حقوق عابر پیاده: مسئولیت اخلاقی و معنوی و عاطفی

مثل رعایت نکردن حق تقدم عابر پیاده در محل عابر پیاده، زیان بوق‌های ممتدّ و ناهنجار که موجب ترس و لرزش بدن و قلب عابر پیاده می‌گردد و آثار آن تا مدت زمان طولانی می‌ماند و گاه ممکن است ساکنان منزل را بترساند و یا موجب سقط جنین شود، بیماری مریض را تشدید کند، یا بر اثر ترسیدن، ضرر مادی به اشخاص برسد؛ چنان که وسیله‌ای در دست داشته باشد که بیفتد و بشکند. ۱۸. ۲ - خسارت‌های فرهنگی یکی دیگر از محققان می‌نویسد: خسارت‌های فرهنگی عبارت است از آسیب رساندن به حیثیت ، شهرت و شناسایی جایگاه معنوی یا اجتماعی، اعتبار اقتصادی، عاطفی، عقاید و‌ به‌طور کلی هر چیزی که آدمیان خواستار آن‌هاست… و همچنین ترساندن کودک و از بین رفتن آرامش و اطمینان خاطر و آسایش محل سکونت…. همان گونه که خسارت‌های مادی جبران می‌شوند. در قانون راهنمایی و رانندگی ایران نیز به این موضوع اندک توجهی شده و نصب بوق‌های شیپوری با صدای ناهنجار و غیر عادی ممنوع و برای آن‌ها مجازات تعیین شده‌است؛ گرچه این قانون تاکنون‌ به‌طور کامل اجرا نشده‌است. اما برای جبران خسارتی که از این ناحیه بر عابر پیاده یا هر شخص دیگر وارد می‌شود، قانون وضع نگردیده و قانون در این موضوع ناقص است. امام صادق (ع) فرمود: هرکس شخصی را که بالای دیوار نشسته بترساند یا مرکب او را رم دهد و آن شخص بر اثر این کار بیفتد و بمیرد یا اعضای بدن او بشکند، ضامن است. در روایت دیگری آمده‌است: (قال امیرالمؤمنین قال رسول الله (ص) فی القلب اذا رعد فطار، الدیة…). از این حدیث می‌توان استنباط کرد که اگر راننده با بوق غیر متعارف عابر پیاده را بترساند یا با سرعت غیر مجاز سبب ترس او شود و خسارات جسمی یا روحی بر او وارد گردد، ضامن است. بعید نیست که در صرف ترساندن و طپش غیر متعارف قلب نیز دیه باشد؛ چنان که در روایت دوم بیان شده‌است. اهل سنت نیز به این موضوع پرداخته‌اند: مزنی : شافعی : (ولو صاح برجل فسقط عن حائط لم أر علیه شیئا ولو کان صبیا أو معتوها فسقط من صیحته ضمن) ؛ اگر کسی بر شخصی که بالای دیوار است، ناگهان فریاد کشد و او بیفتد، چیزی بر فریادکننده نیست. اما اگر کودک و یا شخص ضعیفی بالای دیوار است و او را بترساند و در اثر این فریاد بیفتد، ضامن است. مثل آن‌جا که شخصی بر لبه چاه یا رودخانه یا بالای قله ایستاده باشد و کسی ناگهان بر او فریاد کند و او بیفتد، دو صورت دارد: اول آن‌که آن شخص قوی النفس ( شجاع ) است که چیزی بر فریادکننده نیست. دوم آن‌که آن شخص کودک یا دیوانه یا مریض یا ترسو است که معمولاً با چنین صدایی نمی‌توانند خود را نگه دارند. در این صورت فریادکننده، ضامن دیه آن‌هاست. این روایات و فتواها دلالت می‌کنند که رانندگان در برابر خسارت‌های روحی دیگران نیز مسئولیت دارند. منبع: عویدات لبنان، ص۲۶۷و۳۱۵و۳۳۵ · مجموعه کامل قوانین جزایى، ص۱۶۳ و۱۹۳ · تهذیب، ج۱۰، ص۲۲۷، و۸۹۵ · تهذیب، ج۱۰، ص۲۴۹ · بیروت، ج۱۲، ص۳۱۸ · بیروت، ج۴، ص۸۰