ضرر (فقه): تأثیر پذیری قواعد معاملات

معامله بر پایه سودآوری بنا شده است؛ از این رو، عقلا در معاملاتشان سعی در دفع ضرر دارند. برای پیشگیری از ضرر در داد و ستدها قواعد و ضوابطی قرار داده شده که شارع مقدس نیز آن‌ها را امضا کرده است. ۵. ۱ - قاعده غرر یکی از قواعد، قاعده غرر است. مقصود از غرر اقدام به چیزی است که انسان با آن ایمن از ضرر نخواهد بود. فقها با استناد به این قاعده، علم به وجود عوضین، قدرت بر تحویل و نیز علم به مقدار و جنس و وصف عوضین را شرط دانسته‌اند. بطلان بسیاری از معاملات به استناد همین قاعده است. ۵. ۲ - قاعده غرور یکی دیگر از قواعد، قاعده غرور است. مقصود از آن، آن است که کسی که در معامله فریب خورده است برای جبران ضرر، می‌تواند به فریب دهنده رجوع کند و او ضامن است و باید پاسخگوی فریب خورده باشد، مانند آن‌که کسی مال دیگری را به عنوان مال خود بفروشد. ۵. ۳ - حق خیار از دیگر اموری که برای پیشگیری و دفع ضرر در معاملات قرار داده شده، حق سلطه بر فسخ و برهم زدن معامله است که خیار نامیده می‌شود. خیار انواع و اقسامی دارد. یکی خیار غبن است که در صورت مغبون و متضرر شدن در مقدار بهای پرداختی یا دریافتی قابل اعمال است و یا خیار عیب که به سبب معیوب بودن عوضین در معامله ثابت می‌شود و نیز سایر خیارها. احکام و مسائل ضرر بسیار گسترده است و در سرتاسر فقه کاربرد دارد. در این مختصر تنها به نمایی از مباحث کلی آن در فقه اشاره شد. احکام تفصیلی آن در عناوین مناسب می‌آید. منبع: کتاب المکاسب، ج۴، ص۱۷۶ · العناوین، ج۲، ص۳۱۰ ۳۱۱ · العناوین، ج۲، ص۴۴۰