موصی به عین معین باشد — منفعت دائم - قسمت اخیر ماده ۸۴۶

اموال متوفی کمتر باشد که عین موصی به به او داده می شود؛ ولی اگر پس از کارشناسی ننمایند، وراث با در نظر داشتن <a class="artref" href="/ماده/ماده-279-a_0815110235925">ماده ۲۷۹ قانون مدنی</a>، به میزان ثلث اموال به موصی له تحویل میدهند. برای مثال موصی منفعت ۱۰ سال ملک تجاری یا منزل مسکونی را برای موصیله وصیت کند منفعت موقت در فرض دیگر منفعت مغازه یا منزل مسکونی را به صورت دائم وصیت کرده باشد منفعت دائم). منفعت موقت حسب شق اول <a class="artref" href="/ماده/ماده-846-a_0815110236493">ماده ۸۴۶ قانون مدنی</a> بدوا عین ملک با منافع آن تقویم میشود، سپس ملک مزبور با ملاحظه مسلوب المنفعه بودن در مدت وصیت تقویم شده تفاوت بین دو قیمت از ثلث حساب می شود. مثلاً اگر موصی منافع خانه خود را برای مدت ۱۰ سال به نفع نوه خود وصیت کرده باشد، ابتدا باید قیمت خانه بدون توجه به اینکه منافع آن به دیگری منتقل گردیده ارزیابی شود. برای مثال به مبلغ ۳۰۰ میلیون تومان قیمت گذاری شود. در مرتبه دوم باید قیمت خانه را با در نظر گرفتن اینکه منافع آن برای مدت ۱۰ سال به دیگری انتقال یافته، تعیین کرد، که مثلاً ۲۵۰ میلیون تومان محاسبه شود. تفاوت دو مبلغ مذکور یعنی ۵۰ میلیون تومان به عنوان ارزش موصی به محسوب می شود و باید از ثلث محاسبه شود. باید توجه داشت که در این حالت برای ارزش کل ترکه قیمت عین بدون منفعت یعنی ۲۵۰ میلیون تومان قیمت خانه را باید جزء ترکه به حساب آورد و در تعیین ثلث ملاک محاسبه قرار داد. به نظر میرسد اگر موصی تاریخ آغاز واگذاری منفعت را مشخص کرده باشد، از همان زمان موصی به به ملکیت موصی له در می آید وگرنه تاریخ فوت را باید تاریخ انتقال دانست. مگر اینکه اوضاع و احوال و قراین دیگری برای زمان شروع وصیت موجود باشد (صفایی و جواهر کلام وصیت ارث، شفعه، ش ۷۸). منفعت دائم - قسمت اخیر <a class="artref" href="/ماده/ماده-846-a_0815110236493">ماده ۸۴۶ قانون مدنی</a> در این باره بیان می دارد: «اگر موصی به منافع دائمی ملک بوده و بدین جهت عین ملک قیمتی نداشته باشد، قیمت ملک با ملاحظه منافع از ثلث محسوب می شود. در این فرض، عین بدون منفعت معمولاً قیمتی ندارد. پس، برای تعیین میزان ثلث عین همراه با منفعت قیمت گذاری میشود و هر قیمتی که برای عین و منفعت (توأمان) تعیین شود، حساب می شود. البته دکتر صفایی معتقد است عین نمیشود، در این حالت که حکم آن در قانون مدنی نیامده است، عین جزء ترکه است و منافع متعلق به موصی له خواهد بود. بنابراین در این فرض باید قیمت منافع را اندازه گیری و برای تعیین ثلث محاسبه کرد صفایی و جواهر کلام وصیت، ارث، شفعه ش (۷۸) حال اینکه چه اعیانی بدون منفعت دارای ارزش است جای بحث دارد.