ارکان نذر عبارتاند از نذر کننده (ناذر)، صیغه نذر و آنچه نذر میشود (منذور). ۳.
۱ - نذر کننده نذر کننده باید بالغ، عاقل، مختار و قصد نذر داشته باشد و در جایی که متعلق نذر مال است، محجور نباشد. بنابراین، نذر کودک ، دیوانه ، مُکرَه (اکراه شده به نذر) و نذر انسان در خواب ، و نیز انسان خشمناک در حدی که عنان اختیار را از کف داده باشد و نیز فرد محجور در نذر مال، صحیح و نافذ نیست. آیا در ناذر، مسلمان بودن نیز شرط است یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. مشهور آن را شرط دانستهاند. در مقابل، جمعی آن را شرط ندانسته و نذر کافرِ مُقرّ به خدای یکتا را صحیح دانستهاند.
بنابر مشهور ، در نذر زن ، اذن شوهر شرط است؛ هرچند متعلّق نذر، مال متعلق به خود زن باشد. برخی آن را شرط ندانستهاند. برخی دیگر اذن شوهر را تنها در صورتی که متعلق نذر مال او باشد، شرط دانستهاند. بعضی دیگر عدم منع شوهر از نذر را در صحت نذر زن کافی دانستهاند، بنابراین، اگر زن بدون اذن شوهر نذر کند، نذرش صحیح است؛ لیکن زوج میتواند آن را بر هم زند؛ چنانکه در صورت منع، نذر زن، حتی در مال خودش صحیح نیست. آیا در نذر فرزند، اذن پدر شرط است یا نذر فرزند بدون اذن پدر صحیح است؛ هرچند پدر میتواند نذر او را منحل کند و بر هم زند یا اینکه نه اذن شرط است و نه پدر میتواند آن را منحل کند؟
مسئله محل اختلاف است. از دیگر شرایط نذر کننده، قصد قربت است. در معنای قصد قربت، دیدگاهها متفاوت است. برخی گفتهاند: مقصود از آن این است که انشاء التزام به نذر برای خدا ( الله ) باشد نه غرضی دیگر. برخی دیگر گفتهاند: مقصود، قصد قربت در متعلّق نذر است؛ بدینمعنا که متعلق نذر باید رجحان شرعی داشته باشد. مسئله محل اختلاف است. برخی قدما به قول نخست قائل شدهاند؛ لیکن اکثر صرف نیت را کافی ندانسته و تلفظ را شرط انعقاد نذر دانستهاند.
صیغه نذر در نذر تبرعی عبارت است از «للهِ عَلَیَّ کَذا؛ برای خدا بر عهده من انجام دادن فلان کار یا ترک آن است» و به جای «کَذا» متعلّق نذر (انجام دادن یا ترک کاری) را ذکر میکند، و اگر مشروط باشد میگوید: «ان کانَ کَذَا فَللَّهِ عَلَی کَذَا؛ اگر فلان کار انجام گیرد (مثلا اگر فرزنددار شدم یا مسافرم برگردد یا بیماریام بهبود یابد و یا اگر فلان کار را انجام دادم، یا انجام ندادم)، برای خدا بر عهده من انجام دادن یا ترک فلان کار است».
تلفظ به لفظ «الله» شرط انعقاد نذر است، بنابراین، اگر به جای «لله» بگوید «عَلیَّ کَذا» چیزی بر عهدهاش ثابت نمیشود. بعضی قدما گفتهاند: اگر صیغه نذرِ مشروط را بدون «الله» بگوید، وفا به آن واجب است؛ لیکن در صورت عدم وفا، کفاره واجب نمیشود و اگر نذر تبرعی باشد، بین وفا و عدم وفا مخیّر است؛ هرچند وفا کردن افضل است. آیا ذکر دیگر نامهای خدا به جای لفظ جلاله (الله) کافی است یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. ظاهر کلمات اکثر، شرط تلفظ بودن به لفظ جلاله در انعقاد نذر است.
برخی ذکر نامهای مختص به خدا، علاوه بر لفظ جلاله، همچون رحمان را کافی دانستهاند. برخی نیز اکتفا به هر لفظی که بر انشای التزام برای خدا دلالت کند را جایز دانستهاند؛ بدون تفاوت میان نامهای مختص و غیر مختص. آیا عربی بودن در صیغه نذر شرط است یا اینکه مرادف آن از دیگر زبانها نیز کفایت میکند؟ مسئله محل اختلاف است. جمعی عربی بودن را در صیغه نذر شرط ندانستهاند. ۳.
۳ - متعلق نذر این امور در متعلق نذر شرط است:
۱. از نظر شرع و عرف باید مقدور باشد، بنابراین، اگر نذر کننده از نظر شرع و عرف توان انجام دادن کاری را که نذر کرده است، نداشته باشد، نذرش صحیح نیست. مقصود از توانایی، توانایی در زمان عمل به نذر است، بنابراین، چنانچه هنگام نذر قدرت آن کار را نداشته باشد؛ لیکن امید دارد که هنگام وفا به نذر قدرت آن را پیدا کند، صحیح است و چنانچه در آن زمان توانایی بر انجام دادن آن حاصل نشد، نذر باطل خواهد بود.
۲. باید طاعت برای خدا باشد، مانند اعمال عبادی واجب یا مستحب که در تحقق آنها قصد قربت شرط است، از قبیل نماز ، روزه و حج و نیز اعمالی که از نظر شرع، رجحان دارد؛ هرچند در آنها قصد قربت شرط نیست، مانند زیارت و تشییع جنازه مؤمنان، بنابراین، نذر عمل حرام و مکروه منعقد نمیشود و نیز بنابر مشهور، نذر مباح ، همچون خوردن فلان غذا یا نوشیدن فلان مایع یا نخوردن فلان غذا صحیح نیست؛ مگر آنکه قصد نذر کننده از انجام دادن یا ترک مباحی از نظر شرع معنایی راجح باشد، مانند نذر خوردن غذایی برای توانایی پیدا کردن بر عبادت یا نذرِ ترکِ خوردن غذایی به قصد منع نفس از شهوت که در این صورت، نذر صحیح است.
برخی نذر مباح را مطلقا صحیح دانستهاند. بنابر عدم انعقاد نذر در مباح، آیا در قیود و اوصاف متعلّق نذر نیز رجحان شرط م. ب. یا نه؟ مسئله محل اختلاف است، مانند آنکه نذر کند در مکانی معین -که نسبت به سایر مکانها مزیت و رجحانی ندارد- نماز بگزارد یا روزه بگیرد. بنابر قول نخست، نذر به گونه مطلق منعقد میشود و گرفتن روزه یا خواندن نماز در دیگر مکانها -غیر از آن مکان معین در نذر- نیز جایز خواهد بود؛ لیکن بنابر قول دوم، نذر به گونه مقید منعقد میشود و باید همانگونه که نذر کرده، عمل کند و جز آن کفایت نمیکند. البته اگر نماز یا روزه را در زمانی معین نذر کند، بر انعقاد نذر به گونه مقید و عدم کفایت انجام دادن متعلّق نذر در غیر آن زمان، ادعای اجماع شده است.
منبع: جواهر الکلام، ج۳۵، ص۳۵۶-۳۶۴ · نهایة المرام، ج۲، ص۳۴۷ · نهایة المرام، ج٢، ص۳۴۷ · نهایة المرام، ج٢، ص۳۴۸ · کفایة الاحکام، ج۲، ص۴۹۱ · ج٢، ص۱۴۹ · ج٢، ص۱۲۳۲ · الحج فی الشریعة الاسلامیة الغراء، ج۱، ص۵۵۲ · کشف اللثام، ج۹، ص۷۵ · شیخ مفید، المقنعة، ص۵۶۲ - ۵۶۳ · المهذب، ج۲، ص۴۰۹ · جواهر الکلام، ج۳۵، ص۳۶۴ - ۳۶۵ · کفایة الاحکام، ج۲، ص۴۹۲ · الوسیلة، ص۳۵۰ · نهایة المرام، ج۲، ص۳۴۹ - ۳۵۰ · ج۲، ص۱۴۹ · جواهر الکلام، ج۳۵، ص۳۷۴ · منهاج الصالحین، ج۳، ص۱۲۵ – ۱۲۷ · المناهل، ص۵۹۸ · ج۳، ص۴۲ – ۴۳ · ج۱۱، ص۳۱۷ - ۳۱۸ · ج۲، ص۱۵۰ · ایضاح الفوائد، ج۴، ص۵۲ · ج۱۱، ص۳۵۵ - ۳۵۶ · ج۱۱، ص۳۵۴
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
