معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. جمهوری اسلامی ایران ریاست جم‌هوری معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی راهنمای کاربرد ردیاب‌ها در بررسی فشت و فرار آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد معاونت نظارت راهبردی وزارت نیرو امور نظام فنی دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا 3333 مس و ۱۳۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- اصلاح مدارک فنی مور نظام فنی اجرایی معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور با استفاده از نظر کارشناسان برجسته مبادرت به تهیه این نشریه نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. با وجود تلاش فراوان» این اثر از این‌رو» از ما خواننده گرامی صمیمانه تقاضا دارد در صورت مشاهده هرگونه ایراد و اشکال فنی مراتب را به صورت زیر گزارنس فرمایید: ۱ - تسماره بند و صفحه موضوع مورد نظر را مشخص کنید. ۳- ایراد مورد نظر را به صورت خلاصه بیان دارید. ۳- در صورت امکان مت ن اصلاح تسده را برای جایگزینی ارسال نمایید. 4- نشانی خود را برای تماس احتمالی ذکر فرمایید. کارشناسان این آمور نظرهای دریافتی را به دقت مطالعه نموده و اقدام مقتضی را معمول خواهند داشت. پیشاپیش از همکاری و دقت نظر جنابعالی قدردانی می‌شود. نشانی برای مکاتبه : تهران, میدان بهارستان» خیابان صفی علی‌شاه - مرکز تلفن ۳۳۲۷۱ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهورء امور نظام فنی ۱01 ۷۷۱۲: ۳ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ریاست جمهوری معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور ی ۱ ۱ ۱ شماره : ۳۲۱۳۳۳۶ بخشنامه به دستگاه‌های اجرایی. مهندسان مشاور و پیمانکاران سس تاریخ : ۱۳۹۱/۳/۲۱ موضوع : راهنمای کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرار آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد به استناد ماده (۲۳) قانون برنامه و بودجه و ماده (۶) آیین‌نامه استانداردهای اجرایی طرح‌های عمرانی مصوب سال ۱۳۵۲و در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور (موضوع تصویب‌نامه شماره ۹ ۲۴۹۷ اف مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیأت محترم وزبران). به پیوست نشربه شماره ۵۶۱ آمور نظام فنی. با عنوان «راهنمای کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرار آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد» از نوع گروه سوم ابلاغ می‌شود. رعایت مفاد این ضابطه برای دستگاه‌های اجرایی. مشاوران. پیمانکاران و سایر عوامل ذی‌نفع نظام فنی و اجرابی. در صورت نداشتن ضوابط معتبر بهتر. از تاریخ ۱۳۹۱/۶/۱ احباری است. ممهدی رحمنتی معاو/ نظارت راهبردی ۹۷۱ ۸ -------- صفحهٔ بعد -------- بسمه تعالی با توجه به اهمیت مطالعه سازندهای کارستی در بررسی مساله آب‌بندی سدها و گسترش روزافزون سازه‌های آبی در این سازندها و به دلیل وجود ذخایر آبی مناسب در آنها انجام مطالعات و بررسی خصوصیات هیدروژئولوژیکی سازندهای کارستی و ردیابی پتانسیل آب‌بندی این سازندها در قبل از احداث سدها و همچنین پس از آب‌گیری مخازن لازم و ضروری است. با توجه به فراوانی روش‌هاء دستگاه‌ها و ردیاب‌های مورد استفاده در کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته جهان» امروزه نیاز به تهیه یک راهنمای مطالعاتی همخوان با نیازهای فنی کنونی کشور بیش‌تر احساس می‌شود. با توجه به اهمیت مبحث فوق, امور آب وزارت نیرو در قالب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشورء تهیه نشریه «راهنمای کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرار آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد» را با هماهنگی امور نظام فنی و اجرایی معاونت نظارت راهبردی رییس‌جمهور در دستور کار قرار داد و پس از تهیه» آن را برای تایید و ابلاغ به عوامل ذینفع نظام فنی و اجرایی کشور به معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور (دفتر نظام فنی اجرایی) ارسال نمود که پس از بررسی» براساس ماده ۳ قانون برنامه و بودجه و آیین‌نامه استانداردهای اجرایی مصوب هیات محترم وزیران و طبق نظام فنی اجرایی کشور (مصوب شماره ۹ ۳۳۴۹۷ ه- مورخ ۱۳۸۵/۴/۲۰ هیات محترم وزیران) تصویب و ابلاغ گردید. هدف این نشریه ارائه راهنمایی جهت کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرار آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد می‌باشد. بدین وسیله معاونت نظارت راهبردی از تلاش و جدیت رییس آمور نظام فنی جناب آقای مهندس غلامحسین حمزه مصطفوی و کارشناسان محترم امور نظام فنی و نماینده مجری محترم طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور وزارت نیرو جناب آقای مهندس محمد ابراهیم‌نیا و متخصصان همکار در امر تهیه و نهایی نمودن این نشریه» تشکر و قدردانی می‌نماید و از ایزد منان توفیق روزافزون همه‌ی این بزرگواران را آرزومند می‌باشد. امید است متخصصان و کارشناسان با ابراز نظرات خود درخصوص این نشریه ما را در اصلاحات بعدی یاری فرمایند. معاون نظارت راهبردی بهار ۱۳۹۱ -------- صفحهٔ بعد -------- تهیه و کنترل مجری: دانشکده صنعتی شاهرود مولف اصلی: غلامحسین کرمی دانشگاه صنعتی شاهرود دکترای هیدروژئولوژی اعضای گروه ترمیه کننده: غلامعباس کاظمی دانشگاه صنعتی شاهرود دکترای هیدروژئولوزی عبدالوحید آغاسی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی دکترای مهندسی منابع آب یوسف خلج آمیرحسینی موسسه تحقیقات آب کارشناس ارشد سنجش از راه دور مریم رحیمی فراهانی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور - فوق‌لیسانس عمران - آب وزارت نیرو اعضای گروه تایید کننده (کمیته تخصصی مدیریت منابع آب طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور): عبدالوحید اغاسی دانشگاه خواجه‌نصیرالدین طوسی دکترای منابع آاب بهرام نقفیان مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری دکترای منابع آب فضلعلی جعفریان شرکت مدیریت منابع آب ایران لیسانس زمین‌شناسی عباسقلی جهانی کارشناس آزاد فوق‌لیسانس مهندسی هیدرولوژی پیمان دانش کاراراسته دانشگاه بین‌المللی امام خمینی دکترای علوم و مهندسی آبیاری مریم رحیمی فراهانی طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشور - فوق‌لیسانس عمران - آب وزارت نیرو اعضای گروه هدایت و راهبردی: خشایار اسفندیاری رییس گروه امور نظام فنی فرزانه اقارمضانعلی رییس گروه آمور نظام فنی ساناز سرافراز کارشناس منابع آب امور نظام فنی -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان مقدمه فصل اول - کلیات ۱-۱- کلیات ۱-۱-۱- نشت و فرار آب از مخازن و تکیه‌گاه‌های سدها ۲-۱-۱- ضرورت بررسی نشت و فرار آب ۳-۱-۱- روش‌های بررسی نشت و فرار آب از مخازن و تکیه‌گاه‌های سدها ۴-۱-۱- مروری بر تحقیقات و پروژه‌های انجام شده در جهان و ایران فصل دوم - مطالعات زمین‌شناسی 7۲ بازدید صحرایی و سنجش‌های میدانی ۱-۱-۲ ویژگی‌های واحدهای سنگی ۲-۱-۳ ویژگی‌های ساختاری ۳-۱-۲ ویژگی‌های ریخت‌شناسی ۴-۱- ۲- ویژگی‌های مربوط به نهشته‌های جوان ۲-۲- چگونگی تفکیک سازندها و ویژگی‌های آنها ۱-۲-۲- کلیات ۳-۲-۲- نحوه تعیین مرز و تفکیک سازندها ۳-۲-۲- تفکیک سازندها در شرایط خاص هیدروژئولوژیکی ۴-۲-۲- تفکیک سازندها در چهت عمودی ۳-۲- بررسی گسل‌هاء شکستگی‌هاء خطواره‌ها و سامانه درزه و شکاف‌ها ۱-۳-۲- گسل‌ها ۲-۳-۲- درزه‌ها ۳-۳-۲- خطواره‌ها ۳-۲ نحوه تحلیل سامانه درزه‌ها و گسل‌ها در گستره مخزن و سد ۱-۴-۲- تحلیل گسل‌ها ۲-۴-۲- تحلیل سامانه درزه‌ها فصل سوم - بررسی آمور اکتشافی ۱- ۳- بررسی اکتشافات رئُوفیزریکی ۱۰ ۹۱۵ ۱۷ ۱۷ ۱۹ ۱۹ (ها (ها اه ۳۲ وه وه ۲۳ ۲۴ ۳۵ ۲۳۶ ۲۳۶ ۳۷ ۳۹ ۳۱ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب عنوان ۱-۱-۳- مقدمه ۲-۱-۳ ماتریکس سازندهای سخت ۳-۱-۳- شکستگی‌ها ۴-۱-۳ منطقه هوازده ۵-۱-۳- فلسفه اکتشافات ژُئوفیریکی ۶-۱-۳- روش مقاومت الکتریکی ۷-۱-۳- تصویرنگاری الکتریکی ۸-۱-۳ روش‌های الکترومغناطیس ۹-۱-۳- سامانه‌های ۷1۳ ۱۰-۱-۳- روش مقاومت ۷1-۳ ۱۱-۱-۳- سامانه‌های الکترومغناطیس تدریحی ]1۳۵۹161 (/1۳:۸) ۱۳-۱-۳- روش‌های لرزه‌ای ۱۳-۱-۳- مغناطیس سنجی ۱۳-۱-۳- ثقل سنجی ۱۵-۱-۳- روش‌های بررسی لوگ گمانه‌ها ۱۶-۱-۳- نتیحه‌گیری ۳-۳ بررسی نتایج حفاری‌های اکتشافی (گمانه ها) و مطالعات ژئوتکنیک ۱-۲-۳ آزمایش لوژن ۲-۲-۳- آزمایش نفوذپذیری لوفران فصل چهارم - بررسی مطالعات هیدروزئولوزی ۱-۳- بررسی نتایج کمی ۱-۱- ۴- سطح آب زیرزمینی و نوسانات آن ۳-۱-۴- جهت جریان و الگوی آن ۳-۱-۴- خصوصیات هیدرودینامیکی لایه‌ها ۴-۱-۴- آب‌دهی چشمه‌ها و تغییرات آن ۵-۱-۴- مقایسه آبنمود چشمه‌ها و هیستوگراف ۶-۱-۴- بررسی تغییرات دما و هدایت الکتریکی چشمه‌ها ۳-۴ بررسی نتایج کیفی ۳۱ ۳۱ ۳۱ ۳۱ اه از ۳۷ ها ۴۱ ۴۱ ۴۳ ۳۴ ۳۴ ۴۷ ۴۸ ۴۸ ۴۹ ۵۱ ۳ ۳ ۵۶ ۵۸ اه ۶۲ ۶۶ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱-۲-۴- کیفیت آب زیرزمینی و تغییرات آن ۲-۲-۴- تغییرات کیفی آب‌های سطحی ۳-۲-۴- تحلیل کموگراف چشمه‌ها ۳۴ تعیین موقعیت فضایی گسل‌هاء شکستگی‌ها و زون‌های خرد ۲-۳-۴- تعیین موقعیت فضایی گسل‌هاء شکستگی‌ها و زون‌های خرد شده ۴-۴- نحوه ار تباط هیدرولیکی مخحزن 9 تکیه‌گاه‌ها با منابع آب پایین‌دست و تشحیص زون‌های ارتباطی ۵-۴- تعیین وضع تراوایی زون‌های ارتباطی ۷-۴- تهیه مدل مفهومی اولیه فصل پنجم - ردیابی ۱- ۵- کلیات ۲-۵- کاربرد انواع ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرار آب از سدها و مخازن ۱-۳-۵ ردیاب‌های محیطی ۲-۲-۵- ردیاب‌های مصنوعی ۳-۵- ملاحظات زیست محیطی در پروژه های ردیابی ۶-۵ لوازم و تجهیزات مورد نیاز ۹-۵- عوامل موثر در تعیین تعداد ردیاب تزریقی ۱۰-۵ نحوه تعیین مقدار ردیاب تزریقی ۱۱-۵- نقاط تزریق و چگونگی تعیین محل آنها ۱۳-۵- نحوه تعیین نقاط نمونه‌برداری ۱۳-۵- روش‌های تزریق (امتیازات و محدودیت‌ها) ۱۴-۵- نحوه نمونه‌برداری و ارسال نمونه‌ها به آزمایشگاه ۱۵-۵- سنحش‌های میدانی به هنگام عملیات ردیابی ۶۶ ۶۶ ۶۷ ۷۰ و۵ ۷۳ ۷۶ ۷۷ ۷۹ ۸۱ ۸۳ ۸۳ ۸۳ ۸۳ ۸۳ ۸۳ ۸۵ ۸۵ ۸۵ ۸۵ ۸۵ -------- صفحهٔ بعد -------- عنوان ۱۶-۵- سنجش‌های آزمایشگاهی نمونه‌ها ۱۷-۵- چگونگی تدوین برنامه عملیات میدانی پروژه ۱- ۶- جمع آوری و تلفیق کلیه نتایج مطالعات قبلی ۳-۶ بررسی‌های کیفی ۱-۲-۶- تعیین نقاط دارای پتانسیل نشت ۲-۲-۶ تعیین جهت و مسیرهای فرار و نشت آب ۳-۲-۶- چگونگی تعیین نحوه ارتباط هیدرولیکی مخزن سد با منابع آب مجاور ۳-۶ بررسی‌های کمی ۱-۳-۶ نحوه برآورد زمان ماندگاری ۲-۳-۶- چگونگی برآورد درصد بازیافت ردیاب ۳-۳-۶ نحوه تعیین سرعت و الگوی جریان آب ۳-۳-۶- چگونگی تعیین حجم فرار و نشت آب ۵-۳-۶- رابطه بین رقوم آب در مخزن و مقدار نشت آب ۶-۳-۶- تصحیح و تکمیل مدل مفهومی اولیه منابع و مراجع فهرست شکل‌ها عنوان شکل ۱-۱- موقعیت قرارگیری آب زیرزمینی در مجاورت مخازن سدها شکل ۱-۲- تفکیک سازندها در مواردی که گذر از یک سازند به سازند دیگر تدریحی باشد شکل ۱-۳- نمودار شماتیک آرایشهای ژئوفیزیکی (2) آرایش ونر و (0) آرایش شلومبرژه شکل ۲-۳- منحنی سونداژز یک منطقه نمونه سازند سخت و احتمال خطای معادل گیری شکل ۳-۲- نمودار شماتیک روش 5111182۲۵17 شکل ۵-۳- روش لرزه نگاری انکساری و نمودار زمان- فاصله شکل ۶-۳- آنواع لوگ‌های مورد بررسی در گمانه‌ها ۸٩ ۹۱ ۹۱ ۹۱ ۳ ۳ ۹۴ ۹۶ ۹۷ ۹۸ ۱۱ ۱.۲ ۱.۳ ۱۰۵ ۳۲ ۳۳ ۳۶ ۳۸ ۳۲ ۴۶ -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست شکل‌ها عنوان شکل ۱-۴- نوسانات مقدار بارندگی و تغییرات سطح آب زیرزمینی را در یک دوره طولانی مدت در آبخوانی در کالیفرنیا شکل ۲-۴- نحوه محاسبه بازده پارومتری شکل ۳-۴- چگونگی تهیه نقشه هم پتانسیل آب زیرزمینی را با استفاده از ارتفاع سطح آب زیرزمینی در سه پیزومتر شکل ۴-۴- سامانه‌های جریان کارستی (نقل از 2002 [۴۵۲۵۲۲ا). شکل ۱-۶- توزیع غلظت در چهار زمان مختلف پس از تزریق ردیاب بر مبنای حل یک بعدی معادله انتقال جرم شکل ۲-۶- توزیع غلظت در چهار زمان مختلف پس از تزریق ردیاب بر مبنای حل دو بعدی معادله انتقال جرم شکل ۳-۶- نمودارهای غلظت-زمان در حالت‌های مختلف ضریب پخشیدگی آبخوان شکل ۴-۶- جریان افشان, حدواسط و محرایی(985[ ,۳۷/۵۲۹ 2۵ 011127)). شکل ۵-۶- محدوده اعتبار قانون دارسی (1979 6۲۲۳۷ 20 ۳۳۵۵7۵). فهرست جدول‌ها عنوان جدول ۱-۱- پروژه‌های سدسازی هند که در آنها از ایزوتوپ‌ها برای ردیابی استفاده شده است جدول ۱-۳- مقادیر حداکثر عمق موثر پیمایش و عمق میانه پیمایش برای دو آرایش جدول ۲-۳- عمق اکتشاف 53۸/1 در ۵۰۰۰ 17] جدول ۲-۲- محدوده آمواج لرزه‌ای برای سازندهای مختلف جدول ۱-۴- هدایت هیدرولیکی رسوبات و لایه‌های زمین‌شناسی جدول ۲-۴- طبقه‌بندی چشمه‌ها بر اساس آب‌دهی آنها جدول ۳-۴- تقسیم‌بندی اجمالی چشمه‌ها بر اساس نوع جریان (نقل از 1974 10۳81۳۵۱۲ 200 1000050 جدول ۴-۴- ضریب تغییرات پارامترهای فیزیکی و شیمیایی در چشمه‌های مجرایی و افشان جدول ۵-۴- فراوانی درزه‌ها در دسته درزه‌های مختلف ۳ ۵۵ ۵۷ ۷۵ ۹۵ ۹۵ ۹۶ ۹۸ ۹ ۱۰۱ ۱۰ اه ۳۸ ۳۳ ۵۹ ۶ ۶۹ ۶۹ ۷۰ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مقدمه ۱ مقدمه یکی از مسایل مهم در مورد سدهاء بررسی آب‌بندی سازندهای موجود در مخزن و تکیه‌گاه‌ها قبل از احداث سد و پس از آب‌گیری مخزن (در صورت وجود نشت و فرار آب قابل توجه) می‌باشد. معمولا قسمت عمده فرار آب, در سدهای مناطق کارستی و از طریق چشمه‌های طبیعی که قبل از آب‌گیری سد وجود داشته‌اند صورت می‌گیرد به این ترتیب که بده این چشمه‌ها در اثر فرار آب از مخزن به‌طور ناگهانی افزایش می‌یابد. در مورد دیگر سازندهای سخت و غیرکارستی (به استثنای سنگ‌های ولکانیکی مانند بازالت‌ها)» لازم به ذکر است که این قبیل سازندها عمدتا تراوایی بسیار ناچیزی داشته و یا اینکه اگر در اثر فرایندهای تکتونیکی به‌طور محدودی دارای تراوایی شوند به دلیل عدم امکان انحلال و توسعه زون‌های تراواء جریان آب در آنها به صورت افشان" می‌باشد و بنابراین در مورد این قبیل سازندها نگرانی خاصی به منظور آب‌بندی سدها وجود ندارد. در بعضی از مناطق بازالت‌ها رفتار هیدروژئولوژیکی شبیه سازندهای کارستی با جریان - هدف با توجه به اهمیت مطالعه سازندهای کارستی در بررسی مساله آب‌بندی سدها و همجنین گسترش قابل توجه این سازندها با ذخایر آبی مناسب در کشور و توسعه فعالیت‌های سدسازی در آنهاء هدف از تهیه این راهنما بررسی خصوصیات هیدروژئولوژیکی ردیابی در تعیین پتانسیل آب‌بندی این سازندها در قبل از احداث سدها و پس از آب‌گیری مخازن می‌باشد. - دامنه کاربرد این راهنما توسط کارشناسان و مشاوران مرتبط با پروژه‌های سدسازی و سایر پروژه‌های مرتبط از قبیل تونل‌ها و کانال‌های 1- [۲۳096 ۷۷ 2- 0۵۵۲۱ ۳۷ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۱ کلیات -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل اول - کلیات ۱-۱- کلیات امروزه احداث سد در بسیاری از کشورهای جهان آمری متداول و مرسوم بوده و به عنوان شاخصی از پیشرفت و توسعه یک کشور محسوب می‌شود. در این راستا احداث سد در مناطق با پتانسیل فرار آب (مخصوصا مناطق کارستی) به‌دلیل توسعه زیاد آنها و همچنین تشکیل منابع عظیم آب در آنها و با توجه به وجود حفرات و مجاری انحلالیء امری رایج می‌باشد. به‌طورکلی هیچ سدی را نمی‌توان آب‌بند کامل در نظر گرفت و مساله فرار آب در کلیه سدهای کارستی وجود دارد. اما به دلیل وجود آبخوان‌های عظیم در مناطق کارستی احداث سد در آنها نباید بدون مطالعات کافی, منتفی شود. بلکه باید با مطالعات زمین‌شناسی و هیدروژئولوژی در مقیاس ناحیه‌ای و سپس در محدوده سد. نقاط با پتانسیل فرار آب را شناسایی کرد و با به‌کارگیری روش‌های مناسب مقدار فرار آب را تا حد قابل قبولی کاهش داد. مسلما انجام این روش‌ها در بعضی موارد مستلزم صرف هزینه زیادی بوده و در بسیاری از پروژه‌ها این هزینه به ۱۵ تا ۲۰ درصد هزینه کل پروژه نیز می‌رسد. متاسفانه به دلیل پیچیدگی و تنوع مشکلات موجود در مناطق کارستی در بعضی موارد علی‌رغم مطالعات دقیق و گسترده» مشکل فرار آب از سدها به مقدار زیاد وجود داشته به گونه‌ای که تکنولوژی موجود جهت درمان آن کافی نبوده و با اینکه اقتصاد پروژه این امکان را از متخصصان سلب می‌نماید. به عنوان مثال سد مونتژاک در اسپانیا که چهل سال پیش ساخته شده است در اثر فرار آب از مخزن و تکیه‌گاه‌ها هرگز پر نشده است و در سد کاماراسا" در اسپانیا نشت اولیه م شنم به مقدار ۱ | افزایش یافت. همین‌طور سد می" در ترکیه که بر روی سنگ آهک کارستی احداث شده, هرگز پر نشده است. کف مخزن این سد بر روی آهک‌ها که با آبرفت به ضخامت ۱۵ تا ۰ متر پوشیده شده که عبور آب از میان آبرفت با توجه به ارتفاع آب دریاچه سد باعث به‌وجود آمدن بیش از ۳۶ فروچاله " در مخزن سد شده» قرار گرفته است. از نمونه‌های دیگر می‌توان به سد لار در ایران با فرار آب 0 سد کبان" ترکیه با فرار آب 2 سد ورتاک " یوگسلاوی با فرار آب 1 سد ماورو" در مقدونیه با فرار آب 9-1 سد گریت فالز" در ایالت تنسی آمریکا با فرار آب /۰9/5۳ سد آتاتورک" ترکیه با فرار آب بیش از 10/3 و سد هوتو"" در هرزژگوین با فرار اب هس اشاره کرد. همجنین در بسیاری از پروژه‌هاء مقدار فرار اب از مجاری انحلالی معادل میانگین بده سالیانه رودخانه بوده ۱ - 6 2 3- ۵۱۷ 4- 510 5- 0 60- 0 7- 0 8- 00۲6۵1 ]۵[[٩ 0(- |0- 0 -------- صفحهٔ بعد -------- ؛ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و تک هگاه‌های سد ۲-۱-۱- ضرورت بررسی نست و فرار آب از آن‌جایی که پس از آب‌گیری سد. بار هیدرولیکی" افزایش می‌یابد. فرار آب هرچند به مقدار ناچیز اجتناب‌ناپذیر است و هیچ مخزنی را نمی‌توان آب‌بند کامل در نظر گرفت. مساله فرار آب در مناطق کارستی با توجه به توسعه درز و شکاف‌ها و مجاری انحلالی دارای پتانسیل بیش‌تری نسبت به سایر مناطق می‌باشد. نیل "۱۹۷۲ طرق مختلف فرار آب از سدهای کارستی را به شرح زیر بیان کرده است: الف-عبور آب از زیر سد به داخل دره همان رودخانه یا عبور آب از داخل سازندهای کارستی به داخل دره مجاور ب - معکوس شدن جریان به داخل چشمه‌ها در نتیجه افزایش تراز آب در مخزن ج - فرار آب از طریق فروچاله که به غارهای زیرزمینی متصل هستند. د- فرار آب از طریق گسل‌ها و مناطق درز و شکاف‌دار ه- فرار آب در نتیجه شستشوی رس و سایر مواد نرم باقیمانده در درز و شکاف‌ها و مجاری انحلالی و - فرار آب در نتیجه انحلال زیپس و سایر کانی‌های تبخیری ز- فرار آب در نتیجه عدم تحمل سنگ‌های پی بر اثر آبگیری سد و بار هیدرولیکی وارده با توجه به حالت‌های مختلف فوق‌الذکر در فرار آب از سدهاء بررسی پتانسیل وقوع هر یک از این حالت‌ها ضروری می‌باشد. به‌طور کلی در پدیده فرار آب از سدها یک یا چند حالت از حالت‌های مذکور می‌تواند به وقوع بپیوندد. به عنوان مثال در بعضی از موارد پس از آب‌گیری مخازن» چشمه‌های جدیدی در مناطق پایین‌دست ظاهر شده است که تغذیه این چشمه‌ها از داخل مخزن به دو طریق عمده بوده است. یکی ورود آب مخزن به داخل گسل‌هاء درز و شکاف‌ها و کانال‌های انحلالی و خروج آن از چشمه‌ها و دیگری خروج آب از طریق فروچاله‌ها که در داخل مخزن به‌وجود آمده‌اند. به این صورت که در مواردی که سازندهای کارستی توسط آبرفت پوشیده شده باشدء پس از آب‌گیری مخزن در اثر افزایش فشار آب این رسوبات سوراخ شده و فروچاله‌ها در کف مخزن به‌وجود می‌آیند که می‌توانند آب را در داخل کانال‌های انحلالی موجود در آهک‌ها هدایت کرده و از چشمه‌ها خارج نماید. به عنوان مثال در سد می" ترکیه بیش از ۳۶ حفره فروکش به‌وجود آمده است که باعث شده‌اندء مخزن این سد هرگز پر نشود. نکته‌ای که ذکر آن بسیار حایز اهمیت می‌باشد این است که در بررسی پتانسیل فرار آب علاوه بر بررسی امکان عبور آب در داخل سازندهای کارستی» باید به موقعیت تراز آب زیرزمینی نسبت به تراز کف مخزن و حداکثر تراز آب مخزن توجه شود. در شکل (۱-۱) چهار حالت موقعیت قرارگیری آب زیرزمینی در مجاورت مخازن نشان داده شده است. |- ۲1۷۵۲۵۱1۵ 40 2- [| 3- ۵۱۷ -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول - کلیات ۷ شکل ۱-۱- موقعیت قرارگیری آب زیرزمینی در مجاورت مخازن سدها - سطح آب زیرزمینی و سطح پیزومتری بالاتر از حداکثر تراز اب مخزن می‌باشد. - سطح آب زیرزمینی بالاتر از حداکثر تراز آب مخزن است ولی سطح فشار پیزومتری در عمق این‌گونه نیست. - سطح آب زیرزمینی پایین‌تر از کف مخزن قرار دارد. در حالت اول» سطح آب زیرزمینی و سطح پیزومتری بالاتر از حداکثر تراز آب مخزن است و آب به داخل مخزن تخلیه می‌شود. بنابراین ذخیره پتانسیل " افزایش می‌یابد. این مولفه اضافی ذخیره می‌تواند تحت شرایط خاص زمین‌شناسی عامل مهمی باشد و حجم آب زیرزمینی در این حالت می‌تواند به اندازه ذخیره موجود در مخزن نیز برسد. معمولا در این حالت باید مشاهدات سطح آب جهت تعیین محدوده پرده تزریق در سدها صورت گیرد و پرده تزریق تا نقطه‌ای امتداد پابد که در آن نقطه ارتفاع سطح آب بالاتر از حداکثر تراز مخزن قرار گیرد. در حالت دوم» مجموعه‌ای از شرایط لیتولوژیکی و توپوگرافی به گونه‌ای است که سطح پیزومتری در پهلوهای مخزن از حداکثر تراز آب مخزن پایین‌تر بوده و بنابراین نشت عمیقی می‌تواند از این پهلوها به حوضه مجاور اتفاق بیفتد. احداث گمانه‌های عمیق و ارزیابی توزیع فشار آب زیرزمینی در اعماق می‌تواند به بررسی این حالت کمک فراوانی نماید. در حالت سومء سطح آب زیرزمینی در نزدیکی تراز رودخانه قرار گرفته است که می‌تواند به علت وجود سنگ‌های با نفوذپذیری بالا و همچنین تغذیه محدود آب زیرزمینی در مناطق کم باران باشد. در این شرایط افزایش تراز آب زیرزمینی در ارتباط با مخزن, احتمالا کم بوده و بنابراین جریان آب زیرزمینی در محل سد پس از احداث سد به‌طور قابل توجهی افزایش نمی‌یاید. در حالت چهارم» سطح ایستابی کاملا پایین‌تر از کف مخزن قرار دارد که این حالت معمولا بیانگر زهکشی عمیق توده‌های سنگی و یا تغذیه بسیار محدود و کم می‌باشد. وجود سطح ایستابی عمیق به این مفهوم نیست که احداث مخزن در آن منطقه بیهوده و ناممکن است. اما بدیهی است که مرحله اولیه آب‌گیری مخزن توام با تغذیه آب زیرزمینی بوده و محیط هیدروژئولوزیکی جدیدی ۱- 100 ۷/۵1۵۲ 12۷۵| )1۷۷1]( 2- ۳۵1۵۵۱ 6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشست و فرا رآب از مخزن و تکی هگاه‌های سد پس از بالا آمدن سطح ایستابی به‌وجود می‌آید. در این شرایط نفوذپذیری کف مخزن تنها عامل تعیین‌کننده آب‌بندی مخزن می‌باشد و چنانچه کف مخزن از مواد طبیعی ریزدانه پوشیده شده باشد و یا این که سنگ کف مخزن نفودناپذیر باشد» این مخازن معمولا کارایی خود را حفظ می‌کنند ولی این خطر نیز وجود دارد که در اثر افزایش تراز آب مخزن و فشار ستون آب» این لایه غیرقابل نفوذ شکسته شده و فرار آب به مقدار زیادی رخ دهد همانطور که سد می در ترکیه, سد فلوتورن" در نوادای آمریکا و سد لار در ایران به این شکل کارایی خود را از دست داده‌اند. ۳-۱-۱- روش‌های بررسی نشت و فرار آب از مخازن و تکیه‌گاه‌های سدها یکی از مسایل مهم در مورد سدها خصوصا سدهای مناطق کارستی, مساله آب‌بندی مخزن و تکیه‌گاه‌های آنها می‌باشد که به دلیل عملکرد انحلال در این مناطق و توسعه حفرات و مجاری انحلالی در آنهاء مساله آب‌بندی آنها با مخاطرات زیادی همراه بوده است. به این ترتیب که امروزه این مشکل به عنوان یک مساله جهانی در نظر گرفته شده و مطالعات بررسی فرار آب با استفاده از روش‌های مختلف قبل از احداث سدها و پس از آب‌گیری مخزن امری کاملا ضروری می‌باشد. ۱-۳-۱-۱ استفاده از ردیاب‌ها امروزه از ردیاب‌ها در موارد متعددی استفاده می‌شود که از آن جمله می‌توان به کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت از لوله‌های انتقال مایعات. مطالعه یخچال‌های طبیعی» تعیین پارامترهای فیزیکی خاک و مواردی از این قبیل اشاره نمود. یکی از کاربردهای مهم استفاده از ردیاب‌هاء بررسی پتانسیل آب‌بندی سازندها در محل احداث سازه‌های آبی از جمله سدهاء کانال‌ها و تونل‌های انتقال آب می‌باشد. خصوصیات ردیاب‌ها و چگونگی انجام عملیات ردیابی شامل نحوه تزریق و نمونه‌برداری به تفکیک در آبرفت و سازندهای سخت به ترتیب در نشریات شماره ۲۶۳- الف و ۲۳۲ دفتر استانداردها و معیارهای فنی ارائه شده است. به همین جهت در این راهنما بیش‌تر به چگونگی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرار آب از مخازن و تکیه‌گاه‌های سد پرداخته شده است. به‌طور خلاصه در بررسی نشت و فرار آبء» از تکنیک‌های ردیابی در تعیین نقاط دارای پتانسیل نشت.» جهت و مسیرهای احتمالی فرار آب» بررسی نحوه ارتباط هیدرولیکی مخزن سد با منابع آب مجاور تعیین سرعت و الگوی جریان آب» تعیین بده نشت آب و در نزهایت ارائه یک مدل مفهومی سامانه جریان آب زیرزمینی استفاده می‌شود که موارد به تفصیل در فصول بعدی ارائه خواهد شد. ۲-۳-۱-۱ استفاده از سایر روش‌ها ۱-۳-۳-۱-۱- بررسی‌های زمین‌شناسی مطالعات زمین‌شناسی به عنوان مطالعات پایه در بسیاری از پروژه‌های عمرانی کاربرد دارد و بسته به اهداف هر پروژه انتظارات خاصی را برآورده می‌نمایند. مهم‌ترین اهداف کاربرد مطالعات زمین‌شناسی در بررسی نشت و فرار آب از مخازن و تکیه‌گاه‌های سدها عبارتند از: - تعیین و تفکیک سازندها و مناطق با پتانسیل ذخیره و انتقال آب با توجه به خصوصیات هیدروژئولوژیکی آنها 6 --| -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل اول - کلیات ۹ - بررسی‌های زمین‌شناسی ساختمانی اعم از بررسی گسل‌هاء شکستگی‌هاء چین‌خوردگی‌ها و خطواره‌ها و لایه‌بندی که موارد فوق به تفصیل در فصل چهارم ارائه شده است. ۲-۲-۳-۱-۱- بررسی امور اکتشافی بررسی آمور اکتشافی شامل مطالعات ژئوفیزیکی اعم از سطحی و زیرزمینی احداث گمانه‌های اکتشافی و مطالعات ژئوتکنیکی در محل گمانه‌ها می‌باشد. مهم‌ترین اهدافی که در بررسی آمور اکتشافی مورد توجه می‌باشند عبارتند از: - دقیق نمودن مطالعات زمین‌شناسی زیر سطحی - تعیین خصوصیات هیدرودینامیکی لایه‌های زیرین - بررسی موقعیت تراز آب زیرزمینی - تعیین پتانسیل‌های بالقوه و بالفعل نشت و فرار آب که این موارد نیز به تفصیل در فصل پنجم ارائه خواهد شد. ۳-۲-۳-۱-۱- بررسی‌های هیدروژئولوزی و هیدروزئوشیمی مهم‌ترین اهدافی که در مطالعات هیدروژئولوژیکی و هیدروژئوشیمیایی به منظور بررسی پتانسیل آب‌بندی سازندها مورد توجه قرار می‌گیرد عبارتند از: - بررسی خصوصیات کمی منابع آب زیرزمینی موجود در منطقه شامل بررسی سطح آب زیرزمینی و نوسانات آن». جمست جریان» بررسی تغییرات آب‌دهی چشمه‌ها و ... - اندازه‌گیری آب سطحی در فصول خشک و تر در مقاطعی از بالادست و پایین‌دست محور سد به جهت اطمینان از تغذیه تکیه‌گاه‌ها از آب سطحی و یا رودخانه از تکیه‌گاه‌ها - بررسی خصوصیات کیفی منابع آب موجود در منطقه شامل بررسی تغییرات هدایت الکتریکی» تغییرات آنیون‌ها و کاتیون‌هاء تحلیل کموگراف چشمه‌ها و ... - نحوه ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌ها با منابع آب پایین دست و دره‌های مجاور - تعیین وضع تراوایی زون‌های ارتباطی - تهیه مدل مفهومی اولیه که تمامی موارد به تفصیل در فصل ششم مورد بحث قرار گرفته است. در پایان نکته‌ای که ذکر آن بسیار حایز اهمیت است آن است که اگرچه روش‌های متعددی در بررسی نشت و فرار آب در سازندهای کارستی ذکر شدء ولی هیچ کدام از این روش‌ها به تنهایی کافی نمی‌باشد. از آنجایی که آبخوان‌های کارستی دارای تنوع و پیچیدگی بسیاری می‌باشد. لذا تعمیم نتایج حاصل از بررسی‌های نقطه‌ای (حفر گمانه, انجام آزمایشات نفوذپذیری و دیگر آزمایشات با مقیاس کوچک) به کل سامانه کارستی منطقی نبوده و صحیح نمی‌باشد. چراکه احتمال برخورد یک گمانه آن هم با قطر و عمق محدود به یک مجرای کارستی بسیار کم بوده در حالی که مجرایی به قطر یک متر می‌تواند به راحتی یک مترمکعب در ثانیه آب را از -------- صفحهٔ بعد -------- 1۰ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشسشت و فرا رآب از مخزن و تک هگاه‌های سد خود عبور دهد. به همین جهت مطالعات زمین‌شناسی و هیدروژئولوزی در مقیاس ناحیه‌ای و به دنبال آن مطالعات ردیابی در محدوده 5-۱-۱ مروری بر تحقیقات و پروژه‌های انجام شده در جهان و ایران اگرچه نشت و فرار آب هرچند به مقدار ناچیز در اغلب پروژه‌های سدسازی اجتناب‌ناپذیر بوده و تقریبا هیچ سدی را نمی‌توان آب‌بند کامل در نظر گرفتء ولی در بعضی از سدها مقدار فرار آب نسبت به میانگین بده ورودی رودخانه به مقداری بوده است که عملا کارایی آن سدها بسیار کاهش یافته است. به همین جهت کارشناسان در نقاط مختلف دنیا از روش‌های متعددی به منظور بررسی پتانسیل آب‌بندی سازندها قبل از احداث سد و همچنین بررسی مقدار فرار آب پس از آب‌گیری مخازن استفاده نموده‌اند به نحوی که امروزه بررسی پتانسیل آب‌بندی سدها یکی از مهم‌ترین مراحل مطالعاتی پروژه‌های سدسازی می‌باشد. در ادامه» بعضی از روش‌های متداول بررسی آب‌بندی در تعدادی از پروژه‌های انجام شده در جهان و ایران ارائه می‌شود. ۱-۶-۱-۱ پروزژه‌های موجود در کشور هندوستان در کشور هند طی سال‌های ۱۹۶۶ تا ۲۰۰۱ میلادی در مورد ۱۵ سد مطالعات مختلفی انجام شد. از جمله این مطالعات استفاده از می‌باشد. در جدول (۱-۱) به‌طور خلاصه برخی از مشخصات این پروژه‌های و نوع ماده ردیاب مورد استفاده ارائه شده است. جدول ۱-۱- پروژه‌های ی هند که در آنها از ایزوتوپ‌ها برای ردیابی استفاده شده است ۳-۳-7-7 عح سجن اس سس -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول - کلیات )۱ ۲-2-۱-۱ سدهای احداثی بر روی رودخانه رد کنیون کریک! سدهای کوچک متعددی در طول رودخانه چم‌شکل 6۳۵ 20۷0۵۳ 1۵0 احداث شده است. این منطقه نیمه‌خشک در رشته کوه‌های ویند ریور" ایالت وایومینگ واقع شده است. بر طبق نظریه‌ای وجود این سدهای کوچک که عمدتا با هدف کشاورزی احداث شده‌اندء باعث نفوذ آب مخزن آزها بداخل سازندهای اطراف شده و چم‌های شدیدتری را در طول رودخانه ایجاد کرده است. به منظور بررسی این نظریه ماده ردیاب کلراید به‌داخل یکی از این سدها تزریق شد و در مسیر رودخانه نمونه‌برداری به‌عمل آمد. پس از آنالیز نمونه‌ها و تجزیه و تحلیل نتایج حاصله»ء وجود جریانات جانبی در بخش‌هایی از این رودخانه به اثبات رسید. ۳-2-۱-۱ سد پیشنهادی وارفورک" در گزارش شناسایی سایت سد پیشنهادی در ایالت کنتاکی آمریکا استفاده از ردیابی رنگی به منظور تعیین حوضه آبگیر چشمه‌های کارستی منطقه ضروری اعلام شده است. با توجه به محاسبات بیلان و بازدیدهای میدانی چنین نتیجه‌گیری شده که بخشی از آب رودخانه قبل از محل سد پیشنهادی در تماس با سازندهای آهکی منطقه به داخل این سازندها نفوذ کرده و از طریق چشمه‌های پایین دست خارج می‌شود. بنابراین در گزارش شناسایی محل سد.ء استفاده از ردیابی رنگی جهت ادامه مطالعات اکیدا توصیه شده است. 5-2-۱-۱ سد خاکی سندانگ* این سد در جنوب‌غربی کره‌جنوبی واقع شده است. مطالعات ردیابی رنگی» ایزوتوپ‌های رادیواکتیو و غیر رادیواکتیو بر روی مخزن و تکیه‌گاه‌ها و بدنه سد توسط 1۳017د0ز5 و 16[55 1101010 در سال ۱۹۹۶ میلادی انجام گردید و الگوی حرکت آب در داخل سازندها و بدنه سد مشخص شد. همجنین با استفاده از مطالعات هیدروژئولوژی و زژئوفیزیک مسیر نشت از بدنه این سد مورد بررسی قرار گرفت. ۵-2-۱-۱ سد تنگاب این سد در نزدیکی شهرستان فیروزآباد استان فارس احداث خواهد شد. در مطالعات این سد که توسط دانشگاه شیراز صورت تشخیص داده شد. سپس به منظور بررسی دقیق پتانسیل آب‌بندی سد دو مرحله ردیابی رنگی در منطقه صورت گرفت. یکی در تکیه‌گاه راست با استفاده از ماده رنگی اورانین که نتایج حاصل از مطالعات هیدروژئولوژی را تایید کرد و دیگری در تکیه‌گاه چپ با استفاده از ماده رنگی رودامین - بی که وجود سامانه محرایی در محل سد را تشخیص داد. |- 1۵۵ ۵۷۵۵ ۴ 2- ۷۷:۵ 7 3- ۷۷/۸] ۳0۴ 4 8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنما یکاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشست و فرا رآب از مخزن و تکی هگاه‌های سد 1-2-۱-۱ سد سیمره این سد بر روی رودخانه سیمره یکی از سرشاخه‌های رودخانه کرخه در ۳۰ کیلومتری شهرستان دره‌شهر در استان ایلام احداث شده است. در مطالعات آب‌بندی این سد نیز دو مرحله ردیابی رنگی انجام شد. با توجه به قرارگیری سازند گچساران بر روی سازند آسماری و همچنین رخنمون وسیع سازند گچساران در مخزن سد وضعیت آب‌بندی سد مورد بررسی قرار گرفت. به منظور بررسی خاصیت آب‌بندی سازند گچساران از ماده رنگی اورانین استفاده گردید و رفتار دوگانه این سازند در سطح و در عمق مورد بررسی قرار گرفت. همچنین با تزریق ماده رنگی رودامین - بی وضعیت هیدروژئولوژی سازند آسماری مورد مطالعه قرار گرفت و مدل حرکت آب در این سازند مورد تحلیل قرار گرفت. ۷-2-۱-۱ تونل کوهرنگ تونل سوم کوهرنگ به طول تقریبی ۲۳ کیلومتر جهت انتقال آب سرشاخه‌های کارون به زاینده‌رود در حال احداث می‌باشد. در مسیر عبور این تونل از سازندهای کارستی منطقه» حجم عظیمی از آب‌های زیرزمینی موجود در این سازندها به داخل تونل نفوذ کرده و امکان هرگونه فعالیتی را مختل نمود. بنابراین به منظور شناخت هیدروژئولوژزی کارست منطقه دو مرحله عملیات ردیابی توسط دانشگاه شیراز صورت گرفت. مواد ردیابی رنگی شامل اورانین و رودامین-بی بود که به داخل فروچاله‌های منطقه تزریق شد و با نمونه‌برداری مستمر و تجزیه و تحلیل نتایج حاصله, الگوی هیدروژئولوزی کارست مورد تحلیل قرار گرفت. با توجه به کاربرد روش‌های مختلف در بررسی نشت و فرار آب در پروژه‌های مختلف موجود در جهان و ایران به نظر می‌رسد که استفاده از ردیاب‌ها خصوصا ردیاب‌های رنگی نسبت به سایر روش‌ها متداول‌تر بوده و با توجه به خصوصیات مناسب این گونه ردیاب‌ها از قبیل قابلیت تشخیص زیاد. سمی نبودن, انحلال بالا در آب و سهولت کاربردء از آنها پس از انجام مطالعات زمین‌شناسی و هیدروژئولوژی به کرات در پروژه‌های مختلف استفاده شده است. به همین جهت استفاده از روش‌های ردیابی جهت بررسی پتانسیل آب‌بندی» خصوصا در کشورهایی که پروژه‌های سدسازی آنها به‌طور عمده در مناطق کارستی متمرکز بوده» یک روش پذیرفته شده و مرسوم می‌باشد. در کشور ایران با توجه به تمرکز عمده فعالیت‌های سدسازی در دو رشته‌کوه البرز و زاگرس با رخنمون نسبی سازندهای کارستی» استفاده از روش‌های ردیابی در بررسی پتانسیل آب‌بندی سدها پس از انجام مطالعات زمین‌شناسی و هیدروژئولوزی موفقیت بیش‌تری داشته است. از این‌رو در این راهنما کاربرد این روش‌ها به تفصیل ارائه شده است. ۸-5-۱-۱ سد لار سد مخزنی لار در ‎٩۷‏ کیلومتری شمال‌شرقی تهران واقع شده است. این سد به منظور تامین بخشی از آب شرب تهران احداث شده است. از لحاظ ساختار زمین‌شناسی منطقه با مشکلات متعددی همراه است که مساله فرار آب از دریاچه سد به ویژه در تکیه‌گاه راست و ایجاد فروچاله‌ها یا حفره‌های کارستی در کف دریاچه از بارزترین آنها می‌باشد. با انجام مطالعات در این زمینه مشخص گردید که فرار آب از دریاچه سد عمدتا از طریق مجاری و حفرات کارستی موجود در سنگ‌های آهکی گستره فوق صورت گرفته که از یک طرف باعث نفوذ آب به بخش‌های زیرزمینی و خارج شدن آن از چشمه‌های گلوگاه در دره هراز شده است و از سویی مشکلاتی را در پایداری سد ایجاد کرده است. -------- صفحهٔ بعد -------- قصل اول - کلیات ۳ ۹-2-۱-۱ سد میرزای شیرازی (کوار) سد مخزنی میرزای شیرازی که با ارتفاع ۶۵ متر بر روی رودخانه قره آغاج ساخته خواهد شد. در فاصله ۷۰ کیلومتری جنوب شیراز قرار دارد. نوع سدء سنگریزه‌ای با رویه بتنی است طول تاج ۲۳۲/۸ متر» عرض آن ۷ متر و حجم مخزن ۲۵۰ میلیون متر مکعب می‌باشد. انحلال‌پذیری سنگ‌های کربناته و سولفاته در پی سد سبب توسعه ترک‌ها و شکاف‌ها شده و با افزایش نفودپذیری پی می‌تواند موجبات نشست و تخریب سازه هیدرولیکی را فراهم کند. مشکل فرار آب از سد لار در شمال شرق تهران که با وجود حدود چهار سال عملیات بهسازی هنوز ادامه دارد, نگرانی‌های موجود در ارتباط با آب بندی سد مارون در شمال بهبهان و موضوع تراوش غیر مجاز آب از بازوی راست سد ۱۵ خرداد در جنوب شرقی هم پس از آب‌گیری مخزن سد در سال ۱۳۷۳ اهمیت موضوع را روشن‌تر می‌کند. در محل سد کوار توده سنگ‌های آهکی سازند آسماری تکیه‌گاه راست و قسمت عمده پی سد را تشکیل می‌دهند سازند مارنی رازک که به شدت خرد شده و حاوی نهشته‌های گچ است. سازنده تکیه‌گاه چپ و بخشی از پی می‌باشد. نوع کارست با توجه ساختار تکتونیکی منطقه ژئوسنکلینالی است. بر اساس نتایج حاصل از حفاری‌های اکتشافی کارستی شدن نسبت به عمق افزایش ندارد. شرایط هیدرودینامیکی نشان می‌دهد که نوع دره کارستی کوار» تراوش بیرونی است. آب بندی پی سد و مخزن عمدتا از طریق جدا کردن آب دریاچه از بستر نفوذپذیر به وسیله کف پوش سیلتی - رسی و شاتکریت صورت می‌گیرد. یک پرده تزریق با طول محدود و عمق متوسط و یک دیوار آب بند در زیر تکیه‌گاه رویه بتنی به عنوان آب بندهای حمایتی (فرعی) در نظر گرفته شده است. به منظور تامین ایمنی بیش‌تر سازه ایجاد یک ذخیره گچ در بالا دست دیواره آب بند در زهشته‌های سازند رازک با هدف اشباع کردن آب نشتی پیش‌بینی شده تا از تسریع در انحلال گچ موجود جلوگیری به‌عمل آید. ۱۰-5-۱-۱- سد مارون (بهبهان) سد مارون بر روی رودخانه مارون در فاصله ۱۹ کیلومتری شمال شرق بهبهان احداث شده است. این سد از نوع سنگ‌ریزه‌ای شنی با هسته رسی می‌باشد و هدف از اجرای آن تأمین آب مورد نیاز کشاورزی جهت آبیاری حدود ۵۵۰۰۰ هکتار از طریق تنظیم جریان آب رودخانه مارون و همچنین کنترل سیلاب و بهره‌گیری جهت تولید انرژی برق‌آبی است. مشکل فرار آب از سد لار در شمال شرق تهران که با وجود حدود چهار سال عملیات بهسازی هنوز ادامه دارد. نگرانی‌های موجود در ارتباط با آب بندی سد مارون در شمال بهبهان را زیادتر کرده است. ۱۱-2-۱-۱- سد پانزده خرداد (دلیجان) سد پانزده خرداد از نوع خاکی غیرهمگن با هسته رسی با حداکثر ارتفاع از کف رودخانه ۳۰/۵۴ متر در پنج کیلومتر شمال شرقی دلیجان در استان مرکزی ساخته شده است. تراوش غیر مجاز آب از بازوی راست سد ۱۵ خرداد در جنوب شرقی پس از آبگیری مخزن سد در سال ۱۳۷۳ نگرانی‌هایی را درخصوص فرار آب از این سد و افزایش آن در آینده ایجاد نموده است. لازم به دکر است که برای مطالعه بیش‌تر درباره سدهای ایران می توان به سایت کمیته ملی سدهای بزرگ ایران مراجعه نمود. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- مطالعات ز مین شناسی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- قصل دوم - مطالعات زمین‌شناسی ۷ ۱-۲- بازدید صحرایی و سنجش‌های میدانی اگرچه زمین‌شناسان امروزی روزبه‌روز به دفترهاء آزمایشگاه‌ها و رایانه‌ها وابسته‌تر می‌شوند ولی هنوز هم برای جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات لیتولوژیکی, ساختاری و ریخت‌شناسی کار صحرایی لازم می‌باشد. فقط با بررسی رخنمون‌ها می‌توان به ویژگی‌های سنگ‌ها پی برد. آزها را اندازه‌گیری نمود و تغییراتشان را در سه بعد بررسی و مطالعه نمود و در نهایت از نتایج این مطالعات در تفسبر اطلاعات به دست آمده از روش‌های ژئوفیزیکی و زیرزمینی استفاده نمود. قبل از آغاز هر کار صحرایی» باید موقعیت محل مورد نظر در روی نقشه زمین‌شناسی منطقه تعیین شود. نقشه‌های زمین‌شناسی و عکس‌های هوایی دقیق برای بیش‌تر نواحی در دسترس هستند اماء اگر در منطقه‌ای قرار است مطالعات انجام گیرد که هیچ‌گونه نقشه زمین‌شناسی وجود ندارد باید ابتدا با نقشه‌برداری صحرایی نقشه در مطالعات روی زمین» مهم‌ترین ویژگی‌هایی که برداشت می‌شوند شامل ویژگی‌های واحدهای سنگی» ویژگی‌های ساختاری, ویژگی‌های ریخت‌شناسی» و ویژگی‌های نهشته‌های آبرفتی می‌باشند که در زیر شرح داده می‌شوند. ۱-۱-۳ ویژگی‌های واحدهای سنگی به‌طور کلی واحدهای سنگی تشکیل‌دهنده منطقه در سه گروه سنگ‌های رسوبی» آذرین و دگرگونی قرار می‌گیرند که در زیر نحوه بررسی هر یک به‌طور مجزا شرح داده می‌شوند. الف- بررسی سنگ‌های رسوبی ویژگی‌هایی که در بررسی‌های سنگ‌های رسوبی در صحرا به آنها توجه می‌شود» عبارتند از: - اسم سازند و نام سنگ (مانند سازند سروک., سنگ آهک) - خصوصیات کلی برونزد (مانند توپوگرافی, حالت بیرون‌زدگی» رنگ و نوع خاک) - تعیین سن واحد سنگی با نمونه‌برداری‌های فسیلی لازم به ویژه در مرز واحدها - وضعیت لایه‌بندی, در این خصوص لایه‌های تیغه‌ای"ء خیلی نازک, نازک, ضخیم» خیلی ضخیم و توده‌ای" مشخص می‌شوند. لایه‌های مذکور به ترتیب سنگ‌هایی با ضخامت کم‌تر از ۱ سانتی‌مترء ۱ تا ۵ سانتی‌مترء ۵ تا ۶۰ سانتی‌متر, ۶۰ تا ۱۳۰ سانتی‌مترء بیش از ۱۳۰ سانتی‌متر و بدون لایه‌بندی می‌باشند. - شکل واحد سنگی شامل شکل‌های ورقه‌ای, تخته‌ای", منشوری" و بندکفشی" - جنس سنگ و خواصی از قبیل نوع سیمان و مقدار آن» رنگ اصلی و هوازده» ساخت و بافت. درجه جورشدگی, اندازه دانه‌ها و شکل آنهاء دگرشکلی‌های بعد از تشکیل سنگ, مقدار و توسعه منافذ و تراوایی سنگ ۱-0 2 1007 -3 0 -4 5-8 -------- صفحهٔ بعد -------- 1۸ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و نکیه‌گاه‌های سد - مرز واحدهای سنگی شامل مرز هم شیب و مرز ناییوسته و تقسیم‌بندی‌های جزیی‌تر این مرزها - فسیل‌های موجود.ء نوع و پراکندگی آنها درخصوص ویژگی‌های سنگ‌های رسوبی و ارتباط آنها با پتانسیل گذر و فرار آب موارد زیر ارائه می‌شود: وضعیت لایه‌بندی می‌تواند در پتانسیل فرار آب نقش مهمی ایفا نماید. معمولا هرچه لایه‌بندی ضخیم‌تر باشد. احتمال وجود بخش‌های تراوا بیش‌تر است. از میان خصوصیات سنگ‌های رسویی» مهم‌ترین مشخصه‌هایی که می‌توانند پتانسیل فرار آب را افزایش دهند مشخصه‌هایی ازقبیل جنس سنگء نوع سیمان و مقدار آن» دگرشکلی‌های بعد از تشکیل سنگ و از همه مهم‌تر مقدار و توسعه منافد و تراوایی سنگ (به ویژه منافد و تراوایی که به صورت ثانویه بعد از تشکیل سنگ ایجاد می‌شود) است که می‌توانند پتانسیل فرار آب آن واحد سنگی را تعیین نمایند. در مورد مرزهای بین واحدهای سنگی, در صورتی‌که در یک سوی آن واحد سنگی غیرقابل نفوذ و در سوی دیگر واحد سنگی با قابلیت نفود وجود داشته باشدء در چنین مرزهایی به علت تمرکز جریان در بین دو واحد سنگی, پتانسیل فرار آب می‌تواند بالا باشد. ب- بررسی سنگ‌های آذرین - سنگ‌های آذرین بیرونی مهم‌ترین ویژگی‌هایی که در مطالعه این گروه از سنگ‌ها باید به آنها توجه نمود عبارتند از: * _خصوصیات کلی برونزد شامل توپوگرافی» حالت برونزد, رنگ و نوع خاک جنس سنگء کانی‌هاء ساخت و بافت آنها و ترکیب شیمیایی برای تعیین نام سنگ *_پیوند سنگ‌ها با واحدهای رسوبی دربرگیرنده و یا مجاور آنها و بررسی دقیق همبری آنها نکات قابل توجه در بررسی این گروه از سنگ‌ها به شرح زیر می‌باشد: * بررسی دگرسانی‌های موجود -------- صفحهٔ بعد -------- * بررسی درون گرفته‌ها و شناخت ماهیت آنها چ- بررسی سنگ‌های دگرگونی در بررسی سنگ‌های دگرگونی» مهم‌ترین مواردی که باید به آنها توجه شود عبارتند از: - تعیین سنگ اصلی که دگرگون شده و نوع سنگی که حاصل شده است. - ساخت و بافت سنگ دگرگونی» بیان ویژگی‌های ماکروسکوپی و نمای دیواری آنها مانند گنیس» شیست و ... - تعیین و بررسی فازهای دگرگونی و اثر آنها بر یکدیگر و شناخت شیوه دگرشکلی - رخساره‌های به وجود آمده و تعیین زون‌های شکل گرفته و در نواحی دگرگونی ۲-۱-۲- ویژگی‌های ساختاری در بررسی‌های صحرایی» مهم‌ترین ویژگی‌های ساختاری که باید مورد توجه قرار گیرند به شرح دیل می‌باشند: - تشخیص و بررسی عناصر ساختاری مانند چین‌هاء گسل‌ها و سامانه درزه‌ها - بررسی روند غالب در ناحیه و تغییرهای محلی آن و همخوانی محور چین‌ها و جهت نشست آنها - شناسایی زون‌های فعال, گسلیده» خرد شده و امکان پیوند آزها با دگرسانی‌ها - تشخیص خطواره‌ها" و بالاآمدگی‌ها" - اندازه‌گیری شیب و امتداد سازه‌های ساختاری مانند لایه‌هاء گسل‌هاء سطح محورهاء رگه‌ها و درزه‌ها - تعیین گسل‌های اصلی و فرعی و نوع گسل‌ها (مانند فشارشی, کششی و ...) - تعیین مناطق برشی شده و میلونیتیزه شده - تعیین سامانه‌های درزه‌های و جهت غالب آزها و آندازه‌گیری تعداد درزه‌ها در واحد سطح در بازدید صحرایی و سنجش‌های میدانی» ریخت‌های فعلی ناحیه مورد مطالعه و چگونگی تشکیل آنها باید مورد بررسی قرار گیرد. مهم‌ترین نکاتی که در این خصوص باید به آنها توجه نمودء عبارتند از: - ریخت‌های اصلی و چهره‌ساز ناحیه مانند کوه‌ها و دشت‌ها - نقش تکتونیک در ایجاد ریخت‌های اصلی و فرعی مانند دره‌هاء فرونشست‌هاء دریاچه‌هاء تپه‌هاء چشمه‌ها و غیره - ریخت‌های فرعی درون کوه‌ها و دشت‌ها مانند انواع دره‌ها و دامنه‌هاء آبشار چم» دیواره» پادگانه» مخروطه‌افکنه. آبراهه» رودخانه و غیره ]- 26:01 2 3 - 5۵| -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و تک هگاه‌های سد - شناخت الگوی آبراهه‌ها و بررسی نحوه تشکیل آنها بر اساس لیتولوژی و سطح اساس فرسایش - شناخت ریخت‌های نهشتی مانند تلماسه‌ها و یخرفت‌ها و ریخت‌های مشابه در صورت وجود ویژگی‌های ریخت شناسی نیز می‌توانند در بررسی پتانسیل گذر و فرار آب مفید باشند. معمولا در امتداد ریخت‌هایی که در اثر لغزه‌ها و سنگ لغزه‌هاء توده‌های خاک یا سنگی که از توده اصلی جدا شده‌اند. معمولا بخش‌های تراوا قابل ملاحظه‌ای را شامل می‌شوند و به ویژه مرز این توده‌ها با توده اصلی می‌تواند پتانسیل فرار آب بالایی را شامل شود. بعضی از آبراهه‌هایی براساس لیتولوژی‌های خاصی ایجاد شده‌اند برای مثال در سازندهای کربناته, اتحلال این قبیل سنگ‌ها باعث توسعه آبراهه‌های بزرگی می‌شود. سنگ بستر این آبراهه‌ها در بخش‌های زیر سطحی می‌تواند پتانسیل فرار آب بالایی را شامل شود. 5-۱-۳ ویژگی‌های مربوط به نهشته‌های جوان لازم به دکر است که بررسی‌های مربوط به نهشته‌های جوان به گستره مخزن و سد محدود می‌شود.ء زیرا این نهشته‌ها می‌توانند در رابطه با نشت و فرار آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد نقش ایفا کنند. مهم‌ترین ویژگی‌هایی که درخصوص نهشته‌های جوان باید مورد توجه قرار گیرند در زیر ارائه شده‌اند: - نوع نهشته‌های جوان و شناخت چینه‌شناسی آنها - طبقه‌بندی نهشته‌های جوان از دیدگاه خاستگاه آنها مانند نهشته‌های برجاء نهشته‌های حمل شده, آبرفت‌هاء بادرفت‌ها و بخرفت‌ها - تعیین ضخامت آبرفت‌ها - تعیین بافت و ساخت نهشته‌ها و در نتیجه تعیین تراوایی آنها - جنس سنگ‌ها و لایه‌هایی که در زیر این نهشته‌ها قرار گرفته‌اند (سنگ بستر). در صورتی که در زیر نهشته‌های جوان سنگ‌های با قابلیت انحلال بالا قرار گرفته باشند که دارای مجاری و حفرات انحلالی‌اند بعد از آبگیری مخزن در این - نقش گسل‌ها در تشکیل نهشته‌ها و ضخامت آنها مهم‌ترین ویژگی‌هایی از نهشته‌های جوان که می‌توانند در ارتباط با پتانسیل گذر و فرار آب حائز اهمیت باشند وجود فروچاله در این نهشته‌ها می‌باشد که دلیل آن وجود سنگ‌های با قابلیت انحلال در زیر این نهشته‌ها می‌باشد. چنانچه در زیر نهشته‌های جوان سنگ‌های با قابلیت اتحلال قرار گرفته باشند که دارای مجاری و حفرات انحلالی هستند بعد از آب‌گیری مخزن در این نهشته‌ها به احتمال زیاد فروچاله ایجاد خواهد شد که می‌تواند باعث فرار آب شود. وجود گسل‌های جوان (گسل‌های کواترنری) در این نهشته‌ها و تراوایی بالا آنها نیز می‌تواند پتانسیل گذر و فرار آب آنها را افزایش دهد. -------- صفحهٔ بعد -------- ۲-۲- چگونگی تفکیک سازندها و ویژگی‌های آنها ۱-۲-۲- کلیات سازند واحد اصلی در طبقه‌بندی واحدهای سنگ چینه‌ای" می‌باشد و به ردیفی از سنگ‌ها گفته می‌شود که مشخصات سنگ‌شناسی شبیه به یکدیگر» موقعیت چینه‌شناسی معین» و محیط رسوبی یکسانی داشته باشند. سازند قابل نمایش در نقشه‌های زمین‌شناسی و قابل تعقیب در زیر زمین می‌باشد. هر سازند مشخصات سنگ‌شناسی خاصی دارد که سبب تفکیک آن از سازندهای بالایی و پایینی می‌شود. مشخصات سنگ‌شناسی شامل ترکیب کانی‌شناسی» ساختار» بافت. محتویات دیرینه‌شناسی و ویژگی‌های ریخت‌شناسی می‌باشد. سنگ‌های تشکیل‌دهنده یک سازند ممکن است منحصرا رسوبی» ولکانیکی» آذرآواری» دگرگونی و در بعضی از موارد ترکیبی از موارد مذکور باشند. لازم به ذکر است که در کلیه موارد فوق‌الذ کر ارتباط سنگ‌های تشکیل‌دهنده مشخص و اصل روی هم ۳۳ ۱ 5 8 قرارگیری طبقات در مورد آنها صادق می‌باشد. ۲-۲-۲ نحوه تعیین مرز و تفکیک سازندها در تعیین مرز سازندها موارد زیر حائز اهمیت می‌باشند: - هر سازند دارای یک مرز زیرین و یک مرز بالایی است که در محل تغییرات سنگ‌شناسی مشخص واقع می‌شود. - در مواردی که گذر از یک سازند به سازند دیگر با تغییرات تدریحی همراه باشد (شکل ۱-۲) به عنوان مثال گذر از یک واحد سنگ آهک به واحد شیلی با تناوب شیل و سنگ آهک همراه باشدء مرز سازند می‌تواند در بالاترین لایه‌های سنگ هک زون تدریجی قرار گیرد. در بعضی از موارد. زون تدریجی که دارای ضخامت قابل توجهی است که خود می‌تواند به عنوان یک سازند جدید معرفی شود. برخی از زمین‌شناسان ظهور اولین لایه شیلی را در زون تدریجی به عنوان مرز در نظر می‌گیرند. با توجه به موارد فوق‌الذ کرء در مواردی که گذر از یک سازند به سازند دیگر با تغییرات تدریحی همراه باشد.ء تعیین مرز سازندها سلیقه‌ای و اختیاری می‌باشد. البته با عنایت به اینکه در اینجا خواص هیدروژئولوژیکی سازند برای ما حائز اهمیت است» چنانچه زون تدریجی ضخامت قابل توجهی داشته باشد (به عبارت دیگرء در مقیاس مورد نظر قابل نقشه‌برداری باشد) باید آن‌را به عنوان یک سازند جدید در نظر گرفت. در غیر این صورت باید زون تدریجی (که دارای ضخامت ناچیزی است) را به سازندی نسبت داد که خواص هیدروژئولوژیکی آن با این زون تقریبا مشابه می‌باشد. - مرزهای یک سازند را نمی‌توان گسل انتخاب نمود و الزاما با مرزهای زمانی منطبق نمی‌باشند. - مرزهای سازند را می‌تواند در محل ناپیوستگی‌ها و نبودهای چینه‌شناسی انتخاب نمود. - یک لایه راهنما می‌تواند مرز بالایی و یا زیرین یک سازند باشد. لایه راهنماء لایه‌ای است با ویژگی‌های نگ‌شناسی مشخص و گسترش جغرافیایی وسیع مانند کوارتزیت راسی در مرز سازندهای لالون و میلا. |- 11110۵1۳۵112720۷ 2- 506۳00۹10 ۳۳۱۵۱۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۰ ۰ .۰ ۰ ی ۱ ۰ 3 4 2*۰ ۰ ۰ ۰. ۰ - در صورتی که نبود چینه‌شناسی مشخص و متعلق به یک دور یا بیش‌تر باشد.ء این ناپیوستگی به عنوان مرز دو سازند 2-4: روش‌های مختلف انتخاب مرزها در یک تغییر انتقالی از یک لیتولوژی (سنگ آهک) به لیتولوژی دیگر (شیل) برای یک توالی عمودی 2 مرز انتخاب شده در پائین‌ترین رخنمون شیل : مرز انتخاب شده در روی بالاترین واحد آهکی شاخص 2 مرز انتخاب شده در روی بالاترین واحد آهکی ل: حدفاصل انتقالی به عنوان یک سازند مجزا تعیین شده است شکل ۱-۲- تفکیک سازندها در مواردی که گذر از یک سازند به سازند دیگر تدریجی باشد در بعضی از موارد یک سازند از نظر سنگ‌شناسی قابل تقسیم به بخش‌های مختلف می‌باشد. هر بخش از نظر سنگ‌شناسی دارای ویژگی‌هایی است که آن‌را از سایر قسمت‌های سازند متمایز می‌سازد. به عنوان مثال سازند میلا در زون البرز بر اساس مشخصات سنگ‌شناسی به بخش‌های مختلف تقسیم شده است. بخش اول آن دولومیتی» بخش دوم آهک و شیل‌های نازک لایه و بخش سوم آن آهک‌های ضخیم لایه درشت بلور» بخش چهار آن سیلتسون» ماسه سنگ و سنگ آهک گلوکونیت‌دار دانه درشت و بخش پنجم آن شیل بدون فسیل و ماسه سنگ و آهک‌های نازک لایه می‌باشد. ۳-۲-۲ تفکیک سازندها در شرایط خاص هیدروزئولوزیکی امکان‌پذیر نمی‌باشد و منحصرا با استفاده از شواهد دیرینه‌شناسی از یکدیگر تفکیک می‌شوند. به عنوان مثال آهک‌های کر تاسه و آهک‌های لار (ژوراسیک بالایی) در البرز شرقی را می‌توان ذکر کرد. این دو سازند از نظر سنگ‌شناسی با یکدیگر مشابه می‌باشند به‌طوری که هر دو از آهک‌های ضخیم لایه روشن رنگ و چرت‌دار تشکیل شده‌اند. مثال دیگر, سازندهای پایده و گورپی در زاگرس [| - -------- صفحهٔ بعد -------- فصار دوم - مطالعاتن زمین‌تسناسی ۳۳ است که هر دو شامل شیل و مارن هستند. در چنین مواردی با توجه به یکسان بودن خواص هیدروزژئولوژیکی این قبیل سازندهاء نیازی به تفکیک آنها وجود ندارد. در بعضی از موارد» در یک سازند با خصوصیات سنگ‌شناسی نسبتا یکنواخت. خصوصیات ساختاری و هیدروژئولوزیکی ممکن است به‌طور قابل توجهی متفاوت باشد. برای مثال در یک سازند با جنس سنگ آهک ممکن است در بخشی از آن تراکم درزه‌ها و یا دیگر شکستگی‌ها (مانند گسل‌ها) بسیار بالاا و در بخش‌های دیگر اندک باشد. در چنین موارد خصوصیات هیدروژئولوزیکی بخش‌های فوق‌الدکر به‌طور قابل توجهی با یکدیگر متفاوت می‌باشند. بنابراین اگرچه خصوصیات سنگ‌شناسی سازند یکسان است ولی برای اهداف هیدروژئولوزیکی لازم است که این قسمت‌های مختلف تفکیک شوند. 2-۲-۲ تفکیک سازندها در جهت عمودی در مطالعات هیدروزئولوژیکی نه تنها تفکیک سازندها در جهت جانبی مهم است بلکه به لحاظ تفاوت درخصوصیات هیدرولوژیکی سازندهای مختلف که بر روی هم قرار گرفته‌اند. تفکیک سازندها در جهت عمودی هم حائز اهمیت می‌باشد. به منظور تفکیک سازندها در جهت عمودی باید از برش‌های زمین‌شناسی (نیمرخ‌های زمین‌شناسی) استفاده نمود. از اهداف اصلی تهیه برش‌های ۳-۲- بررسی گسل‌هاء شکستگی‌هاء خطواره‌ها و سامانه درزه و شکاف‌ها تراکم درزه‌ها و شکستگی‌هاء اندازه طولی آنها و جهت‌یابی آنها در تعیین مسیرهای اصلی حرکت آب‌های زیرزمینی و الگوی توسعه غار و کانال‌های زیرزمینی, حایز اهمیت می‌باشد. ۱-۳-۲- گسل‌ها گسل از عناصر ساختاری صفحه‌ای می‌باشد و به هرگونه شکستگی که در امتداد آن جابه‌جایی صورت گرفته باشدء اطلاق می‌شود. گسل‌ها سطوح ضعف در سنگ‌ها بوده که آب را به آسانی در آنها جریان یافته و انحلال افزایش پیدا می‌کند. در مناطقی که دو یا چند گسل یکدیگر را قطع می‌کنند و یا به یکدیگر می‌رسند. معمولا فصل مشترک این سطوح گسلی برای انتقال آب بسیار شرایط زمین‌شناسی گذشته مربوط می‌شود. | - 6 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و تک هگاه‌های سد گسل‌های به عنوان سطوح ضعف در سنگ‌هاء از یک سو مکان‌های مناسبی را برای حرکت و انتقال سیالات فراهم نموده و از سوی دیگر در شرایط مناسب از تنش با فعالیت مجدد خطرات تخریب سازه‌های آبی را فراهم می‌آورند از این رو برای جانمایی و طراحی سازه‌های آبی مطالعه کمی و کیفی این ساختار حائز اهمیت است. معمولا توسعه و فعالیت گسل‌ها در شرایط سطحی منجر به تشکیل زونی شدیدا تغییر ساختاری ییافته می‌شود که به زون گسل موسوم است. یک زون گسلی از دو بخش مختلف تشکیل شده است. این بخش‌ها عبارتند از: - هسته گسل! بخشی از زون گسلی که بیش‌ترین جابه‌جایی در این بخش صورت گرفته است. سطوح آیینه گسلی در این بخش قرار دارند. معمولا در این بخش سنگ‌ها به فرم گوژهای غنی از رس دیده می‌شوند. این بخش به دلیل اندازه بسیار ریز سنگ‌های گسلی در این بخش که در مجاورت هسته قرار دارد سنگ‌ها به شدت خرد شده و شکستگی‌های فراوانی در آنها ایحاد شده است. این زون بخش تراوای زون گسلی را تشکیل می‌دهد. بنابراین نسبت میان پهنای این دو بخش می‌تواند فاکتوری موثر در تعیین تراوایی زون گسلی باشد. این نسبت که به اندیس معماری زون گسل معروف است از تقسیم پهنای زون تخریب به پهنای کل زون گسلی به دست می‌آید بین صفر و یک تغییر می‌کند. مقدار یک معرف بیش‌ترین تراوایی و مقدار صفر بیانگر عدم وجود تراوایی در زون گسلی است. ۳-۳-۲ درزه‌ها درزه‌ها از عناصر ساختاری صفحه‌ای هستند و به شکستگی‌هایی اطلاق می‌شوند که در امتداد آزها جابه‌جایی صورت نگرفته باشد. درزه‌ها نیز مشابه گسل‌ها از سطوح ضعفی هستند که نتیجه تغییر ساختاری سنگ‌ها در قبال تنش‌های وارده بر آنها هستند. درزه‌ها بر اساس نحوه تشکیل به درزه‌های تکتونیکی (درزه‌های کششی, برشی مزدوج و برشی هیبرید و استیلولیت‌ها) و غیرتکتونیکی (درزه‌های ستونی در گدازه‌ها و درزه‌های اکسفولیشن در توده‌های نفوذی) قابل تقسیم هستند. علاوه بر این» درزه‌ها از نظر هندسی به انواع سیستماتیک و غیر سیستماتیک تقسیم می‌شوند. انواع سیستماتیک قابل تقسیم به دسته‌جات درزه‌ها می‌باشند. هر دسته درزه از درزه‌هایی با ویژگی‌های هندسی مشابه تشکیل شده‌اند. درزه‌ها صرف‌نظر از چگونگی تشکیل و ویژگی‌های ساختاری متفاوت» از این حیث که یک پارچگی سنگ‌ها را تخریب نموده و مکان مناسبی را جهت جریان سیالات در سنگ‌ها فراهم می‌آورند در مطالعات 1-1001] 6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل دوم - مطالعات زمین‌نشسناسی ۳ فرأیند کارستی شدن نتیجه نفوذ آب به داخل توده سنگی تراوا و با قابلیت انحلال می‌باشد. در کنار انحلال‌پذیری» تراوایی نیز عامل مهمی است و عامل اصلی تراوایی در سنگ‌های کربناته» پدیده ترک‌خوردگی است. سنگ‌های آهکی و دولومیتی خیلی شکننده‌اند. به ویژه اگر ضخیم لایه و توده‌ای باشند. فعالیت‌های تکتونیکی شدید. سامانه درزه و شکستگی وسیعی آیجاد می‌کنند. این درزه‌ها باعث انتقال آب به بخش‌های عمیق‌تر توده سنگ می‌شوند. ایجاد درزه‌ها و شکستگی‌ها اعم از افقی و عمودی در سنگ‌های با قابلیت انحلال در اثر عملکرد فرآیندهای تکتونیکی, مهم‌ترین عامل در ایجاد مجاری کوچک و بزرگ انحلالی در این قبیل سنگ‌ها است. در فرآیند کارستی شدن» درزه‌های کششی که به وسیله تنش‌های کششی ایجاد می‌شوند. مهم‌ترین سامانه درزه‌های را تشکیل می‌دهند. این سامانه درزه‌های در طاقدیس‌ها و بخش‌های پایینی ناودیس‌ها تشکیل می‌شوند. در خلال چین‌خوردگی, تحت تاثیر تنش‌های برشی قوی» صفحات لایه‌بندی در برابر تغییر شکل نمی‌توانند مقاومت کنند و در نتیجه درزه‌ها در جهت لایه‌بندی حاصل می‌شوند. این درزه‌ها در فرأیند کارستی شدن نقش مهمی را ایفا می‌کنند. درزه‌هایی رهایی در صفحات عمود بر محور بزرگ‌ترین تنش فشارشی ایجاد می‌شوند و این درزه‌ها نیز در توسعه کارست نقش مهمی دارند. ترک‌های سطحی که نتیجه فرایندهای برون‌زادی" هستند نیز در پدیده کارستی شدن حایز اهمیت هستند. این ترک‌ها به همراه درزه‌های رهاییء یک شبکه وسیعی از بازشدگی‌ها را شامل می‌شوند که آب را به درزه‌های پایینی و از آنجا به بخش‌های عمیق‌تر سنگ کربناته می‌رساند. حرکت آب در داخل همه درزه‌های فوق‌الذ کرء به وسیله نیروی ثقل انجام می‌شود. سرعت و مقدار آب جریان یافته به داخل درزه‌هاء به اندازه آنها و درجه اتصالات داخلی آنها وابسته است. ۳-۲-۲ خطواره‌ها خطواره‌ها سطوحی تقریبا عمودی هستند که هوازدگی, تخلخل و نفوذپذیری آنها در مقایسه با سنگ‌های مجاور بالاتر است. مناطقی که تخلخل و تراوایی آنها ۱۰ تا ۱۰۰۰ بار بزرگ‌تر از سنگ‌های مجاور بوده و محل مناسبی برای فرار آب از زیر سدهاء مخازن و لاگون‌ها می‌باشند. در این مناطق تخلخل و نفوذپذیری ثانویه غالب است. از نشانه‌های خطواره‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: افتادگی و فرورفتگی‌های خطی در سطح زمین» قطع‌شدگی ستیغ‌هاء تغییرات رنگ خاک که بیانگر تغییرات در رطوبت خاک است. چشمه‌هاء نواحی تراوشی و آبگیرهای خطی, پوشش‌های گیاهی ردیف شده در یک خط تغییرات ارتفاع و نوع پوشش گیاهی ردیف شده در یک خط. بخش‌هایی مستقیم از رودخانه‌ها و دره‌هاء تغییرات ناگهانی در راستای دره‌ها و توسعه دره‌های خندقی شکل, این ریخت‌های سطحی به آشکارسازی زون‌های تمرکز درزه‌ها و شکستگی‌ها در توده‌های سنگی کمک می‌کنند حتی هنگامی که به وسیله مواد هوازده و خاک‌های با ضخامت نسبتا زیاد تا حدود ۱۰۰ متر پوشیده شده باشند. خطواره‌های بر اساس طولشان به دو گروه تقسیم می‌شوند. گروه اول, خطواره‌هایی هستند که طول آنها کم‌تر از ۱/۵ کیلومتر است. این خطواره‌ها در روی عکس‌های هوایی قابل رویت هستند و عمدتا مربوط به زون‌های تقریبا عمودی تمرکز درزه‌ها و شکستگی‌ها هستند. گروه دوم خطواره‌هایی هستند که طول آنها از ۱/۵ کیلومتر تا حدود ۱۵۰ کیلومتر می‌باشد. این خطواره‌ها غالبا ددع۳3۳۵0 ۵0600 - | -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و نکیه‌گاه‌های سد در نقشه‌های پلان مستقیم هستند و تحت تاثیر توپوگرافی قرار نگرفته‌اند و از این‌رو به عنوان نشانه‌هایی از زون‌های تجمع درزه‌ها و 2-۳ نحوه تحلیل سامانه درزه‌ها و گسل‌ها در گستره مخزن و سد اگرچه بررسی درزه‌ها و گسل‌ها هم در گستره مخزن سد (محدوده‌ای که غرقابی می‌شود) و هم در خارج از گستره مخزن (بالاتر از محدوده‌ای که غرقابی می‌شود) ممکن است انجام شود. اما ذکر این نکته ضروری است که به لحاظ بررسی نشت و فرار آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد که موضوع اصلی تهیه این راهنما می‌باشد. بررسی درزه‌ها و گسل‌ها در گستره مخزن و سد از حساسیت بالایی برخوردار است و درخصوص محدوده بالاتر از منطقه غرقابی» بررسی جزییات مربوط به درزه‌ها و گسل‌ها ضروری نیست. به منظور بررسی درزه‌هاً و گسل‌ها در محدوده غرقابی» مطالعات و9 اندازه‌گیری‌های زیر انجام خواهد شد. ۱-2-۲ تحلیل گسل‌ها الف- شناسایی گسل‌ها در این مرحله ابتدا با مطالعه عکس‌های هوایی و ماهواره‌ای و به‌کارگیری فاکتورهای شناسایی نظیر رلیف پایین» جابه‌جایی عوارض» پرتگاه‌های گسلی و خط گسلی» رویش‌های خطی و مواردی از این قبیل گسل‌ها شناسایی و با مطالعه صحرایی نوع آنها تعیین می‌شوند. ب- تعیین روند عمومی برای تعیین روند عمومی گسل‌ها می‌توان با رده‌بندی امتداد گسل‌ها و رسم فراوانی هر دسته در مقابل امتداد آن به فرم دیاگرام گل سرخی و یا هیستوگرام روند غالب گسل‌ها را تعیین نمود. دکر این نکته لازم است که استفاده از روش‌های فوق مشروط است به این که مقدار شیب گسل‌ها بیش از ۸۰ درجه باشد.ء در غیر این صورت باید از رسم استریوگرام و کنتورزنی داده‌ها استفاده نمود. ج- تعیین روند گسل‌ها با طول‌های مختلف تعیین روند طویل‌ترین گسل‌ها از نکات مهمی است که باید به آن توجه نمود. از این رو با اندازه‌گیری طول و امتداد گسل‌ها برروی عکس‌های هوایی و ماهواره‌ای با مقیاس مشخصء ابتدا گسل‌ها را به دسته‌جات طولی متفاوت (برای مثال ۱۵۰-۱۰۰۱۰۰۵۰ ۰۰-۰ متر و به همین ترتیب) تقسیم و برای هر دسته یک هیستوگرام یا استریوگرام و یا نمودار گل‌سرخی ترسیم می‌شود. تحلیل نمودارها موقعیت عام گسل‌ها را با طول‌های مشخص نشان می‌دهند. د- بررسی زون‌های گسلی در این مرحله جهت تعیین میزان تراوایی زون گسلی به بررسی سنگ‌های گسلی در هسته گسل و زون تخریب پرداخته و با تعیین پهنای هسته و زون تخریب و اندیس معماری زون گسل, می‌توان میزان تراوایی را برای هر یک از گسل‌ها و با تعیین میانگین -------- صفحهٔ بعد -------- ه- تحلیل اطلاعات در این مرحله با برسی روند عمومی گسل‌ها و نیز ویژگی زون‌های گسلی می‌توان میزان تراوایی و نیز جهتی که سیالات به ۲-2-۲ تحلیل سامانه درزه‌ها به منظور تحلیل سامانه درزه‌ها در محدوده‌ای که غرقابی می‌شود.ء انجام مراحل زیر ضروری است. الف- تعیین ایستگاه مطالعه معمولا درزه‌ها در یک منطقه را در چندین مکان مورد مطالعه قرار می‌دهند به هر یک از این مکان‌ها یک ایستگاه مطالعه گفته درزه‌ها دارد. ب- اندازه گیری‌های مورد نیاز در هر ایستگاه دسته‌جات درزه‌ها مشخص شده و برای هر دسته درزه مواردی نظیر امتداد شیب درزه‌هاء فاصله تکرار درزه‌ها در هر دسته درزه» نوع درزه‌هاء میزان بازشدگی و نوع مواد پرکننده درزه‌ها تعیین و ثبت می‌شوند. علاوه بر این میزان فراوانی درزه‌ها را با 8 30 قابل اندازه‌گیری است به عنوان نشانگر میزان گسترش سطحی درزه‌ها کمک گرفت. ج- تعیین روند دسته‌جات درزه با رسم نمودار گل سرخی یا هیستوگرام (در صورتی که شیب درزه‌ها بیش از ۸۰ درجه باشد) و یا رسم استریوگرام روند دسته‌جات درزه تعیین می‌شود. د- تحلیل داده‌ها با ار تحلیا داده‌ها می‌توان دسته‌جات موثر در نشت و انتقال آب ر مشخحص نمود. علاوه بر این با اندازه‌گیری‌های بیش تر در نقاط مختلف تعیین پارامترهای کمی نظیر بعد فرکتال و یا فراوانی درزه‌ها مقادیر حاصل را به منظور تعیین مناطق خطر بر روی نقشه ثبت و یا کنتور زنی نمود (نقشه تغییرات بعد فرکتال و یا تغییرات فراوانی درزه‌ها). -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۳ بررسی امور اکتشافی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - بررسی امو راکتشاگی )۳ ۱-۳- بررسی اکتشافات ژئوفیزیکی ۱-۱-۳ مقدمه پس از به‌کارگیری روش‌های سنجش از دور» کارهای اکتشافی جزئی‌تر در مناطق مختلف آمکان‌پذیر می‌باشد. روش‌های زئوفیزریکی سطحی و زیرسطحی می‌توانند خصوصیات متفاوت بافت سازندهای سخت را تعیین کنند و در بسیاری از موارد در تعیین محل خفاری‌ها کمک فراوانی نمایند. همچنین در بررسی فرار آب از سدها استفاده از روش‌های ژئوفیزیکی در تعیین عمق سنگ کف» بررسی زون‌های خرد شده» بررسی سطح آب در سازندها و آبرفت و تعیین مناطق با پتانسیل فرار آب جهت حفاری‌های اکتشافی ۲-۱-۳ ماتریکس سازندهای سخت به‌طور کلی ماتریکس سازندهای سخت شکسته نشده از نظر الکتریکی از کانی‌های غیررسانا از قبیل کوارتز و فلدسپات تشکیل شده است. اندازه‌گیری‌های آزمایشگاهی بر روی نمونه‌های چنین سنگ‌های آتشفشانی مقاومت‌های چندین هزار اهم متر را نشان می‌دهد. حضور مقدار کمی رس یا شکستگی‌های پر از آب به جریان الکتریکی اجازه عبور می‌دهد و باعث کاهش شدید مقاومت خواهد شد. سرعت آمواج لرزه‌ای نیز در سنگ بسترهای شکسته نشده بالا می‌باشد و معمولادر حدود ۴۰۰۰ تا ۷۰۰۰ متر بر ثانیه می‌باشد. این خواص به‌طور واضحی در زون‌های هوازده متفاوت خواهد بود به‌طوری‌که با استفاده از تکنیک‌های ژئوفیزیکی به راحتی می‌توان عمق و وضعیت سنگ بستر را مشخص نمود. ۳-۱-۳ شکستگی‌ها یک شکستگی بزرگ اشباع از آب در یک ماتریکس سازند سخت را می‌توان به راحتی از روی مقاومت پایین» دانسیته کم و برابر آن شکستگی, اکثر تکنیک‌های ژئوفیزیکی قابلیت تفکیک بالایی نخواهند داشت. در حالی که اگر شکستگی در دانسیته کافی و در یک حجم وسیع قرار بگیرد. باعث تغییر خواص سنگ‌ها خواهد شد و با استفاده از تکنیک‌های ژئوفیزیکی می‌توان ابعاد و خواص مواد شکستگی را اندازه‌گیری نمود. خواص سنگ بستر شکسته به ندرت متغیر می‌باشد به‌طوری که از محدوده سنگ بستر غیرشکسته تا منطقه هوآزده متغیر خواهد بود. 2-۱-۳ منطفه هوازده یکی از خصوصیت‌های برجسته هوازدگی سنگ‌هاء کانی‌های رسی هستند که آثار ژئوفیزیکی بارز و مشخصی از خود نشان می‌دهند. در شکستگی‌های پر از آب خواص الکتریکی زون‌های هوازده به شدت تحت تاثیر وجود رس می‌باشد به‌طوری که محدوده مقاومت‌ها از حدود کم‌تر از ۵۰ اهم متر (غنی از رس) تا چند صد اهم متر متفاوت می‌باشد. در واقع مقدار مقاومت هیچ حد مشخصی ندارد و تابعی از درجه هوازدگی است. تغییرات سرعت آمواج لرزه‌ای و دانسته زون‌های هوازده نیز بیش‌تر به تراکم مواد بستگی دارد که خود وابسته به درجه هوازدگی است و تاکنون مقادیر مختلفی گزارش شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرا رآب از مخزن و تکی هگاه‌های سد معمولا تغییرات شرایط از اشباع به غیراشباع در اعماق تاثیر مشخصی بر روی خواص زیرسطحی می‌گذارند زون‌های هوازده غیراشباع دارای مقاومت بالاء دانستیه کم و سرعت لرزه‌ای کم می‌باشد. هنگامی که سطح ایستابی به‌طور واضحی مشخص شد. تفاوت در خواص فیزیکی ممکن است به قدری قوی باشد که اثر دیگر لایه‌های عمیق تر را بپوشاند. ۵-۱-۳ فلسفه اکتشافات ژئوفیزیکی اکتشافات ژئوفیزیکی باید بخشی از اکتشافات آب‌های زیرزمینی یا خطمشی مدیریت آن باشد. ابتدا باید هیدروژئولوژی عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای به دقت مطالعه شود سپس مناسب‌ترین روش ژئوفیزیکی به‌کار گرفته شود. ممکن است استفاده از یک روش برای برآورده کردن منظور خاصی مناسب باشد در حالی که استفاده از همان روش اهداف دیگر را برآورده ننماید. روش‌های ژئوفیزیکی متعددی در مطالعه آب‌های زیرزمینی سازندهای سخت به‌کار گرفته می‌شوند. این روش‌ها شامل امواج انکساری» مغناطیسی‌سنجی» الکترومغناطیس» ثقل‌سنجی و مقاومت می‌شوند. به هر حال روش‌های الکتریکی به ویژه مقاومت سنجی از جمله مفیدترین روش‌ها هستند به دلیل اینکه نخست این روش اغلب پاسخ قوی در شرایط زیر سطحی می‌دهد و همچنین در به‌ کارگیری روشی مقرون به صرفه محسوب می‌شوند. امروزه به‌کارگیری ترکیبی از روش‌های مختلف مثل سوندازژهای مقاومت‌سنجی با الکترومغناطیس نیز کاربرد وسیعی پیدا کرده و مفید می‌باشد. در این بخش اصول پایه‌ای تکنیک‌های مختلف و به ویژه استفاده از آنها در مطالعات هیدروژئولوژی ارائه شده است. برخی از روش‌ها از قبیل ژئورادار و امواج انعکاسی که در مطالعات آب‌های زیرزمینی در مناطق سازند سخت ژئوترمال به‌ کار گرفته می‌شوند و در مطالعات سازندهای سخت در مناطق خشک و نیمه خشک کاربرد چندانی ندارند»ء توصیف نشده‌اند. روش‌های لوگ‌برداری گمانه‌ها که شامل اندازه‌گیری خواص فیزیکی در اعماق می‌باشند به‌طور خلاصه ارائه شده است. با استفاده از این روش‌ها اطلاعات دقیق‌تری در مورد اعماق به دست می‌آید. 1-۱-۳- روش مقاومت الکتریکی ۱-1-۱-۳ مقدمه اصول این روش بر مبنای اندازه‌گیری مقاومت مواد زیر سطحی می‌باشد. سنگ‌های مختلف مقاومت‌های مختلفی از خود نشان می‌دهند. با استفاده از اندازه‌گیری مقاومت می‌توان انواع سنگ‌هاء گسترش هوازدگی یا اشباع بودن از آب را تشخیص داد. مبنای روش پیمایش مقاومت. اندازه‌گیری مقاومت با عبور جریان ] با فرکانس پایین با استفاده از دو الکترود فلزی و اندازه‌گیری اختلاف پتانسیل ۷ مابین دو الکترود است. اندازه گیری مقاومت به تنهایی اطلاعات کمی از خواص زیرسطحی به ما می‌دهد. نسبت ولتاژ به جریان به‌کار رفته» مقاومت اندازه‌گیری شده نامیده می‌شود. اندازه گیری مقاومت به تنهایی اطلاعات زیادی به ما نمی‌دهد به دلیل اینکه مقدار آن به شدت به هندسه الکترودها بستگی دارد. به منظور به دست آوردن مقاومت زیرسطحی در محدوده الکترودهاء -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - بررسی امو راکتشافگی ۳۳ مقاومت باید در ضریب هندسه که به ترتیب الکترودها بستگی دارد ضرب شود. ترتیب قرارگیری الکترود آرایش نامیده می‌شود. دو ۰ 5 ۱ ۲ . !1 4 ۰ ی نوع ارایش ونر و شلومبرژه معمول‌ترین آرایش‌ها هستند (شکل ۱-۳). شکل ۱-۳- نمودار شماتیک آرایشهای ژئوفیزیکی (0) آرایش ونر و (0) آرایش شلومبرژه الف- آرایش ونر (۱-۳) 27۵ > 0۵ 4 فاکتور هندسه است و ۵ فاصله بین الکترودهای هم جوار است به هر حال در حالت واقعی مقاومت اندازه‌گیری شده میانگین وزنی از مقاومت مواد زمین است بنابراین مقاومت ظاهری نامیده می‌شود ( 0۵). ب- آرایش شلومبرژه در این آرایش فاصله بین الکترودهای پتانسیل در مقایسه با الکترودهای جریان بسیار کم‌تر است و مقاومت ظاهری در این روش از فرمول زیر محاسبه می‌شود. 0۵ < ۳ )۲-۳( فاصله بین الکترودهای جریانء ۳ فاصله الکترودهای پتانسیل است. مقاومت اندازه‌گیری شده تحت تاثیر مواد مختلف در یک محدوده‌ای از عمق است. اگر چه نمی‌توان عمق واحدی را به مقاومت اندازه‌گیری شده نسبت دادء تجربیات نشان می‌دهد که عمق میانه یک عمق بهینه است. به هرحال اطلاعات بیش‌تری از اعماق بیش‌تر به دست خواهد آمد و گاهی اوقات هنگامی که تنها ۱۰ از سیگنال‌ها تولید شده‌اند در نظر گرفتن مقدار حداکثر عمق موثر,ء مفید خواهد بود. به بیان دیگر این محدودیت عملیء عمق مطالعه ما را تعریف می‌کند. این مقادیر برای دو آرایش مذکور در جدول ۱-7 کی-2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و نکیه‌گاه‌های سد جدول ۱-۳- مقادیر حداکثر عمق موثر پیمایش و عمق میانه پیمایش برای دو آرایش ۳-1-۱-۳ سونداز عمودی ژئوالکتریک با افزایش فاصله الکترودها عمق نفود جریان بیش تر شده و اطلاعاتی از ساختمان زمین‌شناسی منطقه بهه ما می‌دهد. - سونداژ ونر این روش یک تکنیک مفید و آسان محسوب می‌شود که تمام ۴ الکترود بعد از هر اندازه‌گیری مقاومت حرکت داده می‌شوند. یکی از معایب این روش این است که الکترودها نسبت به تغییرات مقاومت نزدیک سطحی (حضور تخته سنگ. بلوک‌های لاتریتی خندقهای نزدیک به الکترودها) به ندرت حساس هستند و اطلاعات دجار خطا می‌شوند. پاک" در سال ۱۹۸۱ این مشکل را با اندازه‌گیری ۵ الکترود حل کرد. به‌طوری که یک‌بار با استفاده از ۴ الکترود سمت چپ و بار دیگر با استفاده از ۴ الکترود سمت راست اندازه گیری را انجام داد سپس از این دو مقدار متوسط گرفت که نتایج قابل قبولی به دست آمد. در عمل به‌کارگیری یک الکترود اضافی, چندان مشکل نخواهد بود به‌طوری که می‌توان این الکترود اضافی را در مرکز ۴ الکترود دیگر قرار داد. - سونداز شلومبرژه از این آرایش نیز به‌طور گسترده‌ای در سراسر جهان برای اندازه‌گیری مقاومت استفاده می‌شود. اگرچه در اصول تفاوت‌های اندکی با روش ونر دارد در عمل کاملا متفاوت است. در روش شلومبرژه الکترودهای جریان, دایم در حال جابجایی هستند در حالیکه الکترودهای پتانسیل این‌چنین نیستند. مقاومت‌های اندازه‌گیری شده معمولا در مقابل فاصله ۸13/2 بر روی کاغذ تمام لگارینمی ترسیم می‌شود. به منظور تفسیرء یک منحنی ملایم از بین نقاط دو قطعه منحنی عبور داده می‌شود. به منظور کاهش اختلاف‌های بین خطوط موجود و منحنی‌های داده شده به کم‌تر از ۵ 4 فاصله ۸1۳ باید کم‌تر از ۸/5 شود. به‌طور کلی با استفاده از این روش می‌توان تاثیر تغییرات مقاومت ظاهری جانبی را حذف نمود. 2-1-۱-۳ نکات عملی به‌ کار گیری سونداژها - مقاومت کنتاکت‌ها یکی از مهم‌ترین نکاتی که اغلب در به دست آوردن داده‌های ضعیف نادیده گرفته می‌شود. تماس ضعیف در الکترودهاست. ولتاژی که به‌کار گرفته می‌شود بین مقاومت‌های مختلفی به شرح زیر توزیع می‌شود: * مقاومت زمین |- ۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل سوم - بررسی امو راکتشافی ۳ * مقاومت بین هر الکترود با زمین چندین الکترود در کنار هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. البته باید پذیرفت که در برخی از موارد در شرایط صحرایی به‌کارگیری آب شور اطراف یک الکترودء به سادگی یک الکترود بسیار بزرگی را در زیر سطح زمین تداعی می‌کند که در زمین مواردی استفاده از روش‌های دیگر نیز کمک خواهد کرد. - عمق الکترودها در الکترودهای با فاصله کم باید به خاطر داشت که قراردادن الکترودها در اعماق زیاد داده‌های نامعتبری را به دست می‌دهند. از نظر تئوری الکترودها باید کنتاکت نقطه‌ای داشته باشند. در صورتی که عمق الکترودها کم‌تر از ۱۰ درصد فاصله ]۸ باشدء خطای این منبع حداقل خواهد بود. - بازبینی صحرایی گاهی اوقات باید کل سامانه مورد بازبینی قرار گیرد. یک بازبینی صحرایی ساده» آزمون متقابل نامیده می‌شود. هنگام استفاده از مجموعه ۳۴ الکترودی این ممکن است که الکترودهای جریان و پتانسیل جایحا شود و همان مقاومت اندازه گیری شود. بنابراین در آرایش ونر یا شلومبر ژه مقاومت اندازه گیری شده با آرایش 7 با یک خطای مشاهده‌ای مساوی با مقاومت اندازه گیری شده با ۵-1-۱-۳ تفسیر منحنی‌های سونداز ساده‌ترین روش صحبح تفسیر منحنی‌های سوندا انطباق محموع منحنی‌ها است. منحنی اندازه‌گیری شده در صحرا با یک سری منحنی‌های تئوری مقایسه می‌شود تا اینکه یکی از آنها بیش‌ترین انطباق را داشته باشد. بدین ترتیب اعماق و مقاومت‌ها را می‌توان از روی منحنی تئوری قرائت نمود. این روش در مسایل دوء سه و یا چهار لایه قابل کاربرد است. از جمله معایت این روش» زمان‌بر بودن آن است. به هر حال این روش خطاهای خاص خود را دارد. امروزه نرم‌افزارهای کامپیوتری جدید و ارزانی در دسترس هستند که به ما اجازه می‌دهند با استفاده از آنها با یک راندمان بسیار خوبی منحنی‌ها را تفسیر نماییم. اگرچه بزرگ‌ترین خطری که - معادل گیری به‌طور کلی هر منحنی را می‌توان با محدوده وسیعی از مدل‌ها معادل گرفت که در آن مقاومت و ضخامت لایه‌های با مقاومت پایین می‌تواند به شدت تغییر کند. شکل (۲-۲) یک منحنی سونداژز ثبت شده بر روی یک منطقه نمونه سازند سخت را نشان می‌دهد. 1- 6 2- -------- صفحهٔ بعد -------- ۳ راهنما یکاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و فرا رآب از مخزن و تکی هگاه‌های سد 10000 ی 00 چ ک 1000 7 5 100 1200 100 10 1 [(۲) ( 0201 0۵۲) 50261۳0 ۳۱۵۵1۳۵۵۵ فاصله الکترودها شکل ۲-۳- منحنی سونداز یک منطقه نمونه سازند سخت و احتمال خطای معادل‌گیری در این منطقه سنگ کف بلوری با یک منطقه هوازده پوشیده شده که در قسمت پایین‌تر آن قسمت اشباع از آب قرار گرفته است. این منحنی به‌طور نمونه از سه قسمت تشکیل شده است و بدین‌گونه تفسیر می‌شود که ۳ متر رگولیت غیراشباع (400000 < 1-01) که بر روی۲۰ متر رگولیت اشباع قرار گرفته ( 702/0 <02) که همه این لایه‌ها بر روی سنگ کف با مقاومت بسیار بالا ( 621 1000 << 3م) قرار گرفته است. در این مورده ممکن است که در تفسیر کردن لایه با مقاومت پایین با یک لایه با ضخامت متفاوت اشتباه گرفته شود. این می‌تواند اتفاق بیافتد در صورتی که نسبت ضخامت لایه به مقاومتش ثابت باشد. در مثال فوق» تفسیر دیگر ممکن است شامل یک لایه دوم با ضخامت ۱۰ متر و مقاومت ۲۵ اهم متر باشد. مسایل معادل‌گیری مهم‌ترین منشا آبهام در نرم افزارهای جدید کامپیوتری مدل‌های متنوعی از مقاومت‌های معادل ر ارائه می‌کند که با پذیرش محدوده‌ای از خطا قابل قبول خواهد بود. - ناپدید شدن تشخیص وجود لایه با مقاومت معین در بین لایه‌های بالا و پایین از روی شکل منحنی سونداز واضح نیست. حتی اگر آن لایه ضخامت قابل توجهی داشته باشد. در سونداژهای مناطق سازند سختء زون شکسته در زیر زون هوازده و بالای سنگ بستر سالم دارای مقاومت بینابین دیگر لایه‌ها هستند که در منحنی سونداژ نشان داده نمی‌شوند بنابراین قابل تشخیص نیستند.ء به این حالت -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - بررسی امو راکتشافی ۳۷ 1-1-۱-۳ مقاطع ژئوالکتریکی مرحله بعد در تفسیر داده‌های سونداز الکتریکی ترسیم مقاطع ژئوالکتریکی می‌باشد. نتایج تفسیر چندین سونداژ در کنار هم یک مقطع عمودی را تشکیل می‌دهد و اگر ممکن باشد با استفاده از لوگ گمانه‌ها و سایر اطلاعات زمین‌شناسی تکمیل می‌شود و بین لوگ گمانه‌ها و سازندهای ثبت شده در آنها با داده‌های حاصل از تفسیر سونداژها انطباق ایجاد می‌شود. در این مرحله نیز با ابهاماتی از جمله عمق نامنظم و تغییرات مقاومت در طول یک مقطع روبرو می‌شویم. نکته قابل توجه این است که کلیه سوندازها باید به نحوی دوباره ارزیابی شوند که یک هماهنگی در مقطع نهایی ایجاد شود. ۷-۱-۳- تصویرنگاری الکتریکی تصویرنگاری الکتریکی! یک تکنیک پیمایشی است که در مناطقی که از نظر زمین‌شناسی پیچیدگی دارند و امکان استفاده از سونداژهای الکتریکی و دیگر روش‌ها وجود ندارد. به‌کار می‌رود. این روش شامل اندازه‌گیری یک سری پیمایش‌های جداگانه ثابت است که با جدا کردن الکترودها و افزایش فاصله در پیمایش‌های بعدی انجام می‌شود. مقاومت‌های ظاهری اندازه‌گیری شده بر روی یک مقطع عمقی در زیر مرکز آرایش الکترودها پیاده می‌شود. مقادیر اندازه‌گیری شده منجر به ایجاد یک مقطع کاذب می‌شود. یک مقطع کنتوری که به صورت کیفی تغییرات مکانی مقاومت را در مقطع عرضی منعکس می‌نماید. فاصله الکترودها که می‌تواند از یک متر تا ۵۰ متر یا بیش‌تر باشد.» طول پروفیل» عمق نفود و دقت مورد نیاز را تعیین می‌کند. برای تصویرنگاری با فاصله الکترود ۱۰ متر یا کم‌تر» استفاده از یک کابل چند قسمتی که تمام الکترودها را به موقعیت‌های از پیش تعیین شده متصل کندء مناسب می‌باشد. اگر جه اندازه‌گیری مقطع کاذب یک ایده کیفی از ساختار زیرسطحی به ما می‌دهد. ولی این اندازه‌گیری‌ها مقیاس عمقی واقعی ندارند و مقادیر کنتوری ارائه شده بیش‌تر مقاومت ظاهری هستند تا مقاومت واقعی. مقاطع کاذب حاوی دو نوع اطلاعات هستند. یکی اطلاعات مهم وابسته به زیرسطح و دیگری اطلاعات هندسی که به آرایش الکترودها وابسته است. یک مقطع کاذب که با استفاده از آرایش ونر اندازه‌گیری شده با مقطعی که با استفاده از روش دایپل - دایپل اندازه گیری شده است. متفاوت می‌باشد (شکل ۲-۲). به منظور حذف خطای هندسی, اطلاعات باید با استفاده از نرم‌افزار پردازش شود و در نتیجه مقطعی که با مقیاس عمقی و مقاومت واقعی هم‌خوانی داردء تولید می‌شود. ۸-۱-۳- روش‌های الکترومغناطیس در این روش هدایت الکتریکی ساختارهای زیرسطحی بدون نیاز به ایجاد جریان الکتریکی از طریق الکترود بررسی می‌شود. این روش‌ها به مدت چندین سال در بررسی‌های اکتشافی مورد استفاده بوده است. ولی اخیرا متداول شده است. تا کنون روش‌های مختلفی ابداع شده‌اند از جمله رایج‌ترین آزها اسلینگرام (حلقه افقی ۳: ۸)» ۷۳ و 1۳۸ می‌باشند. |- ۳1۵0110۵ [ 1010۵827۵ -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۸ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و نکیه‌گاه‌های سد ۱-۸-۱-۳ اسلینگرام " در این روش یک سیم‌پیچ فرستنده که با یک جریان متناوب تغدیه می‌شود. روی سطح زمین قرار می‌گیرد و یک سیم‌پیچ گیرنده (شکل ۳-۳). این جریانات یک میدان مغناطیسی ثانویه را تولید می‌کند که با استفاده از سیم‌پیچ گیرنده دریافت می‌شود. شکل پاسخ دریافت شده تابعی از هندسه سامانه و طبیعت زمین است. پیمایش با این روش با حرکت تحهیزات با هندسه ثابت در طول یک خط و اندازه‌گیری در فواصل مساوی و نامناسب انجام می‌شود. سیم‌پیچ‌ها با یک کابل به طول مخصوصی به‌هم متصل می‌شوند. سیم‌پیچ گیرنده» میدان مغناطیسی حاصله را در دو مولفه عمود بر هم اندازه‌گیری می‌کند. شکل ۳-۳- نمودار شماتیک روش اسلینگرام - عمق بررسی‌ها عمق بررسی‌ها با استفاده از فاصله بین سیم‌پیچ‌ها تعیین می‌شود که می‌تواند در حدود ۱/۲ این فاصله باشد که از چندین ده متر تا صدها متر متغیر خواهد بود. محدودیتی که برای عمق نفود در این روش وجود دارد تمایل انرزی با فرکانس بالا به ایجاد اعوجاج در نزدیکی سطح زمین است. فرکانس‌های بالاترء اثر قوی‌تری دارند. درحالی که نفود به اعماق بیش‌تر با استفاده از فرکانس‌های پایین‌تر میسر خواهد بود. عمق اکتشاف تقریبا دو سوم عمق 5111 است که تابعی از مقاومت زیرسطحی است جدول (۲-۲). جدول ۲-۳- مق اکتشاف ]۹۳:۷ ۵ 777۰ |- 0 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - بررسی امو راکتشاگی ۳۹ (۳-۳) ,00 <عمق 510 جایی که )1 مقاومت (برحسب هم متر) و "۲ فرکانس برحسب اهم متر) می‌باشد. ۳-۸-۱-۳ پیمایش هدایت الکتریکی زمین اگر روش‌های اسلینگرام در اکتشافات معدنی کاربرد وسیعی دارد ولی این‌گونه روش‌های چندان مورد استقبال هیدروزئوموزیت‌ها قرار نگرفته‌اند. به هر حال توسعه این روش به منظور فراهم کردن یک اندازه‌گیری مستقیم از هدایت زمین اخیرا متداول شده است. سنحیده‌های هدایت الکترومغناطیس زمین» سامانه‌های اسلینگرام هستند. که در فرکانس پایین کار می‌کنند. هدایت‌سنج‌های زمین می‌توانند هم به صورت افقی و هم به صورت عمودی (دایپل) به‌کار بروند و هر کدام با عمق پاسخ متفاوتی می‌دهند. در اندازه‌گیری‌ها با سیم‌پیچ‌های افقی ممکن است. اغتشاش قابل توجهی دیده شود مگر اینکه توجه ویژه به آن داشت. در این حالت آندازه‌گیری‌ها به خطاهای قرارگیری بسیار حساس هستند. به هر حال در حالت سیم‌پیچ افقی پاسخ به لایه‌های بسیار نزدیک به سطح زمین کاهش پیدا می‌کند و نسبت به ساختارهای عمیق شیب‌دار پاسخ می‌دهند. این حالت ممکن است برای تشخیص گسل‌ها و زون‌های شکسته در زیر لایه‌ها به‌کار رود. ب- حالت سیم پیج عمودی در اندازه‌گیری با سیم‌پیچ عمودی بیش‌ترء داده‌های بدون اغتشاش تولید می‌شود. قرار دادن سیم‌پیچ‌ها ساده‌تر است این روش به نحوه قرارگیری چندان حساس نیست. این اندازه‌گیری‌ها به تغییرات نزدیک سطح حساس‌تر و نسبت به تغییرات عمودی کم‌تر حساس هستند. این حالت ممکن است در فراهم کردن مقادیر صحبح هدایت برای اندازه‌گیری تغبیرات ضخامت در یک منطقه به خصوص استفاده شود. اندازهگیری‌های هدایت زمین به‌طور گسترده‌ای در مطالعات آب‌های زیرزمینی به‌کار می‌رود. در مناطق کریستالیزه به منظور پیمایش سریع و با هدف تعیین محل زون‌های گسلی یا زون‌های هوازده ضخیم‌تر از اندازه‌گیری‌های هدایت زمین استفاده می‌شود. به دست می‌آید. روش‌های الکترومغناطیسی در ترکیب با سونداژهای مقاومت در گمانه‌های مناطق سازند سخت به‌کار گرفته می‌شود. پیمایش‌های الکترومغناطیسی با یک سیم‌پیچ جداگانه برای تعیین محل سریع و موثر زون‌های شکسته متغیر است در صورتی که سونداژهای مقاومت اطلاعاتی از مقادیر کمی از لایه‌ها را در اختیار ما می‌گذارد. بنابراین بدین ترتیب بسیاری از ابهامات ناشی از وجود رس‌های سطحی و زون‌های ضخیم هوازده را می‌توان برطرف نمود. داده‌های الکترومغناطیسی را می‌توان با استفاده از نرم‌افزارها یا مدل‌های جدید لایه‌بندی مقاومت نیز تفسیر کرد. -------- صفحهٔ بعد -------- ی راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و فرا رآب از مخزن و تکی ه‌گاه‌های سد ۹-۱-۳- سامانه‌های ۷1.۳ این سامانه‌ها از یک فرستنده رادیویی راه دور برای ایحاد میدان الکتریکی و مغناطیسی استفاده می‌کنند. بنابراین بده منظور اندازه گیری پاسخ‌های حاصل از تغییرات زمین‌شناسی حمل کردن یک سیم‌پیچ دریافت کننده کوچک ضروری است. معمولا تجهیزات در دسترس در باند ۱۵ تا ۲۵ (فرکانس بسیار پایین) عمل می‌کنند. در برخی از فواصل از فرستنده» میدان القایی ایجاد شده به نحوی همین‌طور که انرژی در زون‌های رسانا الق می‌شود» تغییرات میدان مغناطیسی محلی از نظر بزرگی و شیب تغییر می‌کند. در واقع از پاسخ در زون‌های شکسته دیده می‌شود. ثبت و اندازه‌گیری داده‌ها با استفاده از کامپیوتر در سامانه‌های تحجاری این روش را تبدیل به یک روش آسان و ارزان نموده است. شکل ۶-۳- بررسی اثر گسل با استفاده از روش ۷۲ این سامانه در سطوح با مقاومت بالا به خوبی کار می‌کند اما در محیطهای با مقاومت پایین روش ۷1-۳ عمق نفوذ کمی دارد زیرا اندازه گیری‌ها در فرکانس‌های نسبنا بالا انجام می‌شود. بنابراین عمق نفوذ کمی خواهد داشت. پاسخ تحهیزات به مقدار زیادی به جهت فرستنده وابسته است و قوی‌ترین پاسخ زمانی اتفاق می‌افتد که جهت امتداد زون شکسته به طرف فرستنده باشد و پروفیل عمود بر این جهت اندازه‌گیری می‌شود. روش ۷-۳ ممکن است با پیمایش‌های هوایی نیز انجام شود. اگر چه ممکن است کمی گران‌تر باشد ولی در مقیاس وسیع مقرون به صرفه خواهد بود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - بررسی امو راکتشاگی 3 ۱۰-۱-۳- روش مقاومت 0 ۵ اندازه‌ گیری میدان الکتریکی افقی می‌تواند با قرار دادن مقداری از طول کابل در داخل زمین در جهت فرستنده انجام شود. همچنین فاصله بین میدان مغناطیسی و میدان الکتریکی اندازه‌گیری شود. مقاومت ظاهری از این روش با استفاده از فرمول زیر قابل 2 2 (۴-۳) (151/1۳1) پل حدم 0۱ - مقدار بزرگی میدان الکتریکی افقی ۱ - مقدار بزرگی میدان مغناطیسی افقی 47*۱0 بر نفوذپذیری فضای آزاد باید در نقاطی به‌کار گرفته شود که سیگنال فرستنده قوی باشد. ۱۱-۱-۳- سامانه‌های الکترومغناطیس تدریجی! (7۳1) ثابت مستقیم به آن انرژی داده می‌شود. هنگامی‌که جریان قطع می‌شود. جریان‌های ادیآ در داخل زمین القا می‌شود. میدان مغناطیسی حاصله در سیم‌پیچ ثانویه روی سطح زمین قابل ثبت است. نتایج این بررسی‌ها درء اعماقق چند ۱۰۰ متر تا کم‌تر از ۲۰ متر قابل بررسی است. مزایای استفاده از این روش این است که عمق بررسی‌ها با اندازه حلقه نسبت دارد (بر خلاف روش‌های دیگر مقاومت سنجی که طول کابل ممکن است چند برابر عمق بررسی‌ها باشد). در این روش» مشکلاتی از قبیل مقدار دقت و مشایهت‌هایی که ممکن است به‌وجود آید نیز مشابه دیگر روش‌های مقاومت سنجی دیده می‌شود. تجهیزات تجاری این روش بسیار گران است و به همین دلیل چندان متداول نیست. ۱۳-۱-۳- روش‌های لرزه‌ای ۱-۱۲-۱۳ مقدمه در روش لرزه‌ای انکساری یک پالس الاستیک" در سطح زمین ایجاد می‌شود (شکل ۵-۳). مقداری از انرژی ساطع شده در طول مرزها شکسته شده و به سطح زمین بازگشت می‌نماید و با یک ردیف ردیاب (لرزه‌نگار یا زئوفون) ثبت می‌شود. زمان طی شده بین ضربه و دریافت اولین امواج انرزی شکسته شده دریافتی توسط ژئوفون‌ها بر روی یک نمودار فاصله - زمان ترسیم می‌شود و بدین ترتیب اطلاعاتی از اعماق افق شکسته شده و سرعت امواج در لایه‌های ریرین به دست می‌آید. ۱-1 2- (۷ 3- 1 -------- صفحهٔ بعد -------- 2۳ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و تک هگاه‌های سد شکل ۵-۳- روش لرزه نگاری انکساری و نمودار زمان- فاصله در پیمایش‌های مقیاس کوچک ممکن است از یک چکش یا وزنه استفاده شود اما محدوده عملکرد آنها به خصوص در شرایط خشک و ناپیوسته سطح زمین محدود است. اعماق بیش از ۱۵ متر باید با منبع انفجاری مورد بررسی قرار گیرد. لرزه‌نگارها به یک کابل چند کاناله متصل می‌شود و سیگنال‌ها را به تجهیزات ثبات منتقل می‌کنند. آنرژی وارد شده می‌تواند به دو شکل در داخل توده سنگ حرکت کند. یکی امواج تراکمی ۳ که با حرکت ذرات در جهت حرکت موج ضربه موازی است و دیگری آمواج برشی 5 که در جهت عمود بر لرزش درات و در جهت القا حرکت می‌کنند. اگر چه تجهیزات لرزه‌نگاری جدید قادر است به اندازه‌گیری صحیح زمان حرکت امواج برشی هستند. ولی هنوز استفاده از این امکان در هیدروژئولوژی کم است و این امواج تراکمی هستند که معمولا در پیمایش‌های لرزه‌ای انکساری اندازه‌گیری می‌شوند. به‌طور کلی هر چه سنگ‌ها متراکم‌تر باشند» سرعت امواج لرزه‌ای در آنها بیش‌تر است. معمولا سرعت امواج تراکمی سنگ‌ها با افزایش عواملی چون عمقء سن زمین‌شناسی, تراکم» اشباع شدن و سیمانی شدن زیاد می‌شود. مقدار سرعت آمواج لرزه‌ای ۳ در گرانیت هوازده بین ۱۰۰۰ تا ۴۰۰۰ متر بر ثانیه است در حالی‌که در گرانیت غیر هوازده ۲-۱۳-۱۳ نمودارهای زمان عبور امواج در یک محیط همگن ] زمان اولین رسیدن موج به یک ژئوفن 67 در فاصله ۸ از منبع 5 است که به سادگی از فرمول 127/۷ به -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - بررسی امو راکتشاگی ۳ جدول ۳-۳- محدوده امواج لرزه‌ای برای سازندهای مختلف لرزه‌ای انکساری ممکن است برای تعیین شکستگی‌ها و درزه‌های مهم به‌کار گرفته شود. جهت سرعت حداکتر»ء جهت شکستگی را نشان می‌دهد. متاسفانه با توجه به معایب این روش شامل هزینه زیادء راندمان پایین و مشکلات استفاده از مواد منفحره استفاده از آن ۱۳-۱-۳- مغناطیس سنج در این روش تغییرات میدان مغناطیس زمین حاصل از حضور سنگ‌های مغناطیسی در نزدیکی سطح زمین اندازه‌گیری می‌شود. تغییرات خواص مغناطیس سازندهای زمین‌شناسی به مقدار زیادی به حضور کانی‌های مغناطیسی وابسته است. با توجه به عدم وجود کانی‌های مغناطیسی در سنگ‌های آذرین و سنگ‌های گرانیتی این روش ابزار قدرتمندی جهت تشخیص توده‌های نفوذدی محسوب می‌شود. اندازه‌گیری‌های دقیق میدان مغناطیسی زمین با استفاده از تحهیزرات قابل حمل از قبیل پروتون یا مغناطیس‌سنج انجام می‌شود. با توجه به تغبیرات روزانه میدان مغناطیسی زمین به مقدار 0 نانوتسلا مغناطیس سنج‌های جدید با دقت یک نانوتسلا قادر به اندازه گیری میدان مغناطیسی هستند.ء که شامل مقدار اندازه گیری‌ها در یک ایستگاه مبنا و9 نقاط مر جع پراکنده که به عنوان نقاط تصحیح در نظر گرفته می‌شود می‌باشد. ایستگاه مبنا در ابتدا و انتها هر پیمایش اندازه‌گیری می‌شود و برای هر نقطه در طول پیمایش اختلافات اندازه‌گیری می‌شود. به منظور افزایش دقت داده‌هاء اندازه‌گیری‌های ایستگاه مبنا باید در زمان‌های معینی مثلا هر یک ساعت یک‌بار انجام شود. شکل ناهنجاری مشاهده شده به دو عامل عرض جغرافیایی و تجهیزات مورد استفاده بستگی دارد که ممکن است محجموع میدان مغناطیسی با مولفه عمودی آن را اندازه‌گیری نماید. با توجه به این که به‌طور کلی سنگ‌های رسوبی فاقد خاصیت مغناطیسی هستندء در بررسی‌های هیدروژئولوژی استفاده از مغناطیس سنجی کاربرد چندانی ندارد. همجنین اکثر آبخوان‌های هستند. تنها استثنا در مواردی است که سنگ‌ها و توده‌های نفوذی حاوی مقدار زیادی آهن باشند. در آبخوان‌های سازند سخت دایک‌های نفوذی عمدتا به سه دلیل مورد توجه هستند: آزها ممکن است در مرز بین زون‌های شکسته قرار داشته باشند که چاه‌های نزدیک آزها آب‌دهی خوبی خواهند داشت. - دایک‌های نفوذی ممکن است به عنوان سد هیدروژئولوژی عمل کند. بنابراین در تعیین محل چاه‌ها در این مناطق باید -------- صفحهٔ بعد -------- 22 راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و تک هگاه‌های سد ۱۶-۱-۳- تقل سنجی در این روش مقدار تغییرات جاذبه ثقلی زمین اندازه‌گیری می‌شود که در اثر چگالی سازندهای نزدیک سطح تغییر می‌کند. در نقل‌سنجی از یک دستگاه که فنر بسیار حساسی داردء استفاده می‌شود. معمولا اندازه‌گیری‌ها باید نسبت به یک ایستگاه مبنا انجام شود و برای هر اندازه‌گیری ارتفاع نقطع و عرض جغرافیایی به دقت تعیین شود. نیروی جاذبه ثقل در هر نقطه از سطح زمین بستگی به عوامل متعددی دارد و اثرات زمین‌شناسی یکی از آنزهاست. به منظور بررسی‌های زمین‌شناسی باید اثرات سایر عوامل تصحیح شود. استفاده از روش نقل‌سنحی در مناطقی که سنگ کف بسبار عمیق است و از سایر روش‌ها نمی‌توان استفاده کرد بسیار مفید است. این روش هزینه زیادی دارد به دلیل این که باید با نقشه‌برداری توپوگرافی و یا حتی نقشه‌برداری ۳۹5ن) در مقیاس منطقه‌ای همراه باشد. می‌توان فرضیات درباره چگالی و تغییرات زیرسطحی آن را بهتر تفسیر نمود. ۱۵-۱-۳- روش‌های بررسی لوگ گمانه‌ها جزئی در نقاط حفاری انجام می‌شود و اهداف زیر را دنبال می‌کند : - تعیین خواص آبخوان‌های مختلف - طراحی و توسعه دقیق گمانه - کنترل کردن تفسیرهای حاصل از اندازه‌گیری‌های زئوفیزیک سطحی لوگ‌برداری گمانه‌ها در فهم دقیق وضعیت آبخوان بسیار مهم هستند. لوگ گمانه‌ها می‌تواند موثر بودن روش‌های تعیین محل زئوفیزیکی را ارزیابی کند. لوگ‌های سازندی به نحوی طراحی شده‌اند که بتواند خواص سازندهایی را که حفاری آنها را قطع می‌کندء اندازه‌گیری کنند. در حالی که لوگ‌های مایع طوری طراحی شده‌اند که خواص آب‌های زیرزمینی و منشا آنها را مطالعه کنند. از این قبیل لوگ‌ها می‌توان لوگ کالیبر را مثال زد که اطلاعاتی مفیدی درباره طبیعت و ساختار گمانه و لوله جدار آن ارائه می‌دهد. کید ۹ جزییات کاربرد بسیاری از لوگ‌ها را ارائه کرده ولی در اینجا فقط روش‌هایی که کاربرد بیش‌تری در هیدروژئولوژی دارند ارائه می‌شود. ۱-۱۵-۱۳ اندازه گیری‌های الکتریکی (لوگ نرمال) برخی از لوگ‌های الکتریکی ساده‌ترین و ارزان‌ترین ابزارهای لوگ برداری هستند و برخی دیگر جز پیچیده‌ترین و گرآان‌ترین روش‌ها هستند. یکی از ساده‌ترین آنها لوگ دو الکترودی یا نرمال است. این لوگ شببه سونداژهای الکتریکی جهت اندازه‌گیری مقاومت زمین به‌کار می‌رود. در این روش دو الکترود به فاصله مساوی در درون گمانه ثابت می‌شوند. فاصله داخل کردن الکترودها باید به قدری بزرگ باشد تا عمق کافی جهت بررسی سازندهای احاطه کننده گمانه‌ها را تامین نماید. چندین الکترود ممکن است به یک سامانه چند کابله متصل شوند و با آندازه‌گیری در فواصل مختلف بهترین نتایج استخراج شود. در این لوگ‌ها مقاومت سطحی |- 45 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - بررس ی امو راکنشافی 0 افزایش می‌یابد و شکستگی‌های سنگ بستر از نظر مقاومت نقاط اوج کم‌تری را نشان می‌دهند. به‌طور کلی لوگ‌های مقاومت نسبت به سونداژهای سطحی تغییرات بیش‌تری را نشان می‌دهند و این به دلیل اشتباه بودن سونداژها نیست. بلکه به خاطر دقت بیش‌تر لوگ‌هاست. یکی از مشکلاتی که ژئوفیزیسین‌ها با آن روبرو هستند» چگونگی استفاده بهینه از اطلاعات محدود حاصل از پیمایش‌های سطحی است. نکته قابل اهمیت این است که همیشه باید لوگ‌های ژئوفیزیکی را به بررسی‌های صحرایی ترقیق نمود. یکی از معایب لوگ‌های نرمال این است که پاسخ دریافتی از سنگ بستر با ضخامت‌های متفاوت» مختلف خواهد بود. یک لایه ضخیم با مقاومت بالا" (ضخامت لایه بزرگ‌تر از فاصله الکترودها باشد) یک نقطه اوج با مقاومت بالاا در روی لوگ نشان می‌دهد. در حالی که یک لایه با ضخامت کوچک‌تر از فاصله‌الکترودها ناهنجاری مقاومت کمی را نشان می‌دهد. این مشکل را می‌توان با به‌کاربردن چندین آرایش الکترودی پیچیده سه الکترود جانبی یا لوگ متمرکز حل نمود. به هر حال پیچیدگی بیش‌تر آرایش الکترودها هزینه بیش‌تری را به همراه خواهد داشت که یکی از معایب آن به شمار می‌رود. لوگ‌های متمرکز با دقت بالا بیش‌تر در صنایع نفت و به ندرت در صنعت آب کاربرد دارند. ۲-۱۵-۱-۳- لوگ‌های خود القایی (5۳) این لوگ یکی از ساده‌ترین لوگ‌هاست که با استفاده از اندازه‌گیری ولتاژ بین یک الکترود سطحی و یک الکترود درون گمانه انجام می‌شود. به منظور حصول نتیجه بهتر و تماس بیش‌تر الکترود سطحی معمولا داخل گل حفاری نصب می‌شود. اختلافات ولتاز مشاهده‌ای الکترود داخل گمانه به دلیل عدم تعادل الکتروشیمیایی است. معمولا آنها طوری اتفاق می‌افتند که ماسه‌ها از رس‌ها به‌طور واقعی قابل تشخیص هستند. بزرگی پاسخ ممکن است آب شور سازندی تخمین زده شود اگرچه این باید توجه شود که این لوگ در مواردی که آب سازندی بسیارشور باشدء قابل کاربرد است. لوگ 8۳ نباید به عنوان وسیله دقیقی برای تعیین مقاومت آب سازندی در نظر گرفته شود و نباید جایگزین لوگ مایع شود. ۳-۱۵-۱-۳- لوگ رادیومتری (لوگ گاماطبیعی) در این لوگ تشعشعات طبیعی ساطع شده از سازندهای در برگیرنده گمانه‌ها اندازه‌گیری می‌شود. یک شمارش‌گر مخصوص به آرامی داخل گمانه فرستاده می‌شود و با استفاده از بمباران اشعه‌های گاما تولید شده حاصل از ایزوتوپ‌های طبیعی اطراف گمانه به فاصله ۳۰ سانتی‌متر لوگ‌برداری می‌شود. این لوگ متوسط آماری تعدادی اشعه گامای ثبت شده در فاصله زمانی کوتاه می‌باشد. تزها تغییرات گامایی که بیش‌تر از مقدار زمینه هستند باید مورد توجه قرار گیرند. لوگ‌های گاما در گمانه‌های دارای لوله جدار نیز قابل کاربرد است. به منظور تقویت پاسخ‌ها در گمانه‌های با قطر زیاد و با چاه‌های دستی سنجنده باید طوری به پایین فرستاده شود که بیش‌تر به جدار گمانه نزدیک باشد. در توالی‌های رسوبی معمولا سازندهای غنی از رس با توجه به غلظت بیش‌تر ایزوتوپ‌های پتاسیم» اورانیم و توریم جذب شده در طول رسوبگذاری,» دارای فعالیت گاما طبیعی بیش‌تری هستند. بنابراین بیش‌ترین کاربرد لوگ‌های گاما در مناطق سازند سخت که با مواد هوازده پوشیده شده» می‌باشد. این گونه لوگ‌ها به دلیل وجود کانی‌های مشابه سنگ بستر در مناطق هوازده چندان مفید نخواهند بود. شکل (۶-۲) لوگ گاما طبیعی اندازه‌گیری شده در یک گمانه موجود در آهک‌های دگرگون شده هوازده در زمیبابوه را نشان می‌دهد. براساس این شکل سنگ بستر فعالیت گاما بسیار کمی را نشان می‌دهد. از دیگر لوگ‌های رادیومتری» می‌توان لوگ نوترون گاما - گاما و لوگ چگالی را نام برد. در این لوگ‌ها سازندهای اطراف گمانه با اشعه گاما بمباران می‌شود و تعداد اشعه گاما بازگشتی ثبت می‌شود. با استفاده از -------- صفحهٔ بعد -------- 2 این لوگ نوع ل دریافتی به چگا 2-۱۵-۱-۳- معمولا لوگ طول گمانه پایی داخل استوانه با نشان داده شده ک خواهد بود. در ل روژن موجود در ساز گاما و نوترون به غیر گ‌های درجه حرار و هدایت به‌طور هم‌ز الکترود که از بالا و » الکترودها هدایت و شده‌اند که چندین می‌دهند. ولی امکار سکاف‌ها نیز وجود ندا ) جریان سنج 3 2 1 شکل ۹-۳- ان راهنما ی کاربرد ردیا وگ نوترون جداره گ از پروژه‌های مهم مد ت و هدایت) مان با یک سنحنده ه درجه حرارت آب دا زندها بر روی مقدار شکستگی جداگانه که ن اندازه‌گیری کمی ر د. ولی با این لوگ‌ها دما 2 24.5 أ 1 اع لوگ‌های مورد بررس ب‌ها در بررسی نثست و فرار مانه با نوترون‌های پرانرز راین در این لوگ مستق بریت منابع آب به ندرت م۰ ورد اندازه‌گیری قرار می؟ ندازه‌گیری قرار می‌گیرند. خل گمانه را اندازه‌گیری هدایت اندازه‌گیری شود. ل در حال آب‌دهی به چاه ورودی به گمانه وجود :) هدایت الکتریکی 0 3۱1۱ ار ی در گمانه ها نکی هگاه‌های سد شود که پاسخ لایه‌های زمین ار می‌گیرند. ها با استفاده از "این استوانه در گیری الکترودها در شکل (۶-۳) -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - بررسی امو راکتشاگی ۷ ۵-۱۵-۱-۳- لوگ مایع (لوگ جریان سنج) لوگ‌های جریان از این جهت اهمیت دارند که تنها وسیله تخمین دقیق مقدار آب ورودی از طریق شکاف‌ها در اعماق مختلف گمانه هستند. در این جریان سنحی پروانه‌های چرخنده‌ای به آهستگی به داخل گمانه فرستاده می‌شود و تعداد گردش پروانه‌ها در هر دقیقه ثبت می‌شود. این سنجنده باید با سرعت ثابت به داخل گمانه فرستاده شود و اگر این روش امکان نداشت باید آن را در فواصل عمقی مساوی ثابت کرد و اندازه‌گیری را انجام داد. براساس شکل (۶-۳)» ۸۳۰ از آب‌دهی گمانه از طریق درزه و شکاف عمق ۶آمتر اتفاق می‌افتد. سپس در عمق بین ۳۶ تا ۳۹ متر مقدار کمی جریان آب به داخل گمانه وجود دارد. سپس در ۱۷/۵ متر یک شکاف بزرگ در گمانه مشاهده می‌شود که ۵۰ ۸ از آب داخل گمانه از این طریق تامین می‌شود. متاسفانه سنجنده‌ها قادر به اندازه‌گیری سرعت‌های کم‌تر از ۲۰ میلی‌متر در ثانیه نیستند. در تمامی لوگ‌های جریان باید تغییرات قطر گمانه به خصوص اگر در مقاطع 1-۱۵-۱-۳- لوگ کالییر لوگ کالیپر ‏ اندازه‌گیری پیوسته قطر گمانه با استفاده از بازوهای فنری است که از انتهای گمانه تا سطح حرکت می‌کند. حرکت بازوها سیگنال‌های الکتریکی ایجاد می‌کند که با قطر گمانه کالییر شده و قابل ثبت است. تغییرات قطر گمانه در سه مورد قابل کاربرد است: - تعیین مکان شکاف‌ها و دیگر فضاهای باز داخل گمانه - تصحیح اطلاعات سایر لوگ‌ها که تحت تاثیر تغییرات قطر گمانه هستند. ۱۹-۱-۳- نتیجه‌گیری پیمایش‌های ژئوفیزیکی در بررسی‌های هیدروزژئولوزژی بسیار مفید هستند و در تعیین محل گمانه‌ها کاربرد فراوانی دارند. کاربرد روش‌های ژزئوفیزیکی به منظور صرفه‌جویی اقتصادی باید قبل از تعیین محل حفاری گمانه‌ها انجام شود. روش‌های الکترومغناطیسی و یا دیگر روش‌ها با سرعت زیادی در سطح منطقه به‌کار گرفته شوند و مناطق بدون پتانسیل آب زیرزمینی جهت ادامه مطالعات حذف شوند. سپس سونداژهای الکتریکی و دیگر روش‌های کمی در مناطق با پتانسیل بالا متمرکز شود. در مناطق با عمق کم هوازدگی (کم‌تر از ۲۰ متر)ء جایی‌که ضخامت رگولیت متغثیر است و رخنمون‌های سنگی فراوانی دیده می‌شود. استفاده از سونداژهای مقاومت و پیمایش‌های الکترومغناطیس می‌تواند موفقیت را افزایش دهد. به خصوص اگر آب‌دهی زیادی مدنظر باشد. در مناطقی که عمق هوازدگی زیاد است. به منظور به دست آوردن تصویری از ساختار زیرسطحی, استفاده از سونداژهای عمودی ضروری است. پیمایش‌های ژئوفیزیکی تنها بخشی از اطلاعات قابل دسترس هیدروژئولوزژیست‌ها هستند و نباید بیش‌ترین اهمیت به آنها داده شود. نتایج این پیمایش‌ها نیز نباید به صورت جدا از اطلاعات زمین‌شناسی و هیدروژئولوژی مورد استفاده قرار گیرد. به منظور تدقیق تفسیرهاء نتایج پیمایش‌های ژئوفیزیکی باید با استفاده از آخرین اطلاعات حاصل از حفاری مورد بازبینی قرار گیرد. ذکر این نکته ضروری است که |- 7۲ -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و فرا رآب از مخزن و تکی هگاه‌های سد ممکن است کاربرد یک روش در یک منطقه کاملا موفق باشدء ولی ممکن است همین روش در منطقه‌ای دیگر با شرایط زمین‌شناسی و متفاوت پاسخ مناسبی ندهد. در نهایت باید به خاطر داشت که در به‌کارگیری پیمایش‌های ژئوفیزیکی باید انعطاف‌پذیر بود. به منظور دستیابی به اهداف مختلف تلفیقی از روش‌های متفاوت می‌تواند» مناسب باشد بنابراین هیچ قانون مشخصی ندارد. صرف‌نظر از اینها اغلب پیمایش‌های ژئوفیزیکی, ابزار قدرتمندی را برای فهم بهتر از شرایط زیر سطحی در اختیار ما قرار می‌دهد. ۲-۳- بررسی نتایج حفاری‌های اکتشافی (گمانه ها) و مطالعات زئوتکنیک در بررسی نتایج حفاری‌های اکتشافی و مطالعات ژئوتکنیکی به منظور بررسی فرار آبء عمدتا نفوذپذیری لایه‌های مختلف زمین مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. از آنجا که روش‌های متعددی برای اندازه گیری نفوذپذیری وجود داردء متداول‌ترین آنها در مطالعات ژئوتکنیک ارائه شده است. درمطالعات ژئوتکنیکی که در ساختگاه سازه‌های آبی انجام می‌شود. عموما برای اندازه‌گیری نفوذپذیری از دو روش استفاده می‌شود: آزمایش لوژن (آزمایش آب با فشار) و آزمایش لوفران (آزمایش آب بدون فشار). این آزمایشات به ترتیب برای تعیین میزان نفودپذیری سنگ و خاک به‌کار می‌روند. منظور از سنگ توده‌ای از خاکدانه‌های بهم چسبیده است که با سطوح گسستگی طبیعی (درزه» شکاف, سطوح لایه‌بندی» گسل وغیره) به قطعاتی با ابعاد مختلف تقسیم شده است و آزمایشات نفوذپذیری» به منظور سنجش نفوذپذیری این سطوح انجام می‌گیرد. در بعضی نواحی ممکن است توده سنگ فاقد گسستگی باشد که در این‌صورت سنگ دارای نفوذپذیری بسیار کم و یا غیر قابل نفوذ خواهد بود. در برخی نواحی دیگر مانند زون‌های خرد شده گسلی, تعداد سطوح گسستگی بسیار زیاد بوده و لذا میزان نفوذپذیری به دست آمده نیز بسیار بالاا خواهد بود. منظور از «خاک» توده‌ای از خاکدانه‌های مجزا است که بدون چسبیدن به یکدیگر در کنارهم قرار گرفته‌اند. آزمایش نفوذپذیری در خاک برای تعیین سرعت نفوذ یا عبور آب از میان این ذرات انجام می‌گیرد. بعضی از خاک‌ها مانند رس‌های ترکدار نفوذپذیری بیش‌تر از معمول نشان می‌دهند که ناشی از هدایت آب در سطح ترک‌ها می‌باشد. انجام آزمایشات لوزن و لوفران موجب می‌شود. پارامترهای کیفی مربوط به نفوذپذیری سنگ و خاک» به صورت اعداد قابل تصمیم‌گیری بیان شوند. علیرغم دقت در انجام آزمایش, به لحاظ پیچیدگی طبیعت و امکان نفوذ آب به خارج از قطعه مورد آزمایش و آب‌بندی نشدن قطعه آزمایشی,» نمی‌توان صددرصد بر روی نتایج هر یک از آزمایشات اتکا نمود. بنابراین در تحلیل داده‌های آزمایشات نفوذپذیری» همیشه سهمی برای نظر کارشناسی انجام‌دهندگان آزمایش باقی می‌ماند و این ویژگی مشترک انواع آزمایش‌های صحرایی می‌باشد. ۱-۳-۳- آزمایش لوزن هدف از انجام آزمایش لوژن تعیین میزان نفوذپذیری سنگ کف یا توده‌های سنگی مورد آزمایش می‌باشد. به دست آوردن میزان نفوذپذیری» تصویر صحیحی از میزان آبگذری و مقدار سیمان مورد نیاز برای ایجاد پرده تزریق در سدهاء تونل‌ها و بندها را نشان می‌دهد. به دست آوردن عدد لوژن به دو طریق امکان‌پذیر می‌باشد. استفاده از تعریف واحد لوژن و استفاده از روش هولزبی. با توجه به متداول بودن روش هولزبی در ادامه این روش مختصرا ارائه شده است. این روش مبتنی بر تحلیل آزمایشات لوژن می‌باشد. کلیه این آزمایشات به پنج حالت قابل تقسیم می‌باشند که در هر یک از این حالات عدد لوژن مورد انتخاب و نام جریان تعیین شده است. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سوم - بررسی امو راکتشافگی ۹ - تمام اعداد لوژن به دست آمده به ازای فشارهای مختلف, یکسان یا نزدیک به هم هستند: جریان خطی" عدد لوژن - بالاترین فشارء کم‌ترین عدد لوژن را نشان میدهد. عدد لوژن مربوط به بالاترین فشار انتخاب می‌شود) جریان متلاطم ). - بالاترین فشارء بالاترین لوژن را نشان می‌دهد. عدد لوژن مربوط به کم‌ترین فشار انتخاب می‌شود: انبساط شکاف‌ها. - از ابتدا تا انتهای آزمایش مقدار لوژن به تدریج افزایش می‌یابد. عدد لوزن مربوط به بیش‌ترین فشار انتخاب می‌شود: شکسته شدن شکاف‌ها". - از ابتدا تا انتهای آزمایش مقدار لوزن به تدریج کاهش می‌یابد. عدد لوژن مربوط به کم‌ترین فشار انتخاب می‌شود: پرشدن شکاف‌ها . در آزمایشات ممکن است دقیقا به یکی از پنج حالت فوق ترسیم در این صورت شبیه‌ترین حالت برای انتخاب عدد لوژن در نظر گرفته می‌شود. ۲-۲-۳ آزمایش نفوذپذیری لوفران آزمایش لوفران در مواد گوناگون غیر چسبنده و تشکیلات سنگی خرد شده» در شرایط هیدروژئولوژیکی مختلف به‌کار می‌رود. این آزمایش در خاک‌های چسبنده نیز به‌کار می‌رود» ولی نتایج آن کم‌تر قابل اتکا می‌باشد. با توجه به روش حفاری اندازه قطعه مورد آزمایش و روش آزمایش» آزمایش لوفران به دو صورت اساسی به‌کار می‌رود: - از ابتدای گمانه تا کف, لوله جدار گذاشته می‌شود. نفوذ آب فقط در جهت عمودی و در جهت کف گمانه صورت می گیرد. معمولا از این روش به دلیل مسدود شدن منافد کف گمانه در اثر رسوب» کم‌تر استفاده می‌شود. بنابراین نتایج به دست آمده از این روش کاملا تقریبی می‌باشد. لذا به منظور به دست آوردن ارزیایی قابل اعتماد از نفوذپذیری خاک تعداد نسبتا زیادی آزمایش بایدی انجام شود. - قسمتی از لوله جدار در فاصله ۳۰ الی ۱۰۰ سانتی‌متری کف گمانه برداشته می‌شود و آزمایش نفوذ آب در این قطعه انجام می‌شود. برای جلوگیری از ریزش لایه‌های سست میتوان از یک لوله مشبک با نفوذپذیری بیش از لایه‌های مورد آزمایش استفاده نمود و یا قطعه آزمایش را با شن دانه درشت پر نمود. در این حالت نفوذ آب افقی است اما با افزایش زمان ازمایش» می‌توان نتایج حاصله را به هر دو جهت نسبت داد. گاهی اوقات نتیجه نفوذپذیری افقی با نتیجه به دست آمده از روش بالا تلفیق می‌شود. 1- 12۵۱1۵۲ ۷ 2 - 1۳۲1| ۷ 3 - 0 4- ۷۷۵۵3 0۱1 5- ۷/۵1 8 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۲ بررسی مطالعات هیدروزئولوزی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل چهارم - بررسی مطالعات هیدروژئولوژزی ۰.۳ ۱-2- بررسی نتایج کمی ۱-۱-2- سطح آب زیرزمینی و نوسانات آن سطح آب زیرزمینی اعم از سطح ایستابی در آبخوان‌های آزاد یا سطح پیزومتری در آبخوان‌های محبوس بیانگر ارتفاع فشار اتمسفری در آبخوان است. ارتفاع فشار اتمسفری در نقطه‌ای معین از آبخوان عبارت است از ارتفاع آبی که در یک لوله عمودی در داخل آبخوان می‌باشد» چنین لوله‌ای پیزومتر نامیده می‌شود. در آبخوان‌های آزادء ارتفاع فشار اتمسفری در هر نقطه از آبخوان برابر با فاصله عمودی نقطه تا سطح آب می‌باشد. در آبخوان‌های محبوس, ارتفاع فشار اتمسفری در نقطه معینی از آبخوان برابر با فشار عمودی نقطه تا سطح پیزومتری آبخوان است. هر پدیده‌ای که باعث تغییر فشار بر روی آب‌های زیرزمینی شود.ء باعث تغییر سطح آب زیرزمینی خواهد شد. مهم‌ترین پدیده‌هایی که باعث تغییر سطح آب زیرزمینی و ایجاد نوسان در آن می‌شوند عبارتند از: اختلاف بین جریان ورودی و خروجی آب‌های زیرزمینی» تغییرات فشار اتمسفری» جزر و مد زلزله» بارهای خارجی و تبخیر و تعرق. تغییرات سطح آب زیرزمینی را می‌توان به سه گروه کلی - تغییرات دراز مدت تغییراتی هستند که در چندین سال رخ می‌دهند. دوره‌های ترسالی و خشکسالی نوسانات طولانی مدتی را بر روی سطح آب زیرزمینی ایجاد می‌کنند. شکل (۱-۴) نوسانات مقدار بارندگی و تغییرات سطح آب زیرزمینی را در یک دوره طولانی مدت در آبخوانی ندارد و به عواملی از قبیل شدت بارندگی و توزیع آن» میزان نفوذپذیری زمین و مقدار برداشت از آبخوان وابسته است. - تغییرات فصل در بسیاری از آبخوان‌هاء سطح آب زیرزمینی نوسانات فصلی را نشان می‌دهد. علت این نوسانات به اثرات بارندگی و پمپاژز آب برای مصارف کشاورزی مربوط می‌شود. از آن‌جایی که بارندگی و مصارف کشاورزی در فصول مختلف سال متفاوت می‌باشند این نوسانات فصلی ایجاد می‌شوند. - تغییرات کوتاه مدت 1- 5601۵2 58 2- 562502 5 3- 510۳-1116 5 -------- صفحهٔ بعد -------- 3 راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و فرا رآب از مخزن و تکی ه‌گاه‌های سد 430 1930 1920 1310 1300 سال شکل ۱-۶- نوسانات مقدار بارندگی و تغییرات سطح آب زیرزمینی را در یک دوره طولانی مدت در آبخوانی در کالیفرنیا بررسی سطح آب زیرزمینی و تغییرات آن برای بررسی وضعیت هیدروژئولوژیکی آبخوان‌ها بسیار ضروری است. این‌چنین بررسی‌ها برای شناخت شرایط هیدروژئولوژیکی آبخوان‌ها به ویژه در سازندهای سخت که ناهمگن هستند. بسیار مفید می‌باشند. به‌طور کلی این بررسی‌ها در شناخت موارد دیل ضروری می‌باشند: - نوسانات سطح آب و ارتباط آَن با سامانه ورودی آب به داخل آبخوان - نوسانات سطح آب و ارتباط آن با آب‌دهی چشمه‌های منطقه - حداقل و حداکثر ارتفاع سطح آب زیرزمینی می‌تواند در بحث مربوط به فرار آب از مخازن سدها بسیار مفید باشد. - بالا و پایین رفتن سطح آب در رودخانه‌های مجاور آبخوان‌ها می‌تواند باعث تغییر جهت جریان آب زیرزمینی شود. - اطلاعات مربوط به سطح آب زیرزمینی برای تهیه نقشه هم پتانسیل ضروری می‌باشد. در بیش‌تر مطالعات هیدروژئولوژی» بررسی نوسانات سطح آب‌های زیرزمینی به منظور بررسی اثرات ناشی از تغذیه آبخوان و پمپاز آبخوان انجام می‌شود که این بررسی‌ها برای اعمال مدیریت در بهره‌برداری از آبخوان‌ها صورت می‌گیرد. به منظور بررسی اثرات تغذیه و تخلیه آبخوان» تاثیر عوامل دیگر باید بررسی و اصلاح شوند. به غیر از تغذیه و تخلیه آبخوان» مهم‌ترین عواملی که تاثیرگذار ۰ ۹ . ۰.۰ 2 مر اه ۳۹ ۱ ۰ ۲ ۰ ۳ ۰ ۰" ۰ ۴ 0 هستند و باید تاثیر انها در نظر گرفته شود فشار هوا ء بارهای خارجی » جزر و مد و تبخیر و تعرق می‌باشند. - فشار هوا تغییر فشار هوا باعث ایجاد نوسانات زیادی در جاه‌های موجود در آبخوان‌های محبوس می‌شود. سطح آب در چنین چاه‌هایی در تماس با اتمسفر است و در آنها بین فشار هیدرواستاتیکی در آبخوان و فشار بارومتری توازن ایجاد می‌شود. بنابراین تغییرات فشار 6 337016۲۱ -| 05م] [۳۳1۵۲۵ -2 3- 6 4-0 -------- صفحهٔ بعد -------- فقصل چهارم - بررسی مطالعات هیدروژئولوژزی 2 داخل چاه پایین می‌رود و با کاهش فشار بارومتری» سطح آب در داخل چاه بالا می‌آید. در آبخوان‌های آزاد. تغییرات فشار اتمسفری به‌طور یکسانی به سطح ایستابی در آبخوان و چاه‌های موجود در این آبخوان‌ها منتقل می‌شود. در نتیجه سطح آب در داخل چاه هماهنگ با سطح آب در آبخوان بالا و پایین می‌رود. وقتی که داده‌های سطح آب زیرزمینی در آبخوان‌های محبوس را بررسی می‌کنیم باید تاثیر تغییرات فشار اتمسفری اصلاح شوندء تا تاثیر عوامل دیگری که باعث تغییر سطح آب زیرزمینی می‌شوند» میسر شود. برای اصلاح تاثیر فشار هوا بر روی تغییرات سطح آب زیرزمینی باید ابتدا بازده بارومتری" آبخوان محاسبه شود. برای هر چاه باید بازده بارومتری محاسبه شود. چون شرایط زمین‌شناسی برای محدوده چاه‌های مختلف یکسان نیست. بازده بارومتری» از تقسیم تغییر فشار آب بر تغییر فشار بارومتری به دست می‌آید که بر حسب درصد یا اعشاری بیان می‌شود. شکل (۲-۴) نحوه محاسبه بازده بارومتری را در 1040 103۵ 1020 فشار بارومتریک آب (11-)) شکل ۲-۶- نحوه محاسبه بازده بارومتری همان‌طور که در شکل نشان داده شده است. تغییر فشار آب ( ۸7 ) برابر با ۵ سانتی‌متر و تغییر فشار بارومتری ( ۸۳) برابر با ۵ سانتی‌متر است. بنابراین بازده بارومتری به صورت زیر محاسبه می‌شود: 50 ۸۱۷ سس > بازده بارومت 0 20.5 ۸۳۲ رده پاروصری (۱-۴) 44 - درخصوص ترسیم شکل (۲-۴) باید توجه کرد که فشار بارومتری در روی محور افقی و سطح آب در روی محود عمودی ترسیم شوند تا شیب خط به عنوان بازده بارومتری قلمداد شود. تحربه نشان داده است که بازده بارومتری در محدوده ۲۰ تا ۸۰ درصد متغیر نشان می‌دهد. باید دقت نمود که واحد فشار بارومتری باید بر حسب سانتی‌متر نوشته شود. به این ترتیب که ۱۰۰۰ میلی‌بار برابر با |- 303۳0۳۱ ( 7 -------- صفحهٔ بعد -------- 1 راهنما یکاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرا رآب از مخزن و نکی هگاه‌های سد - بارهای خارجی وقتی که یک بار سنگین بر آبخوان وارد می‌شود. می‌تواند باعث تغییر فشار آب در درون آبخوان محبوس شود. برای مثال عبور قطار از مجاورت چاهی که در آبخوان محبوس حفر شده است. می‌تواند باعث ایجاد اغتشاش در سطح آب زیرزمینی شود. معمولا مقدار نوسانات ناشی از این قبیل بارهای خارجی در محدوده چند میلی‌متر است و به صورت اغتشاش ظاهر می‌شود و به همین دلیل از اهمیت چندانی برخوردار نیست. - جرر و مد جزر و مد آب دریا می‌تواند باعت ایجاد فشار در آبخوان‌های محبوس ساحلی شود. بنابراین جزر و مد باعت ایجاد نوسان در سطح آب زیرزمینی می‌شود و این نوسانات به صورت مستقیم عمل می‌کند. به این ترتیب که وقتی سطح آب در دریا بالا می‌آید. سطح آب زیرزمینی در آبخوان بالا می‌آید و وقتی سطح آب دریا پایین می‌رود. سطح آب زیرزمینی در آبخوان پایین می‌رود. لازم به ذکر است که مقدار نوسانات ناشی از جزر و مد همانند تاثیر بارهای خارجی در محدوده چند میلی‌متر است و خاص آبخوان‌های ساحلی است. - تبخیر و تعرق در آبخوان‌های آزاد که عمق سطح ایستابی آنها نسبتا اندک است.ء تبخیر و تعرق می‌تواند باعث ایجاد نوساناتی در سطح آب زیرزمینی شود. به ویژه در مناطقی که گیاهان آبدوست" وجود دارد. در طول روز سطح آب زیرزمینی به‌طور قابل توجهی پایین می‌آید و در طول شب سطح آب به تدریج به حالت اول خود برمی گردد. ۲-۱-4- جهت جریان و الگوی آن اندازه گیری‌های مربوط به ارتفاع سطح آب در پیزومترها به عنوان اساس تعیین جهت جریان آب زیرزمینی مورد استفاده قرار پیزومتر در آبخوان حفر می‌شود که باید توزیع نسبتا یکنواختی در منطقه مورد نظر داشته باشند. با داشتن حداقل سه پیزومتر در هر منطقه می‌توان خطوط تراز آب زیرزمینی را ترسیم نمود. به منظور تهیه نقشه هم پتانسیل, محل پیزومترها بر روی نقشه‌ای با مقیاس مناسب ترسیم می‌شود (برای مثال در دشت‌ها مقیاس مناسب اغلب یک به ۵۰.۰۰۰ می‌باشد). سپس محل پیزومترهای مجاور هم با خطوطی مستقیم» به گونه‌ای به یکدیگر وصل می‌شوند تا یک مثلث بلندی مناسب در منطقه ایجاد شود. به این صورت که اضلاع مثلث‌ها حتی‌الامکان با هم همخوانی داشته باشند و این اضلاع از روی لایه‌های غیرقابل نفوذ, رودخانه‌ها و یا تالاب‌ها و دریاچه‌ها عبور نکنند. سپس نقاط هم ارتفاع با استفاده از روش درون‌یابی محاسبه می‌شوند و با اتصال آنها به یکدیگر خط تراز آب زیرزمینی یا خط هم پتانسیل آب زیرزمینی به دست می‌آید. برای ترسیم خطوط تراز آب زیرزمینی (نقشه هم‌پتانسیل آب زیرزمینی) می‌توان از نرم‌افزارهای کامپیوتری (برای مثال, 511۳) استفاده نمود. شکل (۳-۴) چگونگی تهیه نقشه هم‌پتانسیل آب زیرزمینی را با استفاده ۳۱۳۸۱۵۵ -| 8 10000161121 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم - بررسی مطالعات هیدروژئولوژی ۷ باشد» جهت جریان آب زیرزمینی عمود بر خطوط تراز آب زیرزمینی است. شکل ۳-۶- چگونگی تهیه نقشه هم پتانسیل آب زیرزمینی را با استفاده از ارتفاع سطح آب زیرزمینی در سه پیزومتر برای آبخوان‌های محبوس نیز همانند آبخوان‌های آزاد. نقشه‌های هم پتانسیل آب زیرزمینی تهیه می‌شود و در این خصوص از اطلاعات سطح آب در پیزومترهایی که در آبخوان محخبوس حفر شده‌اند» استفاده می‌شود. در تیه نقشه‌های هم‌پتانسیل علاوه بر مرزهای مانع انتقال آب ‏ تغییرات ضخامت آبخوان, تغییرات ضریب آبگذری و مناطق تغذیه و تخلیه آبخوان نیز استفاده شود. فاصله خطوط تراز آب زیرزمینی» نشان‌دهنده تفاوت نفوذپذیری در آبخوان است. وقتی که خطوط تراز آب زیرزمینی نزدیک به‌هم باشند» نشان‌دهنده نفوذپذیری کم آنها خواهد بود. به علت این که شیب هیدرولیکی زیادی لازم است تا آب را در آبخوان به جلو منتقل نماید. وقتی که خطوط تراز آب زیرزمینی دارای فاصله زیادی باشند». عکس حالت قبل است و نشانگر نفوذپذیری بیش‌تر آبخوان س ۰ 5 ۰ ۰ ۰ ۰ عَ ۴ ۰ یس ۰ ۰ است. در تجزیه و تحلیل مسایل مربوط به جریان آب زیرزمینی» ترسیم الگوی جریان ممکن است به‌طور قابل ملاحظه‌ای مفید ۰ ۵ ۰.۰ س ۰ ۰ ۰۰ حَ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ 1 شبکه جریان که عبارت است از نمایش تصویری الگوی جریان» از دو نوع خط یا منحنی تشکیل می‌شود. یک نوع آن» خطوط هم پتانسیل نامیده می‌شود که تمام نقاط این خطوط دارای بار پتانسیل یکسانی هستند. نوع دوم» خطوطی هستند که عمود بر خطوط گروه اول ترسیم می‌شوند (با فرض ایزوتروپ بودن آبخوان)» این خطوطء خطوط جریان نامیده می‌شوند. [- 60 830۵ ۵۳۳1۵۲ -2 0۵ 37۳1۵۲( -3 ب1۳[0۷ -4 5- ۳10۷۷ ۱1 -------- صفحهٔ بعد -------- ۵۸ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و فرا رآب از مخزن و تکی ه‌گاه‌های سد ۳-۱-۶- خصوصیات هیدرودینامیکی لایه‌ها خصوصیات هیدرودینامیکی لایه‌ها شامل هدایت آبی"» ضریب انتقال"»ء ضریب ذخیره" یا آب‌دهی ویژه می‌شوند. خصوصیات هیدرودینامیکی لایه‌ها که پارامترهای هیدرولیکی آبخوان نیز نامیده می‌شوند. بیانگر چگونگی جریان آب زیرزمینی در لایه‌ها و هم‌چنین تغییرات سطح ایستابی و سطح پیزومتری به ترتیب در آبخوان‌های آزاد و محبوس می‌باشند. در حقیقت این پارامترها مهم‌ترین ویژگی‌های آبخوان‌ها هستند که برآورد دقیق آنها در حل مسایل مختلف هیدروژئولوژیکی بسیار حائز اهمیت می‌باشد. روش‌های مختلفی برای برآورد این ضرایب وجود دارد که از جمله می‌توان به استفاده از فرمول‌هاء روش‌های آزمایشگاهیء روش ردیابی» روش چاهک آزمایش"ء و روش آزمایش پمپاز می‌باشد. دقیق‌ترین و رایج‌ترین روش تعیین خصوصیات هیدرودینامیکی آبخوان‌ها استفاده از روش آزمایش پمپاژ است. برآورد دقیق خصوصیات هیدرودینامیکی در آبخوان‌های آبرفتی با استفاده از داده‌های آزمایش پمپاز کار دشواری نیست. درخصوص آبخوان‌های تشکیل شده در سازندهای سخت به علت ناهمگنی‌های موجود در آنها برآورد خصوصیات هیدرودینامیکی آنها کم و بیش دشوار است. امروزه برآورد خصوصیات هیدرودینامیکی در سازندهای سخت به دلایل متعددی حائز اهمیت قرار گرفته است. از مهم‌ترین این موارد می‌توان به وجود منابع عظیم آب زیرزمینی در آنهاء وجود سوخت‌های فسیلی در این سازندهاء استفاده از این سازندها به عنوان محل مناسب برای دفن زباله‌های اتمی؛ احداث مخازن سدها و مساله نشت آب در آنها و بسیاری موارد دیگر اشاره نمود. برای برآورد خصوصیات هیدرودینامیکی در آبخوان‌های آبرفتی با استفاده از داده‌های آزمایش پمپاژه برای شرایط مختلف روش‌های متفاوتی ارائه شده است. انتخاب روش مناسب به شرایط آبخوان و شرایط آزمایش پمپاژ وابسته می‌باشد. روش‌های مختلف آزمایش پمپاژ توسط کروزمن و دریدر به‌طور جامعی ارائه شده‌اند. درخصوص آبخوان‌هایی که در سازندهای سخت تشکیل شده‌اند. برای آنالیز داده‌های آزمایش پمپاژ تقریبا در تمام موارد از روش‌های مرسومی که برای آبخوان‌های آبرفتی ارائه شده‌اند. استفاده می‌شود. دلیل این امر از این قرار است که رفتار عمومی اکثریت آبخوان‌ها در سازندهای سخت کم و بیش شبیه به رفتار آبخوان‌های آبرفتی می‌باشد و نتایج حاصله به وسیله استعمال روش‌های مرسومء در محدوده قابل قبولی واقع می‌شوند. در بعضی از موارده منحنی افت - زمان در سازندهای سخت بر منحنی‌های مرجع روش‌های مرسوم منطبق نمی‌شود که در چنین موارد استفاده از روش‌های مرسوم آبخوان‌های آبرفتی» خطای قابل توجهی را ایجاد خواهد نمود. در سازندهای سخت. منحنی افت - زمان در بعضی از موارد شامل سه بخش می‌شود. بخش‌های اول و سوم با منحنی مرجع تایس منطبق می‌شوند ولی در بخش دوم یک کاهش شیب (انحراف از منحنی مرجع تایس) را نشان می‌دهد که دلیل آن افزوده شدن جریان از توده سنگ به داخل درزه‌ها و شکاف‌ها می‌باشد. در شرایطی که داده‌های آزمایش پمپاژ رفتار سه قسمتی را نشان می‌دهند.ء بیانگر تاثیرگذاری تخلخل دوگانه" در این آبخوان‌ها می‌باشد. کاربرد روش‌های مرسوم آبخوان‌های آبرفتی برای آنالیز داده‌های آزمایش پمپاژ در مواردی که منحنی افت - زمان الگو سه قسمتی ۱- ۲1۷۵۲۵۱1۵ ۲-1 2 1 ع6ع8 51072 -3 1 ع۲[0[6 ۸۵۷۳ -4 ۷1061 ۳۵۲۵۵۱۱۷ ع۱ 10 - 5 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - بررسی مطالعات هیدروزنولوژی ۹ تخلخل دوگانه را ارائه می‌دهند.ء خطای قابل توجهی را ایحاد خواهد نمود. برای چنین داده‌هایی» منچ روشی را ارائه نموده است که اساس آن تشوری تخلخل دوگانه است و شامل تعداد زیاد منحنی مرجع می‌شود. هدایت آبی و ضریب انتقال خصوصیات هیدرودینامیکی هستند که قابلیت انتقال آب در لایه‌های زمین‌شناسی را نشان می‌دهند. ضریب انتقال بر طبق تعریف برابر است با حاصل‌ضرب هدایت آبی آبخوان و ضخامت اشباع آبخوان. بنابراین اگر ضخامت اشباع ابخوان مشخص باشد.ء مقدار هدایت آبی می‌تواند تعیین شود و در غیر این‌صورت ضریب انتقال آبخوان محاسبه می‌شود. ضریب ذخیره و آب‌دهی ویژه خصوصیات هیدرودینامیکی هستند که قابلیت ذخیره‌سازی آب را به ترتیب در آبخوان‌های محبوس و آزاد نشان می‌دهند. ضریب ذخیره و آب‌دهی ویژه در مقایسه با ضریب انتقال, به خصوص در آبخوان‌های ناهمگن, تغییرپذیری بالایی را شامل می‌شوند. علاوه بر این» در هر آزمایش پمپاژ برای برآورد ضریب ذخیره یا آب‌دهی ویژه» نیاز به چاه مشاهده‌ای" می‌باشد که در اغلب موارد موجود نیست. بنابراین دسترسی به اطلاعات مربوط به ضریب ذخیره یا آب‌دهی ویژه در مقایسه با ضریب انتقال به‌طور قابل توجهی کم‌تر است. با توجه به مطالب فوق‌الذکرء اهمیت اطلاعات مربوط به ضریب انتقال یا هدایت آبی و تجزیه و تحلیل آنها کاملا مشهود است. رابطه بین خصوصیات هیدرولیکی و زمین‌شناسی را می‌توان برای تقسیم‌بندی سنگ‌های مختلف در منطقه مورد نظر به‌کار گرفت. به منظور برآورد خصوصیات هیدرولیکی لایه‌های گوناگون» اطلاعات خوبی از لیتولوزی و ساخت‌های محلی ضروری می‌باشد. اطلاعاتی از قبیل اندازه دانه‌ها و میزان جورشدگی رسوبات و سنگ‌های رسوبی در برآورد خواص هیدرولیکی آنها بسیار مفید و ضروری می‌باشد. درخصوص سنگ‌های سخت. اطلاعاتی از قبیل درزه‌ها و شکستگی‌ها و در صورت آمکان بررسی مغزه‌های به دست آمده از گمانه‌های حفاری جهت بررسی تغییرات خواص هیدرولیکی لایه‌ها با عمق. ضروری می‌باشد. درخصوص خواص هیدرولیکی مربوط به قابلیت انتقال که در مساله فرار و نشت آب بسیار حایز اهمیت هستندء امتداد و جهت دسته‌جات درزه‌ها" از اهمیت بالایی برخوردار می‌باشند. به منظور برآورد تقریبی هدایت هیدرولیکی رسوبات و لایه‌های زمین‌شناسی» هدایت هیدرولیکی انواع مختلف سنگ‌ها در جدول (۱-۴) ارائه شده است. جدول ۱-2- هدایت هیدرولیکی رسوبات و لایه‌های زمین‌شناسی سنگ‌های آذرین و دگرگونی ماسه سنگه شیل و گل سنگ‌های آذرین و دگرگونی بازالت حفره‌ای, دولومیت متراکم سنگ درز وشکافا۱ و آهک حفره‌ای 00۵ ۳۷۵1[0۵۱ع:00 -۱ 5615 0101[ -2 -------- صفحهٔ بعد -------- 7۰ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و شرا رآب از مخزن و نکی ه‌گاه‌های سد 2-۱-2 آب‌دهی چشمه‌ها و تغییرات آن - آب‌دهی چشمه‌ها آب‌دهی چشمه‌ها در آبخوان‌های مختلف بسیار متفاوت می‌باشد. به این ترتیب که مقدار آب‌دهی چشمه‌ها از کم‌تر از ۰/۰۰۱ لیتردر ثانیه تا بیش‌تر از ۱۰.۰۰۰ لیتر در ثانیه متغیر است. بر همین اساس چشمه‌ها را به هشت رده طبقه‌بندی نموده است. جدول (۲-۴) طبقه‌بندی چشمه‌ها را بر اساس آب‌دهی آنها نشان می‌دهد. جدول ۲-2۶- طبقه‌بندی چشمه‌ها بر اساس آب‌دهی آنها آب‌دهی چشمه‌ها عمدتا به وسعت حوضه آبگیر چشمه. تغذیه سالانه در حوضه آبگیر و تراوایی آبخوان وابسته می‌باشد. بزرگ‌ترین چشمه‌های دنیا در آبخوان‌های کارستی واقع شده‌اند. بزرگ‌ترین چشمه کارستی دنیاء چشمه در یوگسلاوی است که آب‌دهی حداکثر آن به ۲۰۰ مترمکعب در ثانیه می‌رسد. در کشور ایران نیز بزرگ‌ترین چشمه‌ها از آبخوان‌های کارستی در کوه‌های زاگرس تخلیه می‌شوند. مانند چشمه شش پیر که آب‌دهی حداکثر آن به ۷۲۰۰ لیتر در ثانیه می‌رسد. علاوه بر چشمه‌های کارستی در برخی از نقاط دنیا چشمه‌های بزرگی از سنگ‌های ولکانیکی خارج می‌شوند. چشمه‌هایی که از آبخوان‌های آبرفتی تخلیه می‌شوند. آب‌دهی آنها در مقایسه با آب‌دهی چشمه‌های کارستی و ولکانیکی به مراتب کم‌تر است. - تغییرات آب‌دهی چشمه‌ها تغییرات آب‌دهی چشمه‌ها در آبخوان‌های مختلف بسیار متفاوت است. تغییرات آب‌دهی چشمه‌ها در آبخوان‌های آبرفتی؛ آبخوان‌های کارستی و سایر سازندهای سخت به ترتیب ارائه خواهد شد. * تغییرات آب‌دهی چشمه‌ها در آبخوان‌های آبرفتی بیش‌تر چشمه‌های آبرفتی تغییراتی را در آب‌دهی خود شامل می‌شوند. مقدار این تغییرات عمدتا به وسعت و شکل آبخوان چشمه و تراوایی مواد تشکیل‌دهنده آبخوان وابسته است. در چشمه‌های دائمی هرچه وسعت آبخوان بزرگ‌تر باشد تغییرات آب‌دهی چشمه 1- 01۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - بررسی مطالعات هیدروزئولوزی 7 کم‌تر خواهد بود و بالعکس. همچنین هرچه شکل آبخوان مربوط به چشمه کشیده‌تر باشد. تغییرات چشمه کم‌تر خواهد بود و بالعکس برای آبخوان‌هایی که شکل آنها گرد می‌باشد. درخصوص ارتباط تراوایی مواد تشکیل‌دهنده آبخوان و تغییرات آب‌دهی چشمه‌ها می‌توان این‌چنین اظهارنظر نمود که هرچه تراوایی مواد بیش‌تر باشد. تغییرات آب‌دهی چشمه نیز بیش‌تر خواهد بود. در بعضی از چشمه‌های مربوط به آبخوان‌های آزاد که عمق سطح ایستابی در این آبخوان‌ها اندک است یک نوسانات نسبتا منظم در آب‌دهی چشمه‌ها دیده می‌شود که این نوسانات عمدتا به تغییرات تعرق" توسط گیاهان آبدوست" و تغییرات فشار اتمسفری وابسته می‌باشد. * تغییرات آب‌دهی چشمه‌های کارستی تغییرات آب‌دهی چشمه‌های کارستی همانند با تغییرات درجه حرارت آب در این چشمه‌ها به‌طور بی‌شماری مورد بررسی قرار گرفته است. تغییرات آب‌دهی چشمه‌های کارستی بسیار متفاوت است و از آن به عنوان یکی از پارامترهای مهم درخصوص شناخت نوع سامانه جریان در آبخوان‌های کارستی استفاده می‌شود. اگر چه تغییرات آب‌دهی چشمه‌های کارستی همانند با چشمه‌های آبرفتی به اندازه و شکل آبخوان کارستی و تراوایی آن وابسته می‌باشد. در میان پارامترهای مذکور مهم‌ترین پارامتری که تغییرات آب‌دهی چشمه‌های کارستی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. تراوایی آبخوان کارستی است. به این ترتیب که هرچه تراوایی آبخوان کارستی» که از نوع تراوایی ثانویه استء بزرگ‌تر باشد تغییرات آب‌دهی چشمه بیش‌تر و هرچه تراوایی آن کم‌تر باشد. تغییرات آب‌دهی چشمه کم‌تر خواهد بود. در حقیقت تغییرات آب‌دهی چشمه‌های کارستی به عنوان یک معیار مهم برای تفکیک آبخوان‌های کارستی با سامانه غالب مجرایی از آبخوان‌های کارستی با سامانه غالب افشان است. به این ترتیب که در آبخوان‌های کارستی با سامانه غالب مجرایی, تغییرات آب‌دهی چشمه‌ها بسیار زیاد می‌باشد در حالی که تغییرات آب‌دهی در آبخوان‌های کارستی با سامانه غالب افشان بسیار اندک می‌باشد. تغییرات آب‌دهی چشمه‌های کارستی در نقاط مختلف دنیا به‌طور گسترده‌ای مورد بررسی قرار گرفته است (برای مثال: ,19867 111۳۵111111 20 50201010 ,1974 211۲ شا 200 0د00ع2ل ,1973 310۳0۵ ,1971 ۷۷۱۵ 200 +5۹6 1۵۵٩۱ 2۵00 ۳۳۵۲۵۱ 7‏ ,۱996 ۳۴۵۲۵۵۱ 200 51(ع1۵). در زیر دو متال ذکر می‌شود: جاکوبسن و لانگمویر" (۱۹۷۷) ضریب تغییرات آب‌دهی را برای چشمه‌های کارستی دره" محاسبه نموده‌اند. بر اساس مطالعات آنها ضریب تغییرات چشمه‌های با سامانه مجرایی بزرگ‌تر از ۱۵۰ درصد و برای چشمه‌های مجرایی - افشان بزرگ‌تر از ۴۰ درصد و برای چشمه‌های افشان کم‌تر از ۳۰ درصد برآورد نموده است. کرمی ضریب تغییرات آب‌دهی را برای چشمه علی دامغان» که یک * تغییرات آب‌دهی چشمه‌ها در سایر سازندهای سخت چشمه‌های موجود در سازندهای سخت از طریق درزه و شکستگی‌های مجاری و فضاهای خالی صورت می‌گیرد. تغییرات آب‌دهی ۱-00 ۳۳۵۵۵۴ -2 |- 10۵000:00 200 7 2- (۷ -------- صفحهٔ بعد -------- 1۳ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و فرا رآب از مخزن و تکی هگاه‌های سد ۵-۱-2 مقایسه آبنمود چشمه‌ها و هیستوگراف آبنمود نموداری است که تغییرات زمانی سطح آب یا دبی جریان را نشان می‌دهد. آبنمود چشمه‌هاء که در حقیقت تغییرات زمانی دبی چشمه را نشان می‌دهد. می‌تواند اطلاعات مفیدی درخصوص وضعیت هیدروژئولوژیکی آبخوان ارائه نماید. با استفاده از آبنمود چشمه‌ها می‌توان وضعیت تغذیه و تخلیه آبخوان» تراوایی آبخوان و ظرفیت ذخیره‌سازی آبخوان را به ویژه در سازندهای سخت ارزیابی نمود. بررسی آبنمود چشمه‌ها در چشمه‌های کارستی توسط محققین بی‌شماری انجام شده است (برای مثال: ۷۷/۳:۸۵ ۵2۵ 5۳۹1۵۲ 7 ۳۳۵۳۵۲۱ 20 [دز120 ,۱996 ۴۵۵۱ مه اذتعدظ ۱974 ۲ب ع ها 200 00د00ع2ل ,۱973 م۸ ,[197). در اکثریت این مطالعات منحنی فرود" چشمه با استفاده از داده‌های مربوط به هیدروگراف چشمه تهیه می‌شود. به این ترتیب که شاخه نزولی هیدروگراف (از دبی اوج به بعد) انتخاب شده و این داده‌ها در مقابل زمان در یک دستگاه مختصات نیمه لگاریتمی ترسیم می‌شوند (دبی در روی محور عمودی که لگاریتمی می‌باشد و زمان بر روی محور افقی که خطی می‌باشد). چنین نموداری به صورت یک خط مستقیم و یا یک خط شکسته با شیب‌های مختلف ظاهر می‌شود. شیب خط و یا خطوط شکسته ایجاد شده به عنوان ضریب یا ضرایب دبی در نظر گرفته می‌شوند. ضریب دبی از رابطه زیر به دست می‌آید: که در این رابطه, 0 ضریب دبی» 20) و ,۵) دبی‌های چشمه بر حسب مترمکعب بر ثانیه به ترتیب در زمان‌های 0 و :1 می‌باشد. ضریب دبی میزان توانایی سفره آب زیرزمینی در ذخیره‌سازی آب را نشان می‌دهد و تابع تخلخل موثر و قابلیت انتقال سفره آب زیرزمینی می‌باشد. در سفره‌های کارستی توسعه یافته» منحنی فرود چشمه عمدتا از سه رژیم با ضرایب بده متفاوت تشکیل می‌شود. در رزیم اول» تخلیه آب زیرزمینی از غارها و مجاری بزرگ صورت می‌گیرد و در این حالت جریان متلاطم غالب است و حجم زیادی از آب از طریق این مجاری با سرعت زیاد تخلیه می‌شود. در رژیم دوم تامین آب چشمه از طریق شکاف‌های مرتبط که به‌طور نسبتا کم‌تری کارستی شده‌اند. صورت می‌گیرد. در رژیم سوم آب چشمه از داخل خلل و فرج ریزتر و درزه و شکاف‌های با بازشدگی اندک تخلیه می‌شود. هیستوگراف چشمه‌هاء در حقیقت بیانگر دبی متوسط چشمه می‌باشد. یکی از رایچ‌ترین هیستوگراف‌هاء هیستوگرافی است که دبی متوسط ماهانه چشمه را نشان می‌دهد. هیستوگراف چشمه‌ها در مقایسه با منحنی فرود و هیدروگراف چشمه‌ها بندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد» دلیل آن این است که هیدروگراف لحظه‌ای " در ارزیابی وضعیت هیدروژئولوژیکی آبخوان کارایی بیش‌تری دارد. 1-۱-2- بررسی تغییرات دما و هدایت الکتریکی چنشمه‌ها - بررسی تغییرات دما برآورد دقیق درجه حرارت آب زیرزمینی در بسیاری از تحقیقات آب‌های زیرزمینی حائز اهمیت است. بررسی تغییرات درجه حرارت آب زیرزمینی در چشمه‌ها و چاه‌ها برای اهداف مختلفی به‌کار گرفته شده است که مهم‌ترین آنها بررسی جهت جریان آب زیرزمینی می‌باشد. ۲1۷۵۲۵۵2۲۵ -| 6 ۲0۹10 -2 ۲1۷۵۲02۵ 1۳۹1210060۹ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم - بررسی مطالعات هیدروژئولوژی 1۳ درجه حرارت آب زیرزمینی با توجه به عمق آب زیرزمینی تغییراتی را در طول فصول مختلف ممکن است. شامل شود. معمولا نوسانات فصلی درجه حرارت آب زیرزمینی تا عمق حدود ۱۰ الی ۲۰ متر ممکن است. تاثیر بگذارد و پایین‌تر از این اعماق, درجه حرارت آب زیرزمینی معمو لا ثابت بوده و برابر با در جه حرارت متوسط سالانه هوای منطقه می‌باشد. بهه علت شیب زمین گرمایی؛ دذدرجه حرارت آب‌های زیرزمینی با افزایش عمق زیاد می‌شود. به این ترتیب که به ازای هر صد متر افزایش عمق آب‌های زیرزمینی» درجه حرارت آب حدود ۱ تا ۵ درجه سانتی گراد افزایش پیدا می‌کند. تغییرات درجه حرارت آب در چشمه‌های کارستی زیاد مورد بررسی قرار گرفته است. به این ترتیب که در تمام بررسی‌های فیزیکی و شیمیایی آب‌های خروجی از چشمه‌های کارستی» یکی از پارامترهای اساسی که مورد اندازه‌گیری و تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. درجه حرارت آب می‌باشد. به منظور بررسی تغییرات درجه حرارت آب باید از دماسنج‌های دقیق استفاده نمودء زیرا این تغییرات نسبتا اندک بوده و حدود چند دهم درجه سانتی‌گراد است. کماتینا" ذکر کرده است که تغییرات درجه حرارت آب چشمه‌ها در گستره‌های کارستی به سه عامل بستگی دارد: ۱- درجه حرارت آب زیرزمینی» ۲- عمق و اندازه جریان آب زیرزمینی» ۳- درجه کارستی شدن آبخوان بین گستره سطحی و جریان آب زیرزمینی. درجه حرارت یک کمیت ابقایی در آب‌های زیرزمینی است و به همین دلیل بررسی تغییرات آن می‌تواند به عنوان یک ردیاب ساختار مطالعات انجام شده مقدار درجه حرارت چشمه‌های کارستی از حداقل ۴/۹ تا ۱۷/۸ درجه سانتی‌گراد متغیر می‌باشد. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که حدود درجه حرارت آب چشمه‌های کارستی از حدود ۴ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد متغیر است. مهم‌ترین عاملی که بر تغییرات درجه 1 5 ۰۰ ۰ 1 ما 2 ی ۰ 0 ۰۰ ۰ ۲ :۸ ۳ ۰ منطقه انتاریا" کانادا به این نتیجه رسیدند که تغییرات درجه حرارت آب در چشمه‌های با سامانه مجرایی برابر با ۵/۹ و در چشمه‌های با سامانه افشان برابر با ۱/۳۲ درجه سانتی‌گراد بوده است. ۱د٩‏ با اندازه‌گیری درجه حرارت آب در سات‌ویلز " انگلستان در طول یک‌سال, ملاحظه نمود که درجه حرارت آب در چشمه‌های با سامانه مجرایی از ۶/۵ تا ۱۱ و در سامانه‌های افشان از ۱۰/۲ تا ۱۰/۹ درجه سانتی‌گراد متغیر بوده است. جاکوبسن" و لانگمویر" ضریب تغییرات را برای بعضی از پارامترهای اصلی در چشمه‌های با سامانه‌های مختلف جریان محاسبه نموده‌اند. آزها ذکر کرده‌اند که ضریب تغییرات درجه حرارت آب برای تشخیص نوع سامانه کارستی بهترین شناساگر است. آنها ملاحظه نمودند که ضریب تغییرات در چشمه‌های با سامانه کارستی محرایی در منطقه مورد مطالعه ۲۶/۹ و در چشمه‌های افشان ۱/۴ درصد می‌باشد. کرمی در بررسی خواص فیزیکی و شیمیایی چشمه کارستی چشمه علی دامغان که از نوع کاملا افشان است» ضریب تغییرات درجه حرارت آب را برای این چشمه ۱/۳۸ درصد به دست آورده است. به‌طور کلی بر اساس مطالعات فوق‌الذ کر و مطالعات بسیار 4 ]1 |0۳۵۱ -2 ۵ -3 4-00 6 -5 ۷۷۵15 دلابا۵ه5 -6 0 -7 6 -------- صفحهٔ بعد -------- 15 راهنما یکاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرا رآب از مخزن و تکی هگاه‌های سد زیادی که در این زمینه انجام شده است. ملاحظه می‌شود که در چشمه‌های کارستی با سامانه افشان»ء ضریب تغییرات درجه حرارت آب - بررسی تغییرات هدایت الکتریکی هدایت الکتریکی آب عبارت است از قابلیت هدایت جریان الکتریکی توسط حجم واحدی از آب به ابعاد واحد که معمولا واحد سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود و به همین دلیل واحد هدایت الکتریکی را معمولا میکروموس بر سانتی‌متر ذکر می‌کنند. هدایت الکتریکی آب با کل املاح محلول در آب رابطه مستقیمی دارد به این ترتیب که هرچه مقدار کل املاح محلول در آب بیش‌تر باشد.ء مقدار هدایت الکتریکی نیز بیش‌تر خواهد بود و بالعکس. از آنجایی که این پارامتر به عنوان نماینده مناسبی از کل املاح محلول آب می‌باشد. علاوه بر این به آسانی توسط یک هدایت‌سنج الکتریکی با دقت بسیار بالا قابل اندازه‌گیری است» یکی از مهم‌ترین پارامترهای کیفی در مطالعات منابع آب به شمار شده‌اند نیز این مطالعات انجام شده است ولی به علت اهمیت کم‌تر این قبیل آبخوان‌ها تعداد این مطالعات در مقایسه با آبخوان‌های آبرفتی و * هدایت الکتریکی در آبخوان‌های آبرفتی آب زیرزمینی و مقدار جریان آب زیرزمینی می‌باشد. محدوده تغییرات هدایت الکتریکی در آبخوان‌های آبرفتی بسیار وسیع بوده و از چند صد تا چند هزار و حتی چند ده هزار میکروموس بر سانتی‌متر متغیر می‌باشد. مقدار هدایت الکتریکی آب چشمه‌ها باید به صورت خاص در هر منطقه مورد بررسی قرار گیرد. در حقیقت تغییرات هدایت آلکتریکی در یک منطقه می‌تواند. اطلاعات مفیدی درخصوص عوامل تاثیرگذار ارائه دهد. به این ترتیب که بررسی تغبیرات هدایت الکتریکی در یک منطقه می‌تواند مطالب مفیدی درخصوص وجود جریان‌های متمرکز آب زیرزمینی و مواردی از این قبیل ارائه نماید. * هدایت الکتریکی در آبخوان‌های کارستی اندازه گیری‌های مربوط به هدایت الکتریکی در آبخوان‌های کارستی در چهار دهه اخیر در سراسر دنیا به‌طور گسترده‌ای |- 101۵ 11۹01۷60 60 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم - بررسی مطالعات هیدروژئولوژی 1 5 ,19867 1۳۵1111 200 20100عک ب1974 1۲با نع قآ 200 72000۵0 ,1973 316۵۵۵ ,1971 ۵اط ۷۷ 200 جعاد5۳ 7 ۳۵۳۵۲۱ 200 [د1ع1۵ ,1996 ۴۵۲۵ 200 ۱). براساس نتایج حاصله از اندازه‌گیری‌های هدایت الکتریکی در آبخوان‌های کارستی می‌توان اظهارنظر نمود که محدوده تغییرات این پارامتر در مقایسه با آبخوان‌های آبرفتی به‌طور قابل توجهی کم‌تر است و مقدار آن معمولا از حدود ۲۰۰ تا چند صد میکروموس بر سانتی‌متر متغیر است. مقدار هدایت الکتریکی در آبخوان‌های کارستی اساسا تحت تاثیر خصوصیات سامانه ورودی و آبخوان خصوصیات سامانه ورودی عمدتا شامل, وجود یا عدم وجود فروچاله‌ها" و گودی‌های مسدود, درصد پوشش خاک و ضخامت آن؛ گسترش درزه‌ها و شکستگی‌های ساختاری و توسعه حفرات و مجاری انحلالی می‌شود. خصوصیات آبخوان عمدتا شامل لیتولوژی آبخوان کارستی» شکل و اندازه آبخوان و سامانه غالب جریان در آبخوان می‌باشد. بررسی تغییرات هدایت الکتریکی در آبخوان‌های کارستی یکی از مهم‌ترین مطالعاتی است که برای تشخیص نوع سامانه غالب جریان در این آبخوان‌ها مورد استفاده قرار گرفته است. مطالعات انجام شده» بیانگر این است که ضریب تغییرات این پارامتر در آبخوان‌های کارستی که سامانه غالب جریان از نوع مجرایی " است در مقایسه با آبخوان‌هایی که سامانه غالب جریان از نوع افشان ؟ است به مراتب بیش‌تر است (برای مثال: 20 51۹16۲ 40 1۵61۵1 ,19867 13۳۵:1011 200 00ا20عک ,1974 ۴ عصها 200 12006050 ,1973 ۷۳۵۵۵ ,1971 ۷۷۳۱۸۵ 7 1۳۵۳۵۱ ۵00 ادزع1۵ ,۱996 ۴۵۲۵۱ا). به این ترتیب که ضریب تغییرات هدایت الکتریکی در آبخوان‌های کارستی با جریان مجرایی معمولا بیش‌تر از ۱۰ و در آبخوان‌های کارستی با جریان افشان کم‌تر از ۱۰ درصد می‌باشد. * هدایت الکتریکی در سایر سازندهای سخت از آنجایی که در اغلب سازندهای سخت آبخوان‌های عمده‌ای توسعه نیافته است. مطالعات کیفی و از جمله اندازه‌گیری هدایت الکتریکی در این قبیل آبخوان‌ها نسبتا محدود است. در این آبخوان‌ها مقادیر هدایت الکتریکی عمدتا تابع جنس مواد تشکیل‌دهنده آبخوان, تراوایی» شکل و اندازه آبخوان می‌باشد. به دلیل تنوعی که در لیتولوژی سازندهای سخت وجود دارد» در بین عوامل فوق‌الذ کر» مهم‌ترین عامل تاثیرگذار بر مقدار هدایت الکتریکی جنس مواد تشکیل‌دهنده آبخوان می‌باشد و بقیه پارامترها عمدتا در میکروموس بر سانتی‌متر است. 5106 -[ 10:60 -2 01 -3 6 -4 -------- صفحهٔ بعد -------- 71 راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرا رآب از مخزن و تکی هگاه‌های سد ۳-2- بررسی نتایج کیفی ۱-۳-4- کیفیت آب زیرزمینی و تغییرات آن کیفیت آب زیرزمینی نتیجه کلیه فرآیندها و واکنش‌هایی است که از زمان تشکیل آن در ابر تا زمانی که به سطح زمین راه پیدا کند. بر روی آن عمل کرده است. کیفیت آب زیرزمینی می‌تواند بیانگر منشا آن» جنس لایه‌های زمین» تراوایی لایه‌هاء فاصله محل‌های تغذیه و تخلیه و اطلاعات مفید دیگری باشد. در سنگ‌های آذرین بلورین غلظت املاح محلول در آب زیرزمینی معمولا کم‌تر از ۱۰۰ میلی‌گرم در لیتر می‌باشد و به ندرت از ۰ میلی گرم در لیتر تجاوز می‌کند. در این سنگ‌ها نسبت منیزیم به کلسیم نسبتا بالا بوده و مقدار سیلیس زیادی را شامل می‌شوند. در سنگ‌های ولکانیکی, املاح محلول همانند با سنگ‌های آذرین بلورین نسبتا کم است. در این سنگ‌ها مقدار بی‌کربنات نسبتا زیاد است. در ماسه سنگ‌ها و آهک‌ها نیز مقدار املاح محلول در آب زیرزمینی معمولا پایین است. در این سنگ‌ها نیز مقدار بی‌کربنات زیاد می‌باشد. در سنگ‌های تبخیری مقدار املاح محلول بسیار زیاد است. در رسوبات آبرفتی» کیفیت آب زیرزمینی به پارامترهای مختلفی از قبیل منشا آب» تراوایی آبرفت و اختلاط آن با آب‌هایی که دارای منشاهای متفاوتی هستندء وابسته می‌باشد. یون‌های عمده محلول در آب زیرزمینی شامل کلسیم» منیزیم» سدیم» پتاسیم» کلرء بی‌کربنات» کربنات» سولفات و نیترات می‌باشند. این یون‌ها با توجه به عوامل مختلفی از قبیل تغییرات سطح آب زیرزمینی و در نتیجه تغییرات دبی جریان آب زیرزمینی, تغذیه آبخوان و وجود یا عدم وجود جریان‌های زیرزمینی با منشاهای دیگرء می‌توانند تغییراتی را شامل شوند. بررسی تغییرات تک‌تک یون‌ها و تجزیه و تحلیل آنها تقریبا غیرممکن است. درخصوص بررسی تغییرات کیفیت آب زیرزمینی در اغلب مطالعات به تغییرات هدایت الکتریکی متوسل می‌شوند. درخصوص بررسی تغییرات هدایت الکتریکی آب زیرزمینی در آبخوان‌های مختلف در بخش (۶-۱-۳) به‌طور مفصل توضیح داده شده است. ۲-۲-2- تغییرات کیفی آب‌های سطحی کیفیت آب‌های سطحی عمدتا به شرایط اقلیمی و زمین‌شناسی حوضه آبگیر رودخانه وابسته می‌باشد. این دو پارامتر نقش عمده‌ای در تعیین مقدار دبی رودخانه‌ها و کیفیت آب آنها بازی می‌کند. به‌طوری که در اقلیم‌های مختلف و لیتولوژی‌های مختلف, مقدار آب جاری شده در رودخانه‌ها و کیفیت آب آنها متفاوت خواهد بود. در بیش‌تر رودخانه‌ها در شرایط عادی» جریان رودخانه همان جریان پایه! می‌باشد. جریان پایه رودخانه از تراوش آب‌های زیرزمینی و یا ذوب برف‌ها و یخچال‌ها تشکیل می‌شود. در مواردی که بخش عمده جریان پایه رودخانه‌ها را تراوش آب‌های زیرزمینی تشکیل می‌دهد. کیفیت آب رودخانه‌ها از کیفیت آب‌های زیرزمینی منطقه تبعیت می‌کند و مقدار املاح محلول در آب در مقایسه با مواردی که بخش اعظم جریان پایه را آب ناشی از ذوب برف‌ها و یا یخچال‌ها تشکیل می‌دهد به مراتب بیش‌تر است. مقدار آب جریان پایه در حقیقت بخش کوچکی از کل جریان رودخانه می‌باشد و عمده جریان یک رودخانه به دوره‌های سیلابی " آن مربوط می‌شود. در دوره‌های سیلابی اغلب رودخانه‌ها کیفیت بسیار مناسبی را شامل می‌شوند. به این ۷۷ 7256 -| 5 ۳1000 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - بررسی مطالعات هیدروژئولوزی 7۷ پایه آزها بهک مراتب کم‌تر می‌باشد. اندازه‌گیری‌های انجام شده در رودخانه‌های مختلف نشان می‌دهد که مقدار کل املاح محلول با دبی جریان رابطه معکوسی را نشان می‌دهد. کاتیون‌های غالب در آب تقریبا تمام رودخانه‌ها به ترتیب شامل کلسیم» منیزیم سدیم و پتاسیم منطقه تبعیت می‌کند. رودخانه‌های با جریان اندک. سریع و کم عمق به سرعت به تغییرات درجه حرارت هوا پاسخ می‌دهند در حالی که بالاتر از ۷ می‌باشد. مقادیر خیلی کم 0۳1 (۵ یا کم‌تر از آن) مربوط به رودخانه‌هایی می‌شود که از معادن زغال‌سنگ و نواحی مشابه سرچشمه می‌گیرند. اسیدهای آلی ناشی از تجزیه گیاهان نیز باعث کاهش ]0۲ آب رودخانه‌ها می‌شوند. بسیاری از پساب‌های صنعتی ۳-۲-۶- تحلیل کموگراف چشمه‌ها تجزیه و تحلیل کموگراف چشمه‌ها به‌طور قابل توجهی در آبخوان‌های کارستی انجام شده است و با توجه به این تجزیه و تحلیل‌ها چشمه‌ها انجام گرفته است. این مطالعات عمدتا با کار گرل" و کریس" آغاز شده است که جریان زیرزمینی در سنگ‌های کربناته را به جریان‌های باز و بسته تقسیم نمودند. در جریان‌های باز میزان گاز دی‌اکسید کربن مورد نیاز جهت انحلال کربنات کلسیم محدودیتی ندارد ۰.۰ ۰ ۰.۰ سس ۳ ۰۰ ۳ ۵ .۰ ۰ 3 در حالی که در جریان‌های بسته این طور نیست. وایت و اسمیت براساس رفتار فیزیکی و شیمیایی چشمه‌ها جریان‌های کارستی را به دو ۰ ۵ ۸ ۶ ۰ ۰ ۰ سا ۰ ۰ 2 اء 3 ۰ ۷ ۰ ۹ . .۰ نوع مجرایی و افشان تقسیم نمودهاند. شاخص‌ترین تحلیل کموگراف چشمه‌ها مربوط به کار شاستر و وایت می‌شود. آنها تغییرات درجه حرارت» هدایت الکتریکی» یون‌های کلسیم» منیزیم» بی‌کربنات و بده را یک‌سال اندازه‌گیری کرده و سپس تغییرات فصلی را مورد بررسی قرار داده و چشمه‌های منطقه مورد مطالعه را بر اساس زمین‌شناسی» خصوصیات فیزیکی و شیمیایی جریان» پستی و بلندی» وجود یا عدم وجود فروچاله » غار و سایر پدیده‌های ژئومرفولوژیکی کارست به جریان‌های مجرایی و افشان تقسیم نموده‌اند. در تقسیم‌بندی شاستر و وایت تعاریف دقیق‌تری از دو جریان افشان و مجرایی ارائه می‌شود. جریان افشان به صورت خطی از بده کم می‌باشند. ضریب هدایت هیدرولیکی این جریان‌ها تقریبا در کل توده به صورت یکنواخت بوده و تغییرات خصوصیات فیزیکی 0026۵ -| ۱1 -2 6 -3 1 4 00۵1 -5 6 -6 7 -7 5106 -8 9-7 -------- صفحهٔ بعد -------- 7۸ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و تک هگاه‌های سد و شیمیایی زیادی در چشمه‌ها مشاهده نمی‌شود. تغدیه این سامانه عمدتا به‌طور مستقیم از طریق سنگ‌های کربناته و توده‌های خاک روی آنها صورت می‌گیرد. ضریب تغییرات سختی کل در این جریان‌هاء کم‌تر از ۵ درصد می‌باشد و در حوضه آبگیر این چشمه‌هاء هیچ نوع پدیده ژئومرفولوزیکی کارستی مشاهده نمی‌شود. جریان‌های مجرایی به صورت متلاطم » از درون مجاری بزرگ با اندازه ۱ سانتی‌متر تا ۱ متر و گاهی بیش‌تر به صورت متمرکز حرکت نموده و عمدتا در یک چشمه بزرگ تخلیه می‌شوند. ضریب هدایت هیدرولیکی این نوع جریان یکنواخت نمی‌باشد. تغذیه این جریان‌ها از طریق چاهک‌ها و درزه‌های موجود در سنگ‌های برهنه صورت گرفته و جریان آب داخل مجاری» در بعضی نقاط از روی رسوبات حمل شده در بستر کانال صورت می‌گیرد که در نتیجه سطح تماس آب با دیواره را کاهش می‌دهد. ضریب تغییرات سختی کل برای جریان‌های مجرایی در محدوده ۱۰ تا ۲۴ درصد متغیر است. در جریان‌های افشان تغییرات مقدار مواد محلول نسبت به زمان به علت تماس بیش‌تر در مقایسه با جریان‌های مجرایی کم‌تر بوده» ولیکن کل مواد جامد محلول در آنها بیش‌تر می‌باشد. ترنن" اد و نیوسن " تقسیم‌بندی شاستر و وایت را مورد تایید قرار داده‌اند. جاکوبسن و لانگ مویر به منظور تعیین نوع جریان در دو چشمه افشان و مجرایی منطقه پنسیلوانیای آمریکا روابط زیر را مورد تحزیه و تحلیل قرار داده‌اند: الف- رابطه بین بارندگی و بده چشمه‌ها ب- منبع و محل تغذیه آب‌های زیرزمینی» زمان اقامت آب در لایه آبدار و تغییرات کیفیت شیمیایی چشمه‌ها نسبت به زمان ج- زمان تغییرات بده و کیفیت چشمه‌ها پس از هر بارندگی با توجه به بده چشمه‌ها قبل و بعد از بارش و میزان بارندگی» محدوده حوضه آبگیر چشمه‌ها را مشخص نموده و تاثیر بارش بر بده چشمه‌ها را نسبت به زمان در هیدروگراف چشمه‌ها نشان می‌دهد که جریان‌های افشان و مجرایی سریعا به بده حداکثر می‌رسد. در سامانه مجرایی ناشی از وجود محاری بزرگ بوده که آب به سرعت در آنها عبور می‌کند. تغییرات کیفی آب چشمه‌ها از قبل تا بعد از یک خلال خاک‌های نازک لایه‌ای اطراف چشمه. آب‌های فرو رو به درون چاهک‌ها و درزه‌های سنگ‌های کربناته برهنه و آب‌های تغذیه شده از خاک‌های ضخیم در فواصل دور نسبت به مظهر چشمه می‌باشد. با توجه به تفاوت موجود در تغذیه جریان‌های مجرایی و افشان» رفتار کیفیت آب چشمه‌های این دو جریان در طی افزایش بده» متفاوت است. در مدت کوتاهی بعد از هر بارندگی, بده هر دو چشمه افشان و مجرایی رو به افزایش می‌گذارد و همراه با آن میزان فشار جزئی دی‌|کسیدکرین و هدایت الکتریکی در هر دو چشمه زیاد می‌شود. علت این افزایش نفوذ آب بارندگی به داخل خاک‌های نا زک لایه اطراف چشمه‌ها بوده که با عبور از این لایه‌هاء دی|اکسیدکرین حاصل از فعالیت‌های زیستی و نمک‌های حاصل از تبخیر را در خود حل می‌نماید. با رسیدن این آب‌ها به سفره آب زیرزمینی و مظهر خروجی آن. میزان دی‌اکسیدکربن و هدایت الکتریکی در آب‌های خروجی افزایش می‌یاید. اما در حداکثتر بده در چشمه محرایی مقدار |- 1۷۲1 2-0 3 4- 5-7۲ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم - بررسی مطالعات هیدروزنولوژی 1۹ چاهک‌ها تغذیه شده و در نتیجه غلظت آن را کاهش می‌دهد. در حالیکه در چشمه افشان به علت عدم دریافت آب قابل ملاحظه از مجاری بزرگ» همجنان از هدایت الکتریکی و فشار جزیی دی‌اکسیدکرین بالا برخوردار می‌باشد. در مرحله کاهش بده در چشمه محرایی دریافتی از مجاری برزگ و کاهش شیب هیدرولیکی بوده که باعث افزایش زمان اقامت و تماس آب در لایه آبدار و در نتیجه افزایش این دو پارامتر شده است. ولی در چشمه افشان بعد از حداکثر بده میزان هدایت آلکتریکی و فشار جزئی دی‌اکسیدکرین کاهش می‌یاید. علت این کاهش تامین آب خروجی از نقاط دورتر از چشمه بوده است. در نهایت چشمه‌های مورد مطالعه به چهار دسته مجرایی» مجرایی - افشان, افشان و افشان نوع گیتزبرگ تقسیم‌بندی نموده که مشخصات آنها در جدول (۳۴) خلاصه شده است. همچنین در این جدول ۳-۶- تقسیم‌بندی اجمالی چشمه‌ها بر اساس نوع جریان رودخانه‌های فرو رو هدایت الکتریکی کم‌تر از ۳۰۰ میکروموهس با ضریب تغییرات کم‌تر از ۲۰۰ درصد و ضریب (:51۳02 51۱۵) تغییرأت بده بیش از ۱۵۰ درصد ۰ تا ۱ میگروموهس با ضریب تغییرات کم‌تر از ۱۰ درصد و ضریب تغییرات بده کم‌تر از ۳۰ درصد بستر دره‌ها و آب‌های زیرزمینی عمیق جدول 2-2- سا شسیمیایی در چشمه‌های مجرایی والشان ۲10۵5 آجا0۵ 1 ۲10۳۵۵5 آها0] را وه چ 1۲ نت 7 |- 16۵8 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۰ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و نکیه‌گاه‌های سد برای تعیین موقعیت فضایی درزه‌ها و گسل‌هاء همان‌طور که در فصل ۲ گفته شد. می‌توان از چندین نمودار استفاده نمود که مهم‌ترین آنها نمودارهای گل‌سرخی» هیستوگرام» استریوگرام و کنتورزنی می‌باشد. این روش‌ها به‌طور خلاصه در زیر ارائه می‌شوند. - نمودار گل‌سرخی در این روش می‌توان سه نوع نمودار گل‌سرخی را ترسیم نمود که شامل نمودار گل‌سرخی امتدادی, نمودار گل‌سرخی شیبی و نمودار گل‌سرخی جهت شیبی می‌شود. در زیر نحوه تهیه نمودار گل‌سرخی امتدادی برای دسته‌جات درزه توضیح داده می‌شود. در این نوع نمودار گل‌سرخی» امتداد و فراوانی درزه‌ها جهت ترسیم نمودار مورد نیاز می‌باشد. به این منظور در روی زمین با استفاده از کمپاس امتداد و تعداد درزه‌ها برداشت می‌شود. در آندازه‌گیری امتداد درزه‌ها باید دقت نمود که جهتی از درزه انتخاب شود که مقدار آزیموت آن درزه بین صفر و ۱۸۰ درجه قرائت شود. به عبارت دیگر تمام اندازه گیری‌ها به‌گونه‌ای باشند که بر روی یک نیمه نمودار گل‌سرخی واقع شوند. بعد از برداشت امتداد دسته‌جات درزه‌های غالب در منطقه مورد نظرء آنها را به تعدادی دستهء برای مثال با فواصل ۵ درجه‌ای, تقسیم نموده و سپس تعداد درزه‌ها در هر دسته مشخص شده و در جدولی مانند جدول (۵-۴) آرائه می‌شود. جدول ۵-۶- فراوانی درزه‌ها در دسته درزه‌های مختلف ۰.۵ ۴ ۵-۰ ۳ ۱۰-۵ ۱ ۱۵-۰ ۲ ۲۰-۵ ۱ ۲۵-۰ :۳ ۳۰-۵ ۳۶ ۳۵-۰ ۷ دایره» یک واحد بزرگ‌تر از شعاع دایره قبلی است. واحدهای طول در امتداد شعاع» معرف کمیت‌های اندازه‌گیری درزه است. این کمیت‌ها که با یک واحد منفرد در امتداد یک شعاع نشان داده می‌شوند.ء طوری انتخاب شده‌اند که تعداد کل درزه‌ها در غالب‌ترین دسته درزه بر روی شبکه‌ای به شعاع ۱۰ سانتی‌متر نشان داده شود. معمولا هر واحد معرف یک یا دو اندازه‌گیری است و جهت‌گیری هر شعاع نشانه یک گرای قطب‌نما می‌باشد. همان‌طور که قبلا اشاره شدء شعاع‌ها به‌طور طبیعی در فواصل ۵ درجه‌ای از یکدیگر قرار گرفته‌اند. هر قطاع ۵ درجه‌ای یک فاصله رده‌ای نامیده می‌شود. تعداد درره که گره‌های آزها در یک فاصله رده‌ای قرار می‌گیرند. به صورت یک قطاع پر شده رسم می‌شوند و طول 7 بر حسب مقیاس نمودار می‌باشد. از مزیت‌های اصلی نمودار گل‌سرخی این است که داده‌های رسم شده به سادگی قابل تحسم می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - بررسی مطالعات هیدروژئولوزی ۳ در مورد نمودار گل‌سرخی شیبی» طبقات شیب با فواصل معمولا" ۵ درجه‌ای انتخاب می‌شوند و در این حالت نمودار گل‌سرخی همانند با نمودار گل‌سرخی امتداد تهیه می‌شود با این تفاوت که داده‌های رسم شده در یک چهارم دایره (از صفر تا ۹۰ درجه) واقع می‌شوند. در مورد نمودار گل‌سرخی جهت شیبی» طبقات مربوط به جهت شیب معمولا با فواصل ۵ درجه‌ای انتخاب شده و نحوه کار همانند با نمودار گل‌سرخی امتدادی است و داده‌های رسم شده می‌توانند از صفر تا ۳۶۰ درجه واقع شوند. در این نوع نمودار تنها فرقی که با نمودار گل‌سرخی امتداد وجود دارد این است که جهت شیب‌ها قرینه ندارند. - هیستوگرام‌ها برای درزه‌ها و گسل‌ها نیز می‌توان سه نوع هیستوگرام ترسیم نمود که شامل هیستوگرام امتدادی» هیستوگرام شیبی و هیستوگرام جهت شیبی می‌شود. در این‌جا رایچ‌ترین آنها یعنی هیستوگرام امتدادی توضیح داده می‌شود. در هیستوگرام همانند نمودار گل‌سرخی از فواصل رده‌ای ۵ درجه‌ای استفاده می‌شود. با این تفاوت که به جای شبکه دایره‌ای شبکه مربعی استفاده می‌شود. در این روش امتداد به صورت بیرینگ قرائت می‌شود و در محور افقی هیستوگرام نمایش داده می‌شود و محور عمودی هیستوگرام درصد فراوانی داده‌ها می‌باشد. داده‌های ترسیم شده در این نمودار به سادگی نمودار گل‌سرخی قابل تحسم نیستند.ء ولی قله‌هایی با اختلاف بیرینگ اندک به سادگی تمیز داده می‌شوند. در مورد هیستوگرام شیبی محور افقی مقدار شیب می‌باشد که از صفر تا ۹۰ درجه متغیر است و درخصوص هیستوگرام جهت شیبی محور افقی که جهت شیب می‌باشد از صفر تا ۳۶۰ درجه متغیر است. در مورد این دو نوع هیستوگرام محورهای عمودی همانند با هیستوگرام امتدادی می‌باشد. - استریوگرام برای تهیه استریوگرام» آزیموت یا بیرینگ و شیب مربوط به صفحه یا خط مورد نیاز است. در زیر نحوه تهیه استریوگرام برای یک صفحه (مثلا درزه) ارائه می‌شود. فرض می‌شود که امتداد و شیب صفحه به ترتیب /۸180۷ و 8۴۰ می‌باشد. ابتدا یک کاغز شفاف بر روی شبکه استریونت قرار داده می‌شود و ۸۰ درجه در جهت غرب (خلاف عقربه‌های ساعت) شمارش می‌شود و یک تا علامت‌های گذاشته شده (در ۱60۷۷ و 580۳) در جهت ۲5 قرار بگیرد. در این حالت جهت شیب در سمت چپ قرار می‌گیرد. بر روی قطر شرقی - غربی» ۴۰ درجه از دایره اولیه در سمت جهت شیب شمارش می‌شود (در این حالت در سمت چپ شبکه) تا اثر دایره بزرگ نشان‌دهنده صفحه با شیب 5۴۰ مشخص شود. در روی قطر شرقی - غربی صفحه مربوط به جهت شیب به صفحه مورد نظر ما (مثلا درزه) با یک پاره‌خط وصل می‌شود. در مرحله آخر کاغذ شفاف به حالت اولیه برگردانده می‌شود. علاوه بر نمایش صفحه به صورت یک استریوگرام می‌توان هر صفحه را به صورت یک نقطه‌ای روی شبکه نشان داد. برای این کار امتداد عمود بر صفحه را در نظر گرفته و آن‌را قطب! صفحه می‌نامند. برای ترسیم قطب صفحه, بعد از رسم صفحه در جهت |- ۳۵| -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۳ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشست و فرا رآب از مخزن و تکی دگاه‌های سد عمود بر صفحه و تعقر آنء به اندازه ۹۰ درجه شمارش می‌شود و نقطه به دست آمده قطب صفحه می‌باشد که با علامتی بر روی برای رسم خط در شبکه استریونت» امتداد و شیب خط مورد نیاز است (برای مثال خط 545۷۷/,30). برای تهیه تصویر استریوگرام این خط ابتدا از علامت جنوب, ۴۵ درجه به طرف غرب (در جهت عقربه‌های ساعت) شمارش می‌شود و بر روی دایره یک علامت گذاشته می‌شود. سپس کاغذ شفاف را جرخانده تا علامت گذاشته شده در روی علامت جنوب قرار بگیرد. در این حالت به طرف مرکز و در امتداد قطر شمالی - جنوبی» ۳۰ درجه شمارش و علامت زده می‌شود. در نهایت کاغدذ شفاف به حالت اولیه برگردانده می‌شود. - نمودارهای هم‌تراز (کنتور دیاگرام‌ها) نمودارهایی هستند که بر روی یک شبکه هم مساحت رسم می‌شوند و توزیع نقاط را در قسمت‌های مختلف شبکه نشان می‌دهند. برای رسم این نمودارها ابتدا قطب صفحات به صورت نقاطی روی شبکه ترسیم می‌شود» سپس با یکی از روش‌های اشمیت. کالسبیک. ملیس و کمب به صورت منحنی‌های تراز رسم می‌شوند. رایج‌ترین این روش‌هاء روش اشمیت می‌باشد. این روش برای داده‌های زیاد (بیش‌تر از ۴۰۰ داده) کارایی خوبی دارد. روش کالسبیک. یک روش سریع و آسان برای ترازبندی است و به ویژه برای استفاده در صحرا روش مناسبی می‌باشد. روش ملیس برای داده‌های اندک (کم‌تر از ۱۰۰ داده) و مجموعه‌هایی که تمرکز بالایی را نشان نمی‌دهندء کارایی خوبی دارد. روش کمبء روشی است که بر اساس آن می‌توان تحلیل‌های ترسیمی از مفهوم آماری تمرکز نقاط بر روی یک طرح هم مساحت انجام داد. لازم به ذکر است که برای تعیین موقعیت فضایی گسل‌هاء درزه‌ها و شکستگی‌ها با استفاده از روش‌های ذکر شده در این بخش (شامل نمودارهای گل‌سرخی» هیستوگرامء استریوگرام و کنتور دیاگرام) می‌توان از نرم‌افزارهای موجود (برای مثال نرم‌افزار استریونت) استفاده نمود. ۲-۳-2- تعیین موقعیت فضایی گسل‌هاء شکستگی‌ها و زون‌های خرد شده به‌طور کلی تعیین تخلخل ثانویه به شکل گسل‌هاء شکستگی‌ها و زون‌های خردشده در مطالعات فرار آب سدها از اهمیت خاصی برخوردار است. با استفاده از نتایج حاصل از بررسی‌های زمین‌شناسی و امور اکتشافی می‌توان موقعیت فضایی آنها را تا حد زیادی - استفاده از زمین‌شناسی و حفاری‌های اکتشافی همان‌طور که در فصول قبلی ذکر شدء در مرحله اول با استفاده از عکس‌های هوایی و تصاویر ماهواره‌ای کلیه خطواره‌ها (گسل‌هاء شکستگی‌ها و زون‌های خردشده) مشخص می‌شوند. سپس با استفاده از نقشه زمین‌شناسی منطقه و بازدیدهای صحرایی و بر اساس الگوی خطواره‌هاء مدل مفهومی حرکت آب در سازندهای منطقه طراحی می‌شود. در این مرحله تفسیر عملکرد خطواره‌ها به لحاظ هیدروژئولوژی با مقداری خطا همراه خواهد بود. اگرچه معمولا در مناطق خشک و نیمه خشک تعداد حفاری‌های اکتشافی بسیار محدود استء ولی در مراحل بعدی اطلاعات حاصل از این حفاری‌ها در تدقیق بیش‌تر مدل مفهومی نیاز می‌باشد. گسل‌هاء شکستگی‌ها و زون‌های خردشده بر اساس وضعیت هندسی‌شان شامل طول» آزیموت. چگالی و تقاطعشان با یکدیگر طبقه‌بندی می‌شوند و با استفاده از نتایج حاصل از آزمایشات لوفران -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم - بررسی مطالعات هیدروژئولوژی ۳ و لوژن گمانه‌های اکتشافی مقایسه می‌شوند. در همین راستا توزیع گسل‌هاء شکستگی‌ها و زون‌های خردشده بر روی رزدیاگرام نمایش داده می‌شود و بر اساس پتانسیل عبور آب نیز طبقه‌بندی می‌شوند. در بررسی‌های ژئوفیزیکی» وجود ناهنجاری‌های مختلف نشانه تغییر خواص نسبت به ماتریکس یا زمینه در برگیرنده آن به کارگیری این روش‌ها به تنهایی کافی نبوده و باید از نتایج دیگر بررسی‌های اکتشافی نیز بهره جست. سانتی‌مترمکعب و سرعت امواج لرزه‌ای در آزها ۴۰۰۰ تا ۷۰۰۰ متر بر ثانیه اندازه‌ گیری شده است. بنابراین با استفاده از روش‌های مختلف ژئوفیزیکی هر نوع ناهنجاری در سنگ بستر قابل اندازه‌گیری خواهد بود. ولی تعیین موقعیت گسل‌هاء شکستگی‌ها و زون‌های خردشده با استفاده از این روش‌ها دشوار بوده و با عدم قطعیت زیادی همراه می‌باشد. به عنوان مثال کاربردی‌ترین روش‌های ژئوالکتریک در مطالعات هیدروژئولوژی از قبیل ونر و شلومبرژه که در تعیین موقعیت سنگ بسترء عمق برخورد به سطح آب و به‌طور نسبی در تفکیک لیتولوژی‌های آبخوان کارایی داشته» در تعیین موقعیت گسل‌هاء شکستگی‌ها و زون‌های خردشده چندان مفید نمی‌باشند. تنها آرایش دایپل - دایپل با نفوذ عمقی مناسب (بسته به عمق قرارگیری گسل دارد) می‌تواند تا حد زیادی موقعیت شیب و امتداد گسل را نشان دهد. 2-2 نحوه ار تباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌ها با منابع آب پایین‌دست و تشخیص زون‌های ار تباطی - ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع پایین‌دست از طریق نهشته‌های آبرفتی اگرچه در اکثریت سدها تکیه‌گاه‌ها و مخازن از طریق سازندهای سخت یا سازندهای کارستی با منابع پایین‌دست ممکن است ارتباط هیدرولیکی داشته باشندء در بعضی از موارد ممکن است این ارتباط هیدرولیکی از طریق نهشته‌های آبرفتی انجام شود. ژاکوب" و وانس" ذکر کرده‌اند که اگرچه نهشته‌های آبرفتی در مقایسه با سازندهای کارستی و دیگر سازندهای سخت. موادی همگن قلمداد می‌شوند. اما آزها در مقیاس‌های مختلف از حدود اندازه دانه‌ها تا سامانه‌های رسوبگذاری مختلف ممکن است شامل ناهمگنی شوند. در نهشته‌های آبرفتی, بخش‌هایی که نفوذپذیری آنها حدود ۲ الی ۳ برابر نفوذپذیری توده خاک است. بخش اعظم سامانه جریان آب زیرزمینی را تشکیل می‌دهند و این بخش‌ها از نظر بررسی مقدار فرار و نشت آب حائز اهمیت می‌باشند. به منظور بررسی وجود یا | - 0 2-0 -------- صفحهٔ بعد -------- :۳ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشست و فرا رآب از مخزن و تکی دگاه‌های سد عدم وجود ارتباط هیدرولیکی بین مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع پایین‌دست در نهشته‌های آبرفتی به صورت زیر عمل می‌شود. اول این که با انجام بازدید صحرایی وجود یا عدم وجود زون‌های با تراوایی بیش‌تر مورد شناسایی قرار می‌گیرند. دوم اینکه با استفاده از اندازه‌گیری سطح آب زیرزمینی در چاهک‌های مشاهده‌ای و ترسیم نقشه هم‌پتانسیل سطح آب زیرزمینی وجود یا عدم وجود جریان زیرزمینی و جهت آن مورد بررسی قرار می‌گیرد. لازم به ذکر است که بررسی سطح آب در داخل چاهک‌های مشاهده‌ای باید برای دو حالت (قبل از آب‌گیری و بعد از آب‌گیری مخزن) مورد توجه قرار داده شود. - ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع پائین دست از طریق سازندهای کارستی جریان آب زیرزمینی در سفره‌های کارستی از طریق خلل و فرج» و شکستگی‌هاء مجاری لوله مانند و دیگر مجاری بزرگ منتقل می‌شود. از آن‌جایی که شبکه انتقال‌دهنده آب معمولا به‌طور یکنواختی توزیع نمی‌شونده سفره‌های کارستی عموما ناهمگن و ناهمسو هستند. سازندهای کارستی که ممکن است به عنوان تکیه‌گاه‌های سد و دیواره‌ها و یا بستر دریاچه سد مورد استفاده قرار گیرند. شامل سازندهای آهکی و دولومیتی می‌شوند. این سازندهای سخت دارای نفوذپذیری اولیه بسیار ناچیزی هستند. به‌گونه‌ای که می‌توان از آن چشم‌پوشی نمود. در حالی که نفوذپذیری ثانویه این قبیل سنگ‌ها می‌تواند بسیار قابل ملاحظه باشد و این نوع نفوذپذیری معمولا در امتداد دسته‌جات درزه‌هاء زون‌های گسلی,ء مجاری انحلالی و دیگر فضاهای خالی متمرکز شده است. بر اساس مطالعات گسترده‌ای که درخصوص نفودپذیری سازندهای کارستی انجام شده است. می‌توان نفودپذیری این سازندها را به دو مولفه کلی تقسیم نمود: ۱(- نفودپذیری اولیه که در داخل بلوک‌های سنگی وجود دارد. ۲- نفوذپذپری ثانویه که شامل درزه‌ها و شکستگی‌هاء مجاری انحلالی و سایر فضاهای خالی می‌شود که بین بلوک‌های تقریبا غیرقابل نفوذ این سنگ‌ها ایجاد شده‌اند. مقدار نفوذپذپری و توسعه آنها در سازندهای کارستی به درجه کارستی شدن این سازندها وابسته می‌باشد. بنابراین به منظور ارزیابی ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد از طریق سازندهای کارستی باید نوع سامانه کارستی و در نتیجه درجه توسعه کارست در منطقه مورد نظر شناسایی شود. به‌طور کلی در داخل کارست دو نوع جریان آب زیرزمینی وجود دارد. نوع اول» جریانی است که از مجاری» درزه و شکاف‌های با بازشدگی نسبتا زیاد (بزرگ‌تر از یک سانتی‌متر) عبور می‌کند. این نوع جریان متلاطم است و به آن جریان مجرایی" گفته می‌شود (شکل ۴-۴). این نوع جریان که همانند با جریان آب در سامانه‌های لوله‌ای" می‌باشد در لایه‌های بالایی نواحی کارستی توسعه یافته رخ می‌دهد. از ویژگی‌های مهم این جریان درجه ناهمگنی بالا و درجه اتصالات اندک شبکه انتقال‌دهنده آب می‌باشد. نوع دوم جریان از داخل درزه و شکاف‌های کوچک با بازشدگی نسبتا کم (کوچک‌تر از یک سانتی‌متر) و خلل و فرج به‌هم پیوسته عبور می‌کند. این نوع جریان عموما به صورت خطی می‌باشد و به آن جریان افشان گفته می‌شود (شکل ۴-۴). این نوع جریان همانند با جریان در سفره‌های دانه‌ای می‌باشد و از قانون دارسی تبعیت می‌کند. |- 00۵۷۱ ۷۷ 2- ۳۱۲6 5۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم - بررسی مطالعات هیدروژئولوژی ۳ شکل ۶-۶- سامانه‌های جریان کارستی به منظور ارزیابی سامانه جریان کارستی» محققین مختلف از معیارهای گوناگونی استفاده کرده‌اند. مهم‌ترین این معیارها عبارتند از تغییرات زمانی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آب چشمه‌هاء آنالیز هیدروگراف چشمه, خصوصیات ژئومرفولوژیکی گستره کارستی, محدوده اثر مقیاس» جمع‌بندی معیارهای متعددی که مرتبط با شرایط هیدرولوزیکی» هیدروژئولوژیکی» و شکل زمین در گستره کارستی می‌باشند. و با استفاده از نتایج آزمایش پمپاژ و محاسبه درجه ناهمگنی و درجه اتصالات مجاری انتقال‌دهنده آب در آبخوان - ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع پایین‌دست از طریق سایر سازندهای سخت بررسی خصوصیات هیدروژئولوژیکی سازندهای سخت به خاطر ناهمگنی آنها مشکل می‌باشد. نانوایلر ذکر کرده است که سازندهای سخت تفاوت فاحشی با نهشته‌های آبرفتی دارند. در سازندهای سخت نفوذپذیری قطعات سنگی" در مقایسه با سامانه سطوح لایه‌بندی» مجاری انحلالی» درزه‌ها و شکستگی‌ها قابل اغماض است. از این‌رو بدون خطا می‌توان نتیجه گرفت که تراوش و نشت آب در سازندهای سخت فقط از میان ناپیوستگی‌های سنگ (شامل انواع مختلف شکستگی‌هاء سطوح لایه‌بندی و مجاری انحلالی) صورت می‌گیرد. با عنایت به مطالب فوق, ملاحظه می‌شود که در سازندهای سخت بررسی انواع مختلف شکستگی‌هاء سطوح لایه‌بندی و مجاری انحلالی می‌تواند اطلاعات کافی درخصوص وضعیت تراوایی سازندهای سخت به ما ارائه دهد. در سازندهای سخت که نفوذپذیری آنها عمدتا به درزه‌ها و شکستگی‌ها محدود می‌شود. چگالی درزه‌ها و شکستگی‌هاء جهت‌یابی درزه‌ها و شکستگی‌هاء بازشدگی, شکل و پرشدگی آنها مهم‌ترین پارامترهایی هستند که بر میزان نفوذپذیری این قبیل سازندها تاثیر می‌گذارند. برخلاف سازندهای کارستی که با گذشت زمان نفوذپذیری شکستگی‌ها و مجاری انحلالی به دلیل عملکرد انحلال بیش‌تر می‌شود. در بیش‌تر سازندهای سخت میزان نفودپذیری به دلیل پرشدگی درزه‌ها و شکستگی‌ها با زمان کاهش پیدا می‌کند. در سازندهای سخت به دلیل این که از بازشدگی شکستگی‌ها با عمق کاسته می‌شود. قسمت اعظم جریان در ‎٩‏ متر ابتدایی رخ می‌دهد و در اعماق حدود ۳۰ متر مقدار جریان به صفر می‌رسد. شناسایی سامانه جریان در سازندهای سخت با روش‌های ریاضی بسیار مشکل است و برای این امر می‌توان از اطلاعات مربوط به ۲[ -1 دان00[ 100 -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۳۲ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و فرا رآب از مخزن و تکی ه‌گاه‌های سد مغزه‌های حفاری» آزمایش یمبازن آزمایش ردیابی؛ اکنشافات ژئوفیزریک و آزمایش لوژان استفاده نمود. در مبان سازندهای سخت. سنگ‌های نفودپذیری کم را از دیدگاه نفودپذیری به چهار گروه طبقه‌بندی نموده‌اند. گروه اول: سازندهای سخت با نفوذپذیری بسیار کم» که نفوذپذیری آنها کم‌تر از *! 110 متر برثانیه می‌باشد. گروه دوم: سازندهای سخت با نفوذپذیری کم» که نفوذپذیری آنها از ۶ 110 تا * 110 متر بر ثانیه متغیر می‌باشد. گروه سوم: سازندهای سخت با نفوذپذیری نسبتا کم» که نفوذپذیری آنها از * 110 تا 7 1۳10 متر بر ثانیه متغیر می‌باشد. گروه چهارم: سازندهای سخت با متوسطء که نفوذپذیری آنها از 110 تا 1۱۳107 متر بر ثانیه متغیر می‌باشد. ۵-4 تعیین وضع تراوایی زون‌های ار تباطی تراوایی این زون‌های ارتباطی به طریقی تعیین شود. نحوه برآورد مقدار نفوذْپذیری در زون‌های ارتباطی (زون‌های با تراوایی نسبی بالا) با عنایت به این که این زون‌ها در نزهشته‌های آبرفتی و یا در سازندهای سخت واقع شده‌اند به‌طور جداگانه در زیر ارائه می‌شود. - برآورد مقدار تراوایی زون‌های ار تباطی موجود در نهشته‌های آبرفتی در نهشته‌های آبرفتی برای برآورد مقدار تراوایی زون‌های ارتباطی می‌توان از یکی از دو روش زیر استفاده نمود: * استفاده از آزمایش پمیاز در نهشته‌های آبرفتی بهترین و ساده‌ترین روش برآورد مقدار تراوایی زون‌های ارتباطی» انجام آزمایش پمپاز و تجزیه و تحلیل داده‌های حاصله از این آزمایش می‌باشد. از آنجایی که در این‌جا منظور زون‌های تراوایی است که در بین یک مجموعه‌ای از مواد با تراوایی ۰ ی ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ .۰ ۳ 0 1 کم‌تر واقع شده‌اند. بنابراین باید توجه کرد که این نوع ابخوان در چنین شرایطی از نوع ابخوان‌های محصور می‌باشد و باید برای انالیز داده‌های آزمایش پمپاژ از روش‌های خاص آبخوان‌های محصور استفاده شود (رجوع شود به 1992 1000۳ عل 200 ۴۳۹۵۲۵۵ا). * استفاده از آزمایش لوفران سست و خرد شده مورد استفاده قرار می گیرد. توضیحات مفصل درخصوص این آزمایش در بخش ۲-۲-۳ ارائه شده است. دقت این روش در مقایسه با آزمایش پمپاز کم‌تر می‌باشد. | - 545 2- 4 3- 80۵60 ۸۵ -------- صفحهٔ بعد -------- فصل چهارم - بررسی مطالعات هیدروژنولوزی ۳۷ - برآورد مقدار تراوایی زون‌های ار تباطی موجود سازندهای سخت در سازندهای سخت برای برآورد مقدار تراوایی زون‌های ارتباطی, بسته به خصوصیات این زون‌هاء از روش‌های مختلفی می‌توان استفاده نمود که مهم‌ترین آنها به‌طور مختصر در زیر ارائه شده اند: * استفاده از آزمایش لوزن همان‌طور که در بخش ۲-۲-۲ گفته شد.ء این آزمایش برای تعیین میزان نفوذیذیری سنگ کف یا توده‌های سنگی مورد استفاده قرار می‌گیرد. توضیحات مفصل درخصوص این آزمایش در بخش ۲-۲-۳ ارائه شده است. * استفاده از آزمایش پمپاز در صورتی‌که زون تراوا به صورت یک زون کاملا خرد شده با درزه و شکستگی‌های فراوان و همچنین نسبتا عریض باشد (حداقل چند متر عرض آن باشد4 یکی از روش‌های مناسب برآورد نفوذپذیری این زون استفاده از آزمایش پمپاژ می‌باشد. در این سازندها همانند نهشته‌های آبرفتی بحث قرارگیری زون تراوا در یک مجموعه‌ای از سنگ‌های با تراوایی کم‌تر مطرح می‌باشد. بنابراین باید توجه کرد که این نوع آبخوان در چنین شرایطی از نوع آبخوان‌های محصور می‌باشد و باید برای آنالیز داده‌های آزمایش پمپاژ از روش‌های خاص آبخوان‌های محصور استفاده شود. بعضی از محققین به‌طور صریح یا به‌طور ضمنی روش‌های مرسوم تایس و کوپر - جیکوب را برای آنالیز داده‌های آزمایش پمپاز در سازندهای سخت پیشنهاد نموده‌اند (برای مثال 1999 0165[ و 2001 .۵1 ۵1 111101). اگرچه در بسیاری از موارد رفتار کلی سفره‌های کارستی همانند سفره‌های دانه‌ای است و به‌کارگیری روش‌های فوق‌الذ کر برای آنالیز داده‌های آزمایش پمپاژ در این قبیل آبخوان‌ها دقت کافی را شامل می‌شود. در هر حال, در بعضی از موارد که منحنی افت - زمان شامل سه بخش می‌شود کاربرد روش‌های مرسوم برای آنالیز داده‌های آزمایش پمپاز در سفره‌های کارستی خطاهای قابل توجهی ایجاد خواهد نمود. در این قبیل سفره‌ها منحنی افت - زمان از الگو سه بخشی تئوری تخلخل دوگانه پیروی می‌کند و به همین دلیل داده‌های آزمایش پمپاژ باید با روش‌هایی که اساس آنها تئوری مذکورمی‌باشد.ء (مانند روش 1984 ۷100121) آنالیز شوند. 1-۶- برآوردی از ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع آب مجاور به منظور بررسی ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع آب مجاورء می‌توان از یکی از روش‌های زیر و یا تلفیقی از آزها استفاده نمود. - استفاده از نتایج بخش ۶-۶ چنان‌چه مطالعات مربوط به بخش ۴-۴ نشان دهد که زون‌های ارتباطی در محدوده مخزن و تکیه‌گاه‌های سد وجود دارد.ء احتمال اینکه منطقه مورد نظر (مخزن و تکیه‌گاه‌های سد) از طریق این زون‌های تراوا با منابع آب مجاور در پائین دست ارتباط هیدرولیکی -------- صفحهٔ بعد -------- ۷۳۸ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و فرا رآب از مخزن و تکی ه‌گاه‌های سد - بررسی تغییرات سطح آب و ارتباط آن با دبی منابع آب مجاور در بسیاری از تحقیقات. تغییرات سطح آب زیرزمینی برای بررسی وجود و یا عدم وجود ارتباط هیدرولیکی بین دو نقطه مجاور هم مورد استفاده قرارگرفته است. چنانجه تغییرات سطح آب با دبی منابع آب مجاور رابطه مستقیمی داشته باشد.ء به این ترتیب که با بالا آمدن و پائین رفتن سطح آب زیرزمینی در منطقه مورد نظر (مخزن و تکیه‌گاه‌های سد)» دبی جریان در منابع آب مجاور منطقه مورد نظر به‌طور هماهمگی افزایش و کاهش پیدا کند, احتمال وجود ارتباط هیدرولیکی بین دو نقطه مذکور وجود دارد به خصوص اگر - بررسی خصوصیات هیدروژئوشیمیایی در این خصوص» اندازه‌گیری پارامترهای مختلف فیزیکی و شیمیایی آب از قبیل هدایت الکتریکی, اسیدیته» درجه حرارت., کاتیون‌ها و آنیون‌های اصلی در منطقه مورد نظر و منابع آب مجاور می‌تواند اطلاعات مفیدی مبنی بر وجود یا عدم وجود ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع آب مجاور ارائه دهد. در میان خصوصیات هیدروژئوشیمیایی» تغییرات هدایت الکتریکی و نسبت‌های یونی (برای مثال نسبت کلر به مجموع آنیون‌ها و یا نسبت سدیم به مجموی کاتیون‌ها و دیگر نسبت‌های آنیونی و کاتیونی) در مقایسه با غلظت تک تک کاتیون‌ها و آنیون‌ها بسیار مفیدتر و گویاتر می‌باشد. چنانچه تغییرات هدایت الکتریکی و همچنین تغییرات نسبت های یونی در منطقه مورد نظر با منابع آب مجاور همخوانی داشته باشندء به احتمال قوی ارتباط هیدرولیکی وجود دارد. ذکر این نکته ضروری است که چنانچه دو یا چند عامل وجود یا عدم وجود ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع آب مجاور را به وضوح بیان نمایند (یعنی همدیگر را تائید نمایند)» احتمال وجود یا عدم وجود ارتباط هیدرولیکی بسیار زیاد باشد و علاوه بر این تغییرات سطح آب زیرزمینی در منطقه مورد نظر با تغییرات دبی منابع آب مجاور همخوانی داشته باشدء احتمال ارتباط هیدرولیکی بسیار بالاا می‌باشد. هوانگ" و همکارانش با استفاده از تغییرات هدایت الکتریکی و دریافت مقادیر اوج هدایت الکتریکی آب برای بررسی ارتباط هیدرولیکی بین آب دریا و فروچاله‌های موجود در یک سازند سخت ساحلی استفاده نمودند. - بررسی ایزوتوپ‌های محیطی چگونگی استفاده از ایزوتوپ‌های محیطی مناسب در نشریه‌های شماره‌های ۳- الف و ۷- الف به تفضیل ارائه شده است. - استفاده از ردیاب‌های مصنوعی چگونگی استفاده از ردیاب‌های مصنوعی در نشریه‌های شماره‌های ۲۶۳- الف و ۲۵۷- الف به تفضیل ارائه شده است. |- 68 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل جهارم - بررسی مطالعات هیدروزنولوژی ۳۹ ۷-4- تهیه مدل مفهومی اولیه به منظور تهیه مدل مفهومی اولیه هیدروژئولوزیکی آبخوان» محققین مختلف اطلاعات متنوعی را در نظر گرفته‌اند که این اطلاعات کم و بیش یکسان می‌باشند. متخصصین سازمان زمین‌شناسی آمریکا اظهار نموده‌اند که برای تهیه مدل مفهومی هیدروزئولوژیکی در یک آبخوان درزه و شکافدار ترکیبی از داده‌ها و اطلاعات زمین‌شناسی» برداشت صحرایی درزه‌هاء زئوفیزیک سطحی و زیرسطحی, آزمایشات هیدرولیکی و روش‌های ژئوشیمیایی و ایزوتوپی لازم می‌باشد. پولیدو" و همکارانش با ترکیب اطلاعات مربوط به زمین‌شناسی» ژئوفیزیک» هیدرولوژی» و هیدرولیک یک مدل مفهومی هیدروژئولوزیکی برای یک سازند سخت در پرتماث آمریکا ارائه نموده‌اند. در این مدل مفهومی, اطلاعات زمین‌شناسی شامل مجموعه چینه‌شناسی, کانی‌شناسی, زمین‌شناسی ساختمانی» و آنالیز مغزه‌های حفاری (شامل مطالعات میکروسکوپی مقاطع نازک) می‌شود. لوگ‌های ژئوفیزیکی برای تعیین فواصل مختلف در چاه‌های حفاری شده جهت آزمایش‌های هیدرولیکی است. اطلاعات هیدرولوژیکی شامل بارندگی, درجه حرارت. فشار هواء سطح آب در چند چاهک مشاهده‌ای می‌باشد. اطلاعات هیدرولیکی شامل تعداد زیادی آزمایش پمپاژ و لوژن می‌باشد. لی" و همکارانش با بررسی اطلاعات مربوط به زمین‌شناسی» سطح آب» درجه حرارت آبء, هدایت الکتریکی, اسیدیته, و آزمایش‌های هیدرولیکی مساله فرار آب از بستر و دیواره مخزن سد آنمون در کره جنوبی را تجزیه و تحلیل نموده‌اند. با عنایت به موارد ذکر شده توسط محققین مختلف, به نظر می رسد برای تهیه یک مدل مفهومی اولیه لازم است که اطلاعاتی درخصوص زمین‌شناسی» برداشت صحرایی درزه‌ها و شکستگی‌هاء ژئوفیزیک سطحی و زیر سطحی, آزمایشات هیدرولیکی و اندازه‌گیری خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آب در منطقه وجود داشته باشد. البته بسته به امکانات موجود و اهداف طرح می‌تواند این اطلاعات محدودتر و یا وسیع‌تر در نظر گرفته شوند. در مدل مفهومی اولیه هیدروژئولوژیکی آبخوان باید مقاطع زمین‌شناسی» زون‌های تراواء وجود یا عدم وجود ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع آب مجاورء نیمرخ‌هایی از خصوصیات کمی (برای مثال سطح آب زیرزمینی) و کیفی (برای مثال تغییرات زمانی هدایت الکتریکی در محدوده مخزن و تکیه‌گاه‌های سد و همچنین برای منابع آب مجاور) جهت جریان زیرزمینی قبل و بعد از آبگیری مخزن سد ارائه شود. |- 0 2- ] 6 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۵ ردیابی -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- قصل پنجم - ردیابی ۸۳ ۱-۵- کلیات نظر به این که مطالعات ردیابی در نشت و فرار آب از سدها و مخازن آنها تفاوت چندانی با مطالعات ردیابی در آب‌های زیرزمینی ندارد و اساسا بررسی نشت و فرار آب از سدها به نوعی مطالعات هیدروژئولوژی محسوب می‌شود.ء لذا به منظور رعایت شرط ایجازء از تکرار بخش‌های آرائه شده در نشریات قبلی خودداری شده و ضمن اشاره خلاصه‌وار به آزها تنها در صورت لزوم در برخی از قسمت‌ها توضیحات مختصری ارائه شده است. اصولا ردیاب‌ها مواد یا انرژی هستند که به منظور تعیین توزیع زمانی و مکانی آب و مواد آلاینده آن در منابع آب به‌کار می‌روند. بر همین اساس در بررسی فرار آب از سدها نیز کاربرد وسیعی دارند. ۲-۵- کاربرد انواع ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرار آب از سدها و مخازن انواع ردیاب‌های متداول در مطالعات آب‌های زیرزمینی و کاربرد هر یک در بررسی نشت و فرار آب از سدها و مخازن به شرح زیر می‌باشد. ۱-۳-۵ ردیاب‌های محیطی - ایزوتوپ‌های محیطی پایدار نظیر اکسیژن-۰۱۸ دوتریم؛ کربن -۱۳ و ... - ایزوتوپ‌های محیطی پرتوزا (ناپایدار) نظیر کربن -۰۱۳۴ تریتیوم و ... از بین ردیاب‌های فوق اکسیژن- ۰۱۸ دوتریوم و تریتیوم جز مولکول آب هستند. ردیاب‌های فوق در تعیین منشا و سن آب به‌کار می‌روند. - ردیاب‌های میکروار گانیک نظیر باکتری و ویروس‌ها این گونه ردیاب‌ها کاربرد محدودی دارند و به دلیل خطرات احتمالی نباید در سدها و مخازن پس از آبگیری به‌کار گرفته شوند. - یون‌های موجود در آب - دمای آب این ردیاب‌ها در مقیاس محلی و بیش‌تر در بررسی نشت در بدنه سدهای خاکی به‌کار می‌روند. ۲-۲-۵ ردیاب‌های مصنوعی - ردیاب‌های رنگی فلئورسنت : این گروه از ردیاب‌ها با توجه به ویژگی‌های منحصر به فرد و قابلیت‌های مناسبی که دارند. جز کاربردی ترین ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرار آب از سدها و مخازن به شمار می‌رود. توضیحات بیش‌تر در مورد این ردیاب‌ها در بخش ۲-۲ نشریه شماره ۲۶۳- الف و بخش ۲-۳ نشریه شماره ۲۵۷- الف ارائه شده است. - ردیاب‌های ایزوتوپی پرتوزا نظیر: کبالت-۰ع کبالت- ۵۸ کرم- ۵۱ تریتیوم و مواد پرتوزای گاما. استفاده از این قبیل ردیاب‌ها به دلیل مشکلات زیست محیطی و نیاز به تجهیزات پیشرفته جهت اندازه‌گیری در کشور ما چندان متداول نر ۹ : -------- صفحهٔ بعد -------- ۸5 راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و شرا رآب از مخزن و نکی ه‌گاه‌های سد - ردیاب‌های جامد (نامحلول) نظیر: باکتری‌هاء مخمرهاء ویروس‌ها و بیو کلوئیدها. استفاده از این گروه از ردیاب‌ها نیز مشابه ردیاب‌ها با محدودیت جدی روبرو است. - نمک‌های معدنی نظیر: نمک طعامء کلرور کلسیم» کلرور پتاسیم» کلرور لیتیم. مهم‌ترین محدودیت در کاربرد این گروه» لزوم استفاده از آنها در حجم زیاد است که در عملیات صحرایی به خصوص در مناطق دور از دسترس مشکلاتی را ایحاد می نمایند. - پاک‌کننده‌هاء هالو کرین‌هاء اسیدهای آلی فلئوری شده» کلوروفلوروکرین (۲۳۳) و آب گرم و آب سرد نیز از جمله دیگر ردیاب‌هایی هستند که کاربردهای محدودی دارند. ۳-۵- ملاحظات ایمنی در بروژه های ردیابی به منظور حفظ ایمنی افراد و صحت انجام عملیات ردیابی در به‌کارگیری هر ردیاب ملاحظات و ضوابط ویژه‌ای باید مد نظر قرار گیرد. - تشکیل سه گروه مجزا تحت عنوان تزریق» نمونه‌برداری و اندازه‌گیری که هیچ‌گونه تماس فیزیکی در حین اجرای - استفاده از لباس مناسب., ماسک. عینک. چکمه و دستکش در حین عملیات تزریق و جلوگیری از هرگونه تماس مستقیم افراد با ماده ردیاب. _ برپایی چادر جمت آماده سازی ماده ردیاب و جلوگیری از انتشار مواد ردیاب بد سایر نقاط توسط باد و غیره. - استفاده از بشکه‌های شیردار جهت سهولت انجام عملیات تزریق. - از بین بردن و سوزاندن کلیه لباس‌های روپوش و لوازم مورد استفاده افراد شرکت‌کننده در تیم تزریق (توضیح این که ممکن است در برخی از موارد این لوازم به نحوی توسط افراد محلی به نقاط نمونه‌برداری منتقل شوند و صحت آزمایش را مخدوش نمایند). - توجه به زمان از بین رفتن ماده ردیاب و ارسال به موقع نمونه‌ها. - توجه زیاد بد نحوه برچسب گذاری و دقت در درج مشخصات و زمان نمونه‌برداری. - جدایش نمونه‌هایی که احتمال وجود ماده ردیاب در آزها نسبت به سایر نمونه‌ها بیش‌تر باشد. 2-۵- ملاحظات زیست محیطی در پروژه های ردیابی به‌طور کلی ردیاب‌ها باید از هر نظر برای موجودات زنده و محیط زیست بی‌خطر باشند و بر اساس قوانین موجود هرگونه تغییر بو رنگ -------- صفحهٔ بعد -------- قصل پنجم - ردیابی ۸ ۵-۵- حداقل تخصص‌های مورد نیاز در گروه کاری این قسمت به تفصیل در بندهای ۳-۴ نشریه شماره ۲۵۷- الف و ۴-۱ نشریه شماره ۲۶۳- الف ارائه شده است. 1-۵- لوازم و تجهیزات مورد نیاز به‌طور کلی به منظور حصول بهترین نتایج, هر عملیات ردیابی (در صورت وجود) نیازمند بررسی و نقد آزمایشات قبلی و مشخص نمودن نقاط ضعف و قوت آزها می‌باشد. برخی از مواردی که در نقد مطالعات ردیابی قبلی باید مشخص گردند. عبارتند از: - آیا با توجه به شرایط هیدروژئولوژی منطقه ماده مناسبی جهت ردیابی انتخاب شده است؟ چرا؟ - آیا به مقدار کافی ماده ردیاب تزریق شده است؟ - آیا زمان انجام عملیات مناسب بوده است (فصل تر یا خشک)؟ - آیا نقاط مناسبی جهت تزریق و نمونه‌برداری انتخاب شده است؟ - آیا نمونه‌برداری به‌طور دقیق و کامل انجام شده است؟ - آیا حمل و ارسال نمونه‌ها به آزمایشگاه به‌درستی و به موقع انجام شده است؟ - شرایط اندازه‌گیری‌ها چگونه بوده است؟ و بسیاری از جزئیات دیگر که بر روی نتایج تاثیرگذار هستندء باید کنترل شوند و در نهایت براساس کلیه موارد فوق عملیات ردیابی جدید طراحی و اجرا شود. ۸-۵- چگونگی انتخاب نوع ردیاب این قسمت به تفصیل در بندهای ۱-۵ نشریه شماره ۲۵۷- الف و ۵ نشریه شماره ۲۶۳- الف ارائه شده است. ۹-۵- عوامل موثر در تعیین تعداد ردیاب تزریقی با توجه به هدف پروژه می‌توان از چندین ردیاب در یک عملیات ردیابی استفاده نمود. برخی از عوامل موثر در تعیین تعداد ردیاب تزریقی شامل موارد زیر می‌شود: - بررسی ارتباط چندین نقطه (ورودی) با چندین نقطه دیگر (خروجی). - بررسی تقدم و تاخر زمان ظهور ردیاب‌ها در یک نقطه (رتبه‌بندی ظهور ردیاب‌ها). - صرفه‌جویی در هزینه‌های پروژه (یک نمونه برای چندین ردیاب مورد آزمایش قرار می‌گیرد) -------- صفحهٔ بعد -------- ۸ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و نکیه‌گاه‌های سد ۱۰-۵- نحوه تعیین مقدار ردیاب تزریفی ۱۱-۵- نقاط تزریق و چگونگی تعیین محل آنها این قسمت به تفصیل در بندهای ۱-۶ نشریه شماره ۲۵۷- الف و ۲-۷ نشریه شماره ۲۶۳- الف ارائه شده است. ۱۲-۵- نحوه تعیین نقاط نمونه‌برداری ضوابط انتخاب منابع آب مناسب برای نمونه‌برداری بد تفصیل در بندهای ۲۶ نشریه شماره ۳۱۷ الف و ۲-۸ نشریه شماره ۳- الف ارائه شده است. بسته به نوع نقاط تزریق انتخابی آنواع روش‌های تزریق وجود دارد که در بندهای ۱-۷ نشریه شماره ۲۵۷- الف و ۳-۷ نشریه شماره ۳- الف به‌طور کامل ارائه شده است. ۱۶-۵- نحوه نمونه‌برداری و ارسال نمونه‌ها به آزمایشگاه این فی سمت به ره تفصیا در بندهای ۱-۸ و ۲-۸ نشریه شماره ۷- الف و ۸ و۹ نشریه شماره ۳- الف ارائه شده است. ۱۵-۵- سنجش‌های میدانی به هنگام عملیات ردیابی این قسمت به تفصیل در بندهای ۳-۹ نشریه شماره ۲۵۷- الف و ۳-۱-۱۰ نشریه شماره ۲۶۳- الف ارائه شده است. ۱۹-۵- سنجش‌های آزمایشگاهی نمونه‌ها این قسمت به تفصیل در بندهای ۱۲ نشریه شماره ۲۵۷- الف و۱۰ نشریه شماره ۲۶۳- الف ارائه شده است. ۱۷-۵- چگونگی تدوین برنامه عملیات میدانی پروژه در یک پروژه ردیابی عملیات میدانی شامل موارد زیر می شود: - بازدیدهای اولیه و برداشت نمونه جهت تعیین مقادیر زمینه" و انتخاب نقاط تزریق و نمونه‌برداری. | - 0 -------- صفحهٔ بعد -------- - تزریق آب بداخل محل تزریق قبل از تزریق ماده ردیاب به‌منظور اطمینان از رسیدن ردیاب به آب زیرزمینی. - آماده‌سازی ردیاب و مراحل قبل از تزریق. - عملیات نمونه‌برداری (طولانی‌ترین و دشوارترین قسمت عملیات میدانی است). با توجه به دشواری انجام عملیات میدانی به ویژه در ابتدای کار (با توجه به برنامه زمان‌بندی نمونه‌برداری‌ها و تعداد زیاد نمونه‌ها در آغاز عملیات) و به منظور انجام دقیق موارد فوق, در تدوین این عملیات توجه به برخی از نکات ذیل ضروری است. - فراهم نمودن وسیله نقلیه مناسب شرایط منطقه به تعداد کافی (نمونه‌برداری از نقاط از قبل تعیین شده بر اساس برنامه زمان‌بندی و ارسال نمونه‌ها به آزمایشگاه در سریع‌ترین زمان ممکن باید مد نظر باشد). - استخدام نیروی کار مناسب به تعداد کافی. - فراهم نمودن آبء غذا و سایر ضروریات برای کلیه پرسنل شاغل در عملیات. - فراهم نمودن تجهیزات اقامتی برای افرادی که در محل نمونه‌برداری زمان زیادی را سپری می‌کنند. انعطاف‌پذیر بودن برنامه نمونه‌برداری با توجه به نتایج اخذ شده از آزمایشگاه (در بند ۱۱ نشریه شماره ۲۵۷- الف و بند ۱۲ نشریه -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ۶ -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سشسم - تجزیه و تحلیل نتایج ری -۱- جمع‌آوری و تلفیق کلیه نتایج مطالعات قبلی به منظور کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرار آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد در منطقه مورد نظرء همانند سایر مطالعات هیدرولوژیکی و هیدروژئولوژیکی» اولین کاری که باید انجام شود جمع‌آوری کلیه مطالعاتی است که در منطقه مورد نظر قبلا به منظورهای مختلفی انجام شده است و می‌توانند در کاربرد ردیاب‌ها برای بررسی نشت و فرار آب مفید واقع شوند. این مطالعات شامل بررسی‌های زمین‌شناسی (به ویژه مطالعات چینه‌شناسی و زمین‌شناسی ساختمانی)» بررسی‌های اکتشافی, سایر مطالعات هیدرولوژیکی و هیدروژئولوژیکی» و دیگر مطالعات مرتبط با موضوع مورد توجه می‌باشد. پس از جمع‌آوری مطالعات ذکر شده» باید نتایج مورد استفاده در بحث بررسی نشت و فرار آب در منطقه مورد نظر از آن مطالعات استخراج شود و بعد از دسته‌بندی و تلفیق نتایج» سایر محدودیت‌ها و پتانسیل‌های منطقه درخصوص احتمال وجود مسیرهای فرار و نشت آب و اولویت‌بندی آنها و همچنین احتمال وجود ارتباط هیدرولیکی بین منابع آب زیرزمینی در منطقه مورد نظر با مناطق مجاور شناسایی شوند. در حقیقت در این قسمت با استفاده از مطالعات قبلی انجام شده» یک درک مقدماتی از وضعیت منطقه حاصل می‌شود و با عنایت به این درک اولیه کمبود اطلاعات مختلف درخصوص زمین‌شناسی» هیدرولوژی و هیدروژئولوژی مشخص می‌شود تا قبل از به‌کارگیری ردیاب‌ها این کمبودها مرتفع شود و یک مدل مفهومی درخصوص وضعیت هیدرولوژیکی و هیدروژئولوزیکی منطقه به دست آید. به‌طور کلی, می‌توان نتیجه گرفت که قبل از هر عملیات ردیابی باید. مدل مفهومی فوق الذاکر حاصل شود تا بتوان عملیات ردیابی را در مناطقی» که در مدل مفهومی به عنوان ۳-۹- بررسی‌های کیفی در این قسمت از کار باید نقاط دارای پتانسیل نشت. جهت و مسیرهای فرار و نشت آب. و همچنین نحوه ار تباط هیدرولیکی بین زمین‌شناسی» بررسی‌های اکتشافی و سایر مطالعات هیدرولوژیکی و هیدروژئولوژیکی و در نهایت نتایج کیفی حاصل از عملیات ردیابی در منطقه به صورت کیفی مشخص شوند. نحوه شناسایی کیفی موارد فوق الذکر در زیر ارائه شده است. ۱-۲-۹- تعیین نقاط دارای پتانسیل نشست پتانسیل فرار و نشت آب هستند مورد شناسایی قرار گیرند. برای این کار باید موارد زیر مورد توجه قرار گیرند. - بررسی‌های زمین‌شناسی ذکر نموده است که لیتولوزی» وضعیت چینه‌شناسی» ناپیوستگی‌های چینه‌ای, ساختارهای زمین‌شناسی» ژئومورفولوژی و پدیده کارستی شدن از مهم‌ترین عوامل زمین‌شناسی هستند که بر روی پدیده‌های هیدرولوزیکی و هیدروژئولوژیکی تاثیرگذار هستند. در بررسی‌های زمین‌شناسی برای شناسایی نقاطی که دارای پتانسیل فرار و نشت آب هستند عمدتا از علوم سنگ‌شناسی» چینه‌شناسی و زمین‌شناسی ساختمانی استفاده می‌شود. -------- صفحهٔ بعد -------- ۳۲ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و فرا رآب از مخزن و تکی ه‌گاه‌های سد با عنایت به علم سنگ‌شناسی, انواع مختلف لیتولوژی‌ها مشخص می‌شوند. لیتولوژی‌های مختلف به لحاظ تراوایی و انتقال جریان آب زیرزمینی تفاوت‌های فاحشی را شامل می‌شوند. برای مثال در میان سنگ‌های رسوبی» سنگ‌های کربناته به علت فرایند کارستی شدن و توسعه زون‌های انحلالی معمولا از تراوایی بسیار بالایی برخوردارند. تراوایی ماسه سنگ‌ها به سیمانی که درات ماسه را به هم متصل کرده و همچنین توسعه شکستگی‌های ناشی از عملکرد نیروهای تکتونیکی وابسته می‌باشد. در ماسه سنگ‌هایی که سیمان بین درات از نوع کربنات کلسیم است. می‌تواند مجاری انحلالی بزرگی در اثر فرایند کارستی‌شدن ایجاد شود در حالی‌که در ماسه سنگ‌های با سیمان سیلیسی تنها در صورت و جود شکستگی‌ها امکان عبور جریان فراهم می‌شود. کنگلومراها هم وضعیتی شبیه ماسه سنگ‌ها دارند ولی گسترش آنها بسیار کم‌تر است. اکثریت قریب به اتفاق شیل‌ها و مارن‌ها از تراوایی بسیار ناچیزی برخوردارند. در میان سنگ‌های آذرین و دگرگونی, تنها سنگ‌های بازالتی هستند که دارای تراوایی بسیار خوبی هستند و بقیه سنگ‌های آذرین و دگرگونی» در صورتی که در آنها به علت عملکرد نیروهای تکتونیکی شکستگی‌ها توسعه پیدا نکرده باشند. تراوایی بسیار ناچیزی را شامل می‌شوند. از علم چینه‌شناسی برای شناخت ناپیوستگی‌های چینه‌ای و توالی‌های مختلف چینه‌ای استفاده می‌شود. محل‌های ناپیوستگی‌های چینه‌ای (شامل ناپیوستگی‌های هم شیب» دگر شیبی‌ها و دگر شیبی‌های زاویه‌دار) می‌توانند مسیرهای مناسبی برای عبور آب باشد. توالی‌های مختلف چینه‌ای می‌توانند بر روی ارتباط و عدم ارتباط هیدرولیکی توده‌های آب و همچنین آزاد بودن یا محبوس بودن سازندهای سخت (سازندهای کارستی و سایر سازندهای سخت) استفاده می‌شود. با استفاده از این مطالعات بر اساس ویژگی‌های مختلف شکستگی‌هاء دسته‌جات درزه‌هاء و زون‌های گسلی مناطق مستعد فرار آب مشخص می‌شوند. - بررسی توسعه کارست در منطقه مورد مطالعه جنانجه در منطقه سازندهای کربناته و یا سایر سازندهای با قابلیت انحلال حضور داشته باشند.ء باید با دقت پدیده‌های مختلف کارستی از قبیل فروچاله‌هاء. حفرات انحلالی» گودی‌های مسدود و دیگر عوارض کارستی مورد بررسی قرار گیرند و درجه کارستی‌شدن منطقه مشخص شود. لازم به ذکر است که اگر بین لایه‌هایی از سازندهای تبخیری در منطقه مورد مطالعه حضور داشته باشد.ء باید توجه نمود که این بین لایه‌های تبخیری مسیرهایی با انحلال‌پذیری بالا هستند و بعد از اشباع شدن و دایر شدن جریان زیرزمینی در آنهاء این مجاری به شدت بزرگ خواهند شد و غارها و کانال‌های زیرزمینی عظیمی را ایجاد خواهند نمود. - بررسی‌های هیدروژئولوزیکی بر اساس تراوایی سازندهاء وجود و عدم وجود ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع آب مجاورء ارزیابی وضعیت هیدرولیکی سفره آب زیرزمینی در دیواره‌های مخزن بعد از آب‌گیری مخزن و امکان رخداد جریان آب زیرزمینی به لحاظ بار هیدرولیکی ایجاد شده و انرژی مورد نیاز برای انتقال آب (افت بار) در مسیرهای مورد نظرء نقاط دارای پتانسیل نشت و فرار آب مشخص می‌شوند. در بررسی‌های هیدروژئولوژیکی با اندازه‌گیری سطح آب در پیزومترهای حفر شده نقشه هم‌پتانسیل منطقه تهیه می‌شود. با عنایت به این نقشه نیز می‌توان مسیرهای با پتانسیل فرار و نشت آب را مشخص نمود. به این ترتیب که در قسمت‌هایی -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سشسم - تجزیه و تحلیل نتایج 1۳ که خطوط هم پتانسیل به طرف بار هیدرولیکی بیش‌تر منحرف می‌شوند. این قبیل مسیرها به عنوان مسیرهای تخلیه آب زیرزمینی - بررسی‌های اکتشافی بر اساس اطلاعات به دست آمده از لاگ‌های حفاری و دیگر بررسی‌های اکتشافی» تراوایی لایه‌ها در جهت‌های جانبی و عمودی مقایسه می‌شوند و زون‌هایی که دارای تراوایی نسبی بالاتری در مقایسه با سایر زون‌ها هستند» مورد شناسایی قرار می‌گیرند. این قبیل زون‌ها در صورتی که پایین‌تر از خط شیب هیدرولیکی بین سطح آب در مخزن (پس از آب‌گیری) و مناطق مجاور قرار گرفته باشندء به عنوان نقاط و مسیرهای با پتانسیل فرار و نشت آب قلمداد می‌شوند. ۳-۲-۹ تعیین جهت و مسیرهای فرار و نشت آب به منظور تعیین جهت و مسیرهای فرار و نشت آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سدء کم و بیش همان مواردی که در بخش قبلی ذکر شد مورد استفاده واقع می‌شود. بنابراین موارد زیر در تعیین جهت و مسیرهای فرار و نشت آب باید مورد توجه قرار گیرند. - ناییوستگی‌های مهم به ویژه ناپیوستگی‌هایی که بین لیتولوزی‌های کاملا مختلف واقع شده‌اند» می‌توانند به عنوان مسیر - درزه‌های اصلیء دسته‌جات درزه‌ای» گسل‌های مهم و زون‌های گسلی می‌توانند به عنوان مسیر حرکت آب عمل کنند. - خطواره‌های موجود در منطقه, به ویژه خطواره‌هایی که واحدهای مختلف سنگی را قطع می‌کنندء می‌توانند به عنوان مسیرهای فرار آب عمل نمایند. - زون‌هایی که تراوایی آنها در حدود ۲ یا چند مرتبه بیش‌تر از زون‌های مجاور هست می‌توانند در فرار و نشت آب نقش - مسیرهایی که در نقشه هم پتانسیل به عنوان مسیرهای اصلی تخلیه آب زیرزمینی شناسایی شده‌اند. تخلیه آب از این قبیل مسیرها بعد از آب‌گیری مخزن به علت افزایش بار هیدرولیکی به‌طور قابل ملاحظه‌ای تشدید خواهد شد. ۳-۲-۹- چگونگی تعیین نحوه ار تباط هیدرولیکی مخزن سد با منابع آب مجاور در بخش‌های ۴-۴ و ۶-۴ به‌طور مفصل درخصوص چگونگی ارتباط هیدرولیکی مخزن سد با منابع آب مجاور توضیح داده شده است. با عنایت به مطالب مندرج در بخش‌های ذکر شده» برای تعیین ارتباط هیدرولیکی مخزن سد با منابع آب مجاور باید موارد زیر مورد توجه قرار داده شوند: - حضور زون‌های با تراوایی نسبتا بالاتر در مقایسه با زون‌های مجاور (زون‌هایی که نفوذپذیری آنها حدود ۲ یا چند برایر نفوذپذیری زون‌های مجاور است) بین مخزن سد با منابع آب مجاور می‌توانند ارتباط هیدرولیکی بین مخزن سد و منابع آب مجاور را فراهم سازند. -------- صفحهٔ بعد -------- 156 راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و فرا رآب از مخزن و تکی هگاه‌های سد - قسمت‌هایی که در نقشه‌های هم پتانسیل تهیه شده بین مخزن سد با منابع آب مجاور» خطوط هم پتانسیل به طرف بار هیدرولیکی بیش‌تر منحرف می‌شوندء در این قبیل مسیرها می‌تواند ارتباط هیدرولیکی بین مخزن سد با منابع آب مجاور وجود داشته باشد و پس از آب‌گیری مخزن ارتباط موجود تشدید شود. - چنانچه تغییرات سطح آب زیرزمینی در محدوده مخزن سد با دبی منابع آب مجاور رابطه مستقیمی داشته باشد.ء به این ترتیب که با بالا آمدن و پایین رفتن سطح آب زیرزمینی در محدوده مخزن و تکیه‌گاه‌های سد.ء دبی جریان در منابع آب مجاور منطقه مورد نظر به‌طور هماهمگی افزایش و کاهش پیدا کند. احتمال وجود ارتباط هیدرولیکی بین مخزن سد با منابع آب مجاور وجود دارد به خصوص اگر فواصل زمانی بین نقاط اوج تغییرات با یکدیگر همخوانی داشته باشند. - بررسی خصوصیات هیدروژئوشیمیایی شامل اندازه‌گیری پارامترهای مختلف فیزیکی و شیمیایی آب از قبیل هدایت الکتریکی, اسیدیته» درجه حرارت» کاتیون‌ها و آنیون‌های اصلی در محدوده مخزن و منابع آب مجاور. این قبیل اندازه گیری‌ها به ویژه تغییرات هدایت الکتریکی و نسبت‌های یونی (برای مثال نسبت کلر به مجموع آنیون‌ها و یا نسبت سدیم به مجموی کاتیون‌ها و دیگر نسبت های آنیونی و کاتیونی) می‌تواند اطلاعات مفیدی مبنی بر وجود یا عدم وجود ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع آب مجاور ارائه دهد. چنانجه تغییرات پارامترهای مذکور در محدوده مخزن و منابع آب مجاور همخوانی خوبی داشته باشندء به احتمال قوی ارتباط هیدرولیکی بین مخزن سد و منابع آب مجاور وجود دارد. - چنان‌چه دو یا چند مورد از موارد مذکورء وجود یا عدم وجود ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع آب مجاور را به وضوح بیان نمایند (یعنی همدیگر را تایید نمایند)» احتمال وجود یا عدم وجود ارتباط هیدرولیکی بسیار زیاد خواهد بود. ۳-۹- بررسی‌های کمی به منظور تحلیل کمی آزمایشات ردیابی ابتدا باید به معادللات حاکم بر حرکت آب و انتقال ماده ردیاب موجود در آب توجه نمود. بر همین اساس سرعت موثر حرکت آب در محیط‌های متخلخل از فرمول زیر به دست می‌آید: (۱-۶) ی ۷۰ 1 ۰ سرعت موثر ,ا: ضریب نفوذپذیری + تخلخل موثر و معادله حرکت آب با در نظر گرفتن ضریب پخشیدگی" به صورت زیر نوشته می‌شود. 1 121306۹100 -| -------- صفحهٔ بعد -------- فصل تسنسم - نجزیه و تحلیل ننایج ۹1 زو 2 زو م4 سه ام 2 س 2 م4 (۲-۶) س چا ر(] + جر (] + چم[ < 7 جر ر بط 7 ۹ ) ات 02 0 1 0 ۵ ۱ ۳ ۰۰ : زمان ۰ ,0 و ,0]: ضریب پخشیدگی در جهات طولی, جانبی و عمودی معادله دیفرانسیل فوق براساس شرایط مرزی مختلف, دارای روش‌های حل تحلیلی متفاوتی می‌باشد که بر اساس آنها و با استفاده از نرم‌افزارهای کامپیوتری می‌توان غلظت ماده ردیاب را در مکان‌ها و زمان‌های مختلف پیش‌بینی نمود. شکل‌های (۱-۶) و (۲-۶) حل یک بعدی و دو بعدی توزیع غلظت در چهار زمان مختلف پس از تزریق لحظه‌ای را نشان می‌دهد. شکل ۲-1- توزیع غلظت در چهار زمان مختلف پس از تزریق ردیاب بر مبنای حل دو بعدی معادله انتقال جرم -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۱-۳-۹ نحوه برآور یکی از کاربردی ترینز از بالا به پایین ضری متوسط زمان ماند گار ی (۳-۶) (۴۶) راهنما یکاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشست و فرا مان ماندگاری ! هر نمونه به دست می‌آید (شکل ۳-۶). 0۳| < 3 2-7 ۳2/95 ۱1 ۳1 ۱ ۱! ۸8 ۱ ۱ 3 3 زمان ۱ ۵0۱ << 6 7 8 ۱۱ 7.» 9.5 وا ۴-5 1.7 < ۷۵ ۱ / ۱ ۱3 أ س ۱ ۱۱ : 3 زمان 5 ۱ 58 ۴-6 3 << ا0 زمان کل ۳-1- نمودارهای غلظت -زمان در حالت‌های مختلف ضریب پخشیدگی آیخ خشیدگی افزایش پیدا کرده است. خطچین‌ها به ترتیب از چپ به راست ز مخزن و نکیه‌گاه‌های سد یز نمونه‌ها و ترسیم زمان )| ۴ ۱ | - را | ۵۹۱/606 6 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل سسم - تجزیه و تحلیل نتایج 1۷ (۵-۶) 1 ]| ۶ / ما 1 که در این رابطه نج غلظت ردیاب در محل نمونه‌برداری بر حسب 00 و ] زمان پس از تزریق برحسب روز می‌باشد. (۶-۶) 1 | * دا برای محاسبه ضریب پخشیدگی باید واریانس منحنی غلظت - زمان را به صورت زیر محاسبه نمود. (۷-۶) 5 دا1)-(1/+ا) - 84 سپس با استفاده از رابطه زیر این ضریب به دست می‌آید. (ع۸۶) 27/ 0-8212 ۲-۳-۹- جگونگی برآورد درصد بازیافت ردیاب از دیگر نتایج کمی قابل توجه در آزمایشات ردیابی درصد بازیافت" می‌باشد که در واقع نسبت مقدار ماده رنگی بازیافتی در کلیه چشمه‌ها به مقدار ماده رنگی تزریق شده می‌باشد. )٩-۶(‏ ۰ « (مقدار ماده تزریقی/ مقدار ماده بازیافتی)< درصد بازیافت که مقدار ماده بازیافت شده از رابطه زیر قابل برآورد می‌باشد. (۱۰-۶) ۷-06 یا به بیان ساده‌تر: (۱۱-۶) ۴ - ۱۷ که در این رابطه دبی چشمه بر حسب مترمکعب در روزء ل) غلظت ردیاب بر حسب 000 و ]۸ جرم ماده ردیاب بر حسب کیلوگرم می‌باشد. به منظور سهولت انجام محاسبات, باید بازه‌های زمانی ۸۲ نمونه‌برداری و اندازه‌گیری دبی چشمه یکسان در نظر گرفته شود. ضمنا درصورتی که دیی چشمه در طول دوره نمونه‌برداری ثابت باشد.ء می‌توان از رابطه زیر جهت برآورد مقدار ماده ردیاب استفاده کرد. (۱۲-۶) ۷-0۴ در صورتی که درصد بازیافت حدود ۶۵ الی ۷۰ درصد باشدء نشان‌دهنده تخلیه قسمت عمده آب منطقه توسط چشمه‌های تحت نمونه‌برداری می‌باشد و بقیه ماده ردیاب دریافت نشده» برای جذب و زوال " در نظر گرفته می‌شود. در حالیکه اگر میزان بازیافت کم باشدء مثلا ۲۰ نشان‌دهنده امکان خروج آب از راه‌های دیگری به غیر از منابع آب مورد نمونه‌برداری می‌باشد. بزرگ بودن مخزن آب زیرزمینی نیز می‌تواند باعث رقیق شدگی زیاد ماده ردیاب و کاهش میزان بازیافت شود. همچنین به‌کارگیری برخی از ردیاب‌ها از قبیل رودامین‌هاء در مناطق دارای لایه‌های رسی به دلیل خاصیت جذب بالا موجب کاهش درصد بازیافت می‌شود. ۱ - | ۷( -2 -------- صفحهٔ بعد -------- ۳-۳-۹ نحوه تعیین سرعت و الگوی جریان آب در بررسی‌های فرار آب» محاسبات سرعت جریان از اهمیت خاصی برخوردار است. به دلیل این که معمولا حرکت آب با سرعت افشان» کم بوده و فرار آب به این ترتیب قابل صرف‌نظر کردن است درحالیکه حرکت آب با سرعت مجرایی موجب فرار آب قابل توجهی خواهد شد. شکل (۴-۶) جریان افشان» حدواسط و مجرایی را به صورت فرضی نشان می‌دهد. به اختلاف خطوط جریان و هم پتانسیل در نمودارها توجه شود. 6۸1 ۵5 ۱ ۸۸۱۱۸۵ مین چوپند سس سا ( ربا ۵0۸۵ ) ([500126) ۱ (ا ۱۵ ۷۵) ۲۷ ۱۴۱۸ 6۸۷۵۸۱۸-۵۸۵۵ ( و80 » 0 (ه‌ووع:۳ع) ۸ 1 ۱ سا ۵ ۰ در جریان افشان به دلیل ارام بودن جریان می‌توان از فرمول دارسی جهت محاسبه سرعت استفاده نمود. (۱۳-۶) اس ۷ فرمول دارسی برای سه حالت مختلف به شرح زیر است: (۱۳۶) 1 ۷ درزه و شکاف با دیواره‌های موازی " (۱۵-۶) نت ۷ 07 -] ۳۵۳۵۷۵ -2 6۵ للع[ [۵ ۷۷ [ع[[نجد۳ -3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل ُسشسم - تجزیه و تحلیل نتایج ۹۹ مجرا با مقطع دایره‌ای" 2 ۷-8 )۱۶-۶( ا6 ۹ شرط استفاده از روابط فوق آرام بودن جریان و پر بودن کل مقطع عبوری از آب می‌باشد. در جریان محرایی عمدتا جریان آشفته ۲ بوده و نمی‌توان از فرمول دارسی استفاده نمود. در این‌گونه موارد باید از رابطه دارسی - وایسباخ استفاده نمود. (۱۷-۶) رل (1۹۵۲ - ۷2 ی ۱ که در آن 1 ضریب اصطکاک (بدون بعد) می‌باشد که با عدد رینولدز رابطه عکس دارد: ا) لت ۸ (۱۹-۶) ۳ ولا ۲ در واقع عدد رینولدز معیاری جهت تفکیک جریان آرام و آشفته می‌باشد که محدوده اعتبار قانون دارسی را نشان می‌دهد. شکل محدوده اعتبار ۵ . عدد رتولد: رینولدز 3 102 10 31 10 102 آرام آرام ْ محدوده اعتبار قانون دارسی 2۳/۵۱ . گرادیان هیدرولیکی رابطه کلی سرعت عبارت است از: زمان / فاصله < سرعت ۱- 0۳۵۶1۵۳ 001 2- "1۱: ۱1 -------- صفحهٔ بعد -------- 1*۰ راهنما یکاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشست و فرا رآب از مخزن و تکی هگاه‌های سد بنابراین با توجه به منحنی غلظت - زمان حاصله و بر اساس زمان ظهور ماده ردیاب» سرعت‌های جریان عمدتا به سه نوع تقسیم می‌شوند. سرعت بر اساس اولین ظهور ماده ردیاب» سرعت ماکزیمم" ...,۷ نامیده می‌شود. سرعت بر اساس اولین زمان نقطه اوج" سرعت غالب" :۷ نامیده می‌شود که به معنی این است که حداکثر تعداد مجاری به‌طور هم‌زمان ماده رنگی خود را تخلیه می‌کنند و پس از آن مجاری یکی پس از دیگری از ماده رنگی تخلیه می‌شوند و منحنی کاهش می‌یاید. سرعت بر اساس اولین میانه منحنی غلظت - زمان» سرعت میانه ,۷۸ نامیده می‌شود. در شکل (۱-۶) انواع سرعت‌ها بر روی منحنی‌های غلظت - زمان مشخص شده است. با توجه به طویل‌تر بودن مسیر واقعی جریان نسبت به مسیر مستقیم (به دلیل وجود انشعابات فرعی زیاد)» به منظور برآورد سرعت واقعی باید فاصله مستقیم بین نقطه تزریق و محل ظهور ردیاب را در ضریب ۱/۳ تا ۱/۵ ضرب نمود. محاسبه سرعت جریان با استفاده از روش‌های فوق مربوط به روش چند چاهی است. با این مفهوم که ماده ردیاب در یک یا چند نقطه تزریق و در نقاط مختلف نمونه‌برداری می‌شود. علاوه بر موارد فوق روش تک چاهه نیز به دو روش تزریق - تخلیه و رقیق شدن مورد استفاده قرار می‌گیرد که به‌دلیل اهمیت آن عینا از نشریه ۲۶۳- الف نقل می‌شود: - روش تزریق - تخلیه است. سرعت متوسط از رابطه ]/ * محاسبه می‌شود که ] فاصله زمانی از لحظه تزریق اولیه تا زمان شروع پمپاز می‌باشد. - روس رفیق سدن 1 ۲۱-۶ اس ۱ ( 20.1 ۵ ات ۱۱۵ اس 1 6 4 اوالت بات زض 1 0 )۲۲-۶( اگر چاه با فیلتر گراولی تجهیز شده باشد رابطه فوق به صورت زیر تغییر می‌کند. با 8 (۲۳-۶) 2 8 + ۸.نا 7 لآ ۷۵۱۵۵۷ ۱/10۳۵- | 2-۵ آ0 ۳۵۵ ان و۵۱0 ۷- 3 -------- صفحهٔ بعد -------- فصل تسسم - تجزیه و تحلیل ننایج ۱۰ که در آن: ۳ 1 ۳ (۲۳-۶) ای ی 3 12 15 (۲۵-۶) ار د ۱ م6 + ا) - 7 3 2 زا 2-۳-۹ چگونگی تعیین حجم فرار و نشت آب برای برآورد حجم فرار و نشت آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد.ء از معادله دارسی استفاده می‌شود. به این ترتیب که در محدوده‌ای که با به کارگیری عملیات ردیابی مسیرهای فرار و نشت آب تشخیص داده شده‌اند. تعدادی پیزومترها و گمانه‌های اکتشافی بیش‌تری حفر می‌شوند و بر اساس اطلاعات سطح آب زیرزمینی در این پیزومترها و گمانه‌های اکتشافی نقشه هم‌پتانسیل آب زیرزمینی برای آن محدوده با دقت تهیه می‌شود. علاوه بر این» در محدوده مورد نظر با انجام آزمایش پمپاژ و یا دیگر آزمایشات مقدار قابلیت انتقال لایه‌ها با دقت برآورد می‌شود. سپس با عنایت به شکل (۶-۶) و با به‌کارگیری معادله دارسی به صورت زیر حجم فرار و نشت آب از مسیر مورد نظر براورد می‌شود. شکل 1-۹- نقشه هم پتانسیل به صورت شماتیک . من ۷ ۲۶-۶ ۱۱ - ۱ ۱ ی و دبی جریان در بین دو خط جریان متوالی (متر مکعب بر روز) قابلیت اتقال در محدوده مورده نظر (متر مربع بر روز) -------- صفحهٔ بعد -------- ۳« راهنما یکاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشست و فرا رآب از مخزن و تکی ه‌گاه‌های سد با محاسبه مقدار از رابطه فوق الذکرء می‌توان با ضرب نمودن آن در فاصله زمانی مورد نظر حجم جریان را برای محدوده مورد نظر برآورد نمود. حجم کل فرار و نشت آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد از جمع نمودن حجم‌های به دست آمده در محدوده‌های مختلف مخزن و تکیه‌گاه‌های سد به دست می‌آید. لازم به ذکر است که برای محاسبه حجم فرار و نشت آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد علاوه بر روش دستی ذکر شده می‌توان با به کار گیری نرم افزار 512۳/۷۷ به سادگی و با دقت بالاترحجم فرار و نشت آب را تعیین نمود. بدیهی است که مقدار فرار و نشت آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با رقوم آب در مخزن رابطه مستقیمی دارد. بنابراین» هرچه رقوم آب در مخزن سد بالاتر رود» به علت افزایش بار هیدرولیکی از یک طرف و اضافه شدن محدوده‌های جدیدی با پتانسیل نشت و اگرچه رابطه بین رقوم آب در مخزن سد و مقدار نشت رابطه مستقیمی است ولی رابطه مذکور معمولا یک رابطه خطی نیست و بسته به شرایط محلی می‌تواند. رابطه پیجیده‌ای باشد. علت پیجیدگی رابطه ذکر شده از این قرار است که با بالا رفتن سطح آب در مخزن سدء سطح جانبی مخزن که توسط آب فراگرفته می‌شود به صورت نمایی افزایش می‌یابد و در نتیجه محدوده‌های وسیع‌تری که قبلا در فرار و نشت آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد دخیل نبوده‌اند». مشارکت خود را شروع می‌کنند. از آنجایی که محدوده‌های با پتانسیل نشت و هم‌چنین توانایی انتقال توسط آنها در رقوم مختلف کاملا متفاوت است. این موارد باعث پیچیدگی بیش‌تر رابطه بین رقوم آب در مخزن و مقدار نشت و فرار آب می‌شود. بنابراین رابطه بین رقوم آب در مخزن سد و مقدار فرار و نشت آبء همانند با رابطه رقوم آب و حجم مخزن» برای هر مخزن رابطه‌ای خاص می‌باشد و به همین دلیل نمی‌توان یک معادله کلی ارائه نمود که رابطه بین رقوم آب در مخزن سد و مقدار نشت و فرار آب را برای تمام مخازن بیان نماید. بنابراین باید برای هر مخزن به‌طور جداگانه رابطه بین رقوم آب در مخزن سد و مقدار نشت و فرار آب برآورد شود که رابطه حاصله فقط و فقط خاص مخزن مورد نظر می‌باشد. روش کار برای تهیه رابطه بین رقوم آب در مخزن سد و مقدار نشت و فرار آب در زیر ارائه شده است. برای این کار باید با به کارگیری عملیات ردیابی در نقاط با پتانسیل فرار و نشت آب که در مدل مفهومی اولیه مشخص شده است.» نقاط و مسیرهای اصلی فرار و نشت آب مشخص شوند. سپس یک زون‌بندی در جهت عمودی در مخزن مورد نظر انجام می‌شود و در هر زون ارتفاعی وضعیت هیدرولیکی مسیرهای فرار و نشت آب تعیین می‌شوند. برای مثال زون‌های ارتفاعی با ارتفاع برابر با ۱۰ متر در نظر گرفته می‌شود و سپس در هر مرحله نقشه هم پتانسیل از پایین‌ترین ارتفاع تا ارتفاع مورد نظر تهیه می‌شود و این کار آن‌قدر ادامه داده می‌شود تا در مرحله آخر از پایین‌ترین ارتفاع تا حداکثر رقوم سطح آب در مخزن در نظر گرفته شود. این کار هم به صورت دستی و هم با استفاده از نرم افزار 5۳:]:۳/۷۷ به سادگی قابل انجام است و همانند آن‌چه که در بخش قبل (بخش ۴-۳-۶) ذکر شد.ء دبی و در نتیجه حجم نشت و فرار آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد در رقوم مختلف ارتفاعی برآورد شود. -------- صفحهٔ بعد -------- فصل تسسم - تجزیه و تحلیل ننایج ۱.۳ 1-۳-۹ تصحیح و تکمیل مدل مفهومی اولیه چگونگی تهیه مدل مفهومی اولیه هیدروژئولوژیکی محدوده مخزن سد و محیط اطراف آن در بخش ۷-۴ توضیح داده شده است. به‌طور مختصر قابل ذکر است که برای تهیه مدل مفهومی اولیه هیدروژئولوژیکی» با توجه به آن‌چه در منابع و مراجع مختلف ذکر شده است. ترکیبی از داده‌های زمین‌شناسی (داده‌های چینه‌شناسی» زمین‌شناسی ساختاری» سنگ‌شناسی و ژئومورفولوژی)» بررسی‌های اکتشافی (ژئوفیزیک سطحی و زیر سطحی)» آزمایشات هیدرولیکی» اطلاعات هیدرولوژی» و روش‌های ژئوشیمیایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین ذکر شد که در مدل مفهومی اولیه هیدروژئولوژیکی آبخوان باید مقاطع زمین‌شناسی» زون‌های تراواء وجود یا عدم وجود ارتباط هیدرولیکی مخزن و تکیه‌گاه‌های سد با منابع آب مجاورء نیم‌رخ‌هایی از خصوصیات کمی (برای مثال سطح آب زیرزمینی) و کیفی (برای مثال تغییرات زمانی هدایت الکتریکی در محدوده مخزن و تکیه‌گاه‌های سد و همچنین برای منابع آب مجاور)» جهت جریان زیرزمینی قبل و بعد از آبگیری مخزن سد ارائه شود. به منظور تصحیح و تکمیل مدل مفهومی اولیه هیدروژئولوژیکی محدوده مخزن سد و محیط اطراف آن, که با عنایت به اطلاعات پایه زمین‌شناسی» بررسی‌های اکتشافی و بررسی‌های هیدروژئولوژیکی تهیه شده است باید از اطلاعات و نتایج به دست آمده در بررسی‌های کمی مربوط به عملیات ردیابی (نظیر مسیرهایی که فرار و نشت آب را شامل می‌شوند. اولویت‌بندی مسیرهای فرار و نشت آب. رابطه بین رقوم آب در مخزن سد و مقدار فرار و نشت آب) استفاده شود و اصلاحات لازم بر روی مدل مفهومی اولیه هیدروژئولوژیکی محدوده مخزن سد و محیط اطراف آن انجام شود. در نهایت باید یک مدل مفهومی دقیق و جامع از وضعیت هیدروژئولوژیکی محدوده مخزن سد و محیط اطراف آن ایجاد شود. به این ترتیب که در این مدل مفهومی مسیرهای اصلی فرار و نشت آب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد برای منطقه‌بندی انجام شده در رقوم مختلف سطح آب مخزن» نحوه ارتباط هیدرولیکی مخزن سد با منابع آب مجاور» و جهت جریان آب زیرزمینی برای منطقه‌بندی انجام شده در رقوم مختلف سطح آب مخزن (جهت جریان قبل از آب‌گیری و جهت جریان بعد از آب‌گیری مخزن برای رقوم مختلف سطح آب در مخزن) مشخص شده باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۱*۰ منابع و مراجع ۱(- احمدزاده هروی, م. (۱۳۷۱). فعالیت‌های کمیته ملی چینه‌شناسی ایران. مجله علوم زمین» ۶۴-۷۲ ۲- اسدپور ر. (۱۳۷۹). بررسی هیدروژئولوژیکی کارست در تاقدیس راوندی سد سیمره با استفاده از ماده رنگی رودامین 7ا. ۳- اسدی, ن. (۱۳۷۷). بررسی مسئله احتمال فرار آب از سد تنگاب فیروزآباد با استفاده ردیایهای رنگی. پایان‌نامه کارشناسی ۴ جان‌پرور» م. (۱۳۸۰). بررسی هیدروژئولوژیکی چشمه‌های کارستی تاقدیس زراب. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. بخش ۵- طلایی ارکانی, ح. (۱۳۷۸). بررسی مسیر حرکت آب در سازندهای تکیه‌گاه چپ سد تنگاب با استفاده از ماده رنگی رودامین ۶ کرمی, غ. (۱۳۷۲). بررسی رابطه بین عوامل موثر بر نفوذ آب به داخل کارست و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی چشمه‌های کارستی کوه‌های گر و برم فیروز. پایان نامه کارشناسی ارشد.ء بخش زمین‌شناسی» دانشگاه شیراز. ۷ کرمی, غ. (۱۳۸۳). بررسی هیدروژئولوژیکی و هیدروژئوشیمیایی چشمه کارستی چشمه علی دامغان» طرح پژوهشی با کد ۷ دانشکده علوم زمین, دانشگاه صنعتی شاهرود.۴۷ ص. ۸ کریمی» ح. (۱۳۷۶). بررسی هیدروژئولوژیکی و هیدروژئوشیمیایی چشمه‌های و پیزومترهای تاقدیس پودنو فیروزآباد. پایان ۹- کمالی نیسیانی» م. (۱۳۷۸). بررسی مسئله احتمال فرار آب زیرزمینی و تعیین راندمان فنی پمپاژ در دشت فیروزآباد. پایان 1111 ۱1۵0 ۲۳۵ ۱۵ ۳۳۵۱۵ 11۹1006 1 110۳ و0 200 110۳ 1۵6 ر0977) با م۸۹0۵ -10 ۰ 93-1 :35 .]۲1۷000 .ل .(11۵[0ظ 21ع۳ع) 50۵۳۹۵۲ ٩:08 ۵ 20 ۸1۳1۵0 ۹0‏ 06 0ظ .(0992) ال م0 ,۷۷۳۵ با بعا۵0ظ ۱۶| 6 شآ ۷۵۵۵002۷ 1۳6 (حلع) دحععسظ ۷۷.0۰ مه ۳۳۰۷۷۵۳۲ 1۵ اعع[مم کعزاع ا 002 63-۰ 00.1۱ ,0.66 ۳۵۱۰ امک بوک بامع00 ما۸ دز و۸ امد ۵ ]۷1 ع۵ا داز 200 50۳۵1۵۵ ۲۵1۹۷1۷ همع[ ام مدرد اعداانه ع 1۳ .(1 ۴.196 بعادطظ -۱2 ۱26-۰ .00 ,۷۵1.29 0۳0۵060108 هد بطم 0ع0 معاای 1۵10۳6 ۲1601001068-۰ برع اعد آهعزد بطم 200 هام۷۵ ام .(1980) .۸ مزای0ظ -۱3 50۳180۰ ۵۲۹ 1010۵6 ۲۳۵ ۵ ۳۵۲۵ آهنمعمد ۷۲۳ ما۷۵ ۵۳۹۲ .(ر0987) .0 منمعق0ظ -۱4 ۰ ,7111ع 7 ۰ 248 ,۷۵۲۳ ۲0۳ ,500 چگ ۷۷:1۵ 00[ ۷۵۲۵۵0102۰ ۳۵1۵ .(1998) بل ۱5-۵۵۹1210۰ ۷۵۳۵۵201021۵ 1۵ 2 0۹10عد ۲۳۵۲۵ ۷۱۵ بوعوامعع ۵ 110۵08 .(0994) ۵ .۸ 0۳۵ -۱6 ۰ ۲۵۱6 816 0آ00ع 0 01606 3۵116 10۵۵ ۳۳۵۵۰ ۵00 امن 0ص 62100 م۲۳۹0 . 144-4 .00 ,با اندم ,1994 بشکنا] ,12 ,۸100 520 -------- صفحهٔ بعد -------- .۱ راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نست و فرا رآب از مخزن و تکی هگاه‌های سد 68 10۳ 1005 برد آهعااعله ماع ۵ ع۵ن 1۸6 ب(1992) 1.۳ ماگ۵ ما60 -۱7 41 0 ۷۵۲02001082۷ 1۵ ۵۱۵۹۰ ۵۹۵۵۵۲ 06زا آهاعچن بمالهطای جر کعامط 00 برامم-۷۵1 ۰ 00.203 ,30.66 ۳01۰ لامک م50 .ا0ع0 ما۸ دز ما۸ 1 ۷۵۲۵10۵۷ 1۳۴ ۱۵ علس) نا امد 0 ماود 0۵۳ 10۵100 بر0984) بب6 ماع -85ا 0 کع01 51 .210-237 ,(دل0م) ۸ .ظ 00 200 ۰ .ظ ,۷۷۶۹۵۵ ۳ ,۳ ,1۵۵۳۵۵۷ بکا۵ عاحد ای ۳۹-۰ ] ,۳۵۳۲۵۹ ,[4 0۰ ۷۵۲۵1۵۵2۷۰ 1۵ 1۳0۵۳۹۵ 1۹1011021 آن0 دعام 01 :۲1۵6 1۳۵۳۵۵۵۵ رها ش۸ (1995) بل ج۹0د۳ ۵00 ۰۲ ۱۸۱۵۲ 1.10 600067 -9] ۰ ۳1۵۳۱۳۵ [301 .200102 0 0۷۵1۵۲1۳۶6 1۵۳ 1۳۵۵ آهاطامدع دامع ۸ (1946) لت بطامعدل هد ۲۰ ۲ م00 -20 |۷۵ ,1۳۵۹۵۵110۵ 111۵ کعلزد ام م60 م۸ محواکنط ۵۱۵ ااع ۷ عماححمصصه مه کامماحدم ,526-۰ 00 ,62200 01۵10۰ ۳۵۵۱۹۵۵ ۳۵۵ظ ۳۵ ان وعوا۵ط اکمط (رقگ9ل ۲.۲۳ ۳۵۲۵ هد 0.۷۷۰ 0۳۵۱ -[2 1 دز دع۳۲۵۵۵۵ موس دوم رگ فلع اعد 5 ۷3 کلعان ده ۳۳۵ ۱۵۵۵۵۵ ۷۷ ملظ 163-۰ :[6 [۲۶۵۲۵ ۲1۲۵۲۵1۵۵۰۰ 0 1۵۲۹1111211011 آ0 عم ععل 200 0101 ۳۵ مدش .(۱996) 0 ول 300 ۸.۵.۰ ععاسظ 0.۳ با 0 22 سم 20011686 ۵۹-1۳۵10۲6۵ ۵0 001066 ]۱۳1۳۵110۵ ان خع ۳۵۵ :۵ 1۳۱۵۵۵ 37-7 ,۱996 ,3 [-0]| ع ال ۳۵1۵۵ ۴۵01-۲0 ,1( ماه 200 50۳185 11۵1006 ۵ انا ع) زز ک 11۵110 هقی ۳ زین کاصص ص00 (۱972) ۵۳۲ ,۳۵۵ -23 ۰ - 53 :۱6 .|۲1۵0 .ل ۷۷۳۵۰ .ظ ۷۷1111۵0 200 5۳۵۲۵۲ 1۰ ۳۷۵۵ 0۷ 5986۰ ۳۵۳۰ |۵۱ ۳۲۵۳1۱۵۵ ,6011100 410 ۲1۵۵۵0102 معز امش .(2001) ۷۷۰ ما۲۳ 24 ۰ ,۲1۵ ۳۳۵1۵۵ 0۳۲0/210۰ .(1979) مود بش۸ ل 300 ۸۵۰ ۲۳۳7۵۴ -25 ۰ عک ۷۷:6 00[ 01010102 200 مدع داد امد ام ان ممحدظ .(۱988) ۷/۰(۰ ۲۳۳۲۵ -26 ۵ ۲1۵06۳ 110۲۵ 1ا00 ۵00 1۳۵5 ,خ1100 م5 (0965) ۲ بت اذامشا) ۵00 ۳۸۵۰ دلع 60 -27 ۰ 200 ۲۰۷۰ ,10۷۷۵۳۰ 40 0۲ ۸001121100 .(2005) 5 ما1 200 یک (0 6 ۲ 0 بگ ۳۵۵۲ ۷ ۳۵۲۳ یل ناک یگ ۲۳۵۵۵ -28 ۰ ,۷۵۵۳۵8۷۵8 م200۲ آهادمه ۱۵ ک7006 ۵06 عم بانام1۵ ۵ عصاعع1۵ انا 0 5-۸-۰ 0 ]07/۳0 /7962-/۱۵۵ : 10 -امنک ,07906 ,7 |۷۵ ۸0۵ معط همع ۵0 20 601105 3610080116 1۵ 110۳۷ 600۳۵67 (2005) 1085 ۷۵6۵ تمه .بش ل کطامدل -29 -۱75 یل ۵۵1۷ 200 ال ما 0۷ 00اه ۷۷/۵ 000 ۳۶۵۵ ۷۷۱۵ نصا مارد ۲۵ .۱7700 ٩۵۱6 6‏ آ0 ۷۵۳1۵110۹5 ناهن 1۳6 00 دا ب(974ل0) ب0 ,۳ا 2 ما 20۵0 با ۴ ب00۹0ع13 -30 ۰ - 7 23:24 .۲1۷۵۲0 .ل ۷۷۵۹۰ ‎٩0۱۵8 0۰ ۱۵ ۲2270 ۷۱1۵ بذادعا عم ۵۲ دادرادد۸ (1994) ۵ لعد ۸۵7 ۵00 ۵ 131100 -[3 1 ما1 بکااشد 10اه ۵00 ۲۵۳۵ 1۳۵۵ 1۵۳ ۷۵۳۵ مهد کاعلاه ۷۵۵۳۵ 237-۰ :۱55 ,|۲1۵0 .ل 1۱۱۳۵۰ 68 2001165 ۵۹۲۵ ۱۵ ک ۹16رد 11۵۳ ۵۵0 ۱۵۳۵۵۵۷ ان مدمه «(2002) ۲ با ,۳۵۲۳۵۵۵ -32 6۰ ۳۵۱ 310۷۵۵5116 بع[اک۵ 310۳ 01 1۷ داخعط) ]۳۳۸ مقاحل ادا 0۵1۵۵ -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجع ۱*۷ ۲۰ ,۸.۸ وع ار 0عع 1۵ 6۹و۳۵ 1۳302 .(1998) ۷۷۰ بذفقط -33 ۲1۵11021 .1۷۵112211005 60۳0۵-۷۵1۵۲ ۵ لمعزام‌م۸ دزد بوطام‌مع60 عامطا 0 .(0989) ۷۷5 مذعط -34 ۰ 313 ,010 ,۵۰اط] ,۸۹۹00121100 |۵۱ ۷۵16۲ 40) 4۵12 ۵۲) 0۳۵18 آ۵ 6۷۵1۵10 200 دزدراه ۸ .(1994) ۷۰۸۵۰ ,۸۵00 عل 200 ۳۰ م6 مصمصهعسط -35 ۰ ,00۷610016 200 ۳1۵۵00 1۵۳ 1۵06 11۳۵0۵1 ۳۱۵0۵۰ اکلا] ,رصل ۰ 377 ,01161۵005 6 2 اه دعزاد 2201 ۲1۷۵۵0۱0۵6 .(2005) 1 یگ 3۵۵ 200 یک نک ۷۴ نم بل معا -36 43-۰ ,60 ,060102 ۳۵1۵۵ هدام[ +عاه 1۵۶ 1011۵10 تصحل 1۵11۱ 6 ]5 68166۹ 1۵۳ برع ]11۵0 .(1988) ااسایل ۳۵۵۱۵۵۷۵ 200 ۸۰ ۵۰ ۴۵۳۵۲ کلطظ موعاقصن] -37 ۰ |[ ۸1000۳۵۷-۳11 6۵1000۰ ٩1۳۲۵ 22008 .‏ آ0 005 عزحهظ .(1988) .60 ۱:۵۰ 200 .ک ۱/۵۹۵ -386 40 5.۲ 10 دع01 اد 0۵60 نع 1۵۳ کل0ط ع عع ع ۸ 0 ععله که عدنا] .(1990) .0 .ل[۸10101 -39 ,اد 510و ام 0عع ۵100 مج اه مانمگ بخعزد ام 0ع0 اما ۷0ص هه امعنصطعام0 ولیم 191-۰ .1,00 ۷۵[۰ ۰ ,۳۷۵۲۵110۵ 200 برع |۳۷۵۵ 010۵۳۵۵۲ (0977) ۵۰ ۱0۷۷/۵۵۳۶ -40 6 1۵۳۲ 110۵۵ 30005[ ان 6۷31021100 ۸ .(1998) م2 بقا: 67-۷۷ نهک 200 .ل[ م0۵۳۵ ۳.۵۰ ۷/00 -[(4 1011-0۰ 1۵۳۵110۹۰ کا0ع ۵10826 1۵ کافع) 2 منم آ۵ ۱1۳0۳1۵100 16 1۵۳ 1۳000102۷ 200 13۹1۵110 .(2003) هل ماما ۵ ک۱۵ -42 ]۲0۳۵۳۵۷/۵ ۵۵ 00016۳۵6 با0] ۵۲ دوع ددع0 تصآبفا 1۵۳۵۵ که مناد هط 5 27 عا۳ (0ع2) ,۳۵۵۵ 5601606 15-19 ما۵ ۳۳۵۵۳۵۵ ۷۵1۲۹٩ 40‏ ۴۵۳۵۲ فصعا منم ددع ۳۵12 600 - ادها ۱۵ کم معا (ر097) ۳1۰ ۱:۱۵ -43 ۰- ۳۳.397 ,۵1۵۰ مق0عا[2ظ ,(حلع) «محمطا0ل وه جقص محاعدما ۳۵۷1۳۵۵۵۲۵۱ ۰ 434 ,۳۳11۵1105 کع اما ۷۷۵00 م۲1۵2 اکهگط .1981 ۳1۰ 06 ۱:10 44 0 ۲۹۵۲۷۵1۲ 2۳0۵/۵16۲ 113۵۳۵۵0 ۵ ۱۵۳ داع۵۵ 1001-005 (1984) ۳۰ ما۸ ۱۵۵۶ 45 . 631-846 :(20)7 مادعا عبانم ۷۷۵67 ماه ۲۳۵0۳6 16 م1۵۹۹ ۵[ ۵۵۲ ۷۵۳۵۵۵ ۳۵) آ0 5ا |۳۱ .(1996) ۵۰ ,لاک ۵7 ن7گ 300 ۰[ ۱0۳۵ -46 -۵۵ 0۵ 00۲۳۵6 [۵ 11۳۵0 آ۵ کی عم نصا (۳۵۱۵۵۵ ک) هه 20 عط) رز 1۵ ۰ ,10-13 ع0ال ,۳۵1۵0 ,۳۴۵10۷10-۹10 ازا هن هاهاه 200 ۷16۵111 - اوه ۲۳۵۳۵۵ 151-۰ ۰ 113631006 آ۵ ادنهعطل عط) مدز ک 11۵0 آهدمخععد ۵ کا 0 1972(۲0) ۱.۰ ۱1۹۵۵ -4(7 40-۰ :16 ,۲1۷00 ۰[ .۷۷۰8 ۷۷۳۵ 200 ۳.1۰ ۲عا 5 ۲۷ 501066 ۵[1ع12ظ ,۰ ‎٩۳۵112۵0‏ 200 اع اما نع (0999) .ب دامط۱ -48 49- 0۵۷۵16۳ ۳۵۰ )1989(. 0۲0۵2, 130۳ 200 0۳۵01106۰ ۳196۷16۲ ۰ 118612 ۵1 ک2ع2۳ 2۹661 1106 همان ۵ مناد عامطع 0 .(1990) بط بتعاهظط پبا.۸ ق0136 -50 ٩۹16۰ 600۵۵ ۷۵160 ۷۵۰ 28, 00.1۱ 76-۰‏ ۳0۷12 با 1اذزهع مادم 1100-0۳0۹۹07 ۵ -------- صفحهٔ بعد -------- 1*۸( راهنما ی کاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشت و شرا رآب از مخزن و نک هگاه‌های سد [هزد۷ م2000 0ع[12عل0 200 انوم عطزا ال او دمم (0994) با ۳۱۲۳۵۵۹۵۵ ما۳۵ -ا5 00.200-6۰ ,32 ۷۵۰ ۷۷۵10۰ 00 بدا اه عمط 1۵ 0۵۵1100 ۷۷۵۵۳ نامع ۵ کاک رهم32 ۰ ۳۵۳8۵0 ,۵ 1-۳16 نع ۵00 ۳۵ نز 01 ماع +عل اصامز 0ص ۳۵۱۲ .(196060) ۰( ۳۳۵۵۰ -52 ۰ ۵00 01070 ۰ 60۳0 :۳۵۵100۵1۵ ۷۷۵۵۳ با با ۷۵۳۵ اد ال امعم .(2005). ۱ ۲۳۳۹۶۵۵۵۳۹ -53 55-۰ بل |۵۵ 200 ۲1۰[ ماما ۶ ۵:۱۵ ۵ 10۷0100108 (2003) ۸.۳۵ ۱۵۵۲ ۵00 ۳ ۱۷۵۵۲ ا.۵ معط بط مجافعااهط سس منفاط 54 1 0 دع 0۳0001 :1۵ 10۲۳۳۵110 000 ۱۳۵۵۵ ۵ 1۵۶ 0001 لمع مامم۵۵ ۷۵۳ همع 00 -89 ,عم (عع2) ۳۵2۵ 067 010ع5 15-19 بکا۵ا ۳۵۳۵۵ 1۵ 600۵16۳ 0 00006 و و زو رک ۰ ...۸ 11 نگ ۵00 ب.ل.۸ ۳۵۳۵۲۵۵ مط ۸10 60.3 [ع0 10 5 بسا.۳ ]51۳۵۳ ۳۰ .ل 00۵0 +55 10۳0 کعام 0۳1 سوه خبط ان موزانص ال مدای 1 له 060 0ع۹ا 1 001101100 200 بد۳ 20011 ۳۵۳۲۹۲ ان زا۷10۵ ان ما۷2 آه 0 نموه 6اه دمح ای 0 0 00۲1۲6 1۳۳ ۳۵ ۵۲ ۳۵۵۵۹ با مکع 0 اد با عم 001100 ۰ ,1۳۳۵۳6۵ ]۵۲۹ 1۵ 2۲00۵16۳ آ۵ ۵۵82061 300 13۵۹۵12۰ برع 000 ۷۵۵20102 573-65 وم مکعش۸ ۷۷/۵۵ 00۵ 1۵110۵ 010 8 :1۳۳۵۵ ۱1۳۵106 ۱۵ 11۵۳ ۷۷۵۵۲ 000 ,(1985) ۸0 ,۳۷۷۵۹ ۵00 بل ما00 +56 ( ,2۳625 ]۳۵۲۹ 1 00۵11۷ ۷۷۵۲۵۲ 2۲0۵ آ۵ ۵10۳۱2 11601 ال ,۲۵11۵6 ۵۶ 006 200 ۲۵110۵6 ۰ ,۵110۳18 ۷۷۵6۲ 2۲0 نهد ۹0۵0 سود خن نومه هد نمی [ه 30 ۱97-۰ .0 ,000 ب 101 تحع م۳۵ ,۱9855 ,و0 میامن ک 1 1 ۷10-01۵1 ام ۳۵ ان وا همع 1۳۵ .(1996) ی هدما ۵00 م ماذلع۳۲۵ -57 162-۰ :(۱1)2 ۳۷۵۵۲۵6۵۰ 200 6اه 0 0 ۵۵۰ غامد ادها ماگ 0 آن 1۵102105 که 0۲۵ ۳۵۳۹۲ معط اه حطام ۷۶۵۳۵۳۵۵ و0997 بی منصهدمطگط وه با با۳۵۵۹ -58 ۰ - ۱12 :(59)3 واگ ۵۲۹۲ 200 0۵۷6 ان .ل مکزاد 02۵1 2001167 ۷۷:۷ دا لک و1631 ها 200 ۵ 11۳۵۵0 200 جعواممع ادا اک (1984) 2 0 عمط -59 ۰ 416 ۲۵۲۰ 310۷ ,005 بک 0 کامع ۲اه علهمد ع اک و2 6اه و اجه ۱۵ کصعاکیی 11۵۳ عمش ب(1994) 0۷ با ۴۸۵۷۵۶۷ -60 244۰ :24 ,000102 ۳۵۷۱۳۵۵۵ 00۵11۷1۰ ۷۵۵۵|۱۵ :201 3۵1۳۵8200۹ 1۵ اک ۳۵۵۵1۵۵ (1999) یل مه ۵00 ۳۵۵۰ ,۷۵۳ مه 50007-۷1۵ -6۱ 7 1100 40005 ل 2 اک 10۳1۵1100 1367 1۳۵۵ 0۳۵۵۵۵ 0۵6 هه اهط ۷ اه لاه آها 20 30 943-۰ ,(35)4 معط معا 68 13۷66 51011۵005 0۳ [۵ 1۵1۷1 10۵۳ 011۳۵۳6 016۳ ۷1000 (۱993 بکایک بع 0 520 620 0۷ مدع 001 001071721100 100060 ۵00 ۵۵۷ معا اعد 0امعله امعاحص آ0 .[-90 0 ۲۵۵۲۲ ع[11 0000 ۹۳۷۵۰ آهاع ومع ۲۳۵10۵1 20 [۵ع10 2 200116 ۳۵۳۲۹۲ 2 1۵ ۵011۷11 ۶۵۵۵۱۱۵ ان ام مکش ([199) ۵۰ هنهک -63 40 ,ع۷10110۳10 ,۳۵۱۵2 بوع ]۲۷۵۳۵۵20 ۵0۵ ما0 1۳۳۵ عطا ان معداانمم هم زا بعایه 7 60۲0 ۲1۵1100۵1 :00 بصزاط0 بکع 10 ادمگ دا ۵6۳ ۷۷ 6000 او ۱۷۵۵۵201 39-۰ رم ,۸۹۹00121100 -------- صفحهٔ بعد -------- منابع و مراجعغ اه 68 01۹1100۲ هزوح ام 2002 کعلااهانهند نصا (0987) بل [1۵:۱۱ مه ل.ظ صماهیک 64 9-۰ 69:25 .۷۵0 [ :1۳۳۵1۵ ۵۵1 2 1۵ ۲۷6۵ ۰ ,2001166 02661 1106 آهاک 0 ۷۱۱۵ عمنععما هد وطام‌معع عمط .(990ل0 ایک 5۳۵10 -65 ۰ ۲0611 50-666 00۵/۵۲ ,00۰149-68 6 آ0 036۹۳۷ ۳۵ رز 11۵005 آهدمحدعک .(1971) .۵ ۷۷۰ بانط ۷۷ 200 1 بعافنا5 -66 ۰ - 93 :14 .۲1۷001 .ل[ ات20 ۸6و اج ع2 1د 3۵۵ 1۵۳ جممع عام دوم ۸ ندع ‎٩0۳۱ 16 1 کاعالاه 6اه 01 200 مفعنه عمسسوگ ب(1972) .۵ ۷۷ بانط ۷۷ 200 ا با بعافا5 -67 ۰ مابا۹۵ع ۳ ۷۷۵67 بجع ندعم عل دنل ممطانی مه کع1و10 ۵1100ن۹2 ۶ معه نعاعل ددع 6 )4(: 1067 - ۰ ,1۷۵118211015 110۳ 2۲0۳۵60 1۵ ع سکم ۵۳۵۵ ع له (ر2002) ۳۸۵۰ عمدمک -68 1410-4۰ :(386)6 ماما معسوس معا ۰ 8۲0۷۷۵16۴ ۳۵۳20161۵108 ۵ علنع 2 - عم ۵ جعمامع ۲1۷۵ .(1999) .[ ۷۷۰ ماک -69 . 00 248 ,[[۲1۵] ۳۳۵۲1۵۵ ٩۱0۷ 1‏ 1۳6 1۵ 100 ۷۵۳1۵1110 ۵۳6۵5 ماه او عحی ۳۵۵ ۵۵ کا 00 .(1972) ما .ل 16۳۵0۰ -70 - 317 :16 .|۲1۵0 .ل ۳۵21۵00۰ ,۳۵۵۵6۹ ۵ ما عم ۷ تسود عام دنق ٩۳1۵06 200 136 ۳۵16 40‏ 0167016116 ۵6 آ۵ ۱۵۳۵۵ ۳۵ 06 ۱۸۵00 1۳۵ (1935) ۷۰ مخلع1۳ -[7 0 ما0 11005ع113:2 ,۱۵۳۵۵6 270۵۵۵۲ عصلف |۷۵۱1 ۵ ۵۲ عع هنال ۵۲ 00۳۵1100 519-۶ مم ,16 ۷۵۰ بطمن نا آهزد روم 060 5 16۲ ,20016 00216 ۵ 0011-110۳۷ ۳۵110۳ 2 ۱۵ ۳۵۳۵۵۳۵ ۳1۵۳ .(1981) .لا 72-1۳۵۱ .۰ ۵]] ,۴۲ ,162100۹ ۹۲فا ۰ 539 ,۷۵۳ ۸0۳ بقط50 ۶ ۷۷:6۵ ۵ 0ل ,(رصل6 20) |۷۵ 00۵۳۵۵۲ .(2005) کل .0 ,1000" -73 6 کنککنا] 106 منود ۵۵ 1۳۵۵۵ ۵ 2 1اه 1۵۶ د00 1 ۱۶:60 .(1990) کنککن] -74 /.خدع 8۷۷/0 0/ ۵16.۵8۹.80۷ 110://۷ ۳ 21 عازد ۷۵ فعزد ام معع آ0 ۳۵۵ ۷۵60 2۲0۵۵ 0 40 1۵۲۳۵۵110 561۹116 ,۲۵1311۷11 ماع[ اه 21100 م0 ۸ .(1981) هط 060 ۷۵۵ -75 00.1,304-۰ ,۷۵1.46 فعزذوطام 00 فلگ جوز ۵0 امن ماه 0۳ نع 1۵۳ ۳۵۹۳۵۹۵ 2۲۵۷1 ۰ ال ,51 م6060 مقاعل هدام معع اه 1۵۷۳۵0۵ 010[ ب(0975) بطسا.0ا ,ال هگا ,۷۵720 -76 ۰- 00.333 ,۷۵1.50 506 اد۸ ۰ 171۷6۳۵1 07100 ۳۳۵۵۵۰ ۵۳۹۲ ۵ ۷۵۳۵|0۵ 200 جعوامطامم همع .(8 098 ۵۰ ۷۷۰ 77-۷۷۱۵ ۰ 464 با0ع[0۳0 0021 00۷166 ۷10۵ 1۳6 09880) 0 بمعاهط با بل ۲۵۵۹۵۵ کم ,6اطط ۷۷ -78 309-۰ ,26 .]۷۵ ,۷۷۵16۲ 00۵ حعامع0۲ظ اه عصنازد آهعزدجطام‌معی0 ۱5-۰ :(7)3 ,۷۷/۵6 600۵ اند و2 عا۵ 00 ۵ 1۵۳ داعلم هام00 .(1969) ۵۰ ۷۷۰ ,۷۷۳۱۵ -79 ۰ ۷/۵ [1۳۲۵ 06 - ۳۵۵۲ 1 2762 ۵۳۹1 آ0 وع0ا ۲1۷۵ .(01966) ۸۰ ۷۰ او نک 0ص ۵۰ ۷۷۰ ,۷۷۵۰ -80 ۰ ت- 549 :2 مدع ۲۹۵۵۲۰ ۷۷/۵63 -------- صفحهٔ بعد -------- 17۰ راهنما یکاربرد ردیاب‌ها در بررسی نشست و فرا رآب از مخزن و تکیه‌گاه‌های سد 40 .۹۰۷ ۳۵۵۲ .۸.0 ,۳۵160 :10 دما اوه ۵۳۹۵ 1۵۶ داعلم همع م.(0999) ۷۷۰۵۰ ,۷۷۵۰ -8۱ -259 ,5 21100ع11 ام 50601۵ 1۹۲1۲۵ ۵۵۵ ۴۵۲۹۲ مع ۱100011 ادمگط ۷۱۳۵۱۵۵۰ ۷۷۵۲ 1.10 با ‎52۹0٩ . 261 ۳۵1۵۵ ۳۵ ۱۵ ۲۵۵۳۲۵۵ ۷۷۵۵۲ 2۲0۵۵ ۵ 1۵۷۵2211005 هدام 000 .(1977) ۳۳ ,۵2-۷۷۵۳۵۵0۵ 36-۰ .00 ,42 .|۷۵ ,ف510 0600 0خهظ -------- صفحهٔ بعد -------- مطالعاتی خود.ء افزون بر پانصد عنوان نشریه تخصصی- فنی» در قالب آیین‌نامه» ضابطه»ء معیار» دستورالعمل,» مشخصات فنی عمومی و مقاله, به‌صورت تالیف و ترجمه, تهیه و ابلاغ کرده است. نشریه حاضر در راستای موارد یاد شده تهیه شده تا در راه نیل به توسعه و گسترش علوم در کشور و بهبود فعالیت‌های عمرانی به کار برده شود. فهرست نشریات منتشر شده در سال‌های اخیر در سایت اینترنتی 136721212۳1.1۳۲ قابل دستیابی می‌باشد. -------- صفحهٔ بعد -------- 5 کم 3۳۵۱۱۲۶ 15۱296 5 200 ۳1212 ۹۳۳1216 ۳۵۳ ما۳۱ ۷۶۵ 5 1۳206۳5 2۶طلونا ۶] مزاع مزبای 9 5 ۲۳۵۲۱ 1.2۳226 که ۲.۲۵12۳ 5 21 9۲۲۵۹۲ع 1 1 ۲0 80۱ آ0 ۱1۱1۹۱۳۷ 0 51۳۵12 ۱۵۲ ا۷ام1 ا۵ 011166 [۵ع111عع1 200 ۳۵۱۵۲۱1۵۵۶ اه 50۳۵۲ 5 101۵ ۵۱ ۵۱ع0271ع1 71 0 ۷۷۵۱۲ ۵۲| ۲01۱611۵ ۳۳۳( 372[ 2012 -------- صفحهٔ بعد -------- این راهنما با هدف بررسی خصوصیات هیدروژئولوژیکی سازندهای کارستی و ارائه راهکارهایی چهت چگونگی کاربرد مطالعات زمین‌شناسی» هیدروژئولوژیکی» بررسی‌های اکتشافی و نهایت مطالعات ردیابی در پتانسیل آب‌بندی این سازندها در قبل از احداث سدها و پس از آبگیری مخازن بهیه شده است.