تجارت: احکام و آداب تجارت

آداب تجارت به دو بخش الزامی و سنن تقسیم می‌شود: ۴. ۱ - احکام الزامی غشّ ، تدلیس ، ربا و نجش در معامله حرام است. بنابر قولی احتکار ، تلقّی رکبان و وکیل شدن حضری - خواه شهر نشین یا روستانشین- برای بادیه‌نشین بلکه برای هر غریبی نیز حرام است. قول دیگر کراهت آنها است. ۴. ۲ - احکام غیر الزامی (سنن) سنن تجارت خود دوگونه است: ۴.۲. ۱ - سنن فردی پاره‌ای از آنها جنبۀ فردی دارد، مانند استحباب نیّت بی‌نیازی از مردم و توسعه بر خانواده در کسب؛ توکّل بر خداوند؛ فراگیری احکام شرعی تجارت؛ ذکر خداوند و خواندن دعاهای وارد شده هنگام ورود به بازار ؛ صبح زود به سراغ کار رفتن؛ رها کردن تجارت هنگام نماز ؛ گفتن شهادتین و سه بار تکبیر در وقت خرید کالا و تجارت کردن در وطن خود و کراهت زودتر از همه به بازار رفتن و دیرتر از همه دست از کار کشیدن. ۴.۲. ۲ - سنن اجتماعی پاره‌ای از سنن تجارت، ناظر به چگونگی و تنظیم رفتار بازرگان با طرف معامله است، مانند استحباب رعایت برابری میان خریداران؛ گشاده‌رویی هنگام معامله؛ آسان گرفتن در معامله؛ پذیرش درخواست فسخ از سوی خریدار ( اقاله ) و افزودن بر وزن پیمانه هنگام فروش و کم گرفتن در وقت خرید و کراهت ستایش کالا هنگام فروش و نکوهش آن در زمان خرید. همچنین سوگند خوردن هنگام معامله؛ فروختن کالا در محلی که عیب آن پوشیده می‌ماند، مانند جای تاریک؛ معامله با افراد پست و سود گرفتن از‌ کسی که به او وعدۀ ارفاق و احسان در معامله داده شده است. منبع: جواهر الکلام، ج۲۲، ص۱۱۱ · جواهر الکلام، ج۲۳، ص۲۶۴ · جواهر الکلام، ج۲۳، ص۳۳۲ · جواهر الکلام، ج۲۲، ص۴۷۶ · جواهر الکلام، ج۲۲، ص۴۷۷-۴۷۸ · جواهر الکلام، ج۲۲، ص۴۷۰-۴۷۱ · مستند الشیعه، ج۱۴، ص۳۳ · جواهر الکلام، ج۲۲، ص۴۶۲ -۴۷۰