متروپل

⚠ این متن با نرم‌افزار از روی تصویر خوانده شده و ممکن است خطا داشته باشد؛ برای استناد، اصلِ سند را ببینید. ۷۸ 2 ظ 1 1 گه :2 0 رر ل لسن رون ری را 79 بأهی و رم مضاحاست و ام ریب ربران سا ۱ 1 ۰ اه دار رز ان ۱ ۰ ئ ده دتم ۳ ۴ ْ اس ی ۲ ح حه او تم ., س ۳ هدرخ ۱ و۱۳ ٩ص‏ چا رم ۰ ۰ سک <حشخذ حه . ۹ مها 4 ۱ ۰ - خ ود سا ال ۳ + + اج حت م46 + مر عس ۹ .۰ ۱ 6 2۹۷ با ۱۳۹ ۱ که که ( ال ۹ ۹ سا و ۹ ۸ میتی اک کرو شا شا بر 3 ۱ ۵ 6 ارت ‎٩‏ ی و۹ مه یل : ۷۹ ۵ ۹ اف وه 11 ۳ و مر ما مود ای سا 9 | ها وا سرت -------- صفحهٔ بعد -------- ری 7 -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط مشی پیشگیری در شهر تهران گزارش مدیریتی معاونت محیط‌زیست زیرساخت و نوآوری شهری مدیریت مطالعات عمران و زیرساخت شهری گردآوری کننده: علیرضا نوری ناطر علمی: گروه متخصصین جلسات واکاوی ) از سایت ذیل و یا اسکن کد تصویری قابل دریافت است.PDF( حقوق مادی و معنوی این اثر متعلق به مرکز مطالعات و برنامه‏ریزی شهر تهران است ضمناً متن 22392080 . 3 :، امور مخاطبان1964635611 ، کدپستی32 نشانی: تهران، خیابان شریعتی، پل رومی، خیابان شهید اکبری، نبش خیابان شهید آقابزرگی، شمارۀ rpc. رمزک مطالعات و ربانهم‌رزیی شهر تهران شورای اسالمی شهر تهران -------- صفحهٔ بعد -------- گزارش مدیریتی واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط مشی پیشگیری در شهر تهران گردآوری‌کننده: علیرضا نوری ناطر علمی: گروه متخصصین جلسات واکاوی 1401 بهار ایـن مجموعـه بـا مشـارکت میـان عمـوم صاحـب نظـران داوطلـب مشـارکت، مرکـز مطالعـات و برنامه‌ریـزی شـهر تهـران و کمیتـه عمـران کمیسـیون عمـران و حمـل و نقـل شـورای اسـامی شـهر تهـران تهیـه و تنظیـم شـده اسـت و منظـور از تهیـه آن بررسـی و واکاوی هرچـه دقیق‌تـر دیـدگاه هـای فنـی و حقوقـی ارگان‌هـای علمـی در سـطح کشـور در خصـوص واقعـه سـاختمان متروپـل آبـادان و پیشـگیری از رخـداد آن در تهـران اسـت. امید اسـت بـا واکاوی هرچـه مدون‌تـر ایـن رخـداد پیشـگیری از آن هرچـه دقیق‌تـر و بهتـر امکان‌پذیـر گـردد. -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- فهرست مطالب 8.....................................................................................................................................................................................................سخن نخست 9......................................................... )مشارکت‌کنندگان محترم در واکاوی‌ها (مشارکت در جلسات یا تکمیل فرم‌های ارزیابی 11...............................................................................................................................................................................................................مقدمه 12.................................................................................................................................................................... معرفی ساختمان متروپل-1 15............................................................................................................................................... روند صدور پروانه و ساخت ساختمان-2 27................................................................................................................................................................................. واکاوی فنی رخداد-3 30.................................................................................................................................................................................. طراحی-3-1 31..............................................................................................................................................................................حوزه اجرا-3-2 32........................................................................................................................................................................ حوزه نظارت-3-3 33............................................................................................................................................... وضعیت ضوابط حوزه فنی-3-4 34........................................................................................................................................................................................ واکاوی حقوقی-4 37.............................................................................................................................................. قانون شهرداری100 ماده-4-1 37...................................................................................................................................... اهمیت شناسنامه فنی و ملکی-4-2 37............................................................................................... سکونت در ساختمان‌های بدون پایان کار در شهرها-4-3 38................................................................................................................................................ کیفیت مصالح ساختمانی-4-4 39......................................................................................... نقش بیمه‌ها در کنترل و تضمین کیفیت ساخت و ساز-4-5 40................................................................................................................................................. قانون شهرداری55 ماده-4-6 41................................................................................................ حراست از قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان-4-7 42............................................................................................................................................... نظام درآمدی شهرداری‌ها-4-8 43.................................................................................................................. نظام کان تامین مالی پروژه های ساخت-4-9 43......................................................................................................................................................................... واکاوی جامعه شناختی-5 45............................................................................................................................................................................................. نتیجه گیری-6 47................................................................................................... پیشنهادهای احصا شده جهت اقدام از سوی مدیریت شهری-7 47............................................................................................................................................................................کوتاه مدت-7-1 48.............................................................................................................................................................................میان مدت-7-2 51..............................................................................................................................................................................بلند مدت-7-3 -------- صفحهٔ بعد -------- -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ رز ع 4ص دس را دراد نی وه داروول و درادم2, ی فگانم وک لاه 2 و 8 ۶ ارب 0 ز و ۱ کی ی : : ی ا 1 ۳ اه و 1 ند َ ی ۹ ِ‌ سا ی ان س ها اا آچ هی 1 ۳ ۹ نع یا ۳ ۰ ۱ 2 ار اس اد / ۳ 2 ۳ + از مره وه 7 ۹ 2 رد و 2 1 ون ی 0 ۰ :1 پر ی را ام ۳ رو ۹ ریک کم رها خر هه م 1 0 ۲ ۳ را 2 - رو و یا 3 : ده ره از چ را هک 2 14 1 0 ۸ ۱۶ ده : ۹4 ار را 1 3 1/1 1 -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 8 سخن نخست یکـی از مهمتریـن راهکارهـای مطـرح در دنیـا جهـت پیشـگیری از تکـرار یـا کاهـش خسـارات ناشـی از حـوادث درس آمـوزی از وقایـع گذشـته اسـت. زمانـی کـه ایمنـی برتـر از منافـع شـخصی و جناحـی در نظـر گرفتـه شـود، واکاوی رخدادهـای پیشـین بـه دور از هرگونـه ماحظـه سیاسـی، جناحـی، طبقاتـی و ... صـورت می‌پذیــرد و عمــا منجــر بــه تغییــر در روندهــای آتــی مجموعه‌هــای موثــر در ســاخت و ســاز می‌شــود. در شـهر آبـادان رخ داد اگرچـه منجـر بـه از دسـت رفتـن شـمار کثیـری از 1401 خـرداد2 حادثـه‌ای کـه در هموطنـان عزیزمـان گردیـد و در دل خـود ماجراهـای تلـخ بیشـماری را دارد، امـا در صـورت فرامـوش نشـدن و تحلیـل دقیـق آنچـه کـه رخ داده اسـت می‌توانـد ثمـرات متعـددی را در دل خود داشـته باشـد. شـورای اسـامی شـهر تهـران بـا توجـه بـه وظایـف ذاتـی خـود در کنـار مرکـز مطالعـات و برنامه‌ریـزی شـهر تهـران اقـدام بـه بررسـی و واکاوی حادثـه متروپـل شـهر آبـادان نمـوده اسـت و در ایـن راه مرکـز مطالعـات و برنامه‌ریـزی شـهر تهـران حسـب وظایـف قانونـی مصـرح در نظـام نامـه پژوهشـی شـهرداری تهـران محوریـت واکاوی را بـه دسـت گرفـت. در ایـن مسـیر طـی فراخوانـی از متخصصیـن دعـوت گردیـد کـه در ایـن مسـیر اقـدام بـه مشـارکت نماینـد و در پرسشـگری طراحـی شـده شـرکت نماینـد. سـپس از شـمار کثیـری از متخصصیـن، پژوهشـگران و فعالیـن حوزه‌هـای حرفـه‌ای جهـت حضـور در جلسـات واکاوی دعـوت بـه عمـل آمـد و طـی سلسـله جلسـات برگـزار شـده مـوارد مطـرح شـده از سـوی ایشـان بـه دقـت مـورد ثبـت و بررسـی قـرار گرفـت. ایـن گـزارش در برگیرنـده نتایـج ایـن بررسـی اسـت کـه نهایتـا بـا پیشـنهاداتی بـرای شـورای اسـامی شـهر تهـران همـراه می‌باشـد. ایـن مسـتند پیـش از انتشـار در اختیـار عمـوم مشـارکت‌کنندگان قـرار گرفتـه اسـت تـا هرگونـه تغییـر و اصـاح مـد نظـر را بـر روی فایـل اعمـال نمـوده و سـپس بـه دبیرخانـه تهیـه گـزارش واقـع در کمیتـه عمـران شـورای اسـامی شـهر تهـران تحویـل نماینـد. پـس از واکاوی نهایـی و تجمیـع نظـرات متخصصیـن ارجمنـد مسـتند تهیـه شـده در اختیـار عمـوم قـرار گرفتـه و گزارشـی از آن بـه شـورای اسـامی شـهر تهـران تقدیـم خواهـد شـد. ایـن مسـتند اگرچـه قطعـا در برگیرنـده تمامـی موضوعـات نیازمنـد واکاوی نیسـت، امـا تـاش شـده اسـت در آن حداقل‌هـای مـورد نیـاز جهـت اقـدام توسـط شـورای اسـامی شـهر تهـران مـورد تاکیـد قـرار گیـرد. شـعار تیـم تهیـه ایـن مسـتند "پاسـکو را فرامـوش کردیـم، متروپـل را فرامـوش نکنیـم" بـوده اسـت کـه امیـد آن مـی‌رود بـا توجـه دقیـق بـه آن قدمـی در مسـیر پیشـگیری از وقـوع حـوادث مشـابه در شـهر تهـران برداشـته شـود. نام‌هـای مشـارکت‌کنندگان در سلسـله جلسـات بـه شـرح جـدول صفحـه بعـد اسـت کـه از تمامـی ایـن عزیـزان سپاسـگزاری شـده و توفیـق ایشـان را از خداونـد متعـال خواسـتارم. سید محمد آقا میری رئیس کمیته عمران و نایب رئیس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای اسالمی شهر تهران -------- صفحهٔ بعد -------- مشار کت کنندگا نام 9 نام خانوادگی رامین کرمی سید بهرام بهشتی اول عبدالرضا سروقد مقدم مصطفی احمدوند محمد یزدانی مهدی زارع میر نجم‌الدین لواسانی عباس قاسمی کامران ایمانی حامد میرزائی فر محمد رسول دلفانی علی طاهری ابراهیم نیشابوری فرزین کلانتری سوسن مومنی موکویی ایمان یاوری زاد ن محترم در واکاوی‌ها (مشار کت ریاست مرکز مطالعات و برنامه‌ریزری شهر تهران رئیس سازمان نظام مهندسی استان تهران عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی مهندسی زلزله عضو تیم تهیه گزارش ساختمان پلاسکو عضو هیات علمی پژوهشگاه زلزله شناسی و مهندسی زلزله متخصص حوزه بازرسی فنی, نظارت و اجرا عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی متحخصص حوره مدیریت سهری عضو هبات علمی داتشگاه آزاد اسلامی واحد پردیس عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی متخصص حوزه رفتارشناسی سازه متخصص متخصص حوره سازه 0 اجرا متخصص حوزه عمران و سازه عضو هبات علمی دانشگاه قم نماینده جامعه مهندسین مشاور ایران نماینده شرکت پژوهش ایران راهوار عضو جامعه مهندسین مشاور ایران طوسی متخصص کاهش خطر سانحه در زمینه ساختمان متخصص پیمانکاری برق و ابنیه یل فرم‌های ارزیایی) رئیس کمیته عمران شورای اسلامی شهر تهران معاون معماری و شهرسازی شهرداری تهران متخصص حوزه سازه و زلرزله متخصص حوزه مدل سازی اطلاعات ساختمان (71۹/1]) نصیرآلدین طوسی مدیر عامل سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران معاون سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران عضو هیات مدیره سازمان نظام مهندسی ساختمان عضو هیات علمی پژوهشگاه زلزله شناسی و مهندسی زلزله متخصص حوزه مهندسی محیط ز یست عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرآلدین طوسی عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی امیر کبیر عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی نماینده شر کت مهندسین مشاور ایران خاک نماینده انجمن علمی مهندسی بتن و سازه‌های بتنی معاون فنی مرکز تحقیقات بتن دبیر گروه سازه جامعه مهندسان مشاور ایران همکار مر کزمطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران معاون کنترل ساختمان معاونت معماری و شهرسازی شهرداری تهران 1 ۹ ۴ نک 2 5 د 1 د 2 ۹ -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 10 نام و نام خانوادگی سمت نام و نام خانوادگی سمت حمیدرضا بستانی - متخصص مهندسی و مدیریت پروژه سقف‌های پیش‌تنیده علی حسینی متخصص سوانح و بازسازی زهرا محمدی اصل متخصص زلزله (اکتیو تکتونیک)، گسل، ژئوتکتیک، سایزمولوژی مهدی سلیم‌زاده متخصص مهندس عمران مریم صدقی متخصص ژئوفیزیک، زلزله‌شناسی فرناز غازی متخصص حوزه پیشگیری و کاهش خطرپذیری، سازمان پیشگیری و مدیریت بحران بهزاد جغتایی متخصص سازه و مقاوم‌سازی علی مقصودی برمی سازه و زلزله- متخصص مهندسی عمران غامرضا علی‌نژاد متخصص عمران حامد سلیمی مدیرکل معماری و ساختمان معاونت شهرسازی و معماری علی بیک خراسانی‌نیا متخصص معماری، شهرسازی محمد حسین نوروزی معاون محیط زیست، زیرساخت و نوآوری شهری مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران مریم منتظریون متخصص معماری، سانحه محمدتقی کردی -تاسیسات مکانیک- متخصص تاسیات برق هوشمندسازی علی طهرانچی ایمنی شهری- متخصص شهرسازی آرش الوان کار گلپایگان مدل‌سازی اطاعات ساختمان - متخصص طراحی سازه )BIM( سیامک پورصدر وارد کننده تکنولوژی‌های جداگر لرزه ای و میراگرها غامرضا زمانی متخصص ساختمان محمدحسین غنیون متخصص سازه محمدرضا کاظمی متخصص ایمنی و آتش نشانی بهمن مومنی مقدم متخصص فنی و مهندسی و مدیریت امیر پیمان زندی متخصص سازه سیدهبت‌اله بساطی سراوری متخصص جغرافیا مصطفی احمدوند متخصص بتن و ساخت و ساز بتنی روزبه زمانیان متخصص حوزه شهرسازی و معماری امیر محمدزاده نمینی متخصص مقاوم‌سازی سازه المیرا مهین عبداله‌زاده متخصص عمران و محیط‌زیست محمد وحیدی - تشخیص خسارت سازه‌ها-متخصص ساخت ابنیه فنی مقاوم‌سازی حسین محمدزاده نوین متخصص زلزله رضا اکبرزاده میانی متخصص ژیوتکنیک مجید محمدی زلزله-متخصص مهندسی عمران ابوالحسن فرشی ژئوتکنیک، بتن،جوش-متخصص عمران محمد صالح دشتی متخصص مباحث نوین در مهندسی امیرقاسمی متخصص مقاوم سازی سازه‌های بتنی در برابر زلزله جعفر سرخوش متخصص مهندسی سازه و حقوق خصوصى محسن ملکی متخصص مهندسی سازه و مهندسی زلزله حسین محمدزاده نوین متخصص حوزه زلزله علی طبرستانی متخصص حوزه مدیریت شهری و مهندسی عمران رضا بصیری مژدهی معاون مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران اسماعیل عزتی نیایش متخصص طراحی سازه‌های ساختمانی و صنعتی، ناظر عضو سازمان نظام مهندسی کیانوش نیک‌هوش متخصص مقاوم‌سازی و بهسازی لرزه ای دانیال حافظ پور متخصص حوزه معماری امین نظری مدیر مطالعات ایمنی، مدیریت بحران و پدافند غیر عامل مرکز مطالعات رحیم انصاری متخصص حوزه سازه میاد حدادی مدیر مرکز رشد واحدهای فناور پژوهشکده سوانح طبیعی امیر شفیعی مدیر مطالعات معماری و شهرسازی مرکز مطالعات شایسته جهانشاهی متخصص محیط‌زیست علیرضا نوری دبیر کمیته واکاوی و مدیر مطالعاتی عمران و زیرساخت شهری مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 11 مقدمه متروپـل شـهر آبـادان کـه در تقاطـع خیابـان امیـری و خیابـان سـیزدهم شـهر آبـادان 2 سـاختمان شـماره فـرو ریخـت و ریـزش آن منجـر بـه از میـان رفتـن شـمار زیـادی از 1401 خـرداد مـاه2 قـرار داشـت، در تاریـخ کارگـران، افـراد حاضـر در سـاختمان و همچنیـن شـهروندان حاضـر در محـدوده سـاختمان گردیـد. گذشـته از درصـد در کنـار معبـری کم عـرض در فاصلـه‌ای اندک 100 طبقـه و سـطح اشـغال11 بنـا شـدن سـاختمانی بـا از ارونـد رود، عـدم رعایـت مقدماتی‌تریـن اصـول مهندسـی سـازه از سـوی سـازنده سـاختمان، نحـوه انتخـاب سیســتم ســاختمانی بــه کار رفتــه و بســیاری از مباحــث رعایــت نشــده در ســاختمان متروپــل پرســش‌های بزرگـی را در ذهـن شـهروندان و جامعـه علمـی کشـور بـه وجـود آورده اسـت. بـا توجـه بـه وجـود سـاختمان‌های مشـابه ایـن سـاختمان در شـهر تهـران و امـکان وقـوع رخدادهـای مشـابه در شـهر، عمـا شـورای اسـامی شـهر تهـران بـا محوریـت کمیتـه عمـران ذیـل کمیسـیون عمـران و حمـل و نقـل واکاوی مجـدد موضـوع را در شـهر تهـران بـر عهـده گرفتـه و نظـر بـه اقدامـات پیشـین مرکـز مطالعـات و .برنامه‌ریـزی شـهر تهـران در ایـن خصـوص، موضـوع بـا همـکاری ایـن مرکـز در دسـتور کار قـرار گرفـت نفـر از صاحبنظـران خبـره و علمـی کشـور جهـت مشـارکت 62 بـر اسـاس فراخـوان صـورت گرفتـه، حـدود در فرآینـد واکاوی موضـوع اعـام آمادگـی نمودنـد کـه طـی سلسـله جلسـات برگـزار شـده، واکاوی رخـداد سـاختمان متروپـل و علـل ریشـه‌ای ایـن حادثـه در دسـتور کار قـرار گرفـت. بـر اسـاس آنچـه کـه از سلسـله جلسـات واکاوی حاصـل گردیـد، در کنـار سیسـتم سـاختمانی انتخـاب شـده و مباحـث فنـی مرتبـط بـا سـازه سـاختمان و باالتـر از امـور مرتبـط بـا طراحـی و اجـرای سـازه، بزرگتریـن علـت حادثـه را می‌تـوان در نگـرش عمومـی بـه جایـگاه ایمنـی، قوانیـن و مقـررات جسـتجو نمـود کـه بـه دیـدگاه سـازندگان، کارفرمایـان و سـایر دسـت‌اندرکاران نظـام سـاخت و سـاز در کشـور نیـز تسـری می‌یابـد. پـس از آن، جایـگاه نظـام شهرسـازی در کسـب درآمدهـای شـهر و مسـیر مالـی خـاص پـروژه هـای بـزرگ سـاخت و سـاز در شـهرها را می‌تـوان در زمـره مهمتریـن علـل ریشـه‌ای در رخـداد چنیـن حوادثـی جـای داد. در ذیـل ایـن مباحـث عـدم توجـه بـه صاحیـت پیمانـکار سـاخت (مجـری) سـاختمان، قـدرت کارفرمایـان در هدایـت مسـیر فنـی طـرح حتـی بــر خــاف ملزومــات مهندســی و ضعــف اقتصــادی و حقوقــی جامعــه مهندســی را می‌تــوان از ســایر علــل رخـداد حادثـه متروپـل دانسـت. موضـوع تلخ‌تـر آن اسـت کـه متروپـل بـا تلفـات گسـترده خـود، یـک نمونـه بهره‌بـرداری نشـده از صدهـا سـاختمانی اسـت کـه در نظـام فنـی، حقوقـی و اداری موجـود سـاخته شـده اسـت و بسـیاری از سـاختمان‌های موجـود در کانشـهرهای کشـور کـه کیفیتـی مشـابه ایـن سـاختمان دارنـد تحـت بهره‌بـرداری قـرار دارنـد. ایـن موضـوع بـه مراتـب می‌توانـد اهمیـت بازرسـی فنـی سـاختمان، شناسـنامه فنـی سـاختمان و فراهـم شـدن عملـی امـکان کنتـرل سـاختمان‌های در دسـت بهره‌بـرداری را حیاتی‌تـر و مهم‌تـر از پیـش سـازد. در انتهـای ایـن گـزارش تـاش شـده اسـت تـا بـا ارائـه راهکارهایـی کـه امـکان اجـرا توسـط شـورای اسـامی شـهر تهـران و مدیریـت شـهری را دارنـد، گامـی در مسـیر ارتقـاء ایمنـی در شـهر تهـران بـر اسـاس درس‌هـای آموختـه شـده از حادثـه سـاختمان متـرو پـل برداشـته شـود. -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 12 معرفی ساختمان متروپل-1 برج‌هـای دوقلـوی متروپـل، یـک پـروژۀ ساختمان‌سـازی واقـع در خیابـان امیـری آبـادان بـود کـه توسـط یکــی از ســازندگان فعــال در اســتان خوزســتان در دســت احــداث بــود. ایــن دو بــرج قــرار بــود بــا دو پــل نشـان داده شـده 1 شیشـه‌ای در طبقـات سـوم و ششـم بـه یکدیگـر متصـل شـوند. همانگونـه کـه در شـکل اسـت، ایـن بـرج در جنـب تقاطـع خیابـان امیـری و خیابـان سـیزدهم قـرار داشـت کـه هـر دو معبـر دارای متـر هسـتند. 16 عـرض کمتـر از ) محل قرارگیری ساختمان متروپل1 شکل ، پیـش از آنکـه بـه بهره‌بـرداری کامـل برسـد، بـر اثـر شکسـت ۱۴۰۱ خـرداد۲ بـرج شـمارۀ دو متروپـل در طبقـه ۱۱ سـازه‌ای فروریخـت و شـمار کثیـری کشـته و زخمـی بـر جـای گذاشـت. ایـن بـرج قـرار بـود در متـری در ۵۰ مترمربـع بـا سـه بـر۴۵0۰۰ (بـدون احتسـاب طبقـه منفـی یـک و بـام) بـا زیربنـای بیـش از ، بـه عنـوان یـک مجموعـه ۱۳ متـر بـر در فرعـی۱۰۰ متـر بـر در خیابـان سـعدی و۲۷ خیابـان امیـری و تجـاری، تفریحـی، فرهنگـی و پارکینـگ طبقاتـی سـاخته شـود. در خصـوص عوامـل موثـر بـر فروریـزش سـاختمان مـواردی همچـون افزایـش تعـداد طبقـات بـدون لحـاظ نمـودن صحیـح ایـن افزایـش در محاسـبات سـازه، عـدم توجـه بـه نـکات فنـی و کیفیـت پاییـن سـاخت، بـاال بـودن دهانـه باربـر طبقـات و عـدم رعایـت نـکات فنـی در خصـوص وافـل اسـلب‌ها (تـاوه توخالـی) و ... مطـرح گردیـده اسـت. نشان داده شده است. 2 بر اساس مستندات دریافتی، نمایی از پان ساختمان در شکل شماره -------- صفحهٔ بعد -------- ۹ ۶ ۴ پچ ها هل ار را رپ رگ رن و موه ۵ نم ره ص ام و / 2 و رو رود ۱ ۱ دج تم دشر |( رادم ۳ ۰ : همه 0 ۰ ت و اس ۱ پیت ات 6 8 و سس 1 : ۳ : اسهم ۰ ر صام 7 سس هط مه وت ۹ ۹ ۹۶۴ ۳ 1 1 لد سو ی ا ۱3 6 ارب رل ۹ ۳۹ ۲ ۳ ۰ ل‌ 4 ۹ با او فا 1 ۹ ۳ ۳ را ۵ ۵۵ ۵ ۵ ۰ 1 0 11 ی ص سا و 7 ه« ان ۹ ال ون ‏ ورس ورس 6 نا اد مس ۱1۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱ ۱ مس را ۱ 5 ص ست ۳۴۹۹1111111111 ۱ ۵ ی ۹ 2 :۵111/۸1 : و راو ی دس یو : بو وه 1111111 33 لسستشت ‏ لد رل [ ۱ ر سرا اه 9 ۰ و سا و لا مه لا پر ۱ ۳ 5 ورزرا۵۱ ۲۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱ ۱۳ ی »> ۱۰ یی ۰ ی ۱ 7 اض ۰ ۰ - - ۰ " ری 010 اج تاو دق اه چوک با خی 11100 10 ۱ ما - ۹ لد ۰ اه - ۰ ۹ ۱ ف- ان ۹ . 0 وود ۱ زونه مر ان 13اه وا ۰ ۰ وا بچه 7 ۴ هو ۱ نا ات اس سا رن رس !۱ 8 / ار شا ۹ ۹ 0 ۳ 0۰ ۵ ۵ 0 ۵ 6۵ 0 اس 0 سس 0 مخ 0۵ م03۹0 ۵ ۵ < :مه تا تا تا دا هراس تم ای درو دا ند نید 9 ۱ ۱ 3133 اس 11133118 ز ۳ شکل ۲) پلان طبقات ساختمان (پنداریان. ۱۴۰۱) ۱۳ -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 14 ،سـاختمان در طبقـه منفـی یـک، در برگیرنـده واحدهـای تجـاری، هایپـر مارکـت، کافی‌شـاپ و فضـای سـبز مترمربـع البـی بـا 500 متـر، بیـش از6 در طبقـه همکـف، واحدهـای تجـاری، فضـای سـبز، ورودی بـه ارتفـاع مبلمـان و آینـه کاری بـا معمـاری مـدرن، پلـه دربـاری، فضـای سـبز و کافی شـاپ بـوده و در طبقـات اول و دوم، متـر مربـع را در خـود جـای داده بـود. در طبقـه سـوم، واحدهـای 80 تـا8 ده‌هـا واحـد تجـاری بـا متراژ‌هـای تجـاری، رسـتوران مراکشـی و فودکـورت دوبلکـس، در طبقـه چهـارم، پارکینـگ طبقاتـی، خانه کـودک، بیلیارد، بولینـگ، سـالن سـینما و در طبقـات پنجـم تـا نهـم، واحدهـای اداری، واحدهـای تجـاری و پارکینـگ طبقاتـی متــری و پارکینــگ 500 تعبیــه شــده بــود. در طبقــه دهــم ســاختمان، واحدهــای اداری، باشــگاه بدنســازی طبقاتـی در نظـر گرفتـه شـده بـود و بـام مجتمـع نیـز بـه روف گاردن (بـام سـبز) بـا آالچیق‌هـای چهارفصـل، کافـی شـاپ و پارکینـگ طبقاتــی اختصـاص یافتـه بود. بخش تخریب شده نمای ساختمان شماره1 نمای مقابل بخش تخریب شده نمای هوایی بخش تخریب شده ساختمان شماره2 در برابر ساختما شماره1 ) نمای ریزش رخ داده در ساختمان3 شکل بخشـی از سـاختمان کـه فـرو ریخـت، قسـمتی بـود کـه در مجـاورت خیابـان سـیزهم و قسـمتی در کنـار خیابـان امیـری قـرار داشـت. -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 15 روند صدور پروانه و ساخت ساختمان-2 طبقـه طراحـی شـده بـود کـه سـپس4 بـر اسـاس بررسـی بـه عمـل آمـده ایـن سـاختمان در ابتـدا بـرای طبقـه افزایـش مـی یابـد. پروانـه اولیـه صـادره در سـال 12 طبقـه و پـس از آن بـه9 تعـداد طبقـات طـرح بـه ارائـه شـده اسـت. 5 و4 در شـکل1396 1396 ) پروانه ساختمان صادره در سال4 شکل -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 16 1396 ) جزئیات پروانه ساختمان صادره در سال5 شکل -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 17 طـراح معمـاری و سـازه آن در ابتـدا شـرکت مهندسـین مشـاور نقشـیاد بـوده اسـت کـه بخشـی از گـزارش ایشـان در ایـن قسـمت جهـت تدقیـق موضـوع ارائـه شـده اسـت. مترمربـع داشـت. ایـن سـاختمان بـه دلیـل پـان بسـیار ۳۲۰۰۰ سـاختمان در ابتـدا مسـاحتی در حـدود نامنظـم بـا اسـتفاده از درز انقطـاع بـه سـه بخـش تقسـیم شـده بـود. بنابـه درخواسـت کارفرمـا، ابتدا سـاختمان .از نـوع اسـکلت فـوالدی بـا اتصـاالت پیـچ و مهـره و سـتون‌ها و تیرهـا بـه شـکل زیـر طراحـی شـده بودنـد )1401،) مقاطع ستون‌ها و تیرهای طراحی شده در طرح اولیه (شرکت مهندسین مشاور نقشیاد6 شکل بعـد از ارسـال طـرح و نقشـه‌ها، کارفرمـا درخواسـت محاسـبه سـاختمان بـه صـورت بتنـی نمـود کـه مجـددأ سـازه طراحـی و نقشـه‌های سـازه بتنـی بـا سـقف تیرچـه بلـوک بـرای کارفرمـا ارسـال شـد. کارفرمـا اصـرار بـر تغییـر مشـخصات سـازه‌ای همچـون ابعـاد سـتون‌ها و محـل درزهـای انقطـاع را داشـت کـه بـا مخالفـت مشـاور مواجـه شـد. از طـرف دیگـر، بـر اسـاس بررسـی انجـام گرفتـه زمیـن هـم جـوار بـه مجموعـه اضافـه شـده و ،مسـاحت سـطح اشـغال بیشـتر شـده اسـت کـه در نتیجـه ایـن افزایـش متـراژ زمیـن و افزایـش طبقـات اضافی مترمربـع۵۰۰۰۰ مترمربـع بنـا بـر اعـام مالـک و یـا بیـش از۴۶۰۰۰ مترمربـع بـه۳۲۰۰۰ متـراژ سـاختمان از ).1401،بنابـر روایت‌هـای دیگـر، افزایـش پیـدا کـرده اسـت (شـرکت مهندسـین مشـاور نقشـیاد -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 18 )1401، در طرح اولیه (شرکت مهندسین مشاور نقشیادvoid ) محلهای درز انقطاع و7 شکل سـاختمان بـر اسـاس طراحـی معمـاری دارای یـک طبقـه زیرزمیـن بـا دیـوار حائـل بتنـی پیرامونـی، طبقـه همکـف و هشـت طبقـه روی آن طراحـی شـده بـود. همانگونـه کـه پیـش از ایـن بیـان شـد سـاختمان ابتـدا بـه صـورت اسـکلت فـوالدی طراحـی شـده بـود. هـدف کارفرمـا از ایـن انتخـاب، سـرعت در سـاخت اسـکلت فـوالدی بـود. باتوجـه بـه وجـود نامنظمی‌هـای زیـاد در پـان و ارتفـاع، ارتفـاع کلـی سـازه، سـطح اشـغال و همچنیـن عـدم امـکان تعبیـه مهاربنـد بـه تعـداد مناسـب و در محـل مناسـب در پـان، سـاختمان از نـوع قـاب خمشـی فـوالدی طراحـی شـد. همچنیـن بـا توجـه بـه اینکـه اجـرای جوش‌هـای نفـوذی کامـل در اتصـاالت قاب‌هـای خمشـی از مهم‌تریـن نقـاط ضعـف در ایـن سیسـتم‌های سـاختمانی اسـت، اتصـاالت سـازه از نـوع پیـچ و مهـره‌ای در نظـر گرفتـه شـد تـا هـم کیفیـت سـاخت اسـکلت بـا سـاخت در کارخانـه تضمیـن شـود و هـم نظـر کارفرمـا در سـرعت سـاخت تأمیـن گـردد. پـس از طراحـی اولیـه و مشـخص شـدن تنـاژ حـدودی و دیتیل‌هـای اتصـاالت، طـرح بـه درخواسـت کارفرمـا بـه اسـکلت بتنـی تغییـر یافـت. باتوجـه بـه اینکـه تعبیـه دیـوار برشـی، هماننـد مهاربنـد، بـه تعـداد مناسـب و در محـل مناسـب امکان‌پذیـر نبـود، لـذا قـاب خمشـی بتنـی بـرای طراحـی در نظـر گرفتـه شـد و طراحـی بـر ایـن مبنـا انجـام و نقشـه‌های اجرایـی توسـط مشـاور تهیـه شـد . در طراحـی گزینـه اسـکلت فلـزی، سـقف عرشـه فـوالدی و در گزینـه اسـکلت بتنـی، سـقف تیرچـه بلـوک بـه عنـوان نـوع سـقف در نظـر گرفته شـد. بـه رغـم تاکیـدات کارفرمـا، تشـخیص این مهندسـین مشـاور باتوجـه بـه جمیـع جهـات فنـی و اجرایـی، عـدم اسـتفاده از تکنیـک سـاخت وافـل در پـروژه بـود کـه الزامـا بـه معنـی تأییـد یـا عـدم تأییـد مشـخصات فنـی ایـن سیسـتم نمی‌باشـد. باتوجـه بـه اینکـه سـطح آب زیرزمینـی در آبـادان بسـیار بـاال و مقاومـت خـاک بسـیار پاییـن اسـت، بـه پیشـنهاد مهندسـین مشـاور، کارفرمـا بـا یکی از متخصصیـن مطـرح کشـور در مـورد طراحـی فونداسـیون و سـازه نگهبـان خـاک وارد مذاکـره شـد و نقشـه‌های نهایـی فونداسـیون و سـازه نگهبـان بـر اسـاس نقشـه‌های ایشـان وارد پروسـه اجـرا گردیـد. فونداسـیون طراحـی -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 19 شـده توسـط مشـاور ژئوتکنیـک از نـوع گسـترده بـا بهره‌گیـری از تعـداد قابـل توجهـی شـمع عمیـق طراحـی متـر طراحـی گردیـد. ۲۷ شـد. سـازه نگهبـان هـم متشـکل از شـمع‌های پیرامونـی سـکانتی بـا عمـق حـدود بـه گـزارش مهندسـین مشـاور نقشـیاد، بـا مقایسـه تصاویر منتشـر شـده از سـازه فروریختـه، مـدارک و اطاعات منتشـره در وب سـایت هولدینـگ عبدالباقـی و نقشـه‌های ایـن مهندسـین مشـاور، اختافـات زیـر بیـن سـازه طراحـی شـده ایـن شـرکت و سـازه اجـرا شـده قابـل مشـاهده اسـت. در پـی نـکات مطـرح شـده فوق‌الذکـر انصـراف خـود از همـکاری را اعـام نمـود (شـرکت مهندسـین 1396/12/27 مشـاور طـی نامـه‌ای در تاریـخ ). وفـق بررسـی بـه عمـل آمـده در شـرایط ذکـر شـده شـمع‌ها و بخشـی از پـی سـازه 1401،مشـاور نقشـیاد بـه اجـرا رسـیده بـود. )1401،) تفاوت‌های تصریح شده میان طرح اولیه و طرح اجرا شده (شرکت مهندسین مشاور نقشیاد1 جدول شهرداری آبادان1 ) نقشه طراحی ارائه شده از سوی مشاور جایگزین به منطقه8 شکل -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 20 نهایتـا شـرکت دیگـری از شـرکت‌های فعـال در شـهر آبـادان، طراحـی را بـر عهـده گرفـت کـه در نقشـه تاییـد شـده توسـط طراحـان عضـو سـازمان نظـام مهندسـی و دفتـر نمایندگـی نظـام مهندسـی آبـادان (مهـر طبقـه بعـاوه زیرزمیـن بـوده اسـت. در خصـوص 9 بـه تعـداد7 ) تعـداد طبقـات وفـق شـکل شـماره1398 مـاه اطاعاتـی بـه ایـن مجموعـه واصـل 1398 الـی مهرمـاه1396/12/27 شـرایط نظـارت و طراحـی پـروژه از تاریـخ ) در طـی ایـن مـدت سـازه طبقـات زیرزمین، 9 نگردیـده اسـت امـا وفـق نامـه مهندسـین ناظـر و طـراح (شـکل همکـف، اول و دوم اجـرا شـده بـود. ) نامه انصراف و درخواست رفع مسئولیت طراحان و ناظرین عضو سازمان نظام مهندسی ساختمان استان9 شکل -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 21 ) درخواست توقف عملیات ساختمانی از سوی دفتر نمایندگی آبادان10 شکل سازمان نظام مهندسی ساختمان استان خوزستان پـس از اعـام انصـراف طراحـان و ناظریـن بازدید و بازرسـی مـوردی مجددی توسـط اداره کل راه و شهرسـازی و ۳۷ اسـتان خوزسـتان از پـروژه بـه عمـل آمـد و وفـق آن بـه شـهرداری اعـام گردیـد کـه بـه اسـتناد مـاده آیین‌نامـه اجرایـی قانـون نظـام مهندسـی و کنتـرل سـاختمان، از ادامـه عملیـات سـاختمانی پـاک تـا رفـع ۳۸ نقـص و اعـام مهنـدس ناظـر جلوگیـری بـه عمـل آیـد. عمـده مشـکات مطـرح شـده عـدم ارائـه وسـایل و مبحـث دوازدهـم مقـررات 4-5-1-12 تجهیـزات الزم بـرای تامیـن سـامت و بهداشـت کارگـران مغایـر بـا بنـد -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 22 همـان مبحـث، عـدم۹-۴-۲-۱۲ ملـی سـاختمان، عـدم دسترسـی بـه وسـایل اطفـای حریـق مغایـر بـا بنـد همـان مبحـث، عـدم ارائـه گواهینامـه فنـی 12-3-8-1 دسترسـی بـه وسـایل کمک‌هـای اولیـه مغایـر بـا بنـد آرماتورهـای مصرفـی و عـدم ارائـه پروانـه سـاختمان و نتایـج آزمایش‌هـای بتـن بـوده اسـت. ) شرایط ساختمان در زمان بازرسی موردی مجددی توسط اداره کل راه و شهرسازی استان خوزستان11 شکل شـهرداری پروانـه جدیـدی مبنـی بـر افزایـش تعـداد طبقـات صـادر می‌نمایـد 1398/12/25 نهایتـا در تاریـخ و در پروانـه شـرکتی کـه پیـش از ایـن مدیـر عامـل آن بـه دلیـل امتنـاع مالـک از انجـام اصاحـات و پرداخـت مبلـغ مـورد توافـق از پـروژه کنـار رفتـه بـود را مجـددا بـه عنـوان ناظـر در پروانـه درج می‌نمایـد. 1 طـراح و ناظـر عضـو سـازمان نظـام مهندسـی آبـادان تعییـن و بـه شـهرداری منطقـه1399/3/7 در تاریـخ ). 13 معرفـی می‌گردنـد (شـکل -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 23 ) پروانه ساختمان متروپل با افزایش طبقات12 شکل مشــاهده می‌گــردد، عمــا مهنــدس ناظــر طــرح گزارش‌هایــی را در 15 و14 همانگونــه کــه در شــکل خصـوص وضعیـت ساخت‌وسـاز ترک‌هـا، تیرهـا، اتصـال سـقف و... در ایـن سـاختمان ارائـه می‌دهـد کـه بـا فرآینــد موجــود موجــب پیشــگیری از ادامــه کار نمی‌شــود. ) سـاختمان در حالـی کـه شـماری از کارگـران، 15 نهایتـا کمتـر از یـک مـاه پـس از گـزارش ناظـر (شـکل مالـک و برخـی از شـهروندان درون سـاختمان یـا در مجـاورت آن حضـور داشـتند فـرو می‌ریـزد. در گزارشـی کـه در دسـت مطالعـه داریـد، تـاش شـده اسـت تـا واکاوی رخـداد متروپـل و ابعـاد مختلـف آن بـا توجـه بـه محدودیت‌هـای دسترسـی بـه اطاعـات، بـر اسـاس پژوهـش بـر روی مسـتندات در دسـترس و همچنیـن نظـرات افـراد خبـره شـرکت‌کننده در جلسـات و متخصصینـی کـه اقـدام بـه پر نمـودن پرسشـنامه‌ها نموده‌انـد صـورت گرفتـه اسـت. -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 24 ) پروانه ساختمان متروپل با افزایش طبقات13 شکل -------- صفحهٔ بعد -------- پسمه نمی ۳ محمد خواجه پور شماره مضاء ۱۶۰۲۰۰۲۰۰۲۰۲۰ مهندس نانلر ساختمان مترو پل - شهرداری ایابان سار ۳۸۷۹ رظ۸ هم فرش ا ارگ در کز شهر دارای پروقه به شماره ار پخ اخف پر واه گر فرش سرحله !ی 7 تتدیم مسارم صامت نوتس | اتفاع ۱ ملاحتاه تست تا تا تک کل سا هه سس سس سس کم مت طفه اول معطابق گزارش شهرداری 5 شسف ۶۶ ] . یا ۳ ت ت ‏ تتت ۹ قمم کل ا 1 گت 35 + ممرح در پرونه صفرج هم پورومه 7 آشده اختااف سس اس ۳۳۹ سس لس شم 1 ۹۲ ۳۲۳۰۰۲ ۳۳۳۷۱1۹ شرفا ]۲ کت" روط اکتا اکگا رضیحاست : نم ماد ده دهشم و ۳۳ بهر دار ی محارم شهرستان آبابان ‏ ستطنه ۱ دک ی ی سس اختر ما با توجه پازدید از ساختمان متروبل متلنکه هر برغی ننلذ ساره ای مشکلاتی پوجود آمده که یه شرح ذبل به ی اتحقار میرساندء: را ی ی تین 1 1 111111111 80881111111 و ۱ حبز پیش از حد مجاز تیرهای مربوط به رسپ پار کینک. که پاعت ایجاه پیچش هر سفذهای وادل نیز شده است ودر نتم ایجاد تر گهای خستی در قر تبر ویجشی هر سقدف ها گردیده لست ۲ مشاهده تر کهایی هر «برارهای پیراموتی رمپ ها که پا توجه به شکل ترک هاء دلیل آن خیز پیش از حد مجاز تورهای زبرمن دموارها می باشد پا توسط محری املاح گردیده لت گه می بایست نقنه طراحی مفارم سازی آن اراته شود که الیثه پا توچه به اهد , امکان امن که در آینده و پس از با رگذاری بهره برداری » بقیه ستونها یز دجار مشگل شولد بسیار زیاد است با توجه به موارد فوق خواهشمند لست دستورات لام جهت ترقفه کار تا اولا بررسی کامل سازه و لرقه نقشه های مقاوم سای و تقیا املاح لشکاات سازه ای موجود را سادر فرمایید لم هر و امشامهندس میت رن ژ ۱ ۰ : بایغ ۰ ۱:/۳/ ۲۹۹ وا تس س اه ری شکل ۱۴) گزارش مهندس ناظر در تاریخ ۱۳۹۹/۱۰/۳۰ ۳۵ -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 26 1401/2/6 ) گزارش مهندس ناظر در تاریخ15شکل -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 27 واکاوی فنی رخداد-3 .از منظـر فنـی سـه حـوزه طراحـی، اجـرا و نظـارت نیازمنـد توجـه جـدی از سـوی متخصصیـن هسـتند بــه رغــم تــاش بــه عمــل آمــده، نقشــه دقیــق فنــی از جزئیــات طراحــی ســتون‌ها، پــی، شــمع‌ها، گــود و وافـل اسـلب‌های اجـرا شـده در طبقـات بـه دسـت نیامـده اسـت. ایـن موضـوع قضـاوت دقیـق در خصـوص جزئیـات ریـزش را دشـوار می‌سـازد. بـر اسـاس واکاوی صـورت گرفتـه اینگونـه بـه نظـر می‌رسـد کـه عمـق شـمع صـورت پذیرفتـه اسـت. بـا توجـه بـه فاصلـه 380 متـر و مهـار دیـواره پیرامونـی گـود بـا7 گودبـرداری انـدک سـاختمان در محـدوده ارونـدرود، سـطح آب‌هـای زیرزمینـی بـاال اسـت و ایـن موضـوع در تصاویـری کـه شـمع بتنـی 91 از زیرزمیـن سـاختمان منتشـر شـده اسـت نیـز قابـل مشـاهده اسـت. فنداسـیون رادیـه و بـا .درجـا اجـرا شـده اسـت کـه بـا توجـه بـه شـرایط خـاک و آب زیرزمینـی رویکـرد نامناسـبی ارزیابـی نمی‌گـردد اسـکلت از نـوع فلـزی و سـقف از نـوع وافـل بـوده اسـت. پـر واضـح اسـت در طراحـی ایـن نـوع سـقف، مبحـث ، دسـتورالعمل طراحـی و14-318 ACI نهـم مقـررات ملـی سـاختمان، آیین‌نامـه بتـن ایـران (آبـا)، آئین‌نامـه سـازمان مدیریـت بـه عنـوان راهنمایـی 55 ) و همچنیـن نشـریه543 اجـرای سـقف‌های تیرچـه بلـوک (نشـریه بـرای تمامـی امـور فنـی و مشـخصات اجرایـی پروژه‌هـا قابـل بهره‌بـرداری هسـتند. )1401 ) پودر شدن و خرد شدگی‌های بتن به همراه بیرون کشیده شدن کامل میلگردها از بتن(حافظ‌پور16 شکل -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 28 Built-up ) ورق‌های فاقد جوش و اتصال کافی در ستون‌های17 شکل کـه توسـط تیـم اعزامـی شـورای اسـامی شـهر تهـران تهیـه شـده اسـت، 16 بـر اسـاس شـکل شـماره عمـا خردشـدگی کامـل بتـن و بیـرون کشـیده شـدن کامـل آرماتورهـای از بتـن بیانگـر مشـکات جـدی مبحـث نهـم مقـررات ملی 3-8-9 فنـی در تامیـن کیفیـت مصالـح در اجـرای سـاختمان متروپـل اسـت. در بنـد سـاختمان عمـا موضـوع ضوابـط ویـژه در مناطـق سـاحلی خلیـج فـارس تصریـح شـده اسـت کـه عـاوه بـر سـایر ضوابـط رعایـت آن نیـز الزامـی اسـت. سـمت چـپ مشـاهده می‌گـردد، عمـا ورق‌هـای اسـتفاده شـده جهـت سـاخت 17 همانگونـه کـه در شـکل بـدون هیـچ بریدگـی مچالـه شـده‌اند. دلیـل ایـن موضـوع را می‌تـوان در شـکل سـمت Built-up سـتون‌های راسـت جسـتجو نمـود. عـدم اتصـال مناسـب و جوش‌هـای بسـیار ضعیـف و اتصـال ناکافـی در ایـن دو شـکل کامـا مشـهود اسـت. همچنیـن در محـل اتصـال سـقف بـه سـتون‌ها موضـوع بـرش از اهمیـت ویـژه‌ای برخـوردار اسـت و بـا توجـه ، سـطح بـرش پانـچ اندکـی در نظـر گرفتـه شـده اسـت و اتصـاالت تیـر به سـتون‌ها 18 و16 بـه تصویـر شـماره بریده شـده اسـت. همچنیـن اثـری از افزایـش ضخامـت دال و میلگردگـذاری ویـژه در سـطح پانـچ بـه چشـم نمی‌خـورد. ایـن موضـوع در مـورد تیرچه‌هـا نیـز صـادق اسـت. برخـی از فرضیـات نرم‌افزارهـای طراحـی را نیـز می‌تـوان در بـروز ایـن حادثـه ذیسـهم دانسـت. -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 29 ) بریده شدن دال‌ها در محل اتصال به ستون و دیوار برشی18 شکل علـت ریـزش سـاختمان را اگرچـه بایـد پـس از مشـاهدات میدانـی و آزمایشـات مقاومـت مصالح و مدل‌سـازی متـر توسـط سـقف 9 بیـان نمـود امـا آنچـه در عکس‌هـا و ادعـای سـازنده عنـوان شـده، دهانه‌هـای بیشـتر از (کـه معمـوال اسـتفاده می‌شـود) فـرض بـر رفتـار SAFE وافـل پوشـش داده نمی‌شـود چـرا کـه در نرم‌افـزار متـر رفتـار بـه شـکل غشـایی 16 ورق گونـه و مسـتولی شـدن خمـش بـر رفتـار اسـت در حالـی کـه بـا دهانـه بــوده و نیروهــای تراســت کششــی مســتولی شــده و در دهانه‌هــای ایــن چنینــی اســتفاده از دال‌هــای پــس یـا ETABS کشـیده مناسـب‌تر بـه نظـر می‌رسـد. بـه همیـن طریـق کاربـرد نرم‌افزارهـای طراحـی مثـل متـر رفتـار را خمشـی فـرض نمـوده در حالـی کـه ایـن فـرض همیشـه حاکم 16 بـرای تیرهـای بـا دهانـهSAP .نیسـت و الزم اسـت پیـش فرض‌هـای نـرم افزارهـای بـه نحـوی آگاهانـه تغییـر داده شـوند مشــکات ایــن ســاختمان در بخش‌هــای دیگــر، مشــکل عمــده‌ی سیســتم کــف بتنــی، وجــود اتصــاالت نامناسـب بـه سـتون، کنتـرل نکـردن الزامـات مربـوط بـه خیـز تیـر زیـر بارهـای بهره‌بـرداری و کیفیـت بتـن بـه نظـر می‌رسـد. همچنیـن بـا توجـه بـه عکس‌هـای منتشـر شـده در فضـای مجـازی مبنـی بـر وجـود خیـز زیـاد در کف‌هـای بتنـی احتمـال اشـتباهات مدل‌سـازی و کنترل‌هـای طراحـی نیـز مطـرح اسـت. -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 30 ) وضعیت اتصال وافل اسلب‌ها به ستون‌های سازه19 شکل همچنیــن تعــداد کــم ســتون‌ها بدلیــل دهانه‌هــای بــزرگ و جزئیــات نامناســب بکاررفتــه در ســاخت باعـث افزایـش احتمـال کمانـش موضعـی و یـا کلـی سـتون‌ها و افزایـش فشـار خـاک built-up سـتون‌های زیـر پـی شـده اسـت کـه خـود می‌توانـد یکـی از دالیـل خرابـی مشـاهده شـده در فروریـزش سـاختمان باشـد. بـر اسـاس آنچـه کـه در جلسـات تحلیـل برگـزار شـده احصـا گردیـد، مشـکات فنـی فـوق و بسـیاری از مشــکات دیگــر فنــی را می‌تــوان در ســه حــوزه اصلــی ذیــل طبقه‌بنــدی نمــود: • الف) حوزه طراحی • ب) حوزه اجرا • ج) حوزه نظارت طراحی-3-1 بخشــی از مشــکات حــوزه طراحــی را می‌تــوان در عــدم یکپارچگــی در ســاختار طراحــی در حوزه‌هــای مختلـف اعـم از سـازه، معمـاری و ... جسـتجو نمـود. ایـن مهـم کـه طـراح سـازه، معمـاری، بـرق و هیدرولیـک در سـاختار حقیقـی مشـارکت تخصص‌هـا ذیـل سـازمان نظـام مهندسـی بـه نحـوی بـه دور از هـم (بـر خـاف آنچـه کـه در سـاختار جامعـه مهندسـین مشـاور یـا سـاختار شـرکت‌های حقوقـی ذیـل سـازمان نظام مهندسـی سـاختمان وجـود دارد) طراحـی را بـه انجـام می‌رسـانند موجـب مشـکات متعـددی در حـوزه اجـرا خواهد شـد. وجـود دو سـاختار مـوازی نظـام مهندسـی و جامعـه مهندسـین مشـاور کـه طراحـی توسـط اعضـاء هـر دو نیـز از وجاهـت قانونـی برخـوردار اسـت می‌توانـد موجـب کاهـش یکپارچگـی در فرآینـد طراحی‌هـا و دوگانگـی اسـتانداردها گـردد. -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 31 در کنـار ایـن مهـم بایـد توجـه داشـت کـه عمـده افـرادی کـه اقـدام بـه سـرمایه‌گذاری در حـوزه مسـکن بـه عنـوان کارفرمـا می‌نماینـد، ایـن حـوزه تخصصـی را بـا نـگاه زمینـه‌ای جهـت سـرمایه‌گذاری و حتـی بعضـا تغییـر در مسـیرهای مالـی نگریسـته و از حداقل‌هـای دانـش مهندسـی نیـز بی‌بهـره هسـتند. ایـن موضـوع در سـاختمان متروپـل بیشـتر نمایـان اسـت. چـرا کـه تغییـرات مـورد انتظـار توسـط کارفرمـای طـرح موجـب تغییـرات کلـی در طـرح و حتـی تغییـر طـراح گردیـد. تغییـر طـراح اگرچـه بـه دلیـل تـاش مالـک بـرای حداکثـر نمـودن منافـع مالـی طـرح حتـی بـا عبـور از اسـتانداردهای مهندسـی بـوده اسـت، امـا بـا رونـد فعلـی قابـل پیگیـری و کشـف علـت نیسـت. نظـر بـه ایـن کـه بسـیاری از اختاف‌هـای میـان کارفرمایـان و طراحـان عمـا بـه دلیـل تـاش طـراح جهـت حفـظ اسـتانداردها رخ می‌دهـد، عمـا پیشـگیری از امـکان تغییـر طـراح تـا زمـان بررسـی علـل تغییـر موضوعـی الزامـی بـه نظـر می‌رسـد. در ایـن میـان نسـبت معقولـی میـان حـق الزحمه‌هـای طراحـی و مسـئولیت‌های ناشـی از آن نیـز برقـرار نیســت. ایــن عــدم تناســب موجــب آســیب‌پذیری جــدی مهندســین طــراح در برابــر اقتصــاد طرح‌هــا و کارفرمایـان قدرتمنـد پروژه‌هـای بزرگـی همچـون پـروژه متروپـل می‌شـود. آسـیب دیگـر ایـن عـدم تناسـب، کاهـش کیفیـت فراگیـری مهندسـی در دانشـگاه‌های کشـور از سـوی دانشـجویان مهندسـی اسـت. ترسـیم نشـدن افقـی روشـن از نظـر اقتصـادی هـم موجـب رویگـردان شـدن اسـتعدادهای جـوان کشـور از ورود بـه رشـته‌های مهندسـی مرتبـط بـا حـوزه سـاختمان می‌شـود و هـم بـه سـهم خـود کاهـش کیفیـت فراگیـری دانشـجویان را در پـی خواهـد داشـت. ثبـات و حفاظـت اقتصـادی از شـرکت‌های مهندسـین مشـاور در ایـن میـان اهمیـت فراوانـی دارد. شـمار متعـددی از شـرکت‌های مهندسـین مشـاور و دفاتـر حقوقـی مهندسـین در سـال‌های گذشـته بـا تعدیـل نیـرو و کاهـش فعالیت‌هـا مواجـه بـوده انـد کـه بـه سـهم خـود موجـب کاهـش تـوان و کیفیـت فنـی مهندسـی سـاختمان در کشـور خصوصـا در سـال‌های آتـی خواهـد شـد. ) و عــدم ورود conceptual design( ماشــینی شــدن طراحی‌هــا، ضعــف جــدی در طراحــی مفهومــی قضاوت‌هـای مهندسـی و ادراک مهندسـین از ریسـک طرح‌هـای نامتعـارف و آزمـوده نشـده موجـب می‌شـود برخــی از رفتارهــای ســازه بــه درســتی مدل‌ســازی نشــود. ایــن ضعــف در کنــار نبــود ســاختارهای کنتــرل مضاعـف طراحـی هماننـد تیم‌هـای تخصصـی بانک‌هـای سـرمایه‌گذار یـا بیمه‌هـا تشـدید می‌شـود. در ایـن میـان از برخـی سـاختارهای اجرایـی زمزمه‌هایـی در خصـوص حـذف کنتـرل مضاعـف نیـز شـنیده می‌شـود کـه در صـورت تحقـق می‌توانـد موجـب حادترشـدن مشـکل گـردد. حوزه اجرا-3-2 مقـررات ملـی سـاختمان صراحتـا ذکـر شـده اسـت کـه" تمامـی عملیـات اجرایـی2 مبحـث۷ در مـاده سـاختمان بایـد منحصـرا توسـط دفاتـر مهندسـی اجـرای سـاختمان بـا مجریـان حقوقـی یـا مجریـان انبوه‌سـاز و یـا دارنـدگان صاحیـت طـرح و سـاخت سـاختمان کـه در زمینـه اجـرا حسـب مـورد دارای مجـوز بـا پروانـه اشـتغال از وزارت مسـکن و شهرسـازی می‌باشـند بـه عنـوان مجـری، طبـق شـرایط عمومـی قـرارداد و ضوابـط منـدرج در شـرایط خصوصـی و قراردادهـای همسـان منـدرج در فصـل هفتـم ایـن شـیوه نامـه و شـرح وظایـف -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 32 ایــن مجموعــه شــیوه‌نامه و بــر اســاس نقشــه‌های۱۱ و۱۰ ،۹ ،۸ و مســوولیت‌های عمومــی بــه شــرح مــواد مصـوب و کلیـه مـدارک منضـم بـه قـرارداد کـه بـا صاحـب کار یـا صاحـب‌کاران منعقـد می‌نمایـد انجام شـود". همچنیــن صاحــب کار یــا صاحــب‌کاران مکلــف شــده‌اند کــه از اینگونــه مجریــان اســتفاده نماینــد، مجــری نماینـده فنـی صاحـب کار در اجـرای سـاختمان بـوده و پاسـخگوی تمامـی مراحـل اجـرای کار بـه ناظـر یـا ناظـران و دیگـر مراجـع کنتـرل سـاختمان می‌باشـد. بـا وجـود نقـش و اهمیـت حـوزه اجـرا در حفـظ کیفیـت سـاختمان، عمـا اجـرای عمـوم سـاختمان‌ها در کشـور توسـط افـراد غیـر متخصـص و فاقـد پروانـه صـورت می‌پذیـرد. کنتـرل کیفیـت نامناسـب مصالـح، اجـرای نامناسـب و غیـر ایمـن از مهمتریـن آسـیب‌های ایـن فرآینـد اسـت و شـورای اسـامی شـهر تهـران می‌توانـد در قالـب طرحـی شـهرداری تهـران را موظـف بـه واکاوی دقیـق وضعیـت اجـرا در شـهر تهـران و ارائـه الیحـه پیشـگیری از ورود عوامـل غیـر متخصـص بـه سـاخت و سـازها در شـهر تهـران نمایـد. در ایـن زمینـه آسـیب‌های جـدی دیگـری نیـز در سلسـله جلسـات مـورد طرح و تبـادل نظـر قـرار گرفـت. ایـن آسـیب‌ها ریشـه در عـدم آمـوزش صحیـح سـازندگان، ضعـف ارزیابـی دانـش فنی ایشـان، عـدم اسـتمرار سـنجش تـوان فنـی پیمانـکاران (مجریـان)، تخصصـی قلمـداد نشـدن اجـرای سـاختمان و فسـادپذیر بـودن جـدی حـوزه اجـرای سـاختمان در سـاختار فعلی دانسـت. سـاختار آموزش مهندسـی کشـور نیـز در ایـن زمینـه نقـاط ضعف جـدی در تربیـت مهندسـین دارد. الگوگیـری از سـاختار وزارت بهداشـت، درمان و آمـوزش پزشـکی کـه تمامـی بخش‌هـای حـوزه پزشـکی کشـور از آمـوزش تـا اشـتغال حرفـه‌ای و نظـارت بـر کار را در بـر می‌گیـرد، می‌توانـد در ایـن زمینـه راهگشـا باشـد. حوزه نظارت-3-3 بـر اسـاس واکاوی انجـام گرفتـه در سلسـله جلسـات برگـزار شـده ضعـف در کنتـرل اولیـه تخصـص ناظریـن بـه عنـوان نخسـتین مشـکل ایـن حـوزه مطـرح شـد. دانش‌آموختـگان رشـته‌های مهندسـی عمـران، معمـاری و ... بـه صـرف گـذر چنـد سـال از زمـان دانش‌آموختگـی و طـی آزمونـی مقدماتـی وارد حـوزه نظـارت می‌شـوند. برخـی از ایشـان بـا تاییـد صـوری از سـوی مهندسـین فعـال بـه عنـوان افـراد واجـد تجربـه معرفـی شـده و وارد چرخـه کار می‌شـوند. ایـن موضـوع عـاوه بـر کاهـش کیفیـت نیـروی کار شـاغل در حرفـه موجـب کاهـش کیفیـت اقتصـادی و جذابیـت ایـن حـوزه بـرای مهندسـین فعـال شـاغل می‌شـود. همچنیـن ارتقـاء افـراد در سـاختار فعلـی نیـز تناسـبی بـا تجـارب و تخصـص واقعـی ایشـان نـدارد. یکـی از ریشـه هـای مشـکل دسـتمزد پاییـن ناظریـن و عـدم تناسـب میـان مسـئولیت ناظریـن و دسـتمزدهای ایـن حـوزه را در همیـن موضـوع می‌تـوان جسـتجو نمـود. عـدم حمایـت قانونـی کافـی از ناظریـن از دیگـر مشـکات احصـا شـده در ایـن حـوزه اسـت. تغییـر در مهنـدس ناظـر یـا حتـی تحـت فشـار قـرار دادن وی جهـت درخواسـت تغییـر موضـوع سـهلی از سـوی کارفرمایـان (کـه معمـوال از قـدرت بسـیار بیشـتری نسـبت بـه مهندسـین ناطـر برخوردارنـد) قلمـداد می‌شــود. این موضوع زمینه نفوذپذیری و فسادپذیری ساختار نظارت را فراهم می نماید. عـدم یکپارچگـی در سـاختار کـه در حـوزه طراحـی مـورد بحـث قـرار گرفـت قابـل تسـری بـه حـوزه نظـارت -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 33 .در حوزه‌هـای مختلـف اعـم از سـازه، معمـاری و ... نیـز هسـت در کنـار کلیـه مـوارد فـوق عـدم اسـتمرار نظـارت بـر سـاختمان در زمـان بهره‌بـرداری از جملـه مشـکاتی اسـت کـه گریبانگیـر حـوزه حفـظ کیفیـت سـاختمان در کشـور اسـت. ایـن مهم ریشـه در ضعـف اجـرای قانون .و نبـود جدیـت جهـت کنتـرل وضعیـت سـاختمان‌های موجـود دارد وضعیت ضوابط حوزه فنی-3-4 در ارزیابـی بـه عمـل آمـده عمـوم متخصصیـن بـر کفایـت ضوابـط و عـدم نیـاز بـه تغییـرات گسـترده در ضوابـط و تمرکـز بـر اجـرای آنهـا تاکیـد داشـته انـد و بـر ایـن مهـم تاکیـد نموده‌انـد کـه بـا توجـه بـه شـواهد ارائــه شــده ســاختمان در تــراز متروپــل ســاختمان ویــژه‌ای نمی‌باشــد و در شــهر آبــادان و در خوزســتان بــا شـرایط طبیعـی خـاک و اقلیـم منطقـه‌ای شـمار متعـددی از سـاختمان‌ها سـاخته شـده و مشـکلی حـادث نشــده اســت لــذا نبایــد مشــکل ایجــاد شــده بخاطــر ضعــف در مقــررات و دســتورالعمل‌های فنــی قلمــداد گـردد. در حـال حاضـر دسـتورالعمل و آیین‌نامه‌هـای طراحـی اسـتاندارد و ایمـن سـاختمان‌هایی بـه مراتـب پیچیده‌تــر از متروپــل بــه خوبــی در کشــور تدویــن گردیــده و مــورد بهره‌بــرداری قــرار می‌گیرنــد. و وقــوع حادثـه متروپـل را می‌بایسـت در عـدم توجـه شـهرداری بـه اخطارهـای دریافتـی از سـازمان نظـام مهندسـی و ناظـر پـروژه جسـتجو نمـود. لیکـن در حـوزه مدیریـت نگهـداری از سـاختمان‌های تـازه احـداث و سـاخته شـده نقطـات ضعفـی وجـود دارد کـه می‌تـوان پوشـش داد. از دیـد عمـوم متخصصیـن شـرکت‌کننده در واکاوی‌هـا، تغییـر در ضوابـط فنـی چنـدان تاثیرگـذار نخواهـد بـود و الزم اسـت ضمانـت اجرایـی ضوابـط فنـی محـور موضـوع قـرار گیـرد. عـاوه بـر ایـن شـفافیت در اجـرای قوانیـن بزرگتریـن ضمانـت اجرایـی قانـون خواهـد بـود. بـا ایـن وجـود بـه عقیـده متخصصیـن محترمـی کـه بـر نیـاز بـه اصـاح دسـتورالعمل‌های فنـی تاکیـد داشـته انــد، عمــده مشــکل بــه ایــن شــکل بیــان شــده اســت کــه در برخــی از کارگروه‌هــا و تیم‌هــای تهیــه‌ کننــده دسـتورالعمل‌های فنـی در کشـور، عمـا ترجمـه دسـتورالعمل‌های سـایر کشـورها بـر تهیـه و تنظیـم دسـتورالعمل بـر اسـاس نیازهـای کشـور ایـران و شـرایط اجـرای بومـی سـاختمان سـایه انداختـه اسـت. بخشـی از ایـن مهـم بـه میـزان و نحـوه تامیـن بودجـه جهـت تدویـن آیین‌نامه‌هـا و دسـتورالعمل‌های موصـوف و همچنیـن بخشـی از آن بـه ترکیـب و نسـبت حضـور افـراد از جامعـه دانشـگاهی و جامعـه حرفـه‌ای در تیم‌هـای مزبـور بـاز می‌گـردد. همچنیـن در چنـد زمینـه نیـاز بـه تدقیـق بیشـتر اسـت کـه از آن جملـه می‌تـوان بـه اسـتفاده از دال‌هـای تخـت و تدویـن ضوابـط صریـح بجـای ضوابـط تلویحـی در مـورد خرابـی پیشـرونده اشـاره نمـود. کپی‌بـرداری از برخـی دسـتورالعمل‌های مختلـف بـدون توجـه بـه مصالـح و روش‌هـای سـاخت در کشـور نیـز از مهمتریـن نـکات شایسـته توجـه اسـت. -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 34 واکاوی حقوقی-4 بـر اسـاس بررسـی بـه عمـل آمـده سـاختمان متروپـل در محـدوده طـرح جامـع منطقـه آزاد ارونـد قـرار 8 گرفتـه بـود و بـر ایـن اسـاس مقـررات مربـوط بـه ایـن منطقـه در آن الزم االجراسـت. وفـق اصاحیـه مـاده آیین‌نامـه نحـوه اسـتفاده از زمیـن و منابـع ملـی در مناطـق آزاد تجـاری ـ صنعتـی جمهـوری اسـامی ایـران اسـتفاده از زمیـن صرفـاً درچارچـوب طـرح جامـع منطقـه آزاد کـه بـه تصویـب شـورای عالـی مناطـق آزاد تجـاری ـ صنعتـی و ویـژه اقتصـادی میرسـد امکان‌پذیـر اسـت. نحـوه اسـتفاده از اراضـی دولتـی بـا رعایـت ـ و در ۱۳۷۲ ) قانـون چگونگـی اداره مناطـق آزاد تجـاری ـ صنعتـی جمهوری اسـامی ایـران ـ مصـوب۲۴( مـاده ایـن ۱مـورد اراضـی غیردولتـی در چارچـوب قوانیـن و مقـررات ذیربـط انجـام خواهـد شـد. همچنیـن در تبصـره مصوبـه آمـده اسـت کـه تصویـب طرحهـای تفصیلـی در محـدوده شـهرها و تغییـرات در طـرح جامـع مذکـور توسـط کارگروهـی متشـکل از مدیرعامـل سـازمان منطقـه آزاد مربـوط بـه عنـوان رئیـس کارگـروه و نماینـدگان وزارت راه و شهرســازی، وزارت جهــاد کشــاورزی، وزارت کشــور و ســازمان حفاظــت محیط‌زیســت، ســازمان میـراث فرهنگـی، صنایـع دسـتی و گردشـگری بررسـی و تصمیم‌گیـری خواهـد شـد. دبیرخانـه کارگـروه در سـازمان منطقـه آزاد تجـاری ـ صنعتـی مربـوط مسـتقر بـوده و تصمیمـات کارگـروه بـا حداقـل سـه رأی موافـق معتبـر می‌باشـد. دبیرخانـه کارگـروه موظـف اسـت دسـتور کارگـروه را یـک مـاه قبـل از تشـکیل جلسـه بـه دسـتگاه‌های عضـو کارگـروه اعـام و نظـر دسـتگاه‌های مذکـور را اخـذ نمایـد. مجلــس شــورای 1396/01/16 قانــون احــکام دائمــی برنامه‌هــای توســعه کشــور مصــوب65 وفــق مــاده اسـامی مدیـران سـازمان‌های مناطـق آزاد بـه نمایندگـی از طـرف دولـت، باالتریـن مقـام منطقـه محسـوب می‌شـوند و کلیـه وظایـف، اختیـارات و مسـؤولیت‌های دسـتگاه‌های اجرائـی دولتـی مسـتقر در ایـن مناطـق بـه اسـتثنای نهادهـای دفاعـی و امنیتـی بـه عهـده آنهـا اسـت. بـر ایـن اسـاس بخـش عمـده‌ای از مسـئولیت نظـارت بـر سـاخت و سـاز در خصـوص سـاختمان متروپـل بـر عهـده مدیریـت منطقـه آزاد مزبـور بوده اسـت که عـاوه بـر شـهرداری آبـادان، کلیـه اباغ‌هـا و اعان‌هـای رسـمی می‌بایسـت بـه مدیریـت سـازمان نیـز انتقـال می‌یافـت. بـر اسـاس بررسـی بـه عمـل آمـده ایـن اقـدام بـه نحـو دقیقـی صـورت نپذیرفتـه اسـت و بخشـی از رخـداد عـدم نظـارت بـه دلیـل عـدم شـفافیت حـدود اختیـارات و مسـئولیت‌ها میـان شـهرداری آبـادان و مدیریـت منطقـه آزاد مزبـور بـوده اسـت. -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 35 محل قرار گیری متروپل ) موقعیت قرارگیری ساختمان متروپل در محدوده طرح جامع منطقه آزاد اروند20شکل ایـن موضـوع نیازمنـد واکاوی دقیـق حقوقـی اسـت کـه بـا توجـه بـه تمرکـز ایـن گـزارش بـر درس‌آمـوزی از موضـوع جهـت پیشـگیری از تکـرار آن در محیـط شـهری، در ایـن گـزارش از واکاوی نقـش منطقـه آزاد در نظـارت بـر موضـوع عبـور می‌شـود و صرفـا بـر ایـن نکتـه تاکیـد می‌گـردد کـه مقایسـه سـاختمان بـا تـراز ) و 21 طبقـه در کنـار معبـری کـم عـرض در شـهر (شـکل11 سـاختمان‌های مجـاور، احـداث سـاختمان بـا درصـد سـطح اشـغال سـاختمان شـبهه بـه کارگیـری مسـیرهای فراقانونـی در کسـب پروانـه هـا و مجوزهـای الزم و نیـاز بـه واکاوی قضایـی نحـوه اخـذ مجوزهـا را صـد چنـدان می‌سـازد . نکتـه بسـیار کلیـدی قابـل احصـا از رونـد اقدامـات کـه نهایتـا منجـر بـه فـرو ریختـن سـاختمان گردیـد، عدم رعایـت ترتیبـات و نظامـات اداری تعبیـه شـده در قانـون اسـت. همچنیـن ارائـه طـرح مقاوم‌سـازی در زمانـی کـه سـازه بـا افزایـش طبقـات در حـال اجـرا بـوده اسـت موضوعـی غیـر قابـل توجیـه بـوده و عـدم پیشـگیری شـهرداری از ادامـه عملیـات سـاختمانی و عـدم پایـش سـاختمانی بـا چنیـن ریسـک باالیـی و تـردد شـهروندان قانـون شـهرداری از55 مـاده14 در حاشـیه آن و حضـور افـراد در سـاختمان مصـداق بـارز عـدم توجـه بـه بنـد سـوی مجموعـه مدیریـت شـهری آبـادان قلمـداد می‌گـردد. -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 36 ) نمایی از شهر آبادان و مقایسه تراز ساختمان با ساختمان‌های مجاور21شکل توجـه بـه موضوعـات حقوقـی را می‌تـوان شـامل طیـف نسـبتا گسـترده‌ای از مباحـث اعـم از موضـوع قوانیـن و مقـررات باالدسـتی حاکـم بـر حـوزه مدیریـت شـهری تـا ضوابـط و رواالت اداری حاکـم بـر رسـیدگی بـه قانـون مجـازات اسـامی هـر فعـل یـا تـرک فعلـی کـه قانـون ۲ پرونده‌هـای سـاختمانی دانسـت. وفـق مـاده بـرای آن مجـازات تعییـن کـرده باشـد، جـرم اسـت. بـر اسـاس ایـن تعریـف تخلفـات سـاختمانی نیز جرم اسـت زیـرا مقنـن بـرای مرتکـب آن مجـازات تعییـن کـرده اسـت؛ امـا مجـازات این عمـل واجـد جنبه کیفری نیسـت، قانـون مجـازات اسـامی از حقـوق اجتماعـی محـروم نمی‌کنـد ۲۶ و۲۵ یعنـی آثـار آن محکـوم را طبـق مـواد قانـون مسـئولیت مدنـی، ایـراد خسـارت بـه ۱ و در سـجل کیفـری او درج نمی‌شـود. همچنیـن مطابـق بـا مـاده دیگـری سـبب اشـتغال دمـه فاعـل در برابـر مفعـول می‌شـود، بدیـن معنـا کـه هـر کـس بـه دیگـری خسـارت زد بایـد از عهـده جبـران خسـارات وارده برآیـد؛ بنابرایـن اگـر در جریـان عملیـات سـاخت و سـاز بـه دیگـری خسـارت منجـر بـه جـرح یـا فـوت وارد شـود، وارد کننـده خسـارت مکلـف بـه پرداخـت دیـه و ارش اسـت و اگر عملیـات سـاختمانی منجـر بـه تخریـب بنـای دیگـری یـا ایـراد هـر خسـارتی منجـر بـه امـوال دیگـری شـود، وارد کننـده خسـارت بایـد از عهـده پرداخـت خسـارت برآیـد. در قانـون برنامـه چهارم توسـعه کشـور نیـز تصریح شـده اسـت کـه درصـورت عـدم رعایـت آیین‌نامه‌هـای مربوطـه یـا عـدم اجـرای صحیـح نقشـه‌های‌طراحی شـده توسـط مهندسـین مشـاور یـا مهنـدس محاسـب یـا سـازندگان سـاختمان‌ها اعـم از‌پیمانـکار و کارفرمـا و مهنـدس ناظـر مربوطـه مکلـف بـه جبـران خسـارت وارده بـه سـاکنین و‌مالکیـن (‌درصورتـی کـه خـود مقصـر نباشـند) می‌باشـند. در صـورت تکـرار، پروانـه کار مقصرین‌لغـو خواهـد شـد. بـر اسـاس ایـن بندهـای قانونـی الزم اسـت تخلفـات سـاختمانی بـه عنـوان جـرم قابـل تعقیـب حقوقـی و حتـی کیفـری بـه متخصصیـن دسـت انـدرکار حـوزه سـاختمان گوشـرد گـردد. -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 37 قانون شهرداری100 ماده-4-1 بـه ایـن7 قانـون شـهرداری در تبصـره۱۰۰ در حـوزه حقوقـی در الیحـه قانونـی اصـاح تبصره‌هـای مـاده مهـم اشـاره شـده اسـت کـه ‌مأمـوران شـهرداری مکلفنـد در مـورد سـاختمان‌ها نظـارت نماینـد و هـرگاه از مـوارد تخلـف در پروانـه بـه موقـع جلوگیـری نکننـد و یـا در مـورد صـدور گواهـی ‌انطبـاق سـاختمان بـا پروانـه مرتکـب تقصیـری شـوند طبـق مقـررات قانونـی بـه تخلـف آنـان رسـیدگی می‌شـود و در صورتـی کـه عمـل ارتکابـی مهندسـان ناظـر و‌مأمـوران شـهرداری واجـد جنبـه جزایـی هـم باشـد از ایـن جهـت نیـز قابـل تعقیـب خواهنـد بـود. بـر ایـن اسـاس جـرم ناشـی از عـدم نظـارت و بلکـه مشـارکت مجموعـه شـهرداری آبـادان در واقعـه متروپـل مـورد بررسـی مراجـع قضایـی قـرار دارد. در شـهر تهـران نیـز شـرایط مشـابهی حاکـم اسـت و الزم اسـت آشـنایی دقیق‌تـر حوزه‌هـای اجرایـی بـا حـدود وظایـف قانونـی و تبعـات فعـل یـا تـرک فعـل بـه نحـو جـدی در دسـتور کار مدیریـت شـهری قـرار گیـرد. اهمیت شناسنامه فنی و ملکی-4-2 یکـی از مهمتریـن آیتم‌هـای قانونـی جهـت حفـظ و ارتقـاء کیفیـت سـاختمان شناسـنامه فنـی و ملکـی اسـت. وفـق مبحـث دوم مقـررات ملـی سـاختمان شناسـنامه فنـی و ملکـی سـاختمان در کلیـه نقـل و انتقاالت سـاختمان‌هائی کـه پـس از ابـاغ ایـن آئین‌نامـه، پروانـه سـاختمانی دریافـت می‌دارنـد همـراه بـا نقشـه‌های . چـون سـاخت بایـد تحویـل خریـدار گـردد تـا از مشـخصات سـاختمانی کـه خریـداری می‌نمایـد، مطلـع شـود همچنیـن ایـن مبحـث شـهرداری‌ها و سـایر مراجـع صـدور پروانـه سـاختمان را مکلـف نمـوده اسـت تـا تمامـی وظایـف و الزاماتـی کـه بـه موجـب ایـن آیین‌نامـه بـر عهـده مالـک، ناظـر، پیمانـکار سـازنده (مجـری) سـاختمان و سـایر عوامـل دخیـل در طـرح و اجـرای سـاختمان نهـاده شـده، به اطـاع متقاضـی پروانـه و عوامل فـوق برسـانند. ضمنـا شـهرداری‌ها و سـایر مراجـع صـدور پروانـه سـاختمان در مـورد سـاختمان‌هایی کـه پـس از ابـاغ ایـن آیین‌نامـه بـرای آنهـا پروانـه سـاختمان صـادر می‌کننـد، در زمـان خاتمـه کار و تقاضـای پایـان کار، موظفنـد شناسـنامه فنـی و ملکـی سـاختمان را از متقاضـی مطالبـه و گواهـی پایـان کار را بـر اسـاس آن صـادر نماینـد. ایـن مهـم اگرچـه می‌توانـد نقشـی مهـم و موثـر در ارتقـاء کیفیـت سـاخت و سـاز داشـته باشـد بـه نحـو مناسـبی اجـرا نمی‌گـردد. سکونت در ساختمان‌های بدون پایان کار در شهرها-4-3 یکــی از مهمتریــن موضوعاتــی کــه در خصــوص آن خــاء قانونــی جــدی وجــود دارد، ســکونت افــراد در سـاختمان‌های فاقـد پایـان کار یـا حتـی گواهـی اتمـام عملیـات سـاختمانی اسـت. بـا توجـه بـه ایـن مهـم کـه قوانیـن موجـود نیـاز بـه اخـذ پروانـه بهره‌بـرداری سـاختمان را الزامـی نمی‌سـازند، اقـدام در خصـوص الزامـی شـدن صـدور ایـن پروانـه می‌توانـد بـه عنـوان اقدامـی جـدی در سـطح ملـی مطـرح و از طریـق شـورای عالـی اسـتان تهـران و سـپس هیـات دولـت مـورد پیگیـری قـرار گیـرد. در نبـود الـزام قانونـی اخـذ چنیـن پروانـه‌ای، عمـا واگـذاری انشـعابات مختلف بـه بناهـای فاقد گواهـی پایان -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 38 کار کـه بـا مماشـات از سـوی بخش‌هـای ذیربـط صـورت می‌پذیـرد می‌توانـد اثـری مخـرب بـر مسـیر اجـرای قوانیـن حوزه سـاختمان و مسـکن داشـته باشـد. نبایـد از نظـر دور داشـت کـه بخشـی از قربانیـان واقعـه سـاختمان متروپـل را افـرادی تشـکیل می‌دادنـد کـه جهـت بهره‌بـرداری از خدمـات واحدهـای تجـاری مسـتقر در سـاختمان در آن حضـور داشـته‌اند. پرسـش اصلـی آن اسـت کـه چـرا و چگونـه سـاختار نظارتـی صنعـت سـاختمان مجـوز حضـور افـراد در سـاختمانی کـه اتمـام عملیـات سـاختمانی آن تاییـد نشـده اسـت را می‌دهـد؟ ایـن مهـم کـه پیـش از اتمـام کار بخش‌هایـی از سـاختمان بـه روی عمـوم شـهروندان بازگشـایی گـردد اقدامـی مخـرب و خطرنـاک اسـت که هـر روزه در کشـور رخ می‌دهـد در خصـوص آن نیـاز بـه اقـدام جـدی وجـود دارد. مشـابه ایـن موضـوع در اسـتقاده شـهروندان از سـاختمان‌هایی کـه فاقـد پایـان کار هسـتند مشـاهده می‌شـود. یکـی از گلوگاه‌هـای کنتـرل چنیـن فرآینـد معیوبـی را می‌تـوان در محـدود کـردن ارائـه انشـعاب بـه سـاختمان‌های فاقـد پایـان کار دانسـت. قانـون منـع فـروش و واگـذاری اراضـی فاقـد کاربـری مسـکونی بـرای امـر مسـکن بـه شـرکت‌های ۸ مـاده مجلـس شـورای اسـامی مقـرر مـی‎دارد، ۱۳۸۱ تعاونـی مسـکن و سـایر اشـخاص حقیقـی و حقوقـی مصـوب «کلیـه سـازمان‌ها، موسسـات و شـرکت‌های تامین‌کننـده خدمـات آب، بـرق، گاز و تلفـن و نظایـر آن مکلفنـد خطـوط و انشـعاب بـه سـاختمان‌ها را بـر حسـب مراحـل مختلـف عملیـات سـاختمانی فقـط در قبـال ارائـه پروانـه معتبـر سـاختمانی، گواهـی عـدم خـاف یـا گواهـی پایـان سـاختمان معتبـر صـادر شـده توسـط مرجـع مسـئول صـدور پروانـه و ذکـر شـماره و تاریـخ مـدارک مذکـور در قراردادهـای واگـذاری، تامیـن و واگـذار نمایـد. واگـذاری خطـوط و انشـعاب ایـن گونـه خدمـات بـه واحدهـای مسـکونی و صنفـی و هرگونـه بنایـی کـه بـه طـور غیـر مجـاز و بـر خـاف ضوابـط و مقـررات اجرایـی طرحهـای مصـوب احـداث شـود، ممنـوع می‎باشـد» و قانـون شـهرداری بـرای کلیـه وزارتخانه‎هـا و موسسـات دولتـی و خصوصـی تکلیـف کـرده ۱۰۳ همچنیـن مـاده اسـت قبـل از احـداث شـبکه تلفـن، بـرق و آب و سـایر تاسیسـات رعایـت نقشـه جامـع شهرسـازی را بنماینـد و قبـل از اقدامـات بایـد موافقـت کتبـی شـهرداری را اخـذ نماینـد. بـر ایـن اسـاس ارائـه انشـعابات فوق‌الذکـر قانـون ۴ اقدامـی مغایـر بـا قانـون اسـت. در توجیـه ایـن اقـدام عمـده دسـتگاه‌های خدمات‌رسـان بـه مـاده مجــازات اســتفاده‌کنندگان غیرمجــاز از آب، بــرق ، تلفــن، فاضــاب و گاز اســتناد می‌نماینــد کــه وفــق آن دســتگاه‌های مســئول موضــوع ایــن قانــون می‌تواننــد، نســبت بــه برقــراری انشــعاب‌های غیردائــم خدمــات عمومـی موضـوع ایـن قانـون مطابـق بـا تعرفـه مربوطـه، تـا تعییـن تکلیـف قانونـی از سـوی مراجـع ذیصـاح، ایـن قانـون کـه بـه آن کمتـر توجه 1 اقـدام نماینـد. امـا نکتـه مهـم در ایـن موضـوع آن اسـت کـه وفـق تبصـره می‌شـود بـرای ایـن مهـم مهلتـی سـه سـاله جهـت تعییـن تکلیـف در نظـر گرفتـه شـده اسـت. بـر ایـن اسـاس شـورای اسـامی شـهر تهـران می‌توانـد شـهرداری تهـران را موظـف بـه ارائـه الیحـه‌ای جهـت تعییـن تکلیـف بناهـای فاقـد پایـان کار بـا بیش از سـه سـال سـکونت سـاکنین بـدون تعییـن تکلیـف موضـوع پایـان کار نماید. کیفیت مصالح ساختمانی -4-4 یکـی از مهمتریـن موضوعـات مطـرح شـده در سلسـله جلسـات واکاوی، کیفیـت مصالـح سـاختمانی مـورد -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 39 اسـتفاده اسـت. عـاوه بـر مباحـث مقـررات ملـی سـاختمان و همچنیـن آئیـن نامـه نظـارت بـر اسـتانداردهای هیـات وزیـران، در قانـون برنامـه1384 اجبـاری در مراحـل تولیـد، توزیـع و مصـرف مصالـح سـاختمانی مصـوب چهـارم، اسـتانداردکردن مصالـح و روش‌هـای مؤثـر در مقاوم‌سـازی سـاختمانی تـا پایان‌برنامـه چهـارم و حمایـت از تولیدکننـدگان آنهـا تصریـح شـده اسـت. در قانـون برنامـه پنجـم نیـز ایـن امـر ادامـه یافتـه و در قانـون برنامه دولـت موظـف شـده اسـت تـا در طـی اجـرای قانـون برنامـه استانداردسـازی60 ششـم توسـعه کشـور در مـاده مصالــح و روش‌هــای مقاوم‌ســازی ســاختمانی، به‌صــورت کامــل محقــق و از تولیدکننــدگان و ارائه‌کننــدگان مصالـح و روش‌هـای مذکـور حمایـت شـود. تاکیـد می‌گـردد کـه از دولـت در خصـوص ادامـه ایـن فرآینـد در قانـون 34 مـاده1 برنامـه هفتـم توسـعه نیـز مطالبـات مقتضـی صـورت پذیـرد. همچنیـن ایـن مهـم در تبصـره .نظـام مهندسـی و کنتـرل سـاختمان نیـز مـورد تاکیـد قـرار گرفتـه اسـت نقش بیمه‌ها در کنترل و تضمین کیفیت ساخت و ساز-4-5 روشـی کـه در بسـیاری از کشـورهای دیگـر بـه منظـور تضمیـن کنتـرل کیفیـت طراحـی، نظـارت و اجـرا از آن اسـتفاده می‌گـردد و در سلسـله جلسـات نیـز مـورد تاکیـد قـرار گرفـت، همیـاری بیمه‌هـا در فرآینـد مقـررات ملـی سـاختمان درج گردیـده امـا بـه 2 سـاخت و سـاز اسـت. ایـن مهـم پیـش از ایـن در مبحـث بنـد ح عمـا تصریـح شـده اسـت 9 نحـو مناسـبی اجـرا نشـده اسـت. در قانـون مدیریـت بحـران کشـور مـاده کـه یکـی از وظایـف سـازمان مدیریـت بحـران کشـور برنامه‌ریـزی، هدایـت و حمایـت جهـت ایجـاد و ارتقـاء روش‌هـای جبـران خسـارت نظیـر بـه کارگیـری بیمه‌هـا اسـت. امـا روح حاکـم بـر آن اسـتفاده از بیمه‌هـا بـه عنـوان ابزارهـای انتقـال ریسـک یـا جبـران خسـارت اسـت. ایـن نـگاه در سـند برنامـه چهارم توسـعه کشـور نیز ،انعـکاس یافتـه بـود و وزارت امـور اقتصـادی و دارایـی مکلـف شـده بـود بـا اسـتفاده از تجـارب سـایر کشـورها نظـام بیمـه سـاختمان و ابنیـه در مقابـل زلزلـه و سـایر حـوادث را گسـترش داده و راهکارهای‌همگانی‌شـدن بیمـه حـوادث را مشـخص و مقدمـات قانونـی اجـرای آن را فراهـم نمایـد. در کنـار جبـران خسـارت، بـر اسـاس مطالعـات بـه عمـل آمـده و مطالـب مطـرح شـده در کارگروه‌هـای مشـورتی اسـتفاده از ابـزار بیمـه جهـت ارتقـای کیفیـت سـاخت یکـی از اقدامـات موثـر قلمـداد می‌شـود. بـر الـزام بیمـه مرکـزی بـه 6 در بخـش درس آموخته‌هـای گـزارش ملـی حادثـه سـاختمان پاسـکو در بنـد بـه بیمـه عیـوب پنهـان 7 تهیـه و ارائـه طـرح بیمـه جامـع سـاختمان‌های بلنـد مرتبـه و همچنیـن در بنـد سـاختمان اشـاره شـده اسـت. 1383 در قانـون برنامـه چهـارم توسـعه اقتصـادی، اجتماعـی و فرهنگـی جمهـوری اسـامی ایـران که در سـال قانـون در بنـد ب تصریـح شـده اسـت کـه صدور پایـان کار بـرای سـاختمان‌های 30 بـه تصویـب رسـید در مـاده عمومــی و مجتمع‌هــای مســکونی آپارتمانی‌منــوط بــه ارائــه بیمــه نامــه کیفیــت ســاختمان می‌باشــد. ایــن 1389 ) مصـوب1390 ـ1394( موضـوع در قانـون برنامـه پنجسـاله پنجـم توسـعه جمهـوری اسـامی ایـران تصریـح شـده اسـت کـه صـدور پروانـه هرگونـه سـاختمان منـوط بـه 168 نیـز انعـکاس یافتـه اسـت و در مـاده ارائـه موافقـت اصولـی بیمـه کیفیـت سـاختمان احداثـی اسـت. شـرکت‌های بیمـه مکلفنـد بـر اسـاس بیمه‌نامـه -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 40 صـادره در صـورت ورود هرگونـه خسـارت در طـی ده سـال بـه سـاختمان احداثـی، خسـارت‌های وارده را ظـرف سـه مـاه جبـران نماینـد. ایـن مهـم متاسـفانه در قانـون برنامـه پنج‌سـاله ششـم توسـعه اقتصـادی، اجتماعـی و ذکـر نشـده اسـت و بـر اسـاس بررسـی‌های 1396 ) مصـوب۱۳۹۶ ـ۱۴۰۰( فرهنگـی جمهـوری اسـامی ایـران بـه عمـل آمـده در برنامـه هفتـم نیـز درج نگردیـده اسـت. قانون شهرداری55 ماده-4-6 14 سـایر ابـزار حقوقـی قابـل بهره‌بـرداری جهـت ارتقـاء کیفیـت سـاخت در شـهر را می‌تـوان شـامل بنـد قانـون شـهرداری دانسـت. مقـررات مذکـور از دو جهـت قابـل بررسـی اسـت، اوالً اتخـاذ تدابیـر مؤثـر و 55 مـاده اقـدام الزم بـرای حفـظ شـهر از خطـر سـیل و حریـق کـه موضـوع جنبـه راهبـردی داشـته و در ایـن خصـوص شـهرداری‌ها از طریـق مناطـق و سـازمان آتـش نشـانی، اقدامـات الزم را جهـت برنامه‌ریـزی و تأمیـن اعتبـارات، امکانـات و تجهیـزات مـورد نیـاز بـه عمـل می‌آورنـد ثانیـاً رفـع خطـر یـا مزاحمـت از بناهـا کـه نحـوه و شـرایط اجـرای قسـمت دوم همـواره موجـب بـروز ابهاماتـی شـده ضمـن اینکـه شـهرداری‌ها از اختیـارات قانونـی روشـن و مشـخصی در اجـرای وظایـف فـوق برخـوردار نبـوده و در بسـیاری از مواقـع برخـاف اصـول ارایـه خدمـات عمومـی و در عمـل بـه تکالیـف قانونـی مواجـه بـه ایجـاد مسـئولیت‌های ناموجـه و مـورد بازخواسـت مراجـع قضایـی و شـکایت قـرار گرفته‌انـد و بـه نحـوی می‌تـوان آن را اسـتخوان الی زخمـی دانسـت کـه نـه تنهـا ابـزار مناسـبی جهـت اقـدام موثـر در اختیـار مدیریـت شـهری قـرار نمی‌دهـد بلکـه موجـب ایجـاد مسـئویت‌های مبهـم پیـش روی مدیریـت شـهری می‌گـردد. تبصـره ایـن بنـد تـا حـدودی مسـیر اقدامـات را روشـن نمـوده موضـوع بـا همیـاری 1387 اسـت امـا کمـاکان نیازمنـد تدقیـق مسـیر اقدامـات و مسـئولیت‌ها اسـت. در سـال شـهرداری تهـران بـه کمیسـیون خـاص امـور کانشـهرهای هیـات دولـت رسـید و مقـرر شـد در کارگروهـی بـه میزبانـی شـهرداری تهـران و بـا مشـارکت وزارتخانـه هـای تعـاون، کار و رفـاه اجتماعـی، کشـور، دادگسـتری، راه، مسـکن و شهرسـازی، بهداشـت، اسـتانداری تهـران و سـازمان شـهرداری‌ها و دهیاری‌هـای کشـور نسـبت بـه اصـاح الیحـه فـوق و آماده‌سـازی یـک بسـته جامـع اقـدام الزم صـورت پذیـرد. در خصـوص اصـاح ایـن بنـد قانونـی، بـر اسـاس نظـر متخصصیـن همـکار ایـن گـزارش، توجـه بـه ایـن موضـوع واجـد اهمیـت اسـت قانـون شـهرداری‌ها متناسـب بـا اقتضـا و شـرایط کالبـدی دهه‌هـای 55 مـاده14 کـه بـا توجـه بـه اینکـه بنـد سـی و چهـل شمسـی نـگارش شـده اسـت، شـرایط کنونـی کالبـدی شـهرها (بویـژه در کان شـهرها) و توانایـی شـهرداری‌ها تناسـبی بـا وظایـف محولـه بـه ایشـان ذیـل ایـن بنـد قانونـی وجـود نـدارد. در نـگارش ایـن بنـد، شـرایط بگونـه‌ای ترسـیم شـده اسـت کـه علی‌رغـم پیش‌بینـی وظیفـه قانونـی بـرای مالـک جهـت رفـع خطـر، عمـاً مالـک مخّیـر بـه رفـع یـا عـدم رفـع خطـر از ناایمنی‌هـای سـاختمان خـود می‌باشـد و در صـورت عـدم رفـع، ایـن وظیفـه بـه شـهرداری‌ها محـول و موکـول می‌گـردد. لـذا در موضـوع رفـع خطـر از بناهـا، دیوارهـای شکسـته و..، مالـک مخیـر و شـهرداری‌ها مکلـف مـی باشـد. ایـن در حالـی اسـت کـه ابعـاد مالـی و فنـی ایمن‌سـازی و رفـع خطـر از سـاختمان‌ها در فضـای کالبـدی شــهرها بقــدری پیچیــده اســت کــه از ظرفیت‌هــای موجــود در شــهرداری‌ها عمــاً خــارج و حتــی ردیــف -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 41 بودجـه مشـخصی بـرای ایـن کار در کدینـگ بودجـه شـهرداری‌ها وجـود نـدارد و فرضـاً در صـورت هزینـه کـرد شـهرداری‌ها، سـازوکار مشـخص و تضمیـن شـده ای بـرای تادیـه حقـوق و هزینه‌هـای شـهرداری پیش‌بینـی نشـده اسـت، فلـذا علـی رغـم تکلیـف قانونـی مصـرح بـرای شـهرداری‌ها عمـاً دسـت شـهرداری‌ها در انجـام آن کوتـاه اسـت. مـرور پرونـده هـای متعـدد و بررسـی حـوادث یـک دهـه اخیـر نشـان داده اسـت کـه در احـکام صـادره از مراجــع قضایــی بــرای حــوادث ناشــی از نقــض ایمنــی ســاختمان هــا، همــواره شــهرداری‌ها بدلیــل همیــن دوگانگـی، درصـدی مقصـر و در نهایـت محکـوم تشـخیص داده مـی شـوند. کـه در بـدو امـر وظیفـه مالـک - ، دامنـه شـمول موضـوع رفـع خطـر1 قانـون شـهرداری‌ها55 مـاده14 در بنـد شـامل بناهـای واقـع در معابـر عمومـی و نیـز کلیـه اماکن-و در صـورت اسـتنکاف وظیفـه شـهرداری مـی باشـد عمومـی کـه محـل رفـت و آمـد مراجعـه عمومـی اسـت (وفـق تبصـره الحاقـی) تعریـف شـده اسـت، بـر ایـن اسـاس در کالبـد کنونـی شـهرها و کانشـهرهای کشـورمان عـاوه بـر معابـر و شـوارع عمومـی – کـه تحـت مدیریـت مشـخص شـهرداری‌ها مـی باشـد – تکلیـف رفـع خطـر و ایمـن سـازی کلیـه اماکـن عمومـی کـه مالکیـن آن در تنوعـی از بخـش هـای خصوصـی، دولتـی، نهادهـا و دسـتگاه هـا اجرایـی و... مـی باشـند نیـز در صـورت اسـتنکاف مالـک بـر عهـده شـهرداری‌ها مـی باشـد. همچنیـن در موضـوع حفـظ شـهر از خطـر سـیل )نیـز دسـتگاه هـای متعـددی در خصـوص پاسـخگویی بـه حـوادث سـیل (در داخـل و خـارج محـدوده شـهرها مسـئول هسـتند و ایـن صرفـاً وظیفـه شـهرداری‌ها نیسـت و ظرفیت‌هـای موجـود شـهرداری‌ها صرفـاً بـه رفـع آبگرفتگـی هـای موجـود در سـطح شـهر کفایـت مـی نمایـد. در خصـوص ایـن بنـد پیشـنهاد می‌گـردد شـهرداری تهـران اقـدام بـه تـاش جهـت اصـاح ایـن بنـد قانونـی و سـپس تهیـه آئیـن نامـه اجرایـی دقیقـی در خصـوص آن نمایـد تـا پـس از طـی مسـیر قانونی توسـط شـورای .عالـی اسـتان بـه تصویـب هیـات دولت برسـد حراست از قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان-4-7 یکـی از مهمتریـن مشـکات در حـوزه سـاخت و سـاز، ورود افـراد غیـر متخصـص در قالـب کارفرمـا، پیمانکار و ... فاقـد پروانـه بـه اقدامـات تخصصـی اسـت. قانـون نظـام مهندسـی و کنترل سـاختمان کشـور صراحتـا در ماده ) قانـون موکـول بـه4( ذکـر نمـوده اسـت کـه اخـذ پروانـه کسـب و پیشـه در محل‌هـا و امـور موضـوع مـاده32 داشـتن مـدارک صاحیـت حرفـه‌ای خواهـد بـود. در‌محل‌هـای یـاد شـده اقـدام بـه امـور زیـر تخلـف از قانـون محسـوب می‌شـود کـه از آن جملـه ارایـه خدمـات مهندسـی طراحـی، اجـرا و نظـارت توسـط اشـخاص حقیقـی و حقوقـی اسـت کـه مسـئولیت بررسـی یـا تأییـد نقشـه و یـا امـور مربـوط بـه کنترل‌سـاختمان آن پـروژه را قانـون شـهرداری‌ها: اتخـاذ تدابیـر موثـر و اقـدام الزم بـرای حفـظ شـهر از خطـر سـیل و حریـق و همچنیـن رفـع خطـر از بناهـا و دیوارهـای شکسـته55 مـاده14 . بنـد1 و خطرنـاک واقـع در معابـر عمومـی و کوچه‌هـا و اماکـن عمومـی و داالن‌هـای عمومـی و خصوصـی و پرکـردن و پوشـاندن چاه‌هـا و چاله‌هـای واقـع در معابـر و جلوگیـری از گذاشــتن هرنــوع اشــیاء در بالکــن هــا و ایوان‌هــای مشــرف و مجــاور بــه معابــر عمومــی کــه افتــادن آنهــا موجــب خطــر بــرای عابریــن اســت و جلوگیــری از نــاودان و دودکش‌هــای ســاختمان‌ها کــه باعــث زحمــت و خســارت ســاکنین شــهرها باشــد. : در کلیـه مـوارد مربـوط بـه رفـع خطـر از بناهـا و غیـره و رفـع مزاحمت‌هـای منـدرج در مـاده فـوق شـهرداری پـس از کسـب نظـر مامـور فنـی خـود 1345 الحاقـی- تبصره بـه مالکیـن یـا صاحبـان اماکـن یـا صاحبـان ادوات منصـوب ابـاغ مهلـت‌دار متناسـبی صـادر می‌نمایـد و اگـر دسـتور شـهرداری در مهلـت معیـن بـه موقـع اجـرا گذاشـته نشـود، شـهرداری راسـا بـا مراقبـت ماموریـن خـود اقـدام بـه رفـع خطـر یـا مزاحمـت خواهـد نمـود و هزینـه مصـروف را بـه اضافـه صـدی پانـزده خسـارت از طـرف دریافـت پاســاژها و امثــال آن کــه- کافــه رستوران‌ها-قهــوه خانه‌هــا- دکاکین- مهمانخانه‌هــا- گرمابه‌هــا-خواهــد کــرد. مقــررات فــوق شــامل کلیــه اماکــن عمومــی ماننــد ســینماها محـل رفـت و آمـد مراجعـه عمومـی اسـت نیـز می‌باشـد. -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 42 .نیـز بـر عهـده دارنـد 2 از مبحـث7 در واقعـه سـاختمان متروپـل عـاوه بـر ایـن کـه از ایـن بنـد قانونـی عبـور شـده ، عمـا بنـد مقـررات ملـی سـاختمان نیـز نادیـده انگاشـته شـده اسـت. قانـون مذکـور، مسـئولیت نظـارت عالیـه بـر اجـرای ضوابـط و مقـررات شهرسـازی و مقررات 35 مطابـق مـاده ملــی ســاختمان در طراحــی و اجــرای تمامــی ســاختمان‌ها و‌طرح‌هــای شهرســازی و عمرانــی شــهری کــه اجـرای ضوابـط و مقـررات مزبـور در مـورد آن‌هـا الزامـی اسـت، بـر عهـده وزارت مسـکن و شهرسـازی خواهـد بـود. بـر ایـن اسـاس وزارت مذکـور در موضـوع متروپـل آبـادان نیـز واجـد مسـئولیت‌هایی بـوده اسـت کـه بایـد بـه آنهـا توجـه گـردد. نظام درآمدی شهرداری‌ها-4-8 ، بـا قطـع کمـک دولـت70 نگاهـی بـه تاریخچـه شـهرداری‌های کشـور نشـان می‌دهـد کـه در آغـاز دهـه بـه شـهرداری‌ها، دو مسـیر پیـش روی شـهرداری‌ها قـرار گرفـت کـه شـامل الـف) وضـع مالیـات و عـوارض مختلـف و بـه روزرسـانی اقـام در آمـدی و ب) ایجـاد سیسـتمی جهـت تولیـد و توزیـع ارزش افـزوده و در کنـار آن تخصیـص برخـی مزایـای ویـژه بـا توزیـع نامتناسـب بـه مجموعه‌هـا و افـراد (رانـت) و بهره‌منـدی از مزایـای آن بـوده اسـت. نظـر بـه هزینه‌هـای بـاالی اجتماعـی گزینـه اول و همچنیـن حساسـیت پایین‌تـر جامعـه بـه توزیـع ارزش افـزوده و حتـی رانـت نسـبت بـه افزایـش عـوارض، سـاختار مدیریت شـهری کشـور عمومـا مسـیر دوم را انتخاب نمــود. ایــن مهــم موجــب شــده اســت تــا معاونت‌هــای معمــاری و شهرســازی در شــهرداری‌های شــهرهای کشـور عمـا بـه سـاختارهای خلـق ثـروت مبـدل شـوند و اولویـت از مبانـی تصریـح شـده در اسـناد طـرح هـای جامـع و زیسـت پذیـر تـر نمـودن شـهرها، بـه افزایـش درآمدهـا یـا در شـرایط بـد اقتصـادی بـه حفـظ درآمدهــا تقلیــل یابــد. امــروز عمــده درآمــد شــهرداری‌ها بــا بارگذاری‌هــای بیشــتر بــر زمین‌هــای شــهری هـم راسـتا هسـتند و شـهرداری‌ها از تخلفـات سـاختمانی سـود ببرنـد کـه در قالب‌هـای مختلـف بـه جرایـم اقتصــادی مبــدل می‌شــوند و پــس از پرداخــت، قانونی‌ســازی می‌گردنــد. بخشــی از آنچــه کــه در ســاختمان متروپــل رخ داد را می‌تــوان مرهــون ایــن ســاختار نادرســت کســب درآمــد دانســت. رهاســازی شــهرداری‌ها جهـت خودکفایـی مالـی بـدون پشـتوانه علمـی و تجربـی صحیـح، اگرچـه در کوتـاه مـدت بـار اقتصـاد شـهرها را از دوش دولـت برداشـته اسـت، امـا در دراز مـدت تحمیـل هزینه‌هـای بـه مراتـب بیشـتر بـر دولـت را در پـی داشـته اسـت. سـهیم بـودن بخش‌هایـی کـه وظیفـه نظارتـی بـر کیفیـت سـاخت و سـاز و ابعـاد آن داشـته انـد در پـروژه متروپـل، طبیعتـا اثراتـی هماننـد سـهل‌تر انگاشـتن رعایـت قوانیـن، تـاش جهـت خلـق ثروت بیشـتر و تسـهیل در افزایـش تعـداد طبقـات سـاختمان و سـطح اشـغال آن را در پـی داشـته اسـت امـا در اصـل مدیـون سیاسـت نادرسـت درآمدزایـی در شـهرهای کشـور اسـت. بـا ریـزش متروپـل، بـه ناگهـان مدیریـت شـهری آبـادان نیـز در هزینه‌هـای گزافـی سـهیم گردیـد کـه بنـا بـود در سـاختاری تجمعـی بـه مدیریت‌هـای شـهری آتـی و بـه شـهروندان شـهر در آینـده منتقـل گـردد. در -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 43 خصـوص شـهر تهـران اکیـدا توصیـه می‌گـردد پیـش از آنکـه رخدادهـای مشـابه مدیریـت شـهری تهـران را در هزینه‌هـای مشـابهی شـریک نمایـد سـاختار درآمـدی شـهر بـا تغییـرات جـدی اصـاح گـردد. نظام کالن تامین مالی پروژه های ساخت-4-9 در مباحـث طـرح شـده در جلسـات واکاوی، موضـوع تامیـن مالی صنعت سـاخت و سـاز توسـط شـمار کثیری از سـرمایه‌داران ریـز دانـه مطـرح گردیـد. هـر انـدازه کـه سـاختارهای مالـی کشـور بتواننـد سـرمایه افـرادی کـه تمایـل بـه سـرمایه‌گذاری در صنعـت سـاخت و سـاز در قالـب سـاخت تـک پـاک و کوچـک مقیـاس دارنـد را بـه سـوی سـاخت و سـازهای انبـوه و پـر شـمار سـوق دهنـد، عـاوه بـر کاهـش هزینه‌هـای سـاخت و سـاز، کنتـرل مقـررات سـاخت نیـز بـا سـهولت بیشـتری صـورت می‌پذیـرد. در تهـران شـمار پرونده‌هـای سـاختمانی کـه سـازنده فاقـد تخصـص و حتـی تجربـه الزم جهـت سـاخت بـوده، کـم نیسـت. ایـن فقـدان تخصـص در پروژه‌هـای کوچکتـر صرفـه اقتصـادی ظاهـری دارد، امـا در پروژه‌هـای کان و انبـوه ایـن صرفـه ظاهـری نیـز از میــان مــی‌رود و بــه کارگیــری دانــش فنــی و ســاخت دقیق‌تــر بــر اســاس ضوابــط و اســتانداردها توجیــه اقتصـادی و عینـی می‌یابـد. واکاوی جامعه شناختی-5 وقـوع حادثـه سـاختمان پاسـکو در شـهر تهـران می‌توانسـت یکـی از نقـاط عطـف توجـه بـه ضوابـط و مباحـث مرتبـط بـا کیفیـت سـاخت و نگهداشـت سـازه قلمـداد شـود. اگرچـه رخـداد حادثـه پاسـکو نوعـا متفـاوت بـا سـاختمان متروپـل بـود و علـت حادثـه نیـز در ظاهـر متفـاوت بـوده اسـت، امـا نهایتـا هـر دو حادثه را می‌تـوان در یـک نکتـه مشـترک دانسـت کـه آن «تحمیـل بارگـذاری بیـش از حـد ظرفیـت سـازه « بـوده اسـت. عمـا اثـر بارگـذاری ناشـی از حریـق بـر سـاختمان در حادثـه پاسـکو و بارگـذاری ناشـی از افزایـش تعـداد طبقـات در حادثـه متروپـل نهایتـا فروریختـن سـازه و از میـان رفتـن جمعـی از هموطنـان در ایـن حادثه . بـوده اسـت در کشـورهای موفـق در ایـن عرصـه، هزینه‌هـای اجتماعـی و اقتصـادی تحمیـل شـده بـه جامعه در اثـر رخداد . یـک حادثـه، بـا درس آموختـن از آن و پیشـگیری از رخـداد مجـدد آن دوبـاره بـه اجتمـاع تحمیـل نمی‌شـوند کـه حریـق مشـهور لنـدن رخ داد، در ایـن کشـور مقـررات فراوانـی بـرای ایمنـی1666 بعنـوان مثـال از سـال سـاختمان‌ها در برابـر آتـش بـه وجـود آمـده اسـت، بـه خصـوص در قـرن بیسـتم کـه مقـررات متعـدد ایمنـی شـکل گرفـت کـه در آن 1900 سـاختمان‌ها شـکل گرفـت. از آن جملـه مقـررات سـاختمانی گاسـکو در سـال بـرای سـاختمان‌هایی کـه بـه صـورت ترکیبـی دارای واحدهـای مسـکونی، تجـاری و تولیـدی بودنـد، جداسـازی مقـاوم در برابـر آتـش صـورت گرفـت. در همـان سـال‌ها در یـک حادثـه دلخـراش حریـق در خیابـان ویکتوریـای لنـدن تعـدادی از سـکنه جـان خـود را از دسـت داده و چنـد دختـر جـوان بـرای اجتنـاب از سـوختن در آتـش خـود را از طبقـات بـاال بـه پاییـن پـرت کردنـد. متعاقبـاً شـهر لنـدن شـروع بـه وضـع ضوابـط بـرای برخـی از شـهر 1909 سـاختمان‌های موجـود کـرد و بخصـوص بهبـود وضعیـت خـروج هـا مدنظـر قـرار گرفـت. در سـال -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 44 1961 لنـدن مقرراتـی را بـرای سـازه هـای فـوالدی و متعاقبـاً بـرای سـاختمان‌های بتنـی مسـلح وضـع کـرد. از مجموعـه‌ای کـه 1400 تـاش بـرای تهیـه یـک مجموعـه مقـررات سـاختمانی بـرای انگلسـتان و ولـز بـه جـای تهیـه شـد کـه 1956 وجـود داشـت آغـاز شـد و اولیـن مقـررات سـاختمانی واحـد بـرای انگلسـتان و ولـز در تغییراتـی یافـت و از جملـه مسـاله راه‌هـای خـروج بـه صـورت جـدی تـر در نظـر گرفتـه شـد.1971 متعاقبـا در در انگلسـتان قوانیـن سـختگیرانه‌ای وضـع شـد، ایـن قوانیـن بـه پایـداری سـاختمان‌ها 1971 پـس از سـال در صـورت انفجـار یـا آتش‌سـوزی کمـک موثـری کـرد. دکتـر ناپتـون از دانشـگاه ادینبـورگ، معتقـد بـود کـه بـه دلیـل تصویـب و وضـع قوانیـن سـختگیرانه قبـل از احـداث بنـا بـرج گرنفـل دچـار حریـق نخواهـد شـد. وی معتقـد اسـت اگـر حادثـه سـاختمان رونـان در شـرق لنـدن اتفـاق نیفتـاده بـود و قوانیـن سـختگیرانه‌ای وضـع نمی‌شـد، بـرج گرنفـل حتمـا فـرو می‌ریخـت. امـا ایـن مهـم کـه سـایر کشـورها از رخـداد حادثـه بـه تغییـر در روال و دسـتورالعمل‌ها روی آورده انـد و ایـن موضـوع در کشـور مـا بازتـاب کمتـری داشـته اسـت را می‌تـوان ناشـی از موضوعـی کانتـر دانسـت. یکـی از مهمتریـن درس آموخته‌هـای رخـداد حادثـه سـاختمان پاسـکو را می‌تـوان در گـزارش ملـی ایـن حادثـه یافـت کـه ترجمـه ای متفـاوت از آن را می‌تـوان در سـاختمان متروپـل جسـتجو نمـود. در گـزارش مذکـور و در بـه روشـنی بیـان شـده اسـت کـه شـعار پیشـگیری بهتـر از درمـان اسـت 1 بخـش درس‌هـای حادثـه در بنـد منحصـر بـه امـر بهداشـت فـردی نیسـت بلکـه در ارتبـاط بـا وقـوع حـوادث مختلـف نیـز همـواره می‌تـوان گفـت کـه ایمنـی برتـر از جبـران اسـت. در بنـد دوم از ایـن بخـش بـه ضـرورت توجـه جدی بـه مقولـه مدیریت ریسـک و ایمنـی در سـطح خـرد وکان از سـوی دولـت و در بخـش سـوم بـه وضـوح بـه «نیـاز بـه اسـتفاده از نظـام رتبه‌بنـدی کیفیـت و ایمنـی سـاختمان و ارزش‌دهـی بـه سـاخت و سـاز ایمـن و بـا کیفیـت» پرداختـه شـده اسـت کـه در صـورت توجـه بـه ایـن سـه نکتـه کلیـدی امیـد آن می‌رفـت کـه حادثـه متروپـل رخ ندهـد. امـا مهمتریـن درس‌آموختـه از رخـداد سـاختمان پاسـکو کـه مجـددا حادثـه متروپـل بـر آن صحـه گـذارد را می‌تـوان در بخـش جمع‌بنـدی گـزارش مدیریتـی حادثـه سـاختمان پاسـکو جسـتجو نمـود. بررســی‌های هیئــت بررســی حادثــه ســاختمان پاســکو اگرچــه نشــان‌دهنده کاســتی‌هایی در قوانیــن، تجهیــزات، آموزش‌هــای حرفــه‌ای ســازمان‌های مرتبــط بــا ایمنــی، کمبودهایــی در زمینــه اســتانداردها و نقصان‌هایـی در بسـیاری ماحظـات فنـی بـود، امـا شـواهد نشـان دادنـد اگـر حداقل‌هایـی از اسـتانداردهای ایمنـی رعایـت شـده بـود و ایمنـی بـه معنـای واقعـی فرامـوش و تـرک نشـده نبـود، حادثـه پاسـکو رخ نمی‌داد یـا حداقـل منجـر بـه فروریـزی سـاختمان و کشـته شـدن افـراد نمی‌شـد. بـه بیـان تیـم تهیـه کننـده گـزارش حادثـه سـاختمان پاسـکو، وضعیـت عـدم توجـه بـه حداقلهـای ایمنـی نشـانگر شـرایط نامناسـب بنیادی‌تـری اسـت کـه در ناکارآمـد شـدن قوانیـن، رویه‌هـای حرفـه‌ای، الزامـات سـازمانی و غفلـت از اعمـال نظارت‌هـا مؤثـر بـوده اسـت. همـه مصاحبه‌هـا، جلسـات بحـث گروهـی، پیمایـش انجام‌شـده و مسـتندات حاصـل از حادثـه سـاختمان پاسـکو ناشـی از بی‌توجهـی بـه متـن صریـح قوانیـن از مدیـران و کارکنـان دسـتگاه‌های مرتبـط بـا ایمنـی و خـود شـهروندان نشـان می‌دهـد: -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 45 ایمنـی در نقشـه ذهنـی، سلسـله مراتـب اولویت‌هـا و منـش شـهروند ایرانـی جایگاهـی نـدارد یـا چنـان کم‌اهمیـت اسـت کـه مانـع در دسـتور کار قـرار گرفتـن ایمنـی در زندگـی فـردی، شـرایط شـغلی و اعمـال وظایــف ســازمانی می‌شــود. ایمنـی در بنیادی‌تریــن الیه‌هــای ذهنیــت شــهروند مغفــول اســت و بــه همیــن نسـبت در کـردار وی نیـز بازتابـی نـدارد. موضـوع مشـابهی نیـز در خصـوص سـاختمان متروپـل وجـود دارد. بـه بیـان طراحـان، مالـک سـاختمان اصـرار بـر تغییـر شـرایط فنـی سـاختمان بـه گونـه‌ای داشـت کـه منافـع اقتصـادی بیشـتری از سـاختمان قابـل اسـتحصال باشـد. ایـن موضـوع تـا جایـی کـه به اصـول مهندسـی سـاختمان آسـیب نرسـاند قابل پذیرش اسـت و حتـی اقدامـی مثبـت قلمـداد می‌گـردد. امـا کنـار گـذاردن ایمنـی و اسـتحکام سـاختمان در برابـر هزینه‌هـای مالـی تامیـن آن اقدامـی مجرمانـه و فاقـد وجاهـت اسـت کـه بخشـی از آن ریشـه در مغفـول بـودن ایمنـی در . سـبد اولویت‌هـای سـازنده‌ای دارد کـه خـود از جامعـه بزرگتـری برخاسـته اسـت کـه ایمنـی را ارج نمی‌نهنـد اگرچـه بـر اسـاس قوانیـن برنامه‌های توسـعه کشـور صـدا و سـیمای جمهـوری اسـامی ایـران و وزارتخانه‌های فرهنـگ و ارشـاد ‌اسـامی، علـوم، تحقیقـات و فنـاوری، مسـکن و شهرسـازی و آمـوزش و پـرورش مکلفنـد خطـرات ناشـی از سـکونت در سـاختمان‌های غیرمقـاوم در مقابـل زلزلـه و لـزوم رعایـت اصول‌فنـی در سـاخت و سـازها و نیـز چگونگـی مقابلـه بـا خطـرات ناشـی از زلزلـه را بـه مـردم آمـوزش ‌دهنـد، امـا شـهرداری‌ها نیـز .واجـد وظایفـی در ایـن حـوزه هسـتد بــا توجــه بــه نیــاز بــه ترویــج فرهنــگ ایمنــی در کشــور در تمامــی حوزه‌هــا از جملــه حــوزه ســاخت و سـاز، مجموعـه مدیریـت شـهری می‌توانـد طـی برنامـه ای بلنـد مـدت اقـدام بـه ارتقـاء آگاهـی شـهروندان در خصـوص ابعـاد مختلـف ایمنـی نمایـد. عمـا اگرچـه دغدغـه منـد شـدن شـهروندان در ایـن حـوزه می‌توانـد در کوتـاه مـدت اثـری نامطلـوب بـر تـاب‌آوری ذهنـی ایشـان داشـته باشـد امـا در بلنـد مـدت اولویـت یافتـن موضوعاتـی از قبیـل ایمنـی و توجـه بـه اسـتانداردها را در نـگاه شـهروندان موجـب خواهـد شـد. نتیجه گیری-6 وقایعـی هماننـد حادثـه سـاختمان پاسـکو در تهـران و واقعـه سـاختمان متروپـل در آبـادان اگرچه بـا یکدیگر تفاوت‌هــای ماهیتــی گســترده دارنــد، در برخــی نقــاط واجــد اشــتراک هســتند. در نــگاه اول فــرو ریختــن سـاختمانی کــه سـال‌ها تحــت بهره‌بــرداری بــوده و اثـر حریــق و بارگــذاری نامتناســب بــر آن اعمــال شــده اسـت را نمی‌تـوان بـا فـرو ریختـن سـاختمانی کـه هنـوز حتـی بـه بهره‌بـرداری نیـز نرسـیده مقایسـه نمـود، امـا نهایتـا هـر دو رخـداد ریشـه در عـدم توجـه بـه اسـتانداردها و عبـور از موضـوع قانـون و اسـتاندارد در برابـر هزینه‌هـای ریالـی تامیـن آن دارنـد. افـراد دسـت انـدرکار نظـارت و کنتـرل ضوابـط و اسـتانداردها بارهـا بـا ایـن جملـه از سـوی سـازندگان برخـورده انـد کـه چـون قانـون در برخـی بخش‌هـای دیگـر اجـرا نمی‌شـود بنابـر ایـن چـرا مـا آن را اجـرا نماییـم؟ در مقابـل بایـد بـر ایـن موضـوع تکیـه داشـت که هـر فـرد در حوزه مسـئولیت و جایـگاه خـود مسـئول برقـراری اسـتاندارد، ایمنـی و قانـون اسـت. ایـن موضـوع بـر کسـی پوشـیده نسـیت -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 46 1کـه در سـپهر مدیریتـی کشـورمان الگـوی مواجـه بـا رویدادهـا معمـوالً از جنـس مدیریـت بـر مبنـای رویدادها هسـت. در ایـن الگـوی رفتـاری معمـوالً پـس از وقـوع رویدادهـا، سیسـتم بـه صـورت زیگزاگـی، MBE یـا تـوام بـا افـراط و تفریـط، فـراز و فـرود و اقدامـات هیجانـی مجموعـه فعالیت‌هایـی انجـام می‌دهـد، هزینـه و وقت‌هـای فراوانـی صـرف مـی کنـد کـه حسـب تجربـه در نهایـت بـه نتیجـه خاصـی منجـر نخواهـد شـد. عــاوه بــر ایــن، از دیگــر دالیــل اصلــی وقــوع الگــوی مدیریــت بــر مبنــای رویدادهــا، ضعــف در تشــخیص و تعریــف صحیــح مســئله، و کــم توجهــی بــه تفکــر سیســتمی اســت. در ایــن نــوع الگــو، صرفــاً، تعاریــف مبهمــی از اهــداف وجــود دارد کــه ایــن اهــداف نیــز بــر مبنــای مواضــع طراحــی می‌شــود و نــه منافــع. در نتیجــه هنگامــی کــه اهــداف، خــط مشــی‌ها، و اســتراتژی‌های حرکــت بــه ســمت اهــداف مشــخص نباشــد، ایــن رویدادهاســت کــه هماننــد امــواج، سیســتم را ایــن ســو و آن ســو 2) نقطــه مقابــل مدیریــت بــر مبنــای هــدفMBE( می‌بــرد. در واقــع مدیریــت بــر مبنــای رویدادهــا ) است.MBO( بنظـر می‌رسـد ضعـف در تشـخیص و تعریـف صحیـح مسـئله از مهمتریـن آسـیب‌های الگـوی مدیریتـی رایج در کشـورمان در مواجهـه بـا رویدادهـا و رخددادهـا ( بویـژه رخدادهـای غیـر مترقبـه) می‌باشـد. نکتـه کلیـدی و رمـز اثربخشـی برگـزاری جلسـات هم‌اندیشـی و تدویـن گزارش‌هایـی از جنـس واکاوی، آسیب‌شناسـی و نظایـر آن در «تشـخیص و تعریـف صحیـح مسـئله و علت‌یابـی» می‌باشـد. در بسـیاری از مـوارد تجربـه شـده اسـت کـه خروجـی سـاعت‌های متوالـی جلسـات و تدویـن گزارش‌هـای مختلـف بـه جـای پرداختـن بـه «علت(هـا)» بـه «معلول(هـا)» پرداختـه شـده و در نتیجـه خروجـی تصمیمـات اخـذ شـده بیشـتر بـه مسّـکنی موقـت بـرای دردهـا شـبیه اسـت در حالـی کـه درد اصلـی و مزمـن همچنـان ادامـه دارد. دردی کـه یکبـار از کارگاه تولیـدی )، یکبـار از 1395 نمایـان می‌شـود، یکبـار از پاسـکو1392( جمهـوری – ابوریحـان117 سـاختمان شـماره ) و بـار 1401 و باردیگـر از متروپـل آبـادان1399 یکبـار از کلینیـک سـینا اطهـر1398( میـدان حسـن آبـاد دیگرهایـی کـه توالـی تکرارپذیـری آن در دهـه اخیـر کـم و کم‌تـر شـده اسـت، قطعـاً در انتظارمـان اسـت. در شـرایط فعلـی، بـر اسـاس جلسـات برگـزار شـده، مباحـث ذکـر شـده در فصل‌هـای گذشـته و بـا رویکـرد «تشـخیص مسـئله و علـت» بـه جـای «پرداختـن بـه معلـول» بنظـر می‌رسـد موضـوع ایمنـی و رعایـت قانـون (در بعـد کان و شـامل ایمنـی سـاختمان‌ها) در کشـورمان دارای دو آسـیب جـدی اسـت: آسـیب اول اینکـه، در کانـون توجـه و اولویـت توجـه مسـتمر مسـئوالن و تصمیم‌گیـران نیسـت و محـدود بـه وقـوع حـوادث می‌گـردد؛ آسـیب دوم اینکـه در قوانیـن جـاری ایجـاد و حفـظ ایمنـی و نیـز رفـع شـرایط ناایمـن بـه عنـوان تکلیـف قانونـی قابـل تعقیـب شـهروندی تلقـی نشـده و بـه تبـع آن مطالبـه‌ی جـدی ای در خصـوص آن در نـزد مجریان قانـون از یـک سـو و شـهروندان بـه عنـوان ذینفعـان وجـود نـدارد. بـه عبـارت بهتـر «ایجـاد ناایمنـی» و نیـز «حفـظ شـرایط ناایمـن» هیـچ هزینـه واقعـی بـرای شـهروندان نـدارد و بـه رغـم مباحثـی کلـی در قانـون کـه در فصل‌هـای پیـش بـه آن اشـاره شـد، تعقیـب قانونـی موثـری 1. Management by Events (MBE) 2. Management by Objectives (MBO) -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 47 . بـرای آن درنظـر گرفتـه نشـده اسـت رسـیدگی بـه آسـیب اول فراتـر از موضـوع ایـن نوشـتار اسـت ولـی در خصـوص آسـیب دوم بنظـر می‌رسـد تا زمانـی کـه بـرای «ایجـاد ناایمنـی» و نیـز «حفـظ شـرایط ناایمـن» در قوانیـن مترتبه کشـور تلقـی «جرم‌انگاری واقعـی» نگـردد و اشـخاص (حقیقـی یـا حقوقـی) کـه بـا «فعـل» یـا «تـرک فعـل» خـود موجـب «ایجـاد یـا حفــظ شــرایط ناایمــن» می‌شــوند مــورد تعقیبــات و پیگردهــای قانونــی مــداوم و موثــر (و نــه بــه صــورت مـوردی) قـرار نگیرنـد، نبایـد انتظـار داشـته باشـیم کـه تحولـی جـدی در ایـن عرصـه ایجـاد گـردد و قطعـاً در .آتـی شـاهد وقـوع حوادثـی نظیـر متروپـل، پاسـکو و... خواهیـم بـود پیشنهادهای احصا شده جهت اقدام از سوی مدیریت شهری-7 بـه منظـور انجـام اقدامـات مـورد نیـاز از سـوی مدیریـت شـهری در تهـران (و سـایر کانشـهرها) سـه دسـته اقـدام در سـه بـازه زمانـی کوتـاه مـدت (انتظـار اقـدام در حداکثـر یـک سـال)، میـان مـدت (انتظـار اقـدام سـال) و بلنـد مـدت (انتظـار اقـدام و اثربخشـی در بـازه زمانـی بیـش از سـه سـال) 3 بیـن یـک سـال الـی پیشــنهاد می‌گــردد. بدیهــی اســت بســیاری از لوایــح و طرح‌هــای پیشــنهادی جهــت طــی مســیر تصویــب دسـتخوش تغییراتـی خواهنـد شـد امـا نهایتـا تصویـب و اجـرای آن می‌توانـد گامـی جهـت کاهـش احتمـال رخـداد حوادثـی هماننـد حادثـه سـاختمان متروپـل در تهـران (وسـایر کانشـهرهای کشـور) باشـد: کوتاه مدت-7-1 الــف) طــرح موظــف نمــودن شــهرداری تهــران بــه ارائــه "الیحــه تعییــن تکلیــف بناهــای بــا عمــر بهره‌بــرداری بیــش از ســه ســال دارای انشــعابات و فاقــد پایــان کار" نظـر بـه ایـن کـه کلیـه سـازمان‌ها، موسسـات و شـرکت‌های تامین‌کننـده خدمـات آب، بـرق، گاز و تلفـن و نظایـر آن مکلفنـد خطـوط و انشـعاب بـه سـاختمان‌ها را بـر حسـب مراحـل مختلـف عملیـات سـاختمانی فقـط در قبـال ارائـه پروانـه معتبـر سـاختمانی، گواهـی عـدم خـاف یـا گواهـی پایـان سـاختمان معتبـر صـادر شـده توسـط مرجـع مسـئول صـدور پروانـه و ذکـر شـماره و تاریـخ مـدارک مذکـور در قراردادهـای واگـذاری، تامیـن و واگـذار نمایـد و ارائـه انشـعاب موقـت در مدتـی بیـش از سـه سـال نیـز مجـاز نمـی باشـد، شـهرداری تهـران مـاه از ابـاغ ایـن مصوبـه نسـبت بـه ارائـه طرحـی در خصـوص تعییـن6 موظـف اسـت ظـرف مـدت حداکثـر تکلیـف سـاختمان‌های فاقـد گواهـی پایـان کار اقـدام نمـوده و بـا مشـارکت سـازمان‌های خدمـات رسـان اقـدام بـه اخطـار متناسـب، تعییـن تکلیـف و در صـورت عـدم توجـه، قطـع انشـعابات سـاختمان‌ها اقـدام نمایـد. ب) طرح ممنوعیت ارائه اضافه بنا پیش از دریافت و تصویب طرح مقاوم سازی سازه بـه منظـور حفاظـت شـهر تهـران در برابـر رخدادهایـی هماننـد حادثـه سـاختمان متروپـل در شـهر آبـادان و :افزایـش تـاب آوری در شـهر تهـران مـوارد زیـر تصویـب و بـه شـهرداری تهـران ابـاغ می‌گـردد • الف) افزایش طبقات بنا پیش از ارائه و تصویب طرح مقاوم سازی بنا و تایید طراح به هر شکل ممنوع است. • ب) شهرداری تهران موظف است شش ماه پس از اباغ این مصوبه اقدام به توسعه داشبوردی عمومی به -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 48 منظور پایش و اطاع رسانی شفاف در خصوص مجوزهای اضافه طبقات در شهر تهران و فرآیند قانونی طی شده جهت تصویب آن نماید. • ج) شهرداری تهران موظف است در سامانه مصرح در بند "ب" کلیه مستندات مربوط به طرح مقاوم‌سازی ساختمان را در معرض دسترس عموم قرار دهد. ج)طـرح تقویـت سـاختار بکارگیـری پیمانـکار (مجـری) صاحـب صالحیـت در هـر گونـه سـاخت و سـاز در شـهر تهـران مـاه، الیحـه ای را بـه منظـور 6 معاونـت معمـاری و شهرسـازی شـهرداری تهـران موظـف اسـت ظـرف مـدت و 33 تقویـت سـاختار بـه کارگیـری افـراد صاحـب صاحیـت سـاخت و سـاز و از میـان بـردن تخلفـات از مـاده و آئیـن نامه هـای اجرایـی آن و همچنین 1374/12/22 قانـون نظـام مهندسـی و کنتـرل سـاختمان مصـوب34 مبحـث دوم مقـررات ملـی سـاختمان را تهیـه و تنظیـم نمـوده و جهـت تصویـب بـه شـورای اسـامی7 مـاده شـهر تهـران ارائـه نمایـد. د)طرح الزام شهرداری تهران به ارائه "الیحه شفافیت وضعیت ساختمان‌های شهر تهران" معاونـت معمـاری و شهرسـازی شـهرداری تهـران موظـف اسـت بـا مشـارکت جـدی سـازمان آتـش نشـانی و خدمـات ایمنـی شـهرداری تهـران و سـازمان پیشـگیری و مدیریـت بحـران شـهر تهـران و همچنیـن سـازمان نظـام مهندسـی سـاختمان اسـتان تهـران طـی بـازه‌ای حداکثـر یـک سـاله امـکان دسترسـی عمومـی جهـت مشـاهده فرآینـد پرونـده هـای سـاختمانی و کلیـه فرآینـد طراحـی، اجـرا و نظـارت را فراهـم نمایـد و چکیده ای از وضعیـت سـاختمان در دسـترس عمـوم قـرار داشـته باشـد. ایـن فرآینـد بـر اسـاس پـاک سـاختمانی مـادام As( العمـر در اختیـار عمـوم افـراد باقـی خواهـد مانـد و تمامـی محاسـبات سـاختمان، نقشـه‌های عیـن سـاخت ) ، گزارشـهای مهندسـین ناظـر و اقدامـات شـهرداری تهـران در خصـوص آن در سـامانه قابـل مشـاهده built .خواهـد بـود مقـررات 22 ه)الـزام شـورا بـه شـهرداری تهـران در خصـوص تهیـه گـزارش وضعیـت اجـرای مبحـث ملـی سـاختمان بـا توجـه بـه ضعـف جـدی مدیریـت شـهری در کنتـرل سـاختمان‌های موجـود و الزامـات مطـرح شـده در مقـررات ملـی سـاختمان، پیشـنهاد می‌گـردد شـورای اسـامی شـهر تهـران شـهرداری تهـران را 22 مبحـث مـاه گزارشـی دقیـق از وضعیـت اجـرای مبحـث مذکـور در شـهر تهران 6 موظـف نمایـد تـا طـی مـدت حداکثـر ارائـه نمـوده و اقدامـات اجرایـی الزم بـرای فراگیرتـر شـدن اجـرا ایـن مبحـث را پیشـنهاد نمایـد. میان مدت-7-2 الف) مطالبات فنی شفاف در خصوص آئین نامه ها واکاوی موضــوع ضوابــط فنــی و نواقــص احتمالــی آنهــا توســط معاونــت مســکن و ســاختمان وزارت راه و شهرسـازی در کمیته‌هـای مربوطـه در دسـتور کار قـرار گیرنـد. پیشـنهاد می‌شـود در ایـن کمیته‌هـا عـاوه بـر نماینـدگان وزارتخانـه و شـورای مرکـزی سـازمان نظـام مهندسـی سـاختمان، روسـای سـازمان‌های اسـتان‌ها و -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 49 افـراد متخصـص دانشـگاهی و حرفـه ای نمایندگانـی متخصـص از شـوراهای عالـی اسـتان‌ها و شـورای اسـامی شـهر تهـران نیـز حضـور داشـته باشـند. همچنیـن الزم اسـت مکاتبـه دقیقـی در خصـوص تدقیـق حـدود و اسـتانداردهای اسـتفاده از وافـل اسـلب‌ها و همچنیـن کلیـه روش‌هـای احـداث سـقف‌هایی کـه اخیـرا بـرای دهانـه هـای بـزرگ بـکار گرفتـه می‌شـود چـون یوبـوت، پـس تنیـده، مجـوف و ... ، همچنیـن اتصـال آنهـا بـه سـتون‌های فلـزی و بتنـی از سـوی شـورا بـا دفتـر تدویـن مقـررات ملـی سـاختمان صـورت پذیرفتـه و گـزارش آن ارائـه گـردد. ب) بیمه کیفیت ساختمان در خصـوص ورود شـورای اسـامی شـهر تهـران بـه موضـوع بیمـه کیفیـت سـاختمان، پیشـنهاد می‌گـردد شـورای اسـامی شـهر تهـران طـی مکاتباتـی بـا شـرکت بیمـه مرکـزی جمهـوری اسـامی علـل حـذف بیمـه کیفیـت سـاختمان در برنامـه ششـم توسـعه کشـور را بـه نحـوی فـوری مطالبه نمایـد. پـس از دریافـت و واکاوی علـل حـذف بیمـه کیفیـت سـاختمان در برنامـه مذکـور یـا عـدم دریافـت پاسـخ از شـرکت بیمـه مرکـزی، طـی مکاتبـه ای بـا هیـات دولـت و مجمـع تشـخیص مصلحـت نظـام، از طریـق شـورای عالـی اسـتان موضـوع درج بیمـه کیفیـت سـاختمان در برنامـه هـای پنجسـاله توسـعه کشـور را مطالبـه نمایـد. مشـابه ایـن مکاتبـات بـا )2 دفتـر تدویـن مقـررات ملـی سـاختمان نیـز جهـت بـه روز آوری مباحـث مقـررات ملـی سـاختمان (مبحـث .پیشــنهاد می‌گــردد قانون شهرداری 55 ماده14 ج) تسریع در اصالح بند قانـون شـهرداری‌ها و بروزرسـانی 55 مـاده14 بـا هـدف رفـع چالش‌هـای اجرایـی موجـود در اجـرای بنـد مـاده 14 آن متناسـب بـا شـرایط کالبـدی و ظرفیت‌هـای شـهرداری‌ها، موضـوع تدویـن الیحـه اصـاح بنـد در دسـتور کار شـهرداری تهـران قـرار گرفتـه اسـت و حسـب آخریـن پیگیری‌هـای صـورت 1396 از سـال55 گرفتـه الیحـه پیشـنهادی شـهرداری تهـران توسـط اداره کل تدویـن مقـررات و هماهنگـی امـور شـورا و نهادهـا جهـت سـیر مراحـل تصویـب (بـدواً در کمیسـیون تخصصـی شـهرداری و متعاقبـاً انعـکاس بـه سـایر حوزه‌هـای ذیصـاح) ارسـال شـده اسـت. از آخریـن تغییـرات ویرایـش متـن الیحـه پیشـنهادی اطاعـی در دسـت نیسـت ولـی متـن نهایـی پیشـنهاد شـده بـه شـرح ذیـل می‌باشـد کـه پیشـنهاد می‌گـردد از سـوی شـورای عالـی اسـتان بـه جدیـت مـورد پیگیـری قـرار گیـرد : قانون شهرداری‌ها55 ماده14 پیشنهاد اصالح بند اتخـاذ تدابیـر موثـر و اقـدام الزم بـرای حفاظـت در برابـر خطـر آتش‌سـوزی در محـدوده شـهر -14 بنـد و هـم چنیـن رفـع خطرهـای مشـهود و قابـل تشـخیص از کلیـه بناهـا، مسـتحدثات و اجزای غیرسـازه‌ای ناایمــن و پرکــردن و پوشــاندن چاه‌هــا و چاله‌هــا واقــع در معابــر عمومــی و جلوگیــری از نصــب و قـراردادن هـر نـوع اشـیا در بالکن‌هـا، پنجره‌هـا، لبـه بام‌هـا و بطـور کلـی هـر سـازه‌ای کـه مشـرف و -------- صفحهٔ بعد -------- واکاوی ابعاد فنی، اداری و حقوقی حادثه فروریزش بخشی از ساختمان متروپل و تببین خط‌مشی پیشگیری در شهر تهران 50 مجـاور بـه معابـر عمومـی بـوده و احتمـال سـقوط آنهـا و بـروز خطـر بـرای عابریـن وجـود دارد و جلوگیـری و تعییـن تکلیـف در خصـوص مـواردی از قبیـل نـاودان هـا و دودکـش هـای سـاختمان هـا کـه باعـث مزاحمـت و خسـارت بـه شـهروندان مـی باشـد. : در کلیه موارد مربوط به رفع خطر و مزاحمت مندرج در این بند، شهرداری به مالک، 1 تبصره ذی‌نفـع، متصـرف، صاحبـان اجـزای غیرسـازه‌ای ناایمـن و یـا هـر مسـئول قانونـی دیگـر اخطـار مهلت‌دار متناسـب بـا توجـه بـه فوریـت امـر کـه از دو هفتـه تجـاوز نمی‌نمایـد صـادر می‌نمایـد. اگـر دسـتور شـهرداری در مهلـت معیـن بـه موقـع اجـرا گذاشـته نشـود، شـهرداری بـا مراقبـت مامورین خود نسـبت بـه رفـع خطـر یـا مزاحمـت اقـدام و هزینه‌هـای آن را بـه اضافـه بیسـت درصـد هزینه‌هـای مترتبـه طبـق مقـررات اسـناد الزم االجـرا، از طریـق اجراییـات ثبـت از مالـک یـا ذینفـع قانونـی وصـول نمایـد. : چنانچـه در مـوارد فـوق تشـخیص یـا رفـع خطـر و مزاحمـت مسـتلزم ورود بـه ملـک باشـد، 2 تبصـره مالـک، ذی نفـع، متصـرف، صاحبـان اجـزای غیرسـازه‌ای ناایمـن و یـا هـر مسـئول قانونـی دیگـر مکلـف اسـت پـس از ابـاغ یـا اخطـار شـهرداری، کلیـه اقدامـات الزم را جهـت ورود بـه محـل بـه عمـل آورد، در غیـر اینصـورت بنـا بـه درخواسـت شـهرداری دادسـتان بـه مقتضـای فوریـت امـر و حداکثـر ظـرف سـاعت از وصـول درخواسـت مزبـور نسـبت بـه صـدور مجـوز ورود بـه محـل توسـط ماموریـن 24 مـدت شـهرداری اقـدام مـی نمایـد. : چنانچـه رفـع خطـر مسـتلزم پلمـپ، تخلیه یـا تخریـب بنا باشـد، بنا به درخواسـت شـهرداری 3 تبصـره دادسـتان مکلـف اسـت فـوری و خـارج از نوبـت نسـبت بـه صدور دسـتور قضایـی اقـدام نماید. قانـون شـهرداری‌ها مـوارد ذیـل مـورد توجـه 55 مـاده14 شـایان توجـه اسـت کـه در الیحـه اصـاح بنـد قـرار گرفتـه اسـت : محدود کردن وظیفه شهرداری از «حفظ شهر در برابر خطر سیل و حریق» به «حفاظت در برابر خطر -1 .»آتش‌سوزی در محدوده شهر اصاح عبارت « رفع خطر» به « رفع خطر های مشهود و قابل تشخیص» و همچنین « دیوارهای شکسته و -2 .خطرناک » به « مستحدثات و اجزای غیرسازه‌ای ناایمن » در صدر بند محدود کردن وظیفه شهرداری به صرفاً «معابر عمومی» و «رفع خطر از هر سازه‌ای که مشرف و مجاور به -3 معابر عمومی بوده و احتمال سقوط آنها و بروز خطر برای عابرین وجود دارد» و عماً موکول کردن موضوع رفع خطر از اماکن عمومی به مالکین آن. تعیین قید دو هفته ای برای رسیدگی مالک به وضعیت ملک خود بر اساس اخطار شهرداری به جای عبارت -4 . »«اخطار مهلت دار متناسب پیش‌بینی وصول هزینه‌های مترتبه برای رفع خطر یا مزاحمت (مطابق شرایط ذکر شده در بندهای فوق) به اضافه -5 -------- صفحهٔ بعد -------- مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران 51 بیست درصد برای شهرداری‌ها طبق مقررات اسناد الزم االجرا، از طریق اجراییات ثبت از مالک یا ذینفع قانونی پیش‌بینــی تکلیــف بــرای مالــک جهــت همــکاری بــا شــهرداری بــرای ورود بــه ملــک (در مــواردی -6 کـه تشـخیص یـا رفـع خطـر و مزاحمـت مسـتلزم ورود بـه ملـک باشـد) پـس از ابـاغ شـهرداری، و در صـورت اسـتنکاف مالـک از همـکاری، پیش‌بینـی صـدور مجـوز ورود توسـط دادسـتان (حسـب درخواسـت سـاعت24 شـهرداری) حداکثـر ظـرف مـدت پیش‌بینـی صـدور دسـتور قضایـی فـوری و خـارج از نوبـت توسـط دادسـتان بنا به درخواسـت شـهرداری -7 چنانچـه رفـع خطـر مسـتلزم پلمـپ، تخلیـه یـا تخریب بنا باشـد )PEER Review( د) طرح تحول در نظام کنترل مضاعف در سـاختار کنونـی صـدور پروانـه، کنتـرل مضاعـف یـک خواسـته و الـزام قانونـی نیسـت و توسـط گروه‌هایی در ســازمان‌های نظــام مهندســی اســتانی انجــام می‌شــود کــه بســته بــه ســطح دانــش هــر گــروه نتایــج متفاوتـی در بازنگـری طرح‌هـا را بدنبـال دارد بـدون آنکـه ایـن گروه‌هـا مسـئولیتی را در قبـال الـزام بـه تغییـر طـرح بپذیرنـد. پیشـنهاد می‌گـردد از سـوی شـورای اسـامی شـهر ایـن الـزام مطـرح شـود کـه پیـش از صـدور پروانـه بایـد طـرح و محاسـبات سـازه توسـط یـک مهنـدس دارای پروانـه اشـتغال بـکار بـا صاحیـت طراحـی پایـه یـک کـه بـا پـروژه‌ی مـورد نظـر تداخـل و تعـارض منافـع نـدارد داوری شـود و بـرای ایـن کار حق‌الزحمـه دریافـت نمایـد و بخشـی از مسـئولیت را نیـز بپذیـرد. بـرای ایـن کار بایـد ماننـد حـوزه ی طراحـی، نظـارت و اجـرا نیـز سـهمیه تعییـن شـود. بلند مدت-7-3 یکـی از مهمتریـن عوامـل موثـر در شـکل گیـری حوادثـی همچـون حادثـه سـاختمان پاسـکو و سـاختمان متروپـل ضعـف در نگـرش نسـبت بـه قانـون و ایمنـی در الیه‌هـای مختلـف جامعـه ایرانـی اسـت. پارادایـم ذهنـی شـکل رفتـه در خصـوص حاکـم بـودن وضعیتـی کـه در آن توجـه بـه قانـون یـا توجـه بـه ایمنـی در اولویتـی پـس از تامیـن ملزومـات اولیـه زندگـی یـا ملزومـات رفاهـی وجـود دارد، بـه همـراه زیسـتن در دل جامعـه‌ای کـه تفکـر ایمنـی (و همچنیـن احتـرام بـه قانـون) در آن جایـگاه کمرنگـی دارد، موجـب شـده اسـت )، 1395، پاسـکو1392( ابوریحـان- جمهـوری117 تـا رخدادهایـی هماننـد کارگاه تولیدی سـاختمان شـماره ) و صدهـا حادثـه دیگـر در 1401 متروپـل آبـادان1399 کلینیـک سـینا اطهـر1398(میـدان حسـن آبـاد پـس پـرده اولویت‌هـای دیگـر زندگـی شـهروند ایرانـی پوشـانیده شـوند. در راسـتای اصـاح ایـن موضـوع شـورای اسـامی شـهر تهـران می‌توانـد طرحـی را مصـوب نمایـد کـه طـی آن شـهرداری تهـران مکلـف گـردد بـا محوریـت معاونـت اجتماعـی و فرهنگـی اقداماتـی متناسـب جهـت ارتقاء جایـگاه ایمنـی در نـگاه شـهروند تهرانـی را بـه انجـام رسـاند. بدیهـی اسـت کلیـد ثمربخشـی چنیـن اقدامـی پیگیـری و انجـام آن در چنـد دوره متوالـی مدیریـت شـهری و درج مسـتمر آن در برنامه‌هـای پنجسـاله توسـعه شـهر خواهـد بـود. -------- صفحهٔ بعد -------- برج شماره ۲ مجموعه متروپل در تاریخ ۲ خرداد ماه ۱۴۰۱ فرو ریبخت و موجب کشته‌شدن شمار بسیاری از هموطنان در شهر آبادان شد. این رخداد مجددا توجه‌ها را به ضعف بزرگی که در کیفیت ساخت و ساز ساختمان‌ها در کشور وجود دارد جلب نمود. ضعف در ساختار اعمال قوانین موجود جهت ماده ۱۰۰ قانون شهرداری از یک سو و از سوی دیگر پارادایم ذهنی افراد جامعه در خصوص جایگاه کشور ایجاد نموده است. ساختمان‌هایی که دارای سکنه هستند و تحت بارگذاری دینامیکی زلزله و یا حتی بارهای قلی عادی احتمال تخریب آن‌ها و وقوع فاجعه ای به مراتب بزرگتر از متروپل وجود دارد. در این مستند که با همکاری و همفکری جمع کثیری از افراد مجرب و تخصص در این حوزه تهیه و تنظیم شده است. تلاش شده تا علاوه بر بررسی واقعه متروپل, علل ریشه‌ای رخدادهایی این‌چنینی مورد واکاوی قرار گیرند و نهایتا پیشنهادهایی جهت اقدام توسط مدیریت شهری ارائه گردد. امید آنکه با توجه هرچه بیشتر به مقوله ایمنی و احترام هرچه بیشتر به قوانینء در آینده شاهد وقوع حوادئی همانند متروپل در هیچ کجای میهن اسلامی نباشیم. ود چساپ ه است. فایل الکترونیک ی از سایت مرکز مطالعصات و 1777 2 ۳ 4 هه مطالعات و ام ر ریم رسران ۳