اصول اساسی: تعریف

این اصطلاح تاکنون در هیچ‌یک از اسناد حقوق بشری مورد تعریف قرار نگرفته است، اما در بیان مفهوم و تعریف این اصطلاح در شکل ترکیبی آن (یعنی اصول اساسی سازمان ملل متحد) چنین بیان شده: اصول اساسی سازمان ملل متحد عبارت است از «مجموعه‌ای از اصول عمومی (General Principles) مکتوب، که به‌وسیله سازمانی چون سازمان ملل متحد تدوین یافته تا به‌عنوان راهنمای عمومی (General Guide) مقامات دولتی کشورها، درخصوص تصویب مقررات و سامان‌دهی عملکردهایشان در ارتباط با تعهدات حقوقی آن‌ها در قبال نظام بین‌المللی حقوق بشر، یاری رساند.» چنین اصولی (اغلب) از حیث قانونی و حقوقی غیرالزام آورند، اما اجرای آن‌ها در قوانین داخلی و به‌کارگیری آن‌ها در عرف و رویه‌های ملی همواره مورد تشویق و ترغیب سازمان‌ها و نهادهای حقوق بشری بوده است. هرچند ممکن است برخی از اصول اساسی که در چنین قالبی ارایه می‌شود به‌جهت درج آن‌ها در قالب سایر اسناد الزام‌آور، از این حیث بر دولت‌های عضو این اسناد مراعات آن الزامی باشد و یا این‌که حتی برخی از اصول اساسی درشمار قواعد عرفی یا آمره بین‌المللی درآمده باشند و از این جهت بر تمامی دولت‌ها الزام آور باشند. نظیر اصل استقلال قضایی و حق برخورداری افراد از دادرسی منصفانه، علنی و بی‌طرفانه توسط دادگاه صالح مستقل که در ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (۱۹۶۶) مقرر گردیده و از این حیث بر دولت‌های عضو میثاق الزام‌آور است درحالی که این اصول در قطع‌نامه اصول اساسی درباره استقلال قوه قضاییه نیز مقرر گردیده است یا اصل احترام به کرامت انسانی و اصل عدم تبعیض که درشمار قواعد مسلم عرف بین‌المللی و بلکه قواعد آمره بین‌المللی محسوب می‌شوند و از این حیث مراعات آن‌ها بر تمامی دولت‌ها الزامی می‌باشد، اما همین اصول در ماده یک اعلامیه اصول اساسی رفتار با زندانیان نیز مورد تاکید قرار گرفته‌اند. منبع: Victor، A Handbook of International Human Rights Terminology، Santa Barbara CA: ABC – Clio، ۲۰۰۲، Second Edition، p، ۲۴