آییننامه
آیین نامه اجرایی ماده (6) قانون حمایت از اطفال و نوجوانان با اصلاحات و الحاقات بعدی
هيأت وزيران در جلسه 30 /3 /1400 به پيشنهاد شماره 173525 مورخ 26 /9 /1399 وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي و به استناد ماده (6) قانون حمايت از اطفال و نوجوانان ـ مصوب 1399 ـ ، آيين نامه اجرايي ماده ياد شده را به شرح زير تصويب كرد:
آيين نامه اجرايي ماده (۶) قانون حمايت از اطفال و نوجوانان
مصوب 1400,03,30
با اصلاحات و الحاقات بعدي
فصل اول : كليات
ماده ۱ ـ در اين آيين نامه اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي روند:
1 ـ قانون: قانون حمايت از اطفال و نوجوانان ـ مصوب 1399 ـ.
۲ ـ طفل و نوجوان: طفل و نوجوان موضوع بندهاي (الف) و (ب) ماده (۱) قانون.
۳ ـ طفل و نوجوان در معرض خطر: طفل و نوجواني كه ب. ت. ب. ماده (۳) قانون در معرض بزه ديدگي يا ورود آسيب به سلامت جسمي، رواني، اجتماعي، اخلاقي، امنيت و يا وضعيت آموزشي وي قرار گرفته است.
۴ ـ طفل و نوجوان بزه ديده: طفل و نوجواني كه از وقوع جرم متحمل ضرر و زيان شده است.
۵ ـ خانواده: گروهي متشكل از دو نفر يا بيشتر كه به دليل قرابت سببي يا نسبي و يا بر اساس حكم دادگاه (در خصوص سرپرستي و قيوميت) در كنار هم زندگي مي كنند. مسئوليت حفظ، نگهداري، تربيت، مراقبت، تغذيه و رشد طفل و نوجوان بر عهده پدر و مادر است. در صورت جدايي والدين يا بي سرپرستي و يا بدسرپرستي طفل و نوجوان، مسئوليت هاي فوق حسب مورد بر عهده شخصي است كه به موجب قانون يا بر اساس حكم دادگاه، وظايف مزبور را بر عهده دارد و اعم از پدر، مادر، جد پدري، وصي منصوب از جانب ولي قهري، قيم، پدرخوانده يا مادر خوانده ميباشد.
6 ـ گروه تخصصي (اورژانس اجتماعي): جمعي از كارشناسان شامل مدير مركز، مددكار اجتماعي و روانشناس و حسب مورد ساير متخصصان مانند روانپزشك، پزشك، پرستار، كارشناس حقوقي و مربي كه به صورت ثابت يا سيار و حضوري يا غيرحضوري به ارايه خدمات تخصصي به طفل و نوجوان در معرض خطر و يا خانواده وي مي پردازند.
۷ ـ شناسايي: تشخيص طفل و نوجوان در معرض خطر يا بزه ديده، توسط مددكاران اجتماعي بهزيستي و ساير مراجع ذي صلاح.
۸ ـ پذيرش: تشكيل پرونده، بررسي وضعيت مخاطره آميز و طبقه بندي آن، برقراري ارتباط حرفه اي با طفل و نوجوان و خانواده وي و جلب اعتماد آنان به منظور ارايه خدمات حمايتي و توانمندسازي.
۹ ـ حمايت: مداخله و اقدامات لازم براي رفع خطر، پيشگيري از آسيب، كاهش آسيب، پيشگيري از وقوع جرم و ارايه خدمات تخصصي به طفل و نوجوان در معرض خطر يا بزه ديده و خانواده وي.
۱۰ ـ نگهداري: مراقبت از طفل و نوجوان در معرض خطر يا بزه ديده در خانواده، خانواده جايگزين يا مراكز نگهداري.
۱۱ ـ توانمندسازي: مجموعه خدماتي كه با هدف رشد و تكامل همه جانبه، تحقق زندگي شايسته يا با حداقل وابستگي به منابع حمايتي و ارتقاي توانايي ها و مهارت هاي آموزشي، اجتماعي و حرفه آموزي به طفل و نوجوان، خانواده يا اشخاص تأثيرگذار بر وي ارايه مي شود.
۱۲ ـ پيگيري: سلسله اقداماتي كه به منظور پيشگيري از بروز مجدد مشكل براي طفل و نوجوان پس از فرايند حمايت، توانمندسازي يا نگهداري از طريق ارتباط با وي يا خانواده و ساير اشخاص مرتبط توسط مددكار اجتماعي نهادهاي حامي انجام مي شود.
۱۳ ـ نهادهاي حمايتي: كليه دستگاه ها و سازمان هاي دولتي و غيردولتي كه به موجب قانون، اساسنامه يا وظايف سازماني، مكلف به ارايه تمام يا بخشي از خدمات موضوع اين آيين نامه هستند، مانند سازمان بهزيستي كشور، كميته امداد امام خميني (ره)، مؤسسات خيريه و تشكل هاي مردم نهاد فعال در حوزه كودكان، شهرداري، سازمان بسيج مستضعفين، بنياد مستضعفان و ستاد اجرايي فرمان حضرت امام خميني (ره).
۱۴ ـ پايگاه ملي رفاه ايرانيان: بانك اطلاعاتي كليه ايرانيان مستقر در وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي موضوع بند (م) ماده (۱۶) قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمين اجتماعي ـ مصوب۱۳۸۳ ـ و آيين نامه اجرايي مربوط و مصوبه شماره 1439 /200 مورخ 11 /6 /1398 كارگروه تعامل پذيري دولت الكترونيكي كشور كه تجميع كننده اطلاعات اقتصادي ـ اجتماعي ايرانيان از دستگاه هاي مختلف مي باشد.
۱۵ ـ سازمان بهزيستي: سازمان بهزيستي كشور.
۱۶ ـ نيروي انتظامي: نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران.
۱۷ ـ مرجع ملي حقوق كودك: مرجع ملي كنوانسيون حقوق كودك در ايران، مستقر در وزارت دادگستري.
ماده 2 ـ براي دستيابي به اهداف اين قانون رعايت اصول زير در خصوص اطفال و نوجوانان در معرض خطر يا بزه ديده الزامي است:
۱ ـ تضمين بقا، رشد، امنيت و ارتقاي سلامت جسمي، رواني، اجتماعي و معنوي طفل و نوجوان.
۲ ـ احترام به كرامت ذاتي، رعايت آزادي هاي مشروع و حقوق بشر.
۳ ـ رعايت موازين ديني و آموزه هاي اسلامي.
۴ ـ اولويت مصلحت و غبطه طفل و نوجوان.
۵ ـ رعايت اصول اخلاق حرفه اي.
۶ ـ حفظ حريم خصوصي طفل و نوجوان و خانواده وي.
۷ ـ برخورد برابر و بدون تبعيض از حيث رنگ، نژاد، مذهب، زبان، سلامت، جنسيت، قوميت، مليت، وضعيت خانوادگي و نظاير آن.
۸ ـ مشاركت طفل و نوجوان در امور مربوط به خود و توجه به ديدگاه هاي وي.
۹ ـ اولويت حفظ طفل و نوجوان در كانون خانواده.
۱۰ ـ توسعه توانمندي ها و مهارت هاي فردي، آموزشي، اجتماعي وحرفه اي طفل و نوجوان.
۱۱ ـ توجه به شرايط و اقتضائات سن، جنسيت، شخصيت و نيازهاي عمومي دوران رشد.
۱۲ ـ توجه به مسايل و شرايط قومي، مذهبي، فرهنگي، زباني، اجتماعي و اقتصادي طفل و نوجوان و خانواده وي.
فصل دوم : اقدامات پيشگيرانه و حمايتي
ماده 3 (اصلاحي 17ˏ07ˏ1401) ـ سازمان بهزيستي، مسئوليت اصلي حمايت از اطفال و نوجوانان در معرض خطر و بزه ديده را بر عهده دارد و مكلف است با مشاركت و همكاري تمامي دستگاه هاي اجرايي موضوع ماده (5) قانون مديريت خدمات كشوري ـ مصوب 1386 ـ به ويژه دستگاه هاي مقرر در ماده (6) قانون و همچنين ساير نهادهاي حمايتي و تشكل هاي مردم نهاد و با استفاده از مددكاران اجتماعي و در قالب گروه هاي تخصصي سيار يا مستقر فوريت هاي خدمات اجتماعي نسبت به شناسايي، پذيرش، حمايت، نگهداري و توانمندسازي اطفال و نوجوانان موضوع قانون اقدام كند.
ماده 4 ـ مددكاران اجتماعي بهزيستي يا مأموران نيروي انتظامي مكلفند در موارد مشاهده طفل و نوجوان بدون همراهي والدين، اوليا يا سرپرست قانوني در وضعيت مخاطره آميز، نسبت به ثبت اطلاعات و شناسايي خانواده وي اقدام و در صورت عدم نياز به اقدامات حمايتي، وي را به خانواده تحويل و موارد خطر را به آنها تذكر دهند و در صورت نياز به حمايت، طفل و نوجوان را به پايگاه هاي بهزيستي معرفي كنند.
ماده ۵ ـ سازمان بهزيستي علاوه بر موارد مذكور در ماده (۴) اين آيين نامه، به يكي از روش هاي زير طفل و نوجوان در معرض خطر يا بزه ديده را شناسايي مي نمايد:
۱ ـ تقاضاي كتبي يا شفاهي يا مراجعه طفل و نوجوان به تنهايي يا به همراه ساير اشخاص به مراكز فوريت هاي خدمات اجتماعي (مراكز مداخله در بحران، خط تلفن اورژانس اجتماعي (۱۲۳)، پايگاه هاي خدمات اجتماعي و خدمات سيار اورژانس اجتماعي) يا ادارات بهزيستي.
۲ ـ معرفي توسط دستگاه هاي اجرايي موضوع ماده (۶) قانون شامل وزاتخانه هاي آموزش و پرورش، كشور، تعاون، كار و رفاه اجتماعي، بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، سازمان زندان ها و اقدامات تأميني و تربيتي كشور، شهرداري ها و دهياري ها و واحدهاي سازماني آنها.
۳ ـ اعلام يا گزارش افراد يا دستگاه ها و سازمان هاي دولتي يا غيردولتي مانند دفاتر حمايت از اطفال و نوجوانان دادگستري يا مراجع قضايي، مرجع ملي حقوق كودك، معاونت رئيس جمهور در امور زنان و خانواده، سازمان هاي مردم نهاد و انجمن هاي علمي و صنفي مرتبط با اجراي قانون.
ماده ۶ ـ مددكاران اجتماعي مراكز فوريت هاي خدمات اجتماعي پس از شناسايي طفل و نوجوان در معرض خطر يا بزه ديده، نسبت به تشكيل پرونده و ثبت مشخصات طفل و نوجوان و ساير اطلاعات مربوط بر اساس دستورالعمل مصوب سازمان بهزيستي اقدام مي نمايند.
تبصره ـ افشاي اطلاعات موضوع اين ماده جز در موارد مصرح قانوني ممنوع و مشمول مجازات مقرر در ماده (648) قانون مجازات اسلامي – مصوب 1375 ـ است.
ماده ۷ ـ مددكاران اجتماعي مراكز فوريت هاي خدمات اجتماعي بر اساس قراين و شواهد، ميزان، شدت خطر و نوع وضعيت مخاطره آميز يا بزه ديدگي را تشخيص و فوريت مداخله را تعيين و در موارد شديد و قريب الوقوع بلافاصله پس از گزارش در سريع ترين زمان ممكن اقدام مي كنند.
تبصره ـ سازمان بهزيستي مطابق قانون و مفاد اين آيين نامه و با در نظر گرفتن فراواني و نوع مصاديق، دستورالعمل طبقه بندي وضعيت هاي مخاطره آميز و بزه ديدگي و فوريت هاي مداخله را جهت راهنمايي مددكاران اجتماعي و ايجاد رويه واحد ظرف سه ماه پس از ابلاغ اين آيين نامه تصويب و ابلاغ مي كند و آن را هر سه سال يك بار با لحاظ تحولات اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و اصلاحات قانوني مورد بازنگري قرار مي دهد.
ماده 8 (اصلاحي 09ˏ08ˏ1400) ـ مددكاران اجتماعي مراكز فوريت هاي اجتماعي در موارد ضرورت مي توانند جهت جمع آوري اطلاعات و حمايت از طفل و نوجوان با اجازه متصرف قانوني يا مدير ذي ربط، وارد محل زندگي يا كار افراد و يا محل تحصيل طفل و نوجوان شده و در صورت عدم اجازه، پس از اخذ دستور مقام قضايي اقدام نمايند. در موارد ضرورت مداخله فوري، مددكاران اجتماعي راساً يا در صورت لزوم با همراهي مأموران انتظامي وارد محل هاي مذكور مي شوند و گزارش مربوط به همراه ضرورت مداخله فوري موضوع ماده (33) قانون را به مرجع قضايي اعلام مي نمايند.
ماده ۹ ـ در مواردي كه مددكار اجتماعي، وضعيت مخاطره آميز را احراز نكرد، پرونده را به مركز فوريت هاي اجتماعي ارسال مي كند تا در صورت تأييد ناظر مركز، پرونده مختومه شود. چنانچه مددكار اجتماعي يا ناظر مركز، انجام اقدامات حمايتي را نسبت به وي ضروري بداند، نسبت به پذيرش طفل و نوجوان اقدام مي شود.
ماده ۱۰ ـ مددكاران اجتماعي بعد از پذيرش، چنانچه طفل و نوجوان داراي ولي خاص، قيم يا سرپرست قانوني باشد و بازگشت طفل و نوجوان نزد آنان را بلامانع تشخيص دهند، در حدود وظايف و اختيارات قانوني با تصميم گروه تخصصي، اقدام لازم را جهت برقراري ارتباط با اشخاص مذكور، بازگرداندن طفل و نوجوان به خانواده، پيشگيري از جدايي و بروز خطر مجدد و ارايه خدمات تخصصي يا حمايت مالي به عمل مي آورند.
ماده ۱۱ ـ مددكاران اجتماعي پس از پذيرش، ب. ت. ب. نوع آسيب و منشا آن، اقدامات لازم را جهت پيشگيري و كاهش آسيب و رفع وضعيت مخاطره آميز انجام مي دهند و در صورتي كه نياز به معاينه پزشك قانوني يا نگهداري طفل و نوجوان در مراكز تحت نظر سازمان بهزيستي باشد، حسب مورد طفل و نوجوان را به پزشكي قانوني معرفي و يا مجوز قضايي را جهت نگهداري وي اخذ مي كنند.
ماده ۱۲ ـ مددكاران اجتماعي در صورت وجود قراين دال بر وقوع جرم عليه طفل و نوجوان، علاوه بر انجام اقدامات حمايتي، موضوع را حسب مورد به مرجع انتظامي يا قضايي اعلام مي نمايند.
ماده ۱۳ ـ در هر يك از موارد زير طفل و نوجوان در معرض خطر يا بزه ديده، حسب دستور قضايي و زير نظر مددكار اجتماعي مسئول در مراكز تحت نظر سازمان بهزيستي نگهداري مي شود:
۱ ـ بي سرپرستي يا بدسرپرستي طفل و نوجوان.
۲ ـ عدم دسترسي به والدين، اوليا يا سرپرست قانوني طفل و نوجوان.
۳ ـ زنداني بودن والدين، اوليا يا سرپرست قانوني.
۴ ـ ناتواني والدين، اوليا يا سرپرست قانوني در نگهداري طفل و نوجوان با تشخيص گروه تخصصي به دلايلي مانند معلوليت، كم تواني جسمي، ذهني يا ابتلاي طفل و نوجوان يا والدين، اوليا يا سرپرست قانوني وي به اعتيادهاي زيان آور، بيماري يا اختلال هاي رفتاري، رواني يا شخصيتي و همچنين بيماري هاي جسمي واگير يا صعب العلاج.
۵ ـ وضعيت مخاطره آميز طفل در خانواده مانند سوء استفاده از طفل و نوجوان در ارتكاب جرايم يا ارتكاب جرم عليه طفل و نوجوان توسط اعضاي خانواده، خشونت مستمر اعضاي خانواده نسبت به يكديگر، اشتهار اعضاي خانواده به فساد اخلاقي.
۶ ـ بي توجهي و سهل انگاري نسبت به طفل و نوجوان يا طرد وي توسط خانواده به تشخيص گروه تخصصي و در نظر گرفتن مصلحت طفل و نوجوان.
تبصره ـ در موارد ضروري كه اخذ دستور مقام قضايي امكان پذير نباشد، مددكار اجتماعي طفل يا نوجوان را از محيط خطر دور و به مراكز نگهداري تحت نظارت سازمان بهزيستي، منتقل مي كند و شرح موضوع و ضرورت مداخله را ظرف دوازده ساعت به اطلاع دادستان مي رساند.
ماده ۱۴ ـ مراكز نگهداري تحت نظر سازمان بهزيستي، اعم از دولتي و غيردولتي است كه حداقل استانداردهاي نگهداري، مراقبت و تربيت اطفال و نوجوانان در آنها مطابق اين آيين نامه، دستورالعمل هاي سازمان بهزيستي و ساير قوانين و مقررات مربوط به صورت يكسان اعمال مي شود. نگهداري در مراكز غيردولتي صرفاً در صورتي مجاز است كه صلاحيت اشخاص حقيقي و حقوقي مؤسسان، مديران و كاركنان و شرايط ساختمان، تجهيزات، امكانات بهداشتي آن به تأييد سازمان بهزيستي رسيده باشد و برنامه هاي تربيتي و مراقبتي مركز و عملكرد مدير و كاركنان آن تحت نظارت سازمان بهزيستي باشد.
ماده ۱۵ ـ اطفال و نوجوانان داراي وضعيت خاص، از جمله داراي اعتياد، كم تواني جسمي يا ذهني، مبتلا به بيماري هاي خاص يا اختلال هويت جنسي يا رواني، در صورت تشخيص گروه تخصصي به مراكز تخصصي ارجاع مي شوند. در صورت نبود اين مراكز در يك استان يا شهرستان، مراكز تحصصي استان ها و شهرستان هاي همجوار مكلف به ارايه خدمات هستند. ارايه خدمات درماني به اين گروه از اطفال و نوجوانان وفق ماده (۴۱) اين آيين نامه است.
ماده 16 ـ در مدت اقامت طفل و نوجوان، اقدامات زير به ترتيب اولويت انجام مي شود:
۱ ـ شناسايي ولي خاص طفل و نوجوان، ارتباط با آنان و تلاش براي بازگشت طفل و نوجوان نزد آنان در صورت داشتن صلاحيت با استفاده از خدمات مددكاري و ارايه خدمات تخصصي يا حمايت روانشناختي، اجتماعي، اقتصادي و اتخاذ تدابير و انجام اقدامات لازم جهت پيشگيري از جدايي مجدد طفل و نوجوان از خانواده.
۲ ـ نصب قيم طبق قانون مدني و قانون امور حسبي.
۳ ـ تعيين سرپرست قانوني طبق قانون حمايت از كودكان و نوجوانان بي سرپرست و بدسرپرست ـ مصوب ۱۳۹۲ ـ .
۴ ـ اتخاذ تصميم در مورد نگهداري در مراكز در صورت عدم اجراي هريك از موارد بندهاي (۱) تا (۳) اين ماده.
ماده ۱۷ ـ در بدو ورود طفل و نوجوان به مركز نگهداري، با استفاده از روش ها و فناوري هاي نوين و مناسب كه موجب حفظ كرامت وي شود، مشخصات وي اخذ و با اطلاعات مندرج در برگ معرفي تطبيق و در سامانه ثبت مي شود.
تبصره ـ اطلاعات موضوع اين ماده در مراكز فاقد اتصال در دفتر مخصوص ثبت و در اسرع وقت وارد سامانه مي شود.
ماده
18 ـ پس از ثبت مشخصات، وضعيت سلامت جسمي و رواني، ويژگي هاي شخصيتي و باليني، اختلالات احتمالي و سوابق بيماري طفل و نوجوان در فضاي مناسب و دوستدار كودك و با رعايت موازين اسلامي و حقوق شهروندي توسط پزشك معتمد مركز نگهداري بررسي و در پرونده ثبت مي شود و در صورت لزوم براي پيشگيري از بروز، شيوع يا درمان آن اقدام مي شود.
ماده
۱۹ ـ در اختيار داشتن هرگونه دارو توسط طفل و نوجوان ممنوع است مگر در موارد خاص با تشخيص و تجويز پزشك.
ماده
۲۰ ـ در صورت وجود آثار ضرب و جرح و صدمات جدي يا وجود قراين معقول بر ارتكاب جرم نسبت به طفل و نوجوان، در صورت عدم اقدام قبلي، موضوع به صورت فوري و كتبي جهت پيگيري به مرجع قضايي اعلام مي شود.
ماده
۲۱ ـ نحوه اسكان و مراقبت از طفل و نوجوان در مراكز مجاز نگهداري، ايمني و استانداردهاي فني لازم در اين رابطه و چگونگي نگهداري و استرداد اموال و اشياي طفل و تعيين مصاديق اموال و اشياي ممنوع و مجاز مذكور، به موجب دستورالعمل مصوب سازمان بهزيستي مي باشد.
ماده
۲۲ ـ مدير مركز نگهداري مكلف است شرايط و امكانات تحصيل، برنامه هاي تربيتي از جمله آموزش هاي خودمراقبتي و مهارت هاي ارتباطي و آموزش هاي فني و حرفه اي و آموزش سواد رسانه اي و فضاي مجازي متناسب با نيازها، علايق و استعدادهاي اطفال و نوجوانان را فراهم نمايد.
ماده 23 (اصلاحي 09ˏ08ˏ1400) ـ تحصيل تا پايان دوره متوسطه براي طفل و نوجوان الزامي است. هر يك از والدين، اوليا يا سرپرستان قانوني و تمام اشخاصي كه مسئوليت نگهداري، مراقبت و تربيت طفل و نوجوانان را بر عهده دارند، موظفند شرايط و موجبات تحصيل طفل و نوجوان واجد شرايط را در مدرسه يا مركز نگهداري فراهم آورند. شرايط تحصيل بايد مطابق استانداردهاي كشوري و زير نظر وزارت آموزش و پرورش بوده و مدارك تحصيلي بدون ذكر نام "مركز نگهداري"، توسط آموزش و پرورش صادر مي شود.
ماده 24 ـ معاونت علمي و فناوري رييس جمهور مكلف است در چهارچوب ضوابط و مقررات مربوط نسبت به حمايت از گروه هاي نوآور و فن آور و شركت ها و مؤسسات دانش بنيان فعال در حوزه اطفال و نوجوانان اقدام نمايد.
ماده ۲۵ ـ وزارت ورزش و جوانان مكلف است طبق استانداردهاي اعلامي از سوي سازمان بهزيستي نسبت به تجهيز مراكز نگهداري به امكانات ورزشي مناسب براي اطفال و نوجوانان و توسعه رشته هاي ورزشي بومي، متناسب با فرهنگ هر منطقه و مورد علاقه اطفال و نوجوانان اقدام نمايد.
ماده ۲۶ ـ سازمان پزشكي قانوني كشور مكلف است آزمايش ها، معاينات پزشكي و باليني مورد نياز طفل و نوجوانان معرفي شده از سوي مراكز بهزيستي را به صورت رايگان، خارج از نوبت و با رعايت الزامات دوستدار كودك انجام دهد.
ماده 27(اصلاحي 17ˏ07ˏ1401) - كميته امداد امام خميني (ره) و سازمان بهزيستي مكلف به ارايه انواع حمايت هاي معيشتي، آموزشي، اجتماعي، بهداشتي و درماني به اطفال و نوجوانان موضوع اين آيين نامه و يا خانواده هاي آنان (حسب مورد) مي باشند. همچنين نهادهاي حمايتي مذكور مكلفند حمايت هاي لازم از كودكان كار و خياباني را در چهارچوب برنامه اقدام حمايتي مصوب شوراي اجتماعي كشور به عمل آورند.
ماده 28 (اصلاحي 17ˏ07ˏ1401) ـ نيروي انتظامي طفل و نوجوان در معرض خطر يا بزه ديده را با روش هاي زير شناسايي و جمع آوري و در صورت نياز به حمايت به مراكز بهزيستي معرفي و موضوع را براي اطلاع يا مداخله قضايي به مرجع ذي صلاح قضايي اعلام مي كند:
۱ ـ مراجعه طفل و نوجوان به تنهايي يا همراه ديگري كه اظهارات وي و اوضاع و احوال موجود دلالت بر وقوع وضعيت مخاطره آميز يا بزه ديدگي داشته باشد.
۲ ـ معرفي طفل و نوجوان در وضعيت مخاطره آميز به نيروي انتظامي توسط اشخاص حقيقي يا حقوقي.
۳ ـ مشاهده طفل و نوجوان در وضعيت مخاطره آميز يا بزه ديده در حين انجام وظايف يا گشت زني.
۴ ـ شكايت از طفل و نوجوان.
ماده ۲۹ ـ نيروي انتظامي ظرف شش ماه از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه با هماهنگي و همكاري مرجع ملي حقوق كودك نسبت به آموزش ضابطان دادگستري مرتبط اقدام مي نمايد.
ماده ۳۰ ـ مأموران نيروي انتظامي در موارد ضروري حسب درخواست مسئولان مراكز تحت نظر بهزيستي، جهت تأمين امنيت اين مراكز اقدام مي كنند.
ماده ۳۱ ـ چنانچه مددكاران اجتماعي در اجراي مأموريت محوله، حسب شرايط و اوضاع و احوال، نيازمند تأمين امنيت خود يا طفل و نوجوان در معرض خطر يا بزه ديده باشند، از هر طريق ممكن موضوع را به نيروي انتظامي اعلام مي كنند، مأموران اين نيرو مداخله فوري به عمل مي آورند.
ماده ۳۲ ـ سازمان زندان ها و اقدامات تأميني و تربيتي كشور مكلف است:
۱ ـ به منظور رشد و تكامل همه جانبه اطفال و نوجوانان محروم از آزادي، برنامه جامع توانمندسازي اطفال و نوجوانان شامل آموزش هاي رسمي، فني و حرفه اي، مهارت هاي زندگي و ارتباطي و ساير آموزش هاي متناسب با سن، جنس، فرهنگ و وضعيت طفل و نوجوان محروم از آزادي را با همكاري وزارت آموزش و پرورش تهيه و اجرا كند.
۲ ـ نسبت به شناسايي و معرفي اطفال و نوجواناني كه پدر، مادر يا سرپرست قانوني آنان در زندان به سر مي برند به سازمان بهزيستي و وزارت آموزش و پرورش اقدام كند.
۳ ـ نسبت به ارايه مشاوره و اقدامات حمايتي اوليه نسبت به اطفال و نوجوانان محروم از آزادي اقدام كند.
۴ ـ ظرف سه روز اول دوره نگهداري طفل و نوجوان محروم از آزادي با بهره گيري از اطلاعات نهادهاي حمايتي، گزارشي از وضعيت فردي و خانوادگي آنان جهت انجام اقدامات حمايتي در دوره نگهداري يا پس از ترخيص طفل و نوجوان و تحويل به خانواده اش يا سازمان بهزيستي ارايه و در سامانه ثبت نمايد.
۵ ـ نسبت به بهينه سازي و استانداردسازي كانون هاي اصلاح و تربيت، متناسب با سن و جنسيت اطفال و نوجوانان مقيم در كانون و تأمين تجهيزات و امكانات مناسب براي كانون هاي اصلاح و تربيت اقدام كند.
۶ ـ ترتيبي اتخاذ نمايد كه زنان زنداني داراي فرزند كمتر از (۱۸) سال سن، در برخورداري از ارفاقات قانوني نظير تحمل حبس تحت نظارت الكترونيكي در اولويت قرار گيرند.
۷ ـ سازمان مكلف است پس از ترخيص مددجو به منظور تسهيل و تكميل فرايند بازپروري، جامعه پذيري، رفع مشكلات از قبيل ارتباط با خانواده، ادامه تحصيل، ادامه درمان اعتياد، تهيه اسناد سجلي و هويتي، تأمين هزينه ها و امكانات زندگي و اشتغال مددجو با همكاري و بهره گيري از ظرفيت هاي نهادهاي حمايتي و تشكل هاي مردم نهاد اقدام نمايد.
ماده ۳۳ ـ وزارت كشور از طريق استانداري ها، فرمانداري ها، بخشداري ها، شهرداري ها و دهياري هاي سراسر كشور و با همكاري ساير نهادهاي حامي نسبت به شناسايي اطفال و نوجوانان ايراني يا غيرايراني فاقد اسناد سجلي يا اوراق هويتي و صدور اين اسناد در حدود وظايف قانوني اقدام مي نمايد.
ماده ۳۴ ـ وزارت كشور مكلف است از طريق سازمان ثبت احوال كشور و اداره كل امور اتباع و مهاجرين خارجي نسبت به تسهيل صدور اسناد سجلي يا تابعيتي اطفال و نوجوانان معرفي شده از سوي سازمان بهزيستي، سازمان زندان ها و اقدامات تأميني و تربيتي كشور، دفاتر حمايت از اطفال و نوجوانان دادگستري ها و ساير نهادهاي حمايتي اقدام كند.
ماده ۳۵ ـ وزارت كشور در مورد اطفال و نوجوانان غيرايراني مكلف است:
۱ ـ با هماهنگي وزارت امور خارجه، تعامل لازم با سازمان هاي بين المللي جهت جذب تسهيلات و خدمات مشاوره، بهداشتي و درماني را براي اطفال و نوجوانان غيرايراني انجام و در اختيار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و سازمان بهزيستي قرار دهد.
۲ ـ از طريق وزارت امور خارجه با نمايندگي هاي سياسي و كنسولي كشورهاي متبوع اطفال و نوجوانان، تعامل و زمينه بازگرداندن آنها به كشورشان را به همراه خانواده و با رويكرد خانواده محوري فراهم كند.
ماده ۳۶ ـ سازمان ثبت احوال كشور مكلف است اسامي و نشاني اطفال و نوجوانان ايراني و غيرايراني را كه به سن قانوني تحصيل رسيده اند، هر سال حداقل سه ماه پيش از آغاز سال تحصيلي جديد به تفكيك مناطق شهري و روستايي به آموزش و پرورش اعلام نمايد. اداره كل امور اتباع و مهاجرين خارجي، نيروي انتظامي و كليه نهادهايي كه اين گونه اطلاعات را در اختيار دارند، مكلفند اين اطلاعات را در اختيار سازمان ثبت احوال كشور قرار دهند.
ماده ۳۷ ـ شهرداري ها مكلفند در راستاي تحقق اهداف قانون نسبت به انجام موارد زير اقدام كنند:
۱ ـ تخصيص فضا و كمك به تجهيز فضاهاي لازم و استاندارد براي استقرار مراكز بهزيستي جهت شناسايي، حمايت، نگهداري و توانمندسازي اطفال و نوجوانان موضوع قانون.
۲ ـ فراهم كردن امكان استفاده رايگان از فضاها و امكانات فرهنگي، ورزشي و درماني شهرداري براي اطفال و نوجوانان معرفي شده از سوي سازمان بهزيستي.
۳ ـ فرهنگ سازي، اطلاع رساني و انجام تبليغات محيطي و شهري جهت حمايت از اطفال، نوجوانان و خانواده دوستدار كودك بر اساس استانداردهاي اعلام شده از سوي شوراي هماهنگي مرجع ملي حقوق كودك.
۴ ـ نظارت مؤثر بر عملكرد پيمانكاران شهرداري به منظور عدم به كارگيري اطفال و رعايت مقررات كار در مورد نوجوانان و گزارش موارد تخلف به دفتر حمايت از اطفال و نوجوانان دادگستري.
۵ ـ متناسب سازي شهرها با استانداردها و ضوابط شهر دوستدار كودك.
ماده ۳۸ ـ وزارت كشور مكلف است:
۱ ـ از طريق سازمان امور اجتماعي كشور نسبت به فعال سازي كارگروه فرهنگي، اجتماعي، سلامت، بانوان و خانواده به عنوان مرجع متناظر در زمينه حمايت از اطفال و نوجوانان اقدام و گزارش فعاليت استانداري ها و فرمانداري ها را به منظور نظارت ارزيابي و پايش به مرجع ملي حقوق كودك ارسال نمايد.
۲ ـ از طريق سازمان شهرداري ها و دهياري هاي كشور بر تحقق وظايف شهرداري ها و دهياري هاي سراسر كشور در مورد اطفال و نوجوانان موضوع قانون اقدام و گزارش فعاليت آن را به منظور نظارت، ارزيابي و پايش به مرجع ملي حقوق كودك ارسال نمايد.
ماده ۳۹ ـ وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي مكلف است:
۱ ـ زمينه بهره مندي افراد واجد شرايط معرفي شده از سوي سازمان بهزيستي از ظرفيت هاي بخش تعاون، دريافت بسته هاي حمايتي و وام خوداشتغالي را فراهم نمايد.
۲ ـ با معرفي سازمان بهزيستي، نسبت به ارايه آموزش هاي رايگان مهارت هاي شغلي به نوجوانان بالاي (۱۵) سال و خانواده هاي اطفال و نوجوانان موضوع قانون از طريق بخش هاي دولتي و غيردولتي و سازمان فني و حرفه اي اقدام نمايد.
۳ ـ از طريق بازرسان كار و نهادهاي غيردولتي اقدامات لازم را به منظور شناسايي موارد بهره كشي از اطفال و نوجوانان ايراني و غيرايراني در تمامي محيط هاي كار به عمل آورده و حسب مورد موضوع را جهت ارايه خدمات حمايتي به ادارات بهزيستي و جهت تعقيب مرتكبان به دفتر حمايت از اطفال و نوجوانان دادگستري گزارش دهند و از نيروي انتظامي و مددكاران اجتماعي براي همكاري در بازرسي و حضور در محيط هاي كار دعوت نمايند.
۴ ـ ضوابط مربوط به احراز صلاحيت كارفرمايان و پيمانكاران در به كارگيري نوجوانان را ظرف سه ماه از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه تهيه و به صاحبان مشاغل ابلاغ و بر اجراي آن نظارت نمايد.
ماده ۴۰ ـ وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي مكلف است:
۱ ـ خدمات درماني و بهداشتي رايگان به اطفال و نوجوانان معرفي شده از سوي سازمان بهزيستي ارايه كند.
۲ ـ نسبت به پوشش كامل بيمه سلامت براي تمام اطفال و نوجوانان ساكن ايران اعم از ايراني يا غيرايراني به ويژه اطفال و نوجوانان در معرض خطر يا بزه ديده، اقدام نمايد.
۳ ـ دستورالعمل بهداشت كار و مراقبت پزشكي را براي استانداردسازي شرايط كار نوجوانان با همكاري وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي ظرف سه ماه از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه تهيه و ابلاغ كند.
۴ ـ فهرست اقدامات فوري درماني يا اورژانسي اعم از سرپايي يا نيازمند بستري را ب. ت. ب. وضعيت هاي مخاطره آميز موضوع ماده (۳) قانون را ظرف سه ماه از تاريخ ابلاغ آن تدوين نمايد و هر سه سال يك بار حسب ضرورت بازنگري كند.
ماده ۴۱ ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مكلف است از طريق بيمارستان ها، درمانگاه ها، مطب ها، سازمان اورژانس كشور و ساير مؤسسات درماني اعم از دولتي، عمومي، غيردولتي، خصوصي و خيريه:
۱ ـ نسبت به پذيرش و درمان فوري اطفال و نوجوانان آسيب ديده و ثبت و نگهداري كليه آثار و شواهد موارد مشكوك به سوء رفتار اقدام و در موارد درخواست والدين، اوليا يا سرپرست قانوني جهت ترخيص يا تحويل طفل و نوجوان پيش از پايان دوره درمان، موضوع را به بهزيستي محل كتباً يا از طريق تماس با اورژانس اجتماعي و خط ارتباطي (۱۲۳) اعلام كند.
۲ ـ در هر مورد كه دلايل و قراين بر بزه ديدگي طفل و نوجوان دلالت نمايد، موضوع را فوراً به دفتر حمايت از اطفال و نوجوانان دادگستري و در صورت نياز به حمايت، به ادارات بهزيستي گزارش نمايد.
۳ ـ نسبت به شناسايي طفل و نوجواني كه به جهت بيماري يا اختلال رفتاري، رواني يا شخصيتي و يا بيماري هاي جسمي واگيردار يا صعب العلاج وي يا والدين، اوليا يا سرپرست قانوني در وضعيت مخاطره آميز قرار گرفته است و معرفي وي به ادارات بهزيستي اقدام كند.
ماده ۴۲ ـ وزارت آموزش و پرورش مكلف است:
۱ ـ نسبت به ثبت نام رايگان اطفال و نوجوانان معرفي شده از سوي سازمان بهزيستي و نهادهاي حمايتي اقدام نمايد.
۲ ـ نسبت به آموزش رايگان اطفال و نوجواناني كه در مراكز نگهداري يا كانون هاي اصلاح و تربيت نگهداري مي شوند، اقدام نمايد.
۳ ـ نسبت به آموزش رايگان به نوجوانان كارگر يا كارآموز اقدام لازم را به عمل آورد.
۴ ـ حسب گزارش هاي دريافتي از سازمان ثبت احوال كشور، اطفال و نوجوانان بازمانده از تحصيل را شناسايي و چنانچه براي رفع علت ترك تحصيل نياز به اقدام حمايتي يا قضايي باشد، حسب مورد موضوع را به سازمان بهزيستي كشور يا دفتر حمايت از اطفال و نوجوانان دادگستري اعلام كند.
۵ ـ از طريق كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان نسبت به شناسايي و پرورش استعدادهاي اطفال و نوجوانان ساكن در مراكز نگهداري بهزيستي يا معرفي شده از سوي آن، ارايه خدمات، محصولات و تجهيزات فرهنگي به مراكز و اختصاص سهميه رايگان جهت شركت در كلاس ها، مسابقات، جشنواره ها، نمايشگاه ها و ساير برنامه هاي كانون به اطفال و نوجوانان معرفي شده از سوي سازمان بهزيستي اقدام نمايد.
۶ ـ با همكاري و هماهنگي مرجع ملي حقوق كودك نسبت به طراحي و برگزاري دوره هاي آموزشي بدو و ضمن خدمت كادر آموزشي، مديران، مشاوران و كاركنان مدارس در زمينه حقوق اطفال و نوجوانان موضوع قانون و ساير موضوعات مورد نياز اقدام نموده و محتواي برنامه هاي آموزشي توسط مرجع ملي حقوق كودك تهيه و ارايه مي گردد.
۷ ـ اطفال و نوجوانان كم توان يا مبتلا به اختلالات شناختي يا مشكلات يادگيري از آموزش هاي ويژه و متناسب برخوردار شوند.
۸ ـ با همكاري وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات جهت پوشش تحصيلي كامل اطفال و نوجوانان، تمهيدات لازم را براي ارايه و دسترسي به خدمات آموزشي مجازي فراگير براي همه دانش آموزان فراهم نمايد.
ماده 43 ـ وزارت آموزش و پرورش در تمامي مدارس دولتي و غيردولتي نسبت به پايش مستمر وضعيت حضور دانش آموزان در طول سال تحصيلي اقدام مي كند. در صورت شناسايي موارد مشكوك به ترك تحصيل ضمن بررسي موضوع و علت سنجي، با همكاري دستگاه هاي ذي ربط زمينه حضور مجدد و ادامه تحصيل دانش آموز را فراهم مي كند. در صورت ضرورت انجام اقدامات حمايتي يا مداخله قضايي به جهت بزه ديدگي يا وضعيت مخاطره آميز طفل و نوجوان، مدير مدرسه ضمن اعلام مراتب به آموزش و پرورش منطقه يا ناحيه موضوع را فوراً به سازمان بهزيستي يا دفتر حمايت از اطفال و نوجوانان دادگستري اعلام كند. دستگاه هاي ذي ربط مكلف به همكاري با وزارت آموزش و پرورش در اين زمينه هستند.
ماده ۴۴ ـ وزارت آموزش و پرورش از طريق سامانه نماد (نظام مراقبت اجتماعي دانش آموزان) در تمامي مدارس دولتي و غيردولتي نسبت به پايش مستمر وضعيت تحصيلي و رفتاري دانش آموزان اقدام مي كند. مدير مدرسه با شناسايي دانش آموزان در معرض خطر يا بزه ديده ضمن ارايه خدمات آموزشي، مشاوره فردي و خانوادگي و انجام مداخلات مختصر ضروري، در صورت نياز به ارايه خدمات حمايتي و تخصصي يا مداخله قضايي، حسب مورد موضوع را فوراً به سازمان بهزيستي يا دفتر حمايت از اطفال و نوجوانان دادگستري اعلام مي كند.
ماده 45 ـ سازمان نهضت سوادآموزي مكلف است در چهارچوب ضوابط و مقررات نهضت سوادآموزي و در صورت درخواست سرپرست طفل و نوجوان يا نهادهاي حمايتي، نسبت به آموزش رايگان اطفال و نوجواناني كه به دلايلي مانند شرايط خاص جسمي، كم تواني، بيماري، نبود امكانات و شرايط تحصيل، افزايش سن نسبت به مقطع تحصيلي و يا هر دليل ديگري قادر به ادامه تحصيل در نظام رسمي آموزش و پرورش كشور نيستند، اقدام كند.
ماده ۴۶ ـ سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران مكلف است به منظور رعايت حقوق و مصالح اطفال و نوجوانان، ظرف شش ماه از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه با انجام مطالعات جامع و آسيب شناسي اثرات برنامه هاي موجود و با لحاظ وضعيت فرهنگي و اجتماعي، نظام رده بندي سني و محتوايي محصولات سازمان را مورد بازنگري قرار داده و رعايت آن را در انتشار و پخش محصولات الزامي نمايد.
ماده ۴۷ ـ سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران مكلف است نسبت به تدوين برنامه جامع توليد و پخش برنامه هاي مربوط به اطفال و نوجوانان از حيث مدت و زمان بندي پخش و توزيع برنامه ها در تمامي شبكه ها متناسب با سن، جنس، روحيات و علايق اطفال و نوجوانان، اقدام نمايد.
ماده ۴۸ ـ سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران مكلف است به منظور افزايش اطلاعات اطفال و نوجوانان و خانواده هاي آنان، با همكاري دستگاه هاي موضوع قانون، نسبت به توليد و پخش برنامه هايي با مضامين و محتواي حقوق اطفال و نوجوانان و حمايت از آنان به ويژه تشريح وضعيت هاي مخاطره آميز و بزه ديدگي، منشا، آثار، تبعات و چگونگي مقابله با آنها و تبيين تكاليف مراجع و اشخاص مرتبط در اين زمينه اقدام نموده و پخش برنامههاي توليدشده سازمان بهزيستي و ساير دستگاه هاي موضوع قانون را در اين زمينه تسهيل كند.
تبصره ـ پخش تبليغات بازرگاني براي اطفال زير (7) سال ممنوع و براي اطفال و نوجوانان بالاي (7) سال نيز با در نظر گرفتن مدت و زمان بندي پخش مناسب و جلوگيري از پخش تبليغات گمراه كننده و مضر مجاز است.
ماده ۴۹ ـ سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران مكلف است ظرف سه ماه از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه به منظور جلوگيري از ورود هرگونه ضرر و خدشه به سلامت، تربيت، اخلاق يا حقوق اطفال و نوجوانان نسبت به بازنگري و اصلاح ضوابط ناظر بر كميت و كيفيت برنامه ها اعم از برنامه هاي توليدي و يا تأميني، پخش و تبليغ آثار و محصولات و توليد و پخش تبليغات بازرگاني اقدام نمايد.
فصل سوم ـ هماهنگي، آموزش و ارزيابي
ماده 50 ـ ايجاد هماهنگي و نظارت بر حسن اجراي اين آيين نامه در سطح ملي بر عهده مرجع ملي حقوق كودك و در سطح استان ها بر عهده كارگروه فرهنگي، اجتماعي، زنان و خانواده و سلامت به عنوان مرجع متناظر استاني حمايت از كودك مي باشد.
تبصره ۱ ـ اجراي تكاليف مقرر در اين آيين نامه و وظايف كارگروه فرهنگي، اجتماعي، زنان و خانواده و سلامت در شهرستان ها بر عهده فرماندار است.
تبصره ۲ ـ به منظور اجراي تكاليف مقرر در اين آيين نامه در خصوص آموزش و ترويج حقوق كودك و مشاوره و معاضدت حقوقي، مرجع ملي حقوق كودك از طريق ايجاد مجموعه خدمات (كلينيك هاي) حقوق كودك با هماهنگي سازمان بهزيستي اقدام مي نمايد.
ماده ۵۱ ـ به منظور تسريع در رسيدگي سازمان بهزيستي به امور اطفال و نوجوانان در معرض خطر يا بزه ديده، كليه دستگاه ها و سازمان هاي موضوع ماده (۶) قانون مكلفند اطلاعات زير را با رعايت حريم خصوصي و محرمانگي اطلاعات مطابق با اعلام وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي به صورت برخط به پايگاه ملي رفاه ايرانيان و سامانه ملي حقوق كودك در دادگستري منتقل كنند:
۱ ـ قوه قضاييه، نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران و نهادهاي حمايتي: اطلاعات كليه گروه هاي ماده (۳) قانون.
۲ ـ سازمان زندان ها و اقدامات تأميني و تربيتي كشور: اطفال و نوجوانان موضوع بند (پ) و (ذ) ماده (۳) قانون.
۳ ـ وزارت كشور: اطفال و نوجوانان موضوع بند (ر) ماده (۳) قانون، كليه اطفال و نوجوانان اتباع خارجي يا مهاجر دارا يا فاقد شناسه (كد) شناسايي.
۴ ـ سازمان ثبت احوال كشور: كليه اطفال و نوجوانان داراي اسناد سجلي يا هويتي و والدين، اوليا يا سرپرست قانوني آنان.
۵ ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي: اطفال و نوجوانان موضوع بندهاي (الف)، (ب)، (ت)، (د)، (ذ) و (ر) ماده (۳) قانون.
۶ ـ وزارت آموزش و پرورش: اطفال و نوجوانان موضوع بند (ح) و (ز) ماده (۳) قانون.
۷ ـ وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات: كليه گروه هاي ماده (۳) قانون (اطلاعات تماس والدين، اوليا يا سرپرست قانوني اطفال و نوجوانان، جهت برقراري تماس تلفني با آنان) و در راستاي اجراي مصوبات شوراي عالي فضاي مجازي اقدامات لازم از جمله مقررات گذاري و توسعه زيرساخت و خدمات پايه و پيشران اعم از احراز هويت، امكان دسترسي طبقه بندي و امكان نظارت اوليا را براي پيشگيري از بروز مخاطره و بزه در مورد اطفال و نوجوانان فراهم نمايد.
تبصره ـ وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي مكلف است امكان دسترسي به اطلاعات پايگاه ملي رفاه ايرانيان را براي نيروي انتظامي به منظور پيشگيري از وقوع بزه و وضعيت مخاطره آميز و تسهيل شناسايي اطفال و نوجوانان موضوع قانون فراهم نمايد.
ماده ۵۲ ـ وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي هر سال گزارشي جامع از وضعيت اطفال و نوجوانان، عملكرد دستگاه هاي اجرايي موضوع قانون و نهادهاي حمايتي را به مرجع ملي حقوق كودك ارسال مي نمايد.
ماده 53 (اصلاحي 17ˏ07ˏ1401) ـ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به منظور جلوگيري از توليد، پخش يا تبليغ هر برنامه يا محصول مضر به سلامت، تربيت، اخلاق يا ساير حقوق اطفال يا نوجوانان مكلف است تدابير لازم اتخاذ و بر حسن انجام آن نظارت نمايد. همچنين اين وزارت مكلف است اقدامات زير را در جهت حمايت از اطفال و نوجوانان انجام دهد:
1 - ترويج فرهنگ حمايت از اطفال و نوجوانان و رعايت حقوق آنان و محو خشونت عليه كودكان با همكاري سازمان بهزيستي و سازمان هاي دولتي و غيردولتي ذي ربط.
2- صدور مجوز هاي لازم و حمايت از توليد محصولات فرهنگي و هنري در راستاي حمايت اجتماعي از اطفال و نوجوانان موضوع قانون و خانواده هاي آنان.
3- تخصيص فضاها و امكانات مناسب در برگزاري نمايشگاه هاي داخلي و بين المللي براي موضوعات مرتبط با اطفال و نوجوانان موضوع قانون، با همكاري سازمان بهزيستي.
ماده ۵۴ ـ سازمان برنامه و بودجه كشور مكلف است اعتبار مورد نياز جهت اجراي تكاليف مقرر در اين آيين نامه را بر اساس وظايف دستگاه ها در لوايح بودجه سنواتي پيش بيني و اعتبارات مصوب مربوط را پس از سير مراحل تخصيص در اختيار دستگاه هاي ذي ربط قرار دهد.
معاون اول رئيسجمهور ـ اسحاق جهانگيري
18 (الحاقي 17ˏ07ˏ1401) - كودك كار: طفل يا نوجواني كه براي ادامه زندگي و امرار معاش خود يا خانواده، مشغول فعاليت در ازاي دريافت مزد يا بدون دريافت مزد است و اين فعاليت منجر به وضعيت مخاطره آميز (موضوع ماده (3) قانون) براي او مي گردد. نوجواناني كه مطابق ماده (80) قانون كار به عنوان كارگر نوجوان مشغول فعاليت مي باشند و اطفال و نوجواناني كه فعاليت آنها با اذن ولي يا سرپرست قانوني و ب. ت. ب. وضعيت جسمي و روحي آنان صرفاً جنبه تربيتي و آموزشي دارد، از شمول اين تعريف مستثني هستند.
19 (الحاقي 17ˏ07ˏ1401) - كودك خياباني: طفل و نوجوان در معرض خطر كه به جهت فقر يا بيخانماني به صورت محدود يا نامحدود در خيابان به سر مي برد، اعم از كودكي كه هنوز از خانواده و سرپناه برخوردار است يا كودكي كه خيابان را خانه مي داند و رابطه او با خانواده به حداقل رسيده يا قطع شده است.
تبصره 1 (الحاقي 17ˏ07ˏ1401) – سازمان بهزيستي مكلف است در مورد اطفال و نوجوانان در معرض خطر و بزه ديده، برنامه هاي حمايتي لازم را با همكاري ساير دستگاه هاي مرتبط تهيه و جهت تصويب به شوراي اجتماعي كشور ارائه كند.
تبصره 2 (الحاقي 17ˏ07ˏ1401) - سازمان بهزيستي مكلف است در خصوص كودكان كار و خياباني ظرف سه ماه از تاريخ ابلاغ اين تصويب نامه، برنامه اقدامات حمايتي را جهت تصويب به شوراي اجتماعي كشور ارائه كند.
تبصره (الحاقي 17ˏ07ˏ1401) - معرفي كودكان و نوجوانان موضوع اين آيين نامه به كميته امداد امام خميني (ره) در چهارچوب ضوابط كميته امداد امام خميني (ره) بر عهده سازمان بهزيستي كشور است.
4 (الحاقي 17ˏ07ˏ1401) - نسبت به پذيرش اطفال و نوجوانان در معرض خطر و بزه ديده به ويژه افراد داراي اعتياد يا سوء مصرف مواد مخدر و روان گردان معرفي شده از سوي سازمان بهزيستي جهت ارايه خدمات درماني و كاهش آسيب، اقدام كند.
تبصره 3 (الحاقي 17ˏ07ˏ1401) – وزارت دادگستري (مرجع ملي حقوق كودك) مكلف است در خصوص ارتقاي دانش و مهارت هاي مقامات قضايي متصدي رسيدگي به پرونده هاي اطفال و نوجوانان و تلاش براي ايجاد وحدت رويه در رسيدگي قضايي به پرونده هاي مذكور، اقدامات لازم را به عمل آورد.
مصوب 1400/03/30 هیات وزیران
هیأت وزیران در جلسه 1400/3/30 به پیشنهاد شماره 173525 مورخ 1399/9/26 وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و به استناد ماده (6) قانون حمایت از اطفال و نوجوانان - مصوب 1399 -، آیین نامه اجرایی ماده یاد شده را به شرح زیر تصویب کرد:
1 - قانون: قانون حمایت از اطفال و نوجوانان - مصوب 1399 -.
2 - طفل و نوجوان: طفل و نوجوان موضوع بندهای (الف) و (ب) ماده (1) قانون.
3 - طفل و نوجوان در معرض خطر: طفل و نوجوانی که ب. ت. ب. ماده (3) قانون در معرض بزه دیدگی یا ورود آسیب به سلامت جسمی، روانی، اجتماعی، اخلاقی، امنیت و یا وضعیت آموزشی وی قرار گرفته است.
4 - طفل و نوجوان بزه دیده: طفل و نوجوانی که از وقوع جرم متحمل ضرر و زیان شده است.
5 - خانواده: گروهی متشکل از دو نفر یا بیشتر که به دلیل قرابت سببی یا نسبی و یا بر اساس حکم دادگاه (در خصوص سرپرستی و قیومیت) در کنار هم زندگی می کنند. مسئولیت حفظ، نگهداری، تربیت، مراقبت، تغذیه و رشد طفل و نوجوان بر عهده پدر و مادر است. در صورت جدایی والدین یا بی سرپرستی و یا بدسرپرستی طفل و نوجوان، مسئولیت های فوق حسب مورد بر عهده شخصی است که به موجب قانون یا بر اساس حکم دادگاه، وظایف مزبور را بر عهده دارد و اعم از پدر، مادر، جد پدری، وصی منصوب از جانب ولی قهری، قیم، پدرخوانده یا مادر خوانده م. ب..
6 - گروه تخصصی (اورژانس اجتماعی): جمعی از کارشناسان شامل مدیر مرکز، مددکار اجتماعی و روانشناس و حسب مورد سایر متخصصان مانند روانپزشک، پزشک، پرستار، کارشناس حقوقی و مربی که به صورت ثابت یا سیار و حضوری یا غیرحضوری به ارایه خدمات تخصصی به طفل و نوجوان در معرض خطر و یا خانواده وی می پردازند.
7 - شناسایی: تشخیص طفل و نوجوان در معرض خطر یا بزه دیده، توسط مددکاران اجتماعی بهزیستی و سایر مراجع ذی صلاح.
8 - پذیرش: تشکیل پرونده، بررسی وضعیت مخاطره آمیز و طبقه بندی آن، برقراری ارتباط حرفه ای با طفل و نوجوان و خانواده وی و جلب اعتماد آنان به منظور ارایه خدمات حمایتی و توانمندسازی.
9 - حمایت: مداخله و اقدامات لازم برای رفع خطر، پیشگیری از آسیب، کاهش آسیب، پیشگیری از وقوع جرم و ارایه خدمات تخصصی به طفل و نوجوان در معرض خطر یا بزه دیده و خانواده وی.
10 - نگهداری: مراقبت از طفل و نوجوان در معرض خطر یا بزه دیده در خانواده، خانواده جایگزین یا مراکز نگهداری.
11 - توانمندسازی: مجموعه خدماتی که با هدف رشد و تکامل همه جانبه، تحقق زندگی شایسته یا با حداقل وابستگی به منابع حمایتی و ارتقای توانایی ها و مهارت های آموزشی، اجتماعی و حرفه آموزی به طفل و نوجوان، خانواده یا اشخاص تأثیرگذار بر وی ارایه میشود.
12 - پیگیری: سلسله اقداماتی که به منظور پیشگیری از بروز مجدد مشکل برای طفل و نوجوان پس از فرایند حمایت، توانمندسازی یا نگهداری از طریق ارتباط با وی یا خانواده و سایر اشخاص مرتبط توسط مددکار اجتماعی نهادهای حامی انجام میشود.
13 - نهادهای حمایتی: کلیه دستگاه ها و سازمان های دولتی و غیردولتی که به موجب قانون، اساسنامه یا وظایف سازمانی، مکلف به ارایه تمام یا بخشی از خدمات موضوع این آیین نامه هستند، مانند سازمان بهزیستی کشور، کمیته امداد امام خمینی (ره)، موسسات خیریه و تشکل های مردم نهاد فعال در حوزه کودکان، شهرداری، سازمان بسیج مستضعفین، بنیاد مستضعفان و ستاد اجرایی فرمان حضرت امام خمینی (ره).
14 - پایگاه ملی رفاه ایرانیان: بانک اطلاعاتی کلیه ایرانیان مستقر در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی موضوع بند (م) ماده (16) قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی - مصوب1383 - و آیین نامه اجرایی مربوط و مصوبه شماره 1439 /200 مورخ 1398/6/11 کارگروه تعامل پذیری دولت الکترونیکی کشور که تجمیع کننده اطلاعات اقتصادی - اجتماعی ایرانیان از دستگاه های مختلف م. ب..
15 - سازمان بهزیستی: سازمان بهزیستی کشور.
16 - نیروی انتظامی: نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران.
17 - مرجع ملی حقوق کودک: مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک در ایران، مستقر در وزارت دادگستری.
18 - کودک کار: (الحاقی 1401/7/27)- طفل یا نوجوانی که برای ادامه زندگی و امرار معاش خود یا خانواده، مشغول فعالیت در ازای دریافت مزد یا بدون دریافت مزد است و این فعالیت منجر به وضعیت مخاطرهآمیز (موضوع ماده (3) قانون) برای او میگردد. نوجوانانی که مطابق ماده (80) قانون کار به عنوان کارگر نوجوان مشغول فعالیت میباشند و اطفال و نوجوانانی که فعالیت آنها با اذن ولی یا سرپرست قانونی و ب. ت. ب. وضعیت جسمی و روحی آنان صرفاً جنبه تربیتی و آموزشی دارد، از شمول این تعریف مستثنی هستند.
19 - کودک خیابانی: (الحاقی 1401/7/27)- طفل و نوجوان در معرض خطر که به جهت فقر یا بیخانمانی به صورت محدود یا نامحدود در خیابان به سر میبرد، اعم از کودکی که هنوز از خانواده و سرپناه برخوردار است یا کودکی که خیابان را خانه میداند و رابطه او با خانواده به حداقل رسیده یا قطع شده است.
1 - تضمین بقا، رشد، امنیت و ارتقای سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی طفل و نوجوان.
2 - احترام به کرامت ذاتی، رعایت آزادی های مشروع و حقوق بشر.
3 - رعایت موازین دینی و آموزه های اسلامی.
4 - اولویت مصلحت و غبطه طفل و نوجوان.
5 - رعایت اصول اخلاق حرفه ای.
6 - حفظ حریم خصوصی طفل و نوجوان و خانواده وی.
7 - برخورد برابر و بدون تبعیض از حیث رنگ، نژاد، مذهب، زبان، سلامت، جنسیت، قومیت، ملیت، وضعیت خانوادگی و نظایر آن.
8 - مشارکت طفل و نوجوان در امور مربوط به خود و توجه به دیدگاه های وی.
9 - اولویت حفظ طفل و نوجوان در کانون خانواده.
10 - توسعه توانمندی ها و مهارت های فردی، آموزشی، اجتماعی وحرفه ای طفل و نوجوان.
11 - توجه به شرایط و اقتضائات سن، جنسیت، شخصیت و نیازهای عمومی دوران رشد.
12 - توجه به مسایل و شرایط قومی، مذهبی، فرهنگی، زبانی، اجتماعی و اقتصادی طفل و نوجوان و خانواده وی.
(اصلاحی 1401/7/27)- سازمان بهزیستی، مسئولیت اصلی حمایت از اطفال و نوجوانان در معرض خطر و بزه دیده را بر عهده دارد و مکلف است با مشارکت و همکاری تمامی دستگاه های اجرایی موضوع ماده (5) قانون مدیریت خدمات کشوری - مصوب 1386 - به ویژه دستگاه های مقرر در ماده (6) قانون و همچنین سایر نهادهای حمایتی و تشکلهای مردمنهاد و با استفاده از مددکاران اجتماعی و در قالب گروه های تخصصی سیار یا مستقر فوریت های خدمات اجتماعی نسبت به شناسایی، پذیرش، حمایت، نگهداری و توانمندسازی اطفال و نوجوانان موضوع قانون اقدام کند.
تبصره 1 (الحاقی 1401/7/27)- سازمان بهزیستی مکلف است در مورد اطفال و نوجوانان در معرض خطر و بزهدیده، برنامههای حمایتی لازم را با همکاری سایر دستگاههای مرتبط تهیه و جهت تصویب به شورای اجتماعی کشور ارائه کند.
تبصره 2 (الحاقی 1401/7/27)- سازمان بهزیستی مکلف است در خصوص کودکان کار و خیابانی ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این تصویبنامه، برنامه اقدامات حمایتی را جهت تصویب به شورای اجتماعی کشور ارائه کند.
1 - تقاضای کتبی یا شفاهی یا مراجعه طفل و نوجوان به تنهایی یا به همراه سایر اشخاص به مراکز فوریت های خدمات اجتماعی (مراکز مداخله در بحران، خط تلفن اورژانس اجتماعی (123)، پایگاه های خدمات اجتماعی و خدمات سیار اورژانس اجتماعی) یا ادارات بهزیستی.
2 - معرفی توسط دستگاه های اجرایی موضوع ماده (6) قانون شامل وزاتخانه های آموزش و پرورش، کشور، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور، شهرداری ها و دهیاری ها و واحدهای سازمانی آنها.
3 - اعلام یا گزارش افراد یا دستگاه ها و سازمان های دولتی یا غیردولتی مانند دفاتر حمایت از اطفال و نوجوانان دادگستری یا مراجع قضایی، مرجع ملی حقوق کودک، معاونت رئیس جمهور در امور زنان و خانواده، سازمان های مردم نهاد و انجمن های علمی و صنفی مرتبط با اجرای قانون.
تبصره - افشای اطلاعات موضوع این ماده جز در موارد مصرح قانونی ممنوع و مشمول مجازات مقرر در ماده (648) قانون مجازات اسلامی - مصوب 1375 - است.
تبصره - سازمان بهزیستی مطابق قانون و مفاد این آیین نامه و با در نظر گرفتن فراوانی و نوع مصادیق، دستورالعمل طبقه بندی وضعیت های مخاطره آمیز و بزه دیدگی و فوریت های مداخله را جهت راهنمایی مددکاران اجتماعی و ایجاد رویه واحد ظرف سه ماه پس از ابلاغ این آیین نامه تصویب و ابلاغ می کند و آن را هر سه سال یک بار با لحاظ تحولات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و اصلاحات قانونی مورد بازنگری قرار می دهد.
(اصلاحی 1400/08/09)- مددکاران اجتماعی مراکز فوریت های اجتماعی در موارد ضرورت میتوانند جهت جمع آوری اطلاعات و حمایت از طفل و نوجوان با اجازه متصرف قانونی یا مدیر ذی ربط، وارد محل زندگی یا کار افراد و یا محل تحصیل طفل و نوجوان شده و در صورت عدم اجازه، پس از اخذ دستور مقام قضایی اقدام نمایند. در موارد ضرورت مداخله فوری، مددکاران اجتماعی راساً یا در صورت لزوم با همراهی مأموران انتظامی وارد محل های مذکور میشوند و گزارش مربوط به همراه ضرورت مداخله فوری موضوع ماده (33) قانون را به مرجع قضایی اعلام می نمایند.
1 - بی سرپرستی یا بدسرپرستی طفل و نوجوان.
2 - عدم دسترسی به والدین، اولیا یا سرپرست قانونی طفل و نوجوان.
3 - زندانی بودن والدین، اولیا یا سرپرست قانونی.
4 - ناتوانی والدین، اولیا یا سرپرست قانونی در نگهداری طفل و نوجوان با تشخیص گروه تخصصی به دلایلی مانند معلولیت، کم توانی جسمی، ذهنی یا ابتلای طفل و نوجوان یا والدین، اولیا یا سرپرست قانونی وی به اعتیادهای زیان آور، بیماری یا اختلال های رفتاری، روانی یا شخصیتی و همچنین بیماری های جسمی واگیر یا صعب العلاج.
5 - وضعیت مخاطره آمیز طفل در خانواده مانند سوء استفاده از طفل و نوجوان در ارتکاب جرایم یا ارتکاب جرم علیه طفل و نوجوان توسط اعضای خانواده، خشونت مستمر اعضای خانواده نسبت به یکدیگر، اشتهار اعضای خانواده به فساد اخلاقی.
6 - بی توجهی و سهل انگاری نسبت به طفل و نوجوان یا طرد وی توسط خانواده به تشخیص گروه تخصصی و در نظر گرفتن مصلحت طفل و نوجوان.
تبصره - در موارد ضروری که اخذ دستور مقام قضایی امکان پذیر نباشد، مددکار اجتماعی طفل یا نوجوان را از محیط خطر دور و به مراکز نگهداری تحت نظارت سازمان بهزیستی، منتقل می کند و شرح موضوع و ضرورت مداخله را ظرف دوازده ساعت به اطلاع دادستان می رساند.
مراکز نگهداری تحت نظر سازمان بهزیستی، اعم از دولتی و غیردولتی است که حداقل استانداردهای نگهداری، مراقبت و تربیت اطفال و نوجوانان در آنها مطابق این آیین نامه، دستورالعمل های سازمان بهزیستی و سایر قوانین و مقررات مربوط به صورت یکسان اعمال میشود. نگهداری در مراکز غیردولتی صرفاً در صورتی مجاز است که صلاحیت اشخاص حقیقی و حقوقی موسسان، مدیران و کارکنان و شرایط ساختمان، تجهیزات، امکانات بهداشتی آن به تأیید سازمان بهزیستی رسیده باشد و برنامه های تربیتی و مراقبتی مرکز و عملکرد مدیر و کارکنان آن تحت نظارت سازمان بهزیستی باشد.
1 - شناسایی ولی خاص طفل و نوجوان، ارتباط با آنان و تلاش برای بازگشت طفل و نوجوان نزد آنان در صورت داشتن صلاحیت با استفاده از خدمات مددکاری و ارایه خدمات تخصصی یا حمایت روانشناختی، اجتماعی، اقتصادی و اتخاذ تدابیر و انجام اقدامات لازم جهت پیشگیری از جدایی مجدد طفل و نوجوان از خانواده.
2 - نصب قیم طبق قانون مدنی و قانون امور حسبی.
3 - تعیین سرپرست قانونی طبق قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست - مصوب 1392 -.
4 - اتخاذ تصمیم در مورد نگهداری در مراکز در صورت عدم اجرای هریک از موارد بندهای (1) تا (3) این ماده.
تبصره - اطلاعات موضوع این ماده در مراکز فاقد اتصال در دفتر مخصوص ثبت و در اسرع وقت وارد سامانه میشود.
نحوه اسکان و مراقبت از طفل و نوجوان در مراکز مجاز نگهداری، ایمنی و استانداردهای فنی لازم در این رابطه و چگونگی نگهداری و استرداد اموال و اشیای طفل و تعیین مصادیق اموال و اشیای ممنوع و مجاز مذکور، به موجب دستورالعمل مصوب سازمان بهزیستی م. ب..
(اصلاحی 1400/08/09)- تحصیل تا پایان دوره متوسطه برای طفل و نوجوان الزامی است. هر یک از والدین، اولیا یا سرپرستان قانونی و تمام اشخاصی که مسئولیت نگهداری، مراقبت و تربیت طفل و نوجوانان را بر عهده دارند، موظفند شرایط و موجبات تحصیل طفل و نوجوان واجد شرایط را در مدرسه یا مرکز نگهداری فراهم آورند. شرایط تحصیل باید مطابق استانداردهای کشوری و زیر نظر وزارت آموزش و پرورش بوده و مدارک تحصیلی بدون ذکر نام "مرکز نگهداری"، توسط آموزش و پرورش صادر میشود.
معاونت علمی و فناوری رییس جمهور مکلف است در چهارچوب ضوابط و مقررات مربوط نسبت به حمایت از گروه های نوآور و فن آور و شرکت ها و موسسات دانش بنیان فعال در حوزه اطفال و نوجوانان اقدام نماید.
(اصلاحی 1401/7/27)- کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی مکلف به ارایه انواع حمایتهای معیشتی، آموزشی، اجتماعی، بهداشتی و درمانی به اطفال و نوجوانان موضوع این آییننامه و یا خانوادههای آنان (حسب مورد) میباشند. همچنین نهادهای حمایتی مذکور مکلفند حمایتهای لازم از کودکان کار و خیابانی را در چهارچوب برنامه اقدام حمایتی مصوب شورای اجتماعی کشور به عمل آورند.
تبصره - معرفی کودکان و نوجوانان موضوع این آییننامه به کمیته امداد امام خمینی (ره) در چهارچوب ضوابط کمیته امداد امام خمینی (ره) بر عهده سازمان بهزیستی کشور است.
(اصلاحی 1401/7/27)- نیروی انتظامی طفل و نوجوان در معرض خطر یا بزه دیده را با روش های زیر شناسایی و جمعآوری و در صورت نیاز به حمایت به مراکز بهزیستی معرفی و موضوع را برای اطلاع یا مداخله قضایی به مرجع ذی صلاح قضایی اعلام می کند:
1 - مراجعه طفل و نوجوان به تنهایی یا همراه دیگری که اظهارات وی و اوضاع و احوال موجود دلالت بر وقوع وضعیت مخاطره آمیز یا بزه دیدگی داشته باشد.
2 - معرفی طفل و نوجوان در وضعیت مخاطره آمیز به نیروی انتظامی توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی.
3 - مشاهده طفل و نوجوان در وضعیت مخاطره آمیز یا بزه دیده در حین انجام وظایف یا گشت زنی.
4 - شکایت از طفل و نوجوان.
1 - به منظور رشد و تکامل همه جانبه اطفال و نوجوانان محروم از آزادی، برنامه جامع توانمندسازی اطفال و نوجوانان شامل آموزش های رسمی، فنی و حرفه ای، مهارت های زندگی و ارتباطی و سایر آموزش های متناسب با سن، جنس، فرهنگ و وضعیت طفل و نوجوان محروم از آزادی را با همکاری وزارت آموزش و پرورش تهیه و اجرا کند.
2 - نسبت به شناسایی و معرفی اطفال و نوجوانانی که پدر، مادر یا سرپرست قانونی آنان در زندان به سر می برند به سازمان بهزیستی و وزارت آموزش و پرورش اقدام کند.
3 - نسبت به ارایه مشاوره و اقدامات حمایتی اولیه نسبت به اطفال و نوجوانان محروم از آزادی اقدام کند.
4 - ظرف سه روز اول دوره نگهداری طفل و نوجوان محروم از آزادی با بهره گیری از اطلاعات نهادهای حمایتی، گزارشی از وضعیت فردی و خانوادگی آنان جهت انجام اقدامات حمایتی در دوره نگهداری یا پس از ترخیص طفل و نوجوان و تحویل به خانواده اش یا سازمان بهزیستی ارایه و در سامانه ثبت نماید.
5 - نسبت به بهینه سازی و استانداردسازی کانون های اصلاح و تربیت، متناسب با سن و جنسیت اطفال و نوجوانان مقیم در کانون و تأمین تجهیزات و امکانات مناسب برای کانون های اصلاح و تربیت اقدام کند.
6 - ترتیبی اتخاذ نماید که زنان زندانی دارای فرزند کمتر از (18) سال سن، در برخورداری از ارفاقات قانونی نظیر تحمل حبس تحت نظارت الکترونیکی در اولویت قرار گیرند.
7 - سازمان مکلف است پس از ترخیص مددجو به منظور تسهیل و تکمیل فرایند بازپروری، جامعه پذیری، رفع مشکلات از قبیل ارتباط با خانواده، ادامه تحصیل، ادامه درمان اعتیاد، تهیه اسناد سجلی و هویتی، تأمین هزینه ها و امکانات زندگی و اشتغال مددجو با همکاری و بهره گیری از ظرفیت های نهادهای حمایتی و تشکل های مردم نهاد اقدام نماید.
1 - با هماهنگی وزارت امور خارجه، تعامل لازم با سازمان های بین المللی جهت جذب تسهیلات و خدمات مشاوره، بهداشتی و درمانی را برای اطفال و نوجوانان غیرایرانی انجام و در اختیار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان بهزیستی قرار دهد.
2 - از طریق وزارت امور خارجه با نمایندگی های سیاسی و کنسولی کشورهای متبوع اطفال و نوجوانان، تعامل و زمینه بازگرداندن آنها به کشورشان را به همراه خانواده و با رویکرد خانواده محوری فراهم کند.
1 - تخصیص فضا و کمک به تجهیز فضاهای لازم و استاندارد برای استقرار مراکز بهزیستی جهت شناسایی، حمایت، نگهداری و توانمندسازی اطفال و نوجوانان موضوع قانون.
2 - فراهم کردن امکان استفاده رایگان از فضاها و امکانات فرهنگی، ورزشی و درمانی شهرداری برای اطفال و نوجوانان معرفی شده از سوی سازمان بهزیستی.
3 - فرهنگ سازی، اطلاع رسانی و انجام تبلیغات محیطی و شهری جهت حمایت از اطفال، نوجوانان و خانواده دوستدار کودک بر اساس استانداردهای اعلام شده از سوی شورای هماهنگی مرجع ملی حقوق کودک.
4 - نظارت موثر بر عملکرد پیمانکاران شهرداری به منظور عدم به کارگیری اطفال و رعایت مقررات کار در مورد نوجوانان و گزارش موارد تخلف به دفتر حمایت از اطفال و نوجوانان دادگستری.
5 - متناسب سازی شهرها با استانداردها و ضوابط شهر دوستدار کودک.
1 - از طریق سازمان امور اجتماعی کشور نسبت به فعال سازی کارگروه فرهنگی، اجتماعی، سلامت، بانوان و خانواده به عنوان مرجع متناظر در زمینه حمایت از اطفال و نوجوانان اقدام و گزارش فعالیت استانداری ها و فرمانداری ها را به منظور نظارت ارزیابی و پایش به مرجع ملی حقوق کودک ارسال نماید.
2 - از طریق سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور بر تحقق وظایف شهرداری ها و دهیاری های سراسر کشور در مورد اطفال و نوجوانان موضوع قانون اقدام و گزارش فعالیت آن را به منظور نظارت، ارزیابی و پایش به مرجع ملی حقوق کودک ارسال نماید.
1 - زمینه بهره مندی افراد واجد شرایط معرفی شده از سوی سازمان بهزیستی از ظرفیت های بخش تعاون، دریافت بسته های حمایتی و وام خوداشتغالی را فراهم نماید.
2 - با معرفی سازمان بهزیستی، نسبت به ارایه آموزش های رایگان مهارت های شغلی به نوجوانان بالای (15) سال و خانواده های اطفال و نوجوانان موضوع قانون از طریق بخش های دولتی و غیردولتی و سازمان فنی و حرفه ای اقدام نماید.
3 - از طریق بازرسان کار و نهادهای غیردولتی اقدامات لازم را به منظور شناسایی موارد بهره کشی از اطفال و نوجوانان ایرانی و غیرایرانی در تمامی محیط های کار به عمل آورده و حسب مورد موضوع را جهت ارایه خدمات حمایتی به ادارات بهزیستی و جهت تعقیب مرتکبان به دفتر حمایت از اطفال و نوجوانان دادگستری گزارش دهند و از نیروی انتظامی و مددکاران اجتماعی برای همکاری در بازرسی و حضور در محیط های کار دعوت نمایند.
4 - ضوابط مربوط به احراز صلاحیت کارفرمایان و پیمانکاران در به کارگیری نوجوانان را ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آیین نامه تهیه و به صاحبان مشاغل ابلاغ و بر اجرای آن نظارت نماید.
1 - خدمات درمانی و بهداشتی رایگان به اطفال و نوجوانان معرفی شده از سوی سازمان بهزیستی ارایه کند.
2 - نسبت به پوشش کامل بیمه سلامت برای تمام اطفال و نوجوانان ساکن ایران اعم از ایرانی یا غیرایرانی به ویژه اطفال و نوجوانان در معرض خطر یا بزه دیده، اقدام نماید.
3 - دستورالعمل بهداشت کار و مراقبت پزشکی را برای استانداردسازی شرایط کار نوجوانان با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آیین نامه تهیه و ابلاغ کند.
4 - فهرست اقدامات فوری درمانی یا اورژانسی اعم از سرپایی یا نیازمند بستری را ب. ت. ب. وضعیت های مخاطره آمیز موضوع ماده (3) قانون را ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ آن تدوین نماید و هر سه سال یک بار حسب ضرورت بازنگری کند.
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است از طریق بیمارستان ها، درمانگاه ها، مطب ها، سازمان اورژانس کشور و سایر موسسات درمانی اعم از دولتی، عمومی، غیردولتی، خصوصی و خیریه:
1- نسبت به پذیرش و درمان فوری اطفال و نوجوانان آسیب دیده و ثبت و نگهداری کلیه آثار و شواهد موارد مشکوک به سوء رفتار اقدام و در موارد درخواست والدین، اولیا یا سرپرست قانونی جهت ترخیص یا تحویل طفل و نوجوان پیش از پایان دوره درمان، موضوع را به بهزیستی محل کتباً یا از طریق تماس با اورژانس اجتماعی و خط ارتباطی (123) اعلام کند.
2 - در هر مورد که دلایل و قراین بر بزه دیدگی طفل و نوجوان دلالت نماید، موضوع را فوراً به دفتر حمایت از اطفال و نوجوانان دادگستری و در صورت نیاز به حمایت، به ادارات بهزیستی گزارش نماید.
3 - نسبت به شناسایی طفل و نوجوانی که به جهت بیماری یا اختلال رفتاری، روانی یا شخصیتی و یا بیماری های جسمی واگیردار یا صعب العلاج وی یا والدین، اولیا یا سرپرست قانونی در وضعیت مخاطره آمیز قرار گرفته است و معرفی وی به ادارات بهزیستی اقدام کند.
4 (الحاقی 1401/7/27)- نسبت به پذیرش اطفال و نوجوانان در معرض خطر و بزهدیده به ویژه افراد دارای اعتیاد یا سوء مصرف مواد مخدر و روانگردان معرفیشده از سوی سازمان بهزیستی جهت ارایه خدمات درمانی و کاهش آسیب، اقدام کند.
1 - نسبت به ثبت نام رایگان اطفال و نوجوانان معرفی شده از سوی سازمان بهزیستی و نهادهای حمایتی اقدام نماید.
2 - نسبت به آموزش رایگان اطفال و نوجوانانی که در مراکز نگهداری یا کانون های اصلاح و تربیت نگهداری میشوند، اقدام نماید.
3 - نسبت به آموزش رایگان به نوجوانان کارگر یا کارآموز اقدام لازم را به عمل آورد.
4 - حسب گزارش های دریافتی از سازمان ثبت احوال کشور، اطفال و نوجوانان بازمانده از تحصیل را شناسایی و چنانچه برای رفع علت ترک تحصیل نیاز به اقدام حمایتی یا قضایی باشد، حسب مورد موضوع را به سازمان بهزیستی کشور یا دفتر حمایت از اطفال و نوجوانان دادگستری اعلام کند.
5 - از طریق کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نسبت به شناسایی و پرورش استعدادهای اطفال و نوجوانان ساکن در مراکز نگهداری بهزیستی یا معرفی شده از سوی آن، ارایه خدمات، محصولات و تجهیزات فرهنگی به مراکز و اختصاص سهمیه رایگان جهت شرکت در کلاس ها، مسابقات، جشنواره ها، نمایشگاه ها و سایر برنامه های کانون به اطفال و نوجوانان معرفی شده از سوی سازمان بهزیستی اقدام نماید.
6 - با همکاری و هماهنگی مرجع ملی حقوق کودک نسبت به طراحی و برگزاری دوره های آموزشی بدو و ضمن خدمت کادر آموزشی، مدیران، مشاوران و کارکنان مدارس در زمینه حقوق اطفال و نوجوانان موضوع قانون و سایر موضوعات مورد نیاز اقدام نموده و محتوای برنامه های آموزشی توسط مرجع ملی حقوق کودک تهیه و ارایه میگردد.
7 - اطفال و نوجوانان کم توان یا مبتلا به اختلالات شناختی یا مشکلات یادگیری از آموزش های ویژه و متناسب برخوردار شوند.
8 - با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات جهت پوشش تحصیلی کامل اطفال و نوجوانان، تمهیدات لازم را برای ارایه و دسترسی به خدمات آموزشی مجازی فراگیر برای همه دانش آموزان فراهم نماید.
تبصره - پخش تبلیغات بازرگانی برای اطفال زیر (7) سال ممنوع و برای اطفال و نوجوانان بالای (7) سال نیز با در نظر گرفتن مدت و زمان بندی پخش مناسب و جلوگیری از پخش تبلیغات گمراه کننده و مضر مجاز است.
فصل سوم : هماهنگی، آموزش و ارزیابی
ایجاد هماهنگی و نظارت بر حسن اجرای این آیین نامه در سطح ملی بر عهده مرجع ملی حقوق کودک و در سطح استان ها بر عهده کارگروه فرهنگی، اجتماعی، زنان و خانواده و سلامت به عنوان مرجع متناظر استانی حمایت از کودک م. ب..
تبصره 1 - اجرای تکالیف مقرر در این آیین نامه و وظایف کارگروه فرهنگی، اجتماعی، زنان و خانواده و سلامت در شهرستان ها بر عهده فرماندار است.
تبصره 2 - به منظور اجرای تکالیف مقرر در این آیین نامه در خصوص آموزش و ترویج حقوق کودک و مشاوره و معاضدت حقوقی، مرجع ملی حقوق کودک از طریق ایجاد مجموعه خدمات (کلینیک های) حقوق کودک با هماهنگی سازمان بهزیستی اقدام مینماید.
تبصره 3 (الحاقی 1401/7/27)- وزارت دادگستری (مرجع ملی حقوق کودک) مکلف است در خصوص ارتقای دانش و مهارتهای مقامات قضایی متصدی رسیدگی به پروندههای اطفال و نوجوانان و تلاش برای ایجاد وحدت رویه در رسیدگی قضایی به پروندههای مذکور، اقدامات لازم را به عمل آورد.
1 - قوه قضاییه، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و نهادهای حمایتی: اطلاعات کلیه گروه های ماده (3) قانون.
2 - سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور: اطفال و نوجوانان موضوع بند (پ) و (ذ) ماده (3) قانون.
3 - وزارت کشور: اطفال و نوجوانان موضوع بند (ر) ماده (3) قانون، کلیه اطفال و نوجوانان اتباع خارجی یا مهاجر دارا یا فاقد شناسه (کد) شناسایی.
4 - سازمان ثبت احوال کشور: کلیه اطفال و نوجوانان دارای اسناد سجلی یا هویتی و والدین، اولیا یا سرپرست قانونی آنان.
5 - وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی: اطفال و نوجوانان موضوع بندهای (الف)، (ب)، (ت)، (د)، (ذ) و (ر) ماده (3) قانون.
6 - وزارت آموزش و پرورش: اطفال و نوجوانان موضوع بند (ح) و (ز) ماده (3) قانون.
7 - وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات: کلیه گروه های ماده (3) قانون (اطلاعات تماس والدین، اولیا یا سرپرست قانونی اطفال و نوجوانان، جهت برقراری تماس تلفنی با آنان) و در راستای اجرای مصوبات شورای عالی فضای مجازی اقدامات لازم از جمله مقررات گذاری و توسعه زیرساخت و خدمات پایه و پیشران اعم از احراز هویت، امکان دسترسی طبقه بندی و امکان نظارت اولیا را برای پیشگیری از بروز مخاطره و بزه در مورد اطفال و نوجوانان فراهم نماید.
تبصره - وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مکلف است امکان دسترسی به اطلاعات پایگاه ملی رفاه ایرانیان را برای نیروی انتظامی به منظور پیشگیری از وقوع بزه و وضعیت مخاطره آمیز و تسهیل شناسایی اطفال و نوجوانان موضوع قانون فراهم نماید.
(الحاقی 1401/7/27)- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به منظور جلوگیری از تولید، پخش یا تبلیغ هر برنامه یا محصول مضر به سلامت، تربیت، اخلاق یا سایر حقوق اطفال یا نوجوانان مکلف است تدابیر لازم اتخاذ و بر حسن انجام آن نظارت نماید، همچنین این وزارت مکلف است اقدامات زیر را در جهت حمایت از اطفال و نوجوانان انجام دهد:
معاون اول رئیسجمهور - اسحاق جهانگیری
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
