نیاز از سکویی که دچار سانحه شده است کافی اشد ب.  توصیه می شود در طراحی راهروها، از طراحی یک راهروی خروجی با عرض زیاد اجتناب کرد. زیرا امکان به مخاطره افتادن یک مسیر .خروجی بیشتر از چندین مسیر است 1 - 5 - سکوها راهروها و شیبراه ها  حداکثر ظرفیت دسترسی ی ها خروج ،درسکوها راهروها و شیبراه ها 3/ 83 نفر بر متر در دقیقه .است  حداکثر سرعت حرکت در مسیرهای خروجی بر روی ،سکوها راهروها و شیبراه ها برابر با 3/ 73 متر در دقیقه .است  راهروها و شیبراه ها ی عمومی در صورتی می توانند به عنوان مسیر خروج تلقی شوند که عرض آنها بیش از8/3 .متر باشد  شیبراه ها صرفا در صورتی می توانند به عنوان مسیر خروج تلقی شوند که شیب آنها کمتر از8 .درصد باشد  در خصوص شیبراه ی ها تا شیب 5 درصد در سرعت حرکت عابران تاثیر قابل مالحظه ای ایجاد می ن شود اما با افزایش شیب سرعت حرکت به صورت خطی کاهش می یابد.  سرعت حرکت در مسیرهای واقع در تراز میانی یا سالن فروش بلیت و سایر فضاهایی که تراکم مسافران در آ نها کمتر است برابر با 13 متر در دقیقه است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- الزامات حریق و تخلیه اضطراری در ایستگاه ها 71 / 41 / 7044 723 1 - 6 - راه پله و پله برقی  حداکثر ظرفیت دسترسی ی ها خروج بر روی پله ها و پله برقی ها 5/ 55 نفر در متر در .دقیقه است  حداکثر سرعت حرکت در مسیرهای خروجی بر روی پله ها و پله برقی ها ی خاموش 1/ 33 متر در .دقیقه است  راه پله ها در صورتی می توانند به عنوان مسیر خروج تلقی شوند که عرض آنها بیش از8/3 .متر باشد  پله برقی ها با یا بدون پاگرد صرف نظر از ارتفاع عمودی شان به عنوان دسترسی خروج قابل قبول هستند.  پله برقی ها .باید از مصالح غیر قابل اشتعال ساخته شده باشند  هنگامی که پله برقی ها ی با عرض اسمی یک متر با سرعت حداقل71 متر در دقیقه در جهت خروج اضطراری به کارکرد خود ادامه می دهند، ظرفیت این پله برقی ها 35 نفر در دقیقه در نظر گرفته می شود. این امر تنها زمانی قابل محاسبه است که در هر طبقه یک پله برقی از محاسبات حذف شود و پله برقی ها به سیستم برق اضطراری .ایستگاه متصل باشند  در پله ها ی برقی که به عنوان مسیر خروج تلقی می شوند در صورتی که ارتفاع یک دستگاه پله برقی بی ش از35 متر باشد الزم است در محاسبات ظرفیت آن71 .درصد کاهش یابد مولفه عمودی سرعت حرکت بر اساس تغییر عمودی ارتفاع بین دو تراز ایستگاه محاسبه می شود (شکل3 - 3) . شکل3 - 3 - اندازه گیری مسافت برای محاسبه زمان حرکت  در صورت وجود شرایط زیر پله برقی ها می توانند به صورت در حال حرکت در محاسبات تخلیه اضطراری ایستگاه :در نظر گرفته شوند - الزم است پله برقی ها .به برق اضطراری متصل باشند - امکان متوقف کردن پله برقی ها .و تغییر جهت آنها در نظر گرفته شده باشد  در صورتی که پله برقی ها حائز شرایط زیر باشند می توانند بیش از نیمی از ظرفیت خروج در هر طبقه را به خود :اختصاص دهند - امکان توقف و تغییر جهت آنها پیش.بینی شده باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 720 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه - بخشی از ظرفیت دسترسی ها ی خروج توسط پله ها.ی ثابت تامین گردد - پله برقی که بیشترین اثر منفی بر تخلیه اضطراری ایستگاه را دارد از محاسبات حذف گردد (با توجه به احتمال خرابی یا تعمیرات پله برقی )مفروض 1 - 1 - آسانسورها  آسانسورها در صورتی که الزامات زیر را رعایت کنند به عنوان بخشی از عناصر خروج ایستگاه مورد قبول واقع می شوند.  آسانسور نباید بیش از 51 درصد از ظرفیت خروج اضطراری را به خود اختصاص دهد.  حداقل یک آسانسور باید خارج از سرویس (خراب )فرض شود و یک دستگاه آسانسور برای خدمات آتش نشانی در نظر گرفته شود. (هنگامی که ایستگاه دارای 2 آسانسور یا کمتر باشد این الزام را باید این گونه تفسیر کرد هک ظرفیت هیچ آسانسوری به عنوان عنصر دسترسی خروج مورد قبول نمی)باشد.  الزم است آسانسورهایی که به عنوان بخشی از ظرفیت خروج اضطراری از هر طبقه ایستگاه در نظر گرفته می شوند از طریق فضاهای انتظار از سایر بخش ها ی آن طبقه جدا شوند . در طرح ریزی این فضای انتظار حفظ شرایط زیر الزامی است: - فضای انتظار مجزا یا البی آسانسور بایداز سکو با دیوارهای حائل حریق و دودبند با حداقل مقاومت یک اعت س در برابر آتش جداسازی شود .الزم است مدت زمان مقاومت در برابر حریق از زمان الزم برای تخلیه مسافران واقع در فضای انتظار بیشتر.باشد - .الزم است در فضای انتظار یک پله مرتبط با نقطه امن وجود داشته باشد - سرانه سطح مورد نیاز برای هر نفر 31 /1 مترمربع .است - فضای انتظار آسانسورها می بایست مجهز به دستگاه های صوتی هشدار دهنده دارای ارتباط دو طرفه با ز مرک کنترل باشد.  الزم است آسانسورهایی که به عنوان بخشی از ظرفیت دسترسی خروج اضطراری در نظر گرفته می شوند دارای :شرایط زیر باشد - دیواره ی ها اطراف چاه آسانسور باید با مقاومت2 ساعت در برابر آتش طرح ریزی .شوند - حداکثر دو آسانسور که به عنوان دسترسی خروج یا خدمات آتش نشانی استفاده می،شوند می توانند ای دار موتور خانه مشترک باشند. - موتورخانه ها باید با دیوار حائل دارای حداقل 2 ساعت مقاومت دربرابر حریق جداسازی شوند. - آسانسورها باید دارای سیستم برق اضطراری باشند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- الزامات حریق و تخلیه اضطراری در ایستگاه ها 71 / 41 / 7044 725  هنگام تخلیه اضطراری آسانسورها باید تنها در دو ،نقطه یکی طبقه ای که در آن حریق رخ داده و دیگری فض ای امن توقف کنند. 1 - 4 - درها و دروازه ها  حداقل عرض درهای خروجی میبایست 31 سانتیمتر باشد .  تمام درهای خروجی باید از نوع لوالیی که بر پاشنه می چرخند باشند .تا بتوان از تمام ظرفیت خروجی درها هب طور کامل استفاده نمود .  در صورتی که ظرفیت فضا 51 نفر یا بیشتر ،باشد درها می بایست ًالزاما در جهت خروج باز شوند .این امر در مورد فضاهای با کاربری پر خطر نظیر اتاق های برق و تجهیزات نیز صادق است.  ظرفیت خروجی درها و دروازه یی ها که به عنوان دسترسی خروج اضطراری در نظر گرفته می شوند به شرح زیر است: - درها و دروازه های یک :لنگه11 نفر در دقیقه - درها و دروازه ی ها دو :لنگه 3/ 83 نفر بر متر در دقیقه - مقدار ظرفیت بیان شده برای درها و دروازه ی ها دو لنگه با این فرض است که دارای جرز عمودی میانی نباشند .در جاهایی که جرز عمودی وجود دارد باید ظرفیت در یک لنگه در محاسبات استفاده شود.  الزم است تمام درهای جدا کننده بین منطقه بندی ها.ی متفاوت حریق از نوع ضدحریق باشد  در صورتی که درب های ضد حریق باز باشند یکی از شرایط زیر باید برقرار شود : - درها باید به صورت خودکار بسته شوند . - درها باید با افزایش میزان دود بسته شوند . - در صورتی که خروجی مجزا برای دود موجود باشد باید در های خروجی اضطراری ایستگاه با باال رفتن میزان حرارت بسته شوند.  :درهای خروجی به عنوان عنصر دسترسی خروج با داشتن شرایط زیر قابل قبول هستند - .باید به صورت دستی در جهت خروج قابل گشودن باشند - نیروی مورد نیاز برای باز کردن آنها نباید از 371 نیوتن تجاوز کند. - باید سیستمی برای آنها پیش بینی شده باشد که جلوی بسته شدن تصادفی هنگام استفاده را بگی.رد  پرسنل بهره.برداری باید امکان باز کردن درها در جهت تخلیه اضطراری را داشته باشند  .جهت تخلیه باید بر روی درها مشخص باشد تا در روند خروج اخاللی ایجاد نشود  الزم است طراحی به گونه ای انجام گیرد که بازشو درب ها مانع از حرکت در راه پله های خروجی اضطراری نگردد و باید عرض بازشوی درب کمتر از نیمی از ظرفیت عبوری کریدور را اشغال نماید (شکل های3 - 2 و3 - 7). -------- صفحهٔ بعد -------- 726 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه شکل3 - 2 - تناسبات درب ها با عرض راهروی خروجی شکل3 - 7 - تناسبات درب ها با عرض راهروی عمومی  در صورتی که بنا بر نظام بهره برداری از ایستگاه رب د ها ی ضد حریق از نوع قفل شونده باشند، الزم است ب نا بر سناریوی بهره برداری از ایستگاه براساس کنترل ازOCC یا اتاق رئیس ایستگاه و یا سیستم اعالم حریق قفل درب ها به صورت خودکار .باز شود 1 - 8 - دروازه ی ها کنترل بلیت  دروازه ی ها کنترل بلیت وقتی می توانند به عنوان عنصر دسترسی خروج مورد قبول باشد که دسترسی بالمان ع و آزادانه در جهت خروج اضطراری را در صورت رخ دادن شرایط زیر فراهم آورند: - خرابی دستگاه یا قطعی برق - فعال شدن سیگنال اعالم حریق ایستگاه -------- صفحهٔ بعد -------- فصل هفتم- الزامات حریق و تخلیه اضطراری در ایستگاه ها 71 / 41 / 7044 721 - فعال سازی دستی با کلید در داخل ایستگاه یا مرکز کنترل  حرکت بدون مانع در جهت خروج اضطراری به این معنی است که هرگونه موانع موجود در تجهیزات دروازه ی ها کنترل یا کنار می روند تا بتوان از آنها به عنوان بازشو بدون مانع استفاده کرد یا آزادانه در جهت خروج چ می رخند.  ابعاد دروازه ی ها کنترل بلیت در مسیر خروج اضطراری باید از الزامات زیر پیروی کنند: - در صورتی که طول دستگاه کنترل بلیت کمتر از5/2 متر باشد الزم است دارای عرض مفید حداقل5/ 35 سانتیمتر تا ارتفاع یک متر و57 سانتیمتر در ارتفاع بیش از یک متر باشد. - دستگاه ها یی که طول آنها بیشتر از5/2 متر است الزم است دارای حداقل عرض مفید51 سانتیمتر در ارتفاع کمتر از یک متر و31 .سانتیمتر در ارتفاع بیش از یک متر باشد - عرض مفید شامل فاصله داخلی بین دروازه ها در حالتی که باز هستند می باشد در این حالت الزم است ه رگ ونه پیش.آمدگی در جداره دستگاه مورد توجه قرار گیرد و مقدار آن از عرض مفید کاسته شود  ظرفیت هر دروازه کنترل بلیت در محاسبات خروج اضطراری 51 نفر در دقیقه در نظر گرفته می شود. 1 - 74 - پیش بینی ی ها الزم برای لبه سکو  ( در صورتی که از درهای لبه سکوPSD ) استفاده نشود الزم است در کف و به موازات لبه سکو عالئم هشدار دهنده (Tactile) .نصب شود  الزم است درهای لبه سکو امکان خروج اضطراری از قطار به سکو را فراهم آورند. در این ارتباط الزم است موقعیت .توقف قطار اختاللی در روند خروج مسافران از قطار به وجود نیاورد  حداکثر نیروی الزم برای باز کردن این درها در جهت خروج 221 .نیوتن است  الزم است درها توانایی تحمل فشارهای مثبت و منفی هوا (که توسط قطارهای در حال عبور بر آنها وارد می)شود را داشته باشند. 1 - 77 - زمان خروج  محاسبه زمان خروج مسافران از ایستگاه طی دو مرحله صورت می :گیرد - مرحله اول: تخلیه سکو در کمتر از3 دقیقه - مرحله دوم: تخلیه مسافران از ایستگاه به فضای امن در کمتر از1 دقیقه  در تست1 دقیقه ای زمان الزم برای خروج مسافرین با طی طوالنی ترین مسیر خروجی مطابق شرح زیر محاسبه می شود: - زمانی که طول می کشد تا یک فرد طوالنی .ترین مسیر خروجی از ایستگاه را طی کند -------- صفحهٔ بعد -------- 724 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه - محاسبه زمان انتظار آخرین نفری که از سکو خارج می شود . این زمان شامل مجموع زمان هایی است که فرد .مورد اشاره در سف عبور از اجزای مختلف ایستگاه منتظر خواهد بود در ایستگاه ها زمان های انتظار اصلی ترین عامل در محاسبه زمان تخلیه محسوب می.شود  زمان عبور (Flow time) : - برای هر عنصر خروجی، زمان خروج نشانگر زمانی است که تعداد معینی مسافر از یک عنصر خروجی مشخص عبور می کنند و تابع شمار مسافران و ظرفیت عناصر است . عبور زمان= بار مسافران ظرفیت عنصر  زمان انتظار (Waiting Time) : - در هنگام محاسبه زمانی که صرف انتظار مسافران برای تخلیه از ایستگاه می شود، این امر حائز اهمیت است که نرخ ورودی و نرخ عبوری مسافران باهم .مقایسه شوند - غالباً برای عبور مسافران از اولین عناصر خروجی (پله های سکو) زمان انتظار زیادی صرف می شود اما با رسیدن به المان های خروجی بعدی از این نرخ عبوری کاسته می .شود - در محاسبه زمان های خروجی در طول یک مسیر، مجموع تمام زمان های انتظار برای عبور از هر کدام از عناصر خروجی محاسبه می شود تا«کل زمان انتظار » برای آخرین نفری که با طی آن مسیر به فضای امن می.رسد محاسبه شود مجموع زمان انتظار= (𝑊1 −𝑇1) + 𝑊𝑛−𝑚𝑎𝑥 (𝑊1, … , 𝑊𝑛−1) 1 W :زمان تخلیه سکو 1 T: زمان طی طوالنی ترین مسیر روی سکو ) 1 T - 1 (W :زمان انتظار سکو n W: نرخ جریان عبوری از هر کدام از عناصر خروجی ) 1 - n ,...W 1 (W max - n W: زمان انتظار برای عبور از هر کدام از عناصر خروجی -------- صفحهٔ بعد -------- چ+ه+ نیس ار ما نعاریف و وازگان -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- پیوست- تعاریف و واژگان 71 / 41 / 7044 737 تعاریف و واژگان  بخش کنترل نشده Unpaid Area :فضایی از سالن فروش بلیت است که پیش از خط کنترل بلیت جانمایی می شود. و در ساعت کار ایستگاه ورود و خروج به این بخش برای همه شهروندان آزاد است.  برنامه ریزی فیزیکی بر اساس تراز سرویس :دهی روشی است که برای محاسبه ابعاد و ظرفیت مکان های عموم ی از آن استفاده می شود و مبنای آن سرانه سطح اختصاص یافته .به هر نفر است  تراز سرویس دهی Level of Service : دسته بندی مساحت اختصاص یافته به هر نفر که معرف میزان آسایش برنامه.ریزی شده برای هر فرد است  تراکم مسافران Pedestrian Density :متوسط تعداد نفراتی که در یک واحد از سطح وجود دارند که بر مبنای تعداد نفرات در هر فوت یا مترمربع بیان می شود.  خط کنترل بلیتTicket Gates :محل جانمایی دروازه های کنترل بلیت  ِدر لبه سکوPlatform Screen Doors : درها یی که در لبه خارجی سکو برای جداسازی سکو از مسیر حرکت قطار برای تامین ایمنی مسافران یا کنترل هوای فضای سکو نصب می ن شو..د  روگذر Overpass .: کلیه سطوح روی سطح زمین که در مسیر دسترسی مستقیم به ایستگاه یا اجزای آن قرار دارد  زیرگذر Underpass: کلیه سطوح زیر سطح زمین که در مسیر دسترسی مستقیم به ای تس گاه یا اجزای آن قرار .دارد  سالن فروش بلیتTicket Hall : جایگاهی است که در آن فرآیند خرید و کنترل بلیت صورت می گیرد.  سرعت حرکت مسافران Pedestrian Speed :میانگین سرعت راه رفتن مسافران که عموما بر واحد متر یا فوت در ثانیه مطرح می شود.  سرفاصله ورود قطارهاHeadway :فاصله زمانی بین ورود قطارهای متوالی به یک سکو از ایستگاه  سطوح غیر موثرDead Areas: سطوحی که به دلیل قرارگیری در حاشیه اجزای ایستگاه یا مبلمان، قابلیت استفاده ندارند و مساحتشان از مساحت کل کاسته می.شود  سکوPlatform : فضایی از ایستگاه که در مجاورت ریل قرار دارد و امکان سوار و پیاده شدن مسافران از قطارها را به صورت ایمن تامین می.کند این فضا می.تواند همسطح، در زیرزمین یا در ارتفاع باشد  سکوی کناری Side Platform :سکو یی که دسترسی به قطارها را در امتداد یک طرف خط ریلی فراهم می د کن.  سکوی جزیره ایIsland Platform : سکویی که در بخش میانی ایستگاه بین دو خط قطار قرار می د گیر و از هر ود طرف می د توان به قطار سرویس دهی .کند  عرض یا مساحت موثر Effective width or area :بخشی از عرض راهرو یا راه پله و یا مساحتی از یک فضا که توسط مسافران مورد استفاده قرار می گیرد .برای مثال سطوحی که با مبلمان یا سایر تجهیزات اشغال گ می ردد یا -------- صفحهٔ بعد -------- 732 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی معماری ایستگاه های قطار شهری و حومه فاصله ای که معموال مسافران در عبور از فضا از دیوارهای جانبی حفظ می کنند جزء عرض یا مساحت موثر محسوب نمی گردد.  فضای حدفاصلRun-Off /Run-On :حداقل فاصله الزم بین اجزای ایستگاه  فضای مسافران Pedestrian Space :متوسط مساحتی است که هر مسافر در یک مسیر عبوری به خود اختصاص می دهد و برمبنای فوت یا مترمربع برای هر مسافر مطرح می شود. فضایی که افراد به خود اختصاص می دهند اب توجه به فعالیتی که انجام می دهند تعیین می گردد .این فضا با توجه به سرعت حرکت مسافران افزایش یابد یم . همچنین الزم است که نوع و کاراکتر مسافران در نظر گرفته ،شود به عنوان مثال مساحتی که توسط یک رد ف بر روی صندلی چرخدار اشغال می،گردد یا مساحت مورد نیاز برای افرادی که با خود بار و چمدان حمل می کنند با افراد دیگر متفاوت می باشد.  قابل دسترسAccessible : دارای ویژگی های طراحی الزم برای فراهم آوردن دسترسی افراد کم توان جسمی  قسمت کنترل شده Paid Area : فضایی از سالن فروش بلیت است که پس از خط کنترل بلیت قراردارد و صرفا مسافران ایستگاه می توانند به آن وارد شوند.  مخاطب ایستگاه: شهروند ان ی که به هر نوعی تحت تاثیر ساخت یا بهره برداری از ایستگاه قرار دارند یا از خد مات .غیر مسافری ایستگاه استفاده می کنند.  :مسافر ایستگاه شهروند ی ان که به قصد سوار یا پیاده شدن از قطار از ایستگاه عبور می دن کن.  مسیر دسترسی افقی: به رواهروها و پیاده روهای متحرک گفته می.شود  نرخ جریان عبوری مسافران Pedestrian flow rate :تعداد مسافرانی که از یک موقعیت در واحد زمان عبور می کنند که با تعداد نفرات در یک ،دقیقه 35 دقیقه یا سایر بازه های زمانی مطرح می شود .منظور از ،موقعیت خطی است فرضی عمود بر جریان حرکت که از عرض یک ،راهرو ،راه پله در و یا از داخل المان هایی نظیر پله برقی یا دروازه کنترل بلیت می گذرد.  نرخ جریان عبوری مسافران در واحد عرضPedestrian flow per unit width :متوسط نرخ جریان عبوری مسافران که از واحد عرض موثر یک بخش عبور می کنند، که برمبنای تعداد نفرات در هر ،اینچ فوت یا متر در دقیقه م طرح می شود. -------- صفحهٔ بعد -------- خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی ساازمان برنامه و بودجه کشاور، با گذشات بیش از پ نجاه ساال فعالیت تحقیقاتی و مطالعاتی ،خود افزون بر ه شتصد عنوان نشریه تخصصی- ،فنی در قالب آیین،نامه ،ضابطه ،معیار دستورال،عمل مشخصات فنی عمومی و مقاله، به صورت تالیف و ،ترجمه تهیه و ابالغ کرده است. ضابطه حاضر در راستای م وارد یاد شده تهیه ،شده تا در راه نیل به تو سعه و گ سترش علوم در ک شور و بهبود فعالیت های عمرانی به کار رده ب شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال های اخیر در سایت اینترنتی قابل دستیابی می.باشد -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- 2 0۳ ۳۵۵۱۱۲ 151۱2016 9 ]0۶0۲ فدد ۲۵۶ ٩۱۵1] 2110105 0 2 11۳۳۵۵ 0۲ رعزکع(] 5 1211۲۷2۷۱ :۱۳ 5 ]۸۴۳۱۲۱۵۲۲۲۵۱ 1 1251۳:۵۱۱۱ 6 200 [ 16031۵ اه باساام12 ۸15 16۷۵1۵0۲۳۱ 6 م30 [۵ع011ع1 ا0 11021۵۱ 5 200 0۸۹۶|۱۵ ,۸۱۱۵۲۹ وا نم 2021 -------- صفحهٔ بعد -------- این ضابطه باا عنوان جلاد ول ا « ضاااوابط طراحی ایساااتگاه های قطار شاااهری و حومه » مالک طراحی م عماری ایساااتگاه ها در خطوط قطار شهری و حوم ه ای کشور است. -------- صفحهٔ بعد -------- جمهوری اسالمی ایران سازمان برنامه و بودجه کشور ضوابط طراحی ایستگاه های قطار شهری و حومه (جلد دوم- )ضوابط سازه ضابطه شماره 2 - 408 آخرین ویرایش71 / 40 / 7044 معاونت فنی، امور زیربنایی و تولیدی امور نظام فنی اجرایی، مشاورین و پیمانکاران 7044 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- (0 راست و باسمه تعالی ۰ ۰ 4 ناربان 7 یام و لووجم سور ربیس سازمان شماره: ۱۳۵ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران موضوع: ضوابط طراحی ابستگاه‌های قطار شهری و حومه در چارچوب ماده (۳۴) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور موضوع نظام فنی و اجرایی بکپارچه. ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی, به پیوست ضابطه شماره ۴ امور نظام فنی اجرایی. مشاورین و پیمانکاران. با عنوان « ضوابط طراحی ایستگاه‌های قعطار شهری و حومه » در قالب ۳ جلد زیر و از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود: جلد اول : ضوابط معماری جلد دوم : ضوابط سازه رعایت مفاد این ضابطه در صورت نداشتن ضوابط بهتر. از تاریخ ۱۴۰۱/۰۱/۰۱ الزامی است. امور نظام فنی اجرابی. مشاورین و پیمانکاران ابن سازمان دریافت‌کننده نظرات و پیشنهادهای اصلاحی در مورد مفاد این ضابطه بوده و اصلاحات لازم را اعلام خواهد کرد. ۵۲۴۲۹۴۲ : -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصالح مدارک فنی :خواننده گرامی امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور، با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این ضابطه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تالش فراوان، این اثر مصون از .ایراد و اشکال نیست از این رو ، از شما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده ه رگونه ایراد و اشکال فنی مراتب را به صورت زیر :گزارش فرمایید 7 - .شماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید 2 - .ایراد مورد نظر را به صورت خالصه بیان دارید 3 - .در صورت امکان متن اصالح شده را برای جایگزینی ارسال نمایید 0 - .نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید کار.شناسان این امور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می.شود : نشانی برای مکاتبه تهران، میدان بهارستان، خیابان صفی علی شاه- مرکز تلفن77233 سازمان برنامه و بودجه ،کشور امور نظام فنی و اجرایی Email: web: -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی پیشگفتار ،کارکرد اصلی ضوابط طراحی پدید آوردن ساختارهایی است که بواسطه قوانین و الزامات موجود در آن محصول فرایند طراحی را به سمت تحقق اهداف باالدست و اولویت ها راهبری و این امر را در دستگاه های اجرایی ساماندهی و هماهنگ کند . آنچه در این میان اهمیت دارد تابعیت ضوابط طراحی بخش های گوناگون یک پروژه از اهدافی مشخص و شفاف است و به این واسطه یکپارچگی و انسجام در فصول مختلف ضوابط حفظ خواهد شد و مجموعه نهایی می تواند راهنمای طراحان و تصمیم گیران در پیشبرد طرح مربوط.باشد از این رو ، امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور در چارچوب ماده 73 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه و ماده 27 قانون برنامه و بودجه، پس از تهیه «شرح خدمات مطالعات جامع حمل و نقل شهری و حومه» (ضابطه شماره 733 )و «شرح خدمات مطالعات تفصیلی حمل و نقل همگانی و امکان سنجی حمل و نقل ریلی شهری و حومه» (ضابطه شماره 333 )، «ضوابط طراحی ایستگاه های قطار شهری و حومه» را در قالب:سه جلد تهیه نموده است جلد اول : ضوابط معماری جلد دوم : ضوابط سازه جلد سوم: ضوابط تاسیسات عمومی در صورت نیاز به استفاده از روشها و سیستم های خاص طراحی، متفاوت با آن چه در این ض ابطه ارائه شده است ولی در دامنه کاربرد آن قرار ،دارند ارائه دهندگان این سیستم ها باید نسبت به اخذ گواهینامه یا نظریه فنی از مراجع ذی ربط )(مانند مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی اقدام نمایند و تمام مراحل اینگونه فعالیت ها ، از امکانسنجی و طراحی ت ا ،اجرا .باید زیر نظر و با تایید مراجع یادشده انجام شود علی رغم تالش، دقت و وقت زیادی که برای تهیه این مجموعه صرف گردید، این مجموعه مصون از وجود اشکال و ابهام در مطالب آن نیست. لذا در راستای تکمیل و پربار شدن این ضابطه از کارشناسان محترم درخواست می شود موارد اصال حی را به امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور ارسال کنند. کارشناسان سازمان پیشنهادها ی دریافت شده ر ا بررسی کرده و در صورت نیاز به اصالح در متن ضابطه، با همفکری نمایندگان جامعه فنی کشور و کارشناسان مجرب این حوزه، نسبت به تهیه متن اصالحی، اقدام و از طریق پایگاه اطالع رسانی نظام فنی و اجرای ی کشور بر ای بهره برداری ع ،موم اعالم خواهند کرد. به همین منظور و برای تسهیل در پیدا کردن آخرین ضوابط ابالغی معتبر، در باالی صفحات، تاریخ تدوین مطالب آن صفحه درج شده است که در صورت هرگونه تغییر در مطالب هر یک از صفحات، تاریخ آن نیز اصالح خواهد شد. از این رو ه مواره مط.الب صفحات دارای تاریخ جدیدتر معتبر خواهد بود حمیدرضا عدل معاون فنی، امور زیربنایی و تولیدی پاییز7044 -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل «ضوابط طراحی سازه ایستگاه‌های قطار شهری و حومه (جلد دوم - ضوابط سازه)» [ضابطه شماره ۲- ۸۰۴ ] اعضای گروه تمهیه کننده: کمیل بور شرکت مهندسین مشاور پژوهش دکترای مهندسی معدن احمد رحمانی شرکت مهندسین مشاور پژوهش فوق لیسانس مهندسی عمران شقایق رشیدی نیا شرکت مهندسین مشاور پژوهش فوق لیسانس مهندسی عمران علیرضا مرادی شرکت مهندسین مشاور پژوهش دکترای مهندسی عمران جواد هدایتی شرکت مهندسین مشاور پژوهش فوق لیسانس مهندسی عمران اعضای گروه هدایت و راهبری (سازمان برنامه و بودجه کشور): وحید سعیدیان معاون آمور راه و ترابری و مدیریت عمران شهری و روستایی علیرضا توتونچی معاون آمور نظام فنی اجرایی. مشاورین و پیمانکاران فرزانه آقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی اجرایی» مشاورین و پیمانکاران زینب سقایی نوش‌آبادی کارشناس آامور نظام فنی اجرایی, مشاورین و پیمانکاران -------- صفحهٔ بعد -------- أ فهرست مطالب فصل 7 :کلیات ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 7 3 - 3 - گستره ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 7 3 - 2 - روش طراح ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 7 3 - 7 - مالحظات ی تحل،ل طراح ی و ساخت ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 7 3 - 7 - 3 - مالحظات عموم ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 7 3 - 3 - سی ستم واحدها ی اندازه گیری ................................ ................................ ................................ ................................ ........................ 6 فصل 2 :شناسایی محیط و الزامات کلی ساخت و تعیین روش اجرا ................................ ................................ ................... 1 2 - 3 - مالحظات ژئوتکن یک ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 9 2 - 2 - گزارش ی ها ژئوتکن یک ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 9 2 - 2 - 3 - گزارش داده ی ها ژئوتکن یک (GDR) ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 9 2 - 2 - 2 - گزارش طراح ی ژئوتکن یک ( GDM ) ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 31 2 - 2 - 7 - گزارش راهنما ی ژئوتکن یک (GBR) ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 31 2 - 7 - سطح اطالعات مورد از ین در هر مرحله طراح ی ................................ ................................ ................................ ....................... 33 2 - 3 - حداقل اطالعات باالدست ی به منظور طراح ی سازه ................................ ................................ ................................ ................. 37 2 - 5 - ن یی تع پارامترها ی خاک و سنگ ی برا طراح ی................................ ................................ ................................ ................................ .... 35 2 - 5 - 3 - آزما ی ها شی آزما ی شگاه ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .. 36 2 - 5 - 2 - آزما ها شی برجا و نمونه بردار ی از سنگ و خاک ................................ ................................ ................................ .......................... 33 2 - 5 - 7 - بررس ی آب ی ها ینی رزم یز و آب ی ها سطح ی ................................ ................................ ................................ ............................... 31 2 - 5 - 3 - آزما ی ها شی یکیزی ژئوف ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..... 39 2 - 5 - 5 - بررس ی گزارش ی ها موجود ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 21 2 - 5 - 6 - بررس ی نقشه ی ها یخی تار ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .. 23 2 - 5 - 3 - ی اب ی ارز تصاو ری یی هوا ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 23 2 - 5 - 1 - شناسا یی ی دان یم و نقشه بردار ی نی زم شناس ی ................................ ................................ ................................ ............................. 23 2 - 6 - حفار ی ژئوتکن یکی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 23 2 - 3 - مسائل مربوط به طی مح ست یز ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 27 2 - 1 - ابزاربند ی و رفتارنگار ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 27 2 - 9 - انتخاب روش اجرا ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 23 2 - 9 - 3 - انتخاب ی مع ارها ی مناسب جهت ن یی تع روش اجرا ................................ ................................ ................................ ..................... 23 فصل 3 :بارگذاری ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 22 -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۳- معرفی بارها و تر کیب بارس و ۳۹ ۳-۳- بارهای اعمالی سس و و ۱۳۳ ۱-۳-۳- پار مرده (2)0], ۷ 2 )سس ی ۱۳ ۲-۳-۳- بار قشار جانیی و قائم خاک (۷ ]یت ) سس ۳ ۴-۳-۳- بار ناشی از فشار سیال لوله‌های تأسیسات ]۲ مگ ۴ ۵-۳-۳- بار زنده ( با ۳ وکا رتات]ً ) و ‎٩‏ ۴ ۷-۳-۳- ار قشار هوا ( ۸۲ )سس ی ۵ ۱۴ ۹-۳-۳- اثرات دمای یکنواخت ( 11| )سس و ۳ ۱۵-۳-۳- اثرات آتش‌سوزی ( تا ) سس ی و ۱۳ ۱۷-۳-۳- سایر با ر گذار ی‌ها ی و ۹0 ۱۳ فصل ۴: ملاحظات لرژه‌ای و که ۱-۴- ی دی ۱-۲-۴- تحلیل خطر لرژه‌ای سس و ۱۴ 8۵ ۲-۲-۴- معیارهای عملکرد و سطوح طراحی لرزهای ‏ ی 0۴ ۳-۲-۴- پارامترهای حر کت زمین سس و 0 ۴-۲-۴- ترکیبات بار گذاری لرژهای سس مک و ب -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۳۴ روش پیشنهادی برای تحلیل ایستگاه یا توتل سس 0 ۴۴ روش تحلیل و ارزیابی اثرات ماند گار زمین سس ۵ ۲-۴-۴ ناپایداری شیب لرزهای و زمین لغزش‌ها سس 0 ۴-۴- ملاحظات لرزه‌ای دیوارهای حالس 0 ۱-۲-۴- دیوارهای حائل وزتی و 08 ۲-۲-۴ دیوارهای حائل طره‌ای غیر وزتی سس ۹۳ فصل ۵: ارزیابی جابجایی زمین و آنالیز ریسک عملیات احداث ایستگاه (تونل) بر سازه‌ها و تاسیسات شهری ......... ۹۶ ۲-۵- پارامترهای کلیدی در ارزیابی تأثیر تغییر شکل زمین بر سازه‌های موجود سس ۹ ۴-۵- تعیین شاخص آسیب‌پذیری (۷]) و کلاس ساره ی 0۳ ۱ ۶-۵- تأثیر جابه‌جایی زمین بر تأسیسات شهری سس 0 ۹۹ فصل ۶: ملاحظات طراحی سازه نگمهیان ۱0 ۳۶ ملاحظات طراحی شمع‌های در جار یز سس ۱۳۳ ت -------- صفحهٔ بعد -------- ۱-۳-۶- ملاحظات عمومی و و ۲-۳-۶- مقاومت شمع درجاریز ی ۳-۳-۶- بارهای وارد بر شممع‌های درجاریز ام ۴-۳-۶- طراحی برای حالت حدی بهره‌برداری- کنترل نشست دمم مش ۵-۳-۶- طراحی برای حالت حدی مقاومت و ۶-۳-۶- تعیین حداقل نفوذ شمع (عمق ریشه شمع) و ۷-۳-۶- طراحی لایه پوشش بین شممع‌های فاصله‌دار ای ی ی و ی ۳-۶- ملاحظات طراحی استرات (مهار متقابل) و ویل و و و و و ۱-۳-۶- ملاحظات عمومی یی ۲-۴-۶- بارگذاری و طراحی استرات و وبا رو ی ری ۵-۶- ملاحظات تحلیل و طراحی دیوار میخکوبی ی وروی ری ۱-۵-۶- تحلیل دیوار میخکوبی رب ۲-۵-۶- طراحی نهایی بر اساس معیار پایداری بر رو ری ۳-۵-۶- بهینه‌سازی طرح با توجه به ضرایب اطمینان ی ری ری ری یرو ور ی ری یرو ۶-۶- ملاحظات تحلیل و طراحی سیستم مهار گذاری رب ی ۱-۶-۶- گسیختگی موضعی یا داخلی و ۲-۶-۶- طراحی اتصالات سیستم مهارگذاری و ۳-۶-۶- محافظت از انکر در برابر خوردگی ری ۴-۶-۶- ازمایش‌های کنترلی سیستم انکر یر ۷-۶- ملاحظات طراحی شاتکریت در فضاهای تونلی و ۱-۷-۶- تحلیل و طراحی شاتکریت ی ۸-۶- ملاحظات طراحی فورپول در فضاهای تونلی و ۱-۸-۶- پارامترهای طراحی فورپولینگ ی ی ۲-۸-۶- طراحی فورپولینگ یر ی رب ۹-۶- ملاحظات طراحی ریب ی یر یر ری ری یر فصل ۷: ملاحظات طراحی سازه اصلی دم ۱-۷- مقدمه ی رو یرو ویر وی ۱-۱-۷- ملاحظات کلی ی ی یی وروی یر ی ری ی ی ور ی یر و یر ی ی ۲-۱-۷- اجزای سیستم‌های سازه‌ای ری ی ور ری ور یرو ری یرو وربور ری ور اور ور ور رو ور اور ور ۳-۱-۷- درزهای سازه‌ای وی ری وروی ری رو یرو ویر وروی وروی وروی وروی ی ۴-۱-۷- ملاحظات تحلیل و مدل‌سازی ایستگاه‌های قطار شهری ور یور رو یور ور وروی ری ور ۵-۱-۷- دالهای یک طرفه و دو طرفه ری ری یی یی یر ری -------- صفحهٔ بعد -------- ۴-۲-۷- مقاومت خمشی همراه با نیروی محخوری سم ۳۳۵ پیوست [۵ دیاگرام فشار ظاهری خاک (۸۳: 0۲) برای دیوارهای مهار رک را ۱۵ 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست شکل‌ها شکل ۱-۳- تعیین فشار قائم خاک ایستگاه تکیه داده شده به شمع و یا در حالتی که خاک کف ایستگاه بهبود یافته باشد ۳۹ شکل ۲-۳- تعیین تراز آب زیرزمینی خی و مخ و ۱۳۹۳ شکل ۳-۳- توزیع فشار آب در خاک‌های دانه‌ای دا شکل ۴-۳- (الف) توزیع فشار آب زمانی که لایه نفوذناپذیر پایین باشد (ب) توزیع فشار آب زمانی که لایه نفوذناپذ‌یر بالا باشد (ج) توزیع فشار آب زمانی که خاک دارای لایه‌های متناوب نفوذناپذیر باشد دا شکل ۵-۳- نشست طولی تونل به دلیل نشست زمین خی و و و ۱۳۹ شکل ۱-۴- مودهای تغییر شکلی تونل تحت انتشار امواج, الف) بیضوی در تونل با مقطع دایرهای. ب) اعوجاجی در تونل با مقطع مستطیلی, ج) محوری. د) انحنایی ۸۵ شکل ۲-۴- تأثیر سطح کرنش بر مدول برشی موْثر (خاک‌های چسبنده) ار شکل ۳-۴- تأثیر سطح کرنش بر مدول برشی موْثر (خاکهای دانهای) وی وم ۹ 8 شکل ۴-۴- اعوجاج برشی میدان آزاد زمین بکر و حفاری شده برای مقطع دایرهای وی و شکل ۵-۴- تغییر مکان خاک در عمق و تغییر مکان اعوجاجی اعمالی بر یک سازه جعبهای وج ۳ شکل ۶-۴- لنگرها و نیروهای حاصل از امواج لرزهای الف) نیروها و لنگرهای اعمالی ناشی از انتشار امواج لرزهای در طول محور تونل, ب) نیروها و لنگرهای اعمالی محیطی حاصل از انتشار امواج لرزهای متعامد بر محور تونل رم شکل ۷-۴- رابطه بین نسبت انعطافپذیری و ضریب پاسخ جداره تونل در حالت لغزش کامل در نسبتهای پواسون مختلف ۱۳ شکل ۸-۴- ضریب پاسخ نیروی محوری جداره تونل در برابر نسبت فشردگی, عدم لغزش سطح تماسی و مقطع دایرهای ها شکل ۹-۴- تغییر مکان نرمال شده جداره تونل در برابر نسبت انعطاف‌پذیری, لغزش کامل در سطح تماسی و مقطع دایرهای جداره تونل ..... ۷۴ شکل ۱۰-۴- قرارداد علامتی برای مولفه‌های نیرو در جداره تونل دایرهای وم مخ ۳ ۱ شکل ۱۱-۴- سختی نسبی بین خاک و قاب مستطیلی, (الف) اعوجاج خمشی (برشی) میدان آزاد خاک. (ب) اعوجاج خمشی قاب مستطیلی شکل ۱۲-۴- نسبت اعوجاج .[ برای تونل‌های مستطیلی ۱ شکل ۱۳-۴- مدل‌های ساده شده تحلیل قاب الف) بار شبه متمرکز برای تونل‌های عمیق. ب) توزیع فشار شبه مثلنش برای تونل‌های کم عمق شکل ۱۴-۴- شرایط مرزی مدل‌سازی از ۵ شکل ۱۵-۴- مدل خاک بکر بر شکل ۱۶-۴- مدل خاک و سازه ی و و موم وم ۴ ۸ شکل ۱۷-۴ مدل‌های ساده شده قابی ۳ شکل ۱۸-۴- رابطه بین بیشینه تغییر مکان سطح گسل و بزرگای زلزله .۸/1 (1994 00006۲۹11۱11 ۵۳0 ۵115 /۷۷) 1 شکل ۹-۴ ۱- دیاگرام نیروی لرزهای برای ارزیابی پایداری خارجی دیوار وزنی همم ‎۸٩۹ شکل ۲۰-۴- دیاگرام نیروی لرزهای برای ارزیابی پایداری خارجی دیوار طرهای غیر وزنی ی ی ۹۴ شکل ۱-۵- نمودار روند انجام عملیات بررسی و ثبت شرایط سازه‌ها وی وه یمه ۱۳۴ 6 ۱ شکل ۲-۵ نمودار روند انجام عملیات بررسی و ثبت شرایط سازه‌ها 0 مطالعه برآورد ریسک آن‌ها اه ۱ شکل ۳-۵- پارامترهای کنترلی در ارزیابی سازه به روش برلند ریا -------- صفحهٔ بعد -------- خ شکل 6- 3 - پارامترها ی مربوط به کنترل باالزدگ ی در روش دوم ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 331 شکل 6- 2 - کنترل جوشش ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 339 شکل 6- 7 - کنترل حفره شدگ ی................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 323 شکل 6- 3 - روش تعادل یی رو ین در کنترل باالزدگ ی ی کل کف ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 323 شکل 6- 5 - کنترل باالزدگ ی ی کل کف................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 322 شکل 6-6 - راهکارها ی مقابله با باالزدگ ی ی کل کف................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 327 شکل 6- 3 - طی شرا معمول فروکش ی ناش از وزن خاک زیر (گان ی هان و ،همکاران 2115 ) ................................ ................................ ............................. 323 شکل 6- 1 - طی شرا معمول فروکش ی ناش از ری سا عوامل به جز خاک ریز ................................ ................................ ................................ .......................... 323 شکل 6- 9 - انتقال بار جدار ی نرمال شده با مقدار نها یی در مقابل نشست در خاک ی ها چسبنده (مطابق با لی ان و یر،ز 3999 ) ....................... 373 شکل 6- 31 - مقاومت انتها یی (نوک )نرمال شده با مقدار نها یی در مقابل نشست در خاک ی ها چسبنده (مطابق با لی ان و یر،ز 3999 ) .......... 373 شکل 6- 33 - انتقال بار جدار ی نرمال شده با مقدار نها یی در مقابل نشست در خاک ی ها یغ رچسبنده (مطابق با لی ان و یر،ز 3999 ) .............. 372 شکل 6- 32 - مقاومت انتها یی (نوک )نرمال شده با مقدار نها یی در مقابل نشست در خاک ی ها یغ رچسبنده (مطابق با لی ان و یر،ز 3999 ) ... 372 شکل 6- 37 - توض حی بخش ی ها یغ رموثر شمع ی ها حفار ی شده که در محاسبه مقاومت جداره لحاظ ی نم گردند (براون و ،همکاران 2131 ) 375 شکل 6- 33 - عملکرد گروه شمع به صورت یپ بلوک ی ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 379 شکل 6- 35 - باالزدگ ی شمع با نوک زنگوله ای ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 333 شکل 6- 36 - باالزدگ ی گروه در شمع ی ها با فواصل کم در خاک ی ها یغ رچسبنده مطابق با روابط ی تامل نسون ( 3913 ) ................................ ....... 332 شکل 6- 33 - باالزدگ ی گروه شمع ها در خاک ی ها چسبنده مطابق با روابط ی تامل نسون ( 3913 ) ................................ ................................ .............. 332 شکل 6- 31 - هی ناح مؤثر در ن یی تع فشار ی جانب متوسط در روش جانسن ای یر مبلت ................................ ................................ ................................ ... 335 شکل 6- 39 - اتصال استرات و لیو به ریت سرشمع ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 333 شکل 6- 21 - ن یی تع دهانه مؤثر به منظور طراح ی لیو- استرات با کی مهار لی ما 35 درجه ................................ ................................ ...................... 331 شکل 6- 23 - ن یی تع دهانه مؤثر به منظور طراح ی لیو- استرات با دو مهار لی ما 35 درجه ................................ ................................ ........................ 339 شکل 6- 22 - ن یی تع دهانه مؤثر به منظور طراح ی لیو- استرات با کی مهار لی ما 61 درجه ................................ ................................ ...................... 339 شکل 6- 27 - مکانیزم های گسیختگی کلی................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .............. 357 شکل 6- 23 - انواع گسیختگی موضعی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 353 شکل 6- 25 - توزیع نیروی کششی میخ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................... 355 شکل 6- 26 - توزیع نیروی کششی میخ به صورت شماتیک ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 356 شکل 6- 23 - محتملترین حالت های گسیختگی رویه و خی سرم ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 351 شکل 6- 21 - حالت های گسیختگی اتصاالت رویه ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 359 شکل 6- 29 - شکل گسیختگی خمشی تدریجی رویه................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 361 شکل 6- 71 - هندسه مقطع رویه مورد بررسی در گسیختگی خمشی ................................ ................................ ................................ .............................. 363 شکل 6- 73 - حالت های گسیختگی پانچ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 367 شکل 6- 72 - ابعاد گل میخ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ......... 363 شکل 6- 77 - انواع گسیختگی موضعی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ..................... 331 شکل 6- 73 - بخش ی ها مختلف مهار ی ها ی متداول ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 331 شکل 6- 75 - جی بس تنش ها در بخش ری درگ در مهار ی تحت کشش................................ ................................ ................................ ................................ . 332 -------- صفحهٔ بعد -------- د شکل 6- 76 - فاصله ی دار ی افق و قائم مورد از ین ی برا مهار ی ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 333 شکل 6- 73 - شماتیکی از گسیختگی خمشی و رفتار برش پانچ پوشش بتن پاشی موقت ................................ ................................ ............................ 333 شکل 6- 71 - الگوی تغییر شکل و ترک خوردگی الیه بتن پاشی ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 331 شکل 6- 79 - نمودار تصم یریگمی ی برا انتخاب سطح حفاظت در مقابل خوردگ ی (اصالح شده توسط PTI, 1996 ) ................................ ....... 339 شکل 6- 31 - نمونه یی ها از حالت ی ها مختلف محافظت از خوردگ ی بر حسب نوع انکر ................................ ................................ ................................ 312 شکل 6- 33 - نمونه یی ها از محافظت خوردگ ی انکر ی ها رشته یا ی برا محافظ ی ها سطح 3 و 2 ................................ ................................ ................ 317 شکل 6- 32 - نمونه یی ها از محافظت خوردگ ی انکر ی ها یا له یم ی برا محافظ ی ها سطح 3 و 2 ................................ ................................ .................. 313 شکل 6- 37 - نحوه اعمال بار در آزما شی عملکرد ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .. 316 شکل 6- 33 - نحوه اعمال بار در آزما شی دی تائ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 313 شکل 6- 35 - نحوه بارگذاری برای آزما شی کارا یی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 319 شکل 6- 36 - تغییرات تغییرشکل االستیک و پالستیک در مقابل بار وارده برای آزما شی کارا یی ................................ ................................ ............... 319 شکل 6- 33 - منحن ی پاسخ نی زم ( GRC )و ارتباط آن با فشار یس ستم نگهدار ی ( Pi .) ................................ ................................ ............................. 397 شکل 6- 31 - هی ناح پالست کی اطراف تونل ی رو یدا و تحت ری تأث تنش برجا ی هی درواستات یک. ................................ ................................ ................... 397 شکل 6- 39 - الگو ی جابه یی جا شعاع ی ی برا کی تونل در حال یپ ی شرو ................................ ................................ ................................ .......................... 393 شکل 6- 51 - مقطع ی طول از عی توز فشار شعاع ی و جابجا یی ها در داخل تونل ................................ ................................ ................................ ................ 393 شکل 6- 53 - حفار ی مرحله یا به همراه اجرا ی فورپول نگ ی. ................................ ................................ ................................ ................................ ............... 396 شکل 6- 52 - ایجاد و تقویت قوس شدگی با استفاده از سیستم پیش نگهداری فورپولینگ : a )قوس شدگی موضعی مابین لوله های ،فورپولینگ b )قوس شدگی طولی و شعاعی به ترتیب در پیش روی جبهه کار حفاری و در مقطع عرضی. ................................ ................................ .................. 393 شکل 6- 57 - جزئیات مربوط به سیستم فورپولینگ : الف )طرح کلی سیستم نگهداری و پیش نگهداری فورپولینگ ( fp L طول ،فورپولینگ fpo L طول همپوشانی فورپولینگ)، ب )بزرگنمایی تصویر (د cfp S فاصله مرکز تا مرکز لوله های ،فورپولینگ fp t ضخامت لوله ،فورپولینگ fp D قطر خارجی لوله های فورپولینگ)، ج )مقطع طولی تونل ( fp α زاویه نصب لوله های ،فورپولینگ US L طول دهانه بدون نگهداری)، د )مقطع عرضی تونل (t D قطر تونل و fpa α زاویه پوشش سیستم فورپولینگ.) ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 391 شکل 6- 53 - نما یی از زون بالقوه ی زش یر و هی ناح پالست کی در ی جلو جبهه کار و ارتباط آن با طول فورپول نگ ی. ................................ ................ 391 شکل 6- 55 - طراح ی سازه ای سی ستم فورپول نگ ی. ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ 211 شکل 6- 56 - هی ناح ری تأث هر له یم به منظور محاسبه خواص معادل زون فورپول نگ ی ................................ ................................ ................................ .... 213 شکل 6- 53 - مدل ی ساز فورپول نگ ی در مدل ی ساز دوبعد ی A )زون معادل فورپول نگ ی B و C )مدل ی ساز مستق می لوله ی ها فورپول نگ ی. .... 213 شکل 6- 51 - مدل ی ساز سه بعد ی فورپول نگ ی با استفاده از المان ی ها سازه ای ................................ ................................ ................................ ............... 212 شکل 3- 3 - مقطع بحران ی در برش ی وقت که بار در قسمت باال یی ریت وارد شود ................................ ................................ ................................ ............ 239 شکل 3- 2 - آرماتورگذار ی ژه یو گوشه دال (حالت متعامد و مورب) ................................ ................................ ................................ ................................ .. 271 شکل 3- 7 - حداقل طول یم لگردها ی آجدار در دال ی ها دو طرفه بدون ریت ................................ ................................ ................................ .................... 273 شکل 3- 3 - مشخصات دال وند یپ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .............................. 277 شکل 3- 5 - رفتار وار ید به صورت ریت ی رو نی زم که ممکن است به صورت ریت قی عم باشد ................................ ................................ ....................... 273 شکل 3-6 - نی روها ی وارد بر وار ید ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ............................. 275 شکل 3- 3 - عرض مؤثر بال کشش ی و فشار ی وار ید بر اساس نامه ن یی آ................................ ................................ ................................ ............................. 279 شکل 3- 1 - دی وارک در کنار بازشوها ی مجاور ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 279 -------- صفحهٔ بعد -------- ذ شکل 3- 9 - لی تحل وار ید در اطراف بازشو ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................ 233 شکل 3- 31 - روش بست و بند جهت ن یی تع آرماتور ی افق ی باال بازشو در که ی حالت n >0.25L w H ................................ ................................ .......... 232 شکل 3- 33 - کنترل برکنش ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 237 شکل پ- 3 - 3 - فشار ظاهری خاک بر دیوارهای انکر شده در روش ساخت باال به پایین و خاک بدون چسبندگی دیوار با کی و چند ردیف انکر ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .......................... 239 شکل پ- 3 - 2 - توزیع فشار ظاهری خاک در دیوارهای انکر شده از باال به پایین در خاک های نرم تا متوسط چسبنده ................................ ....... 251 شکل پ- 3 - 7 - فشار ظاهری خاک دیوارهای مهار شده (استرات )در خاک بدون چسبندگی ................................ ................................ .................... 253 -------- صفحهٔ بعد -------- ر فهرست جدول ها جدول 2- 3 - شناخت سایت و ی تأس سات ینی رزم یز در هر مرحله مطالعات................................ ................................ ................................ ......................... 32 جدول 2- 2 - شناسا یی یز رسطح ی در هر مرحله مطالعات ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 32 جدول 2- 7 - حداقل مشخصات ژئوتکن یکی مورد از ین در محل جانمایی ایستگاه و پروف لی ژئوتکن یکی ................................ ................................ ........ 35 جدول 2- 3 - استانداردها ی بعض ی از آزما ی ها شی مکان کی خاک ................................ ................................ ................................ ................................ .......... 36 جدول 2- 5 - استانداردها ی بعض ی از آزما ی ها شی برجا ی مکان کی خاک ................................ ................................ ................................ ............................. 33 جدول 2-6 - کاربرد آزما ها شی یکیزی ژئوف ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 21 جدول 2- 3 - دستورالعمل ن یی تع فواصل نی ماب گمانه ی ها قائم /لی ما ................................ ................................ ................................ ................................ .. 22 جدول 7- 3 - بات ی ترک بارگذار ی و بی ضرا هر بار در طراح ی ای ستگاه ها و تونل ها ................................ ................................ ................................ .............. 71 جدول 7- 2 - بی ضرا بار ( p )ی برا بارها ی ی دائم در طراح ی ای ستگاه ها و تونل ها ................................ ................................ ................................ .......... 71 جدول 7- 7 - بی ضرا بار مربوط به گراد ان ی حرارت ی ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .. 77 جدول 7- 3 - بی ترک بار مربوط به طراح ی دی وارها ی ی وزن، ید وارها ی کنسول ی، شمع ها و ید وارها ی مهار شده توسط انکر ................................ ..... 73 جدول 7- 5 - بی ضرا بار ی برا بارها ی ی دائم p مربوط به طراح ی دی وارها ی ی وزن، ید وارها ی کنسول ی، شمع ها و ید وارها ی مهار شده توسط انکر ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ...................... 75 جدول 7-6 - مقاد ری یبی تقر جابه یی جا مورد از ین جهت فعال شدن فشار محرک و ای مقاوم نی زم ................................ ................................ ................ 73 جدول 7- 3 - خالصه بارها ی زنده ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ . 33 جدول 3- 3 - نسبت ی ها نه یشیب سرعت نی زم به نه یشیب شتاب سطح نی زم در خاک و سنگ بستر ................................ ................................ ............ 56 جدول 3- 2 - نسبت ی ها نه یشیب ر یی تغ مکان نی زم به نه یشیب شتاب سطح نی زم در خاک و سنگ بستر ................................ ................................ ... 56 جدول 3- 7 - مقاد یر v F بر اساس خاک ساختگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ... 53 جدول 3- 3 - کالس ی بند خاک ساختگاه ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .................... 53 جدول 3- 5 - نسبت ی ها حرکت نی زم در عمق به مقدار متناظر در سطح نی زم ................................ ................................ ................................ ............... 51 جدول 3-6 - یی تغ رات نسبتG به m G بر اساس شتاب حداکثر در سطح زمین و نوع زمین (بی ضر مؤثر m G G  ) ................................ .......... 59 جدول 3- 3 - محدوده کرنش ی ها ن یی تع شده ی برا بتن و یم لگرد ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 62 جدول 3- 1 - روش ی ها طراح ی لرزها ی ی برا ر یی تغ مکان ی ها اعوجاج ی ................................ ................................ ................................ ............................. 63 جدول 3- 9 - درجه آزادی در مرزهای مختلف ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ ........... 12 جدول 5- 3 - پارامترها ی مرتبط با ر یی تغ شکل سازه در اثر نشست ................................ ................................ ................................ ................................ ..... 99 جدول 5- 2 - رده ی بند توص یفی سازه بر اساس شاخص یری پذ بی آس (ن یی تع کالس سازه ) ................................ ................................ ...................... 317 جدول 5- 7 - محاسبه شاخص یری پذ بی آس سازه ................................ ................................ ................................ ................................ ................................ .. 313 جدول 5- 3 - طبقه ی بند ها بی آس طبق روش برلند ................................ ................................ ................................ ................................ ............................... 311 جدول 5- 5 - طبقه ی بند ی اب ی ارز خسارت وارد بر سازه ی قاب با یپ منفرد طبق روش نی رانک ................................ ................................ ...................... 319 جدول 5-6 - ارتباط بین اندیس آسیب پذیری و رده خرابی ................................ ................................ ................................ ................................ ................. 319 جدول 5- 3 - ماتریس ن یی تع رده سک یر سازه با توجه به کالس سازه و رده بی آس محتمل ................................ ................................ .................... 331 جدول 5- 1 - توص فی رده ی ها مختف سک یر و عملیات حفاظتی ................................ ................................ ................................ ................................ ....... 331 -------- صفحهٔ بعد -------- جدول ۱-۶ نوع تحلیل پایداری با توجه به سرعت گودبرداری و شرایط زهکشی خاک و و جدول ۲-۶- گسیختگی‌های کف حفاری و یووم و موم موم ۰ جدول ۲۳-۶ ضرایب مقاومت برای مقاومت رُئوتکنیکی شمع‌های حفر شده و وی موم و وه و و و و جدول ۰۰۴-۶ طبقه‌بندی خاک‌ها با پتانسیل متبسط شوندگی (ریز و انیل. ۱۹۸۸) وی موم هجو و جدول ۵-۶- ضرایب کاهش گروه شمع برای مقاومت باربری شمع‌های واقع بر ماسه ((] قطر شمع) و جدول ۶-۶- خاکهای مناسب و نامناسب جهت سیستم میخکوبی وی ی و مه جدول ۷-۶- مقاومت پیوند میخ‌ها در محیط خاکی و سنگی و مه موم جدول ۸-۶- ضریب-۲) و وم وم و موی مهو و و مهو مه موه جوم وه جدول ۹-۶- حداقل ضرایب اطمینان متداول برای طراحی دیوار میخکوبی م ام جدول ۱۰-۶ مقدار نیروی منتقل شده مفروض برای طراحی اولیه مهاری با روش تزریق وزنی در خاک و و جدول ۱۱-۶- بار انتقالی مفروض برای طراحی اولیه مهاری در سنگ موو و و هوجو جدول ۱۲-۶ تنش باند نهایی برای سطح اندرکنش زمین با ماده تزریقی در بخش درگیر مهاری و جدول ۱۳-۶- مشخصات استرندهای ۱۵ میلیمتری ((860| 1۳۵1۲1۵) 270 07۵00 ,۸416 /۸51۸) و و جدول ۱۴-۶- راهنمای رابطه بین اندازه تاندون (ج بازشدگی شیپوری همم مهم جدول ۱۵-۶ کلیات سیستم‌های محافظت در برابر خوردگی و و جیوه موی جدول ۱۶-۶- نحوه اعمال بار در آزمایش خزش و موم و جدول ۱۷-۶ روابط تحلیلی برای بدذست آوردن منحنی 12۳ موم م م همم موم موم جدول ۱-۷- ممان اینرسی و سطح مقطع مجاز اعضا در تحلیل الاستیک برای بارهای ضریبدار بر اساس نیروی محوری عضو ی جدول ۲-۷- مقادیر دقیق‌تر ممان اینرسی اعضا در تحلیل الاستیک برای بارهای ضریب‌دار مخ و جدول ۳-۷ ضریب‌های کاهش مقاومت 0 بر اساس وصعیت مورد نظر در طراحی مقطع و و موم ی وم و موم موم موم جدول ۴-۷- حداقل ضخامت دال‌های یک طرفه توپر و و و وم وم جدول ۸-۷ حداکثر 4 اصلاح شده برای دالهای دو طرفه موووم مم ‏ م م مم و موم ما موم و همم موم ی موم جدول ۹-۷ موقعیت اولین خاموت 9 محدودیتهای فاصله گذاری وم و وم -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات 71 / 41 / 7044 3 7 - 7 - گستره رعایت مفاد ضوابط طراحی ای ستگاه قطار شهری و حومه، ضوابط طراحی م سیر قطار شهری، مالحظات آب بندی و ضوابط ساخت سازه های قطار شهری توسط بتن آب بند و بادوام در هماهنگی با یکدیگر در طراحی ایستگاه ها و تونل های قطار شهری .الزامی است عمده مباحث ارائه شده در این نشریات برای هر دو سازه .ایستگاه و تونل به تشخیص طراح قابل کاربرد است قبل از هرگونه طراحی و ساخت، موارد قانونی و مالحظات مرتبط با ساخت باید به صورت کامل توسط کارفرما به طراح تفهیم گردد تا فرآیندهای تکراری ی ا اضافی ا.ز طرح و اجرا حذف گردد 7 - 2 - روش طراحی روش طراحی در این آیین نامه«روش طرح مقاومت » .استت هرچند در طراحی ستازه نگهبان استتفاده از روش تنش مجاز نیز در مواردی مجاز استت. در این باره می توان به بخش7 - 3 .دستتورالعمل حاضتر مراجعه کرد در مواردی که این آیین نامه مستتتکوت می یاشتتتد، مبنای طراحی ستتتازه های فوالدی و بتنی به ترتیب بر مبنای مبحث دهم مقررات ملی و آیین نامه بتن ایران (آبا، تجدید نظر دوم) می.باشد 7 - 3 - مالحظات تحلیل ، طراحی و ساخت 7 - 3 - 7 - مالحظات عمومی رعایت کلیه مباحث این دستتتورالعمل به عنوان حداقل ضتتوابط در طراحی ستتازه نهایی و نگهبان ایستتتگاه و تونل ها .ضروری است سازه نگهبان ، سازه ای ا ست که ای ستایی زمین حفر شده و اطراف را با تحمل بارهای ترافیک، خاک و آب و سایر بارهای سطحی در دوره حفاری را به نحوی که محیطی ایمن برای ساخت سازه اصلی فراهم آید، فرا هم می کند. طراحی ستتازه باید منطبق بر طرح معماری و بر استتاس مراحل روش اجرا انجام شتتود. در طراحی ایستتتگاه های قطار شهری شناسایی زیرسطحی (خصوصیات ژئوتکنیکی و زمین شناسی) از اهمیت ویژه ای برخوردار است. اطالعات جامع تر نسبت به محیط اطراف ایستگاه یا تونل منجر به طرا حی ایمن و اقتصادی تر می شود. حداقل م وارد مورد نیاز در شناسایی زیرسطح .ی در فصل دوم ارائه شده است جزییات مراحل روش اجرا باید در نقشه های روش اجرا نمایش داده شده و نکات مهم و اجرایی مرتبط در مدارک درج گردد. در صورت ارائه طرح جایگزین هریک از مراحل اجرا تو سط پیمانکار، باید تغییرات مورد نظر و کنترل های مرتبط با -------- صفحهٔ بعد -------- 0 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی سازه ایستگاه های قطار شهری و حومه طراحی در این خصوص انجام شود و درصورتی که بارگذاری و تغییرشکل ها توسط سازه نگهبان و یا اصلی موجود جوابگوی مق .ادیر مجاز نباشد، ارائه طرح تکمیلی ضروری است ب- مالحظات مقاومت در نظر گرفتن اثرات ستتتازه نگهبان در طراحی ستتتازه اصتتتلی مجاز نیستتتت (مگر روش اجرای دیوار دیافراگمی و میکروتونلینگ در ای ستگاه ها و حفاری مکانیزه تونل)ها. به عبارت دیگر طراحی سازه ا صلی می بای ست با فرض ا ضمحالل .کامل سازه نگهبان انجام شود استفاده از سیستم مهاری یا میخ کوبی دائم به عنوان سازه نهایی در سازه هسته مرکزی ایستگاه مجاز نیست. کاربرد مباحث لرزه ای ارائه شده، در نگهداری ترانشه با مهار ی یا میخ کوبی ، برای آماده ،سازی سایت به منظور ساخت ایستگاه .مسیر و یا دپو است پ- )کنترل سختی (تغییر شکل به منظور اطمینان از عملکرد ستازه و جلوگیری از آستیب اعضتای غیرستازه ای کنترل تغییر شتکل ایستتگاه و تونل ضروری است. کنترل تغییر شکل می بایست برای تغییر شکل های آنی و دراز .مدت انجام پذیرد ت- مالحظات مربوط به نشست به منظور کنترل نشتستت ستازه های اطراف به فصتل5 دستتورالعمل حاضتر مراجعه گردد. در صتورت نیاز به کاهش ن ش ست تونل و یا ای ستگاه ا ستفاده از مقاطع با سختی باالتر، ا ستفاده از درزهای انعطاف پذیر در طول سازه، ا ستفاده از روش های تقویت سیستم های سازه و یا خاک مانند حفر شمع در زیر فونداسیون، بهبود ویژگی های خاک، بهبود نشست .ناشی از زهکشی با طراحی مناسب و... مجاز است اساسا با توجه به ماهیت حفاری زیرزمینی، استفاده از سیستم ابزاربندی و کنترل و پایش نشست ها قبل، حین و بعد از حفاری زیرزمینی الزامی است . ث- مالحظات آب بندی کلیه مالحظات مربوط به آب بندی سازه نهایی در د ستورالعمل آب بندی ای ستگاه ها و سازه های زیرزمینی و ضوابط ساخت سازه های قطار شهری توسط بتن آب بند و بادوام .ارائه شده است تمهیدات الزم به منظور کنترل آب در مرحله ساخت سازه نگهبان نیز می بای ست در نظر گرفته شود. این تم هید ات شامل جلوگیری از ورود آب به داخل محدوده ساخت از طریق اجرای دیوار آب بند (مانند شمع های سکانتی)، اجازه ورود و جمع آوری آب در سامپ و پمپ به محل مناسب، پایین آوردن سطح آب زیرزمینی با حفرچاه و ان جام زهکشی است. اگر دیواره گود نف وذپذیر طراحی شود باید اثرات ناشی از فرسایش خاک در نظر گرفته شود. همچنین کنترل نشست سازه های اطراف در اثر تغییرات سطح آب و مالحظات زیست محیطی.، باید در طراحی لحاظ شود -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول- کلیات 71 / 41 / 7044 0 ج- مالحظات پایایی و دوام بتن مالحظات مربوط به پایایی و دوام بتن در ضوابط ساخت سازه های قطار شهری توسط بتن آب بند و بادوام ارائه شده است که رعایت آن الزامی است. ح- کنترل ارتعاش کنترل ارتعاش و طراحی سی ستم های کاهش ارتعاش (در .صورت لزوم) در طراحی م سیر قطار شهری اجباری ا ست نحوه انجام مطالعات و لزوم انجام مطالعات میدانی می .بایست بر اساس مراجع معتبر باشد خ- مالحظات حریم در طراحی م سیر و یا ای ستگاه رعایت حریم م ستحدثات و تأ سی سات زیرزمینی اطراف سازه های زیرزمینی بر ا ساس ا سناد باالد ستی و اعالم حداکثر بار طراحی در نظر گرفته شده بر ا ساس طرح تف صیلی برای م ستحدثات اطراف اجباری استت. با توجه به احتمال تغییر در طرح تفصتیلی، پیشتنهاد می شتود مطالعات حریم خطوط ریلی نیز در هر پروژه ریلی انجام گردد. این مطالعات شامل ن یی تع محدوده تحت تأثیر ساخت سازه ز نی رزم ی ،ن یی تع ی حداکثر بار مجاز وارد بر س ازه ینی رزم یز از طرف ابن هی مجاور ،ارائه ضوابط عبور تأسیسات سطح ی ی و ز رسطح ی شهر ی جدید از مجاورت سازه زیرزمینی در هماهنگی با ستازمان های ذی صتالح، تعیین تعداد طبقات و کاربری مجاز ستازه های اطراف مستیر با توجه به مطالعات بارگذاری و ارتعاش، مالحظات کلی احداث سازه نگهبان و گودب .رداری در مجاورت مسیر و... است د- عمر مفید عمر مفید سازه نگهبان حداقل31 ماه و حداکثر76 ماه ا ست که با توجه به نوع سازه نگهبان، می بای ست با توجه به . فصل ششم دستورالعمل حاضر و یا از طریق مراجع معتبر تعیین گردد درصورتی که در مواردی عمر سازه نگهبان بیش از این مقدار باشد، الزم است تمهیدات الزم در طراحی در نظر .گرفته شود در هرصورت استفاده از سازه نگهبان در باربری دائمی سازه پوشش نهایی مجاز نیست. عمر مفید ساره نهایی ایستگاه و یا تونل قطار شهری حداقل 311 سال است. عالوه بر اطمینان از عملکرد مقاومتی و سختی سازه، اطمینان از پایایی مصالح نیز در این دوره .ضروری است ذ- مالحظات پدافند غیرعامل در صورت نیاز به رعایت مالحظات پدافند غیرعامل، الزامات مورد نیاز می بای ست از سازمان های ذی صالح ا ستعالم گردد. پیشنهاد می )شود الزامات مربوطه به صورت شفاف (به خصوص در مورد بارگذاری در اختیار طراح قرار گیرد. ز-روش های ساخت روش های ساخت سازه نگهبان به صورت کلی شامل دو دسته زیرزمینی و ترانشه باز است. در روش های زیرزمینی مانند روش تونل زنی اتری شی3 و روش شمع- ریب مراحل ساخت بدون اختالل در عوارض رو سطحی ا ست . در روش های 3 NATM (New Austrian Tunnelling Method) -------- صفحهٔ بعد -------- 2 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی سازه ایستگاه های قطار شهری و حومه ترانشه باز شامل روش کند-پوش2 و پوش-کند7 مراحل ساخت از روی سطح زمین انجام شده و باعث اختالل موقت در شرایط روسطحی می.گردد 7 - 0 - سیستم واحدهای اندازه گیری در این آیین نامه واحدهای اندازه ،گیری سیستم بین المللیSI بوده و غالبا از متر، ثانیه، کیلوگرم جرم، و نیوتن استفاده می شود. واحدهایی که در این آیین نامه مورد استفاده قرار گرفته اند، عبارت اند :از طول: متر و میلی متر زمان: ثانیه جرم: کیلوگرم وزن: نیوتن :تنش و فشار نیوتن بر متر مربع (پاسکال)، و یا نیوتن بر میلی متر مربع (مگا.)پاسکال 2 Cut and Cover 7 Cover and Cut -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ بی محیط و الزامات کلی ساخت و قعیین روش اجرا -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- شناسایی محیط و الزامات کلی ساخت و تعیین روش اجرا 71 / 41 / 7044 6 2 - 7 - مالحظات ژئوتکنیک مطالب ارائه شده در این بخش شامل مالحظات ژئوتکنیکی در برنامه ریزی، طراحی، ارزیابی و باز سازی تونل ها ت ا س . روابط و مقادیر ارائه شده در این فصل به صورت پیشنهاد است و مسئولیت نهایی ارائه پارامترهای طراحی بر عهده مشاور .ژئوتکنیک است برنامه ریزی ،طراحی و اجرای موفقیت آمیز یک سازه زیرزمینی نیاز به ا ستفاده از انواع تکنیک های کاوش و آزمایش دارد تا بتوان طیف گسترده ای از اطالعات و داده های توپوگرافی ،زمین شناسی ، زیرسطحی ،هیدروژئولوژیکی و ساخت اری را بدست آورد. اگرچه بخش زیادی از این تکنیک ها و رویه ها، مشابه مواردی است که برای پروژه های راه ،سازی سازه و پل مورد ا ستفاده قرار می گیرد ، اما چ شم انداز ،هدف و تمرکز تحقیقات برای پروژه های تونل متفاوت ا ست و با توجه هب شرایط زیرسطحی و روش های تونل زنی بر اساس تجربیات مشاور متفاوت است. 2 - 2 - گزارش های ژئوتکنیک یک گزارش ژئوتکنیک می بایستتتت شتتتامل بخش های مجزای گزارش داده ( های ژئوتکنیکGDR )، گزارش راهنمای ( ژئوتکنیکGBR و گزارش طراحی ژئوتکنیکGDM ) .باشد 2 - 2 - 7 - گزارش داده های ژئوتکنیک(GDR) گزارش داده های ژئوتکنیک، داده های حقیقی زیرسطحی را بدون درج تفسیری از این داده ها برای پروژه ارائه می دهد. در این گزارش کلیه داده های واقعی زمین شتناستی ،ژئوتکنیکی ،آب های زیرزمینی و ستایر داده های به دستت آمده از کاوش های زیرسطحی .باید لحاظ شوند گزارش باید به تع ن یی خصوص ات ی به دست آمده از نمونه ی ها آزما شی مجزا محدود شود ،درحالی که از هرگونه توص یه ی برا خصوص ات ی ژئوتکن یکی خاک ای واحد سنگ ی که نمونه از آن بدست آمده است، اجتناب م ی.شود این گزارش باید حداقل شامل اطالعات زیر :باشد  شرح ویژگی زمین شناسی.  توضیحات برنامه های اکتشافی سایت؛  الگ های بدست آمده از همه گمانه ها ،ترانشه ها و سایر کاوش های انجام شده در سایت  اندازه گیری آب های زیرزمینی  توضیحات مربوط به تمامی برنامه های آزمایش های میدانی و آزمایشگاهی  نتایج کلیه آزمایش های میدانی و آزمایشگاهی. -------- صفحهٔ بعد -------- 74 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی سازه ایستگاه های قطار شهری و حومه 2 - 2 - 2 - گزارش طراحی ( ژئوتکنیکGDM ) گزارش طراحی ژئوتکنیک می بایستتت شتتامل اطالعات باالدستتتی مورد نیاز برای طراحی پروژه باشتتد. این اطالعات می بایست با توجه به بخش2 - 7 و2 - 3 .ارائه گردد بر اساس پیچیدگی پروژه ،باید یک یا چند گزارش طراحی برای پروژه تهیه شود .تعداد ،قالب و محتوای این گز ارش ها توسط مهندس ژئوتکنیک پروژه و مهندس سازه پروژه تحت نظارت و تائید مدیر پروژه و مطابق با الزامات کارفرما تعیین می شود. هر گزارش طراحی باید شتامل بارهای زمین، آب (بدون ضترایب بار)، پارامترهای دگرشتکلی زمین در قالب مورد نیاز مهندس سازه پروژه باشد. در هر.گزارش مراحل ساخت و وضعیت تعادل نهایی پروژه باید مورد بررسی قرار گیرد بار آب با ید منعکس کننده یی تغ رات واب سته به زمان شامل کاهش تراز آب زیرزمینی در طول اجرای پروژه، بازگ شت سطح آب زیرزمینی به سطح اولیه و،پس از اتمام پروژه باشد. برای محاسبه بار آب برای جداره تونل های ،زهکشی شده باید شرایط گرفتگی جزئی زهکش .ها نیز لحاظ گردد 2 - 2 - 3 - گزارش راهنمای ژئوتکنیک(GBR) گزارش راهنمای ژئوتکنیک شترایط زیرستطحی اختصتاصتی ستاختگاه را تعیین می کند که به عنوان مبنایی ای بر مزایده ها و انتخاب ابزار و روش ها در نظر گرفته می شود. این گزارش نباید به عنوان یک پیش بینی یا ضمانت نامه از شرایط واقعی سایت تف سیر شود ،بلکه به عنوان یک ابزار قراردادی برای تعیین مخاطرات و مبنایی برای تعیین صحت ا دعای شرایط متفاوت سایت در هنگام اجرا تلقی می شود. این گزارش باید مبتنی بر اطالعات واقعی ارائه شده در گزارش طرا حی و ارزیابی های مهند سی انجام شده در گزارش داده ها ،و همچنین اطالعات دریافتی از کارفرما با شد .مبانی ارائه شده در گزارش راهنما باید واضح، مختصر و به گونه ای باشد که در طول اجرا .قابل سنجش باشد مواردی که به طور معمول در این گزارش اشاره می شوند عبارت اند از:  میزان و توزیع مصالح مختلف در طول مسیر انتخابی.  توصیف ،مقاومت ،تراکم پذیری ،دانه بندی و نفوذپذیری مصالح موجود؛  سطح آب های زیرزمینی و شرایط آب زیرزمینی مورد انتظار ،از جمله تخمین پایه جریان ورودی و نرخ پمپاژ.  تأثیر آب های زیرزمینی با توجه به روش های حفاری و نصب سیستم نگهداری.  اثر اجرای تونل بر تأسیسات مجاور  منشأ انسانی و ژئوتکنیکی مشکالت یا خطرات احتمالی که می تواند اجرای تونل را تحت الشعاع قرار دهد، ش امل وجود گسل ها ،گاز ،بولدرها ،حفره های انحاللی ،پی های شمعی موجود و مواردی از این دست. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- شناسایی محیط و الزامات کلی ساخت و تعیین روش اجرا 71 / 41 / 7044 77 مبانی مطرح شتتتده باید محدود به مواردی باشتتتند که تأثیر قابل توجهی بر عملیات اجرای تونل ، هزینه و برنامه زمان ی بند خواهند داشت. برای اطالعات بیشتر ،به راهنمای فنی طراحی و ساخت تونل های راه ( AASHTO ) ، گزارشات پایه ژئوتکنیکی برای ساخت و دستورالعمل های پیشنهادی ASCE مراجعه .شود 2 - 3 - سطح اطالعات مورد نیاز در هر مرحله طراحی قبل از هرگونه ساخت، شناخت شرایط سایت به منظور برنامه ریزی و طراحی مناسب اجرا و محافظت از محیط اطراف الزامی است. شناخت شرایط سایت شامل شناخت محیط اطراف، شناخت محدودیت های حین س اخت، شناخت شرایط زمین نهایی و در نهایت شتتناخت مالحظات مربوط به حفظ و مراقبت ستتایر عوارض شتتهری استتت. محدودیت های حین ساخت شامل کلیه سازه های باال و یا پایین سطح زمین، تأسیسات زیرزمینی، سازه های موقت اطراف، مستحدثات سطحی .یا مدفون است خال صه مراحل شناخت سایت و ت أ سی سات زیرزمینی در جدول2 - 3 و مراحل شنا سایی زیر سطحی در جدول2 - 2 ارائه شده.است -------- صفحهٔ بعد -------- 72 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی سازه ایستگاه های قطار شهری و حومه جدول2- 3 - شناخت سایت و تأسیسات زیرزمینی در هر مرحله مطالعات جدول2- 2 - شناسایی زیرسطحی در هر مرحله مطالعات مرحله مطالعات پایه مطالعات طراحی مطالعات حین ساخت شناسایی میدانی مرحله اول مرحله دوم هدف - شناسایی اولیه وضعیت زمین شناسی الیه های مختلف و شرایط زمین - پیش بینی پتانسیل شرایط خاک مسئله دار - شناسایی شرایط پایه ژئولوژیکی - شناسایی خاک های مسئله دار - شناسایی شرایط هیدرولیکی و هیدرولوژی شامل شناسایی سطح آب زیرزمینی و راهکارهای زهکشی یا حفظ آن - تدوین سیاست ها ی - شناسایی کامل شرایط ژئولوژی - شناسایی جزئیات شرایط هیدرولوژ ی و هیدرولی کی - شناسایی جزئیات ویژگی ها ی ژئوتکنیک ی - تکمیل مطالعات مرحله دوم درنقاط و موقعیت ها ی ناشناخته - تعیین اطالعات مورد نیاز برای طراحی لرزه ای و مطالعات عددی که در مطلعات قبل مغفول مانده.است مرحله مطالعات مطالعات پایه مطالعات طراحی مطالعات حین ساخت هدف - شناخت کلی شرایط تأسیسات زیرزمینی - پیش بینی نحوه کنترل و یا انحراف تأسیسات زیرزمینی مؤثر بر روش اجرا - دریافت اطالعات تأسیسات زیرزمینی تأثیرگذار در طراحی و ساخت - ارزیابی نحوه کنترل پیشنهادی در مرحله قبل و ارائه روش نهایی جهت حفظ و یا انحراف تأسیسات زیرزمی نی - تأیید اینکه آیا تأسیسات زیرزمینی بر ساخت تأثیر دارند و روش ارائه .شده مناسب است روش - استعالم نقشه های موجود از مراجع ذیصالح - بازدید مقدماتی و سعی در شناخت نقشه های استعالم شده در سایت (بنا بر تشخیص کارفرما پیشنهاد می شود شناخت بدون سونداژ انجام).گردد - عملیات شناسایی تأسیسات شهری )(سونداژ - ژئوفیزیک - استفاده از ترانشه و چاهک در صورت لزوم - شناسایی جزئی تر در موقعیت های .مدنظر طراح در مرحله ساخت - تأیید نهایی موقعیت و مشخصات تأسیسات مالحظات استعالم نقشه از سازمان های مربوطه می بایست توسط کارفرما و به صورت رسمی .انجام و در اختیار طراح قرار گیرد اجازه عملیات اجرایی ساخت می بایست .توسط کارفرما اخذ و ابالغ گردد دریافت مجوز جهت عملیات نگهداری و یا انحراف می بایست .توسط کارفرما انجام گردد -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- شناسایی محیط و الزامات کلی ساخت و تعیین روش اجرا 71 / 41 / 7044 73 مطالعات مرحله دوم روش - استعالم مطالعات موجود در پروژه حاضر - استعالم مطالعات موجود در پروژه های نزدیک به پروژه حاضر - شناسایی میدانی شامل بازدید و مصاحبه با ساکنین و پیمانکاران پروژه های نزدیک - پیشنهاد محدود گمانه و یا مطالعات ژئوفیزیک - مطالعات ژئوفیزیک - حفر گمانه - مطالعات برجا - مطالعات آزمایشگاهی - حفاری شناسایی3 شناسایی کیفیت آب محتوی ات تحقیق - توپوگرافی، ژئولوژی - هیدرولوژی - تاریخچه مشکالت پروژه های قبل ارائه نکات برجسته برای مطالعات اصلی - تعیین الیه بندی خاک - تعیین موقعیت خاک های مسئله دار - تعیین شرایط تأثیرگذار هیدرولوژی و هیدرولیکی - تعیین ویژگی های ژئوتکنیکی (فیزیکی و )مقاومتی ارائه راه حل برای طراحی و ساخت در حد اولیه و ارائه تذکرات الزم به طراح سازه 2 - 0 - حداقل اطالعات باالدستی به منظور طراحی سازه طراحی و اجرای ستازه ای ستتگاه (نگهبان یا اصتلی) بدون نهایی شتدن اطالعات باالدستتی و یا بدون تحقیقات میدانی .(سطح اطالعات مورد نیاز در هر مرحله طراحی) به هیچ وجه مجاز نیست :عالوه بر مطالعات معماری و پالن و پروفیل، حداقل اطالعات مورد نیاز شامل موارد زیر است 3) مشتخصتات ژئوتکنیکی با درج کل یه فاکتورهای جدول2 - 7 به تفکیک هر الیه و عمق مربوطه در محل جانمایی .ایستگاه و پروفیل ژئوتکنیکی مسیر مورد نیاز است 2) مقاومت مجاز و مدول بستر برای پی های سطحی و عمیق بر اساس آخرین وضعیت پروفیل 7) فاکتورهای مقاومتی و سختی جانبی و نوک مرتبط با طراحی شمع ها (و یا دیوارها و بارت )ها 3) مطالعات پایایی و مطالعات آب بندی بتن با نظر مشاور متخصص 5) پیشنهاد اولیه زاویه پایداری شیب 3 Test Pitting -------- صفحهٔ بعد -------- 70 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی سازه ایستگاه های قطار شهری و حومه 6) )اطالعات ژئوفیزیکی محدوده ایستگاه (در صورت عدم انجام مطالعات ژئوفیزیک توجیهات فنی ارائه گردد 3) اطالعات لرزه ای شامل مدول بر شی دینامیکی و اطالعات لرزه خیزی با توجه به دوره بازگ شت مد نظر طراحی و مطابق با نیازمندی های طراحی فصل3 1) پارامترها و اطالعات مورد نیاز مربوط به کنترل پایداری، روانگرایی و باالزدگی (برکنش) مطابق با نیازمندی های طراحی فصل های3 ، 6 و3 عالوه بر اطالعات ژئوتکنیکی فوق اطالعات:باالدستی زیر نیز مورد نیاز است 3) اطالعات مستحدثات و طرح تفصیلی اطراف ایستگاه و تأسیسات شهری مطابق با نیازمندی های فصل5 2) )الزامات عمومی تجهیزاتی (مانند امکان وجود درز در برخی از فضاهای تجهیزاتی 7) اطالعات مربوط به توپوگرافی سایت در حفاری مکانیزه عالوه نیز بر ا:طالعات فوق، اطالعات زیر نیز مورد نیاز است 3) :در زمینه بررسی کوبل و بولدر حداکثر اندازه، شکل، مقادیرCVR وBVR ، پتروگرافی، آنالیز شیمیایی (درصد سیلیس)، ضریب سایشCAI 2) در زمینه سایندگی: درصد کوارتز معادل، آنالیز شیمیایی، ضریب سایش LAC -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- شناسایی محیط و الزامات کلی ساخت و تعیین روش اجرا 71 / 41 / 7044 70 جدول2- 7 - حداقل مشخصات ژئوتکنیکی مورد نیاز در محل جانمایی ایستگاه و پروفیل ژئوتکنیکی  محدوده عمق الیه  نتایج آزمایش نفوذ استاندارد  ضخامت الیه  متوسط دامنه خمیری  جنس عمومی الیه  ( نتایج چسبندگی و زاویه اصطکاک داخلیCD,CU,UU )  وزن مخصوص مرطوب (موجود) و وزن مخصوص اشباع ضریب پوآسون درصد رطوبت خاک  مدول االستیسیته خاک در حالت بارگذاری و باربرداری  )تراز آب موجود (مورد نیاز برای طراحی سازه نگهبان  ضرایب فشار خاک در حالت سکون، محرک و مقاوم و اضافه فشارهای دینامیکی لرزه ای  تراز آب)محتمل (مورد نیاز برای طراحی سازه نهایی  سرعت موج برشی و طولی  ارزیابی پتانسیل روانگرایی و تعیین پارامترهای مربوطه حدود اتربرگ  ضریب نفوذپذیری خاک  آنالیز شیمیایی و تعیین نوع سیمان 2 - 0 - تعیین پارامترهای خاک و سنگ برای طراحی پارامترهای طراحی خاک و سنگ با استفاده از یک یا چند روش زیر تعیین می شود: - نتایج آزمایشگاهی و روابط تجربی - آزمایش برجا در طول کاوش های زیرسطحی - آنالیز برگشتی پارامترهای طراحی بر اساس داده های بدست آمده از اجرا ارائه مشخصات ژئوتکنیکی می بایست بر مبنای نتایج آزمایشگاهی و آزمایش های برجا انجام شده و اتکا به یکی از این .دو روش به تنهایی مجاز نیست در صورتی که مقادیر تغییر شکل های اندازه گیری شده تفاوت فاح شی با فر ضیات اولیه یا نتایج بد ست آمده از طرح ،اولیه داشته باشد انجام تحلیل معکوس جهت تدقیق پارامترهای رفتاری خاک .مجاز است عالوه بر تجرب یات گسترده و اطالعات منتشر شده مرتبط ، مواردی چون تجرب یات ی محل ، همبستگ ی ها ی خاص ماب ین تشتک الی نی زم ت شتناست ی محل ،ی دانش زم نی شتناست ی ی محل نیز دی با در انتخاب نها یی پارامترها ی طراح ی در نظر گرفته .شود پارامترها ی طراح ی انتخابی دی با متناسب با شرایط حد ی مورد نظر و مدل تحل یل ی مربوطه .باشد به منظور ارزیابی پارامترهای طراحی ستنگ باید در نظر داشتت که عموما خواص توده ستنگ توستط ناپیوستتگی های موجود در آن نیز کنترل شده و فقط وابسته به خواص مصالح بکر آن نیست . برای تعیین پارامترهای طراحی توده سنگ باید تلفیقی از نتایج آزمای شگاهی بر روی نمونه های کوچک، تجزیه و تحلیل تجربی، م شاهدات میدانی با تأکید بی شتر بر مشاهدات بصری و توصیف.های کمی از توده سنگ بکار رود -------- صفحهٔ بعد -------- 72 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی سازه ایستگاه های قطار شهری و حومه 2 - 0 - 7 - آزمایش های آزمایشگاهی 2 - 0 - 7 - 7 - آزمایش های خاک آزمایش های آزمای شگاهی به منظور د ست یابی به داده های ا سا سی طبقه بندی خاک ها و تعیین پارامترهای طراحی و مدل سازی انجام می شود. نحوه انجام آزمایش های خاک می بایست بر اساس مراجع و استانداردهای معتبر(ASTM) تعیین گردد (جدول2 - 3). جدول 2- 3 - استانداردهای بعضی از آزمایش های مکانیک خاک آزمایش شمارهASTM نفوذپذیری خاک دانه ای ASTM D 2434-87 درصد رطوبت ASTM D 2216-90 دانه بندی و هیدرومتری ASTM D421-58 اتربرگ ASTM D 4318-87 ( وزن مخصوص خاکGs ) ASTM D 854-87 طبقه بندی خاک ASTM D 2487-00 تک محوری محصور نشده ASTM D 2166-87 سه محور ی ASTM D 4767-88 - ASTM D 2850-87 برش مستقیم ASTM D 3080-90 تحکیم ASTM D 2435-90 تراکم آزمایشگاهی استاندارد ASTM D 698-78 2 - 0 - 7 - 2 - آزمایش های سنگ برای تخمین ویژگی های رفتاری توده سنگ از نتایج آزمایشگاهی همراه با آزمایش های میدانی و خصوصیات میدانی از توده سنگ استفاده می.شود انجام نتایج آزمایشتتتگاهی بر روی نمونه های ستتتنگی باید مطابق با استتتتانداردASTM و یا مراجع معتبر مورد تائید .کارفرما که قابل کاربرد برای تعیین پارامترهای مورد نظر طراحی ا ست، صورت گیرد به منظور برآورد ویژگی های رفت اری توده ستنگ، ضتروری استت تا نتایج آزمایشتگاهی همراه با نتایج آزمایش های برجا و رده بندی میدانی توده ستنگ مورد .استفاده قرار گیرد میزان عملکرد TBM باید از طریق آزمایش های ویژه شامل سه آزمایش قابلیت حفاری ،تحت عناوین شاخص نرخ حفاری (DRI) ،شاخص سایش مته (BWI) و شاخص عمر کاتر (CLI) .مورد ارزیابی قرار گیرد مقاومت برشی درزه نیز با استفاده از آزمایش های برشی مستقیم آزمایشگاهی قابل ارزیابی است. آزمایش های استاندارد سنگ که برای ارزیابی خصوصیات فیزیکی سنگ مورد استفاده قرار می گیرند شامل آزما یش ها دانسیته و کانی شناسی (مطالعه مقاطع نازک )است .خصوصیات مکانیکی نمونه مغزه های سنگ بکر شامل مقاومت ف شاری تک محوره ،مقاومت کششی ،مدول های االستیک استاتیکی و دینامیکی ،سختی و شاخص های سایش است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- شناسایی محیط و الزامات کلی ساخت و تعیین روش اجرا 71 / 41 / 7044 71 2 - 0 - 2 - آزمایش ها برجا و نمونه برداری از سنگ و خاک آزمایش ها برجا به منظور به دست آوردن پارامترهای مقاومتی و دگرشکلی خاک و سنگ برای اهداف طراحی و تحلیل انجام می شود .آزمایش های برجا باید مطابق با ا ستانداردهای منا سب ASTM یا AASHTO و در تطابق با مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان انجام شوند. جدول2 - 5 می تواند در مورد آزمایش.های برجای خاک مورد استناد قرار گیرد به هنگام انجام آزمایش ها برجا، چندین گمانه آزمایش برجا در مجاورت گمانه های ژئوتکنیکی در نظر گرفته شتتود تا در تفسیر رده بندی خاک در سایر موقعیت های آزمایش برجا و ایجاد یک همبستگی مابین داده های آزمایش برجا و نتایج .آزمایش آزمایشگاهی بتواند مؤثر واقع شود پس از اتمام عملیات کاوش زی رستتطحی، و در صتتورت عدم به کارگیری از گمانه های حفاری شتتده به عنوان گمانه های مانیتورینگ، تمامی این گمانه ها باید کامال م سدود شوند. عملیات ان سداد گمانه ها باید به گونه ای انجام گیرد که خلل ی در .روش اجرای تونل ایجاد نکند جدول 2- 5 - استانداردهای بعضی از آزمایش های برجای مکانیک خاک آزمایش نشریه داخلی شمارهASTM ( نفوذ استانداردSPT ) 223 )(سازمان برنامه و بودجه ASTM D-1586-11 پرسیومتری 227 )(سازمان برنامه و بودجه ASTM D-4719-07 ( نفوذ مخروطCPT ) 237 (سازمان برنامه و)بودجه ASTM D-4771-09 بارگذاری صفحه 273 )(سازمان برنامه و بودجه ASTM D-1195-09 برش برجا - ASTM D-4554-12 2 - 0 - 2 - 7 - نمونه برداری از خاک خاک روباره باید در فوا صل کمتر از351 میلی متر و با تغییر الیه ها با ا ستفاده از یک نمونه گیر شکاف دار ا ستاندارد ( ASTM D1586 )نمونه برداری شود .عالوه بر این ،نمونه های د ست نخورده از الیه های چ سبنده خاک باید در فوا صل کمتر از5 متر جمع آوری شوند. برای تونل های ریغ مکان زه ی ،نمونه گیری مداوم از فا صله ای معادل با یک برابر قطر باال تر از تاج تونل تا 5/3 برابر قطر پایین تر از کف تونل باید انجام شود. 2 - 0 - 2 - 2 - مغزه گیری سنگ مغزه گیری از سنگ باید به صورت پیوسته و با حداقل قطر اندازهNX (قطر 55 میلی متر.) انجام گیرد بنا به صالحدید مهندس ژئوتکنیک پروژه ،بر اساس ارزیابی آن ها از زمین شناسی پروژه ،ممکن است برای گمانه های بسیار عمیق شرایط مغزه گیری مداوم از بین برود .در چنین ،شرایطی ممکن است مغزه گیری تا دو الی سه برابر ق طر تونل (عرض )باالی تاج تونل انجام شود . ممکن ا ست عملیات حفاری با ا ستفاده از روش ی ها حفاری دوار از سطح زمین تا شروع عملیات مغزه گیری انجام گیرد . در صورت وجود شرایط پیچیده زمین شناسی ، انجام بررسی هایATV پس از اتمام مغزه گیری می.تواند مطلوب باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 74 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی سازه ایستگاه های قطار شهری و حومه برای بدست آوردن مغزه هایی با کیفیت، که نماینده خوبی از شرایط سنگ های ،برجا باشند از لوله های مغزه گیری دو یا یی تا سه استفاده می شود .برای گمانه های عمیق تر ،مغزه گیری باید با استفاده از تجهیزات حفاری کابلی انجام ود ش تا تخریب احتمالی نمونه های مغزه بازیابی شده کاهش یابد .طول عملیات مغزه برداری باید به حداکثر 7 متر در سنگ های با کیفیت متوسط تا کیفیت خوب و 5/3 متر در سنگ های ضعیف محدود شود. مطلوب ا ست مغزه ،های سنگی بد ست آمده از سایت تا اتمام پروژه و پایان مناق شات و ادعاهای ارکان پروژه به طور منا سب نگهداری شوند. روش ،معمول عکس برداری از مغزه های سنگی درون جعبه های مغزه و برر سی و ثبت اطالعات نمونه های مغزه جهت ارزیابی توسط طراحان و پیمانکاران است. استفا ده از تکنیک های مرسوم نمونه برداری از خاک و مغزه گیری از سنگ، مستلزم صرف هزینه های سنگین است که ممکن استتت دستتت ی اب ی به اطالعات کافی و مناستتب برای تونل های عمیق را محدود نماید. در چنین شتترایطی، رویکرد اقتصتادی محدود نمودن نمونه برداری از خاک و مغزه گیری از ستنگ تنها در نواحی نزدیک به تراز تونل استت . محدوده نمونه برداری و مغزه گیری باید تو سط یک مهندس ژئوتکنیک که به اجرای تونل و سازندهای زمین شنا سی محل پ روژه آگاه ،است تعیین شود. 2 - 0 - 3 - بررسی آب های زیرزمینی و آب های سطحی عمق آب های زیرزمینی باید در طول حفاری تمامی گمانه ها ثبت شود . سطح آب های زیرزمینی در محدوده تونل باید به طور دوره ای از طریق چاه های مشاهده ای و یا پیزومترها در یک بازه زمانی طوالنی مورد بررسی قرار گیرد تا اطالعاتی در رابطه با تغییرات ف صلی سطح آب های زیرزمینی حا صل شود . یک دوره پایش منا سب، حداقل32 ماه و ترجیحا23 ماه، ا ست که باید در طول دوره طراحی پروژه در نظر گرفته شود. پایش سطح آب های زیر زمینی باید در مرحله اجرای پروژه نیز ادامه یابد تا بتوان اطالعاتی در رابطه با اثر حفاری تونل بر سطح آب های .زیرزمینی بدست آورد آزمایش های نفوذپذی ری گمانه به طور کلی ابزاری کم هزینه برای ارزیابی نفوذپذیری خاک و سنگ است اما اطال عات بدستتت آمده از آن تنها برای یک منطقه محدود در مجاورت محل آزمایش .استتت درحالی که ، اطالعات بدستتت آمده از آزمایش ها پمپاژ مداوم، مربوط به نواحی گسترده تر است. عالوه بر تراز آب های زیرزمینی، قابلیت هدایت هیدرولیکی خاک ها و ستتتنگ ها نیز باید به وستتتیله انجام نتایج .آزمایشگاهی و یا میدانی مورد ارزیابی قرار گیرد در پروژه های زیرزمینی ، خواص شیمیایی آب های زیرزمینی نیز باید ،مورد ارزیابی قرار گیرد چرا که آب های زیرزمین ی با ترکیب شیمیای ی مخرب ممکن است سبب کاهش دوام پوشش نهایی تونل شود. از جمله عواملی که می تواند منجر ب ه اثر مخرب ترکیب شتیمیایی آب های زیرزمینی بر دوام بتن شتود عبارت اند ازPH نامطلوب، میزان ستولفات باال، و میزان کلراید باال، که البته تنها به این عوامل محدود نیستتت. اگرچه ممبران های آب بندی تونل تماس پوشتتش نهایی با آب های -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- شناسایی محیط و الزامات کلی ساخت و تعیین روش اجرا 71 / 41 / 7044 76 زیرزمینی را محدود می کند، اما باید اقدامات محافظتی برای اطمینان از دوام طوالنی مدت تأستتتیستتتات در طول عمر طراحی شده .پروژه در نظر گرفته شود مالحظات مرتبط با آب های زیرزمینی شامل تأثیر احتمالی پایین آمدن سطح آب های زیرزمینی بر نشست سازه های مجاور و فوقانی تونل، تأسیسات و سایر سازه ها؛ حجم پمپاژ در طول اجرای تونل؛ اقداماتی جهت آلودگی زدایی و تصفی ه آب حاصل از پمپاژ؛ انتقال آالینده های موجود در خاک و آب های زیرزمینی به دلیل آبکشی؛ تأثیر احتمالی بر سفره ای ه آب زیرزمینی؛ و نشت آب به داخل ِتونل اجرا ،شده است. آب های سطحی در مجاورت تراز تونل از قبیل ،نهرها حو ضچه ها ،دریاچه ها و مخازن باید شنا سایی شده و احتمال نفوذ این آب ها به داخل تونل باید مورد ارزیابی قرار گیرد. 2 - 0 - 0 - آزمایش های ژئوفیزیکی آزمایش ها ژئوفیزیکی فقط باید به صورت تلفیقی همراه با اطالعات بدست آمده از روش های مستقیم کاوش ژئوتک نیکی برای جانمایی و شناسایی مصالح زیرسطحی ،پروفیل قائم بخش فوقانی سنگ بستر و کیفیت آن ،عمق آب های ز یرزمینی ، مرز الیه های خاکی ، مرز رسوبات آلی ،وجود حفرات ،محل و عمق تأسیسات ،محل و عمق پی های موجود و سایر موانع و .معارضین زیرسطحی بکار رود همچنین، از آزمایش ها ژئوفیزیکی برای تهیه مقاطع قائم سرعت موج بر شی ، sV ، در سازندهای خاکی و سنگی نیز استفاده می شود. پارامتر، sV ،یک پارامتر مهم برای برآورد تغییر شکل کرنش کوچک در اطراف تونل ها و گودبرداری ها ،به ویژه در مناطق شهری ا ست .همچنین این پارامتر، sV ،برای ارزیابی رفتار لرزه ای سایت ضروری بوده و به منظور ارزیابی روانگرایی خاک نیز مورد استفاده قرار می.گیرد سرعت امواج بر شی و ف شاری طبقات زمین شنا سی، که برای طراحی لرزه ،ای مورد نیاز ا ست باید با ا ستفاده از لرز ه نگاری بین گمانه ای3 ، چاه پیمایی ،آنالیز طیفی امواج سطح2 ، آنالیز چند کاناله امواج سطح7 یا موارد مشابه ارزیابی شود . برای ارزیابی های اولیه ،از خصتتوصتتیات دینامیکی بدستتت آمده مبتنی بر روابط تجربی (به عنوان مثال ، ارتباط خواص دینامیکی با مقادیر SPT اندازه گیری شده و یا با مقدار آزمای شگاهی مقاومت بر شی زهک شی ن شده )در غیاب داده های ژئوفیزیکی اندازه گیری شده برجا استفاده می شود. ا ستفاده از آزمایش های ژئوفیزیکی و سایر اطالعات مربوط به تحقیقات زیر سطحی برای تونل های شهری به صورت پیشنهاد در جد ول2 - 6 ارائه شده .است جهت شرح آزمایش های اشاره شده به آیین نامهAASHTO .مراجعه شود در صورتی که مشاور استفاده از آزمایش های ژئوفیزیک را مناسب نداند می.بایست گزارش فنی و اقتصادی ارائه دهد 3 Cross-hole seismic logging 2 SASW 7 MASW -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ ۵-۵-۳۲ گزارد خاک زر در مجاور نیز می نو 7/۷ جدول ۶-۲- کاربر واحدهای سنگی و خاکی لایه‌ای (عمق و ضخامت لایه‌ها) سطح آب‌های زیرزمینی موقعیت توده سنگ‌های به‌شدت درزه‌دار و / یا زون‌های گسلی توپوگرافی سنگ بستر (ناوه. مناره. پرنگاه گسل) حفرات انحلالی لنزهای محصور از ماسه. شن یا مواد آلی واحدهای نفوذپذیر سنگی و خاکی تویوگرافی کف رودخانه. دریاچه. خلیج تغییرات جانبی لیتولوژی واحدهای سنگی و خاکی - بررسی گزارش‌های موجود نات موجود می‌تواند شامل گزارشات زمین‌شناسی عی تهیه شده توسط وزارت کشاورزی, و گزارشات ٍت پروژه تونل مورد نظر باشد. . می‌گردد گزارشات ژئوتکنیکی تهیه شده برای بت حاوی اطلاعات بسیار ارزشمند. صرف نظر از « انند اطلاعات بسیار مفیدی را آرائه دهند که لازم | 333333333333 عبره و مجرب انجام گردد. آزمایش‌ها ژئوفیزیکی تکنیک‌های ژئوفیز لرزه نگاری انکساری روش مقاومت الکتریکی روش رادار نفوذی به زمین (0۳1)) لرزه نگاری انکساری روش رادار نفوذی به زمین (۳1[۹:)) لرزه‌نگاری انکساری روش گرانی‌سنجی لرزه‌نگاری انکساری روش مقاومت الکتریکی روش گرانی‌سنجی روش رادار نفوذی به زمین (0۳1۹)) لرزه‌نگاری انکساری (سونداژ صوتی) لرزه‌نگاری انکساری (سونداژژ صوتی) لرزه‌نگاری انکساری و نه نقشه‌های تهیه شده توسط ٍ ژئوتکنیکی و یا عمرانی تهیه سایر پروژه‌ها که در مجاورت سن پروزه باشد. گزارشات ساخ. ست کلیه اطلاعات آن‌ها جمع| ازه ایستگاه‌های قطار شهر, سازمان زمین‌شناسی, ن ده برای سایر پروژه‌های پروژه تونل مورد نظر 3 ت و ساز در صورت موج وری گردد. ی و حومه یج نشه‌های موجود رار دارد. ود بودن -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- شناسایی محیط و الزامات کلی ساخت و تعیین روش اجرا 71 / 41 / 7044 27 2 - 0 - 2 - بررسی نقشه های تاریخی نق شه های تاریخی ممکن ا ست هم شامل نق شه های م سطحاتی و هم نق شه های توپوگرافی با شد. نق شه های تاریخی شرایط زمین و تغییرات آن را ن شان می دهد .مکان های باتالقی سابق و نواحی جریانی ن شان داده شده در نق شه های تاریخی می تواند با شناسایی مکان هایی که از منظر شرایط زمین به طور بالقوه نامساعد ،هستند در برنامه ریزی ح فاری گمانه های ژئوتکنیکی مفید با شد. همچنین، نق شه های تاریخی می تواند دید خوبی در رابطه با ا ستفاده قبلی از ارا ضی و توسعه سایت ارائه دهند. 2 - 0 - 1 - ارزیابی تصاویر هوایی ارزیابی ت صاویر هوایی جهت برر سی مو ضوعات مربوط به پایداری موقعیت پورتال تونل های شهری ، که در آن عبور تونل از سا ختارهای زمین شنا سی مهم و یا وجود زمین لغزش های غیرفعال محتمل ا ست، حائز اهمیت ا ست . بر ا ساس ارزیابی های انجام شده با استفاده از این تصاویر ،رغم ی عل محدودیت های کلی پروژه، جانمایی مجدد پرتال ها می تواند قاب ل پذیرش باشد. 2 - 0 - 4 - شناسایی میدانی و نقشه برداری زمین شناسی پس از انتخاب مقدماتی موقعیت حفاری های ژئوتکنیکی ،به منظور تائید تصمیمات اولیه اتخاذ شده بر اساس م طالعات دفتری ، شناسایی میدانی انجام می شود . همچنین، شناسایی میدانی شامل بررسی دقیق موقعیت پرتال ها و شفت م یانی و یا دسترسی های خاص مورد نیاز به گمانه.های ژئوتکنیکی مورد نظر است در صورت دسترسی به رخنمون سازندهای سنگی در پهنه حفاری شده ،برنامه ای برای نقشه برداری زمین شناسی جهت تکمیل برنامه حفاری ژئوتکنیکی تدوین و اجرا می شود . برای یک پروژه تونل شهری ،تیم شناسایی میدانی ممکن است به متخصصان مهندسی ژئوتکنیک و سازه مح دود شود. برای پروژه تونل خارج از محدوده شهری، تیم شنا سایی باید مت شکل از چندین متخ صص در زمینه های مهند سی ژئوتکنیک، زمین شناسی، سازه، مسیر، متره و برآورد .و مدیریت هم از جانب مشاور طراح و هم از جانب کارفرما باشد شناسایی میدانی باید شامل یک گزارش کتبی مفصل ،همراه با نقشه های مکانی و عکس های متعدد باشد . 2 - 2 - حفاری ژئوتکنیکی از حفاری گمانه برای شناسایی الیه های زیرسطحی و به دست آوردن نمونه های دست خورده و یا دست نخورده جهت طبقه بندی چ شمی و نتایج آزمای شگاهی ا ستفاده می شود. از منظر اقت صادی، برنامه حفاری گمانه های ژئوتکنیکی بای د -------- صفحهٔ بعد -------- 22 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی سازه ایستگاه های قطار شهری و حومه مرحله بندی شتتود تا بتوان اطالعات مناستتب را برای هر مرحله ( از توستتعه پروژه به عبارت ی ، برنامه ،ریزی و مطالعات اولیه .طراحی فاز یک، طراحی نهایی و...) بدست آورد از جدول2 - 3 به عنوان راهنما برای تعیین حداقل تعداد و موقعیت گمانه ها می توان استفاده کرد .تعداد نهایی گمانه ها بر ا ساس شرایط زیر سطحی پروژه و همچنین شرایطی که ممکن ا ست هنگام اجرای گمانه ،با آن مواجه شد تدقیق می شتود .برای تعیین بهتر مخاطرات موضتعی مانند گستل ها و عوامل ناپایداری شتیب ،و نیز ارزیابی اثرات احتمالی و اقدامات حفاظتی در سازه ها و تأسیسات موجود ،باید گمانه های بیشتری حفاری شود . در محل مربوط به سازه های حساس (آثار تاریخی، پل و...) می بایست گمانه قابل استناد )(جدید و یا از قبل با اطالع ات .کافی وجود داشته باشد جدول 2- 3 - دستورالعمل تعیین فواصل مابین گمانه های قائم/ مایل نوع سازه /شرایط زمین فواصل مابین گمانه ها تونل های ترانشه باز 71 تا 91 متر تونل زنی در سنگ شرایط نامطلوب ،سنگ های برش خورده، چین خورده درزه دار با فاصله داری .کم شرایط مطلوب ،سنگ های درزه دار با فاصله داری متوسط تا زیاد و یا سنگ های توده ای 35 تا 61 متر 351 تا 711 متر تونل زنی در زمین نرم شرایط نامطلوب ،خاک های تراکم پذیر نرم و یا مشکالت ناشی از آب های زیرزمینی شرایط مطلوب ،خاک های نسبتا متراکم تا بسیار متراکم یا سفت 35 تا 71 متر 91 تا 351 متر تونل زنی در شرایط جبهه کار مختلط شرایط نامطلوب ،برخورد با سنگ نامنظم و متغیر شرایط مطلوب ،برخورد با سنگ نسبتا یکنواخت 5/3 تا 35 متر 35 تا 25 متر  به منظور حفر گمانه در فواصتل طوالن تر ی مشتاور می بایستت گزارش فنی و توجیهی ارائه دهد. حداکثر فاصتله گمانه ها در طول مسیر711 متر است . همچنین در موقعیت ایستگاه حفر حداقل7 .گمانه الزامی است  حفاری گمانه های ژئوتکنیکی برای پروژه های اجرای تونل و شفت باید حداقل تا 5/3 برابر قطر تونل/ شفت در زیر کف تونل گسترش یابد.  حفاری گمانه های ژئوتکنیکی برای تونل های کند و پوش و پرتال نیز حداقل تا 5/3 برابر عمق خاک برداری ادامه یابد .اگر احداث پرتال در سنگ انجام شود ،این شرط ممکن است نادیده گرفته شود . در چنین شرایطی، حفاری اکتشافی در زیر تراز کف تونل تا جایی ادامه می یابد که حداقل میزان بازیابی مغزه معادل با15 درصد برای توده سنگی باRQD بیشتر از51 و در طول بیش از6 متر .ثبت شود  اگر در مورد م شخ صات نهایی تونل عدم اطمینان وجود دا شته با شد ،گمانه ها باید حداقل دو تا سه برابر ر قط تونل در زیر تراز کف تونل اولیه ادامه یابند. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- شناسایی محیط و الزامات کلی ساخت و تعیین روش اجرا 71 / 41 / 7044 23  در موقعیت ای ستگاه ها نیز گمانه حداقل به اندازه عرض ه سته مرکزی ای ستگاه می بای ست در زیر ای ستگاه ادامه .یابد  به منظور حفر گمانه با عمق کمتر مشاور می.بایست گزارش فنی و توجیهی ارائه دهد در بیشتر قسمت ها ،طبقه بندی میدانی خاک برای یک پروژه تونل شبیه به سایر پروژه ها است، با این تفاوت که ب اید در تعریف دقیق و مستندسازی دانه بندی و رده بندی خاک توجه ویژه .ای شود حداقل اطالعات بخش2 - 3 می بایست در .مطالعات ژئوتکنیک ارائه گردد 2 - 1 - مسائل مربوط به محیط زیست محیط های مخرب زیرستتطحی به دلیل ترکیب شتتیمیایی آب زیرزمینی/ خاک ،های خورنده به کارگیری مواد معدنی ( خطرناک در محدوده حفاری به عنوان نمونه مواد معدنی آزبستتی)، گازهای ستمی و خطرناک در زیر ستطح زمین (نظیر سولید هیدروژن و متان) به هنگام کاوش های زیرسطحی باید مورد توجه قرار گیرد. در صورت وجود چنین شرایطی، باید .تمهیدات الزم در طراحی سازه زیرزمینی لحاظ شود نخاله ها ، خاک حفاری تونل و م صالح تخریبی شده باید ت صفیه و بازیافت شده ،مورد ا ستفاده ،مجدد قرار گیرند ی ا بر اساس مقررات محلی و ملی دفع .شوند تمامی اقدامات احتیاطی و ابزار دقیق الزم برای کاهش تأثیر ساخت تونل های شهری بر کیفیت هوا ،سر و صدا ،رزش ل ، ترافیک ، تأ سی سات و سازه ،های زیرزمینی و رو سطحی مجاور آن آب های زیرزمینی و آب های ،سطحی باید بکار گرفته .شود 2 - 4 - ابزاربندی و رفتارنگاری برنامه ابزاربندی و رفتارنگاری برای پروژه های تونل :سازی، با هدف موارد ذیل باید در نظر گرفته شود  با ارائه داده هایی جهت ارزیابی منشأ و بزرگی حرکت زمین و تغییر در سطح آب های ،زیرزمینی از ایجاد آسیب به سازه ها و تأسیسات موجود و سازه های در حال اجرا جلوگیری کند و یا به حداقل ب .رساند  با مقایسه رفتار مشاهده شده زمین و سازه ها با رفتار پیش بینی شده و مقادیر مجاز تغییر شکل ها میزان ایم نی عملیات اجرایی مورد ارزیابی قرار می.گیرد  اتخاذ و توسعه تدابیر و اقدامات محافظتی و پیشگیرانه برای سازه های جدید و موجود  اقدامات اصالحی روش اجرا در صورت لزوم  انجام تحلیل معکوس جهت تدقیق پارامترهای رفتاری خاک درصتتورتی که مقادیر تغییرشتتکل های اندازه گیری .شده تفاوت فاحشی با فرضیات اولیه یا نتایج بدست آمده از طرح اولیه داشته باشد -------- صفحهٔ بعد -------- 20 71 / 41 / 7044 ضوابط طراحی سازه ایستگاه های قطار شهری و حومه  ارزیابی فرضیات بحرانی طراحی در نقاطی که عدم اطمینان قابل توجهی وجود دارد  تعیین کفایت روش، روند اجرا و تجهیزات پیمانکار  نظارت بر اثربخشی اقدامات محافظتی ،اصالحی و کاهنده قابل انجام  ارائه مستندات برای ارزیابی خسارات ادعایی وارده به سازه های مجاور ناشی از فعالیت های مربوط به اجرای تونل مقادیر آستتانه و محدودکننده در مورد ارتعاشتات ،تغییر شتکل افقی و عمودی ،افت آب های زیرزمینی ، بار وارده بر اعضای سازه ای و حداقل استانداردهای الزم برای ابزاربندی باید تعریف شوند .همراه با یک برنامه رفتارنگاری، باید اقدامات اصالحی در زمان رخداد مقادیر آستانه و محدود کننده تغییرشکل ها نیز پیشنهاد شده باش.د شرایط تمامی سازه.ها و تأسیسات مهم باید قبل و بعد از اجرای تونل مورد بررسی قرار گرفته و مستندسازی شود 2 - 6 - انتخاب روش اجرا مالحظات انتخاب روش اجرا نه تنها می بای ست مالحظات ساخت حا ضر بلکه مالحظات مربوط به ساخت و سازهای بعدی، بهره برداری و مدیریت ستتاخت را در نظر گیرد. انتخاب روش اجرا می بایستتت مالحظات مربوط به حفظ و مراقبت م ستحدثات شهری شامل مطالعات ارتعاش، تغییر شکل زمین و تغییرات آب زیرزمینی (تغییرات آن منجر به ن ش ست .گردد) را نیز دربرگیرد در هزینه ساخت، روش ساختی که منجر به استفاده مجدد از ادوات ساخت می شو د نیز می بایست در نظر گرفته شود. به صتتورت کلی مطالعات ترافیک حین ستتاخت، تعیین تعداد تجهیزات و ماشتتین آالت مورد نیاز و محدوده کار مورد نیاز جهت دپو یا حمل و نقل این تجهیزات نیز می)بایست در این بخش مد نظر قرار گیرد (در هماهنگی با پیمانکار. 2 - 6 - 7 - انتخاب معیارهای مناسب جهت تعیین روش اجرا معیارهای انتخاب روش اجرا با توجه به مشخصات سایت هر پروژه متفاوت است. معیارهای پیشنهادی جهت انتخاب :روش اجرا به شرح زیر هستند 3) ،عمق ایستگاه طی شرا ژئوتکن یک ی، تراز ایستابی و لرزه( خیزی.عبور از گسل و ،)..تأسیسات شهری 2) مالحظات زیست محیطی شامل مالحظات مربوط به فضای سبز، زهکشی، آلودگی صوتی و... 7) ترافیک حین اجرا و پس از آن و دسترسی به زمین کارگاهی 3) )ایمنی و میزان نشست (فاکتور ریسک 5) )کیفیت اجرای سازه (نگهبان و اصلی 6) )هزینه اجرا (با مالحظه جریان مالی 3) زمان اجرا -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم- شناسایی محیط و الزامات کلی ساخت و تعیین روش اجرا 71 / 41 / 7044 20 پی شنهاد می شود در صورت وجود معیار جدید با توجه به شرایط ساخت، اثر آن در معیارهای فوق لحاظ گردد. مگر اینکه به منظور تعیین وزن هر یک از معیارهای فوق، از روش دودویی3 .استفاده نگردد نحوه وزن دهی پارامترهای ی تأث رگذار در انتخاب روش اجرا می بایستت با توجه به شترایط هر پروژه و توستط کارفرما و مشتتاور طراح ان جام شتتود. وزن دهی می بایستتت بر استتاس روش های ضتتا طه ب مند مانند روش دودویی و یا هر روش معتبر دیگری انجام شتتود تا از انتخاب درستتت روش اجرا اطمینان حاصتتل گردد. در وزن دهی معیارها نمی توان وزن معیاری را بدون در نظر گرفتن اصول روش انتخاب (مانند روش دودویی )به صورت غیر .منطقی زیاد یا کم در نظر گرفت باید توجه داشتت مباحث باالدستتی و کنترل کننده ای چون الزامات ستازمان میراث فرهنگی و الزامات عبور از مناطق خاص شهری و... می بایست در مطالعات امکان.سنجی بررسی شده باشد 3 AHP -------- صفحهٔ بعد -------- بار گذاری